Behandeling van het voorstel van wet van de leden Bussemaker en Van Dijke tot wijziging van de Arbeidstijdenwet en het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van zeggenschap van werknemers over arbeidstijden (27224)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 6085-6111

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-09-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 97, pagina 6085-6111

04-09-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27224Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid De Wit aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over uitlatingen van de staatssecretaris in Roermond met betrekking tot het invoeren van een wachttijd in de WAO, het afschaffen van de WAO voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten en het niet langer doorbetalen van 100% ziekengeld door werkgeversPagina 6082-6083
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 4 september 2001)Pagina 6083-6085
Vragen van het lid Van Middelkoop aan de minister van Buitenlandse Zaken over de bejegening van Israël op de Wereldconferentie tegen racisme (mondelinge vragenuur)Pagina 6077-6080
Vragen van het lid Eurlings aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de uitspraken van de minister van Economische Zaken over meer commercie op universiteiten (ANP en teletekst 3 september 2001) (mondelinge vragenuur)Pagina 6080-6082
Vragen van het lid Hermann aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de zeer lage studentenaanmeldingen voor de opleiding verpleegkunde (mondelinge vragenuur)Pagina 6073-6077
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Bussemaker en Van Dijke tot wijziging van de Arbeidstijdenwet en het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van zeggenschap van werknemers over arbeidstijden (27224)Pagina 6085-6111
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 4 september 2001)Pagina 6111-6119
Presentie en opening (dinsdag 4 september 2001)Pagina 6073-6073

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 147 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het voorstel van wet
van de leden Bussemaker en Van Dijke tot wijziging van de Arbeidstijdenwet
en het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van zeggenschap van werknemers over
arbeidstijden (27224).De voorzitter:De heer Van Dijke en mevrouw Bussemaker zijn vergezeld van hun deskundigen,
de heer Blokhuis en mevrouw Verbraeken. Zij hebben ook plaatsgenomen in wat
wij hier "vak K" noemen. De minister en de staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid maken vanmiddag als adviseur van de Kamer het debat mee.De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Blok (VVD):Voorzitter. Wij zijn allen goedgemutst terug van reces gekomen en ik wil
dan ook beginnen met een compliment aan de indieners, want het opstellen van
een initiatiefwetsontwerp is een enorme klus. Het is waarschijnlijk ook een
hoogtepunt in het bestaan van een parlementariër, maar ga er maar aan
staan. Mijn complimenten daarvoor!Ondanks het feit dat ik nog steeds vervuld ben van die blijde vakantiestemming,
zal ik verder namens de VVD minder positief zijn over dit wetsvoorstel. Wanneer
ik terugdenk aan de vakantie, zal ik beelden hebben die waarschijnlijk andere
Nederlanders ook hebben: een lekker vers croissantje van de boulangerie –
ook op zondagochtend – een leuke markt in Italië of in België,
ook op zondag, of een souvenirwinkeltje in Vaticaanstad, desnoods op Eerste
Paasdag open. Vanuit die vakantiestemming is het toch wel vreemd om nu weer
terug te komen in Nederland, een deel van dat verenigd Europa, en ons te moeten
buigen over een nog verdere beperking van de zondagse activiteiten –
zondagse activiteiten die in vergelijking met de rest van Europa toch al niet
over de klippen borrelen. Ik moet dus wel constateren dat er rond dit wetsvoorstel
een beetje een vreemde geur hangt.Allereerst is de aanleiding tot het initiatiefwetsvoorstel de VVD-fractie
onduidelijk. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau en anderen
blijkt dat het percentage van de bevolking dat werkt op zondag, op ongebruikelijke
tijden, eigenlijk al tientallen jaren lang min of meer stabiel is. Er is wel
een verschuiving: vroeger was dat vooral in de landbouw en in de industrie,
waar ploegendiensten nog veel meer voorkwamen dan nu, en dat is verschoven
naar horeca, recreatie en winkels. Een vraag aan de indieners is dan ook:
is het feit dat die verschuiving heeft plaatsgevonden naar andere sectoren,
voor u een belangrijke reden – één van de redenen –
om dit wetsvoorstel in te dienen?Een andere motivatie die de indieners aangeven, is de combinatie van arbeid
en zorg. Het gaat ook de VVD aan het hart dat de deelname van vrouwen aan
de arbeid in Nederland duidelijk achterloopt bij wat gebruikelijk is in de
landen om ons heen. Dat kan voor een deel gebaseerd zijn op eigen keuze, maar
het is ongetwijfeld ook voor een deel gebaseerd op de manier waarop wij dingen
in Nederland geregeld hebben, die vaak gewoonweg onvriendelijk is voor het
combineren van arbeid en zorg. Veel voorzieningen zijn er slecht op ingesteld:
kinderopvang, gemeentehuizen met heel strakke openingstijden, en voor een
deel ook winkels. Juist voor tweeverdieners is flexibiliteit van belang en
bij flexibiliteit kan ook horen: op zondag recreëren, winkelen en andere
dingen doen, omdat je de rest van de week die dingen niet hebt kunnen doen
en omdat op zaterdag misschien de kinderen gaan voetballen, waardoor je de
zondag echt nodig hebt.Het is opvallend dat de landen waarmee ik al eventjes begon, die ook die
gezellige markten hebben en warme broodjes serveren op zondag, allemaal landen
zijn die veel beter scoren op het gebied van participatie van vrouwen en op
het gebied van de verdeling van werk tussen mannen en vrouwen. Dat is tevens
mijn volgende vraag aan de indieners: welke consequentie verbindt
u eraan dat allerlei landen om ons heen zoveel beter scoren als het gaat om
de verdeling van werk tussen mannen en vrouwen, en dat dit over het algemeen
landen zijn waar juist veel minder beperkingen zijn aan het werken op zondag
en waar het veel makkelijker is om op zondag te recreëren of een boodschap
te doen?Dan is er het argument van het teruglopende verenigingsleven: de deelname
van Nederlanders aan de voetbalclub en andere zaken. Het is inderdaad jammer
om dat te moeten constateren. Maar als dat zou moeten worden geweten aan de
wijze waarop de zondag nu wordt ingevuld, zou dat probleem al in de jaren
vijftig moeten zijn begonnen. Wij constateerden al dat er eigenlijk niet meer
mensen zijn gaan werken op de zondag. Wij weten ook allemaal dat er veel meer
redenen zijn waarom het verenigingsleven terugloopt. Er zijn gewoon veel meer
keuzemogelijkheden voor de burgers. Ook hier zou ik de vraag willen omdraaien.
Is het niet makkelijker voor deelname aan het verenigingsleven, wanneer je
kunt kiezen tussen de zondag en de zaterdag? Ook bij andere activiteiten kun
je kiezen tussen de zondag en de zaterdag. Ik ben natuurlijk ook bedroefd
over de prestaties van het Nederlands elftal, maar wij kunnen toch moeilijk
zeggen dat Frankrijk en Italië zulke rottige voetballers leveren omdat
er daar van alles kan op zondag.Ik kom bij de consequenties als deze wet op deze manier wordt aangenomen,
zowel voor de ondernemer als voor de consument. De Raad van State, over het
algemeen toch een zeer ingetogen instituut, spreekt met zoveel woorden over
de onmogelijke positie waarin de kleine ondernemer komt, wanneer aan de ene
kant vanuit de samenleving wordt aangegeven dat de burger op zondag allerlei
diensten kan afnemen en aan de andere kant een wet wordt aangenomen waardoor
de ondernemer die diensten mogelijk niet of tegen een hogere prijs kan leveren,
omdat de benodigde werknemers niet te vinden zijn. Dat is nogal wat. Er is
dan ook ontzettend veel onrust binnen het bedrijfsleven over de consequenties
van deze wet. Vanochtend is een petitie aangeboden, breed gesteund door het
bedrijfsleven. Wij krijgen brieven uit allerlei sectoren. Er is echt heel
veel onduidelijkheid over de consequenties van deze wet.Het zou al een stuk helpen, wanneer de indieners meer duidelijkheid kunnen
geven over de sectoren die zij op het oog hebben. Wij hadden op de radio al
een debatje hierover. Ik kreeg toen de suggestie mee om de stukken goed te
lezen. Dat heb ik nog maar eens gedaan. Ik kan het ook niet helpen dat in
de memorie van toelichting echt alleen maar de nutssectoren staan. De politie
en ziekenhuizen worden met zoveel woorden genoemd en ook de landbouw staat
erin. Het is dus heel logisch dat er heel grote onrust is in de horeca, in
de recreatiesector en bij winkelbedrijven over de vraag of zij onder de werking
van deze wet zullen vallen. Het zou van groot belang zijn, wanneer de indieners
daarover helderheid kunnen geven. Het zou van even groot belang zijn, wanneer
zij duidelijkheid kunnen geven over hun afwegingen daarbij. Waarom vinden
zij dat bepaalde sectoren wel onder de werking van de wet moeten vallen en
andere sectoren niet?Een ander onderdeel dat aanleiding heeft gegeven tot veel onrust en dat
de VVD zeer aan het hart gaat, is de vraag wat er nu precies op tafel moet
komen bij de sollicitatie. Uiteindelijk is wat de VVD betreft de sollicitatie
hét moment waarop de kaarten op tafel moeten komen en iedere werknemer
moet kunnen aangeven dat hij niet op zondag, 's nachts of 's avonds of op
woensdagmiddag wil werken. Dat moet wel gebeuren bij de sollicitatie. Nu is
het verwarrende dat niet in de wettekst zelf, maar in de memorie van toelichting
staat dat een werkgever dat niet op voorhand zou mogen vragen. Wat is dat:
op voorhand vragen? Waar geldt dat? Mag een winkelier in het centrum van Den
Haag met een koopzondag vragen of iemand bereid is om op zondag te werken?Dan is er het bijna traditionele punt, eigenlijk de oude koe, van de administratieve
lasten. De Kamer is keer op keer graag bereid om moties in te dienen en haar
zorgen uit te spreken over de kleine ondernemer die wordt geconfronteerd met
de administratieve lasten van de regeltjes die wij in Den Haag bedenken. De
volgende dag bedenkt een deel van de Kamer weer nieuwe regeltjes. Juist bij
een initiatiefwet moet de Kamer zichzelf weer eens diep in de ogen kijken
en zich afvragen of zij eigenlijk wel met een mond spreekt en of zij meent
wat zij zegt over de administratieve lasten.Ik kom bij de positie van de consument. In de memorie van toelichting
geven de indieners desgevraagd aan dat zij zich kunnen voorstellen dat er
prijsverhogingen zullen ontstaan als gevolg van deze wet. Het is nogal wat
om alle Nederlanders via een wet met prijsverhogingen te confronteren. Waar
die prijsverhogingen plaats zullen vinden, is sterk afhankelijk van het antwoord
op de vraag naar de sectoren. Valt Artis daaronder? Geldt dit ook voor de
Bijenkorf? De consumenten zullen echter hoe dan ook met prijsverhogingen geconfronteerd
worden. Die prijsverhoging doet niet alleen pijn in de portemonnee maar roept
ook het beeld op van een overheid die met een opgeheven vingertje de burger
benadert. De burger mag op zondag best thuisblijven of voetballen, maar op
bepaalde activiteiten wordt een kleine boete gelegd. Ik dacht dat wij de overheid
met het opgeheven vingertje wel gehad hadden.Voorzitter. Hiermee kom ik op de rol van de overheid in de huidige samenleving.
Deze Kamer maakt zich regelmatig zorgen over de juridisering: de overheid
die onduidelijke regels stelt en de overheid die zoveel wetten maakt dat de
burger en de ondernemer geen weg meer weten in het oerwoud van regels. De
huidige wet bestaat nog maar vijf jaar en zij werkt goed. Er zijn heel weinig
procedures over gevoerd. Uit de vele brieven die wij ontvangen hebben, blijkt
dat de nieuwe wet tot grote onduidelijkheid leidt. Er zullen ongetwijfeld
meer rechtszaken over gevoerd worden dan over de oude wet. Dat is niet goed
te begrijpen, gelet op uitspraken van prominente leden van de Kamer. Ik wijs
op het artikel in het Parool van de heer Melkert over juridisering, waarin
hij schrijft dat de macht bij de wetgever hoort te liggen en niet bij de rechter.
Als wij onduidelijke wetten maken, komt die macht wel bij de rechter te liggen.
Dat is wat anders dan velen van ons willen, inclusief de heer Melkert.De betrouwbare overheid is een belangrijk principe. De huidige wet werkt
goed; er blijkt uit onderzoek geen massale onvrede over. Dan is het toch gek
en inconsistent voor de mensen die ermee werken, de sociale
partners, om de wet toch na vijf jaar te wijzigen? Het is zeker gek voor de
ondernemingsraden. De huidige wet legt een grote bevoegdheid bij de ondernemingsraden
in het kader van het georganiseerde overleg tussen werkgevers en werknemers.
Welk signaal geeft volgens de indieners hun wetsvoorstel aan de ondernemingsraden?
Krijgen zij het signaal dat ze hun werk niet goed gedaan hebben en dat wij
deze belangen dus niet bij ondernemingsraden neer kunnen leggen? De huidige
tekst van de Arbeidstijdenwet die vermeldt dat de ondernemingsraad bij uitstek
het orgaan is om dit regelen, is nota bene een amendement van de PvdA-fractie,
die ook een van de indieners is van dit wetsvoorstel. Het is dan vreemd om
na vijf jaar te zeggen dat de ondernemingsraden niet in staat zijn om dit
belang te regelen.Concluderend vindt de VVD-fractie dat deze wet nog veel vragen openlaat.
Er rijst echter het beeld op van een overbodige wet waarvoor geen duidelijk
aanleiding is. Als beide partijen zich open opstellen tijdens een sollicitatie,
kan er dan overlegd worden over het wel of niet werken op zondag. De wet zal
schadelijk zijn voor kleine bedrijven en consumenten, met name de talloze
gezinnen met tweeverdieners die zo'n grote behoefte hebben aan flexibiliteit.
Daarmee is het een wet uit de jaren vijftig, een wet van het opgeheven vingertje.
De vreemde geur die rond deze wet hangt, blijkt de geur van spruitjes te zijn,
van lang doorgekookte spruitjes.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U heeft het over de administratieve lastendruk en stelt dat het met de
aanvaarding van dit wetsvoorstel allemaal veel ingewikkelder wordt. Het lijkt
mij echter dat het juist veel simpeler wordt. Je hoeft geen argumenten meer
te bedenken waarom je op zondag niet wenst te werken, maar je kan dit gewoon
aangeven. Kunt u uw visie verduidelijken? U gebruikt namelijk nogal zware
woorden.Ziet de VVD-fractie de zondag nog steeds als een historisch gegroeide
collectieve rustdag waarop in principe niet gewerkt wordt of moeten alle teugels
worden losgelaten en verschilt de zondag niet van andere dagen van de week?De heer Blok (VVD):Uit de talloze brieven die wij hebben gekregen, mag ik opmaken dat de
kleine ondernemer zich ontzettend veel zorgen maakt en dat kunnen wij ons
allemaal voorstellen. Je zult hier maar een winkel hebben met twee of drie
werknemers terwijl naast je de Bijenkorf of V&D zit, en je zult dan maar
geconfronteerd worden met de mededeling van een werknemer dat hij of zij niet
op zondag wil werken. Dat is echt een ramp voor zo'n winkelier.Voor het werken op zondag biedt de Arbeidstijdenwet een heel goede balans.
De werkgever moet immers aantonen dat het nodig is om te werken op zondag
en vervolgens moet dat worden besproken met de ondernemingsraad. Mensen uit
een andere cultuur, die anders tegenover de zondag staan dan wij, kunnen daar
ook een beroep op doen. Alle belangen afwegende, wordt er wel of niet op zondag
gewerkt. In de huidige Arbeidstijdenwet is dit dus prima geregeld.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik vroeg aan de heer Blok of de VVD van mening is dat wij alle teugels
maar moeten loslaten. Ik begrijp uit het antwoord van de heer Blok dat hij
de zondag beschouwt als een dag als alle andere, ondanks de Europese richtlijn
waarin is bepaald dat de zondag een collectieve rustdag is, of een "niet-werkendag",
afhankelijk van de manier waarop je dit wenst te omschrijven. Ik hoor toch
graag van de heer Blok hoe hij hier tegenaan kijkt.Vervolgens is er de kwestie van de marktwerking. Als mensen moeten werken
buiten wat wordt ervaren als reguliere werktijden, dan zal daar wellicht een
prijs voor moeten worden betaald. Volgens mij onderschrijft de heer Blok dat
wel.De heer Blok (VVD):Aan het begin van mijn betoog heb ik gesproken over de bakker in Frankrijk
en de vogeltjesmarkt in België en dat betreft toch landen die onder dezelfde
Europese regelgeving vallen en kans zien om binnen die regelgeving de balans
te vinden tussen wat burgers nodig hebben als consument en wat diezelfde burgers
nodig hebben als werknemer. Ik vind dat dit in onze huidige Arbeidstijdenwet
ook netjes wordt aangepakt.Voorts zijn wij aanhanger van marktwerking binnen de regels die de overheid
daarvoor stelt. Daarom zei ik ook dat de plaats waar dit aan de orde moet
komen, het sollicitatiegesprek is. Daarbij moeten de kaarten open op tafel
worden gelegd en moet er worden besproken wat wel en niet kan. Dan hoeft niet
alleen over de zondag gesproken te worden, maar kunnen ook andere dagen en
tijdstippen aan de orde komen waarop wordt gewerkt.De heer De Wit (SP):Voorzitter. De heer Blok heeft het telkens over de arme winkelier, bijvoorbeeld
hier in Den Haag. Ligt het probleem rond de zondag niet veeleer in de waanzinnige
uitbreiding van de winkeltijden? Dit hebben wij eerder aan de orde gesteld
tijdens een overleg met minister Jorritsma. De heer Blok wil de arme winkelier
in bescherming nemen. Zou het niet veel verstandiger zijn om er niet langer
van uit te gaan dat een toeristische attractie gelijk staat aan het openen
van alle winkels op zondag, met name in de grote steden?De heer Blok (VVD):De heer De Wit zegt dat de Winkeltijdenwet de oorzaak zou zijn van een
probleem. In mijn betoog heb ik al gewezen op de cijfers van het SCP, die
de heer De Wit overigens ook kent, waaruit blijkt dat er helemaal geen sprake
is van een spectaculaire toename van het werken op zondag. Er is sprake van
een verschuiving, maar wij kunnen moeilijk volhouden dat er massaal meer Nederlanders
werken op zondag dan vroeger.De heer De Wit (SP):Dan heeft die winkelier hier in Den Haag ook geen probleem.De heer Blok (VVD):Nu nog niet.De heer De Wit (SP):De grote stad is een toeristische attractie en dat staat gelijk aan het
openen van alle winkels op zondag. Daar zit het probleem.De heer Blok (VVD):Hoe verklaart de heer De Wit dan de cijfers van het SCP?De heer De Wit (SP):Ik ben het eens met de heer Blok dat er, in vergelijking met vroeger,
wel sprake is van een toename van het werken op zondag. Dit komt met name
doordat de winkels op zondag open zijn. Dat is inmiddels vastgesteld.De heer Blok (VVD):Dat is geen antwoord op mijn vraag, want het SCP constateert dat er landelijk
geen sprake is van een toename, maar wel van een verschuiving in de richting
van winkels. Voor de industrie en de landbouw geldt deze toename in mindere
mate. Per saldo is er dus geen sprake van een toename.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Is het de heer Blok bekend dat de cijfers die hij noemt, dateren van voor
de inwerkingtreding van de Arbeidstijdenwet?De heer Blok (VVD):Ik wijs op het recente artikel in de Economisch Statistische Berichten
dat dateert van vorig jaar zomer.De heer Mosterd (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik complimenteer namens mijn fractie de indieners
van het wetsvoorstel met het vele werk dat zij hebben verricht.Mijn fractie heeft in het schriftelijke verslag reeds aangegeven sympathiek
te staan tegenover het voorstel tot wijziging van de Arbeidstijdenwet. De
twee doelstellingen van het voorstel, namelijk het werknemers beter mogelijk
maken zorg en maatschappelijke verplichtingen op elkaar af te stemmen en het
versterken van de zondag als collectieve rustdag zijn voor het CDA belangrijke
punten. Toch leven er bij het CDA ook bedenkingen tegen dit wetsvoorstel.
Mijn fractie hecht er zeer aan dat zaken die arbeidsverhoudingen betreffen
door werkgevers en werknemers samen geregeld worden. Pas wanneer dat niet
lukt, vinden wij wetgeving als sluitstuk op haar plaats. Op die bedenkingen
zal ik in de loop van mijn betoog terugkomen.De overheid dringt aan op een hogere arbeidsparticipatie en economische
zelfstandigheid van individuen. Die hogere arbeidsparticipatie is nodig voor
onze economische groei, dus ook voor het bedrijfsleven. Het combinatiescenario
is een mooi uitgangspunt om dat te realiseren, maar het mag geen blauwdruk
worden. Daar lijkt het nu wel op gezien bepaalde ontwikkelingen. Zo moeten
bijstandsmoeders aan het werk. Het CDA ziet dat anders. Werk moet worden afgestemd
op de mogelijkheden die mensen op bepaalde momenten hebben. Daarvoor is de
levensfase waarin men verkeert van belang of de gezinssituatie waarin een
zorgpiek kan voorkomen. Door onbeperkte toepassing van het combinatiemodel
kunnen zorgtaken van de werknemer in het gedrang komen. Dat kunnen zorgtaken
zijn in het gezin of de familie, maar ook taken die men al dan niet verplicht
op zich heeft genomen als vrijwilliger.De taken binnen en buiten het werk kunnen elkaar nadelig beïnvloeden.
Zij kunnen het de werknemer moeilijk maken het combinatiemodel goed uit te
voeren. Dit wetsvoorstel probeert daaraan wat te doen. Om die reden oordeelt
de CDA-fractie het juist dat de werkgever, voorzover dat redelijkerwijze van
hem verlangd kan worden, bij de vaststelling van het arbeidspatroon rekening
houdt met de individuele omstandigheden van de werknemer. Voor de werknemers
gelden immers zeer verschillende situaties. In hoeverre is daarbij voor de
wetgever een taak weggelegd? Moeten deze afspraken niet primair worden gemaakt
door werkgever en werknemer, bijvoorbeeld bij het cao-overleg? Kan dit probleem
werkelijk alleen worden opgelost door wetgeving? Kunnen de initiatiefnemers
nog eens met voorbeelden aangeven welke problemen met de huidige regelgeving
niet opgelost kunnen worden en met de voorgestelde wijzigingen wel? In de
huidige regelgeving is immers al veel geregeld op het gebied van welzijn,
veiligheid en gezondheid van werknemers? Zijn de indieners niet met mij van
mening dat cao-partijen eerst zelf de kans hadden moeten krijgen dat goed
te regelen alvorens met wetgeving te komen? Waardoor zijn de indieners van
dit voorstel tot de conclusie gekomen dat dit geen begaanbare weg is? Anders
waren zij immers niet met het voorstel gekomen.De CDA-fractie wil dezelfde vragen aan de regering voorleggen. Hoe kijkt
zij daartegenaan? Daar komt nog bij dat ook de Raad van State kritisch is
over de meerwaarde van het wetsvoorstel op dit punt. Mijn fractie is zeer
benieuwd naar de antwoorden van de indieners op dit punt. Afhankelijk van
die antwoorden overwegen wij, op dit punt met een amendement te komen. Ik
wacht de antwoorden derhalve af.Voor mijn fractie is de zondag een belangrijke rustdag binnen ons Nederlandse
samenleving. Mensen vullen die rustdag heel verschillend in: de één
voor kerkbezoek, de ander voor familiebezoek of sport. Maar voor al deze mensen
is de zondag als rustdag van arbeid van groot belang. Het CDA wil die zondag
als rustdag graag in den breedte bevorderen. Een punt van onthaasten in onze
snelle maatschappij is voor veel mensen een groot goed. In het voorliggende
voorstel wordt het voor iedere individuele werknemer mogelijk gemaakt om zonder
opgave van redenen die zondagsarbeid te weigeren. De CDA-fractie onderschrijft
dit recht van een individuele werknemer. Het voorkomt dat mensen vanwege bedrijfsomstandigheden
en omdat dit collectief is afgesproken gemakkelijk tegen hun zin gedwongen
worden om werk op zondag te doen.Ik wil nog een vraag stellen over de exacte lijn van de Partij van de
Arbeid in dezen. De lijn van mevrouw Bussemaker is heel duidelijk. Zij wil
met haar voorstel de weg van meer arbeid op zondag niet verder opgaan. Zij
wil meer rechten aan de werknemer geven om het werk op zondag te beperken.
Wij hebben een tijdje geleden echter ook een voorstel gezien van een ander
PvdA-fractielid, van de heer Hindriks. Dat voorstel gaat juist de andere kant
op en behelst meer ruimte voor werken op zondag. Hij heeft later gezegd dat
hij daar nog verder over wil nadenken. Ik hoor vandaag graag meer duidelijkheid.
Kunnen wij erop rekenen dat het standpunt dat in het initiatiefvoorstel van
de leden Bussemaker en Van Dijke is verwoord met betrekking tot de mogelijkheden
om werk op zondag te weigeren, door de PvdA-fractie wordt onderschreven? Zal
zij die weg blijven bewandelen?Voorzitter: WeisglasDe heer Santi (PvdA):Voorzitter. Ik wil daar graag op ingaan in mijn eigen termijn, maar ik
wil nu al even kort aangeven dat men ervan op aan kan dat de PvdA flink heeft
nagedacht over de kwestie van de winkeltijdenwet. Zij heeft ook oog voor het
belang van de kleine ondernemers en de allochtone ondernemers. Dat zal wellicht
op een gegeven moment leiden tot een wetsvoorstel. Dit initiatiefvoorstel
van de leden Bussemaker en Van Dijke is echter niet in strijd met het voorgaande. Het ene voorstel gaat over de belangen van de ondernemers,
in het bijzonder de allochtone ondernemers, terwijl het in dit initiatiefvoorstel
gaat om de rechten van de individuele werknemers. Men kan dus niet zeggen
dat wij plotseling een andere koers zijn gaan varen.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter. Ik vind dit een heel mooie en vriendelijke uitleg van de heer
Santi, maar ik kan de blik op de werkgever en de blik op de werknemer eigenlijk
toch niet helemaal scheiden. Kan de heer Santi duidelijk maken dat het bevorderen
van het recht van de individuele werknemer om werk op zondag te weigeren de
lijn van de PvdA-fractie blijft?De heer Santi (PvdA):De heer Mosterd legt het heel eenvoudig uit. Ik zal er straks op terugkomen
bij de beoordeling van het wetsvoorstel. Ik zal daar dan minder eenvoudig
mee omgaan.De heer Mosterd (CDA):Dat wacht ik even af. Ik vind het fijn dat de heer Santi ziet dat ik er
eenvoudig mee kan omgaan.De zondagsarbeid die in de aard van het werk ligt, valt niet onder de
reikwijdte van dit wetsvoorstel. Ik heb de indruk dat daarover in allerlei
discussies nogal wat misverstanden bestaan en dat het zaak is om meer helderheid
te verschaffen. Soms is uit de aard van het werk heel duidelijk dat het zeker
tot zondagsarbeid leidt en soms is dat onderscheid minder makkelijk te maken.
In antwoord op vragen van de CDA-fractie bij de schriftelijke behandeling
geven de indieners op dit punt bepaalde lijnen aan. Naast evidente voorbeelden
als de zorgsector en de politie behoren hiertoe ook de horeca, waar in het
algemeen ook op zondag wordt gewerkt, volcontinu bedrijven en openbare nutsbedrijven;
dat zijn toch bedrijven waar het zondagswerk in de aard van het werk ligt.
In mijn interpretatie is de aard van het werk dus ook niet beperkt weergegeven.
Nogmaals vraag ik of mijn zienswijze juist is, of die van de heer Blok. Deze
antwoorden in de schriftelijke ronde voorkomen naar onze mening een te beperkte
interpretatie van wat onder de aard van het werk met betrekking tot de zondagsarbeid
valt. Ik denk dat met helderheid vele problemen, bijvoorbeeld administratieve
lasten voor werkgevers, kunnen worden voorkomen.Verder heb ik nog een vraag aan de heer Bakker. Hij diende een amendement
in, maar was het niet mogelijk om een gezamenlijk voorstel in te dienen? Wellicht
gaat de heer Bakker hier zelf straks op in, maar deze vraag is ook gericht
aan de indieners.De heer Blok (VVD):Voorzitter. Inderdaad ging het mij om duidelijkheid voor de sectoren.
Ik wees er zojuist op dat de memorie van toelichting veel beperkter is dan
de antwoorden op de vragen en dat in het bedrijfsleven daardoor een hoop verwarring
bestaat over de vraag wie er wel of niet onder valt. Mijn benadering is dus
niet anders dan die van de heer Mosterd, maar ik nodig de indieners wel uit
om helder te schetsten wie er wel en wie er niet onder vallen.De heer Mosterd (CDA):Ook ik nodig de indieners daartoe uit, want ook ik vind dat hierover de
grootste duidelijkheid moet komen.Mijn fractie is het met de indieners eens dat een verbod op de vraag naar
de bereidheid om op zondag te werken, geen zin heeft. Soms moet de werkgever
immers bewust werven voor werk dat op zondag moet gebeuren en daarom ook de
bereidheid van de werknemer daartoe kennen. Maar ook voor de werknemer is
het van belang om te weten waar hij aan toe is in het bedrijf waar hij komt
werken. Het komt erop aan dat zowel werkgever als werknemer heel duidelijk
weten wat de mogelijkheden zijn: voor de laatste om te kunnen weigeren en
voor de eerste om het werken op zondag te kunnen gelasten. Ik heb dus niet
zo'n behoefte aan een nadere inperking van de vragen tijdens een sollicitatie.
De indieners, naar ik meen, ook niet. Ik ben dan ook benieuwd naar hun reactie
op het amendement van de heer Van der Staaij op dit punt. Als ik de indieners
goed versta, dan willen zij dat werkgever en werknemer er gewoon over kunnen
praten als zij weten wat hun positie is in dezen; als de nodige transparantie
bestaat, dan hoeven er geen problemen te zijn.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Mijn amendement gaat niet primair over vragen bij de sollicitatie,
maar over de weigering om een arbeidsovereenkomst aan te gaan op grond van
het feit dat iemand voornemens is om zich in de toekomst op dit recht te beroepen.
Ik hoop dat u op grond van hetgeen u hebt gezegd mijn amendement niet negatief
beoordeelt.De heer Mosterd (CDA):Zover was ik nog niet. Ik schort het oordeel over het amendement op totdat
het antwoord is gegeven.Mijn fractie beseft dat het voorstel voor de werkgevers wel erg ver gaat.
Dat hebben zij ons vanmorgen ook laten weten. Naar onze mening is dit voorstel
een duidelijk gevolg van het steeds verder opvoeren van de arbeidsparticipatie.
Hoe hoger die wordt, hoe noodzakelijker het is dat je oog hebt voor de zorgtaken
van werknemers buiten het werk. Dat is lastig voor werkgevers. Het is een
gevolg van het veranderen van het arbeidspatroon in een moderne samenleving.
Van de werkgever wordt bij de vaststelling van het arbeidspatroon niet meer
gevraagd dan redelijkerwijs van hem kan worden verwacht. Wij gaan ervan uit
dat op die manier voorkomen wordt dat er onredelijke verzoeken ontstaan. Willen
de initiatiefnemers duidelijk aangeven met voorbeelden wat onder "redelijkerwijs"
moet worden verstaan? Wanneer is het redelijk als de werkgever zegt: ik weiger
aan uw verzoek tegemoet te komen, gelet op de bedrijfsomstandigheden?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik zie ook wel lastige dingen voor de werkgever. Werkgevers die flexibele
arbeidspatronen aanbieden en goede individuele afspraken maken met de werknemers,
zijn vaak de werkgevers die personeel kunnen krijgen en vasthouden. Ik mag
toch aannemen dat u die gegevens ook kent. Werkgevers moeten inspelen op andere
vragen die werknemers hebben.De heer Mosterd (CDA):Dat ben ik met u eens. Wij zijn hier met wetgeving bezig die de positie
van de werknemer duidelijk versterkt. Dat heeft gevolgen voor de werkgever.
Zijn die gevolgen nu zo ernstig als de werkgevers ons vertellen? Of kan het
parlement zeggen: het gaat niet om de aard van het werk, maar om bedrijfsomstandigheden.
Het hoeft niet onder alle omstandigheden, alleen wanneer het
redelijkerwijs van hen kan worden verwacht. Wat is dat? Moet de rechter dat
invullen? Het is goed om dat hier van de indieners te horen. Wanneer kan een
werkgever geen rekening houden met de vraag van de werknemer?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Blijft voor de fractie van het CDA gelden dat het uitermate belangrijk
is dat werknemers op een goede manier hun arbeidstaken en zorgtaken, afhankelijk
van persoonlijke omstandigheden, kunnen vervullen?De heer Mosterd (CDA):Ja. Ik heb al gezegd dat als de arbeidsparticipatie toeneemt, het van
groot belang is dat je rekening houdt met de taken van de mensen buiten hun
werk. De combinatie van arbeid en zorg is voor ons van groot belang. Het arbeidspatroon
verandert.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U vraagt zich af wat redelijk is. Ik denk dat de CDA-fractie die vraag
zelf moet beantwoorden. Je bakent dan af wat wel en niet van een werknemer
geëist kan worden op bijzondere dagen als de zondag. Beiden zien wij
dat als een collectieve rustdag.De heer Mosterd (CDA):Zeker. Het staat ook in het voorstel. Ik vraag aan de indieners om dat
te verduidelijken. In tweede termijn zal ik erop terugkomen. Graag krijgen
wij op dit punt een duidelijke toelichting van de indieners.Voorzitter. De CDA-fractie deelt niet de opvatting van de indieners dat
een verruiming van de openingstijden van winkels leidt tot ruimere mogelijkheden
voor werknemers om hun werktijden af te stemmen op hun persoonlijke omstandigheden.
Ik denk dat het wel eens kan gebeuren dat men moet werken op tijdstippen waarvan
men denkt "dat had ik liever niet gedaan", en dat dus de tegenovergestelde
stelling meer opgaat. De CDA-fractie hecht grote waarde aan een geïntegreerd
tijdsbeleid. Werk en taken buiten het werk moeten op een goede manier op elkaar
afgestemd kunnen worden. Dat voorkomt dat werknemers met te grote stress en
te zware werkdruk te maken krijgen. Bovendien is een en ander niet bevorderlijk
voor arbeidsparticipatie op langere termijn.De vraag van de CDA-fractie met betrekking tot de niet-limitatieve opsomming
van de persoonlijke omstandigheden in de wettekst is kennelijk niet goed begrepen.
De CDA-fractie bedoelt of zo'n opsomming wel thuishoort in deze wettekst en
in een uitgebreidere vorm niet beter kan worden opgenomen in bijvoorbeeld
de memorie van toelichting.Aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil ik vragen hoe
hij de uitvoerbaarheid en de noodzaak van dit wetsvoorstel beoordeelt. Ziet
hij dit voorstel als evenwichtig, gelet op het onderwerp en kijkende naar
de positie van werknemers en werkgevers op dit terrein? Vindt hij dat het
onderscheid dat nu gemaakt is tussen de aard van het werk en de bedrijfsomstandigheden
voldoende duidelijk is of dient nog de nodige aanscherping plaats te vinden?Resumerend, voorzitter, merk ik op dat de CDA-fractie positief staat ten
opzichte van de doelstelling van dit wetsvoorstel. Op twee punten heb ik vragen
gesteld. Ik heb gevraagd: moet het wel zo en kunnen wij bepaalde zaken niet
beter overlaten aan werkgevers en werknemers; moeten wij ze niet eerst een
kans geven? Afhankelijk van het antwoord daarop zullen wij bezien of wij op
dit punt met een amendement komen. Verder heb ik gevraagd: kunnen de indieners
het begrip "redelijkerwijs van de werkgever verlangd wordt" nader toelichten,
om op die manier wat meer duidelijkheid te krijgen en minder angst te kweken
bij de werkgevers?De heer Bakker (D66):U zegt dat uw fractie nog wil nadenken over het eventueel amenderen van
dit voorstel en vraagt of werkgevers en werknemers niet eerst een kans moet
worden gegeven. Aan wat voor soort amendering denkt u daarbij, in het licht
van het feit dat werkgevers en werknemers daaromtrent al een aantal afspraken
hebben gemaakt, vooral als het gaat om werving en selectie, hetgeen niettemin
niet heeft kunnen voorkomen dat een aantal problemen zijn ontstaan op basis
waarvan dit wetsvoorstel en overigens ook mijn wetsvoorstel zijn ingediend?De heer Mosterd (CDA):De werknemers moeten rekening houden met de individuele wensen van de
werknemers voorzover het betreft de planning van het werk en de taken buiten
het werk. Dat wordt via dit voorstel wettelijk vastgelegd. Is het niet beter,
eerst werkgevers en werknemers de gelegenheid te Mosterdgeven daarover bepaalde
afspraken te maken en dit niet meteen wettelijk vast te leggen?De heer Bakker (D66):Dus het gaat niet zozeer om de zondag, maar om het andere punt waarin
sprake is van redelijkerwijs, enz.De heer Mosterd (CDA):Dat is correct.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Aan het begin van deze parlementaire periode liep een grootscheepse
actie tegen een oprukkende 24-uurseconomie. Veel mensen van allerlei overtuigingen
lieten van hun zorg blijken en veel handtekeningen werden aan de regering
aangeboden. Die actie sloeg enorm aan. Er bleek veel verzet te bestaan tegen
het oprekken van traditionele werktijden en openingstijden van de winkels,
tegen de economische benutting van de tijd waarin de scheppingsritmes niet
meer herkenbaar zijn. Voor ons lag het zwaartepunt van de bezwaren in de afbrokkeling
van de positie van de zondag, het paleis in de tijd, de door de Schepper gegeven
rustdag.De regering reageerde destijds relativerend. Opeenvolgende ministers van
Economische Zaken hebben niet nagelaten, aan te geven de opkomende 24-uurseconomie
als een hersenschim te beschouwen. Het is een goede zaak dat wij vandaag een
wetsvoorstel kunnen bespreken dat van een andere houding getuigt. In het wetsvoorstel
wordt een poging gedaan om het verstoorde evenwicht tussen werk- en rusttijden
enigszins te herstellen. Onder de paraplu van meer zeggenschap van werknemers
over hun arbeidstijden worden twee veranderingen aangebracht in het Burgerlijk
Wetboek en de Arbeidstijdenwet. In de eerste plaats wordt wettelijke bescherming
geboden aan de werknemer tegen niet noodzakelijke zondagsarbeid. Het tweede
onderdeel is het rekening houden met zorgtaken en maatschappelijke verantwoordelijkheden
van de werknemer bij de vaststelling van de arbeidstijden.Graag complimenteren wij de indieners met het wetsvoorstel. Uit onze schriftelijke
inbreng is al naar voren gekomen, dat wij de intenties en de strekking ervan
positief waarderen. Beide indieners zijn uit uiteenlopende politieke partijen
afkomstig. Het palet van de indieners had zelfs nog kleurrijker kunnen zijn.
D66-Kamerlid Bakker had immers al eerder een wetsvoorstel ingediend met betrekking
tot bezwaren tegen zondagsarbeid. In de schriftelijke gedachtewisseling is
uiteengezet waarom de indieners er niettemin voor gekozen hebben, nadien een
eigen voorstel in te dienen. Inmiddels is overigens onhelder of D66 nog voort
wil gaan met het eigen initiatief. Wellicht dat daarover vandaag nog duidelijkheid
komt. In ieder geval herkennen wij in het nieuw ingediende amendement op stuk
nr. 14 de contouren van het oude wetsvoorstel.Tegen de achtergrond van het breed gedragen verzet tegen de 24-uurseconomie
verwondert het niet dat het wetsvoorstel op sympathie van uiteenlopende fracties
kan rekenen. Eerder in onze parlementaire geschiedenis bleek de inzet voor
het behoud van de zondag als collectieve rustdag niet alleen een kernpunt
voor de christelijke politieke partijen, maar ook voor bijvoorbeeld de Partij
van de Arbeid. Het schijnt zelfs zo te zijn, dat de socialistische Kamerleden
in 1919 een vreugdelied lieten horen toen de Tweede Kamer de achturige werkdag
instelde en werken op zondag verbood. Opvallend is verder dat in 1934 onder
de antirevolutionaire minister-president Colijn aan slager, bakker en kruidenier
toestemming werd gegeven om op zondag open te zijn, terwijl de verplichte
zondagssluiting in 1951 onder minister-president Drees weer terugkwam. Helaas
heeft de PvdA in de meer recente geschiedenis wel steun gegeven aan verruiming
van zondagsopenstelling en arbeid op zondag. Wie weet, mag dit wetsvoorstel
worden beschouwd als een revitalisering van een oude sociaal-democratische
traditie. De inzet van de huidige PvdA-fractie is niet geheel helder in het
licht van het initiatief van Kamerlid Hindriks. Hij kondigde namelijk in coalitie
met liberalen een initiatief aan, waarbij de ruimte voor zondagsopenstelling
voor winkels juist weer vergroot zou worden. Dat staat ook in onze perceptie
haaks op de strekking van het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken. Dezer
dagen hebben wij de slogan "Is het ieder voor zich of doen wij het samen?"
uit PvdA-kring vernomen. Misschien kan deze leus ook prikkelen tot herstel
en behoud van de zondag als collectieve rustdag.De sympathie die de SGP-fractie heeft voor het wetsvoorstel, laat onverlet
dat zij behoefte heeft aan het maken van een aantal opmerkingen en het stellen
van een aantal kritische vragen bij de vormgeving waarvoor in het wetsvoorstel
is gekozen.De heer Bakker (D66):De zondag als collectieve rustdag bevat altijd twee elementen. Aan de
ene kant vinden mensen met een levensovertuiging met een religieuze, vooral
orthodox-christelijke achtergrond, dat er op zondag niet gewerkt mag worden.
Aan de andere kant heeft de sociaal-democratie altijd achter een sociaal element
gestaan. U legt alle gewicht op de zondag. Welke positie vindt u dat mensen
met een heel andere levensovertuiging hebben? Zij hebben in beginsel andere
rustdagen die in overeenstemming zijn met de desbetreffende levensovertuiging.
In de sterk veranderende samenleving, wat betreft de samenstelling van de
bevolking, zijn er steeds meer mensen met een andere levensovertuiging.De heer Van der Staaij (SGP):Het klinkt wellicht wat paradoxaal, maar juist in het licht van allerlei
andere opvattingen over een rustdag, die meerdere dagen van de week kan betreffen,
is er des meer behoefte om vast te houden aan één collectieve
rustdag. In de Nederlandse traditie is dat juist de zondag. Ik kan mij voorstellen
dat er problemen rijzen voor mensen met een andere godsdienst, maar wij hechten
juist in het bijzonder aan de positie van de zondag. Daarvoor hebben wij principiële
redenen, maar onze opvatting hangt ook samen met de behoefte om de collectieve
vrije dag niet op te laten gaan in het aan ieder toekennen van zijn eigen
vrije dag en om het collectieve element op de voorgrond te laten treden. Die
behoefte wordt ook in andere landen en culturen erkend.De heer Bakker (D66):Vindt u niettemin dat mensen voor wie de religieuze rustdag een andere
is – de vrijdag of de zaterdag, de voorbeelden zijn bekend – straks
precies hetzelfde recht hebben om op die dag werk te weigeren als op de zondag?De heer Van der Staaij (SGP):Voor een deel is dat de consequentie van dit wetsvoorstel en van de systematiek
die in de Arbeidstijdenwet ligt besloten. Zoals ik al zei hecht
mijn fractie – met alle begrip en respect die er kan zijn voor gewetensbezwaren
van mensen met andere opvattingen – aan de positie van de zondag als
rustdag en wil zij die niet zomaar op één lijn stellen met de
positie van dagen die in andere godsdienstige overtuigingen als een rustdag
worden beschouwd.De heer Bakker (D66):Hoe bedoelt u het dat u die niet op één lijn wilt stellen?
Is de zondag als rustdag voor mensen met een christelijke levensovertuiging
wat u betreft van een ander gewicht en een andere betekenis dan de vrijdag
als rustdag voor mensen met een islamitische levensovertuiging of de zaterdag
als rustdag voor mensen met een joodse achtergrond?De heer Van der Staaij (SGP):Niet voor niets wordt in dit verband gesproken van een collectieve rustdag.
Dat veronderstelt al het gemeenschappelijke element en er kan in Nederland
geen sprake zijn van drie collectieve rustdagen. De heer Bakker zal dat met
mij eens zijn. De zondag heeft in de Nederlandse traditie nog steeds een unieke
plaats en daarnaast vind ik inderdaad dat rustdagen vanuit andere opvattingen
en tradities hiermee niet op één lijn zijn te stellen.De heer Bakker (D66):U wilt ze niet op één lijn stellen. Wat betekent dat voor
de individuele werknemer met een andere religieuze achtergrond voor zijn rustdag?
Wordt hij in uw visie op de vrijdag en de zaterdag hetzelfde behandeld als
mensen met een christelijke levensovertuiging op de zondag?De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp die vraag niet in het licht van de inbreng en waar het in dit
wetsvoorstel om gaat. Juist op dit punt worden er in dit wetsvoorstel geen
nieuwe elementen naar voren gebracht. In het verleden is op dit punt voor
een bepaalde constructie gekozen en dit element krijgt hier geen nieuwe dimensie.
Ik heb u gezegd dat het mij gaat om het behoud en de versterking van de positie
van de zondag als collectieve rustdag.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb eerder een opmerking ter voorkoming van een misverstand dan een
vraag. Als de heer Bakker op herkenbare manier onmiddellijk opponeert als
in de Kamer een christelijke norm ter sprake komt, kan het geen kwaad om in
dit verband op artikel 5:1 van de Arbeidstijdenwet te wijzen. Daarin wordt
voorzien dat de religieuze rustdag voor mensen met een andere levensovertuiging
evenzeer van toepassing is als de zondag in het algemeen. Ik weet overigens
niet of de heer Van der Staaij het er helemaal mee eens zou zijn als hij die
wet mocht schrijven, maar er is voorzien in de problemen die de heer Bakker
schetst.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog en richt mij nu primair op hetgeen
algemeen wordt beschouwd als het belangrijkste onderdeel van het wetsvoorstel,
namelijk dat ten aanzien van de zondagsarbeid. De bevordering van de zondagsrust
is steeds voor de SGP-fractie een zaak van het allergrootste belang geweest.
Dat geldt nog altijd. Voor de maatschappelijke ordening is het vierde gebod
tot heiliging van de sabbat, van wezenlijk belang. Evenals het huwelijk gaat
het bij de rustdag om een instelling van God die dateert van voor de zondeval.
Wat een zegen is daarmee gegeven! Het is tot grote schade van de samenleving
als juist deze instellingen veronachtzaamd worden en de zondag wordt prijsgegeven
aan de "verfladdering". Op de overheid rust de taak om de zondagsrust te bevorderen
en de ontheiliging van de zondag in het openbare leven tegen te gaan. Dit
hoort tot de eigen verantwoordelijkheid van de overheid in de handhaving van
Gods geboden. De overheid is er om grenzen te stellen, ook om de ongebondenheid
van het economische leven te beteugelen.Uitgangspunt is dat op zondag gerust wordt van de arbeid, opdat die dag
in het bijzonder wordt gewijd aan de Schepper. Werkzaamheden die zonder bezwaar
op andere dagen verricht kunnen worden, blijven dan achterwege. Ook de SGP
heeft altijd erkend dat er noodzakelijke werkzaamheden op de zondag te verrichten
zijn. Ik denk bijvoorbeeld aan de verzorging van dieren in de agrarische sector
en aan werken van barmhartigheid zoals bijvoorbeeld het verzorgen van zieken.
Daarvoor moet ruimte zijn en blijven. Nodeloze, onnodige zondagsarbeid, die
bijvoorbeeld louter door motieven van winstbejag wordt ingegeven, moet evenwel
krachtig bestreden worden. In dit licht bezien delen wij de zorg die aan het
wetsvoorstel ten grondslag ligt over de huidige praktijk van de zondagsarbeid.
In de afgelopen tijd hebben wij hiervoor reeds in diverse debatten aandacht
gevraagd. In de achterliggende jaren is sprake van duidelijke toename van
niet-noodzakelijke, dus onnodige zondagsarbeid. Het samenspel van de wijzigingen
die in de vorige kabinetsperiode tot stand zijn gebracht in de Arbeidstijdenwet
en de winkeltijdenwetgeving hebben ingrijpende effecten gehad.Toen vanuit bepaalde sectoren van het economische leven de wens werd geuit
om te komen tot verruiming van de openstelling van winkels op zondag, werd
de wetgeving daarop helaas aangepast. Aan de positie van de zondag als gemeenschappelijke
rustdag is door de uitbreiding van de koopzondagen verder afbreuk gedaan.
Het heeft ook een sneeuwbaleffect gehad: zondagsopenstelling van supermarkten
raakt ook bijvoorbeeld de toeleveranciers en de transportsector. Naast de
winkeltijdenwetgeving is ook de Arbeidstijdenwet aangepast. Hoewel de hoofdnorm
bleef dat op zondag niet gewerkt wordt, is deze norm door ruime uitzonderingsbepalingen
ondergraven. Met deze wetgeving is kortom helaas geen rem gezet op de onnodige
zondagsarbeid, maar zijn daarvoor juist meer mogelijkheden geschapen.De toename van niet-noodzakelijke zondagsarbeid schept bovendien steeds
meer moeilijkheden voor degenen die hierin niet kunnen meegaan. Bij de verruiming
van de wetgeving stelde de regering dat van dwang geen sprake is. Het gaat
alleen maar om het inspelen op maatschappelijke veranderingen. Die benadering
stuit niet alleen op inhoudelijke bijbels-principiële bezwaren, maar
is ook praktisch bezien oppervlakkig. De vrijheid van de één
is de onvrijheid voor de ander. De openingstijden worden in de praktijk toch
gehanteerd als concurrentiemiddel. Het kost je klanten als de deuren van bijvoorbeeld
je meubelzaak op zondag dicht blijven. Er is dus wel degelijk een economische
druk ontstaan om op zondag open te gaan of diensten aan te
bieden. In een commentaar op het wetsvoorstel-Bussemaker en Van Dijke wordt
vanuit het MKB ook met zoveel woorden gesteld dat "concurrentieoverwegingen
ertoe dwingen op zondag de winkel open te stellen, met alle repercussies van
dien voor aanverwante dienstverlenende sectoren."Uit een RMU-onderzoek (Reformatorisch Maatschappelijke Unie) bleek al
eerder dat een hoog percentage bedrijven de koopzondag opgeeft als reden waarom
op zondag wordt gewerkt. Daaruit kwam ook naar voren dat sinds de verruimde
wetgeving steeds meer werknemers te maken hebben gekregen met "selectie aan
de poort". Steeds vaker wordt van een toekomstige werknemer verlangd dat hij
bereid is tot zondagswerk. In de stukken zijn daarover reeds verontrustende
cijfers gegeven. Zo zijn er bijvoorbeeld winkelketens die de bereidheid tot
het werken op zondag in het standaardcontract hebben opgenomen.In dit licht bezien geeft het geen pas om, zoals van de kant van werkgevers
wel wordt gedaan – en ook door de heer Blok zo-even – sussende
woorden te spreken over deze problematiek. Men beroept zich op gemiddelde
cijfers die slechts een zeer lichte stijging van zondagsarbeid zouden laten
zien. Daarmee wordt in ieder geval verhuld, dat er sprake is van een uitwaaiering
van zondagsarbeid over diverse sectoren en bedrijven, ook die waarin traditioneel
geen zondagsarbeid voorkwam. Deze gemiddelde cijfers geven, anders gezegd,
geen inzicht in de toename van onnodige zondagsarbeid, die juist uit ethisch
oogpunt van de hand moet worden gewezen en die ook bij veel werknemers juist
om die reden op bezwaren stuit. Dat daarnaast bijvoorbeeld in de zorgsector
of de agrarische sector minder personeelsinzet nodig is voor noodzakelijke
arbeid, doet aan de vorengenoemde problematiek niets af. Nogmaals, het hanteren
van een gemiddelde als uitgangspunt schiet te kort. Er is juist sprake van
een toename van onnodige arbeid die gewetensbezwaren voor veel werknemers
oplevert. Toen de heer Blok zijn cijfers gaf, bedacht ik dat ik ergens gelezen
heb dat statistieken niet altijd betrouwbaar zijn. Als je met je hoofd in
een oven zit en met je voeten in een vrieskist, neemt je gemiddelde temperatuur
niet toe, maar er is wel degelijk een probleem ontstaan! Ik vind dat een benadering
die alleen van de totaalcijfers uitgaat tekortschiet.De heer Blok (VVD):Ik heb hier voor mij de ESB van mei 2000, toen de Arbeidstijdenwet al
een tijd van kracht was. Hierin wordt gewezen op de daling van het werk op
ongebruikelijke tijden die sinds 1955 is ingezet. Deze daling hangt samen
met een verandering van de samenstelling van de beroepsbevolking. Eind vijftiger
jaren, begin zestiger jaren, werkte een half miljoen personen in de landbouw
en de visserij. Medio de negentiger jaren waren dat er 0,3 miljoen minder.
De aantallen kloppen. Er is sprake van een verschuiving en dat is exact wat
ik zei. Dit is dus geen gegoochel met cijfers. Dit zijn de cijfers waarover
wij beschikken. De heer Van der Staaij spreekt een normatief oordeel uit.De voorzitter:U bent aan uw tweede termijn begonnen?De heer Blok (VVD):Ik wil wel doorgaan, als het mag.De voorzitter:Dat mag, maar dan is die bij dezen wel afgesloten.De heer Van der Staaij (SGP):Mijn stelling is de volgende. In de landbouw moet traditioneel veel noodzakelijk
werk verricht worden op zondag. Ik denk aan de verzorging van dieren. Door
automatisering of mechanisatie is er echter minder personeel nodig. Intussen
wordt wel bij supermarkten van de werknemers ineens verwacht dat zij voortaan
op zondag werken. Er kan wat dit betreft dus een probleem zijn ontstaan, hoewel
dat niet zozeer uit de totaalcijfers blijkt. Deze verschuiving heb ik in de
bijdrage van de heer Blok gemist. Hij gaat sec uit van de totaalcijfers.De heer Blok (VVD):De heer Van der Staaij zal het met mij eens zijn dat ik met zoveel woorden
heb gesproken over een verschuiving waarbij het totaal gelijk blijft.De heer Van der Staaij (SGP):U hebt inderdaad het woord "verschuiving" gebruikt. Het wordt mijns inziens
bij een analyse van de verschuiving echter helder dat een toenemend aantal
mensen dit als een probleem ervaart. Ik herhaal dat op grond van de herkenning
van die problematiek de indieners hebben gezocht naar een oplossing daarvan.Voorzitter. De indieners zoeken de oplossing in het toekennen van het
recht aan werknemers om niet noodzakelijke zondagsarbeid te weigeren. Een
in het oog springend verschil met de in het wetsvoorstel van collega Bakker
gekozen constructie is dat de werknemer zich niet hoeft te beroepen op gewetensbezwaren,
maar om allerhande redenen kan weigeren om de arbeid te verrichten. Dit is
ook verwerkt in zijn amendement. Op zichzelf is het in de visie van de SGP-fractie
niet onverschillig op welke grond vrijheid van werken op zondag wordt nagestreefd.
De zondagsrust die de overheid dient te handhaven, is erop gericht ruimte
te bieden voor de zondagsheiliging van eenieder. In dit licht hebben wij er
bezwaar tegen recreatieve bezigheden als het verblijf bij de voetbalclub en
een dagje naar het strand op één lijn te stellen met de zondagse
kerkgang, zoals in de toelichting op het wetsvoorstel gebeurt. Hiermee wordt
ook miskend dat er, gelet op de grondrechtelijk gewaarborgde positie van godsdienstig
gefundeerde gewetensbezwaren wel degelijk verschillen op te merken zijn.Toch achten wij de in het wetsvoorstel gekozen constructie de voorkeur
te verdienen boven die van het wetsvoorstel en het amendement van collega
Bakker. De reden hiervoor is onze wens om te komen tot de grootst mogelijke
inperking van alle nodeloze zondagsarbeid, die het rechtvaardigt de sterkst
mogelijke rechtspositie voor de werknemers te kiezen ten aanzien van onnodige
zondagsarbeid. Per saldo kom ik dus ook uit bij de constructie van het wetsvoorstel
boven het amendement en het oorspronkelijke wetsvoorstel van de heer Bakker.Gezien het uitgangspunt van de maximale terugdringing van onnodige zondagsarbeid
kom ik tot een kritische kanttekening bij het wetsvoorstel. Het voorgestelde
weigeringsrecht laat de bestaande mogelijkheden voor onnodige zondagsarbeid
geheel onaangetast. Bij de behandeling van de Arbeidstijdenwet was destijds
door diverse fracties, waaronder de SGP en de fracties die
thans de ChristenUnie vormen, kritiek geuit op de bepaling waardoor ruimte
wordt geboden voor zondagsarbeid op grond van"noodzakelijke bedrijfsomstandigheden".
Pijnpunt was dat dit begrip niet nader begrensd is. Niet alleen calamiteiten
vallen daaronder, maar ook winstvergroting en concurrentieredenen kunnen voldoende
argument opleveren voor zondagsarbeid op deze grond. In de RMU-studie wordt
na enige jaren ervaring met deze bepaling dan ook de conclusie getrokken dat
hierbij nauwelijks enige serieuze remmen zijn ingebouwd en in de praktijk
de hoofdnorm van het niet werken op zondag door deze"oeverloze" uitzonderingsmogelijkheid
wordt uitgehold.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Mijn vraag is dan ook waarom de indieners er niet voor gekozen
hebben om hier een nadere inperking voor te stellen. Berusten zij in de huidige
mogelijkheden voor zondagsarbeid, nu zij hier geen indamming van mogelijkheden
voor onnodige zondagsarbeid hebben voorgesteld? Dat zouden wij zeer betreuren.
Ik hoor hierover graag het standpunt van de indieners, mede in het licht van
de evaluatie van de Arbeidstijdenwet die binnenkort ook op de agenda staat.
Hoe zien de indieners de verhouding tussen de discussie die wij deze week
hebben en de bespreking van de evaluatie van de Arbeidstijdenwet en de kabinetsreactie
daarop?Mijn fractie kan het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken positief waarderen
als verbetering ten opzichte van de bestaande wetgeving, maar wil uitdrukkelijk
poneren dat ons ideaal verder ligt. Het gaat immers bij de na te streven zondagsrust
niet slechts om de honorering van de wensen van individuele werknemers om
op zondag vrijaf te hebben. Uiteindelijk gaat het ons principieel om het zoveel
mogelijk voorkomen van alle onnodige zondagsarbeid! Hierbij is immers de handhaving
van een bijbelse norm aan de orde waarmee het welzijn van de gehele samenleving
is gediend. Met andere woorden: ten diepste is de zondagsrust voor ons geen
zaak van individueel recht, maar van collectieve plicht. Daarom blijven wij
streven naar aanpassing van de huidige wettelijke normen voor zondagsarbeid
en hebben wij in de context van dit wetsvoorstel een poging hiertoe gedaan
met het amendement op stuk nr. 8.Onze bedoeling met dit amendement is helder, namelijk te komen tot inperking
en begrenzing van het begrip bedrijfsomstandigheden. Op dit moment ontbreekt
elke normering en begrenzing van dit begrip, waarmee het een oeverloos begrip
is. Daarom ga ik ervan uit dat een concrete begrenzing bij AMvB alleen kan
leiden tot een inperking. De heer Van Dijke wees in de pers op de mogelijkheid
van een te ruime invulling van het begrip in de AMvB. In het licht van de
onbegrensdheid van de huidige term ben ik daar niet erg bang voor, maar om
het zeker te stellen, ben ik ertoe bereid, het amendement aldus aan te scherpen,
dat in de wettekst wordt toegevoegd dat het hierbij om incidentele en onvoorziene
omstandigheden moet gaan die in de AMvB nadere invulling krijgen. Wat is het
oordeel van de indieners hierover? Over de uitvoering en de exacte vormgeving
valt natuurlijk te twisten; ik hoor er graag ook andere visies op. De kernvraag
is of de bereidheid bestaat tot inperking van de mogelijkheden voor zondagsarbeid.De heer Blok (VVD):Ik ben er benieuwd naar wat de indiener zelf voor ogen heeft met dit amendement.
Wij hebben er al even discussie over gehad of horeca en recreatie wel of niet
onder de reikwijdte van de wet moeten vallen. Wat vindt u van deze sectoren?De heer Van der Staaij (SGP):Ik stel vast dat het in de visie van de indieners bij deze sectoren gaat
om arbeid die voortvloeit uit de aard van de omstandigheden en dat deze buiten
het bereik van dit wetsvoorstel vallen en dus ook buiten de term bedrijfsomstandigheden.
Die werkzaamheden kunnen op een andere grond plaatsvinden.De heer Blok (VVD):Wat vindt u?De heer Van der Staaij (SGP):Mijn amendement gaat alleen om de inperking van de term bedrijfsomstandigheden.
Deze term is enkele jaren geleden erbij gekomen. Je compliceert de discussie
als je het op één hoop gooit. Ik heb mij bewust gericht op die
nieuwe term bedrijfsomstandigheden. Naar mijn opvatting leidt deze term in
de praktijk tot uitwaaiering en vergroting van allerlei onnodige zondagsarbeid,
doordat ook redenen zoals winstvergroting en concurrentiemotieven gebruikt
kunnen worden. Dit is mijns inziens geen uitzonderingsbepaling meer, want
het zet de sluizen te wijd open. Dat is een les die wij trekken na een aantal
jaren Arbeidstijdenwet, waarvoor wij bij de invoering ervan al bang waren.
Daarom willen wij die wetsbepaling kritisch bekijken en nagaan of een inperking
mogelijk is door de bedrijfsomstandigheden te beperken tot incidentele en
onvoorziene omstandigheden.De heer Blok (VVD):Er is een hoop onrust in de horeca- en de recreatiesector. Vindt u dat
een ondernemer in de horeca geconfronteerd kan worden met een werknemer die
niet op gewetensgronden weigert om op zondag te werken? Of zegt u dat het
in de horeca vanzelfsprekend is dat een werkgever mag vragen om op zondag
te werken?De heer Van der Staaij (SGP):Ik stel vast dat de indieners dit voorbeelden van sectoren vinden waar
werken op zondag voortvloeit uit de aard van de arbeid. Daarvoor geldt geen
weigeringsrecht. Wij kunnen allemaal onze eigen interpretatie eraan geven,
maar ik weet niet of dat verheldering geeft. In de constructie van het wetsvoorstel
is het duidelijk dat het gaat om werkzaamheden die voortvloeien uit de aard
van de arbeid.Naar onze mening zou overigens ook een effectieve bescherming van de individuele
werknemer gebaat zijn bij een inperking van de mogelijkheden voor onnodige
zondagsarbeid. Dat is een tweede, meer praktisch argument dat pleit voor het
amendement. Immers, een werkgever die zich geruggensteund voelt door de bestaande
te ruime mogelijkheden voor zondagsarbeid, kan zijn vindingrijkheid aanwenden
om zich te voorzien van personeel dat tot die onnodige zondagsarbeid bereid
is. Zijn de indieners er niet beducht voor dat een onbedoeld effect van de
nu voorgestelde wetgeving kan zijn dat er juist een verscherpte selectie op
bereidheid tot zondagswerk ontstaat? Kortom, de gekozen constructie van enerzijds ruime mogelijkheden voor zondagsarbeid, die al een aantal jaren
geleden tot stand zijn gekomen, en anderzijds ruime mogelijkheden voor weigering
daaraan mee te werken, draagt een zekere spanning in zich. Daarom zou ons
vertrekpunt hier zijn: hoe minder spanning daartussen zit, hoe beter het is.Er is nog een derde argument dat kan worden aangevoerd voor nadere normering
van het begrip "noodzakelijke bedrijfsomstandigheden". In dit wetsvoorstel
wordt een uitdrukkelijk individueel recht in het leven geroepen voor gevallen
waarin wegens bedrijfsomstandigheden gewerkt wordt. Uit oogpunt van rechtszekerheid
is het dan ook wenselijk dat zo helder mogelijk wordt aangegeven om welke
situaties het hier gaat. Bij de toekenning van zo'n substantieel recht dient
de reikwijdte zo precies mogelijk bepaald te zijn.Voorzitter. Over de reikwijdte van het voorgestelde weigeringsrecht zijn
af en toe misverstanden ontstaan. De indieners stellen in de nota naar aanleiding
van het verslag zelf ook vast dat hier en daar ten onrechte de gedachte leeft
dat ook zondagsarbeid die voortvloeit uit de aard van de arbeid, onder de
reikwijdte van het wetsvoorstel valt. Dit misverstand leek ook aan de orde
in reacties van ondernemers die via de krant van wakker Nederland lieten weten
dat de wet voor hen een nachtmerrie betekent.Overigens is de onduidelijkheid niet geheel verwonderlijk, gelet op de
redactie van het wetsvoorstel. Ook de Raad van State heeft erop gewezen dat
tekst en toelichting niet geheel sporen en dat de door de indieners voorgestelde
tekst op dit punt onvoldoende duidelijk is. Met het amendement op stuk nr.
9 heb ik geprobeerd hier een verduidelijking aan te brengen. Ook in het amendement
op stuk nr. 10 gaat het om een beperkte wijziging van redactionele aard, waarmee
geen inhoudelijke veranderingen zijn beoogd. De achtergrond van dit laatste
amendement is dat in de literatuur werd bepleit om nauwer aan te sluiten bij
de terminologie zoals gehanteerd in een recente wijziging van het Burgerlijk
Wetboek.Voorzitter. Zijn hiermee nu de problemen opgelost inzake de vaststelling
van de reikwijdte? Nee, dat geloof ik niet. Met de vaststelling dat dit wetsvoorstel
niet ziet op zondagswerk dat voortvloeit uit de aard van de arbeid, blijven
er nog wel wat vragen over. Ik wijs op de vraag waarop ook de heer Blok al
doelde: wat valt er allemaal onder deze "noodzakelijke" zondagsarbeid die
hier buiten bereik blijft? Hetgeen hiertoe wordt gerekend, is heel wat. In
de memorie van toelichting worden de gezondheidszorg en het openbaar vervoer
genoemd als vormen van arbeid op zondag die voortvloeien uit de aard van de
arbeid. In de nota naar aanleiding van het verslag worden ook de werkzaamheden
in de horeca, de recreatie en de toeristische en de schoonmaakbranche tot
de "noodzakelijke zondagsarbeid" gerekend. Betekent dit in de visie van de
indieners dat voor het geheel van die sectoren geldt, dat het om arbeid gaat
die voortvloeit uit de aard van de arbeid? Dat is toch wel erg ruim!De indieners verwijzen daarbij naar de "algemene maatschappelijke opvatting
hierover". Betekent dit dan ook dat hier gemakkelijk verschuivingen in kunnen
optreden en dat de reikwijdte van het voorgestelde weigeringsrecht dienovereenkomstig
kan verminderen? Kun je je, met andere woorden, ook een situatie voorstellen
waar gezegd wordt: het is nu nog zo dat het werken op zondag in de winkel
valt onder de bedrijfsomstandigheden zodat er wel weigeringsrecht is, maar
bij een verschuiving van de maatschappelijke opvatting vinden wij het zo normaal
dat dit eigenlijk tot noodzakelijke arbeid moet worden gerekend, waardoor
het weigeringsrecht in één keer vervalt? Of is dat een ongegronde
vrees?Het viel mij op, als het gaat om de zondagsopenstelling van winkels, dat
de indieners hier ook spreken over een "structurele" mogelijkheid wegens noodzakelijke
bedrijfsomstandigheden. Is dat dan niet juist een verkeerde ontwikkeling in
het licht van de oorspronkelijke opzet en invulling van het begrip "bedrijfsomstandigheden"?
Wordt hiermee niet juist de oprekking van het begrip "bedrijfsomstandigheden"
gehonoreerd?Wat valt er nu allemaal onder die noodzakelijke arbeid? Immers, ik vind
dat daar toch wel een punt ligt waarover nog niet voldoende helderheid is.
Geldt dat nu voor die sectoren allemaal onverkort, namelijk dat dit voorbeelden
zijn van noodzakelijke arbeid? Een aantal jaren geleden is – ik meen
door de heer Van Dijke zelf – in het debat over de Arbeidstijdenwet
het voorbeeld genoemd dat in de ziekenhuizen en de zorgsectoren er werk is
dat noodzakelijkerwijs op zondag moet plaatsvinden, maar dat er ook bepaalde
afdelingen kunnen zijn waar het helemaal niet nodig is om op zondag te werken,
terwijl daar om een soort bedrijfseconomische motieven toch ook zondagswerk
plaatsvindt. Hoe zit het nu met dat soort categorieën? Vallen die nu
wel of niet onder de bedrijfsomstandigheden of onder de aard van de arbeid?
Graag verkrijg ik hierover meer helderheid.Als er zo'n ruime interpretatie wordt gegeven aan de arbeid waarop dit
wetsvoorstel geen betrekking heeft, wordt de vraag interessant of aan de hand
van duidelijke voorbeelden nader uiteengezet kan worden in welke situaties
wel aanspraak kan worden gemaakt op het weigeringsrecht. Wij hebben het nu
vaak over "dát niet en dát niet", maar ten aanzien van welke
gevallen en welke categorieën is nu duidelijk dat je daar aan het weigeringsrecht
blijvend een anker en een houvast hebt? Kunnen die voorbeelden nog wat nadrukkelijker
genoemd worden?Onbevredigend vind ik het dat de indieners opmerken, dat zij geen criteria
geven ter onderscheiding van de begrippen "aard van de arbeid" en "arbeid
wegens bedrijfsomstandigheden". De indieners stellen niet de pretentie te
hebben dit onderscheid helder te kunnen maken. Zij wijzen erop dat de minister
bij de behandeling van de Arbeidstijdenwet die helderheid evenmin heeft kunnen
geven. De vraag naar dit onderscheid gaat evenwel meer klemmen en wint door
dit wetsvoorstel wel verder aan betekenis, doordat alleen bij arbeid wegens
bedrijfsomstandigheden een vergaand individueel recht wordt toegekend. Anders
gezegd, de nadelen van de onduidelijkheid van vage termen laten zich met deze
constructie sterker gevoelen. Willen de indieners daarom op dit punt toch
proberen met een verheldering te komen?Tot zover plaats ik enige kanttekeningen bij de vormgeving van het weigeringsrecht.
Het wetsvoorstel voorziet verder in een opzegverbod. Een werknemer mag niet
worden ontslagen omdat hij zich beroept op zijn weigeringsrecht. Daar kunnen
wij ons geheel in vinden. Opmerkelijk is dat een bescherming
van de sollicitant die voornemens is van zijn recht gebruik te gaan maken
ontbreekt. De SGP-fractie beschouwt dit als een omissie. Immers, in het RMU-onderzoek
waarop de indieners zich beroepen kwam juist ook de problematiek van de selectie
aan de poort naar voren. Zoals gezegd is het bovendien niet denkbeeldig dat
juist de versterking van de rechtspositie van werknemers die thans wordt voorgesteld
de werkgevers die wel op zondag werk willen doen uitvoeren nog kritischer
zal maken bij hun selectie van personeel ten aanzien van de bereidheid tot
zondagswerk. Het is dan ook zaak dat alles wordt gedaan om oneigenlijke selectie
op dit punt te voorkomen en daarmee te voorkomen dat de toekenning van het
weigeringsrecht in feite slechts zittende werknemers en in veel beperktere
mate ook toekomstige werknemers ten goede komt.De voorzitter:Ik moet u even onderbreken. Ik dacht dat u veel eerder zou afronden, want
dan had ik het rustig aan de Kamer kunnen meedelen. De minister heeft een
dringende bezigheid buitenshuis vanaf dit moment, maar de staatssecretaris
vervangt hem, zodat in ieder geval namens het departement een bewindspersoon
meeluistert naar uw betoog. Het lijkt mij goed dat iedereen dat weet.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik acht het een voorrecht dat zelfs twee bewindslieden bereid
zijn om vandaag naar mijn tekst te luisteren.Ik wil aangeven waarom ik het een omissie acht dat er geen voorziening
in het wetsvoorstel is getroffen voor de bescherming van sollicitanten. Ik
heb in het amendement op stuk nr. 11 voorgesteld een expliciete bescherming
te bieden voor de sollicitatiefase en de fase van verlenging van het arbeidscontract.
Zeker, het kan nooit helemaal worden voorkomen dat werkgevers toch met een
smoesje werknemers die gebruik willen maken van hun weigeringsrecht buiten
de deur houden. Dat je niet alles kunt bereiken met een dergelijke bepaling,
is mijns inziens echter geen reden om er dan maar helemaal van af te zien.
De werknemer kan zich bij aanvaarding van dit amendement immers beroepen op
een expliciete wetsbepaling. Het vormt daarmee een steun in de rug voor de
werknemer die zich op zijn rechten wil beroepen. In dit opzicht is er mijns
inziens ook geen verschil met het opzegverbod dat de indieners wel in hun
voorstel hebben opgenomen. Ook dan geldt dat je toch met een smoesje om een
andere reden kunt opzeggen. Ik zie dan ook niet in waarom een bescherming
van de sollicitant als een symbolische bepaling moet worden beschouwd, terwijl
dat voor het opzegverbod kennelijk niet geldt. Graag hoor ik hier de nadere
reactie van de indieners op. Vooralsnog ben ik een sterke voorstander van
die bescherming van de sollicitant.Ter voorkoming van misverstand wijs ik er nog op dat dit amendement uitsluitend
betrekking heeft op gevallen waarin de werknemer gebruik wil maken van zijn
recht op grond van deze wet, dus niet op alle gevallen waarin er geen bereidheid
tot zondagswerk zou ontstaan. In dit opzicht is nauw aangesloten op de bewoordingen
van het wetsvoorstel, in het bijzonder de redactie van het opzegverbod. Daarvoor
zijn bijna dezelfde bewoordingen gekozen. Het amendement slaat dus niet op
situaties waarin zondagsarbeid wegens de aard van het werk aan de orde is.Samenvattend merk ik op dat wij het wetsvoorstel ten aanzien van de zondagsarbeid
positief bejegenen, omdat het een verbetering behelst ten opzichte van de
bestaande wetgeving. Wij blijven evenwel uitdrukkelijk streven naar daadwerkelijke
inperking van de mogelijkheden voor onnodige zondagsarbeid en een uitdrukkelijke
bescherming van de sollicitant die zich in de toekomst wil beroepen op het
weigeringsrecht. Verder achten wij het van belang dat er meer helderheid komt
over de werkzaamheden waarop het instemmingsrecht betrekking heeft.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Voorzitter. De heer Van der Staaij zegt dat het amendement geen betrekking
heeft op de aard van de arbeid. Betekent dit dat het wordt gewijzigd? Hoe
moet ik dat begrijpen? In het huidige amendement wordt het hele artikel betrokken.
Met andere woorden, een aanpassing van het amendement zou voor de hand liggen,
als de heer Van der Staaij nu aangeeft dat het niet zo moet worden verstaan.De heer Van der Staaij (SGP):Neen, ik ben er vooralsnog van uitgegaan – ik heb nu niet gehoord
waarom dat anders zou zijn – dat hetgeen in mijn amendement staat klopt
met de toelichting die ik hierop heb gegeven. Datzelfde geldt toch ook voor
het opzegverbod. Leg het maar naast elkaar. Het amendement is zo geformuleerd
dat je iemand niet mag ontslaan omdat hij in de toekomst die instemming niet
wil geven. Dat is het weigeringsrecht dat de indieners noemen in het wetsvoorstel.
Daarmee is helder dat de sollicitant niet de deur mag worden gewezen omdat
hij voornemens is, zich te beroepen op het recht dat hem bij deze wet is toegekend.
Ik ga ervan uit dat de formulering sluitend is. Als de indieners daar anders
over denken, verneem ik in hun reactie graag de argumenten terzake.Aan de minister vraag ik welke gegevens hem ter beschikking staan over
de handhaving van de huidige bepalingen voor de zondag in de Arbeidstijdenwet.
Wordt het naleven van deze voorschriften thans met nadruk gecontroleerd? Kortom,
wij horen graag meer over de huidige stand van de handhavingspraktijk.Over het andere onderdeel van het wetsvoorstel kan ik aanzienlijk korter
zijn. Het gaat daarbij om de bepaling dat de werkgever rekening dient te houden
met persoonlijke omstandigheden van werknemers, dus met de andere verantwoordelijkheden
die de werknemer heeft. Op zichzelf is dit een sympathiek punt. Dit accent
spreekt ons aan, maar mijn fractie betwijfelt of deze bepaling in de praktijk
een aantoonbare meerwaarde heeft boven hetgeen al geregeld is in enerzijds
de Wet arbeid en zorg en anderzijds in het bestaande artikel 4:1, waarin reeds
is aangegeven dat de werkgever rekening dient te houden met de persoonlijke
omstandigheden van de werknemers. Wat verandert er eigenlijk? Op welke grond
menen de indieners dat de algemeen geformuleerde instructienorm die zij voorstellen,
daadwerkelijk kan leiden tot vergroting van de zeggenschap van werknemers
over hun arbeidstijden, zoals de titel van het wetsvoorstel luidt? Wordt hier
niet meer gesuggereerd dan kan worden waargemaakt? De vraag dient zich verder aan of het onderscheid dat wordt gemaakt tussen
het beleid ten aanzien van de persoonlijke omstandigheden van de werknemers
als geheel en dat ten aanzien van de individuele werknemers – uit de
stukken begrijp ik dat het antwoord van de indieners in die richting zal gaan –
niet te zeer uit elkaar wordt getrokken. Het een is toch niet los te zien
van het ander? De werkgever heeft met een totaalbeleid te maken, zodat hij
tot afstemming en afweging moet komen van ieders individuele wensen. Mijn
fractie wil graag meer duidelijkheid over de meerwaarde.In het kabinetsstandpunt over de evaluatie van de Arbeidstijdenwet wordt
met nadruk ingegaan op de combineerbaarheid van arbeid en zorgtaken. Hoe verhoudt
dit onderdeel van het wetsvoorstel zich tot de wettelijke maatregelen die
het kabinet in dit kader voornemens is te nemen? Is het wel wenselijk dat
de discussie over dit onderdeel van het wetsvoorstel wordt losgekoppeld van
de discussie over hetgeen het kabinet in dit verband wil, te weten aparte
bespreking met de medezeggenschapsorganen van het beleid inzake het rekening
houden met de persoonlijke omstandigheden?Tot zover enige vragen over het tweede onderdeel van dit wetsvoorstel.
Wij zien uit naar de reactie van de indieners. Hopelijk mag dit wetsvoorstel,
dat wij aan het begin van dit nieuwe vergaderjaar bespreken, de trend zetten
voor een verdergaande inzet voor bescherming van kostbare tijd, in het bijzonder
van het geschenk van de rustdag.De heer De Wit (SP):Voorzitter. In 1994 trad Paars aan met de bekende slogan "werk, werk en
nog eens werk". Werk was zo belangrijk voor Paars dat alle drempels geslecht
moesten worden. De arbeidsmarkt werd gedereguleerd en geflexibiliseerd. Een
van de eerst wapenfeiten van Paars was de nieuwe Winkeltijdenwet. Als wij
op weg zijn naar een 24-uurseconomie en de werknemer moet opdraven op het
tijdstip dat de baas dat wil, dan moet deze werknemer ook op elk gewenst moment
zijn boodschappen kunnen doen. Dat deze vrijheid voor de consument zou omslaan
in onvrijheid voor de werknemer was natuurlijk te voorzien, maar werd toen,
in ieder geval door de regeringspartijen, voor lief genomen. Daarmee werd
tevens een collectief rustmoment ingeleverd. Terecht constateren de indieners
van het wetsvoorstel nu, dat het dragen van verantwoordelijkheden buiten het
werk, zoals zorgtaken, en het deelnemen aan het maatschappelijk leven door
werknemers, zoals vrijwilligerswerk en verenigingsleven, wordt belemmerd door
de flexibilisering van de arbeidstijden. De SP-fractie deelt de zorgen van
de indieners van het wetsvoorstel. Klopt het dat minister Vermeend dit wetsvoorstel
niet zo nodig vindt? Ik verneem verder graag van de regering of zij de zorgen
deelt die aan het wetsvoorstel ten grondslag liggen. Ziet de regering de toegenomen
flexibilisering van de arbeidstijden ook als een factor die belemmerend kan
werken voor het dragen van verantwoordelijkheden buiten het werk en voor het
deelnemen aan het maatschappelijk leven door werknemers? De PvdA is echter
medeverantwoordelijk voor de verruiming van de winkeltijden, de belangrijkste
oorzaak van de toename van het werken op zondag. Juist in de winkels is veel
personeel te vinden dat bezwaar heeft tegen het werken op zondag: zelfs één
op de drie werknemers heeft hiertegen bezwaar. Ik verwijs hiervoor naar het
bekende onderzoek dat de indieners in de memorie van toelichting aanhalen.Ook ik ontkom er niet aan, te verwijzen naar een ander lid van de PvdA-fractie
in deze Kamer, namelijk de heer Hindriks, die onlangs samen met de heer Blok
aankondigde, nog verder te willen gaan door de semi-verplichte sluiting op
zondag helemaal los te laten. Ik hoor graag het oordeel van mevrouw Bussemaker
over het wetsvoorstel. Uit de gebaren van mevrouw Bussemaker maak ik op dat
ik niet moet spreken van een wetsvoorstel, maar van een plan of een ballonnetje.De voorzitter:Ik denk dat mevrouw Bussemaker u erop wijst dat u deze vraag aan de heer
Santi moet stellen en niet aan haar, want zij zit hier als initiatiefnemer
en de heer Santi is de woordvoerder van de PvdA-fractie in dit debat.De heer De Wit (SP):De heer Santi heeft ook aangekondigd dat hij op dit punt zal ingaan, dus
daar zal ik naar luisteren. Toch ben ik benieuwd naar het oordeel van mevrouw
Bussemaker. Ik wil graag weten hoe het idee van de heren Hindriks en Blok
zich verhoudt met haar standpunt.De voorzitter:Deze vraag moet u aan de initiatiefnemers stellen en dan kunnen zij zelf
bepalen wie daar antwoord op geeft, want mevrouw Bussemaker bestaat in dit
debat niet. Met excuses, mevrouw Bussemaker, want u zit hier natuurlijk wel.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Nu begrijp ik wat u bedoelt. Dank u zeer. Ik word geacht mijn
woorden te hebben uitgesproken op de wijze die u nu heeft verduidelijkt.Ik vraag de indieners voorts naar hun oordeel over de bezwaren uit het
midden- en kleinbedrijf die vooral zijn ingegeven door concurrentieoverwegingen
en de vrees dat men concurrentienadeel zal ondervinden van de grote winkels,
die altijd open kunnen blijven. De vraag die bij mijn fractie is gerezen over
het wetsvoorstel zelf, is wat het nu precies beoogt te regelen. Deze vraag
is heel vanzelfsprekend en is ook door de andere fracties reeds gesteld.Mijn fractie heeft drie bezwaren tegen het wetsvoorstel. Het eerste betreft
de Winkeltijdenwet. Uit gegevens van onder andere het CBS over de periode
tot en met 1999 blijkt dat er op zondag in elk geval meer wordt gewerkt dan
voorheen. In 1994 werkten er gemiddeld ongeveer 10.000 mensen op zondag en
in 1999 waren dat er volgens het CBS 19.000. Met name in de winkels was een
grote stijging te constateren, alsmede in de grote steden, waar de winkels
veelvuldig op zondag open zijn. Als het doel van de indieners nu is om de
zondagsrust meer te doen respecteren, ligt het naar de mening van mijn fractie
voor de hand dat wordt gekeken naar de verruiming van de winkeltijden die
indertijd heeft plaatsgevonden. Moet niet veeleer op dat punt een oplossing
worden gezocht door het terugdraaien of aanpassen van die verruiming? Dit
zou betekenen dat Paars in samenhang met dit wetsvoorstel in ieder geval de
verruiming van de winkeltijden achteraf niet juist beoordeelt. In dat opzicht
is hetgeen mevrouw Van Zuijlen destijds, toen zij lid was van de
commissie die zich bezig hield met de Winkeltijdenwet, in november 1999 heeft
opgemerkt interessant, namelijk dat slechts een derde van de werknemers bezwaar
had tegen de verruiming van de winkeltijden, hetgeen zij buitengewoon weinig
vond.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Gaat het de heer De Wit alleen om de openstelling op zondag of heeft zijn
fractie ook bezwaar tegen de verruiming van de winkeltijden door de week?De heer De Wit (SP):Ja. Wij hebben destijds bij de evaluatie van de Winkeltijdenwet naar voren
gebracht dat wij daartegen bezwaar hebben, met name omdat de mensen die in
de winkels werken dat ook hebben. Onze huidige bezwaren betreffen natuurlijk
het werken op zondag.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Samenvattend komt het erop neer dat de SP-fractie door de week de winkel
weer om zes uur dicht wenst en op zondag veel minder vaak open. Is dat uw
standpunt?De heer De Wit (SP):Ja, dat klopt.Ons tweede bezwaar betreft het recht om het werken op zondag te mogen
weigeren. Dat is in het wetsvoorstel een individueel recht. De werknemer moet
daarover met zijn werkgever in discussie. Ook al heeft de werknemer bij het
aanvaarden van het initiatiefwetsvoorstel ontslagbescherming, mijn fractie
vreest dat de onderhandelingspositie van werknemer en werkgever niet gelijkwaardig
is. Wie durft een conflict te riskeren, zeker als straks de arbeidsmarkt slapper
wordt en de werkgevers een andere opstelling kunnen kiezen? Hoe zien de initiatiefnemers
de formulering van dat individuele recht in relatie tot de positie van de
werknemer in haar algemeenheid?Ik neem aan dat de initiatiefnemers kennis hebben genomen van het rapport
van het Hugo Sinzheimer Instituut over het klachtrecht. Het rapport geeft
op een aantal punten de beperkingen aan die aan dat klachtrecht verbonden
zijn. Dat geldt met name het feit dat het juist een individueel klachtrecht
is en een formele klachtenregeling een dusdanige drempel op kan werpen dat
zij niet werkt. Welke drempels moet een individuele werknemer nemen als hij
zelf in actie moet komen? Een formele klachtenregeling houdt nog niet in dat
er ook veelvuldig gebruik van gemaakt kan worden. Mijn fractie vreest dat
als een klachtenregeling wordt beperkt tot een individueel recht van de werknemer,
alleen degenen die het meest assertief zijn of de duidelijkste dan wel grootste
gewetensbezwaren hebben daarvan gebruik zullen maken.Mijn fractie heeft niet alleen problemen met het werken op zondag. Uit
de enquête onder de beroepsbevolking van het CBS in 1999 blijkt namelijk
dat er niet alleen een verschuiving plaatsvindt van de aantallen mensen die
gemiddeld op zondag werken, maar ook dat het werken op zaterdag aanzienlijk
gestegen is. Betrof dat in 1994 nog zo'n 900.000 mensen in 1999 blijkt uit
de CBS-cijfers dat het er al meer dan 1 miljoen zijn. Mijn fractie constateert
dat het steeds normaler wordt om op zaterdag te werken. Dat vloeit voort uit
de Arbeidstijdenwet van 1996. Deze wet is volgens ons de belangrijkste oorzaak
van de flexibilisering van de arbeidstijden. Die flexibilisering ligt ten
grondslag aan dit wetvoorstel.Uit een aantal cijfers blijkt nog veel meer over het werken op zaterdag.
De FNV heeft een rapport uitgebracht over overwerk. Daaruit blijkt dat 46%
van de werknemers wel eens op zaterdag en zondag werkt. Uit een ander onderzoek
van de FNV blijkt dat de helft van de mensen die op zaterdag en zondag moeten
werken, bezwaar hebben tegen met name het werken op de zondag. Uit de evaluatie
van de Arbeidstijdenwet blijkt dat 39% van de werknemers problemen ondervindt
met hun arbeidstijden zodra die arbeidstijden gaan afwijken van het normale
patroon van negen tot vijf. Hoe sterker de arbeidstijden afwijken, hoe sterker
de bezwaren.Het maatschappelijk leven speelt zich, wat ons betreft, niet alleen af
op de zondag maar ook – traditiegetrouw – op de zaterdag. Wij
constateren dat als gevolg van de verruiming en de flexibilisering van de
arbeidstijden het werken op zaterdag steeds normaler is geworden. De Arbeidstijdenwet
heeft van de zaterdag een gewone werkdag gemaakt. En dat veel werknemers nog
vrij zijn op zaterdag, komt door de inzet van de vakbonden. Onlangs nog, te
weten vorig jaar, hebben de werkgevers in de bouw, de AVVB, in het kader van
de cao-onderhandelingen getracht om de toeslagen voor het werken op zaterdag
en zondag af te schaffen. Vooralsnog hebben de bonden dat toen weten te voorkomen.
Maar in de supermarkten is voor het werken op zaterdag de toeslag verdwenen.
Zonder collectieve arbeidsovereenkomst die de zaterdag in een bijzondere positie
plaatst, heeft de zaterdag geen bijzondere betekenis meer. Voor de wet is
de zaterdag gelijk aan een doordeweekse dag. Als het de initiatiefnemers ernst
is met het maatschappelijk leven van de werknemers, dan is de vraag: waarom
hebben zij ook niet gekeken naar de zaterdag? Zijn de motieven die zij aandragen
voor de bijzondere positie van de zondag, in feite ook niet van toepassing
op de zaterdag?Ik heb op grond hiervan een amendement ingediend. Ik hanteer daarbij de
redenering dat de zaterdag in feite hetzelfde patroon dient te hebben en de
werknemer dezelfde mogelijkheden dient te bieden voor deelname aan het maatschappelijk
leven, voor ontspanning, enzovoorts. Kortom, hier spelen dezelfde motieven.
De zaterdag zou, wat ons betreft, in ere moeten worden hersteld, en wel op
basis van een omgekeerde redenering. In de Arbeidstijdenwet wordt nu uitgegaan
van een normale werkdag. Wij zouden het willen omkeren en willen zeggen: op
de zaterdag wordt niet gewerkt, tenzij_ Dan sluit ik aan bij de tekst van
artikel 5.4 van de Arbeidstijdenwet. Naar onze mening kan alleen op die manier
de trend worden gekeerd dat van de zaterdag een normale werkdag wordt gemaakt,
waardoor in feite het weekend wordt gehalveerd. Ik hoor graag het oordeel
van de indieners over dit amendement.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Het initiatiefvoorstel dat wij deze week behandelen,
mag bescheiden van omvang zijn, dat neemt het politiek interessante karakter
ervan niet weg. Het is niet alleen interessant vanwege de combinatie van Partij
van de Arbeid en ChristenUnie, maar het is ook interessant gelet op het onderwerp.
Wat dit laatste betreft, doel ik dan vooral op de nieuwe bescherming
voor werknemers als het gaat om de zondagsrust. Inzichten wisselen kennelijk
snel, of beter gezegd: andere en betere inzichten kunnen weer de boventoon
krijgen, want nog slechts enkele jaren geleden is bij de behandeling van de
nieuwe Arbeidstijdenwet reeds gepoogd de economisering van de zondag een halt
toe te roepen, hetgeen toen niet lukte omdat de Partij van de Arbeid niet
thuis gaf. Dit keer zijn de panelen bij de PvdA-fractie kennelijk de goede
kant opgeschoven. Waarvan akte!Kunnen beide initiatiefnemers en de twee thema's van het initiatiefvoorstel
op één noemer worden gebracht, zo vroeg ik mij af bij lezing
van de stukken. Mij schoot toen het beroemde of beruchte onderschrift te binnen
van een van de bekendste politieke tekeningen van Albert Hahn uit het begin
van de vorige eeuw: Gansch het raderwerk staat stil als uw machtige arm het
wil. Mevrouw Bussemaker zal ongetwijfeld om historisch-ideologische redenen
aan deze tekst willen worden herinnerd; de heer Van Dijke om sociaal-morele
redenen, tenminste voorzover het de zondagsarbeid betreft. Alles natuurlijk
met excuses aan Abraham Kuyper.Over de richting die met dit voorstel wordt ingeslagen kan ik kort en
duidelijk zijn: deze is ons sympathiek. Het ligt in het verlengde van de benadering
van onze fractie zoals die is verwoord bij de behandeling destijds van de
Arbeidstijdenwet, de Winkeltijdenwet en de debatten over arbeid en zorg. Als,
om het beeldend te zeggen, de initiatiefnemers de wal van de onthaasting –
wat heerlijk om dit weggesleten woord weer eens te gebruiken! – willen
versterken om het schip van arbeidsstress en consumentisme te helpen keren,
dan bouwen wij graag mee. Dat neemt niet weg dat over de systematiek, de motivering
en de te verwachten effecten ook na de schriftelijke voorfase nog vragen zijn
overgebleven.Ik wil evenwel eerst een principieel nootje kraken. Natuurlijk ben je
nieuwsgierig hoe dit tweetal initiatiefnemers met hun onderscheiden levensbeschouwelijke
bagage een voorstel motiveert dat ook de positie van de zondag als rustdag
raakt. In de toelichting wordt iets gezegd over de zondag als "een bijzondere
dag" of als een "collectieve rustdag". Hier had onzes inziens best iets meer
mogen worden gezegd. Immers, van welke levensbeschouwelijke komaf men ook
is, de zondag zoals wij die kennen is alleen al historisch niet los te zien
van de christelijke levensovertuiging en van de Tien Geboden, die God, de
Schepper van hemel en aarde, als goede richtlijnen voor de inrichting van
ons leven, het maatschappelijk leven inbegrepen, heeft gegeven. Dat is waar,
ook voor wie wellicht niet gelooft in de Auteur of in de normatieve geldingskracht
van deze geboden. Wie hecht aan dat bijzondere karakter van de zondag en daar
in de wetgeving rekening mee wenst te houden, is toch gehouden om iets te
zeggen over het waarom en waartoe van dat karakter; dat is een onderdeel van
de motiveringsplicht die rust op de wetgever. Kortom, wij zouden graag wat
meer ideologische of levensbeschouwelijke veren zien. Er zijn er genoeg.Ik ga nu naar de tekst van het voorstel. Allereerst het nieuwe artikel
4:1a van de Arbeidstijdenwet. Ik blijf moeite hebben om in te zien wat dit
op zich sympathieke artikel materieel toevoegt aan het bestaande artikel 4:1.
In dat laatste artikel wordt de werkgever bij het vaststellen van de arbeids-
en rusttijden verplicht om rekening te houden met de persoonlijke omstandigheden
van zijn werknemers. Die omstandigheden heeft de wetgever destijds niet nader
omschreven in de wettekst. Ik herinner mij nog zeer goed dat hierover wel
is gediscussieerd, maar wij hebben het daarbij gelaten. Zie ik het goed, dan
is de betekenis van het nieuwe artikel dat nu wel een poging wordt gedaan
om een en ander nader te omschrijven. Dat mag, maar is mijn analyse juist
dat het ook niet om meer dan dat gaat en er dus geen nieuwe rechten aan werknemers
worden gegeven? Of om het maar eens gewoon utilitair te vragen: wat heeft
de werknemer nu eigenlijk aan deze precisering van de wet? Is ook onder ogen
gezien dat deze nadere omschrijving het risico in zich bergt dat niet genoemde
persoonlijke omstandigheden a contrario niet door de werknemer kunnen worden
ingeroepen? Is het daarom niet verstandig om in de wettekst, voorafgaande
aan de genoemde persoonlijke omstandigheden, de woorden "in elk geval" op
te nemen? Dan wordt duidelijk dat de wetgever niet op voorhand andere persoonlijke
omstandigheden heeft willen uitsluiten.Ik erken overigens onmiddellijk dat het vermoedelijk zo'n vaart niet zal
lopen. De werknemer kan zich, gelet op de nieuwe wettekst, immers op zo ongeveer
alles beroepen. Ik wijs op het beroep op "maatschappelijke verantwoordelijkheden":
wat valt daar niet onder te brengen? Ik ontsla de initiatiefnemers van de
plicht deze vraag ten gronde te behandelen, want ik wil deze week ook nog
wel naar huis kunnen, maar een sterke wettekst is het natuurlijk niet. Datzelfde
geldt voor de omstandigheid van de op te nemen zorgtaken voor "naasten". In
onze kring bestaat sinds jaar en dag een organisatie die onder de naam "De
Verre Naaste" ontwikkelingswerk doet. Zo opgevat – en waarom ook niet? –
kan dus de zorg voor de hele wereld door de werknemer worden aangeroepen bij
het bepalen van zijn arbeids- en rusttijd.Ik stel dit soort vragen, want ik neem de initiatiefnemers serieus wanneer
zij in de nota naar aanleiding van het verslag de betekenis van hun voorstel
mede motiveren met een verwijzing naar de kennelijke noodzaak om werknemers
meer zeggenschap te geven, hun oogmerk de wetgeving rond arbeid en zorg aan
te vullen en de keuze van het kabinet niet te kiezen voor het uitbestedingsmodel
maar voor het combinatiescenario – al die teksten zijn ontleend aan
de stukken van de initiatiefnemers. Dat doet meer verwachten dan wordt waargemaakt.Ten slotte vraag ik nog of, en zo ja welke, betekenis moet worden gehecht
aan het feit dat in het nieuwe artikel 4:1a over de werknemer in enkelvoud
wordt gesproken, anders dan de meervoudsvorm van het bestaande artikel 4:1?
Hiervan gaat de suggestie uit dat meer rechten worden verleend, maar zoals
gezegd zie ik vooralsnog niet waaruit die bestaan.Bijzondere belangstelling onzerzijds gaat natuurlijk uit naar de aanvulling
van artikel 5:4, waar het gaat om de arbeid op zondag. Hier hoeft geen misverstand
te bestaan over de vraag of deze aanvulling voor de werknemer een extra recht
oplevert. Dat is zonder twijfel het geval en daar verheugen wij ons over.
De aanvulling beoogt veel duidelijker en reëler dan in
de geldende wet het geval is de hoofdnorm te honoreren waarmee artikel 5:4
begint, namelijk: de werknemer verricht op zondag geen arbeid. Iets vergelijkbaars
is in 1995 bij de behandeling van de Arbeidstijdenwet geprobeerd door mijn
fractie samen met die van het CDA en GroenLinks. Toen is geprobeerd het beroep
van de werkgever op bedrijfsomstandigheden in het geval van arbeid op zondag
aanzienlijk aan banden te leggen. Die amenderingpoging is toen niet gelukt.
Het ziet er nu beter uit, maar ik vraag wel aandacht voor een verschil in
benadering. Destijds is een en ander gepoogd binnen het systeem van de wet,
dat wil zeggen het normeren van het handelen van de werkgever. Vanuit een
algemene en principiële visie op de ordeningstaak van de overheid met
betrekking van het sociaal-economisch bestel zou ik daar de voorkeur aan geven.
De initiatiefnemers hebben vermoedelijk gedacht dat de weg van destijds beter
niet opnieuw gekozen kan worden en hebben niet de werkgever aangesproken maar
een recht verleend aan de individuele werknemer. En gelijk hebben ze, zeker
wanneer men zich realiseert dat de rechtspositie van de werknemer zo veel
duidelijker is geworden, en dat is winst. Op dit centrale punt is dit initiatief
superieur aan dat van collega Bakker. Met alle waardering voor die collega,
maar in zijn initiatief blijft de Arbeidstijdenwet met zijn veel te grote
mogelijkheden van arbeid op zondag geheel gehandhaafd, maar wordt voor de
werknemers met gewetensbezwaren een voorziening getroffen die wel erg veel
lijkt op de vrijheid van het reservaat. Voor deze vorm van tolerantie loop
ik niet echt warm, hoezeer ik de goede bedoeling van die initiatienemer ook
waardeer.Terug naar Bussemaker en Van Dijke. In de memorie van toelichting spreken
zij van "een individueel recht op collectieve rust". Dat lijkt me logisch
gezien een lastige constructie. Ik begrijp best dat hier terminologisch gepoogd
is twee zaken te verzoenen, namelijk hun keuze voor een individueel recht
van de werknemer en de christelijke overtuiging dat de goede regel voor de
zondagsrust naar zijn aard allereerst van collectieve betekenis is. We vinden
dat nog altijd terug in bijvoorbeeld de Zondagswet en – hoewel ernstig
uitgehold – in de Winkeltijdenwet en natuurlijk ook de Arbeidstijdenwet.
Wat ons betreft was het beter geweest wanneer de initiatiefnemers hadden verklaard
ten principale de voorkeur te geven aan het versterken van het gemeenschappelijk
karakter van de zondagsrust, maar om te noemen redenen de weg hebben gekozen
van het verlenen van individuele rechten. Daarmee had in elk geval de toelichting
aan maatschappijkritisch gehalte gewonnen. Zijn zij in dit plenaire debat
tot een dergelijke verklaring bereid, zo luidt derhalve mijn als positieve
prikkeling bedoelde vraag.Over de vormgeving heb ik nog wel een enkele vraag. In het verslag heeft
mijn fractie erop gewezen dat de tekst van de wet wel erg ingewikkeld is geworden.
Tevens is een concrete suggestie tot vereenvoudiging aangereikt. Tot mijn
teleurstelling is daar zelfs niet op gereageerd. In het verslag staat een
soort amendementstekst. Mag ik daarom nu nog eens aandacht vragen voor deze
als goed bedoelde poging tot redactioneel meedenken. De fractie van de ChristenUnie
wil gehonoreerd worden, als zij iets bijdraagt aan het wetsvoorstel.Op één punt wringt de gekozen constructie en wel waar het
gaat om de positie van het medezeggenschapsorgaan. De heer Blok kwam in de
buurt van mijn kritische bedenkingen. In het systeem van het voorstel kan
het voorkomen dat een werkgever met een beroep op bedrijfsomstandigheden zich
wendt tot dat orgaan dat vervolgens instemt met de zondagsarbeid. Voor de
werkgever levert dat nog geen enkele zekerheid op, want de werknemers behouden
ongeacht de opstelling van het medezeggenschapsorgaan hun wettelijk recht
tot weigering van werk. Dat dan het medezeggenschapsorgaan in zijn hemd staat
is het ergste niet, maar de werkgever zal zich afvragen wat nog de zin is
van de wettelijke plicht terzake overeenstemming te bereiken met dat orgaan.
Mijn vraag is derhalve of het niet logischer is de consequenties van de keuze
van de initiatiefnemers, te weten het verlenen van een individueel recht aan
de werknemer in dier voege te aanvaarden of door te trekken door namelijk
de medezeggenschapsraad op dit punt uit de wet te halen. Wat dan overblijft
is de noodzaak van overeenstemming tussen werkgever en werknemer. Graag een
reactie.Dan nog een andere vraag. In de toelichting maken de initiatiefnemers
een onderscheid tussen een verzoek van de werkgever om op zondag arbeid te
verrichten die structureel ofwel incidenteel is. Ik begrijp de relevantie
van dat onderscheid niet helemaal. De suggestie wordt gewekt dat in het geval
van structurele zondagsarbeid – ik praat dan niet over wat elders in
de wet staat over arbeid die voortvloeit uit de aard van het werk –
de werkgever bij het begin daarvan om instemming vraagt aan zowel het medezeggenschapsorgaan
als de individuele werknemers en bij verkregen instemming weet waar hij op
zondag structureel aan toe is. Zo moet ik het toch lezen. Als ik de tekst
lees van de voorgestelde aanvulling op artikel 5:4 kan het denk ik niet zo
zijn dat een werknemer na eenmaal ja gezegd te hebben daar voor de rest van
zijn loopbaan bij dat bedrijf aan vastzit. Ik lees het zo dat elke individuele
werknemer voor elke zondag het recht heeft voor de eer van de arbeid te bedanken.
In elk geval moet dit gelden voor werknemers die later in het bedrijf zijn
gekomen. Op dit punt heb ik echt een verduidelijking nodig.Voorzitter. Ik rond af. Er liggen inmiddels enige amendementen van collega
Van der Staaij. De meeste ogen sympathiek, maar ik wacht het oordeel van de
initiatiefnemers af. Ik raad hem in elk geval af het eerste amendement niet
in stemming te laten komen. In dat amendement op stuk nr. 8 wordt via een
delegatie de minister gevraagd bij algemene maatregel van bestuur de gevallen
op te sommen waarin de bedrijfsomstandigheden zondagsarbeid rechtvaardigen.
Allereerst lijkt mij dit nauwelijks bevredigend te formuleren. Belangrijker
is echter dat ik vrijwel zeker weet dat, als in deze tijd een minister daartoe
een poging zou wagen, de SGP-fractie en ongetwijfeld ook mijn fractie met
het resultaat zeer ontevreden zullen zijn. Collega Van der Staaij heeft, daarover
bevraagd, een paar opmerkingen gemaakt die, zeg ik in mijn woorden, leiden
tot een soort richtinggeving aan de minister die de gedelegeerde bevoegdheid
krijgt om de bedrijfsomstandigheden zo en zo in te vullen. Dat is al een stuk
sympathieker. Op dat punt wil ik graag het oordeel van de minister vernemen.
Mijn eerste reactie – en daar volsta ik voorlopig mee – bij lezing
van dit amendement was in elk geval: waarde collega, begin daar niet aan.
Ik zie er dan nog aan voorbij dat, als zoiets nader uitgewerkt moet worden,
dit de taak van de wetgever zou dienen te zijn.De heer Van der Staaij (SGP):Is de heer Van Middelkoop het met mij eens dat het probleem van het begrip
"bedrijfsomstandigheden" is dat het allerlei soorten arbeid toelaat, o.a.
op grond van winstvergroting en concurrentieoverwegingen zoals ik heb gezegd,
zodat het nog meer dan een aantal jaren geleden nodig is om tot een nadere
inperking te komen?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Als minister Van der Staaij dit zou mogen invullen en zeker die AMvB zou
mogen slaan, zou ik er onmiddellijk ja en amen tegen zeggen, maar dat is niet
de stand van zaken. De stand van zaken is dat wij een vigerende Arbeidstijdenwet
hebben en dat ik vrees dat, als een en ander bij AMvB wordt geformuleerd,
die AMvB heel breed moet zijn, ook al om bepaalde omstandigheden niet over
het hoofd te zien. Dat moet u niet naar u toe halen.De heer Van der Staaij (SGP):Als er nu geen enkele inhoudelijke begrenzing is en in de praktijk er
alles onder wordt gebracht, moet u mij uitleggen hoe het mogelijk is om het
zo te formuleren dat het ruimer wordt.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Bij de behandeling van de Arbeidstijdenwet destijds gaf minister Melkert
het voorbeeld van de fietsenfabriek die een grote order uit China kreeg die
alleen maar gehonoreerd zou kunnen worden als heel snel gewerkt werd en dus
ook op zondag. Uit wat u nu tegenwerpt, is dat die wetsexegese voor niemand
van toepassing is. Dat kan ik niet helemaal beoordelen. Naarmate u meer gelijkt
hebt, wordt de toevoeging die u gaf naar aanleiding van een interruptie interessanter.
Ik herinner mij dat u o.a. sprak over incidenteel. Kortom, als u via een delegatiebepaling
de minister die opdracht zou willen geven, vind ik dat u als medewetgever
een zekere richting moet geven aan de minister. Anders vrees ik dat de AMvB
zo ruim wordt geslagen dat u en ik er ongetwijfeld tegen zullen zijn –
maar dat is misschien niet zo belangrijk – terwijl het niets verandert
aan de situatie die naar uw inschatting al deplorabel genoeg is.De heer Van der Staaij (SGP):Hoe het precies vorm wordt gegeven, is een kwestie van uitvoering. Waarom
het mij gaat, is dat gekomen wordt tot een inperking van het begrip "bedrijfsomstandigheden".
Ik begrijp dat de heer Van Middelkoop bereid is, daarover mee te denken. Ik
denk dat, als in de wettekst een aanscherping komt zoals ik heb gesuggereerd
met de woorden incidenteel en onvoorzien, wij een stap verder zijn en niet
alleen de werknemers rechten toekennen maar ook zeggen: het alleen om economische
redenen structureel laten draaien van die fietsenfabriek zou helemaal niet
moeten.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Uw amendement krijgt voor mijn fractie meer zin als u het in die zin zou
wijzigen. Eerst moeten echter de initiatiefnemers kunnen reageren op zowel
het amendement als op de discussie. Als er gedelegeerd moet worden op dit
vitale punt, dan graag op richtinggevende wijze. Dat gebeurt niet in de voorliggende
tekst.De heer Santi (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De woordvoerders zijn de dag begonnen met het in
ontvangst nemen van een manifest van werkgevers, waarin hun bezwaren tegen
het wetsvoorstel nog eens verwoord zijn. Het is goed om op te merken, dat
wij kennis hebben genomen van de reactie van vakbonden op het wetsvoorstel.
De indieners en de woordvoerders hebben dus niet slechts één
nadrukkelijke reactie ontvangen. De werkgevers brengen in het manifest een
aantal zaken naar voren die volgens mij niet helemaal kloppen. Graag verneem
ik enige reactie van de indieners, omdat er heel wat vragen zijn over de uitleg
van de wetgeving. Die variëren van vragen over de aard van de arbeid
en bedrijfsomstandigheden tot vragen over structurele en incidentele elementen.
Ik verwijs ook naar de evaluatie van de Arbeidstijdenwet die dit jaar is gepresenteerd.
Daarin wordt gezegd dat regelgeving op dit punt niet altijd duidelijk is,
waardoor werknemers niet altijd weten wanneer zij van hun rechten gebruik
kunnen maken. Dat leidt bijvoorbeeld tot terughoudendheid van medezeggenschapsorganen.
Ik zal de vragen van voorgaande woordvoerders niet herhalen, maar de indieners
van het wetsvoorstel moeten er nog wel duidelijk op ingaan.Mijn fractie omarmt het wetsvoorstel, zoals wij in de schriftelijke inbreng
duidelijk hebben aangegeven. Modernisering van de arbeidsmarkt en een ontspannen
arbeidsbestel zijn gebaat bij meer individuele zeggenschap over arbeidstijden.
De huidige ontwikkelingen van werkdruk en flexibilisering en keuzes van de
regering, zoals rond Arbeid en zorg, maken het nodig dat individuele werknemers
meer instrumenten in handen krijgen om hun werktijden te beïnvloeden.
Vooral het kunnen combineren van arbeid en zorg is belangrijk voor onze positieve
houding. Daarnaast speelt mee dat werknemers steeds vaker onder grote werkdruk –
denk aan het verhogen van de arbeidsproductiviteit – zijn gekomen. Dit
maakt het temeer van belang dat werknemers zeggenschap hebben over hun eigen
arbeidstijden en dus ook over hun eigen rusttijden. Bovendien geeft een kwart
van de werknemers aan zelf meer behoefte te hebben aan meer zeggenschap over
de eigen arbeidstijden. Uit de evaluatie van de Arbeidstijdenwet blijkt, dat
39% van de werknemers problemen ervaart op het gebied van veiligheid, gezondheid,
welzijn en/of combineerbaarheid van arbeid en privé verantwoordelijkheden.Uit de reacties van werkgevers c.q. ondernemers over het werken op zondag
lijkt het, alsof er een grote revolutie is. In de Arbeidstijdenwet staat nu
al dat de zondag een rustdag is, dus zo nieuw is dat niet. De initiatiefnemers
achten het nodig daaraan een individueel recht te kunnen ontlenen. Het lijkt
mij, gelet op de stukken, dat het meer de richting op gaat dat dit recht wordt
versterkt dan dat er iets nieuws wordt gecreëerd. In een systeem waarin
onderscheid wordt gemaakt tussen de aard van het werk en de bedrijfsomstandigheden
is het duidelijk dat mensen die werken in een bedrijf waarin naar de aard
van het werk arbeid op zondag noodzakelijk is, daar rekening mee moeten houden. Gaat het om bedrijfsom standigheden, dan ligt het anders,
maar ook dan blijft overeind dat werkgever en werknemer daarover overeenstemming
moeten bereiken. Dat behoort tot de contractsvrijheid tussen werkgever en
werknemer. Het is geen dwang. Het zou gek zijn als dat wel zo was.De heer Van der Staaij heeft een amendement ingediend dat strekt tot bescherming
van sollicitanten. Dat gaat wat hem betreft ook op als het gaat om bedrijfsomstandigheden.
Op zichzelf klinkt het goed, maar hoe moet ik dat in de praktijk zien? Werkgever
en werknemer gaan een sollicitatiegesprek aan en daarin zal al heel snel blijken
dat er sprake kan zijn van werken op zondag. De werkgever zal daar immers
geen geheim van maken. Hij zal bijvoorbeeld zeggen: in mijn bedrijf wordt
gewerkt op woensdag, donderdag, vrijdag, zaterdag en zondag en op de overige
dagen niet. Daarmee beknot hij niemand in zijn rechten, maar geeft hij slechts
feitelijk aan op welke dagen in zijn bedrijf wordt gewerkt. In zo'n geval
is het volgens mij heel moeilijk om een sollicitant te beschermen als hij
zou worden geweigerd omdat hij niet op zondag wil werken. Daar is volgens
mij in rechte heel moeilijk iets mee te doen.De heer Van der Staaij (SGP):U bent het hopelijk toch wel met mij eens dat iemand niet mag worden afgewezen
omdat hij van plan zou zijn om gebruik te maken van het in dit wetsvoorstel
omschreven weigeringsrecht?De heer Santi (PvdA):Het is toch vreemd als zo'n werknemer gaat solliciteren bij een bedrijf
waarvan hij op voorhand weet dat er op zondag wordt gewerkt? Ik zou dat niet
kunnen uitleggen.De heer Van der Staaij (SGP):Als het zo ligt, is dit hele wetsvoorstel niet nodig. Waar heb je dan
nog een weigeringsrecht voor nodig? Dan moet je gewoon niet solliciteren bij
een bedrijf waar op zondag wordt gewerkt.De heer Santi (PvdA):In uw amendement gaat het om een sollicitant. Ik geef aan dat wat u wilt
bereiken, in rechte heel moeilijk zal zijn te effectueren.De heer Van der Staaij (SGP):Ik kom dan nog weer even terug op het voorbeeld van de fietsenfabriek
die op grond van bedrijfsomstandigheden op zondag mag draaien. Als werknemer
zou ik op grond van dit wetsvoorstel van ChristenUnie en PvdA gebruik kunnen
maken van mijn recht om niet op zondag in die fabriek te werken. Aan een nieuwe
werknemer zou de werkgever van die fabriek op wat chagrijnige toon kunnen
vragen: bent u ook zo iemand die gebruik wil gaan maken van het recht dat
u van de ChristenUnie en de PvdA hebt gekregen? Zegt de sollicitant dan: ja
ik ben ook zo iemand en ik wil ook die zondag niet werken, dan mag de werkgever
in uw visie zeggen: in dat geval wil ik u niet. Is dat wat u bedoelt?De heer Santi (PvdA):Mijn punt is dat je met de door u bedoelde bescherming in de praktijk
zo weinig kan doen. Op zich klinkt het sympathiek en is het ook sympathiek,
maar als ik rechter zou zijn, zou ik daar niets mee kunnen doen.De heer Van der Staaij (SGP):Dan gaat het om de effectiviteit. Ik vraag echter of u het inhoudelijk
met mij eens bent dat een sollicitant om die reden niet mag worden geweigerd.De heer Santi (PvdA):In zo'n sollicitatiegesprek zal toch worden aangegeven dat in het bedrijf
op zondag wordt gewerkt. Ik zou echt niet weten wat in zo'n geval zou moeten
worden gedaan.De heer Van der Staaij (SGP):Ik heb toch een duidelijk voorbeeld gegeven. In die fabriek maakt een
zittende werknemer gebruik van zijn recht en dat voorval komt in een volgend
sollicitatiegesprek aan de orde. Ik vind dat iemand niet mag worden geweigerd
omdat hij in de toekomst van plan is om ook gebruik te maken van dat weigeringsrecht.
Als u daar anders over denkt, zegt u daarmee in feite dat dit wetsvoorstel
een overgangsregeling is voor zittende werknemers en dat nieuwe werknemers
zich in de toekomst maar moeten voegen naar de ruime mogelijkheden die er
zijn.De heer Santi (PvdA):Het voorbeeld van de fietsenfabriek is niet goed. Er is sprake van een
andere situatie bij incidentele drukte dan bij structurele werkzaamheden vanwege
bedrijfsomstandigheden of de aard van het werk.De heer Van der Staaij (SGP):Het gaat nu niet om de aard van het werk, want daarbij geldt dit recht
niet. Wij spreken nu over bedrijfsomstandigheden die, gelet op de wetsgeschiedenis,
vooral incidentele en onvoorziene omstandigheden betreffen. Hierbij is een
ontwikkeling gaande, maar ik meen dat het recht om in die gevallen zondagwerk
te weigeren ook voor toekomstige werknemers behouden moet blijven. Dit wordt
volgens mij niet betwist, het is meer de vraag of de bepaling effectief is
en niet alleen symbolisch. Ik hoor graag de reactie van de indieners hierop.De heer Santi (PvdA):Ook ik meen dat wij de reactie van de indieners moeten afwachten. Ik heb
willen betogen dat geen schijnwetgeving mag worden gemaakt waardoor het erop
lijkt dat je beschermd wordt, terwijl de werkgever dit gemakkelijk kan omzeilen.De voorzitter:Die fietsenfabriek komt mij erg bekend voor!De heer Bakker (D66):Ik herinner mij onze debatten daarover! De heer Santi zegt dat, als je
niet op zondag wilt werken, je niet solliciteert bij een bedrijf of bedrijfstak
waarin dit wel gebeurt. De kern van het probleem is volgens mij echter dat
in steeds meer sectoren – en niet zozeer door meer mensen – op
zondag gewerkt wordt. Als je nu op zondag niet wilt werken, wordt je keuze
steeds beperkter. Ik vind het dan vreemd dat de heer Santi meent dat er niets
voor de sollicitaties hoeft te worden geregeld, terwijl mensen met bijvoorbeeld
gewetensbezwaren steeds minder opties hebben. Hoe staat de heer Santi hier
tegenover?In de Algemene wet gelijke behandeling kennen wij een soortgelijke sollicitatiebescherming.
Een vrouw mag bijvoorbeeld niet gevraagd worden of ze zwanger is, als dit
nog niet zichtbaar is. Nu ligt er een sollicitatiebescherming waarbij met
een bepaald aspect van de persoonlijkheid van de sollicitant geen rekening
mag worden gehouden. Het heeft mij bevreemd dat dit geen onderdeel van het
wetsvoorstel uitmaakt. Het lijkt mij dat dit debat moet worden gebruikt om te bezien of dit alsnog te realiseren is.De heer Santi (PvdA):Ik ben op het amendement ingegaan. Ik heb proberen duidelijk te maken
dat, als het keihard vaststaat dat er bij een bedrijf altijd op zondag gewerkt
wordt, iemand die dit niet wil daar niet gaat solliciteren. Bij incidentele
bedrijfsomstandigheden bestaat een onderhandelbare situatie waarin werkgever
en werknemer tot elkaar kunnen komen. Indien men daar eenmaal werkzaam is,
kan men natuurlijk van zijn rechten gebruik maken.De heer Bakker (D66):Het probleem is dat het in de praktijk niet zo zwart-wit ligt. Er treedt
een geleidelijke verschuiving van bedrijfsomstandigheden naar aard van de
arbeid op. Gelet op de maatschappelijke ontwikkelingen, die je verschillend
kunt waarderen, worden de opties verkleind.De heer Santi (PvdA):Daarover wil ik ook vragen aan de indieners stellen.De heer Blok (VVD):Ik ben benieuwd naar het oordeel van de PvdA over de memorie van toelichting.
Naar mijn smaak stelt de PvdA terecht dat het al of niet werken op zondag
bij het sollicitatiegesprek aan de orde moet komen. In de memorie van toelichting
staat echter dat de werkgever niet op voorhand mag vragen naar de bereidheid
om op zondag te werken. De heer Santi is het dus niet eens met de memorie
van toelichting?De heer Santi (PvdA):Bij een normaal sollicitatiegesprek geeft de werkgever aan hoe er gewerkt
wordt. Hij geeft een getrouw beeld van de arbeidstijden. Dat hoort hij zelfs
te doen. In zo'n situatie wordt de vraag over een eventuele zwangerschap ook
niet gesteld.De heer Blok (VVD):Moet een werknemer die tijdens een dergelijk gesprek bezwaren heeft tegen
werken op zondag dat dan op dat moment aangeven?De heer Santi (PvdA):Ik denk dat dit van zelf opkomt bij een sollicitatiegesprek.De heer Bakker (D66):Voorzitter...De voorzitter:U mag wel vragen stellen, maar ik constateerde daarnet al dat u eigenlijk
vertelt wat uw mening is en daar is uw eigen termijn voor.De heer Bakker (D66):Ik heb toch nog een vraag naar analogie van een zwangerschap. De werkgever
kan in een sollicitatiegesprek in februari aangeven dat het in het najaar
loeidruk is en de vrouwelijke zwangere sollicitant weet dat zij dan is "uitgerekend".
Zij is bang dat, als zij dat zegt, niet wordt aangenomen. Dat dilemma is door
de wetgever in die zin opgelost dat daar niet naar gevraagd mag worden. Vindt
u dat er in deze situatie een analoge redenering opgaat en moet dat dan niet
in de wet, niet alleen in de memorie van toelichting, geregeld worden?De heer Santi (PvdA):Dit moet aan de indieners voorgelegd worden. Op dit ogenblik meen ik dat
deze aspecten in een normaal sollicitatiegesprek vanzelf aan bod komen van
zowel de zijde van de werkgever als de werknemer. Er wordt dan over de toekomstige
situatie gesproken, alsook over wat men daarin al dan niet acceptabel vindt.Uit de wetstekst wordt niet duidelijk of de indieners van mening zijn
dat de werkgever nu wel of niet aan de werknemer kan vragen of deze op zondag
wil werken. Een antwoord op deze vraag kan ook niet uit de nota naar aanleiding
van het verslag worden gehaald.Voorzitter. In verband met mogelijke onduidelijkheden over de aard van
het werk en de bedrijfsomstandigheden heb ik al verwezen naar het manifest.
Er kan een verschuiving optreden. Zo kunnen bij de onderneming de bedrijfsomstandigheden
verschuiven naar de aard van het werk. Een andere mogelijkheid is dat incidentele
wijzigingen structureel neigen te worden. Op welke wijze wordt de werknemer
via het wetsvoorstel dan beschermd?Bovendien bevat artikel 4:1 de regeling dat de werkgever rekening moet
houden met de noodzaak van de werknemer, voorzover dat althans in redelijkheid
van hem kan worden gevergd. Veronderstel dat de werknemer met structurele
bedrijfsomstandigheden heeft ingestemd en dat een of twee jaar later zijn
of haar omstandigheden wijzigen, hoe wordt daarmee dan omgegaan? Kan de werknemer
dan zeggen dat het anders is? Je moet je afvragen of de werkgever dan rekening
moet houden met de belangen van de werknemer. Ik ga ervan uit dat dit het
geval is. Wat is het standpunt van de indieners in dezen?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Lijkt het u geen goed idee dat jaarlijks bij het functioneringsgesprek
de vaststelling van de arbeidstijden aan de orde komt en dat daarbij rekening
wordt gehouden met wijziging van persoonlijke omstandigheden?De heer Santi (PvdA):Ik denk dat een goed werkgever dat al vanzelf doet. Al dat soort elementen
komen mijns inziens in een functioneringsgesprek aan de orde. Als werkgever
vraag je dan aan vrouwen die kinderen hebben of de situatie kan worden voortgezet.
Dat doe je niet tegen de achtergrond van negatieve ideeën. Je kunt voorstellen
dat een vrouw om 15.00 uur naar huis gaat in plaats van om 17.00 uur. Ook
de omstandigheden kunnen aan de orde komen, waarmee rekening wordt gehouden
bij de arbeidstijden.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Uw antwoord is dus "ja".De heer Santi (PvdA):Dat is juist.Voorzitter. Er zijn mij vragen gesteld over de gedachten van mijn fractiegenoot
Hindriks over de Winkelsluitingswet. Die zijn overigens nog niet vastgelegd
in een wetsvoorstel. Toen de heer Mosterd aan het woord was, heb ik heel nadrukkelijk
aangegeven dat het wat de PvdA-fractie betreft gaat om de positie van de kleine
ondernemers, in het bijzonder de allochtone ondernemers. De heer Hindriks
wil daarover een initiatiefwetsvoorstel indienen en dat staat niet haaks op
het onderhavige initiatief. Ik heb het hem nog een paar uur geleden gevraagd
en hij zei nadrukkelijk dat dit wetsvoorstel niet in strijd is met de gedachte
om ondernemers meer flexibiliteit te geven met de winkeltijden. Het brengt
dus geen problemen voor werknemers.De heer Mosterd (CDA):Als ik u goed beluister, bestaat de mogelijkheid dat er vanuit de PvdA
een initiatiefvoorstel komt om de Arbeidstijdenwet wat op te rekken en meer
mogelijkheden te geven voor de opening van winkels op zondag.
Geeft dit geen spanning met het wetsvoorstel dat wij nu behandelen en waarmee
werknemers juist extra worden beschermd? Uw fractie geeft hiermee twee tegenstrijdige
signalen af. Of heb ik het helemaal mis?De heer Santi (PvdA):Ik vind het niet tegenstrijdig. Volgens artikel 5, lid 1, van de Arbeidstijdenwet
kunnen werkgever en werknemer uit geloofsovertuiging een andere rustdag dan
zondag overeenkomen, een vrijdag of een zaterdag. Er is dus al een zekere
flexibiliteit, die ook mogelijk is met het onderhavige wetsvoorstel. De gedachte
is gelanceerd voor de doelgroep van allochtone ondernemers en juist van hun
werknemers kun je enige flexibiliteit verwachten.De heer Mosterd (CDA):Ik ben er toch bang voor dat zo'n voorstel de zondag als collectieve rustdag
verder onder druk zet en in de praktijk minder mogelijkheden biedt aan werknemers
om daarvan gebruik te maken. Enerzijds is er het voorstel dat wij nu behandelen
en dat wordt gesteund door de PvdA. De gedachte daarachter is ook mij zeer
lief. Anderzijds komt de PvdA met een ander verhaal.De heer Santi (PvdA):Ik zie geen strijd, want er wordt specifiek voor die doelgroep een verruiming
mogelijk gemaakt. Hiermee komt de zondag als collectieve rustdag niet in het
gedrang.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Geldt voor de fractie van de Partij van de Arbeid om maatschappelijke
en wellicht religieuze redenen de zondag als de natuurlijk ontstane collectieve
rustdag? Daar moet u helderheid over geven, want u hinkt nu op twee gedachten.
Als u ja zegt en voor de fractie van de PvdA dus de zondag de collectieve
rustdag is, heeft dit consequenties. Daar past het wetsvoorstel dat wij nu
behandelen, prima in. Ik wil nu weten waar u staat, zodat wij niet straks
als een duveltje uit een doosje een initiatiefvoorstel van Hindriks en Blok
krijgen. Dat is ook een aparte combinatie.De heer Santi (PvdA):Dat is een goed duo. U daagt mij ertoe uit om dingen te zeggen, maar wij
praten alleen nog maar over een gedachte. Ik probeer het uit te leggen, maar
er is nog geen concreet wetsvoorstel. Dit is geen formele weerlegging van
datgene wat u zegt, maar het lijkt mij niet zinvol om allerlei uitspraken
te doen over dingen die misschien nog komen of juist niet moeten komen. Vandaag
behandelen wij de Arbeidstijdenwet.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Het gaat mij erom of voor de fractie van de PvdA de zondag de collectieve
rustdag is op basis van maatschappelijke omstandigheden en of dit de motivatie
is van waaruit u nu redeneert. U kunt daar ja of nee op antwoorden.De heer Santi (PvdA):U kunt uit de schriftelijke inbreng van de fractie van de PvdA opmaken
dat wij daarvoor staan, met inachtneming van de mogelijkheden die de Arbeidstijdenwet
biedt voor andere gezindten. Dit heb ik net gezegd op grond van artikel 5,
lid 1, van de Arbeidstijdenwet.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Het antwoord is dus ja.De heer Santi (PvdA):Ja-plus.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb een aanvullende vraag om de positie van de fractie van de Partij
van de Arbeid helder te krijgen. Wij praten niet alleen over een gedachte
in verband met het initiatief van Hindriks en Blok. Daar is van naar buiten
gekomen dat de strekking zou zijn om het regime van de Winkeltijdenwet te
liberaliseren en te verbreden. Is de heer Santi het met mij eens dat als dat
inderdaad het geval is, dit volstrekt haaks staat op het initiatief dat wij
nu, mede ondertekend door mevrouw Bussemaker, bespreken? Op dat punt mag toch
duidelijkheid van de PvdA-fractie worden gevraagd?De heer Santi (PvdA):Ik denk niet dat er sprake is van tegenspraak op dat punt, omdat het gaat
om een beperkte verruiming, een beperkte groep. Er wordt nadrukkelijk gesproken
in het voorstel over de kleine ondernemers in de grote steden, in het bijzonder
de allochtone ondernemers. Maar wij hebben het hier over een gedachte; het
moet uitgewerkt worden, enz. Ik moet nu antwoorden op iets wat nog niet is
geconcretiseerd.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Laten wij hopen dat dit ook niet geconcretiseerd wordt en dat mevrouw
Bussemaker voldoende gezag in haar fractie heeft om de strekking van dit initiatiefwetsvoorstel
van toepassing te laten zijn op de beoordeling of er nog iets anders moet
komen.De heer Santi (PvdA):Daar zal de PvdA-fractie over gaan.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Zeker, maar wij zijn wel belangstellende bijstaanders.De heer Santi (PvdA):Voorzitter. Ik heb nog twee punten. In de eerste plaats betreft dit de
capaciteit van de rechterlijke macht. Uit de evaluatie van de Arbeidstijdenwet
blijkt dat werknemers civiel weinig gebruik maken van de mogelijkheden die
de wet hun biedt. Ik geloof dat collega Blok al naar voren heeft gebracht
dat hij verwacht, dat meer procedures zouden kunnen worden gevoerd. Het is
goed gebruik dat als je met nieuwe wetgeving komt, je nadrukkelijk kijkt naar
het capaciteitsvraagstuk bij de rechterlijke macht, omdat de rechterlijke
macht, zoals we allemaal weten, op dit moment zwaar onder druk staat. Het
is goed om daar nog nadrukkelijk op in te gaan. Misschien kan de minister
zelf daar nog een steentje aan bijdragen door erop te reageren. Wat is de
verwachting? Immers, met de invoering van deze wetgeving zullen er meer procedures
komen. Zal dat duidelijk ook beslag gaan leggen op de capaciteit van de rechterlijke
macht?Dan is er nog het punt van de voorlichting. Ook dat is eigenlijk meer
een punt richting de minister. Ik denk toch dat het, zeker als dit wetsvoorstel
daadwerkelijk wet wordt en wordt ingevoerd, van belang is dat er duidelijkheid
komt richting werknemers, maar ook richting werkgevers en bijvoorbeeld sollicitanten:
alle belanghebbenden dienen te weten waar zij aan toe zijn. Ik maak op uit
de reactie van de regering op de evaluatie, dat ook zij het van belang vindt
dat er goede voorlichting tot stand komt. Ik zou willen weten op welke wijze
dit ook op korte termijn gedaan zal worden. Zeker na invoering van deze wet
is het van belang om nog meer duidelijkheid te geven over de
wet.Ik heb vergeten nog één punt te noemen, te weten het initiatiefvoorstel
van de heer Bakker dat nu vervat is in een amendement. Ik denk dat het duidelijk
is dat de PvdA-fractie van mening is dat zijn amendement nu wat te veel beperkt
blijft tot gewetensbezwaren wat betreft werken op zondag. Ik vind dat het
voorstel van de initiatiefnemers op dat punt niet alleen breder is maar ook
duidelijker, als het gaat om werken op zondag. Ik verwijs naar een artikel
van twee gezaghebbende juristen, Fluit en Zondag, in het blad SMA van december
2000. Ik denk dat het duidelijk is dat zij daar iets hebben gezegd over het
werken op zondag, maar ik denk dat ik op dat punt nu al kan zeggen dat ik
collega Bakker niet zal volgen in zijn amendement.De heer Bakker (D66):Ik begrijp deze mededeling van de heer Santi. Ik zal er zo meteen uitvoerig
op ingaan in mijn eigen termijn. Ik heb evenwel de volgende vraag aan de heer
Santi.Ik hoorde hem zonet ook in de richting van de heer Mosterd het volgende
zeggen: er is geen tegenstelling tussen enerzijds de benadering van de heer
Mosterd, die zei dat werkgevers en werknemers het samen moeten doen in het
kader van ondernemingsraden, cao's en personeelsvertegenwoordiging, en anderzijds
het individuele recht om werken op zondag te weigeren. De Arbeidstijdenwet
zegt dat de balans tussen persoonlijke belangen en werkgeversbelangen nu juist
wordt gezocht in dat overleg. Het is volgens mij van tweeën één:
het is óf dat overleg, óf mensen kunnen het zelf uitmaken. Ofte
wel: we doen het samen of we doen het ieder voor zich.De heer Santi (PvdA):Alles wordt uiteraard altijd samen gedaan; dan heb ik het over werkgever
en werknemer. Uiteindelijk zijn zij degenen die overeenstemming met elkaar
zullen hebben over wel of niet werken op zondag, al dan niet na bezwaren te
hebben aangehoord.De heer Bakker (D66):Ik bedoel het iets serieuzer dan mijn laatste zin veronderstelde. Waar
het om gaat, is de belangenafweging tussen de individuele werknemer en de
werkgever. In het wetsvoorstel-Bakker gaat het om gewetensbezwaren. Dat is
nog breed genoeg, maar het is op zichzelf duidelijk aangegeven. In het wetsvoorstel
van beide indieners is er wat dat betreft geen inperking. Je kunt dus zeggen
dat je niet wilt komen werken, of het nu om een gewetensbezwaar gaat of omdat
je naar voetbal wilt op zondag. Mijn stelling is dat dit voorbij de belangenafweging
schiet tussen de belangen van de werkgever en het bedrijf en de belangen van
werknemers die volgens de Arbeidstijdenwet bij uitstek hoort plaats te vinden
in de ondernemingsraad en personeelsvertegenwoordiging. Het is dus of het
een of het ander.De heer Santi (PvdA):De indieners hebben mijns inziens terecht gekozen voor de systematiek
van een individueel recht onder handhaving van hetgeen nu al van toepassing
is, te weten het overleg met het medezeggenschapsorgaan. Het gaat dus om een
individueel overleg en dat overleg. Wat is erop tegen dat je beide handhaaft?
Er wordt niet van twee walletjes gegeten; het zijn twee aparte trajecten.
Ik ben er een voorstander van en zie er het bezwaar niet van in.De heer Blok (VVD):Voorzitter. Opvallend is dat de huidige tekst van de Arbeidstijdenwet
op het punt van de inschakeling van de ondernemingsraden een PvdA-amendement
was van het lid Van Nieuwenhoven. Hoe is het mogelijk dat de PvdA, toch vrij
kort na de invoering van die wet, vindt dat dit amendement niet meer goed
genoeg is?De heer Santi (PvdA):Misschien moet ik u verwijzen naar het evaluatieonderzoek van medio dit
jaar. Daarin wordt nadrukkelijk gezegd – het is in de reactie van de
regering ook bevestigd – dat medezeggenschapsorganen helaas niet datgene
doen waarvoor ze eigenlijk bedoeld waren, te weten een grotere rol spelen
ten behoeve van de werknemer op het gebied van de arbeidstijden. Ik heb net
gezegd dat dit traject blijft staan naast het individuele recht van een werknemer.De heer Blok (VVD):Maar dan is de boodschap van de PvdA aan de ondernemingsraden: u doet
uw werk niet goed en wij halen uw werk bij u weg. Dat is nogal wat.De heer Santi (PvdA):Neen, het gaat om een individueel recht. Daar kun je dat andere naast
hebben. Het wordt toch ook niet zo geregeld dat, als je afspraken maakt over
ontslagen, een werknemer in het geval een faillissement niet privé
nog even daartegen kan protesteren? Dat blijft toch ook staan?De heer Blok (VVD):Wanneer je naast de ondernemingsraad nog een tweede instantie laat beslissen,
neemt het gezag van de ondernemingsraad onvermijdelijk af. Dat ondersteunt
u, terwijl de PvdA vanouds een van de steunpilaren van de ondernemingsraad
was.De heer Santi (PvdA):U heeft mij niet horen zeggen dat het een slecht traject is en dat het
daarom zou moeten worden geschrapt. Ik heb nadrukkelijk verwezen naar de evaluatie
door de regering: dat moet verbeterd worden. Ik verwacht dat mijn fractie
in het kader van de evaluatie zal zeggen: dat moet sterk verbeterd worden.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Er is vandaag al veel gezegd en ik zal er toch enkele woorden
aan toevoegen. Allen kunnen zien dat hier een toch wat onconventioneel duo
in vak K zit met een in mijn ogen aansprekend voorstel. Je zou kunnen zeggen
dat beiden zo hun eigen motieven hebben en dat beiden hebben gewinkeld, natuurlijk
niet op zondag, bij andere partijen in verband met dit voorstel. Je zou ook
kunnen zeggen dat er wat geshopt is bij D66, bij GroenLinks en bij andere
fracties. Ik kom er nog op terug. Het doet ons op zichzelf ook deugd dat met
name bij de PvdA-fractie een soort voortschrijdend inzicht over de hectiek
op zondag heeft plaatsgevonden en dat nu wordt besloten om met voorstellen
daarvoor te komen.De fractie van 66 heeft in eerste instantie een initiatiefvoorstel ingediend
waarin het met name ging om gewetenbezwaren, gerelateerd aan religieuze motieven.
In onze ogen was dat te beperkt. In de Arbeidstijdenwet is nu aardig geregeld
dat mensen op grond van religieuze motieven werk op zondag kunnen
weigeren. Naar onze mening ontbreekt echter in het initiatief van D66 het
aanmerken van de zondag als een bijzondere dag. Ik kom hier straks op terug.
De fractie van D66 heeft wel de discussie over het werken op zondag losgemaakt.De fractie van de GroenLinks vraagt al jarenlang aandacht voor vergroting
van de zeggenschap van de individuele werknemer op het punt van de arbeids-
en rusttijden. Mannen en vrouwen moeten arbeid en zorg beter kunnen combineren.
Het doet mij deugd dat ook de ChristenUnie een aantal stappen heeft gezet
om de combinatie van arbeid en zorg beter mogelijk te maken. Dat geeft mij
enige hoop voor de toekomst. Wij dienen op dit punt namelijk nog de nodige
debatten te voeren. Alleen mooie woorden zijn niet genoeg. Het Rijk moet een
aantal adequate regelingen treffen en ook de sociale partners moeten hun verantwoordelijkheid
nemen.De kern van het wetsvoorstel is vergroting van de zeggenschap van werknemers
over de arbeidstijden. Dit is voor ons een zeer aansprekend, zo niet doorslaggevend,
argument. Het maatschappelijk debat over de inrichting van arbeidsorganisatie
en de samenleving speelt hierbij ook een rol. Er moet een nieuw antwoord worden
gegeven op de vraag op welke wijze de extra participatie op de arbeidsmarkt
van zowel mannen als vrouwen het best georganiseerd kan worden. In dit verband
wijs ik erop dat GroenLinks een aantal jaren geleden al een wetsvoorstel inzake
het recht op deeltijdwerk heeft ingediend. Niet alleen het werk, maar ook
de situatie thuis is van belang. In de toekomst zullen de zogenaamde levensloopbestendige
arbeidspatronen steeds belangrijker worden. Persoonlijke omstandigheden zijn
geen statisch gegeven. Hiermee zal in toenemende mate rekening moeten worden
gehouden.De fractie van GroenLinks vindt het thema "werk, werk, werk" ook belangrijk,
mede met het oog op de economische zelfstandigheid van individuen. Een en
ander moet echter wel in de juiste proporties worden gezien. Leven is meer
dan betaald werk alleen. Er moet ook tijd zijn voor elkaar, voor ontspanning,
voor maatschappelijk activiteiten of voor wat dan ook. Ik wijs er in dit verband
op dat er steeds meer overgewerkt moet worden en dat er steeds meer onregelmatige
arbeidspatronen ontstaan. Er wordt in toenemende mate een beroep op werknemers
gedaan om op zondag en in de avonduren te werken. In onze ogen moet de zondag
een collectieve rustdag zijn. Dit wordt in feite ook gesteld in het wetsvoorstel.
De zondag als rustdag heeft een historische achtergrond. Dit wil overigens
niet zeggen dat wij daar tot in de eeuwigheid aan vastzitten. Op dit moment
is het voor iedereen glashelder dat er op zondag in principe niet gewerkt
wordt. Bij de behandeling van de Arbeidstijdenwet is het aparte karakter van
de zondag uitgebreid aan de orde geweest. Ook in Europese regelgeving is er
sprake van collectieve rustdagen.Uiteraard moet er een uitzondering worden gemaakt voor werken van noodzakelijkheid
en barmhartigheid. Ook op een rustdag moeten sommige dingen gedaan worden.
Wij vinden het prima dat in heel veel collectieve arbeidsovereenkomsten onregelmatigheidstoeslagen
voor nachtwerk, avondwerk, weekendwerk op een goede manier zijn vastgelegd.
Met name in sectoren waarin onregelmatig gewerkt wordt, bijvoorbeeld de zorg,
brengen de extra toeslagen voor het onregelmatige werk het salaris nog op
een redelijk niveau en dat willen wij het liefst zo houden. Je kunt ook het
basissalaris zodanig vaststellen dat mensen niet meer afhankelijk zijn van
die toeslagen, maar het grote voordeel van de toeslagen is weer dat er heel
nauwkeurig naar wordt gekeken als op dergelijke tijdstippen gewerkt moet worden.De fractie van GroenLinks is altijd terughoudend geweest over de koopzondagen.
Wij zijn ook niet voor een absoluut verbod. Er zijn nu twaalf koopzondagen.
In toeristische gebieden mag het vaker. Gemeenten kunnen dat flexibel bepalen.
Je hoort dan weer dat mensen de snorrende, stinkende auto's iedere zondag
voor de Bijenkorf in Amsterdam spuugzat zijn of de verstopte roltrappen bij
V&D. Je moet dat wel in de juiste proporties zien. Dit mag niet uit de
hand lopen. Dat betekent niet dat alles in Nederland op slot gaat. Degenen
die dat zeggen, overdrijven. De fractie van GroenLinks ziet in de doordeweekse
uitbreiding van de winkeltijden veel positiefs. Het is ook flink stressen
als je tussen half zes en zes uur met zijn allen voor de kassa staat. Je moet
dat evenwichtig bekijken. Voor ons is een kernbegrip – dat is traditioneel
zo gegroeid – dat de zondag als een collectieve rustdag gezien moet
worden. Wil je daaraan vasthouden, dan moet je daarvoor wat regelen.Soms vraag ik mij af of de VVD-fractie de discussies niet mist. De strijd
om de tijd is een zeer actueel thema. Veel werknemers hebben daarmee te maken.
Vrouwen zijn meer tijd gaan besteden aan betaalde arbeid. Mannen besteden
helaas nog steeds niet in diezelfde mate tijd aan de zorgtaken. Aan het bereiken
van dat evenwicht valt nog het nodige te doen. Per saldo is de arbeidstijd
binnen een huishouden toegenomen. Dat geeft aan dat je daarover met elkaar
goede afspraken moet maken. Werkgevers moeten daaraan naar mijn mening meewerken.Tijd voor andere geneugten des levens is afgenomen, zo blijkt uit onderzoeken.
Er wordt te weinig rekening gehouden met andere samenlevingsvormen dan het
traditionele gezin. Daarnaar moet meer worden gekeken. Er is sprake van een
toenemende hectiek door de 24-uurseconomie. Er moet tijd zijn voor jezelf
en anderen. Wij zijn een voorstander van de ontspannen samenleving, waarin
meer is dan alleen betaald werk. Als de werknemer individuele mogelijkheden
gegeven worden bij verlofregelingen, deeltijd, arbeidstijdenregeling draagt
dat in onze ogen echt bij aan een stabiel en evenwichtig arbeidspatroon. Het
zal er volgens ons ook aan bijdragen dat zaken zoals stress, burn out, ziekte-instroom
in de WAO veel beter aangepakt kunnen worden. De indieners hebben daarop ook
gewezen.Het initiatiefvoorstel komt aan onze ideeën en uitgangspunten tegemoet.
Toch wil ik er een aantal opmerkingen over maken. Ik noem eerst het minst
omstreden onderdeel, namelijk de zinsnede dat zoveel mogelijk rekening wordt
gehouden met de persoonlijke omstandigheden van de werknemer bij het vaststellen
van de werktijden. Die persoonlijke omstandigheden kunnen van alles inhouden.
Die zinsnede lijkt rechtstreeks te zijn overgenomen uit het wetsvoorstel Bevordering
deeltijdarbeid en differentiatie arbeidsduur dat de fractie van GroenLinks
in 1998 met de fracties van D66 en Partij van de Arbeid heeft ingediend.
Dit initiatiefwetsvoorstel hebben wij toen weer ingetrokken ten faveure van
de reeds in werking getreden Wet aanpassing arbeidsduur. Wij zijn dan ook
bijzonder blij dat dit begrip nu weer ter tafel ligt, omdat het een belangrijk
onderdeel kan zijn om eigentijdse afspraken te kunnen maken over de gewenste
invulling van de werktijden.Ik wil de indieners nog wel een vraag stellen. Ik heb die vraag overigens
ook al per interruptie aan de heer Santi gesteld. Ik vraag mij namelijk af
hoe je dat dan gaat regelen. Het lijkt mij heel goed om jaarlijks bij het
functioneringsgesprek hierover met elkaar afspraken te maken. Een eenmalige
afspraak bij indiensttreding is in mijn ogen te beperkt, omdat de persoonlijke
omstandigheden van de werknemer natuurlijk kunnen wijzigen. Wij zijn op zichzelf
wel voor flexibele arbeidspatronen, maar dat betekent ook dat je wat vaker
met elkaar afspraken moet maken. Ik ben blij dat de PvdA deze gedachte steunt
en hoor graag een reactie van de indieners.Er wordt vervolgens ook gezegd dat een werknemer recht heeft op een bestendig
en regelmatig arbeidspatroon. Ook dat vinden wij uitermate belangrijk. Het
kan natuurlijk niet zo zijn dat je om vijf voor twaalf gebeld wordt met de
mededeling dat je om een uur moet werken. Je ziet dat dit bij deeltijdwerkers
toch nog wel heel veel gebeurt. Met de nieuwe flexwet is er wel sprake van
een verbetering op dit punt, maar werknemers worden toch nog vaak onder druk
gezet om op korte termijn veel te flexibel op een bepaalde situatie in te
spelen. En als zij het niet doen, dan worden zij toch een beetje met een kwaad
gezicht bekeken. Het lijkt ons heel goed om een rooster voor langere tijd
op te stellen, zodat er sprake kan zijn van een goede inplanning en een goede
combinatie van werk en andere zaken des levens.Ik kom te spreken over het voornemen om werknemers het recht te geven
om op zondag niet te werken. Dit is het meest omstreden onderdeel van het
initiatiefvoorstel. Wij vinden het eigenlijk een heel helder voorstel. Ik
begrijp de heer Blok dan ook niet zo goed, die zei dat het allemaal juridisering,
administratieve lastendruk en andere ellende met zich zal brengen. Het is
immers een glasheldere formulering. Ik heb nog wel een paar vragen over de
wijze waarop een en ander nog wat helderder zou kunnen worden gemaakt, maar
het principe dat op zondag niet gewerkt hoeft te worden, lijkt mij vrij onomstreden
en vrij eenvoudig te regelen. Werkgevers moeten dat soort dingen natuurlijk
niet bijhouden met een stomp potlood in een dompig schriftje. De heer Blok
is echter ook een groot voorstander van ICT en dergelijke ontwikkelingen.
Dan denk ik dus: waar een wil is, is een weg; daar kan de registratie gewoon
op worden aangepast. De heer Blok heeft een doemscenario geschetst, maar het
lijkt mij echt niet zo ingewikkeld.Werknemers kunnen zonder opgave van redenen zeggen dat zij op zondag niet
willen werken. Verder mag er alleen na toestemming op zondag worden gewerkt.
Wij vinden dat uitermate sympathiek. Het is natuurlijk ook bij ons doorgedrongen
dat de werkgevers in de gordijnen zitten als het gaat om dit voorstel. Je
zou kort samengevat kunnen zeggen dat het een ramp is voor de economie en
voor het land. Je zou kunnen zeggen: als dit gaat gebeuren, dan gebeuren er
zeer ernstige dingen, initiatiefnemers! Ik kan mij voorstellen dat hun nachtrust
er niet echt door verstoord wordt. Het moet mij van het hart dat het een erg
defensieve houding van de werkgevers is. Zij zetten alleen maar de hakken
in het zand, maar geven geen oplossingen voor nieuwe vragen met betrekking
tot arbeidspatronen en eigentijdse problemen. Ik zou het interessant vinden
als het MKB en VNO/NCW zich ook eens zouden uitlaten over een betere organisatie
van deze problematiek.Uit onderzoek blijkt dat werkgevers die rekening houden met de omstandigheden
van hun werknemers buiten de arbeid, mensen eenvoudiger binnen krijgen en
die mensen ook makkelijker behouden. Dat geldt niet alleen voor de zorgsector,
maar ook voor allerlei andere sectoren. De werkgevers moeten zich dat realiseren.
Zij moeten toekomstgericht opereren, maar zij hebben een defensieve en wat
conservatieve houding ten aanzien van de combinatie van arbeid en zorg. Zijn
de indieners ook niet van mening dat de arbeidsverhoudingen niet meer die
zijn van 30 jaar geleden en dat er nieuwe vragen spelen als het gaat om arbeidspatronen?
Wordt daar voldoende aan tegemoetgekomen?Zoals de heer Santi al heeft aangegeven, wil 25% van de werknemers meer
zeggenschap over arbeidstijden, roosters en de combinatie van werk en privé.
Dat is gebleken uit onderzoek van de FNV. Dat kunnen wij natuurlijk niet zomaar
van de tafel vegen.Voor ons hoeft de zondag niet op slot; van ons mag je op die dag best
wel zwemmen, een ijsje eten of de horeca bezoeken. Er zijn echter genoeg mensen
die op zondag of op andere tijden willen werken. Wij vinden dat voor hen moet
worden gezorgd voor goede arbeidstijden en arbeidsvoorwaarden. De heer Blok
wijst voortdurend op rampen die zich in de horeca zouden afspelen. Ook ik
bezoek op zondag graag een terrasje, maar juist de horeca is een voorbeeld
van een sector waarin meer problemen spelen op het terrein van arbeidstijden
en arbeidsvoorwaarden. Ik zie veel minder problemen met het aanstellen van
mensen als die goed worden geregeld. Vaak wil men wel uitbreiden, maar wenst
men niet de rekening daarvoor te betalen. Mijn fractie wenst niet mee te gaan
in dat soort gedachten. Zondag blijft voor ons dus een uitzonderlijke dag,
maar niet primair om religieuze redenen. Voor veel mensen speelt een rol dat
de zondag nog de enige dag is die enigszins rustig is, waarop je ook nog spontaan
bij iemand langs kunt gaan. De zondag hoeft voor ons niet alleen maar een
"consumentendag" te worden; er blijven nog genoeg andere leuke dingen over.Verder heb ik nog wat vragen. Kan de weigering om op zondag te werken
ook met terugwerkende kracht plaatsvinden? Met andere woorden, als de wet
in werking treedt, kunnen mensen die al een arbeidscontract hebben, dan toch
weigeren om op zondag te werken? Of moet men rekening houden met het bedingen
van het tegendeel? Dit alles is nog onhelder. En kan men na wijziging van
persoonlijke omstandigheden alsnog weigeren om op zondag te werken?De zeggenschap van de werknemers moet dus worden vergroot, maar bij de
"werken der barmhartigheid", "de werken der noodzakelijkheid" en zorg blijft
het allemaal wat onduidelijk. Het zijn prachtige termen, maar de initiatiefnemers
zouden deze nader moeten omschrij ven om te voorkomen dat ze
een zodanige invulling krijgen dat bijna alles onder "noodzakelijkheid" valt
en bijvoorbeeld alleen ambtenaren of mensen in het onderwijs kunnen weigeren.
Ik wil hierover absolute duidelijkheid: hoe wensen de initiatiefnemers deze
termen te omschrijven en zijn zij het met mij eens dat niet uitsluitend bedrijfseconomische
redenen mogen gelden en dat niet per se elke dienstverlening aan het publiek
waar vraag naar is, hieronder mag vallen? Als alles onder "aard van het werk"
komt te vallen, dan wordt het een gebed zonder eind. Ik zoek naar een juiste
inperking, zodat het idee van de zondag als collectieve rustdag waarop in
principe niet wordt gewerkt, op een goede manier in stand wordt gehouden.
Als dat niet gebeurt, dan ben ik bang dat ons een lege dop wordt aangeboden.
Ik zoek dus naar een verdere versterking van de motieven voor dit wetsvoorstel.Mag een sollicitant worden gevraagd of hij of zij al dan niet op zondag
wil werken? Als ik de antwoorden op de schriftelijke vragen goed heb begrepen,
dan mag dit worden gevraagd als de bedrijfsomstandigheden vergen dat structureel,
maar niet op incidentele basis, op zondag wordt gewerkt. Hierover ontstond
daarnet een discussie. Ik vraag aan de initiatiefnemers om dat nog eens glashelder
te maken. Dat hangt ook een beetje samen met die nadere omschrijving van barmhartigheid
en noodzakelijkheid. Hoe rekbaar zijn de grenzen van dit wetsvoorstel? Er
worden zulke bewegingen gemaakt. Ik ben voor de beweging dat het wat gezwaluwstaart
wordt.De voorzitter:Kunt u afronden? Ik wil voor zeven uur de eerste termijn afronden. Anders
moeten wij iemand na de avondpauze aan het woord laten.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik was bij mijn laatste zin. Wij voelen elkaar perfect aan.Andere tijden vragen om andere afspraken. In mijn ogen komt dit voorstel
daaraan tegemoet. In de toekomst zal de discussie niet stoppen.De heer Blok sprake over spruitjeslucht. Ik vind het een Pavlovreactie
van die kant en van de kant van werkgevers. Ik wil het wat positiever benaderen.
Het gaat dan om roergebakken spruitjes met diverse ingrediënten. Eigentijdse
vragen van individuele werknemers krijgen dan een moderne oplossing. Ik ben
ervan overtuigd, dat ook werkgevers daar heel veel baat bij hebben.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mee dat nu ook de staatssecretaris de vergadering
moet verlaten. Dat is op zich heel jammer. De heer Bakker neemt daar genoegen
mee. De Kamer moet er ook maar genoegen mee nemen, vooral omdat bijna iedereen
over de aangegeven spreektijd heen is gegaan. Er viel bijna niet te plannen.
Dat vind ik dan de verontschuldiging, mijnheer de staatssecretaris. Wij hopen
dat er in ieder geval meegeluisterd wordt op het departement, zodat bij de
advisering aan de Kamer de Kamer volledig op de hoogte wordt gesteld van de
mening van de minister en de staatssecretaris.De heer Bakker (D66):Voorzitter. Wij zien het door de vingers, met respect voor de agenda van
de staatssecretaris en die van de minister.Ik wil beginnen met een compliment aan de indieners en hun adviseurs voor
het wetsvoorstel en het zover brengen van het wetsvoorstel, zodat wij er vandaag
over kunnen spreken. Dat is een grote toer. Ik heb ook zelf een initiatiefwetvoorstel
ingediend, dat ongeveer hetzelfde onderwerp behelst, maar zeker niet helemaal.
Het gebeurde op 11 april verleden jaar. De voornaamste aanleiding daartoe
was niet, zeg ik tot de heer Van Middelkoop, de vrijheid van het reservaat,
maar wel de vrijheid van en respect voor minderheden in dit land. Wetten behoren
in te spelen en behoren ruimte te bieden voor maatschappelijke ontwikkelingen
waar individuen door in de knel kunnen komen. Wij hebben in dit land geen
overheersende en overwegende levensbeschouwing meer. Het ligt heel divers.
Voor die diversiteit behoort de wet ruimte te bieden.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik zal mij beperken tot één interruptie want dit raakt aan
een veel breder en principieel debat. Ik hecht toch aan de term reservaat.
Onder de ideologische of levensbeschouwelijke leiding van uw fractie wordt
eerst de minderheid gecreëerd door bijvoorbeeld de Winkeltijdenwet te
liberaliseren. Vervolgens, als er gewetenbezwaren ontstaan wordt het geregeld.
Ik vind dat wel sympathiek, maar ik noem het een reservaat. Het had beter
voorkomen kunnen worden.De heer Bakker (D66):U dicht mijn fractie veel te veel macht toe. Die minderheid heeft zich
zelf gecreëerd door de ontwikkelingen van de afgelopen vijftig jaar waarin
steeds minder mensen kozen voor die ene levensovertuiging. Steeds meer mensen
gingen er diverser mee om. Zij ontwikkelden andere behoeften aan wat zij op
de zondag wilden gaan doen. Dat is niet eens een ontwikkeling waarover ik
een positieve of negatieve waardering wil uitspreken. Het is gewoon een maatschappelijke
ontwikkeling die ik als gegeven aanvaard. Dat is ook het geval, in positieve
zin, met de wijziging van de Winkeltijdenwet en de Arbeidstijdenwet. Als je
onderkent dat daardoor problemen ontstaan voor wat getalsmatig een minderheid
is, dan moet de meerderheid hiermee voldoende rekening houden in de wetgeving.
Dat was de voornaamste aanleiding voor mijn initiatiefvoorstel. Ik noem ook
het onderzoek van de Reformatorisch Maatschappelijke Unie van twee jaar geleden
naar de ervaringen met de nieuwe Arbeidstijdenwet. In de Arbeidstijdenwet
van een paar jaar geleden kon dit punt niet bevredigend worden geregeld. Ik
zeg er overigens bij dat in heel veel gevallen in de praktijk werkgevers en
werknemers hetzij op collectief hetzij op individueel niveau de zaak gelukkig
wel zo weten te regelen dat er geen probleem is. Dat is natuurlijk des te
beter. Maar in die gevallen waarin individuele werknemers op grond van individuele
levensovertuiging de afweging maken dat zij niet op zondag kunnen werken,
terwijl dat in hun bedrijf op grond van de Arbeidstijdenwet wel gebeurt, behoort
de wet ruimte te bieden aan die situaties.Dat is de reden waarom ik in mijn wetsvoorstel de regeling van de Arbeidstijdenwet
onaangetast heb gelaten en heb aangevuld met het gewetensbezwaar als uitzonderingsgrond.
Het gaat om de hoofdstructuur van de Arbeidstijdenwet dat er een collectieve
afweging is tussen belangen van werknemers en belangen van
werkgevers die soms plaatsvindt in het kader van de cao maar veelal in het
kader van de Arbeidstijdenwet in het kader van ondernemingsraad en personeelsvertegenwoordiging.
Zo'n collectief besluit kan echter nooit heen springen over individuele gewetensbezwaren
om op zondag te werken. Vandaar de strekking van mijn wetsvoorstel.Het is zeer verheugend dat het onderwerp van het werken op zondag daarmee
in de belangstelling is gekomen. Een van de tekenen daarvan is het initiatiefvoorstel
dat wij vandaag bespreken, het voorstel van mevrouw Bussemaker en de heer
Van Dijke. Dit wetsvoorstel beoogt twee dingen. In de eerste plaats wil het
regelen dat de Arbeidstijdenwet explicieter uitspreekt dat een werkgever redelijkerwijs
gehouden is, rekening te houden met de persoonlijke omstandigheden van de
werknemer als het gaat om de vaststelling van het arbeidstijdpatroon (een
mooi woord trouwens!). Dit element heeft onze volle ondersteuning. Ik zeg
er wel meteen bij dat, zoals de heer Van der Staaij het geloof ik al uitdrukte,
een vraagteken kan worden gezet bij de praktische waarde van de nieuwe bepaling
in de Arbeidstijdenwet. Het is misschien eerder een preciezere uitdrukking
van wat wij de afgelopen jaren geleidelijk aan zijn gaan vinden over de balans
tussen persoonlijke belangen en de belangen van het werk, ook als het gaat
om de arbeidstijden. Maar die codificatie is op zichzelf bijzonder nuttig.Het tweede element van het wetsvoorstel is de regeling van het werken
op zondag. Het wetsvoorstel kiest voor een heel andere benadering van de problematiek.
Om het kort uit te drukken, zeggen Van Dijke en Bussemaker: het behoud van
de zondag als collectieve rustdag in algemene zin vinden wij vooral een maatschappelijk
belang. Ik heb al gezegd: deels vind ik de feitelijke ontwikkeling rond het
werken op zondag winst ten opzichte van het verleden. Er is meer flexibiliteit
en er is meer vrijheid, hoewel wij het erover eens zijn – en ook de
Arbeidstijdenwet zeg dat – dat de zondag nog steeds geen normale werkdag
is. Het is dus: werken op zondag kan niet, tenzij. Maar de tenzijmogelijkheden
zijn wel vergroot. Waarom is dat? Omdat én door internationale ontwikkelingen –
het feit dat de wereld dichterbij is gekomen en de economie wat dit betreft
meer doordraait – én door veranderde behoeften van consumenten,
maar ook van werknemers die steeds vaker in tweeverdienersverband werken en
daardoor steeds vaker op ongebruikelijke tijden hun boodschappen doen willen
plannen, er meer ruimte is gekomen om daaraan tegemoet te komen. Wij vinden
dit een positieve ontwikkeling. Ik kan dan ook niet zo erg uit de voeten met
de benadering van de zondag als collectieve rustdag als gegeven van maatschappelijk
belang. Deels is de verruiming wat ons betreft een goede zaak, deels is het
een ontwikkeling waar wij neutraal tegenover staan, maar die je ziet gebeuren.
Vervolgens moet je bedrijven de ruimte bieden om daarmee op hun manier om
te gaan, gegeven de regelingen in de Arbeidstijdenwet, om daarover op een
goede manier met ondernemingsraden en personeelsvertegenwoordigingen tot overeenstemming
te komen. Er is al verschillende keren verwezen naar de behandeling van de
Arbeidstijdenwet van een paar jaar geleden. Daar is nu juist de ondernemingsraad
respectievelijk personeelsvereniging opgevoerd om daar waar dat behoort de
belangen in het kader van de bedrijfsomstandigheden af te wegen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De heer Bakker zegt dat men arbeid op zondag mag weigeren op levensbeschouwelijke
gronden. De indieners menen dat dit ook om sociaal-maatschappelijke motieven
moet kunnen, welke motieven dan ook. Meent D66 dat wel op levensbeschouwelijke
gronden mag worden geweigerd te werken op zondag of andere dagen, afhankelijk
van de religie, maar niet op grond van sociaal-maatschappelijke motieven?De heer Bakker (D66):Ja, dat hebt u goed begrepen. Daar is ook een heel goede reden voor. Gelukkig
hebben wij in ons land grondwettelijk vrijheid van levensovertuiging. Geen
enkele wet kan zover gaan dat bij wet of bij collectief besluit – daaronder
versta ik ook instemming van de ondernemingsraad of de personeelsvertegenwoordiging –
het individuele geweten of de individuele levensovertuiging kan worden overruled,
soms zelfs op straffe van ontslag. Daarom heb ik gezegd, dat er gelet op de
ontwikkeling van de arbeid op zondag iets moet worden geregeld.De indieners gaan een stap verder. Zij willen die ontwikkeling bestrijden
door de zondag een beetje op slot te doen. Daar verzet ik mij tegen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Het is uitermate terecht dat in de Arbeidstijdenwet een aantal bepalingen
staan op grond waarvan om levensbeschouwelijke redenen arbeid op bepaalde
dagen kan worden geweigerd. Dat geldt voor de zondag en voor een aantal andere
van de religie afhankelijke dagen. Ik ben het daar absoluut mee eens. Ziet
D66 de zondag echter niet als collectieve rustdag? Vindt D66 dat dit ook niet
moet terugkomen? U gaat er toch niet aan voorbij dat dit voor heel veel mensen
de sociaal-maatschappelijke praktijk is?De heer Bakker (D66):De Arbeidstijdenwet bepaalt dat er op zondag niet wordt gewerkt, tenzij.
Dat beginsel heb ik onderschreven en onderschrijf ik nog steeds. Tegelijkertijd
zien wij, dat het "tenzij" geleidelijk aan wordt opgerekt, in reactie op allerlei
zich wijzigende omstandigheden en behoeften. Ik heb er geen problemen mee
dat dit gebeurt. Natuurlijk zie ik soms ook de negatieve gevolgen daarvan,
maar ik zie dit vooral als een maatschappelijke ontwikkeling, waarin mensen,
in dit geval ook ondernemers, steeds meer zelf invullen hoe zij de bepalingen
gebruiken. Ik maak mij alleen zorgen over het effect dat dit kan hebben op
een individuele levensovertuiging. Vandaar, dat ik voorstel om dit te regelen.Vraagt mevrouw Van Gent mij of ik vind, dat mensen omdat zij op zondag
willen voetballen of bij oma op bezoek willen hun werk niet mogen weigeren,
dan antwoord ik dat nu juist beoogd was om dit te regelen in reëel overleg
tussen werkgevers en werknemers in ondernemingsraden en personeelsvertegenwoordigingen.
Ik ga er daarbij, kennelijk anders dan de Partij van de Arbeid, wel van uit
dat ondernemingsraden en personeelsvertegenwoordigingen hun werk goed doen.
Zij zullen dus tot een reële afweging komen tussen het voetballen
op zondag en het belang van het bedrijf.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U maakt dus onderscheid tussen keuzes die mensen om sociaal-maatschappelijke
motieven maken, over de collectieve rustdag, de zondag. Dat vind ik een beetje
vreemd. Waar ligt voor D66 de grens bij het oprekken van de Arbeidstijdenwet?
Waar wordt in principe niet gewerkt op zondag, maar eventueel wel?De heer Bakker (GroenLinks):Ik bepaal die grens niet. De Arbeidstijdenwet biedt mogelijkheden om op
basis van de aard van de arbeid en van bedrijfsomstandigheden te bepalen of
er gewerkt wordt op zondag. Dat gebeurt in reëel gezamenlijk overleg,
waarvan ook u altijd zo'n voorstander bent. Ik ga ervan uit, dat ondernemingsraden
en personeelsvertegenwoordigingen hun werk volwassen kunnen doen en dus ook
het belang van het bedrijf kunnen afwegen tegen dat van de werknemers. Gaat
het echter over levensovertuigingen, dan gaat dat een stap verder. Er is een
grondwettelijke vrijheid. De individuele overtuiging mag nooit lijden onder
de gezamenlijke collectieve afweging die kan hebben plaatsgevonden in een
bedrijf of een bedrijfstak.Voorzitter. In het afgelopen jaar is veel gediscussieerd tussen de indieners
van dit wetsvoorstel en mijzelf. Die discussie kon niet vruchtbaar zijn vanwege
het grote verschil in uitgangspunten. Tegenover het bevorderen van de collectieve
rustdag stond het bevorderen van de ruimte voor het individuele gewetensbezwaar.
Die verschillende opstellingen zijn volstrekt te respecteren. Ik stel vast
dat in dit wetsvoorstel de christenorthodoxie de sociaalorthodoxie heeft gevonden.
Mij heeft een meer liberale invalshoek doen besluiten om een wetsvoorstel
in te dienen dat ertoe strekt de individuele keuze meer gerespecteerd te doen
zijn. Die twee verschillende invalshoeken hebben ertoe geleid dat er geen
sprake kon zijn van één wetsvoorstel. Wel heb ik in de vorm
van een amendement op dit wetsvoorstel de kern van mijn wetsvoorstel ingebracht
in de behandeling van dit wetsvoorstel.Het wil mij voorkomen dat effect van het nu aan de orde zijnde wetsvoorstel
kan zijn dat de ruimte voor andere levensovertuigingen, met rustdagen op andere
kalenderdagen dan de zondag, bepaald niet wordt vergroot. Natuurlijk is in
de Arbeidstijdenwet de formele gelijkstelling opgenomen van verschillende
levensovertuigingen met de daarbij behorende verschillende rustdagen. De heer
Van Middelkoop wees daar bij interruptie al op. Echter, in de praktijk strekt
dit wetsvoorstel tot het bevorderen van de zondag als collectieve rustdag.
Dat betekent dat het veel gemakkelijker gelegitimeerd is om op zondag naar
het voetbal te willen, dan op zaterdag of op vrijdag de joodse of islamitische
rustdag te vieren. Dat behelst dit wetsvoorstel namelijk niet. Ik moet nog
zien dat een werknemer die zegt: "ik kom niet op zaterdag, want dan moet ik
voetballen en toevallig ben ik ook nog joods", of een werknemer die zegt:
"ik kom niet op vrijdag, want dan moet ik voetballen en toevallig ben ik ook
nog moslim", op grond van dit wetsvoorstel een even positieve benadering krijgt
als de neutrale of christelijke werknemer die zegt dat hij op zondag wil voetballen.Zoals gezegd, heb ik een amendement ingediend dat zich met name richt
op zwaardere rechtsbescherming van het individu. Dat sluit ook aan bij bezwaren
die eerder al naar voren waren gebracht door VNO/NCW, MKB-Nederland en onder
andere ook de Sabbatstichting. Die laatste organisatie brengt uitdrukkelijk
naar voren dat dit wetsvoorstel uitdrukkelijk gericht is op de zondag als
kalenderdag, terwijl mijn initiatiefwetsvoorstel zich veel meer richt op de
individuele geloofsovertuiging en beleving daarvan, en dus ook op andere dagen
van de week. VNO/NCW en MKB-Nederland noemen bezwaren als grote onduidelijkheid
over de vraag voor wie het recht geldt. Gewaarschuwd wordt voor conflicten
en juridische touwtrekkerij. Het lijkt mij van belang dat de indieners trachten
in hun antwoord hierover grotere duidelijkheid te bieden. Gewezen wordt ook
op verstoring van de huidige balans in de Arbeidstijdenwet. Dat argument ondersteun
ik ten zeerste. Verder wordt gewezen op veronachtzaming van de toenemende
behoefte van consumenten. Ik vind dat wij daarin niet moeten treden, maar
de indieners van dit wetsvoorstel zeggen eigenlijk geen boodschap te hebben
aan al die mensen die om wat voor reden dan ook op zondag bepaalde activiteiten
willen ondernemen die het voor anderen weer nodig maken dat er werknemers
worden ingeschakeld. Zij hebben daar geen boodschap aan omdat zij vinden dat
iedereen dan een collectieve rustdag moet hebben. Dat opgeheven vingertje,
de betutteling die daarin zit, is al aan de orde gesteld door anderen. Ik
sluit mij daar uitdrukkelijk bij aan. Ik vind het juist winst dat in de afgelopen
jaren een nieuw evenwicht is ontstaan tussen de consumentenrol en de manier
waarop mensen thuis hun behoefte aan winkelen combineren. Met deze wet wordt
het aanmerkelijk moeilijker om een dergelijk evenwicht te vinden. Verder is
gewezen op de grotere belasting van zelfstandige ondernemers en de overige
werknemers. Het gaat hierbij niet zozeer om de administratieve belasting.
Als een zelfstandige een paar werknemers heeft en een of twee willen niet
op zondag werken, dan moet hij de zaak op zondag sluiten of er zelf in gaan
staan. Deze discussie speelde ook een rol bij de behandeling van de Winkeltijdenwet
die jaren duurde.Het verwondert mij dat, afgezien van de memorie van toelichting, de initiatiefnemers
geen regeling hebben opgenomen voor het solliciteren. Naar analogie van de
Algemene wet gelijke behandeling hoort een soortgelijke regeling in dit wetsvoorstel
thuis. Het amendement van de heer Van der Staaij gaat mij te ver. Het voorgestelde
sluit aan bij de doelgroep van het wetsvoorstel, maar dat zijn alle werknemers.
Dat betekent dat een werkgever geen kant meer uit kan bij het punt werken
op zondag. Alleen al vanuit de Grondwet en de grondrechten van mensen bestaat
er alle reden om een verzwaarde rechtsbescherming te bieden aan sollicitanten
die niet op zondag willen werken op grond van gewetensbezwaren. Een uitbreiding
echter die ertoe strekt dat helemaal niet de vraag gesteld mag worden of men
op zondag wil werken als iemand bij de Wegenwacht of de radio solliciteert,
leidt ertoe dat een situatie ontstaat waarbij de werkgever op zondag geen
kant meer op kan. Dan is het geen kwestie meer van respect voor individuele
werknemers; dan is het een kwestie van werknemers die uitmaken of de werkgever op zondag zijn werk kan doen. Dit verstoort zeer de balans
waarvan wel sprake is in de Arbeidstijdenwet. Dit laat onverlet dat ik meen
dat in dit wetsvoorstel als pendant een regeling voor sollicitaties thuishoort.Ik heb mijn amendement uitdrukkelijk voorgesteld met de bedoeling dat
het wordt aangenomen. De kans bestaat natuurlijk dat dit niet gebeurt. In
dat geval is de afweging van de fractie van D66 dat deze wet een kant opgaat
die zij niet wil, flexibilisering terugdraait, consumenten negeert en vanuit
Den Haag wil regelen hoe mensen hun zondag mogen besteden. De fractie van
D66 kan dit dan niet voor haar rekening nemen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Morgenmiddag zullen de initiatiefnemers antwoorden.Sluiting 18.47 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-6085-6111.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl