Behandeling van het Jaarverslag 2004 van de Nationale ombudsman (30030)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 5309-5316

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 89, pagina 5309-5316

09-06-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30030Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 9 juni 2005)Pagina 5316-5317
Behandeling van het Voorstel van wet van het lid Noorman-den Uyl houdende vaststelling van een wet inzake ondersteuning van alleenstaande ouders bij arbeid en zorg (Wet voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders) (29948)Pagina 5317-5333
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Werkloosheidswet in verband met het preventief inzetten van reïntegratie-instrumenten, het opdragen van de reïntegratietaak aan overheidswerkgevers, het ondersteunen van WAO-herbeoordeelden bij scholing, het subsidiëren van scholing in het kader van de WAJONG en enkele andere wijzigingen in wetten die de reïntegratie-instrumenten betreffen (30016)Pagina 5333-5338
Debat over de WAO/WIAPagina 5338-5352
Presentie en opening (donderdag 9 juni 2005)Pagina 5309-5309
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 9 juni 2005)Pagina 5352-5353
Behandeling van het Jaarverslag 2004 van de Nationale ombudsman (30030)Pagina 5309-5316

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 53 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het Jaarverslag 2004
van de Nationale ombudsman (30030).De beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik heet de heer Fernhout, de Nationale ombudsman van harte welkom. Het
is de laatste keer dat hij bij de behandeling van zijn jaarverslag aanwezig
is. Ik heet verder ook de heer Van Dooren, de substituut-ombudsman, van harte
welkom.De heer Eski (CDA):Voorzitter. Steeds meer burgers weten de Nationale ombudsman te vinden,
de man bij wie zij met hun klachten en ongenoegen over de overheid terecht
kunnen. Namens mijn fractie spreek ik mijn waardering uit voor zijn werk.Het is een goede zaak dat meer burgers de Nationale ombudsman weten te
vinden. Het is echter wel de vraag of daaruit blijkt dat de overheid slechter
functioneert of dat de bekendheid van de Nationale ombudsman is toegenomen.
Een andere vraag is door wie de klachten worden ingediend.
Zijn dat de burgers zelf, hun vertegenwoordigers of instellingen?De verbetering van de kwaliteit en de effectiviteit van de overheid is
een belangrijke doelstelling van het kabinet. Het blijft de taak van de overheid
om snel, adequaat en natuurlijk met de nodige zorgvuldigheid verzoeken van
burgers te behandelen en het aantal klachten te minimaliseren.De meeste klachten in 2004 hadden, evenals in voorgaande jaren, betrekking
op de IND, dit ondanks aandringen van de Kamer en mijn fractie op verbeteringen.
Op dit moment doet de Algemene Rekenkamer onderzoek naar de IND. Ik wacht
de resultaten daarvan natuurlijk af, maar ik wil in dit debat toch enkele
vragen en opmerkingen over de IND maken. Hoe verklaart de minister dat de
IND er jaar op jaar niet in slaagt om het aantal klachten substantieel te
verminderen? Hoeveel procent van de verzoeken en aanvragen wordt wel op tijd
behandeld? Waarom is de bereikbaarheid van de IND een probleem? Zijn er onvoldoende
medewerkers? Kan de minister ons in het vooruitzicht stellen dat de IND volgend
jaar aanzienlijk beter zal functioneren en niet meer op nummer 1 van de klachtenmonitor
van de Nationale ombudsman zal staan?UWV is dit jaar op de tweede plaats geëindigd op de lijst van overheidsinstanties
waarover de meeste klachten zijn binnengekomen. Ook hierbij geldt dat de uitvoering
van taken en behandeling van cliënten centraal staan. Wij hebben vorig
jaar tijdens de begrotingsbehandeling aandacht gevraagd voor de bejegening
van mensen door het UWV en om verbetering gevraagd. De minister heeft toen
een toezegging gedaan ter verbetering. Wat zijn de resultaten? Het gaat ons
erom dat de ambtenaren en medewerkers van de betreffende diensten –
of het nu gaat om de IND of het UWV – naast de mensen gaan staan en
oog hebben voor hun werkelijke zorgen. Natuurlijk kan zorgvuldigheid soms
tijd kosten, maar dat betekent niet dat mensen te lang moeten wachten op een
antwoord op hun vragen en daardoor lange tijd in onzekerheid verkeren. Nogmaals:
het moet afgelopen zijn met de slechte bejegening van burgers. Graag een duidelijke
reactie van de minister hierop,Verder zijn er binnen de CDA-fractie vragen gerezen over de interne klachtenbehandeling
bij bestuursorganen. Het kabinet zou volgens mijn fractie moeten inzetten
op het verbeteren van deze interne klachtenbehandeling. Hierbij moeten vooral
punten als accuraat en sneller reageren op klachten van burgers aan de orde
komen. Ook wederhoor, adequate en volledige informatieverstrekking door de
overheid blijken lastige punten te zijn. Wat gaat de minister doen om de interne
klachtenbehandeling te verbeteren en te versterken?Tenslotte zou ik namens de CDA-fractie gebruik willen maken van deze gelegenheid
om zeer bijzondere en hartelijke dank uit te spreken aan de Nationale ombudsman,
de heer Fernhout, voor zijn enorme inzet en betrokkenheid en hem na zijn vertrek
in oktober nog veel voorspoed en geluk te wensen.De heer Wolfsen (PvdA):Voorzitter. Laat ik eens beginnen waar de heer Eski eindigde. Ik had het
ook bewaard voor het einde, maar ik kan gelijk aansluiten bij zijn woorden
van dank aan de heer Fernhout, die zijn jaarverslag voor de laatste keer hier
heeft ingediend. De voorzitter refereerde er ook al aan. Ik sluit mij graag
aan bij die welgemeende woorden van dank. Ik wilde hem bedanken voor het jaarverslag,
maar dat klopt natuurlijk niet, want wij danken hem voor het werk dat er allemaal
achter zit. Wij zullen op een andere plek waarschijnlijk nader afscheid nemen,
maar ook vanaf deze plek bedank ik hem namens mijn fractie hartelijk voor
het vele werk. Ik dank hem ook voor de gedetailleerde en beeldende wijze waarop
dit jaar ook weer verslag is gedaan van het vele werk dat is verricht door
het instituut Nationale ombudsman.Het jaarverslag geeft een fraai overzicht van alles wat is behandeld en
het geeft ook bruikbare handvatten voor het werk als Kamerlid. Wij hebben
natuurlijk een controlerende taak ten opzichte van de regering en kijken of
de regering haar werk goed doet. Daar kunnen wij het jaarverslag ontzettend
goed bij gebruiken. Het gaat zelfs zo ver dat mijn collega Klaas de Vries
mij al voor was in de fractie. Het jaarverslag lag amper op ons bureau en
ik had het zelf nog niet eens gelezen, toen mijn collega in de fractie al
aandacht vroeg voor de binnenkomst van het jaarverslag. Hij attendeerde de
collega's erop dat zij het moesten lezen, omdat het je kan inspireren in de
overleggen met de afzonderlijke ministers. Ik ben dat zeer met hem eens, zelfs
zozeer dat ik hiervoor bij de voorbereiding van de bespreking in onze fractie
opnieuw aandacht heb gevraagd. Ook de collega's van deze minister zullen worden
geconfronteerd met de inhoud van dit jaarverslag.Wij hebben al een plezierig overleg gehad met de ombudsman over het jaarverslag,
maar dat zullen wij hier niet herhalen. Wij kunnen ons vandaag beperken tot
de aandachtspunten die de ombudsman, ook een beetje op ons verzoek, heeft
genoemd in de aanbiedingsbrief. Dat helpt ons aanzienlijk bij de bespreking.
De ombudsman heeft veel algemene onderzoeken gedaan, bijvoorbeeld naar de
huurcommissies. Deze onderwerpen worden uiteraard allemaal besproken in de
afzonderlijke vaste commissies. Er komt ook veel klein leed tot uitdrukking
in het jaarverslag. Dat is wel klein leed tussen aanhalingstekens, want wat
wij van een afstand als klein leed ervaren voor individuele burgers, kan natuurlijk
groot persoonlijk leed zijn. Het is daarom goed dat je daarover kunt klagen
bij de ombudsman en dat hij ook kan kijken of de overheid haar werk behoorlijk
heeft gedaan. Ik vind het nog steeds verbazingwekkend, maar dat zegt ook iets
over het gezag van de ombudsman, dat soms een enkel telefoontje naar een gemeente
of een ministerie al voldoende is om actie te genereren waardoor een burger
opeens tevreden is. Dat moet vooral ook zo blijven, want hoe minder rapporten
en hoe sneller mensen reageren op telefoontjes van de ombudsman hoe beter.Ik kom te spreken over de punten die zijn genoemd in het jaarverslag.
De eerste drie punten gaan over de actieve en adequate informatieverstrekking
door de jaren heen. Het tweede punt betreft voortvarende behandeling van correspondentie
van burgers aan de rijksoverheid. Het volgende punt hangt daar een beetje
mee samen, namelijk de ontwikkeling van het aantal verzoekschriften. De ombudsman
vat het krachtig samen in de inleiding met de woorden: Waar
moet aandacht aan worden besteed? Zowel aan de inhoudelijke kwaliteit van
de informatieverstrekking als aan de tijdigheid van de informatieverstrekking.
De woorden die erover geschreven worden, zijn kraakhelder. Het zit ons een
beetje mee, want toen ik in het eerste jaar aan de minister vroeg wat hij
ging doen met deze rapporten, zei hij dat hij ze ging bespreken met zijn collega's.
In het tweede jaar vroeg ik wat die gesprekken hadden opgeleverd. Toen zei
de minister dat het kabinet-Balkenende I nog niet echt tot regeren was gekomen
en of ik hem nog een jaar de tijd wilde geven. In het jaar daarop zei hij
dat ik net iets te vroeg was, want hij zat er net. Nu zijn wij weer een jaar
verder en halverwege deze regeringsperiode en nu ben ik toch werkelijk zeer
benieuwd wat de gesprekken van deze minister met zijn collega's hebben opgeleverd
en waar dat toe gaat leiden. De minister zegde mij immers vorig jaar toe dat
hij dit jaar met de grote zondaars – ik geloof dat hij dat woord gebruikt
heeft – persoonlijk en indringend in gesprek zou gaan om hen aan te
moedigen, de algemene klachten over de traagheid en over de gebrekkige informatievoorziening
hoog op de prioriteitenlijst van hun ministerie te zetten. Ik ben zeer benieuwd
wat dat heeft opgeleverd en verheug mij op de ontknoping die wij hier vandaag
meemaken, na drie jaar vragen.Er zijn nog een paar punten die de ombudsman ook heeft aangekaart. Het
gesprek over de crisisopvang in justitiële inrichtingen is gaande, zij
het met een andere minister. Wat de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke
last tot plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis betreft, heb ik mij zelf
iets voorgenomen, omdat ik er een paar keer vragen over heb gesteld, met name
over de plaatsing van tot tbs veroordeelden in private klinieken. Deze mensen
kunnen worden geweigerd. Ook hier staat weer in dat mensen die worden veroordeeld
tot plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis soms worden geweigerd. Dat kan
natuurlijk niet. De minister van Justitie heeft mij toegezegd dat hij met
een opnameplicht komt voor die klinieken. Ik heb mij voorgenomen om, zodra
dat wetsvoorstel er is in de Kamer, de minister van Justitie aan te spreken
op het type klachten dat in dit verslag staat. Ik doe dus aan de minister
de toezegging, om het zo te zeggen, dat ik dat zelf zal aankaarten. Dat geldt
ook voor het OM. De wijze waarop er wordt omgegaan met beslag is eigenlijk
iets waar ik tot op heden minder zicht op had. Er wordt heel veel in beslag
genomen en daar wordt op een gebrekkige manier mee omgegaan. Ik vraag de minister
om hierover in overleg te treden met de politie. Ik zal dat punt zelf ook
agenderen bij de bespreking van het jaarverslag van het OM.Dan heb ik nog twee algemene aandachtspunten. Een punt staat onder het
kopje varia en betreft de onvoldoende wettelijke basis voor het gebruik van
bepaalde dwangmiddelen door arrestatieteams van de politie. Dat punt loopt
inmiddels, want er is een conceptwetsvoorstel, heb ik begrepen. Er is ook
nog steeds onduidelijkheid bij de politie over de bevoegdheden op het gebied
van de bestuurlijke handhaving. Dat is een punt waarover wij laatst in de
fractie hebben gespreken. De minister heeft er vorig jaar iets over gezegd.
Er komen steeds meer handhavingsbevoegdheden. Straks krijgen wij het wetsvoorstel
OM-afdoening, bestuurlijke boetes, kleine ergernissen en parkeerovertredingen
die door de gemeente kunnen worden afgedaan. De bevoegdheden van toezichthouders
en opsporingsambtenaren die soms dezelfde pet op hebben, dreigen zo door elkaar
te lopen dat die mensen – en dat kan ik mij volstrekt voorstellen –
verdwalen in hun bevoegdheden. Zo zou ik het willen noemen. De minister heeft
gezegd dat hij dit zou gaan bespreken met politie-instanties en met gemeenten,
maar de ombudsman meldt dat er sindsdien hierover niets meer is gehoord. Ik
neem aan dat dit komt, omdat de minister indringend in overleg was met die
mensen. Wil de minister vandaag duidelijkheid geven over wat die gesprekken
hebben opgeleverd? Ik zou de minister willen vragen om aandacht te besteden
aan dit punt, waar nu ook de ombudsman over rapporteert. Ik neem 1mij voor
om dat zelf ook te doen bij de behandeling van de wetsvoorstellen die er straks
aankomen. Hoe gaan die mensen om met hun bevoegdheden, worden zij goed geïnstrueerd?
Van de andere kant gekeken, is de vraag hoe wij voorkomen dat burgers verdwalen
in de rechtsbescherming. Immers, als je straks een bekeuring krijgt van de
gemeente, dan moet je naar het OM of naar de rechtbank, maar als je een bestuurlijke
boete opgelegd krijgt, dan moet je naar de bestuursrechter. Dus ook over de
rechtsbescherming kan er enorm veel verwarring ontstaan. Wil de minister ook
daarop reageren?Als laatste kom ik bij een punt dat mij enorm ergert, namelijk het punt
van de IND. De heer Eski heeft daar al indringende vragen over gesteld waar
ik mij voor de volle honderd procent bij aansluit. Ik zal ze dus niet herhalen,
maar ik wil het wel even nadrukkelijk gezegd hebben. Ik ga het tweede punt
nog even aansnijden dat de ombudsman heeft genoemd, de naleving van rechterlijke
uitspraken. Wij leven in een rechtsstaat en dat betekent dat ook de overheid
zich moet houden aan het recht. Als daar verschil van mening over is, dan
gaan de mensen naar de rechter, de rechter neemt een beslissing en de overheid
moet zich daaraan houden. Vorig jaar stond er iets over in, nu weer. Er wordt
gesproken van 41 klachten, waarvan ik aanneem dat het het topje van de ijsberg
is. Ik vind werkelijk dat dat niet kan. De minister moet daarover vandaag
in de meest krachtige bewoordingen zijn afkeuring uitspreken. Als de rechter
heeft gesproken en de IND is opgedragen om iets te doen, dan moet de dienst
zich daar ook aan houden. Weet de minister hoe vaak dergelijke klachten voorkomen?
Zo nee, wil hij daar dan een onderzoek naar instellen? Als wij het beeld boven
tafel hebben, kunnen wij erover debatteren. Bij mij in de fractie werd gezegd:
dien maar een motie in. Maar ik vind het werkelijk van de gekke als wij hier
een motie moeten indienen waarin de regering wordt gevraagd om zich te houden
aan rechterlijke uitspraken. Dat kan dus niet. Graag stevige woorden van de
minister. Mochten die niet komen, dan overwegen wij toch een motie in te dienen,
hoewel ik dat werkelijk een zwaktebod zou vinden.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. De reden dat ik vandaag kort het woord voer over dit onderwerp,
is gelegen in het feit dat het de laatste keer is dat de heer Fernhout zijn
jaarverslag heeft ingediend. Met hem en zijn substituut, de heer Van Dooren,
hebben wij een goed inhoudelijk gesprek gevoerd. In de plenaire
zaal wil ik de behandeling van het jaarverslag aangrijpen om de heer Fernhout
te danken voor al het werk dat hij voor het instituut heeft verricht. De ombudsman
staat op de kaart en is een gezaghebbend orgaan. Mede door de wijze waarop
de afgelopen jaren is gewerkt en leidinggegeven, heeft de doelstelling van
de Kamer verder gestalte gekregen. Wij zijn al ver in de procedure om te komen
tot een opvolger. De commissie doet haar best om het proces nog vóór
het reces af te ronden.De VVD is enthousiast over de behoorlijkheidswijzer. Naast de juridische
criteria waaraan het handelen van de overheden moet voldoen, geeft deze een
interessante opsomming van behoorlijkheidsvereisten. Dit overzicht geeft naar
ons idee zeer goed aan wat het verschil is tussen alleen maar rechtmatig handelen
en behoorlijk handelen. Het geeft met name aan wat het specifieke is van overheidsdienstverlening.
Deze eisen maken het werk van overheden interessant, maar ook vaak moeilijk
in vergelijking met delen van onze maatschappij waar de lat lager wordt gelegd
en waar alleen rechtsnormen als criterium worden gehanteerd. Hoe staat de
minister tegenover deze behoorlijkheidswijzer? Heeft de inhoud van dit stuk
niet een bredere bekendheid nodig binnen het openbaar bestuur? Moet er niet
wat meer mee worden gedaan binnen het openbaar bestuur en, zo ja, zou deze
minister dat niet kunnen doen?De VVD zou bij het wisselen van de wacht met deze minister willen discussiëren
over de afbakening van de werkzaamheden van de ombudsman. Er zijn werkvelden
die nu niet onder de werking van de ombudsman vallen en daar wellicht wel
toe zouden kunnen behoren. Zijn er werkterreinen die nu wél onder de
werking vallen en die aan heroverweging toe zijn? Per saldo wordt te veel
capaciteit van het instituut gebruikt voor alle klachten op het gebied van
vreemdelingenprocedures. Er zijn twee manieren om daar wat aan te doen. Laat
het duidelijk zijn: de IND moet beter werken en moet steeds weer kritisch
onder de loep worden genomen. Tegelijkertijd moet de vraag aan de orde komen
of niet te lichtvaardig en te vaak gebruik wordt gemaakt van de ombudsman.
De procedure via de ombudsman mag geen vaste extra stap worden in een asielprocedure.
Gaarne zouden wij over de afbakening van werkzaamheden een opvatting van deze
minister horen, nu of later, en daarover eens een debat voeren.Zou met een betere toepassing van het herkansingsbeleid als onderdeel
van het intern klachtrecht het efficiënter werken van de ombudsman niet
ook een duw in de goede richting kunnen krijgen? De VVD is van mening dat
bestuursorganen vooral zelf hun fouten moeten herstellen en het vertrouwen
van de burger moeten terugwinnen. Wellicht is dat ook een onderwerp waarop
de minister van BZK de andere overheden en de diverse ministeries en diensten
nog eens kan wijzen.Per saldo zijn wij tevreden over het instituut in de afgelopen jaren.
Wij danken de heer Fernhout en mevrouw Horsting-von Meijenfeldt, en natuurlijk
ook alle medewerkers, voor hun bijdrage en wij zien met heel veel belangstelling
uit naar de komende beslissingen, die het instituut moeten voorzien van een
nieuwe leiding voor de komende jaren.De vergadering wordt van 10.40 uur tot 10.55 uur geschorst.Minister Remkes:Voorzitter. Door alle drie de woordvoerders is waardering uitgesproken
voor de huidige ombudsman en ik sluit mij nadrukkelijk bij hun woorden aan.
Het instituut Nationale ombudsman bestaat al bijna 24 jaar en wij kunnen constateren
dat het een vaste plek heeft verworven in ons staatsbestel. Wij kunnen het
instituut niet meer wegdenken. De drie opeenvolgende ombudsmannen hebben daaraan
op eigen wijze bijgedragen. Op 24 juni a.s. is het zes jaar geleden dat
de heer Fernhout door de Tweede Kamer tot ombudsman werd benoemd. Hij heeft
een volle ambtstermijn als Nationale ombudsman gefunctioneerd. In die tijd
heeft hij kans gezien om het aantal klachten met ongeveer 45% te laten stijgen.
Begin dit jaar heeft hij de Kamer gemeld dat hij vanwege gezondheidsredenen
niet voor een tweede termijn in aanmerking wil komen. Dat heeft tot gevolg
dat dit het laatste jaarverslag van zijn hand is dat ik met de Kamer bespreek.
In het voorgesprek dat ik met de ombudsman heb gehad, is daarbij vanzelfsprekend
stil gestaan. Toch hecht ik eraan dit in het openbaar te herhalen.De Nationale ombudsman heeft een drieledige missie. In de eerste plaats
wil hij aanvullende bescherming bieden aan de burgers van dit land. In de
tweede plaats wenst hij de overheid een spiegel voor te houden met als doel
dat laatstgenoemde daarvan kan leren. In de derde plaats wil de ombudsman
er met zijn werk toe bijdragen dat het vertrouwen in de overheid wordt hersteld.
Om dat te bewerkstelligen, is het nodig zelf vertrouwen te genieten. Alle
burgers die zich tot de ombudsman wenden, moeten in de eerste plaats het gevoel
hebben dat zij hem volledig kunnen vertrouwen. De heer Fernhout is zich daarvan
steeds bewust geweest en ik meen dat hij er volledig in is geslaagd om het
in het instituut gestelde vertrouwen niet te beschamen. Ik heb de ervaring
dat hij ons ook steeds op een goede manier een spiegel heeft voorgehouden.
De brieven en de jaarverslagen van de Nationale ombudsman waren en zijn voor
ons steeds weer pittige kost en dat behoort ook zo te zijn. De heer Fernhout
heeft ook altijd met succes veel werk gemaakt van het geven van bekendheid
aan het instituut. Daardoor heeft het een betere naamsbekendheid gekregen.
Ook het aantal gemelde klachten is daardoor gestegen, maar dat moet in dit
geval juist als een groot succes worden beschouwd.De heer Fernhout heeft het met zijn werk voor zijn opvolger op een drietal
punten behoorlijk wat eenvoudiger gemaakt. In de eerste plaats heeft hij gezorgd
voor een nieuwe lijst behoorlijkheidmaatstaven. Die nieuwe lijst is systematischer
van opbouw en actueler geworden dan de eerder gecodificeerde lijst uit 1988.
De lijst is in dit jaarverslag opgenomen. Voordat tot de nieuwe lijst is gekomen,
is in opdracht van de ombudsman een gedegen onderzoek verricht door de Universiteit
van Utrecht.In de tweede plaats heeft de heer Fernhout steeds veel geïnvesteerd
in het klachtrecht in het algemeen. Ik wijs erop dat hij veel energie heeft
gestoken in het bevorderen van de kwaliteit van de eerstelijns klachtenbehandeling.
Ook bij het wetsvoorstel Extern klachtrecht heeft hij grote
betrokkenheid getoond. Die wet zal op 1 januari a.s. volledig in werking
treden. De heer Fernhout heeft bovendien veel zorg besteed aan goede contacten
met de collega-ombudsmannen bij de gemeenten. Recent heeft dat zelfs geresulteerd
in de oprichting van een vereniging voor klachtrecht. Vorige week heeft zij
een bijeenkomst gehouden die druk is bezocht.Ten derde heeft de ombudsman de afgelopen jaren vele malen zijn ervaring
en die van zijn bureau in dienst gesteld van de ontwikkeling van ombudsinstellingen
in andere landen, en van de onderlinge uitwisseling van ervaring. Ik noem
in dat verband de samenwerking met de ombudsmannen van Tsjechië, Roemenië
en Curaçao. Ook van dit "buitenlandse beleid" en het netwerk dat daarvoor
is opgebouwd, kan zijn opvolger veel plezier hebben. Kortom, met de heer Fernhout
vertrekt een Nationale ombudsman die op een breed terrein met vrucht werkzaam
is geweest. Ik heb begrepen dat de Kamer al druk doende is met het vinden
van een waardige opvolger. Uit de gepubliceerde profielschets blijkt al in
één oogopslag dat kandidaten heel wat moeten meebrengen om deze
ombudsman te kunnen opvolgen.Ik wil van deze gelegenheid ook gebruik maken om de heer Van Dooren welkom
te heten, die dit jaar voor het eerst deze jaarlijkse gebeurtenis als substituut
bijwoont.Het jaar 2004 liet opnieuw een forse stijging zien van het aantal klachten
dat bij de Nationale ombudsman werd ingediend: ruim 11.000. Dat is 6% meer
dan in het voorafgaande jaar. Deze stijgende lijn is niet nieuw. Eerdere jaren
lieten eenzelfde beeld zien. Als we 2004 vergelijken met 1999, het eerste
jaar van deze ombudsman, bedroeg de stijging zelfs 45%. Toen kwamen er slechts
7500 klachten binnen bij de ombudsman. Daaruit mag overigens niet worden afgeleid
dat de overheidsdiensten het dus slechter zijn gaan doen. Een belangrijke
verklaring ligt vooral in de campagnes die de Nationale ombudsman nu al enkele
jaren heeft gevoerd om de bekendheid van zijn instituut te vergroten. Die
grotere naamsbekendheid is een goede zaak. Over de stijging van het totale
aantal klachten hoeven we dus niet ongelukkig te zijn. Dat ligt anders wanneer klachten onevenredig vaak betrekking hebben op
bepaalde overheidsdiensten. Daarover hebben we vorig jaar hier uitgebreid
gesproken, en daarover heeft de Nationale ombudsman ook dit jaar weer een
staatje opgenomen in zijn jaarverslag, op pagina 18. Dat staatje zegt al iets
meer over de kwaliteit van het overheidsoptreden, ook al is het nog behoorlijk
grof. Het zegt bijvoorbeeld nog niets over de gegrondheid van de klachten;
dat er telkens diensten uitkomen met veel klantcontacten lijkt mij overigens
ook niet toevallig. Daarom is het goed dat de Nationale ombudsman niet met
zo'n staatje volstaat, maar nog veel aanvullende informatie in zijn jaarverslag
opneemt. Zoveel zelfs dat een deel op cd-rom wordt gepubliceerd. Ook dat is
een goede zaak, want zo kan iedereen dat nog eens precies nalezen. Ik heb
overigens inmiddels de meest betrokken ambtgenoten erop gewezen dat er in
het jaarverslag van de ombudsman voor hen veel wijze lessen zijn te leren –
om het voorzichtig uit te drukken – en hen nadrukkelijk verzocht daaraan
aandacht te schenken.De onderwerpen waarover het meest wordt geklaagd, zijn opnieuw de voortvarendheid
en de informatieverstrekking. Dat is dus niet veranderd. Wel lijkt er bij
de voortvarendheid nu toch een lichte daling van het percentage ingezet. Dat
leek vorig jaar al het geval te zijn, maar die trend zet zich nu gelukkig
door. In 2003 speelde de voortvarendheid nog in 42% van de afgedane zaken
een rol, in 2004 is dat percentage gedaald tot 33, dus bijna 10% minder in
drie jaar tijd. De ombudsman denkt dat dit mede te danken is aan de politieke
aandacht voor dit onderwerp, zoals die onder andere blijkt uit het programma
Andere Overheid. Mede namens mijn collega's kan ik dat incasseren, maar ik
wacht eerlijk gezegd nog liever een jaar af of deze tendens zich blijft doorzetten.De heer Wolfsen vroeg wat de gesprekken met de collega's hebben opgeleverd.
Inderdaad heeft hij hiervoor al een aantal jaren de aandacht gevraagd, maar
de toezegging is pas vorig jaar gekomen, waaraan gevolg is gegeven. Ik heb
er wel voor gekozen om dat te doen mede op basis van het beeld in dit jaarverslag.
Ik heb van de collega's ook nog geen reactie gekregen maar ik verwacht zeker
dat ze zullen reageren. Zo dat niet het geval is, zullen ze daar wat mij betreft
nadrukkelijk aan worden herinnerd. Ik kan dingen bij andere departementen
niet zelf veranderen maar mijn coördinerende verantwoordelijkheid brengt
met zich dat er zo nodig bij collega's aan de bel wordt getrokken. Het zal
overigens ook opgevallen zijn dat er één "zondaar" uit de lijst
is verdwenen en dat is de collega van VROM. Voor de andere collega's geldt
het punt nog wel zeer nadrukkelijk.De heer Wolfsen (PvdA):U heeft aangegeven dat u de gesprekken hierover in gang heeft gezet. Betekent
dit dat u gaat vragen aan uw collega's hoe zij uitvoering denken te geven
aan de aanbevelingen en hoe zij tot verbeteringen denken te komen? Als het
resultaat ervan u dan niet aanstaat, gaat er dan actie op ondernemen?Minister Remkes:Ja.Net als vorige jaren voert de IND de lijst van grootste klachtveroorzakers
aan. In 2004 kreeg de Nationale ombudsman 1775 klachten over de IND. Dat was
6% meer dan in 2003. Ik heb overigens uit de informatie van de ombudsman begrepen
dat die stijgende trend zich ook dit jaar aan het voortzetten is. De belangrijkste
oorzaak van deze stijging was volgens de ombudsman de overheveling van taken
van de Vreemdelingendiensten naar de IND en dan met name de ICT-problemen
als gevolg daarvan. Een groot knelpunt was vooral het laat beslissen over
de verlenging van de reguliere verblijfsvergunningen. Door de Koppelingswet
komen aanvragers in de problemen wanneer niet tijdig op hun verzoek wordt
beslist. Over deze problematiek heeft de minister van V en I overigens eind
2004 al uitgebreid van gedachten gewisseld met zowel de Nationale ombudsman
als met de Kamer. Daaruit heb ik de indruk dat er bij de IND inmiddels het
nodige in gang is gezet om klachten tijdig te herkennen en de klachtenstroom
terug te dringen. In het jaarverslag over 2004 zijn de daarmee beoogde gevolgen
uit de aard der zaak nog niet zichtbaar maar als ik het goed zie, dan komen
er binnen afzienbare tijd verschillende onderzoeken naar de gang van zaken
bij de IND gereed. De Algemene Rekenkamer doet op verzoek van
de minister onderzoek naar de verlening en verlenging van verblijfsvergunningen.
Het rapport daarover wordt na de zomer, naar ik meen in september, verwacht.
Verder doet de Nationale ombudsman onderzoek naar klachten over de verlening
en verlenging van verblijfsvergunningen en over de klachtbehandeling door
de IND. Hij heeft die klachten gebundeld en komt dus met twee rapporten, welke,
naar ik meen, nog deze zomer worden gepubliceerd. Deze rapporten van de Algemene
Rekenkamer en de ombudsman lenen zich waarschijnlijk goed voor een nadere
gedachtewisseling over deze materie tussen de Kamer en mijn collega van V
en I. Ik weet zeker dat zij die gedachtewisseling ook op prijs zal stellen.De heer Eski (CDA):Over de IND hebben wij in de Kamer ieder jaar discussie naar aanleiding
van het jaarverslag van de ombudsman. Uiteraard wachten wij al die rapporten
en onderzoeken af, maar ik heb nog wel de volgende concrete vraag aan de minister.
Kan hij toezeggen dat het volgend jaar de IND niet langer nummer 1 is op de
lijst van instellingen waarover de meeste klachten bij de ombudsman zijn binnengekomen?Minister Remkes:Nee, dat kan deze minister niet toezeggen omdat deze minister daar in
eerste instantie niet over gaat. Dat is precies de reden waarom ik u verwijs
naar de bespreking van beide rapporten met de minister van V en I. Wat mij
betreft zal er voortgegaan worden op de weg van het door mij aanspreken van
de minister van V en I, maar het moet daar uiteindelijk gebeuren.De heer Eski (CDA):Is dat niet een beetje te gemakkelijk? De minister zegt dat het aantal
klachten bij de Nationale ombudsman is toegenomen door de bekendheid. Uit
het onderzoeken blijkt echter dat de burgers toch problemen ervaren met de
kwaliteit van de overheid. Als het ministerie van minister Verdonk ieder jaar
nummer één staat op de lijst van de klachten, dan is dat toch
een groot probleem?Minister Remkes:Ik zeg ook niet dat het probleem niet groot is. Ik ervaar dat zelf ook
zo. Een interventie verhoudt zich echter niet met de departementale verantwoordelijkheidstructuur
zoals wij die kennen. Ik vraag daar aandacht voor. Dat betekent niet dat ik
het probleem bagatelliseer. Ik heb niet voor niets gezegd wat ik zojuist heb
gezegd. Ik adviseer de Kamer de minister op basis van de rapporten aan te
spreken en verbeterde trajecten af te spreken.Hetzelfde geldt voor het UWV, dat als tweede op de lijst staat. Voorzover
ik mij kan herinneren, is daar niet dat type rapporten in de maak. Ook daarover
kan de Kamer natuurlijk bij gelegenheid met de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid in gesprek gaan.De heer Wolfsen heeft een specifieke opmerking gemaakt over het niet nakomen
van gerechtelijke uitspraken. Hij heeft mij gevraagd of ik daaraan in krachtige
bewoordingen mijn afkeuring wil geven. Vanzelfsprekend wil ik dat doen. Ik
ben het volstrekt met hem eens dat dit niet kan en zeker niet omdat dit onderwerp
al een paar jaar aan de orde is. Ik heb overigens wel begrepen van mijn collega
voor Vreemdelingenzaken en Integratie dat dit onderwerp binnen de IND de hoogste
prioriteit heeft en dat een tijdige behandeling van dit soort zaken wordt
gevolgd. Zij heeft de Nationale ombudsman hierover nog eind april per brief
geïnformeerd. Ik ben van mening dat ook hierbij geldt dat het niet op
mijn weg ligt daar onderzoek naar te doen, maar het moet wel goed worden gevolgd.
Dit fenomeen moet met wortel en tak worden uitgeroeid.De heer Wolfsen (PvdA):Ik dank de minister voor zijn krachtige taal. Het zal misschien tot verbetering
leiden. Ik zeg heel eerlijk dat wij nog niet goed zicht hebben op dit fenomeen.
Het moet met wortel en tak worden uitgeroeid, maar wij weten nog niet goed
hoe omvangrijk de zaak is. Er zijn slechts 41 klachten, maar deze zijn wellicht
het topje van de ijsberg. Wil de minister dat nog eens onderzoeken? Ik vraag
hem dat als minister van BZK. Ik wil het niet groter maken dan het is, maar
hij is wel verantwoordelijk voor onder meer de Grondwet.Minister Remkes:Ik ben bereid op heel korte termijn de minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie te verzoeken onderzoek te doen naar het aantal gevallen en de
Kamer daarover te rapporteren, zodat het betrokken kan worden bij de gedachtewisseling
over beide rapporten die ik zojuist heb genoemd.De heer Wolfsen (PvdA):Ik stel dat zeer op prijs. Wij zeggen de burgers dat zij zich moeten houden
aan de wet. Zij kunnen dan zeggen dat de overheid zich ook niet aan de wet
houdt en zelfs niet aan gerechtelijke uitspraken. Wie is de overheid dan wel
om de burgers te verplichten dat wel te doen? Dat is het begin van het einde.Minister Remkes:Wij verschillen niet met elkaar van mening.De heer Wolfsen (PvdA):Hoe lang duurt het voordat wij iets van u horen?Minister Remkes:U hoort niets van mij. Ik zal de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie
verzoeken de Kamer nader te informeren. Dat lijkt mij de juiste gang van zaken.De heer Wolfsen (PvdA):Lopen wij dan niet op een dood spoor?Minister Remkes:Ik acht de Kamer zeer hoog. Zij is daar zelf bij.De heer Van Beek heeft een vraag gesteld over de wisseling van de wacht
en de afbakening van het werkterrein. De Nationale ombudsman is nadrukkelijk
een tweedelijns instantie. Dat benadrukt de ombudsman zelf ook. In sommige
uitzonderlijke gevallen, zoals bij de verlenging van verblijfsvergunningen
bij de IND intervenieert de ombudsman meer dan anders. Het gaat hierbij om
uitzonderingen en daarom vind ik het niet nodig dat het werkterrein van de
ombudsman op een andere wijze wordt afgebakend.De heer Wolfsen stelde een vraag over de kennis van bestuursrechtelijke
procedures bij de politie. Hierover hebben wij vorig jaar gesproken naar aanleiding
van het jaarverslag over 2003. De ombudsman had in dat jaar een paar keer
vastgesteld dat de politie zonder toereikende grondslag was opgetreden ter
handhaving van bestuursrechtelijke wetgeving. Hij vroeg zich af of de politieagenten
wel voldoende zijn geïnstrueerd over hun bevoegdheden. Het ging daarbij
om zaken als controle op permanente bewoning van vakantiehuisjes,
het wegslepen van autowrakken en het controleren van de identiteit van personen.
Ik heb toen beloofd, dit te zullen uitzoeken, en dat heb ik gedaan.In het politieonderwijs wordt uitgebreid aandacht geschonken aan alle
relevante regelgeving; zowel de strafrechtelijke als de bestuursrechtelijke
regels. Dat geldt zowel voor het basispolitieonderwijs als voor de vervolgopleiding.
Sinds 2001 is er een nieuwe opleidingssystematiek, gericht op werkend leren.
Deze nieuwe systematiek wordt in 2006 geëvalueerd. Het onderwerp wetskennis
wordt daarbij ook onderzocht. In de aanloop naar deze evaluatie is men alert
op dit onderwerp en via publicaties op het politiekennisnet wordt er extra
aandacht aan besteed.Over de politiebevoegdheden is op verschillende fronten discussie aan
de gang of aan de gang geweest. In enkele gevallen zijn die bevoegdheden inmiddels
uitgebreid, zoals bij het toezicht op de permanente bewoning van recreatiewoningen
door wijziging van de Wet op de economische delicten en bij de identiteitscontrole
door de Wet op de uitgebreide identificatieplicht. In verband met de discussie
over de kerntaken van de politie worden sommige bestuursrechtelijke politietaken
overgeheveld naar de gemeenten. Er zullen bijvoorbeeld afspraken worden gemaakt
met de gemeenten over het wegslepen van autowrakken. Ik stel voor om de discussie
over de bestuurlijke boete en de afdoening door het OM te voeren bij de behandeling
van de wetsvoorstellen.De heer Wolfsen heeft ook aandacht gevraagd voor de praktijk van de beslaglegging.
Ik zeg toe dat zal worden nagegaan in welke mate dit een probleem vormt binnen
de korpsen en wat daar vervolgens aan verbeterd kan worden.De heer Eski heeft een vraag gesteld over het interne klachtrecht. Een
belangrijk doel van het herkansingsbeleid van de Nationale ombudsman is het
opvoeden van bestuursorganen in het herkennen van klachten en in goede praktijken
van intern klachtrecht. De ombudsman constateert dat dit over het algemeen
goed lukt, bijvoorbeeld bij de IND en het UWV, maar dat veel gemeenten hierin
achter lijken te blijven. Sinds de dualisering behoren dit soort zaken tot
de wettelijke zorgplicht van de burgemeesters, die hierover jaarlijks verslag
doen in hun burgerjaarverslag. Dit instrument is nog volop in ontwikkeling.
Ik verwacht dat de verdere ontwikkeling hiervan flink zal helpen om dit soort
onderwerpen ook binnen de gemeenten hoger op de agenda te krijgen. In dit
verband is ook van belang dat de Nationale ombudsman door de Wet extern klachtrecht
voortaan wettelijk verplicht is om jaarlijks verslag uit te brengen aan de
raden van gemeenten die bij hem zijn aangesloten. Dat lijkt mij een goede
gelegenheid voor de ombudsman om de gemeenten die dit aangaat nog eens nadrukkelijk
op het een en ander te wijzen.De heer Wolfsen heeft nog een vraag gesteld over de werkwijze van arrestatieteams.
Begin mei heb ik de Nationale ombudsman mede namens de minister van Justitie
op de hoogte gesteld van mijn standpunt over de werkwijze van arrestatieteams
in een paar door hem aan de orde gestelde gevallen. Concreet ging het daarbij
om het boeien van niet-verdachte personen en het blinddoeken van zowel verdachte
als niet-verdachte personen. In het kort was onze conclusie dat zowel het
blinddoeken van verdachte personen als het boeien van niet-verdachte personen
door een arrestatieteam mogelijk moet zijn, omdat deze teams per definitie
optreden in levensbedreigende situaties. Hiervoor zal een expliciete wettelijke
grondslag worden gecreëerd. Daarbij wordt ook bekeken of nadere wettelijke
normering nodig is van het gebruik van deze middelen. Die wettelijke grondslag
zal tamelijk globaal van karakter zijn. Wij praten op andere fronten en bij
andere gelegenheden ook over de slagkracht van de politie en over vermindering
van de bureaucratische last. Het gaat om de vraag hoe daarbij een goede balans
gevonden kan worden. Daarover komen wij nader te spreken met de Kamer.Voor het blinddoeken van niet-verdachte personen zal geen wettelijke grondslag
worden gecreëerd vanwege de ingrijpendheid ervan en gelet op het feit
dat deze werkwijze in de praktijk niet onmisbaar is gebleken. Met het voorbereiden
van de nodige wetswijzigingen is inmiddels een begin gemaakt. De heer Van
Beek stelt de vraag of het niet wenselijk is, een bredere bekendheid te geven
aan de Behoorlijkheidswijzer. Op mijn departement wordt die breed onder de
aandacht van de medewerkers gebracht. Ik ben graag bereid om daarover overleg
te voeren met de ombudsman. Wellicht kan ik iets betekenen.Mij is gemeld dat de Behoorlijkheidswijzer bij gelegenheid van het jaarverslag
is verstuurd aan alle bestuursorganen. De wijzer wordt ook breed opgevraagd
door de bestuursorganen en geplaatst op diverse intranetten. Dat is een belangrijke
stap.De heer Eski vraagt of de klachten worden ingediend door de betrokkenen
of door intermediairs. Van de klachten wordt 10% ingediend door intermediairs,
dat wil zeggen advocaten, rechtshulpverleners en dergelijke; 90% van de klachten
wordt ingediend door de burgers zelf.De heer Wolfsen (PvdA):Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Ik ben daar zeer tevreden mee.
Ik verwacht veel van het traject dat de minister met zijn collega's in gang
heeft gezet. Volgend jaar worden wij waarschijnlijk voor het eerst met een
daling geconfronteerd. Wij kunnen dat nu immers meten.Wij hebben gesproken over niet-naleving van rechterlijke uitspraken. De
minister heeft daar met de meest krachtige bewoordingen afstand van genomen.
Hoe nu verder? Mag ik de voorzitter vragen om dit deel van de Handelingen
door te sturen naar de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie en haar
zo te vragen om de Kamer te informeren over de stand van zaken? Anders moet
ik om een brief vragen.De voorzitter:Ik wil dat doen, maar de minister heeft toegezegd het aan zijn collega
te vragen. Tussenkomst van de voorzitter is dan niet nodig.Minister Remkes:Ik heb toegezegd een brief te sturen aan de minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie, waarin dit probleem indringend wordt gesignaleerd. Ik zal ook
vermelden dat het door de Kamer aan de orde is gesteld. Ik verwacht dat er
bij de Kamerbehandeling van beide rapporten aandacht voor zal zijn. Ik verzoek
de minister de Kamer dan ook over de omvang van het probleem
nader te informeren.De voorzitter:Dan is het niet nodig dat de Kamer formeel om een brief vraagt. Daarmee
is het verzoek afgedaan.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Op één
punt ging hij wat mij betreft wel erg kort door de bocht. Ik heb namelijk
gevraagd of het niet verstandig is om eens te discussiëren over de afbakening
van de werkzaamheden. De minister heeft gezegd dat hij daar geen behoefte
aan heeft, maar die hebben wij wel. Dat houdt in dat ik er in een later stadium
nog wel eens op terug wil komen. Het gaat er niet om dat ik van veel dingen
af wil. Ik denk dat het goed is om te kijken of er terreinen zijn waar de
ombudsman nu niet werkzaam is en waar hij wel werkzaam zou kunnen zijn. Het
gaat mij ook om de verdeling van de capaciteit van de ombudsman over de vele
terreinen waarop hij op dit moment werkzaam is. Ik krijg later graag eens
de gelegenheid om daarop terug te komen.Minister Remkes:Dat wacht ik dan gewoon af.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik spreek nogmaals mijn dank uit voor de aanwezigheid van de Nationale
ombudsman en de substituut-ombudsman.Ik stel voor, het Jaarverslag voor kennisgeving aan te nemen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 11.30 uur tot 13.00 uur geschorst.Voorzitter: Ten HoopenDe voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de Griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-5309-5316.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl