Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1999 (26200 VIII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 1649-1666

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-11-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 26, pagina 1649-1666

18-11-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26200-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 18 november 1998)Pagina 1678-1679
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 12 november 1998 over KosovoPagina 1666-1678
Presentie en opening (woensdag 18 november 1998)Pagina 1649-1649
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1999 (26200 XII)Pagina 1679-1721
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1999 (26200 VIII).Pagina 1721-1751
Interpellatie-Rabbae, gericht tot de staatssecretaris van Justitie, over de zogenaamde DublinclaimantenPagina 1751-1766
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1999 (26200 VIII)Pagina 1649-1666
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 18 november 1998)Pagina 1766-1766
BIJVOEGSEL, Schriftelijke antwoorden van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen op vragen, gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor 1999 (26 200-VIII)Pagina 1767-1780

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 89 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het
jaar 1999 (26200 VIII).(Zie vergadering van 17 november 1998.)De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de voorzitter! Met veel ophef heeft het tweede Paarse kabinet
aangekondigd meer geld voor onderwijs uit te zullen trekken. Er komt ook meer
geld, maar onvoldoende om de achterstand die is opgelopen weg te werken. Met
onderwijsuitgaven van 5,4% van het bruto binnenlands product blijft Nederland
ruim achter bij het OESO-gemiddelde van 6%. Volgens het CBS is het bovendien
reeds afgenomen tot 5,1%. De vakbonden verwachten dat dit percentage de komende
periode verder zal dalen tot onder de 5. Kan de minister deze ontwikkeling
bevestigen? Om de onderwijsachterstand in te lopen, is volgens de vereniging
van samenwerkende werkgeversorganisaties in het onderwijs 5 mld. extra nodig.
De Algemene vereniging van schoolleiders in het primair onderwijs spreekt
zelfs van een halve begroting. De knelpunten in het onderwijs zijn ook te
talrijk en te omvangrijk om door de geringe extra onderwijsuitgaven te kunnen
worden opgelost. Ik noem er een paar: het hoge aantal voortijdig schoolverlaters;
een zonder overdrijving rampzalig lerarentekort dat eraan
komt; een onaanvaardbaar hoge werkdruk, problemen met de huisvesting, de apparatuur
en het onderhoud; het ontstaan van arme en rijke scholen, witte en zwarte
scholen. Er is de afgelopen vijftien jaar roofbouw gepleegd op het onderwijs.
In die deplorabele situatie moeten er allerlei pedagogische en didactische
veranderingen worden doorgevoerd. Als men het mij vraagt, is dat een recept
voor onherstelbaar verval van het onderwijs.Bij enkele zaken zal ik wat langer stilstaan. Om te beginnen bij het lerarentekort
en de werkdruk. Onlangs is er een plan gepresenteerd dat het verwachte lerarentekort
moet voorkomen. Het probleem wordt nu eindelijk ook voor het voortgezet onderwijs
en de BVE-sector volmondig erkend. Dat is laat, wellicht zelfs te laat. Er
zullen noodgrepen nodig zijn. Er is weliswaar een extra instroom bij de PABO,
maar de vraag naar leerkrachten neemt ook toe door de toenemende leerlingenaantallen,
de gewenste klassenverkleining en de verlaging van de lessentaak. Bij de lerarenopleidingen
is een enorme afname van het aantal eerstejaars te constateren. De Informatiebeheergroep
verwacht dat de instroom in de tweedegraads opleidingen circa 20% lager is
dan in 1997. Over de periode 1992-1997 is de instroom in tweedegraads lerarenopleidingen
gedaald van 8500 naar 5760, oftewel met zo'n 33%. In de eerstegraads lerarenopleidingen
en de deeltijdopleidingen halveerde de belangstelling zelfs. Als deze ontwikkeling
doorzet, zal zich binnen enkele jaren een ramp voltrekken in het onderwijs.
Dat is een ramp die niet kan worden voorkomen door oud-leerkrachten voor de
klas te zetten of door weer een wervingscampagne voor de lerarenopleiding.
Er zal fors geïnvesteerd moeten worden in het aantrekkelijker maken van
het ambt van leraar. Vermindering van de werkdruk en het inlopen van de salarisachterstand
zijn daarbij belangrijk. Ik raad de minister aan ruimhartig te zijn bij de
komende CAO-onderhandelingen. Volgens mij zit hij op een tijdbom. Als de verlaging
van de incidentele looncomponent en de bezuiniging op de ziektekostenregeling
doorgaan zonder dat de salarisachterstand wordt ingelopen, kon die tijdbom
nog wel eens afgaan.De veel te hoge werkdruk wordt onder meer veroorzaakt door slechts gedeeltelijke
herbezetting van de ADV, de hoge lestaakbelasting, een hoge leraar-leerlingratio,
veel ziekteverzuim en een gebrek aan invallers. Op al deze terreinen zal het
kabinet extra inspanningen moeten leveren, want anders verlaten leerkrachten
het onderwijs om er nooit meer terug te komen. Ook de schoolleiders beklagen
zich over de werkomstandigheden en de werkdruk. Het komt nogal eens voor dat
zij terugkeren naar het louter lesgeven of zelfs helemaal uit het klaslokaal
verdwijnen. Deelt de staatssecretaris onze mening dat dit een ongewenste ontwikkeling
is? Zo ja, wat gaat zij hieraan doen?Grote onderwijsvernieuwingen, zoals de Wet educatie en beroepsonderwijs,
het studiehuis, de tweede fase, en de nieuwe leerwegen VMBO, zijn alleen met
succes door te voeren als er voldoende financiële middelen bij worden
geleverd. Dit is nu niet het geval. Er is hierdoor veel ontevredenheid bij
het onderwijzend personeel. Wat gaat het kabinet daar op korte termijn aan
doen?Bij de tweede fase zijn de plannen inmiddels aangepast. Daar heeft de
wal het schip gekeerd. Een feit is wel dat eerst de hele sector op stang is
gejaagd. De hamvraag is natuurlijk of er behalve meer tijd voor de invoering
van de tweede fase ook meer middelen komen. Er komt in 2000 10 mln. extra
voor culturele en kunstzinnige vorming. Komt er ook op korte termijn extra
geld?Met de invoering van prestatieloon denkt het kabinet het leraarschap aantrekkelijker
te maken. Dit past precies bij de neoliberale kijk op dingen die Paars zo
kenmerkt. Ik verwacht dat het tegenovergestelde zal gebeuren. De school is
geen bedrijf. De enquête van het ministerie over dit onderwerp overtuigt
mij niet van de positieve uitwerking van prestatieloon in het onderwijs. Prestatieloon
ondergraaft de collegiale verhoudingen, wekt afgunst en onderling wantrouwen
op en verpest zodoende het werkklimaat voorgoed.Onderwijsinstellingen gaan ieder op eigen wijze om met de tekortschietende
financiering door het Rijk. In het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs
vraagt men om een vrijwillige ouderbijdrage, die in de praktijk als verplicht
wordt ervaren.De heer Cornielje (VVD):Ik keer even terug naar het prestatieloon. Wij hebben er gisteren een
discussie over gevoerd. Bij competentiebeloning beloon je echter competenties.
Hoe staat u daartegenover?De heer Van Bommel (SP):Interessant in het debat van gisteren vond ik dat de uitkomst voor de
competentiebeloning was dat, als het aan u ligt, de situatie kan ontstaan
dat mensen die hetzelfde werk doen op dezelfde school en onder dezelfde moeilijke
omstandigheden, toch verschillend beloond worden. U had een detacheringsvoorstel.
Daar zie ik een probleem in. Ik vind het vanzelfsprekend dat mensen met verschillende
competenties, dus verschillende bevoegdheden, verschillend betaald kunnen
worden. Als zij hetzelfde werk doen, met dezelfde betrekkingsomvang, dus hetzelfde
aantal uren, en dezelfde bevoegdheden, moeten zij echter hetzelfde betaald
krijgen.De heer Cornielje (VVD):Docenten kunnen allerlei competenties verwerven, waardoor zij beter inzetbaar
zijn, aan counseling kunnen doen, aan onderwijsvernieuwing kunnen doen, in
het examenjaar kunnen werken. U bent er dus voor dat dit in een competentiebeloning
tot uitdrukking mag komen?De heer Van Bommel (SP):Ik zie geen reden om iemand die in een examenklas lesgeeft, een hoger
salaris te betalen dan iemand in een jaartje lager. Dat is al een verschil
in competentie volgens uw model.De heer Cornielje (VVD):Iemand die extra vaardigheden heeft ontwikkeld, dus meer competenties
heeft ontwikkeld, en hierdoor beter inzetbaar is, zou je daarvoor moeten belonen.
Zulke competenties zijn bijvoorbeeld lesgeven in een examenklas en aan onderwijsvernieuwing
kunnen meedoen. Mogen dit van u elementen in de competentiebeloning zijn,
of niet?De heer Van Bommel (SP):Wat mij betreft niet. Laat ik daar duidelijk over zijn. In uw model is
het zelfs mogelijk dat iemand die niet in het examenjaar lesgeeft, maar wel
de vaardigheden, de competentie, hiervoor heeft, een extra
beloning krijgt omdat hij breder inzetbaar is. Hij doet dan echter hetzelfde
werk als iemand anders die deze competentie niet heeft. Ik zie geen reden
voor zo'n extra beloning.Mevrouw Barth (PvdA):U voorspelt haat, jaloezie en afgunst in de lerarenkamer als wij een goed
personeelsbeleid invoeren.De heer Van Bommel (SP):U vat nu samen dat goed personeelsbeleid prestatieloon of competentiebeloning
is. Daar ben ik het niet mee eens.Mevrouw Barth (PvdA):Er heeft gisteren in deze Kamer niemand gepleit voor een prestatiebeloning
waarin geen ruimte voor andere aspecten is. U trekt een conclusie waar prestatiebeloning
toe leidt. Niemand is hier echter voor een plat model, waarin alleen degenen
die het goed doen, iets extra's krijgen. U voorspelt wel dat er haat, jaloezie
en afgunst in de lerarenkamer komt als er verschillen in beloning optreden.
Dit roept bij mij een vraag op. Zulke verschillen in beloning zijn op de rest
van de Nederlandse arbeidsmarkt volslagen normaal. Over het algemeen weten
Nederlandse werknemers op een heel volwassen manier hiermee om te gaan. Waarom
verwacht u dat leraren minder volwassen ermee zullen omgaan?De heer Van Bommel (SP):De vergelijking met andere sectoren klopt niet helemaal. Waar mensen hetzelfde
werk doen en over dezelfde kenmerken beschikken, krijgen zij over het algemeen
hetzelfde salaris betaald.Mevrouw Barth (PvdA):Dat hoeft helemaal niet. Het is mogelijk dat iemand zijn werk net een
slagje harder, uitmuntender, interessanter en flitsender doet dan een ander.
Het gaat ons er niet om dat er alleen excellent gepresteerd wordt. Het gaat
erom dat scholen die een missie met hun onderwijs hebben, zelf mensen kunnen
zoeken die het beste hierbij passen, en een extra stimulans hieraan kunnen
geven. Dat is op de Nederlandse arbeidsmarkt heel normaal. Over het algemeen
gaan werknemers daarmee heel volwassen om. We weten allemaal dat iedereen
een keer aan de beurt komt bij de uitdeling van extra periodieken. Ik was
in mijn tijd in het bedrijfsleven in ieder geval niet anders gewend en heb
persoonlijk nooit iets gemerkt van haat en jaloezie. Waarom veronderstelt
u dan, mijnheer Van Bommel, dat juist leraren daarmee niet volwassen zouden
kunnen omgaan?De heer Van Bommel (SP):Het woord 'volwassen' laat ik even voor uw rekening, mevrouw Barth. Ik
stel vast dat de salarispot maar één keer verdeeld kan worden.
Dat betekent dat sommigen wel voor een extra verhoging in aanmerking komen
en anderen niet, welk model er ook gekozen wordt. U veronderstelt dat iedereen
een keer aan de beurt komt en er geen afgunst ontstaat, ik voorspel u echter
dat dit niet het geval zal zijn in de modellen die ik gisteren gehoord heb.Mevrouw Barth (PvdA):Maar...De voorzitter:De laatste keer!Mevrouw Barth (PvdA):Gisteren heeft zowel de heer Cornielje als ik een pleidooi gehouden voor
goed personeelsbeleid. Dat betekent dat er ook iets gebeurt met mensen met
wie het even minder gaat. Ik zie niet in wat daaraan hard, neoliberaal of
eendimensionaal zou zijn. Wij vinden dat leraren – professionals, mensen
die hoog opgeleid zijn – recht hebben op goed personeelsbeleid.De heer Van Bommel (SP):Als goed personeelsbeleid voor u betekent ondersteuning van mensen die
een steuntje in de rug nodig hebben, ben ik dat met u eens. Maar als u concurrentie
in de school wilt brengen en leraren extra moeten presteren om een salarisverbetering
binnen te halen, dan verschillen wij van mening.Mevrouw Barth (PvdA):Daarvoor is niet gepleit.De voorzitter:Laatste keer blijft altijd laatste keer bij mij. Het woord is aan de heer
Van Bommel.De heer Van Bommel (SP):Daarvoor is volgens mij wel gepleit. Laten wij in de discussie over prestatieloon
volstrekte duidelijkheid geven welke criteria er volgens de voorstanders van
een dergelijk systeem gehanteerd moeten worden om te komen tot een extra beloning.
Daar wringt immers de schoen!Voorzitter! Onderwijsinstellingen gaan ieder op eigen wijze om met de
tekortschietende financiering door het Rijk. In het basis- en het voortgezet
onderwijs vraagt men om een vrijwillige ouderbijdrage die in de praktijk als
verplicht wordt ervaren. Meer toezicht hierop door de inspectie is noodzakelijk.
Door de hoge ouderbijdrage zijn er bovendien scholen ontstaan die niet meer
voor iedereen toegankelijk zijn. Wat doet de staatssecretaris om die tweedeling
tegen te gaan? Is zij bereid de ouderbijdrage aan een maximum te binden?Door geldgebrek gaan de oorspronkelijke ICT-plannen niet door. Zo gaan
wij van investeren in voorsprong naar oplopen van achterstand. Het geld voor
de hardware gaat nu naar de ontwikkeling van een kennisnet, software en het
bijscholen van leraren. Dat is een prima besteding, maar zonder computers
op de schoolbanken heb je er niet zoveel aan. De minister moet duidelijk maken
wat hij wil: op jonge leeftijd informatie- en communicatietechnologie, zoals
de huidige tijd vraagt, of niet. In het laatste geval zet hij daarmee veel
leerlingen op achterstand. Ook hier ligt tweedeling op de loer. In huishoudens
met een bovenmodaal inkomen is het pc-bezit heel gewoon. Bij huishoudens met
een uitkering is dat een uitzondering. Wat is overigens waar van de berichten
dat er op dit punt verlangend wordt uitgekeken naar sponsors? Wij gaan onderwijs
en educatie toch niet afhankelijk maken van de barmhartigheid van het bedrijfsleven?In de BVE-sector probeert men via contractactiviteiten de gaten in de
begroting te dichten. Tegen een commercieel tarief worden daarbij diensten
geleverd aan opdrachtgevers. Onderwijsinstellingen worden op die manier hybride
organisaties, waarbij niet altijd duidelijk is vanuit welke missie wordt gewerkt,
de publieke of de commerciële missie. Dat het daarbij mis kan gaan, bleek
onlangs bij het ROC-Alfacollege.In 1995 heeft de Algemene Rekenkamer de derdegeldstroomactiviteiten van
universiteiten onderzocht. Dat zou in deze sector ook zinvol kunnen zijn.
Is de minister bereid daarnaar onderzoek te laten doen? Afhankelijk van de
beantwoor ding overweeg ik op dit punt een motie in te dienen.Ook het hoger onderwijs zoekt de marktsector op voor financiële steun,
of – om bestuursvoorzitter Van Rooy van de KUB te citeren – 'Universiteiten
zijn de markt opgeschopt teneinde een deel van het budget uit contractactiviteiten
te voorzien.' Nota bene de Teldersstichting – het wetenschappelijk bureau
van de VVD – heeft gewezen op de risico's en de gevolgen van toenemende
marktoriëntatie van de universiteit. De onafhankelijkheid en de kwaliteit
van wetenschappelijk onderwijs en onderzoek komen in het geding. Paars II
haalt de VVD op dit onderdeel dus rechts in. De minister juicht de marktoriëntatie
van de universiteiten toe. Vanuit welke visie doet hij dat? Wat is, als het
aan hem ligt, over tien jaar de positie van de universiteit?Nederland moet brainport worden, is een veelgehoorde slogan. Het hoge
aantal functioneel analfabeten in ons land staat daarmee in schril contrast.
Nog steeds kan ruim één op de tien Nederlanders niet of slecht
lezen en schrijven. Dat komt neer op ongeveer 1 miljoen mensen. Dat is een
trieste constatering. De ROC's richten hun taallessen vooral op het inburgeringsbeleid
en verliezen de autochtone analfabeten uit het oog. Dat is onaanvaardbaar.
Beiden hebben recht op taalonderwijs. In 1990, het jaar van het analfabetisme,
is gezegd dat er in het jaar 2000 geen analfabetisme meer zou mogen zijn in
Nederland. Bij de behandeling van de begroting van Onderwijs in 1991 werd
het doel gesteld dat het aantal volwassen analfabeten in tien jaar tijd met
25% zou moeten verminderen. Ik vraag de minister die doelstelling onverminderd
na te streven en een programma op te stellen om functioneel analfabetisme
in ons land uit te bannen.Ten slotte kom ik bij de studiefinanciering. De minimale wijzigingen in
de studiefinanciering staan in geen verhouding tot de krachtige taal van Paarse
partijen in de verkiezingsprogramma's. De nieuwe plannen wachten wij nog maar
even af. Voorlopig valt op dat voor verhoging van het normbudget door uitbreiding
van het leenbedrag is gekozen. Dat vergroot de schulden die moeten worden
gemaakt en treft vooral studenten uit lagere-inkomensgroepen. Dergelijke exercities
leiden bovendien tot risicomijdend gedrag van studenten, dat zich vertaalt
in minder uitdagende studies of nog meer bijwerken. Beide zijn volgens ons
ongewenst.Samenvattend, moeten wij vaststellen dat het niet goed gaat met het onderwijs.
Alle sectoren leiden onder een gebrekkige bekostiging die de kwaliteit van
het onderwijs aantast en het leraarschap onaantrekkelijk maakt. Onderwijs
volgt daarmee het voorbeeld van de gezondheidszorg. De stiefmoederlijke wijze
waarop er met deze sectoren wordt omgesprongen, is ronduit beschamend. Het
aanvaarden van de tekorten leidt tot een vergroting van de maatschappelijke
ongelijkheid en is een regelrechte ontkenning van het belang van onderwijs.
Er zijn forse investeringen nodig, veel meer dan er nu worden geboden, om
de neerwaartse spiraal te doorbreken. Daar zou de uitdaging voor Paars II
dan ook moeten liggen.Mevrouw Lambrechts (D66):Mevrouw de voorzitter! Dit is een bijzondere begroting van OCW. Deze begroting
is de eerste van drie nieuwe bewindspersonen en betreft het laatste jaar van
deze eeuw maar ook van het millennium. Ik vind het vooral een bijzondere begroting,
omdat ik hoop en denk dat deze de geschiedenis in zal gaan als het begin van
een langdurige en structurele restauratieperiode. En dat is heel hard nodig.
Dat lukt niet in één jaar, zelfs niet in één regeerperiode.
Dat hoeft ook niet, als wij het draagvlak voor de investeringen maar overeind
weten te houden. En dat mag ik, hopelijk, tot onze gezamenlijke inzet rekenen.
Het ergste wat ons namelijk op dit moment zou kunnen overkomen, is dat het
gevoel ontstaat dat het nu voorlopig wel weer genoeg is geweest. Maar laten
wij eerst eens onze zegeningen tellen.Er zijn investeringen, oplopend tot ruim 2 mld., voor zaken die D66 van
groot belang vindt. Ik noem: kleinere klassen, achterstallig onderhoud, materiële
bekostiging beroepsonderwijs, lesgeld, een aantal verbeteringen in de studiefinanciering,
behoud van de OV-jaarkaart en niet te vergeten ICT. Want ook al is niet 1,4
mld. beschikbaar voor ICT, met het bedrag dat wij er wel voor uittrekken,
namelijk 670 mln. incidenteel en 250 mln. structureel, moet desalniettemin
iets zinnigs te doen zijn. Ik verzet mij dus tegen het beeld dat nu niets
meer zou kunnen. Wel verzoek ik de minister dringend om aan te geven hoe volgens
hem straks scholen aan computers moeten komen, als de middelen die wij daarvoor
hebben gereserveerd in hun geheel naar het kennisnet en de bijscholing gaan.De heer Wijn (CDA):Wij kunnen met ICT nog iets zinnigs doen, zo zegt u. Er zijn heel grote
verwachtingen gewekt die niet worden waargemaakt. U blijft nu erg vaag. Wat
moet er volgens u worden gedaan? Hoe kijkt u aan tegen decentraal-centraal?
Hoe kijkt u aan tegen de verhouding hardware-software? En hoe kijkt u aan
tegen de bijscholing van docenten?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik bedoel met 'iets zinnigs' een heleboel zinnigs. Het bedrag dat hiervoor
is uitgetrokken is niet klein. Het is een enorm bedrag: 670 mln. incidenteel
en 250 mln. structureel. Het bedrag is wel lager dan het bedrag dat voorheen
door minister Ritzen is aangegeven. Maar gisteren is al terecht naar voren
gebracht dat niemand van ons ooit ja heeft gezegd tegen de ondeugdelijke plannen
die er toen lagen. Wij hebben toen ja gezegd tegen de eerste stap. Nu is er
een fors, groot bedrag voor uitgetrokken. En ook wij willen graag een evenredige
inzet van middelen voor hardware en software. Wij willen er in ieder geval
zeker van zijn dat er niet alleen maar computers komen. Dat is veel te eenzijdig.
Daarmee wordt niet voldaan aan de voorwaarden. Maar wij willen ook niet doorschieten
naar de andere kant van alleen maar kennisnet en alleen maar bijscholing.
Er moeten per slot van rekening ook computers zijn om mee te werken.De heer Wijn (CDA):U bent het dus niet eens met de plannen waarvan de inhoud in de pers is
uitgelekt. U wilt dus niet dat het geld alleen maar in software en kennis
gestoken wordt.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vraag de minister aan te geven hoe hij denkt dat scholen aan hun computers
kunnen komen. Ik mag toch aannemen dat als je heel veel investeert in kennisnet,
bijscholing en systeembeheer, je een idee hebt van de manier
waarop scholen aan hun computers komen.De heer Wijn (CDA):Nu blijkt dat met het huidige budget niet voldoende computers aangeschaft
kunnen worden. U pleit voor een evenwichtige benadering, maar als het budget
beperkt is, moet u wel een keus maken. Wat heeft bij u dan prioriteit?Mevrouw Lambrechts (D66):We hebben nu te maken met het voorstel van de minister. Eerder hebben
wij al aangegeven dat als het nodig is keuzes te maken, wij het misschien
heel zinnig zouden vinden om bijvoorbeeld een arm af te snijden en te zeggen:
dan maar even niet het basisonderwijs, maar we gaan onverdund voort met de
inzet op het voortgezet onderwijs, het MBO en de lerarenopleiding. Dat hebben
wij al veel eerder in de discussie verwoord.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de voorzitter! Vindt mevrouw Lambrechts het aanvaardbaar dat in
deze kabinetsperiode wat de computers betreft er een verschil blijft bestaan
tussen de voorhoedescholen en de andere scholen?Mevrouw Lambrechts (D66):Dat zou ik geen goede zaak vinden. Op dit punt ben ik het absoluut met
u eens. Ik vind het vooral geen goede zaak daar zich een risico voor kan doen.
Als je sponsoring geheel aan het bedrijfsleven zou overlaten, zou namelijk
de groep voorhoedescholen zich kunnen uitbreiden en zou er de neiging kunnen
zijn om scholen in iets betere wijken eerder te bedelen dan andere scholen.
Dat is niet onze inzet. Juist voor de achterstandsgroepen is het belangrijk
dat zij bij de rest kunnen aanhaken.De heer Van Bommel (SP):U zegt dat dat geen goede zaak zou zijn. Bent u dan bereid om halverwege
de kabinetsperiode, wanneer de geschetste situatie wel dreigt te ontstaan,
te kiezen voor een herschikking van middelen om ervoor te zorgen dat de achterstand
van de achterhoedescholen op de andere scholen weggewerkt wordt?Mevrouw Lambrechts (D66):Zover zijn wij nog lang niet. Het is namelijk véél opmerkelijker
dat zo'n groot bedrag is uitgetrokken voor plannen die destijds niet in orde
waren, dan dat het opmerkelijk zou zijn geweest dat nog minder beschikbaar
was gesteld. Ik zie wel dat keuzen gemaakt moeten worden en nu vraag ik de
minister zijn mening te geven. Zelf heb ik al een voorzet gegeven en laten
weten hoe wij erover denken.Voorzitter! Velen kijken met bijna afgunstige blikken naar de vele miljoenen
die worden ingezet voor klassenverkleining. Ik vraag de regering om de neiging
om de middelen in te zetten voor oplossing van andere actuele problemen, zoals
die met betrekking tot de CAO en ICT, te onderdrukken en om door te gaan op
het pad dat is uitgezet voor de verkleining van de klassen.Voorzitter! D66 is op zichzelf voor het gestelde in de 'rugzak', maar
kiest wel voor een heel zorgvuldige benadering. Als de uitvoering van de plannen
extra tijd kost: het zij zo. De indicatiestelling heeft heel veel haken en
ogen. Eerst moeten de pilots aan de hand van alle met de Kamer afgesproken
modaliteiten – ik noem toetsing vooraf en toetsing achteraf –
zorgvuldig beoordeeld worden voordat onomkeerbare besluiten genomen worden.
Deze volgorde moet echt aangehouden worden.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Is mevrouw Lambrechts het met het CDA eens dat die zorgvuldige
beoordeling in overleg met het veld moet plaatsvinden en dat daarbij aandacht
moet zijn voor de fasering en de implementatie?Mevrouw Lambrechts (D66):Er is al een fasering aangegeven, maar als de uitvoering van de plannen
extra tijd kost, dus als er een jaar extra nodig is, moet je voor dat jaar
extra niet terugschrikken. Op dit moment gaat het in bepaalde sectoren heel
erg goed. Ik noem: de blinden en de doven. 80% van de blinden neemt al deel
aan het regulier basisonderwijs. Ik ben een sterk aanhanger van het beginsel:
if it ain't broke, than don't fix it.Thans is er in bepaalde sectoren, met name het ZML-onderwijs, wel een
probleem. Dat is de andere kant van de zaak. Ik vraag de staatssecretaris
de problemen te inventariseren en na te gaan wat we daaraan kunnen doen. Ik
denk aan een kind dat naar een ZMLO-school gaat, maar naar een reguliere school
wil. Is het mogelijk dat de school die zo'n kind toch neemt, meer geld krijgt
of een stevige ambulante ondersteuning van de ZMLO-school? Op dit moment schort
het daaraan.Voorzitter! Gisteren is al gesproken over de brede buurtschool. Daarom
kan ik mijn inleiding achterwege laten. Wij hebben een dringend verzoek aan
de staatssecretaris om samen met de collega's van VWS, voor het grotesteden-
en integratiebeleid en van Justitie te komen met een visie op de brede buurtschool,
waarbij helder in beeld wordt gebracht dat ook de andere departementen bij
willen en kunnen dragen aan de maatschappelijke functies die wij rondom die
school willen. Ik zie namelijk allerlei potjes die ervoor benut kunnen worden.De heer Cornielje (VVD):Mevrouw Lambrechts zegt: ook die andere departementen. Dat impliceert
dat zij vindt dat ook op de OCW-begroting geld voor de brede buurtschool moet
worden uitgetrokken. Is dat inderdaad haar opvatting of was dat een 'slip
of the tongue'?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik weet niet zeker of OCW hier op dit moment helemaal niets aan uitgeeft.
Ik weet wel dat in de vorige periode in elk geval ondersteunende gelden voor
Amsterdam en Groningen gegeven zijn, maar misschien was dat alleen experimentengeld.
Dat is voor mij niet helemaal helder. Vandaar mijn vraag om eens op een rijtje
te zetten welke gelden uit de kinderopvang, het grotestedenbeleid en de experimentenpotjes
hiervoor beschikbaar zijn. Ik ben het met de heer Cornielje eens dat wij hiervoor
geen geld moeten weghalen bij andere onderdelen van het onderwijs. Dat geld
is immers hard nodig voor die andere onderdelen.De heer Cornielje (VVD):Als wij extra geld zouden vinden, zou dat bij voorkeur moeten worden bestemd
voor groepsgrootteverkleining, ICT en kwaliteitsverbetering van het onderwijs
en niet voor het nieuwe terrein. Is mevrouw Lambrechts dat met ons eens?Mevrouw Lambrechts (D66):Zeker, daar hebben wij trajecten voor uitgezet. Wij vragen bij de brede
buurtschool om integraal beleid van de gemeenten. Ik vind dan ook dat wij
het voorbeeld moeten geven en zelf met iets integraals moeten
komen. Dat moet eens op een rijtje worden gezet, zodat ook bekend wordt hoe
de regering ertegenaan kijkt.De heer Rabbae (GroenLinks):In het verkiezingsprogramma van D66 staat: aandacht voor de brede school
met nieuw geld. Ik neem aan dat dat nieuwe geld van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen moet komen.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat staat er, geloof ik, niet bij.De heer Rabbae (GroenLinks):Nee, maar er staat wel bij dat het om nieuw geld moet gaan.Mevrouw Lambrechts (D66):Er is op allerlei terreinen fors extra geld gekomen, zoals de 350 mln.
voor de kinderopvang en de geldstromen voor het grotestedenbeleid. Laten wij
kijken wat hiervan kan worden gebruikt voor de brede buurtschool. Dat zou
gemeenten kunnen helpen, zodat zij inzicht krijgen in wat zij moeten doen
en wat er al is. Dan weten zij ook waarop zij aanspraak kunnen maken.De heer Rabbae (GroenLinks):Met andere woorden: het nieuwe geld moet uit andere bronnen komen dan
de OCW-begroting.Mevrouw Lambrechts (D66):Ja, bij voorkeur wel. Als wij de brede buurtschool of de door GroenLinks
voorgestane voorschoolse educatie voor de 2- tot 4-jarigen opzetten, zijn
wij niet 2 mld. kwijt maar ten minste 5 mld. en misschien nog wel meer. Dat
geld hebben wij gewoon niet. Ik wil dan ook eerst zien of wij hutje bij mutje
misschien een stap verder kunnen komen.Ik juich het toe dat de minister het thema van de deregulering zo voortvarend
oppakt. Ik vraag hem wel om daarbij echt een heel praktische aanpak te kiezen
en scholen, universiteiten en studenten zelf te laten aangeven waar zij last
van hebben. Het kan gaan om te ingewikkelde regelgeving, de behoefte aan nieuwe
opleidingen of maatwerk bij studiefinanciering en afstudeerregelingen. Die
regelingen moeten dan natuurlijk wel worden gemaakt. Het zou ook kunnen gaan
om ruimte voor nieuwe vormen van samenwerking of samengaan, zoals de samenwerkingsschool
of intensievere vormen van samenwerking tussen het HBO en het WO. Amsterdam
en Nijmegen hebben nu al zodanige afspraken met het HBO, dat met volledig
behoud van studiepunten kan worden overgestapt naar het HBO. Twente kent het
major-minorsysteem, hetgeen in eerste instantie is bedoeld om breder te kunnen
opleiden en zonder verlies van studiepunten van hoofdrichting te kunnen veranderen.
Maar het biedt tegelijkertijd veel perspectief voor het beter op elkaar afstemmen
van studieprogramma's in het HBO en het WO.De heer Wijn (CDA):Ik hoop dat D66 het met mij eens is dat het wetenschappelijk onderwijs
een fundamenteel andere vorm van onderwijs is dan het hoger beroepsonderwijs.
Beide onderwijsvormen mogen niet zodanig worden vermengd, dat je niet meer
ziet wat HBO en wat WO is.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vrees dat beide vormen in werkelijkheid vaak al sterk vermengd zijn.
Gezien de uitstroom van de wetenschappelijke opleidingen, komt ten minste
80% van de afgestudeerden niet in de wetenschap terecht. Vaak legt men zich
pas in de latere jaren op de universiteit toe op wetenschappelijk onderzoek.De heer Wijn (CDA):Het gaat mij niet zozeer om wat de werkelijkheid is, maar om wat D66 wil.
Wil D66 dat het onderscheid tussen het HBO en het WO verder vervaagt?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zou dat niet erg vinden. Ik denk ook dat het onvermijdelijk is, gelet
op wat staat te gebeuren met de open Europese grenzen. Dat betekent dat goede
opleidingen uit andere landen de Nederlandse markt zullen overspoelen. Wat
dat betreft, kon ik mij goed vinden in het beeld dat mevrouw De Vries daar
gisteren van schetste.Voorzitter! De tegenhanger van meer vrijheid is natuurlijk het afleggen
van verantwoording. De komende jaren zal het gaan om kwaliteit en het zichtbaar
maken daarvan. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen over 25 jaar zal lachen
om deze discussie over de vraag of ouders en studenten het recht hebben om
te weten hoe het met scholen en opleidingen gesteld is. Ouders en studenten
laten zich niet meer met een kluitje in het riet sturen. Als moderne, geëmancipeerde
burgers zullen zij scholen en universiteiten vergelijken om te beoordelen
welke school of universiteit het beste bij hen past. Het bewustzijn dat kwaliteit
niet vanzelfsprekend is en dat niet alle scholen goed zijn, is gegroeid. De
behoefte aan vergelijkbare cijfers die de kwaliteit van scholen en universiteiten
laten zien, is natuurlijk evenredig toegenomen. Ik vraag de minister en de
staatssecretaris om een voorstel om de positie van de gebruikers – daarbij
gaat het bij het basisonderwijs om ouders en bij het hoger onderwijs om studenten –
te versterken, ook op het punt van de keuze van gegevens die in beeld worden
gebracht of de wijze waarop zij openbaar worden gemaakt. Geef de gebruikers
een stem! Daarbij denk ik aan de vraag of de Cito-scores in de schoolgids
moeten staan, de maat voor de kwaliteitskaart in het voortgezet onderwijs,
het kwaliteitsverslag in het MBO en het openbaar maken van de rendementsgegevens
in het hoger onderwijs.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):U zegt dat de kwaliteit van scholen soms niet goed is. Over welke kwaliteit
hebt u het dan? Gaat het om de deugdelijkheid of om andere kwaliteiten?Mevrouw Lambrechts (D66):Meer en meer – het was trouwens altijd al het geval – bepalen
mensen zelf wat zij belangrijk vinden en wat zij van een school verlangen.
Ik kan een voorbeeld geven: toen ik in het basisonderwijs zat, kreeg ik daar
catechismusles; dat vond men toen een kwaliteit. Gelukkig is dat inmiddels
verdwenen, want ik vond dat niet het aangenaamste vak, maar toen vond men
dat een kwaliteit. Nu vindt men dat niet meer zo. Wat men kwalitatief goed
vindt, is dus aan de tijdgeest onderhevig. Daarom moeten wij de mensen voor
wie het bedoeld is – de ouders en de studenten die nu de opleiding volgen –
een stem geven.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat was de eerste vraag: waartoe bent u op aarde? Als u de ouders echter
duidelijk wilt maken welke kwaliteit een school levert, denkt u dan bijvoorbeeld
aan het verplicht stellen van een Cito-toets?Mevrouw Lambrechts (D66):Zeker. Ook het openbaar maken daarvan hoort daarbij, maar ik ben blij
dat ik gisteren heb gehoord dat de CDA-fractie vanwege voortschrijdend inzicht
inmiddels vindt dat ouders daar recht op hebben. Ik vind zeker dat dat erbij
hoort. Als de ouders graag willen weten hoe het op dat punt met de school
gesteld is...Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik vroeg of u vindt dat de Cito-toets verplicht gesteld moet worden.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is nog de vraag of het daarbij zal gaan om de Cito-toets, maar in
ieder geval wel om een toets. Het is een andere vraag of dat per se de Cito-toets
moet zijn. Te veel kinderen verlaten het basisonderwijs zonder dat zij behoorlijk
Nederlands kunnen schrijven en lezen. Met rekenen is het inmiddels iets beter
gesteld. Het is heel goed als wij dat tijdig weten. De voorwaarden voor het
voortijdig verlaten van de school, waar wij straks een plan voor het voortgezet
onderwijs en het MBO over gaan maken, zijn immers al in het basisonderwijs
te vinden. Daar moeten wij iets aan doen en de problemen moeten zichtbaar
zijn.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Bent u het met de staatssecretaris eens – zo heb ik haar althans
begrepen – dat de Cito-toets verplicht gesteld moet worden omdat mensen
dan een meetinstrument hebben voor de kwaliteit van de school en omdat daaraan
bovendien kan worden afgelezen hoe de leraren presteren?Mevrouw Lambrechts (D66):Ja, ik prijs de staatssecretaris om haar wijsheid.De heer Van der Vlies (SGP):Ik kwam naar voren toen mevrouw Lambrechts een merkwaardige opmerking
maakte. Wij hebben vaker over catechismuslessen gesproken en ik zal niet alles
herhalen, omdat dat het debat niet ten goede zou komen. Wij kennen haar perceptie
van dat vak; daar is zij nooit besmuikt over geweest. Het is natuurlijk de
vraag of zij daar op deze plaats dit oordeel over kan hebben in het licht
van wat zij daarmee bedoelt. Het schoolbestuur gaat immers over de catechismuslessen
en de ouders hebben daar dan voor gekozen; de minister en de staatssecretaris
gaan daar niet over. Daarom kan mevrouw Lambrechts dat voorbeeld helemaal
niet gebruiken.Mevrouw Lambrechts (D66):Misschien was het niet het meest gelukkige voorbeeld.De heer Van der Vlies (SGP):Dat noteren wij dan.Mevrouw Lambrechts (D66):Waar het mij om ging, was dat ik nare ervaringen heb met het van buiten
leren van de hele catechismus en dat ik blij ben dat het vele kinderen na
mij bespaard is gebleven; na de eerste twee jaar is het overigens ook mij
bespaard gebleven. Het was echter niet het meest gelukkige voorbeeld, zeker
gezien vanuit uw levensopvatting; mijn excuses daarvoor.Voorzitter! Wat wij van scholen vragen, zullen wij zelf ook moeten bieden.
Ik doel dan op het op een open wijze informatie overleggen. Vorige week hebben
wij in de kranten mogen lezen wat de vorige minister van Onderwijs daarover
te melden heeft. Ik was niet echt verbaasd, kan ik wel zeggen. Ik zou deze
minister en zijn beide staatssecretarissen daarom willen vragen de cultuur
van het departement in dit opzicht goed te bewaken. Ik zeg dat, terwijl ikzelf
inmiddels enige ervaringen rijker ben. Ik noem er drie: de driemaandelijkse
cijfers over de wachtgeldontwikkelingen, het inspectierapport over de tweede
fase, waaraan de heer Cornielje gisteren al refereerde, en het sociaal en
cultureel rapport. Zo moet het dus niet!Voorzitter! Als wij spreken over de kwaliteit van het onderwijs, spreken
wij natuurlijk vooral over de kwaliteit van de leraar. Er kan geen goed onderwijs
zijn zonder voldoende goede leraren. Daarbij is een aantrekkelijke opleiding
van belang, de werkomgeving en de beloning. Als wij serieus menen dat de positie
van de leraren moet worden verbeterd, zullen wij op al deze fronten aan de
slag moeten. Als ik vervolgens zie wat wij op de verschillende onderdelen
te bieden hebben, maak ik mij zorgen. De benadering in de arbeidsmarktrapportage
van het departement heeft ons vertrouwen niet echt vergroot. De nieuwe doelgroep
leraren moet vooral 'intrinsieke aspecten belangrijk vinden en minder dan
anderen hechten aan materiële aspecten'. Voor de leraar van de 21ste
eeuw heeft kennelijk moeder Theresa model gestaan. Dat kan toch niet waar
zijn? Wij voeden jongeren allerwegen op tot assertieve en calculerende burgers,
maar de leraren moeten plotseling uit heel ander hout zijn gesneden. Zo werkt
het niet! Ik weet dat het niet gebruikelijk is om over CAO's te spreken. Dat
moeten wij ook vooral niet doen. Ik wil echter graag van de minister horen
dat hij met ons van mening is dat een leraar, ook als het gaat om de beloning,
een volwaardige positie moet innemen.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik mag hieruit dus afleiden dat D66, zonder zich te mengen in de CAO-onderhandelingen,
van mening is dat de salariële positie van leerkrachten in het algemeen
opgekrikt moet worden.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik wil het als volgt formuleren. Een marktconforme CAO vind ik een vanzelfsprekende
zaak, wat dat ook precies inhoudt qua hoogte.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is vaag.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is ook vaag. De bedragen kunnen 'sky high' oplopen. Gisteren heeft
de heer Cornielje daarop ook gewezen. Er zijn eisen tot aan 8%.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik vraag niet om een percentage. Ik vraag mevrouw Lambrechts of zij vindt
dat in principe de salariële positie van de leerkracht opgehoogd moet
worden in Nederland.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb al gezegd dat het een goede beloning moet zijn. Ik weet niet of
dit probleem over de hele linie geldt. Ik interpreteer de cijfers soms anders
dan anderen. Niet in de eerste vijftien jaar, maar in de tweede vijftien jaar
van een loopbaan wijken wij af van de landen om ons heen. De eerste vijftien
jaar is het redelijk in orde. Daarna is het een stuk minder. Het is dan erg
vlak.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Is mevrouw Lambrechts het met het CDA eens dat het voor minister Hermans de moeite waard is om een ronde langs zijn collega's te
maken om te kijken of zij de maatschappelijke problematiek even hoog inschatten
als wij hier met zijn allen doen? Dan kan bekeken worden of er extra mogelijkheden
te vinden zijn om een goed bod te kunnen doen. Wij gaan er niet over, maar
het is toch prettig om iets extra's in de achterzak te hebben.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik wens de minister veel sterkte toe, zowel in zijn onderhandelingen met
de collega's als in de onderhandelingen met het veld. Daarom heb ik gezegd
wat ik heb gezegd.De heer Van Bommel (SP):Ik hoor mevrouw Lambrechts spreken van marktconform. Anderen noemen dat
vaag. Ik vind dat helemaal niet vaag. Ik neem aan dat zij bedoelt dat de onderwijssalarissen
dezelfde ontwikkelingen moet maken als de salarissen in de marktsector. Als
zij iets anders bedoelt, is zij inderdaad vaag. Dan moet zij maar uitleggen
wat zij bedoelt.Mevrouw Lambrechts (D66):Net zoals het in de zorg vanzelfsprekend is dat men tracht om een marktconforme
CAO af te spreken, geldt dat ook voor het onderwijs. Zeker in het licht van
de tekorten is dat noodzakelijk. Laten wij eerlijk zijn, in wezen is de situatie
niet zo verschillend van die in de zorg.De heer Van Bommel (SP):Wil mevrouw Lambrechts bij de salarisontwikkeling voor het onderwijs dezelfde
ontwikkeling als in de marktsector of wil zij iets anders?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb gezegd wat ik heb gezegd. Een marktconforme ontwikkeling moet een
vanzelfsprekende zaak zijn in alle sectoren en zeker in het onderwijs. Dat
geldt zeker als wij allen zeggen het belangrijk te vinden.Als ik kijk naar de situatie bij de lerarenopleidingen, word ik daar niet
vrolijk van. Bij wat eens de trots der natie was, de nieuwe lerarenopleiding,
heeft ongemerkt de wet van de remmende voorsprong toegeslagen: oude gebouwen,
vergrijzing van het docentenbestand en steeds legere klassen. En dat terwijl
wij zitten te springen om talentvolle jonge mensen die voor het lerarenvak
kiezen! Binnenkort praten wij hierover met de minister. Op voorhand wil ik
hem echter een drietal boodschappen meegeven die misschien de komende weken
hun diensten kunnen bewijzen.Differentiatie in taken en beloning? Prima, maar dan wel op voorwaarde
dat het lesgeven bovenaan de piramide komt te staan en niet onderaan. De voortdurende
verschuiving van lesgevende naar bestuurlijke en ondersteunende taken juichen
wij in ieder geval niet toe!Kinderopvang is natuurlijk voorwaarde om het aanbod aan stille reserves
te kunnen benutten. Er is geld voor – 350 mln. – en de vraag is
of niet een deel daarvan kan worden geoormerkt voor de herintreders in het
onderwijs om te laten zien dat die opvang ook gegarandeerd is.De laatste suggestie betreft de gastdocenten. Ik was verheugd te zien
dat de minister ook gisteren in De Telegraaf dat voorstel deed. Laten wij
zeggen: twee zielen, een gedachte!De heer Cornielje (VVD):Nog even over de kinderopvang. In het regeerakkoord is daar inderdaad
extra geld voor uitgetrokken, maar bedoelt u nu dat onderwijs daar specifiek
van zou moeten profiteren?Mevrouw Lambrechts (D66):Als je kinderopvangplaatsen voor die stille reserves kunt garanderen,
waarvan inmiddels wel duidelijk is dat betrokkenen dat erg belangrijk vinden,
want het zijn vaak vrouwen met kleinere kinderen, dan kun je zo toch twee
vliegen in één klap slaan?De heer Cornielje (VVD):Dat betekent dus dat de minister of staatssecretaris moet gaan overleggen
met de staatssecretaris van VWS en de minister van Sociale Zaken?Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is inderdaad de aard van mijn voorstel!Er is een specifieke groep, voorzitter, die om hulp roept, bijna schreeuwt,
namelijk de schoolleider in het basisonderwijs: gemangeld tussen wat besturen
willen, wat de overheid vraagt en wat op school gewoon moet worden gedaan.
Als wij binnenkort spreken over de leraar, zou ik het heel goed vinden als
daaraan een apart hoofdstuk werd gewijd en een voorstel werd opgenomen hoe
die schoolleider weer in positie kan worden gebracht: delegatie van taken,
eventueel directiestatuut, scholing en voldoende tijd om de schoolleiderstaken
waar te maken.Voorzitter! Ik kom bij het MBO. Wij zijn vanzelfsprekend blij met de extra
investering, maar ongelukkig met de gang van zaken rondom de technocentra.
Velen in het veld hebben daar nu al een geweldige kater van overgehouden.
Ik ben wel benieuwd en vind ook dat wij zorgvuldig moeten kijken naar wat
er het afgelopen jaar nu precies gebeurd is waardoor de verwachtingen eerst
zo hooggespannen zijn geraakt en vervolgens de kater zo enorm is geworden.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Wat is er gebeurd? Er is een rapport geweest van de commissie-Van
Veen waarin grote verwachtingen werden gewekt. Het ministerie laat allemaal
mooie plannen schrijven, er worden allerlei consultants voor ingevlogen, maar
voor het bedrag dat uiteindelijk in deze periode ter beschikking wordt gesteld,
kun je nog niet één technocentrum inrichten. Nu gaat u zeggen
dat wij moeten gaan analyseren waarom het veld zo teleurgesteld is?Mevrouw Lambrechts (D66):Niet alleen waarom het veld teleurgesteld is in de bedragen, maar ook
hoe het kon gebeuren dat die verwachtingen zo torenhoog zijn opgelopen en
zijn gevoed door het ministerie. Als ik met mensen spreek die hun plannen
panklaar hebben liggen, dan sta ik er versteld van hoe zij ook door het ministerie
zijn opgejaagd, zijn gevraagd voor een bepaalde datum uitgebreide plannen
in te leveren, hoe het draagvlak in het bedrijfsleven...De heer Wijn (CDA):U weet het dus wel, want u zegt zelf dat ze zijn opgejaagd door het ministerie.
U weet dus wel degelijk hoe die teleurstelling komt.Mevrouw Lambrechts (D66):Maar dan is het nog wel te betreuren en moeten wij er onze lessen uit
leren! Ik heb er nog een andere boodschap bij: aangezien de materiële
technocentra her en der – niet overal, maar wel in het noorden en bijvoorbeeld
in Almere – startklaar staan en er een groot draagvlak voor is in het
bedrijfsleven en ook gemeenten en provincies meedoen, zouden wij graag
zien dat niet alle plannen in de prullenbak verdwenen, maar dat nog eens werd
bezien of het toch niet mogelijk is om op de ene plek een materieel centrum
te vestigen en op een andere plek dan een virtueel centrum.De heer Wijn (CDA):Ik begrijp daaruit dat u het idee van landelijke dekking van technocentra
hebt verlaten?Mevrouw Lambrechts (D66):U zei zelf al dat je met 40 mln. geen vijftien centra kunt bekostigen.
Dat zouden wij overigens ook met 200 mln. niet kunnen, dus moeten wij hoe
dan ook proberen het draagvlak te verbreden. Wij kunnen in ieder geval wel
iets, er zijn stimuleringsgelden. Als het mogelijk zou zijn iets te doen met
de 160 mln. die in de volgende periode beschikbaar komen uit de ICES-middelen –
als die op de een of andere manier een versterkende werking kunnen hebben,
zoals dat, zoals ik uit tweede hand heb vernomen, ook besproken is op het
bekostigingsoverleg over het MBO – dan moeten wij dat toch wel proberen!
Ik krijg uit de laatste brief van 12 of 13 november jl. echter het gevoel
dat dit helemaal niet meer in beeld is en dat het sec om 40 mln. gaat.De heer Wijn (CDA):Bij ICT zegt u net dat wij toch iets zinnigs zouden moeten doen, bij de
technocentra zegt u dat wij met de komende 160 mln. iets kunnen doen. Ik zou
het op prijs stellen als u daar iets meer richting aan geeft. Als ik een voorzetje
mag geven? Begrijp ik goed dat u net zei dat u het ermee eens bent dat er
een paar fysieke technocentra komen, bijvoorbeeld vijf, en de rest virtueel?Mevrouw Lambrechts (D66):Dat zou ik geen probleem vinden. Als dat mogelijk is, er is een draagvlak
en – wat heel belangrijk is – de continuïteit kan voor langere
tijd worden gewaarborgd, zie ik niet in waarom het op de ene plek niet iets
anders zou kunnen zijn dan op de andere plek.De heer Rabbae (GroenLinks):Mevrouw Lambrechts vindt het treurig dat de vorige minister de mensen
heeft opgejaagd om plannen te maken terwijl nu blijkt dat er aanzienlijk minder
geld beschikbaar is dan werd verwacht. Voelt zij zich daarvoor medeverantwoordelijk,
want het is toch dezelfde coalitie die toen die beslissing nam en nu het beleid
voortzet?Mevrouw Lambrechts (D66):Wij wisten niet hoe het precies was gesteld, wij horen nu hoezeer de mensen
in het veld zich voelden opgejaagd. Overigens is er een groot verschil met
de ICT waar hetzelfde aan de orde was en ook niet duidelijk aan het veld bekend
werd gemaakt waarop het kon rekenen. Voor ICT komt immers desalniettemin een
enorm bedrag – 1 mld. – beschikbaar. Voor de technocentra is het
anders, maar het gaat wel om een sector waarvan wij allen menen dat die een
impuls verdient. Zo niet, dan wordt het heel moeilijk.De heer Rabbae (GroenLinks):Het zou mevrouw Lambrechts – juist vanwege haar politieke medeverantwoordelijk –
sieren als zij in de komende tijd op zijn minst zou proberen incidenteel voldoende
geld te versieren bij de minister om deze plannen enige kans van slagen te
geven.De voorzitter:Ik heb de stellige indruk dat wij dit onderwerp zojuist ook al in een
interruptiedebat hebben besproken. Ik verzoek mevrouw Lambrechts deze vraag
te beantwoorden en dan haar betoog te vervolgen.Mevrouw Lambrechts (D66):Het bedrag van 40 mln. is nu beschikbaar. Ik weet niet precies wat de
betekenis voor de technocentra is van het bedrag van 160 mln. dat is gereserveerd
voor de volgende periode. Ik ben het met de heer Rabbae eens dat 40 mln. geen
gigantisch bedrag is.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Op 13 november 1997 hebben wij een motie ingediend op stuk
nr. 42, die later is aanvaard door de Kamer. Daarin staat dat de technocentra
mede gefinancierd moeten worden uit de ICES-middelen. Wij wisten dat daarover
afspraken zouden worden gemaakt bij de kabinetsformatie en niet dat er van
tevoren verwachtingen werden gewekt. Ik vind het echter belangrijker dat er
een dekkend netwerk van technocentra over heel Nederland komt, want technische
beroepsopleidingen zijn overal in het land van belang. Mag ik het zo begrijpen,
dat het uitgangspunt voor D66 nog steeds is dat als er daarna nog middelen
over blijven, er eventueel ook nog in de harde infrastructuur zal worden geïnvesteerd,
maar dat vooropstaat dat heel Nederland een dekkend netwerk van technocentra
krijgt?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik weet niet of heel Nederland al klaarstaat met een plan. Ik weet dat
sommigen wel klaarstaan, al heel ver zijn en eigenlijk al begonnen zijn.De heer Cornielje (VVD):In de motie hebben wij bijvoorbeeld Almere en de Drechtsteden genoemd,
dus niet alleen de Randstad. Er zijn naar verluidt al zo'n vijftien plannen
ingediend over heel Nederland. Ik neem aan dat de minister daar serieus naar
zal kijken.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat ben ik met de heer Cornielje eens. Mijn boodschap is: gooi niet alles
wat er ligt in de prullenbak, maar kijk wat ervan te gebruiken is.Voorzitter! Ik kom nu op het hoger onderwijs. De minister heeft convenanten
afgesloten met de VSNU en de HBO-raad. Hij is zeer voortvarend op dit terrein
en wij juichen dat toe. Uit de afspraken en uit de antwoorden van 12 november
jl. maak ik op dat de minister van zins is naar middelen te zoeken voor de
frictiekosten. Misschien kan hij aangeven wat hij hieronder verstaat en aan
welke bedragen hij denkt? Nu de universiteiten enige ruimte is geboden in
de vorm van het niet overhevelen van 500 mln. naar het MBO, zouden wij het
heel verstandig vinden als hij eerst op zoek gaat naar middelen voor het HBO.
Ik vraag dit ook met het oog op de waarschijnlijk forse groei van het aantal
studenten en tegelijkertijd omwille van de zorgelijke situatie bij de lerarenopleiding.De heer Wijn (CDA):Mevrouw Lambrechts zegt: wij moeten eerst op zoek naar middelen voor het
HBO. Ik hoor haar het WO niet noemen. Het kan zijn dat haar prioriteit ligt
bij het HBO. Ik heb in mijn verhaal gezegd dat het CDA wil dat ook op zoek
wordt gegaan naar middelen voor het WO. Deelt u die inzet van het CDA?Mevrouw Lambrechts (D66):Absoluut. Ik begrijp uit het antwoord op vraag 3 dat de
minister die inzet ook deelt. Indien wij niet alles in één keer
vinden, wil ik dat de minister weet dat, als keuzes moeten worden gemaakt,
wij voorrang geven aan het HBO, omdat wij denken dat daar op dit moment de
nood het hoogst is.De heer Wijn (CDA):Als u een weging moet maken tussen het belang van middelen voor het HBO
en middelen voor het WO, wat is dan het resultaat?Mevrouw Lambrechts (D66):Wat is dat nou voor een vraag? Ik heb gezegd dat ik op dit moment prioriteit
wil geven aan het HBO, omdat ik denk – en ik zou willen dat u er ook
zo over dacht – dat daar de nood het hoogst is.De heer Wijn (CDA):Ik heb duidelijk in mijn verhaal aangegeven dat de nood in het HBO heel
hoog is. De nood in het WO is echter ook hoog door de efficiencykorting.De voorzitter:Dat is uw mening en mevrouw Lambrechts geeft haar mening. Wat was uw vraag?De heer Wijn (CDA):Mijn vraag was: wil mevrouw Lambrechts dat de nood in het WO door het
ter beschikking stellen van een tijdelijke frictiepot enigszins gelenigd wordt?Mevrouw Lambrechts (D66):Natuurlijk zeg ik geen nee als Sinterklaas langskomt en vraagt of hij
zal geven aan én het beroepsonderwijs én de universiteiten.
Als Sinterklaas echter niet langskomt en wij vinden maar een beetje geld,
menen wij dat prioriteit moet worden gegeven aan het HBO.De heer Wijn (CDA):En dan dus niet aan de universiteiten.Mevrouw Lambrechts (D66):Moet ik het nu voor de vierde keer zeggen?De heer Wijn (CDA):Blijkbaar wel, want ik vroeg het, maar bedankt.De voorzitter:Ik had het al de eerste keer begrepen, mijnheer Wijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Dank u wel, mevrouw de voorzitter.De heer Wijn (CDA):Excuses voor mijn intelligentieniveau.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Al vaker is gezegd: Nederland is een achterlijk land als het
aankomt op het aantal vrouwelijke hoofddocenten en hoogleraren aan universiteiten.
En dat terwijl vrouwen het zowel in het voortgezet als het hoger onderwijs
beter doen dan mannen. Zij halen betere studieresultaten en zij studeren sneller
af. Ik wil de minister daarom vragen samen met staatssecretaris Verstand van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid een stimuleringsprogramma op te stellen om
ervoor te zorgen dat er meer vrouwelijke hoofddocenten en hoogleraren in Nederland
komen. In Zweden kent men een dergelijke aanpak. Die is zeer succesvol. Wellicht
kunnen wij van de daar opgedane ervaringen gebruik maken om het hier beter
te doen. Van de hoogleraren in Nederland is 10% vrouw en dat is natuurlijk
schandalig.Voorzitter! Ik wil een paar opmerkingen maken over de OV-jaarkaart. De
voorstellen die minister Hermans afgelopen vrijdag heeft gedaan, bevallen
ons op een punt niet. Wij denken dat doordat de minister de vrijheid wil geven
aan studenten om de OV-jaarkaart helemaal niet te accepteren, de kaart voor
de studenten die deze wel nemen extra duur wordt, namelijk zo'n ƒ 120.
Wij hopen op de oude prijs van ƒ 90. Studenten die voor de kaart bedanken,
vinden dan een kat in de zak.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik begrijp nog steeds niet waarom u dat denkt, vooral als ik dat contract
in ogenschouw neem.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb het gisteren al even bij interruptie gezegd. Het gaat om een packagedeal.
Men krijgt een lagere prijs naarmate men afspraken maakt over een grotere
bulk. Uw vraag betreft de andere kant van dezelfde zaak. Wij hebben fors betaald
voor het contract, namelijk 160 mln. Een deel ervan hopen wij terug te krijgen,
doordat de nieuwe regeling onder de prestatiebeurs valt. Als weinigen er gebruik
van maken, zou dat de prijs wel eens heel erg kunnen opdrijven. Ik wil graag
van de minister horen of mijn redenering klopt.De heer Rehwinkel (PvdA):Die 160 mln. is niet de prijs van het contract. Dat is het bedrag dat
nodig is om de keuzevrijheid te behouden. De prijs van het contract ligt helaas
hoger.Mevrouw Lambrechts (D66):Nog duurder dus.De heer Rehwinkel (PvdA):Aanzienlijk duurder zelfs. Voorzover ik dat contract ken, is men uitgegaan
van 475.000 studenten.De voorzitter:En de vraag is?De heer Rehwinkel (PvdA):Het contract brengt volgens mij niet mee dat wanneer men de studenten
de mogelijkheid geeft om van de kaart af te zien, de kaart voor anderen duurder
wordt. Mijn vraag is: is het dan nodig u te verzetten tegen het bieden van
de mogelijkheid aan studenten om van een kaart af te zien zodat zij geen schuld
behoeven op te bouwen?Mevrouw Lambrechts (D66):Op zichzelf hebben wij niets tegen een keuze. Wij wachten het antwoord
van de minister af, maar wij denken dat nu of later, als je over twee jaar
een ander contract afsluit, het duurder wordt voor degenen die de kaart dan
nog wel nemen. Er zal een groep afhaken.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat is natuurlijk de situatie over een paar jaar. Wij hebben het over
de komende jaren. Denkt u niet dat juridisch studenten misschien niet tot
het opbouwen van een schuld gedwongen kunnen worden? Misschien moet de minister
ons hierover ook meer vertellen. Heeft D66 dat in zijn overwegingen meegenomen?Mevrouw Lambrechts (D66):Op zichzelf hebben wij geen bezwaar tegen keuzes. Het effect kan echter
zijn dat de kaart voor de groep die overblijft, duurder wordt. De overwegingen
die de minister tot zijn keuze hebben gebracht hoop ik vanavond te horen.
Onze inzet is in elk geval: de oude kaart tegen een lage prijs.De heer Rabbae (GroenLinks):Over een oude kaart gesproken, dit is toch een onderdeel geworden van
de prestatiebeurs? Gisteren hebben wij vernomen over de heldenrol van de PvdA en de VVD bij deze nieuwe formule. Wat is eigenlijk uw rol
geweest bij de nieuwe formule?Mevrouw Lambrechts (D66):Wij wilden de OV-jaarkaart heel graag behouden voor de oude prijs, ƒ
85, of ƒ 90. Wij wilden dat voor de hele groep. Zoals gisteren uitgebreid
aan de orde is geweest, was de enige mogelijkheid om dat te bereiken de kaart
onder de normen van de prestatiebeurs te brengen.De heer Rabbae (GroenLinks):Vindt u het terecht dat een student als hij er niet in slaagt de norm
van de prestatiebeurs te halen, ongeveer tien keer een sigaar uit eigen doos
moet betalen?Mevrouw Lambrechts (D66):Die tien keer vat ik niet helemaal. Dat er echter consequenties zijn en
dat een student die niet aan de norm komt uiteindelijk een bedrag zal moeten
terugbetalen, is waar. Dat is een consequentie van het onder de prestatiebeurs
brengen.De heer Van Bommel (SP):Wat vindt mevrouw Lambrechts van het model dat studenten toch de mogelijkheid
hebben om ervoor te kiezen geen kaart te nemen? Gisteren is het voorbeeld
genoemd van iemand die in Den Haag woont en ook studeert. Tegelijkertijd zouden
de tarieven voor degenen die de kaart wel hebben, gelijk moeten worden gehouden.
Die houden dus hetzelfde product.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is, iets anders verwoord, de vraag die ik aan de minister voorleg.
Wordt de kaart nu duurder voor die andere groep of niet? Wij willen niet dat
de kaart voor een kleinere groep duurder wordt, nu niet en ook niet over twee
jaar.De heer Van Bommel (SP):U houdt dus een voorkeur voor het model met keuzevrijheid en tegelijkertijd
dezelfde tarieven voor de studentenkaart?Mevrouw Lambrechts (D66):Een lage prijs, zoals die tot nu toe ook was, ƒ 90.De heer Wijn (CDA):Mevrouw Lambrechts wil de oude kaart terug. Zij wil het geld terug als
er niet voor de OV-kaart wordt gekozen. Mag ik die controlevraag stellen,
om te zien of ik het goed begrepen heb? Er was een omhaal van woorden. Als
je dus niet kiest voor de OV-kaart, hoor je geld terug te krijgen. Zei u dat
ook?Mevrouw Lambrechts (D66):Nee, de vraag die terecht gesteld is, is of men geld terugkrijgt van het
contract met de NS. Je weet het niet, maar ik vermoed dat een behoorlijk deel
van de studenten geen gebruik meer zou maken van de OV-kaart.De heer Wijn (CDA):Dan heb ik het verkeerd begrepen. Dan wordt het nu mijn vraag. Vindt u
dat, als dat geld terugkomt, het aan de studenten moet worden teruggegeven?
Zo ja, moet het dan worden gegeven aan studenten die de OV-kaart wel hebben
of aan studenten die de kaart niet hebben?Mevrouw Lambrechts (D66):Dat zou natuurlijk mooi zijn, maar er is een contract. De eerste vraag
is nog steeds of er überhaupt iets terug te halen is bij de NS. Natuurlijk
moet dat worden geprobeerd. Misschien heeft de minister het al geprobeerd;
dat weet ik eerlijk gezegd niet. Vervolgens moet worden bedacht dat de kaart
onder de normen van de prestatiebeurs valt. Er kan dus geen sprake van zijn
dat anderen zomaar geld zouden krijgen. Zij krijgen de OV-jaarkaart immers
ook niet zomaar.De heer Wijn (CDA):U wilt de oude kaart terug. Ik begrijp daaruit dat u niet helemaal tevreden
bent met wat nu gebeurt. Uit het verhaal van de heer Rehwinkel van gisteren
begreep ik dat hij het ook allemaal niet zo mooi vindt. Misschien is het een
goed idee om in gezamenlijkheid eens te bekijken hoe wij kunnen doorbreken
dat de studenten met een nadeel worden geconfronteerd. Misschien is er wat
ruimte binnen de coalitie. U huilt allemaal krokodillentranen. Wij willen
u graag helpen om die weg te vegen.Mevrouw Lambrechts (D66):Mochten wij tot overleg komen, dan zullen wij u na afloop laten weten
wat daar uitgekomen is.De heer Wijn (CDA):Het is heel aardig dat u dat zegt, al moet ik eerlijk zeggen dat ik het
toontje een beetje hovaardig vind. U moet hier echter niet met een huilverhaal
komen als u vervolgens al weet dat u er in het overleg met de VVD niet uitkomt.
Dan vind ik het goedkope demagogie.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik kom helemaal niet met een huilverhaal.De heer Wijn (CDA):Jawel, u zegt: ik wil de oude kaart terug!Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zei dat ik niet wil dat de prijs voor de resterende groep hoger wordt.
Wij willen de oude kaart met de oude prijs voor de huidige groep bewaren en
dat is waarschijnlijk niet mogelijk als de groep sterk verkleind is.De voorzitter:U had mij gevraagd u op een bepaald tijdstip te waarschuwen. Dat doe ik
nu.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb nog twee kleine onderwerpen. Het eerste betreft de toelating tot
de numerus-fixusopleidingen. Wat de minister voorstelt, sluit naadloos aan
op wat wij daarover eerder hebben voorgesteld. Wel pleit ik ervoor niet op
voorhand de hardheidsclausule te schrappen. Wij gaan naar iets nieuws en de
hardheidsclausule zou het draagvlak voor dat nieuwe bij de studenten enorm
kunnen vergroten. Wij zitten nu in een experimenteerfase. Waarom zou in deze
periode de hardheidsclausule niet overeind worden gehouden? Verder vraag ik
om te proberen dit zo snel – maar wel zorgvuldig – in te voeren,
dat het volgend studiejaar in werking kan treden. Veel mensen zitten hierop
te wachten. De stapels brieven zijn hoog.De heer Rabbae (GroenLinks):De PvdA zei het niet correct te vinden dat die 30% nu al in de wet vastgelegd
wordt omdat dit niet de afspraak is. Wat is uw mening daarover?Mevrouw Lambrechts (D66):Wij hebben destijds in reactie op een voorstel van minister Ritzen die
30% voorgesteld. 70% loting moet gezien worden in relatie tot de 30% decentrale
toelating.De heer Rabbae (GroenLinks):Mijn vraag is of dit een onderdeel is van coalitieafspraken in het kader
van het regeerakkoord.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is hoe je het interpreteert. De heer Rehwinkel weet
natuurlijk hoe het precies verwoord is. Er komt een periode van experimenten
met decentrale toelating maar daarvoor worden geen percentages genoemd. Het
percentage van 10 zat in het oorspronkelijke voorstel van Ritzen.De heer Rehwinkel (PvdA):Mevrouw Lambrechts zei: als het kan, dan eerder. Maar wat moet er dan
kunnen? Vooruitlopend op de experimenten mag de uitkomst niet alvast in de
wet worden vastgelegd. De een wil gaan in de richting van een 100% decentrale
toelating en een ander wil het eerst nog eens aankijken. Eerst moeten de experimenten
worden gehouden, daarna moet een evaluatie plaatsvinden en daarna moet een
beslissing worden genomen over wat uiteindelijk in de wet wordt vastgelegd.
Doelde u echter met 'dat eerder' op die 30%?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik bedoelde dat de nieuwe systematiek, die meer recht doet aan motivatie
en prestatie, al voor het nieuwe studiejaar zou gaan werken. Dit is ongeacht
wat er verder in de wet komt te staan.De heer Rehwinkel (PvdA):U hebt ook gehoord dat de universiteiten de eerstkomende jaren nog niet
in staat zijn om 30% decentrale selectie uit te voeren. Bij het HBO kan ik
me ook nog niet veel voorstellen, omdat in juli de resultaten bekend worden.
Maar u zegt niet dat volgend jaar al met die 30% moet worden begonnen.Mevrouw Lambrechts (D66):Staat er niet 'maximaal' 30% decentraal? Anders voegt u het woord 'maximaal'
in de wet toe. Dat biedt perspectieven.Ik wil nog een vraag stellen over de situatie voor allochtone studenten
die in het land van herkomst al een hoge opleiding hebben genoten. Mijn collega
Jorritsma heeft daarover verleden jaar een motie ingediend en deze motie is
breed aangenomen. Ik hoor nu her en der dat er niets gebeurd is om de situatie
van die studenten zodanig te verbeteren dat ze hier snel op studieprogramma's,
en dus werk, kunnen aanhaken. Kan de minister hierop reageren?Onderwijs heeft de komende tijd prioriteit van beleid. De komende periode
zullen wij moeten laten zien dat het zin heeft om je druk te maken over onderwijs.
Ik wens de drie nieuwe bewindspersonen toe, en de Kamer overigens ook, dat
wij daarin slagen.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Als je met een step de snelweg opgaat, krijg je ongelukken.
Als je het hoger beroepsonderwijs organiseert volgens economische principes,
vraag je ook om problemen. Onderwijs en bedrijfsleven hebben verschillende
doelstellingen en moeten dus goed van elkaar onderscheiden worden. In het
onderwijs gaat het om vorming, om kennis en begrip van de werkelijkheid en
worden waarden en normen overgedragen. Als het principe van vraag en aanbod
bepalend wordt en als het recht van de rijkste gaat gelden, dreigt het gevaar
van misvorming. Dan wordt het inkomen van ouders bepalend voor het opleidingsniveau
van kinderen. Dan komt het fundamentele onderzoek in de knel en kunnen onderzoekers
in de verleiding komen uitkomsten van onderzoeken te verdoezelen en bij te
stellen. De betaler kan gaan bepalen.In dit licht is de RPF-fractie bezorgd over het feit dat studenten steeds
meer als consument worden beschouwd en de instellingen als leverancier van
kennis. Op basis van kwaliteitsrapporten wordt een instelling gekozen en het
onderwijs geconsumeerd, zonder betrokkenheid en verantwoordelijkheid voor
de universitaire gemeenschap. Het enige wat telt is een goede kans op de arbeidsmarkt.
Wetenschappers moeten met elkaar concurreren in de race om middelen uit de
derde geldstroom en moeten elkaar de loef afsteken in de beschrijving van
het maatschappelijke nut van hun onderzoek. En grote bedrijven kunnen bijzondere
leerstoelen instellen. In deze ontwikkeling hoeven we ook niet verbaasd te
zijn over de Fortisbeurzen, die sinds kort verstrekt worden. In ruil voor
een beurs beloven studenten in de toekomst bij Fortis te gaan werken. Gezien
de kleine beurs van de studenten is het begrijpelijk dat studenten die belofte
doen en deze vorm van 'gedwongen winkelnering' ontstaat. Het lijkt erop dat
de overheid in haar verantwoordelijkheid tekortschiet, waardoor deze nieuwe
vorm van 'horigheid' kan ontstaan.De nieuwe minister heeft zich inmiddels al laten kennen als een pragmatisch
bestuurder, die niet bij voorbaat negatief staat tegenover nieuwe ontwikkelingen
als de Fortisbeurs. Maar wat de RPF-fractie betreft, doet hij er goed aan
zich te bezinnen op een helder onderscheid tussen bedrijfsleven en onderwijs,
dus op een helder onderscheid in de verantwoordelijkheden. We zijn in ieder
geval blij met het ongedaan gemaakte besluit om 500 mln. van de eerste naar
de tweede geldstroom over te hevelen.De minister is bereid om het stelsel van de studiefinanciering te hervormen.
En dat is hard nodig. Hoewel onze fractie voor afschaffing van de prestatiebeurs
is, moeten in ieder geval de scherpste kantjes eraf. De minister denkt aan
deeldiploma's. De RPF-fractie ziet nog een andere mogelijkheid tot nuancering.
Bij studenten die binnen de prestatietermijn van zes jaar wél 168 studiepunten
maar geen diploma hebben gehaald, wordt de gift omgezet in een lening. Wat
de RPF-fractie betreft is dat te rigide. Daarom vragen we de minister wat
hij vindt van de suggestie om bij studenten met 168 punten of meer hoe dan
ook de gift de gift te laten. Deze studenten hebben genoeg gepresteerd en
het tentamen dat ze keer op keer niet halen – in ieder geval een keer
te vaak niet – en waardoor ze hun diploma niet halen binnen de gestelde
tijd, is dan niet de molensteen om hun nek. De aanpassingen van het studiefinancieringsstelsel
kunnen naar onze mening geen alibi zijn om te voorkomen dat uiteindelijk het
hele stelsel geherwaardeerd zal moeten worden.Bij de bezuinigingen van het eerste Paarse kabinet was verbetering van
de studeerbaarheid een voorwaarde. Nu blijkt uit rapportage van de inspectie
dat studeerbaarheid niet meetbaar is verbeterd, is het de vraag wat daar de
consequenties van zijn. Een logische consequentie zou zijn de bezuinigingen
terug te draaien. Er is in dit kader bijvoorbeeld door de D66-fractie in het
verleden al gesproken over een 'vuurvaste koppeling'. In dit licht is het
vreemd dat het collegegeld en het lesgeld wel weer worden verhoogd. De voorgestelde
compensatie, die er gelukkig is voor bepaalde studenten, verzacht
nog enigszins de pijn. Dat geldt echter niet voor alle studenten.Voorzitter! Studenten die geen Fortisbeurs hebben, hebben met de Informatiebeheergroep
te maken. Ons bereiken nog steeds veel klachten over het functioneren van
de IBG. Slechte bereikbaarheid, slechte administratie, verkeerde post op verkeerde
adressen en vooral formulieren, veel formulieren. Herkent de minister dit
beeld? En is hij bereid om de komende periode verder te werken aan verbetering
van doelmatigheid van dit instituut en het opheffen van de knellende praktische
problemen?Ten aanzien van de OV-studentenkaart is de RPF-fractie blij dat er een
keuzemogelijkheid blijft tussen een week- en een weekendkaart. De onderbrenging
van de OV-kaart in het studiefinancieringsstelsel is een jaar uitgesteld.
Wij vragen ons af hoe wij dat precies moeten zien. In principe juichen wij
ook hier die keuzevrijheid toe, waarbij studenten ervoor kunnen kiezen wel
of geen OV-kaart te nemen. Want waarom zou een student die in zijn studieplaats
woont, verplicht worden om een OV-kaart te nemen? Echter, aan de overheveling
zitten nogal wat haken en ogen, hebben wij al gehoord in verschillende interruptiedebatjes.
Krijgen studenten zonder OV-kaart nu geld terug of niet? Dat zij geld terugkrijgen,
lijkt logisch, want bij de introductie van de OV-kaart ging de beurs fors
achteruit. Moeten studenten die wel een OV-kaart nemen als zij het aantal
punten niet halen, de hele kaart terugbetalen of niet? Zo ja, is dat niet
onrechtvaardig? Immers, ook die studenten hebben in het verleden al op hun
beurs ingeleverd. Bij de invoering van de OV-kaart is hierover een heel harde
discussie gevoerd. Met andere woorden: wordt er geen sigaar uit eigen doos
gepresenteerd of, preciezer, wordt niet dezelfde sigaar voor de tweede keer
uit dezelfde doos gepresenteerd? Wellicht kan de minister ons meer inzicht
hierin verschaffen.In de begroting is te zien dat er in 2002 sprake is van een verlaging
van de relevante uitgaven met 194 mln. en anderzijds van een verhoging van
de niet-relevante uitgaven met eenzelfde bedrag. Betekent dit dat de koppeling
tussen OV-kaart en prestatiebeurs voor de overheid in ieder geval een budgettair-neutrale
operatie is?Een plaats voor de studie geneeskunde is nu vaak een lot uit de loterij.
De fractie van de RPF steunt het streven naar differentiatie van het systeem,
met twee kanttekeningen. In de eerste plaats zijn wij bezorgd over de mogelijkheid
dat ook de instellingen alleen maar studenten toelaten op basis van cijfers
in plaats van op basis van een gesprek over de motivatie van gegadigden. Dit
zou betekenen dat de helft van alle plaatsen wordt vergeven op basis van hoge
cijfers. Dit lijkt ons te veel van het goede. Onderkent de minister dit gevaar?
Kan worden gegarandeerd dat instellingen ook kijken naar andere aspecten dan
de cijferlijst en hun beslissing daarop baseren? In de tweede plaats pleit
de fractie van de RPF voor een hardheidsclausule, zodat de minister in individuele
gevallen een mogelijke onrechtvaardigheid kan voorkomen.Na de besluitvorming over nieuwe scholen voor evangelisch en islamitisch
voortgezet onderwijs heeft staatssecretaris Adelmund zich voorgenomen om de
draagvlakmeting opnieuw onder de loep te nemen. Gezien de problemen van vergelijkbare
aard bij scholenstichting in het primair onderwijs vraag ik haar bij die vereenvoudiging
ook naar het primair onderwijs te kijken. Zo hebben op verschillende plaatsen
ouders te kennen gegeven evangelisch onderwijs te willen, maar vervolgens
worden de betrokkenen van het kastje naar de muur gestuurd, wordt er gegoocheld
met belangstellingspercentages en is er onduidelijkheid over de waarde van
de grote hoeveelheid ouderverklaringen. Het is hoog tijd dat deze procedure
vereenvoudigd wordt, zonder dat er lichtvaardig tot scholenstichting kan worden
overgegaan.Ik kom bij een probleem waarover wij een brief hebben gekregen. Dit betreft
de positie van het unieke pinetum Blijdenstein, een coniferenverzameling.
Ik geef toe dat dit een erg praktisch punt is, maar het lijkt mij goed het
hier toch even te melden. Wij vinden het zeer te betreuren dat na een tweejarige
lijdensweg voor deze in wetenschappelijk opzicht en vanuit een oogpunt van
biodiversiteit belangrijkste coniferencollectie van de wereld de ministers
van OCW en LNV niet de grootsheid hebben kunnen opbrengen eenmalig een bedrag
van 1 mln. in een fonds te storten op grond waarvan een particuliere stichting
de exploitatie van dit pinetum kan overnemen. Onbekend maakt blijkbaar onbemind.
Ik dring er bij de minister op aan in dezen toch tot een oplossing te komen,
samen met LNV. Ieder een eenmalig bedrag van ƒ 500.000, dat moet toch
mogelijk zijn.De heer Cornielje (VVD):Twee collega's van mij, Klein Molekamp en Cherribi, hebben gisteren schriftelijke
vragen hierover gesteld. Het is misschien aardig de antwoorden daarop af te
wachten.De heer Stellingwerf (RPF):Ik hoop dat die schriftelijke vragen vandaag worden beantwoord. Nadat
wij twee keer tijdens de begrotingsbehandeling over deze zaak hebben gediscussieerd,
waarbij nogal wat verwachtingen zijn gewekt, lijkt mij dat de minister van
OCW en de minister van LNV samen snel duidelijkheid moeten geven. Uiteraard
ben ik blij met de schriftelijke vragen die blijkbaar al zijn gesteld.De heer Cornielje (VVD):Ik wil alleen een praktische handreiking doen. Wij stemmen toch nog niet
volgende week over de begroting van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, omdat
wij eerst nog een wetgevingsoverleg over de cultuurparagraaf hebben. Wij hebben
dus nog ruimte om zo nodig te amenderen.De heer Stellingwerf (RPF):Wat mij betreft combineren wij de discussies.Mijn laatste opmerking gaat over dat wetgevingsoverleg. In dat overleg
komen wij uitgebreider te spreken over het terrein van de cultuur, maar nu
al leg ik de vinger bij het taalgebruik van onze staatssecretaris voor cultuur,
die toch de belangen van de Nederlandse cultuur dient te behartigen. Ik heb
de indruk dat de liefde voor onze eigen taal nog enigszins moet groeien bij
hem. Hij hield een 'state of the union' en sprak daarin over 'breakdance',
'performances', 'freaks', 'a girl's best friend', 'postillons d'amour', 'matching
funds' en 'Aufförderung zum Tanz'. Hij vond dat wij van een 'aristocracy
of culture' moeten naar een 'democracy of culture' en dat
een 'outgoing' houding nodig is. Hij citeerde een gezegde dat luidt 'Die Kunst
will geliebt aber nicht verheiratet sein'.Voorzitter! Dit is shocking! Ik houd graag de staatssecretaris het pleidooi
voor van mijn collega Cherribi in Trouw van afgelopen zaterdag. Hij pleitte
voor een zorgvuldig gebruik van het Nederlands. Het lijkt mij dat de staatssecretaris
dit aan zijn stand verplicht is.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! Er wordt flink geïnvesteerd in het onderwijs.
Dat is een compliment waard. Tegelijkertijd wordt er fors bezuinigd in het
hoger onderwijs. Het BBP-percentage voor onderwijsuitgaven daalt zelfs van
5,2 tot onder de 5.Er wordt rust gepredikt in het onderwijs, maar dat zegt weinig als je
kijkt wat er allemaal al in beweging is. Ik bedoel daarmee overigens geen
negatief beeld neer te zetten, maar wel de bewindslieden te prikkelen tot
nog meer dadendrang.Het debat over normen en waarden wordt in de samenleving breed gevoerd,
maar juist deze keer ontbreekt daarover in de begrotingstoelichting van OCW
een inspirerend betoog. Er is echt meer aandacht nodig voor het opvoeden tot
verantwoordelijkheid. Ten principale kan dat alleen door onderwijs te geven
bij een opengeslagen Bijbel. Daartoe zijn wij geroepen.Het onderwijs moet er rekening mee houden dat de leerlingen van nu de
ouders van straks zijn. In dat licht zie ik ook het onlangs gepubliceerde
verwijt van scholen, dat ouders hun kinderen te weinig discipline bijbrengen.
Mevrouw Adelmund heeft daarop in het openbaar gereageerd. Ik zou willen dat
zij dat hier ook doet. Hier hoort een dergelijke verantwoording en beleidsontwikkeling
thuis.Over de samenwerkingsschool kan ik kort zijn: die wijst de SGP-fractie
nog steeds luid en duidelijk af. Je moet niet trekken aan een dood paard,
zoals dat in ons vaktaaltje heet. Hetzelfde geldt voor de plannen voor vergroting
van de invloed van de ouders in de schoolbesturen en op de kleur van de school.
Ik vraag me af of de voorstanders hiervan zich wel realiseren dat ze daarmee
de herzuiling bevorderen. Een zichzelf respecterende school zal de ouder een
grote plaats geven, niet alleen als consument, maar ook als cliënt en
zelfs als bestuurder, maar dan wel op de grondslag van de school en in overeenstemming
met de vrijheid van onderwijs, waarvan het bestuur de drager is. Ik verwijs
in dit verband ook naar het verenigingsrecht. Ik vraag me ten zeerste af of
men zich nog wel realiseert dat de vrijheid van onderwijs een uitwerking is
van de vrijheid van godsdienst, een wel zeer fundamenteel grondrecht.Voorzitter! Ik hoor ongeruste geluiden uit sommige scholen dat de examenprogramma's
voor CKV2 onvoldoende rekening houden met de identiteit van de scholen. Met
het oog op dit soort kwesties zijn expliciete toezeggingen van zorgvuldigheid
gedaan. Daaraan zou ik de staatssecretaris graag willen houden. Het is een
gevoelige materie. Ik hoop dat zij daarmee prudent omgaat.De leerstof wordt veel te uitgebreid. Dat gaat ten koste van rekenen en
taal, waarover dan ook steen en been wordt geklaagd in het vervolgonderwijs.
Het roer moet om! Het voorstel van de staatssecretaris om een deel van de
exameneisen van HAVO en VWO te schrappen, is dan ook prima. Maar wij verzetten
ons op voorhand tegen het gebruik van de vrije ruimte in dit kader. Dan is
immers geen sprake van verlichting?Wij zijn niet gelukkig met een verplichte Cito-toets op de basisscholen.
Wij hebben de eindtermendiscussie terzake van het basisonderwijs gevoerd.
Wij willen het psychologisch effect ook verdisconteren. Aan het eind van de
basisschool moet er geen pseudo-eindexamen of iets dergelijks zijn. De Cito-toets
is heel breed geworden. Vroeger beperkte die zich tot rekenen en taal. Zouden
wij niet terug moeten naar dat model, dan zou er ook minder moeite kunnen
zijn met toetsverplichting?Vorig jaar is bij de behandeling van de begroting een motie van mij inzake
een planningskader voor de implementatie van beleidswijzigingen aanvaard.
De invoering van de tweede fase voortgezet onderwijs en het VMBO tonen opnieuw
aan hoe belangrijk een goed planningskader is. Ik zie dat planningskader dan
ook graag snel tegemoet. Ik heb begrepen dat het komend voorjaar komt. Het
zou nog een rol dienen te spelen bij de invoering van VMBO-leerwegen, tweede
fase studiehuis, ICT-beleid, de WPO en de leerlinggebonden financiering.Voorzitter! Het is duidelijk dat er echt wat moet gebeuren aan de positie
van de directeuren van de basisscholen. In staccato: meer ruimte voor ondersteuning,
taakverlichting door deregulering en, voorzover nodig, betere salariëring.
Het laatste aspect behoeft nog wat onderzoek.Helemaal dringend is de bevordering van de aantrekkelijkheid van het lerarenberoep.
Enkele suggesties die in de boezem van de SGP-fractie leven voor het primair
onderwijs, zijn: extra beloning in de vorm van toeslagen, bonussen of iets
dergelijks voor 'moeilijke functies', met name op scholen in achterstandsgebieden;
competentiebeloning met ruimte op schoolniveau voor creativiteit terzake;
extra werving; het stimuleren van avondopleiding; het vergemakkelijken van
kortdurende vervanging; meer soorten personeel in de klas en op de school.
Voor het voortgezet onderwijs kan daaraan worden toegevoegd: de taakverlichting
voor leraren; verruiming van de mogelijkheid van de bevoegdheidsverklaring
na aantal jaren bewezen bekwaamheid; interne opleiding en begeleiding; het
aantrekkelijker maken van opleiding en bijscholing door hogere vergoeding
van cursuskosten en tijdsinvestering, zoals in het bedrijfsleven; een herinvestering
in de duale lerarenopleidingen, die nu lijken te zijn ingezonken. Wat het
laatste punt betreft wijs ik op het initiatief van de Christelijke Federatie
van het BVE, waarin een 50/50-verhouding van werken en leren is neergeslagen.
Wij hebben daaromtrent vanmorgen kunnen lezen in de ochtendkranten dat er
in de MBO-sfeer goede aanzetten in ontwikkeling zijn voor interne opleiding
en begeleiding.De investeringen in de sector BVE zijn onvoldoende. Invoering van de 1000-urennorm
is naar ons oordeel alleen mogelijk als er ook geld wordt gegeven, met name
voor lokalen en leraren. Wij zullen te zijner tijd over het nieuwe bekostigingsmodel
BVE voor 2000 nog komen te spreken, want er is nog een evident knelpunt voor fors groeiende scholen. Ik denk dan aan artikel 2.2.1 van de
WEB, inzake de bekostigingsformule van T-1 naar T-2. Ook hier is er trouwens
sprake van een docententekort.Ik sluit mij aan bij de kritiek die is geleverd op de technocentra. Ik
wil de inzet positief honoreren, maar gelet op de grote nood is de 25 mln.
voor inventarisachterstand slechts iets meer dan een druppel op een gloeiende
plaat. Het is altijd nog maar een beetje. Door die extra impuls blijf je achter
de financieringsachterstand aan lopen. Dat geldt zeker als het gaat om vervangingsinvesteringen.Gemakshalve en om tijd te sparen, sluit ik mij aan bij de opmerkingen
die al zijn gemaakt over het hoger onderwijs. Natuurlijk moet er een vergoeding
zijn die recht doet aan de vergrote in- en uitstroom. Het lijkt conflicterend:
meer afgestudeerden afleveren, terwijl het bedrag per student daalt door bezuinigingen.
Dat kan niet. Er moet zeker efficiënter worden gewerkt. Contractactiviteiten
maken duidelijk dat het ook kan. Wij zullen op dit punt toch nog een slag
te leveren hebben. Misschien is de aanstaande Voorjaarsnota daarvoor een goed
moment.Voorzitter! De SGP-fractie betreurt het besluit van de synode van de Samen
op Weg-kerken om juist de theologische opleiding van Leiden op te heffen.
Historisch gezien zou het erg jammer zijn als dat doorging. Maar de beslissing
is aan de synode gelaten. Hoe gaat de minister verder met dit traject?Er komt een nieuw plan van aanpak voor ICT. Wij zouden het betreuren als
het beschikbare geld alleen voor het kennisnet werd gebruikt en niet voor
aanschaf van computers op scholen. Een planningskader is heel duidelijk nodig.
Ik noem voorts het punt van de voorloopscholen en de noodzaak om het niveau
te handhaven alsmede om te investeren. Zouden voorinvesteringen die voldoen
aan het criterium van het ICT-beleid, te zijner tijd niet gewoon verrekend
kunnen worden? Op die manier wordt er geld veiliggesteld en kan het licht
op groen. Anders blijven wij de zaak frustreren, dunkt mij.Voorzitter! Studiehuis, ICT: dat soort zaken, vernieuwingen dus, hebben
ook ruimtelijke implicaties. De SGP-fractie steunt het pleidooi van de VNG
om goed na te gaan wat de mogelijkheden voor huisvesting zijn; kan het zijn
met een onafhankelijke beoordeling. In dat verband wil ik ook een opmerking
maken over de traagheid van enkele gemeentebesturen bij het gevolg geven aan
de uitvoering van het beleid dat in Den Haag is geformuleerd ten aanzien van
nieuwe scholen en de uitbreiding van scholen. Eventueel kan het om nieuwe
vestigingen gaan. Het kan niet zijn dat men hieraan onvoldoende zorg besteedt.
Mij dunkt is er een zorgplicht waarbij termijnen gelden. Wij zouden tot een
aanscherping van het beleid, dat wij zelf hebben geformuleerd, moeten komen.
Mijn vraag is of wij daarmee kunnen wachten op de evaluatie van de decentralisatie
van de wetgeving op dit punt.Voorzitter! Tot slot wijs ik erop dat Wijk en Aalburg een kleine gemeente
met een grote school is. De plannen komen niet rond. Wat kan er gedaan worden?Voorzitter: WeisglasDe heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Implementeren en investeren: met dat motto zijn
de nieuwe bewindslieden van start gegaan. Een geruststellende gedachte na
twee kabinetsperiodes waarin bewindslieden van sociaal-democratische huize
het complete onderwijs met tal van ambitieuze plannen te lijf zijn gegaan.
Mijn eerste indruk is dat op dit moment een ander motto beter op zijn plaats
zou zijn, namelijk: verplegen en verzorgen. Her en der worden noodverbanden
gelegd, zoals dat het geval is bij de vernieuwing in de tweede fase van het
voortgezet onderwijs, terwijl enkele financiële injecties worden gegeven
in de hoop dat de patiënt er wat van zal opknappen.Belangrijke elementen bij verpleging en verzorging zijn opbeurende woorden.
De begroting is in dat opzicht in ieder geval gelukt, maar spoort die ook
met de werkelijkheid? De onderwijsuitgaven in Nederland blijven al jaren achter
bij de internationale OESO-norm. Daar is al eerder op gewezen. Ondanks de
investeringen die het kabinet zich gelukkig heeft voorgenomen, zullen de uitgaven
ten opzichte van die norm verder dalen. Steevast is het antwoord op klachten
hierover, dat het Nederlandse onderwijs internationaal prima scoort –
dat geloof ik ook wel – maar de vraag is hoelang dat nog zal duren.
In het afgelopen decennium is een grote wissel getrokken op de leraar. Als
Nederland internationaal goed scoort, is dat vooral aan die leraar te danken.
Verontrustend is dan ook dat het beroep van leraar op dit moment onder grote
druk staat. Het is van wezenlijk belang dat het beroep van leraar weer aantrekkelijk
wordt en dan gaat het volgens mij niet eens in de eerste plaats om de salarissen
van leraren. Belangrijker is vermindering van de werkdruk, die vooral als
gevolg van veel overheidsmaatregelen hoog is opgelopen.Ook ik wil in dit verband wijzen op de positie van veel directeuren in
het primair onderwijs. Wij zullen binnenkort uitgebreid over de lerarenproblematiek
kunnen spreken. Hier wil ik echter kwijt dat een bezuinigingsmaatregel als
de korting op de incidentele looncomponent niet te plaatsen is als je het
carrièreperspectief van de leraar wilt verbeteren.De bewindslieden zijn relatieve nieuwkomers op hun terrein. Zij kunnen
zich dan ook betrekkelijk onbevangen opstellen tegenover de gegroeide situatie
in het onderwijs. Daarom vraag ik ze te reageren op mijn waarneming, dat het
onderwijsbeleid in de afgelopen jaren wel heel sterk bepaald werd door materiële
belangen. Dat geldt de inrichting van het stelsel, waarbij grootschaligheid
centraal stond. Van die grootschaligheid wordt nu enige afstand genomen vanwege
de leefbaarheid van gemeenten. Dat is een impliciete erkenning van de stelling
dat dit sociale aspect ondergewaardeerd is gebleven.De materiële belangen zijn ook in toenemende mate gaan gelden bij
de inhoud van het onderwijs, waarbij economische motieven lijken te domineren.
Een thema als een leven lang leren is wat dat betreft illustratief. Een leven
lang leren wordt noodzakelijk geacht bij een steeds snellere verandering van
de samenleving. Ondanks mooie woorden die het tegendeel beloven, klinkt dat
dan als 'levenslang'. Natuurlijk ben ook ik van mening dat het van belang
is dat mensen hun talenten kunnen blijven ontwikkelen, maar de ontplooiing
van talenten reikt verder dan dienstbaarheid aan de verdere groei van de kennisintensieve
Nederlandse economie. Het leven is meer dan de permanente
voorbereiding om op het juiste moment van baan te veranderen. Aandacht voor
gezin en participatie in kerkelijke en andere maatschappelijke verbanden zijn
minstens zo belangrijk. Is het onderwijs nog voldoende toegesneden op het
aanleren van houding en vaardigheden die daarvoor van belang zijn? Ik vrees
van niet. Als er in de begrotingsstukken al wordt gesproken over onderwijs
als bindende kracht in de samenleving, gebeurt dat vooral in instrumentele
termen en heeft het vooral betrekking op achterstandsgroepen. Voor de rest
staat individuele ontplooiing centraal. Die ontplooiing mag evenwel geen doel
op zichzelf zijn, maar moet ertoe bijdragen dat de samenleving ontwikkeld
wordt in dienst van God en ten nutte van de medemens. Overdracht van normen
en waarden is daarbij van doorslaggevend belang. Het is de taak van de overheid
om de voorwaarde te scheppen dat voor die overdracht voldoende ruimte is.
Van wezenlijk belang daarbij is de betrokkenheid van de ouders bij de school.
Op dit punt heb ik wel zorgen. Komt deze betrokkenheid niet onder druk te
staan als steeds meer ouders beiden participeren op de arbeidsmarkt? Is ook
de staatssecretaris niet beducht voor de tendens dat van docenten wordt verwacht
dat zij steeds meer opvoedende taken overnemen? Worden docenten daarmee niet
overvraagd?De heer Cornielje (VVD):Hoe zou collega Schutte de betrokkenheid van de ouders bij de school verder
willen bevorderen? Hierover is een passage in het regeerakkoord opgenomen,
maar wat is zijn visie daarop?De heer Schutte (GPV):Op dat element kom ik straks nog terug. Eventuele vragen daarover beantwoord
ik graag op dat moment.De heer Rabbae (GroenLinks):Aan de ene kant zegt collega Schutte dat de overdracht van waarden en
normen belangrijk is. Aan de andere kent zegt hij dat het niet de bedoeling
is dat de leerkrachten met opvoedingstaken worden opgezadeld. Daar zit toch
enige contradictie in, of niet?De heer Schutte (GPV):Dat is in ieder geval niet de bedoeling. De overdracht van waarden en
normen is in mijn visie primair de taak van de ouders. Het onderwijs kan daarbij
een aanvullende en ondersteunende rol vervullen. Ik heb er bezwaar tegen dat
ouders steeds meer oneigenlijke verlangens richting het onderwijs uiten, hetgeen
wordt veroorzaakt door soms wel en soms niet beïnvloedbare omstandigheden.De heer Rabbae (GroenLinks):Dan heeft de heer Schutte het waarschijnlijk over zaken als wel of geen
ontbijt geven aan de kinderen.De heer Schutte (GPV):Ja, dat is daar een extreem voorbeeld van.Ons duale onderwijsbestel is een groot goed en dat moet ook zo blijven.
Zoals ik het nu zie, zal de invoering van de samenwerkingsschool de positie
van zowel de openbare als de bijzondere school en dus het duale bestel onder
druk zetten. Ik sta dan ook sceptisch tegenover de adviesaanvraag aan de Onderwijsraad.De afgelopen jaren heeft het onderwijsbeleid in het teken gestaan van
de autonomievergroting. Op zichzelf is dat een goede zaak. Vanzelfsprekend
mag dan ook van de scholen worden verwacht dat zij verantwoording afleggen
over de kwaliteit en over het behalen van gestelde doelen. De vraag is echter
tot hoever die verantwoording moet gaan. Waar ligt de grens bij de opmerking
dat de kwaliteit van het onderwijs steeds meer zal worden getoetst en bewaakt?
Ook moet worden voorkomen dat het kwaliteitsbegrip wordt verengd tot resultaten,
uitgedrukt in cijfers. Een verplichte Cito-toets aan het eind van het basisonderwijs
om de kwaliteit te toetsen, vind ik dan ook geen goede ontwikkeling. Naar
mijn mening behoort tot de kwaliteit van een school bijvoorbeeld ook de identiteit
op grond waarvan ouders voor die school kiezen. Deelt de staatssecretaris
die opvatting? Betekent dat dan ook niet dat ouders vanwege de door hen gewaardeerde
kwaliteit voor een school moeten kunnen kiezen waarvan zij vanwege de identiteit
geen bestuurslid kunnen zijn? Daarmee ben ik bij de opmerking die de heer
Cornielje van mij verwachtte.Mevrouw Lambrechts (D66):Zou de heer Schutte het een goed idee vinden om de gebruikers een stem
te geven in de kwaliteiten en resultaten die in beeld moeten worden gebracht?
Bij die gebruikers denk ik dan aan de ouders van leerlingen in het basisonderwijs
en aan de studenten in het hoger onderwijs.De heer Schutte (GPV):Het gaat hier om zaken die eigenlijk vanzelfsprekend zouden moeten zijn
en die overigens ook al bij heel veel scholen vanzelfsprekend zijn, bijvoorbeeld
doordat ouders via hun lidmaatschap van een schoolvereniging zeggenschap hebben
over de gang van zaken op school. Als dat in de praktijk niet altijd gebeurt,
wordt direct de politieke vraag gesteld: zou de overheid het moeten doen?
Dat is het moeilijke van dit soort vragen. Het is inderdaad een vanzelfsprekende
zaak. Ouders doen er ook goed aan om er bij de keuze van de school rekening
mee te houden dat zij hun kinderen naar een school sturen waar zij die invloed
hebben. Ik wil niet automatisch de volgende stap zetten dat de overheid daar
allerlei voorschriften voor moet geven.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is natuurlijk niet iets wat uit de hemel komt vallen: er zijn medezeggenschapsraden
en in het hoger onderwijs zijn er opleidingscommissies. Het zou heel nuttig
kunnen zijn om te bekijken hoe die bestaande instrumenten zo kunnen worden
ingericht dat de gebruikers – zoals u en ik vanzelfsprekend vinden –
een stem krijgen.De heer Schutte (GPV):Dat ben ik met u eens.De voorzitter:De heer Cornielje kan nog een korte vraag stellen, want wij moeten aan
het volgende onderwerp beginnen.De heer Cornielje (VVD):De heer Schutte zou nog terugkomen op mijn interruptie. Ik zal niet het
uitvoerige debat herhalen over het al of niet toelaten van ouders in het bestuur.De voorzitter:Daar zou u ook de kans niet toe krijgen.De heer Cornielje (VVD):De heer Schutte wenst die toelating van ouders tot het bestuur niet, maar
hoe wenst hij de betrokkenheid van ouders dan te vergroten?De heer Schutte (GPV):Ik heb het antwoord in feite al aan mevrouw Lambrechts
gegeven. Het is vanzelfsprekend dat ouders een rol in die scholen spelen;
daarmee kunnen zij al bij de keuze van de school rekening houden. Ik heb het
oog op de niet op heel grote schaal voorkomende specifieke situatie waarin
ouders hun kind vanwege de identiteit graag naar een school willen sturen,
maar weten dat zij geen lid kunnen worden van de schoolvereniging en van het
bestuur, omdat die identiteit niet helemaal parallel loopt met hun ideeën
over de grondslag van de school. Mijn kritiek op de afspraak in het regeerakkoord
is dat dit in feite wordt weggepoetst onder de noemer van de keuzevrijheid
van ouders. Daar maak ik bezwaar tegen, maar verder vind ik het prima dat
er allerlei mogelijkheden zijn om de ouders bij de school te betrekken, zolang
het gaat om de eigenlijke taken van de school.De heer Cornielje (VVD):Kunt u voorbeelden geven van waar de positie van de ouders versterkt moet
worden?De heer Schutte (GPV):Ik zou het bijvoorbeeld heel belangrijk vinden als steeds meer scholen
de verenigingsvorm zouden kiezen, zodat ouders lid kunnen worden van de schoolvereniging.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb meegemaakt dat het bestuur van een bijzondere school, waarvan de
meerderheid of althans een groot deel van de leerlingen bestaat uit Turken,
Marokkanen, Surinamers etc., gesloten is voor participatie van ouders uit
die groeperingen. Vindt u dat een goede zaak? Vindt u, zoals sommige mensen,
dat die Turkse en Marokkaanse ouders eigenlijk eerst katholiek moeten worden
om toe te treden tot het bestuur van een katholieke school? Of vindt u dat
zij, ook in de huidige situatie, gewoon bestuurslid moeten kunnen worden?De heer Schutte (GPV):De eerste vraag die ik dan stel, is: hoe komt het toch dat mensen die
zich blijkbaar zo ver verwijderd voelen van de identiteit van een school,
toch voor die school kiezen? Als die vraag serieus beantwoord wordt, kom je
aan die volgende vraag toe. Het is een omkering van de volgorde als u eerst
vraagt waarom ouders geweerd mogen worden, gegeven het feit dat 90% van de
ouders de richting van de school niet onderschrijft. Er gaat iets aan die
vraag vooraf: die 90% kiest om de een of andere reden voor die school en dat
begrijp ik niet zo goed.De heer Rabbae (GroenLinks):Het feit dat zoveel kinderen uit die groeperingen op die school zitten,
betekent op z'n minst een impliciete erkenning door de ouders van de identiteit
van die school; anders hadden zij niet voor die school gekozen. Het gaat mij
echter om het participeren in het bestuur, los van het identiteitsvraagstuk.
Het lijkt mij eigenlijk logisch dat ouders uit die leerlingenpopulatie deelnemen
aan het bestuur, zonder dat het vraagstuk van de identiteit aan de orde komt.
Die identiteit wordt niet door de ouders ter discussie gesteld.De heer Schutte (GPV):Ik vind dit soort situaties ongelukkig, omdat zo een spanning wordt ingebouwd
tussen de handhaving van de identiteit en de keuzevrijheid van de ouders.
Ik vraag mij af of het feit dat die ongelukkige situatie voorkomt, moet worden
gebruikt als reden om de scholen te verplichten om hun instrument voor de
handhaving van de identiteit op te geven. Dat is niet de aangewezen weg; ik
zou liever de weg opgaan om de ouders voluit te laten weten wat het karakter
van de school is, inclusief hun rechten en de beperking van hun rechten. Vervolgens
maken de ouders hun keuze. Als zij dan toch voor die school kiezen, wijs ik
erop dat de vrijheid van keuze en van vereniging in Nederland een groot goed
is.Voorzitter! Ik sluit af met enkele specifieke punten.Ten eerste is dat de discussie over de tweede fase in het voortgezet onderwijs.
Dat er bij de invoering van de profielen tweede fase van het studiehuis knelpunten
gesignaleerd zijn, vind ik niet zo vreemd. Het gaat immers om een ingrijpende
operatie. Er is naar mijn mening echter geen reden tot belangrijke wijzigingen
van het beleid. Als er echt aanleiding is om op dit moment examenprogramma's
te verlichten, kan ik daarmee instemmen. Het moet dan wel op een zorgvuldige
manier gebeuren. Ik ga er overigens van uit dat knelpunten hierbij niet worden
opgelost door aantasting van de vrije ruimte. Ik begrijp toch ook goed dat
scholen met de invoering van CKV2 en CKV3 kunnen doorgaan als men dat heeft
gepland? Een voorwaarde voor het welslagen van het studiehuis is dat er voldoende
middelen vrijkomen voor ICT. Op dit punt zijn door de vorige minister ten
onrechte verwachtingen gewekt. Bij gebrek aan middelen moet ook gekeken worden
naar vormen van samenwerking. De computersituatie in de BVE-sector is gunstiger
dan in het primair en secundair onderwijs. Is het niet mogelijk dat op dit
punt tot afstemming van gebruik kan worden gekomen?Ten tweede doet de computer zijn invloed ook anderszins gelden. Onlangs
verscheen, met medewerking van onze gewaardeerde collega Cherribi, een alarmerend
rapport van de Nederlandse Taalunie over de invloed van het Engels in de computertaal
van het Nederlands. Ik heb uit de pers begrepen dat de minister, samen met
staatssecretaris Van der Ploeg, afgelopen maandag in een vergadering met de
Taalunie op het rapport heeft gereageerd. Willen zij deze reactie ook aan
de Kamer kenbaar maken? Zij weten hoezeer wij ons interesseren voor alles
wat met de Nederlandse taal te maken heeft.Ten derde de BVE-sector. Daar wordt gekozen voor versterking van de onderwijsintensiteit.
Er zullen in de wet voorschriften voor de 1000-urennorm worden opgenomen.
Dat is prima. Krijgt het ook een financiële vertaling? Is het niet zo,
dat juist als gevolg van een krappe financiering het aantal opleidingen dat
zelfs niet meer aan de 850-urennorm voldoet steeds meer toeneemt?Ten slotte trof ik tot mijn verbazing in de begroting weer een passage
aan over vrouwen in hogere en leidinggevende posities. Wellicht herinnert
men zich dat ik bij de behandeling van de begroting vorig jaar heb voorgesteld
dat het departement eerst zelf eens het goede voorbeeld zou geven. Met andere
woorden, een vrouwelijke minister van OCW. Ik moet constateren dat het er
weer niet van is gekomen. Zoals men weet, verplicht de wet de scholen ten
aanzien van vrouwen in leidinggevende posities een beleid te ontwikkelen en
daarover verantwoording af te leggen. Ik nodig de minister daarom uit aan
te geven wat is gedaan om te komen tot een vrouwelijke minister van
OCW. Als de bewindslieden hun eigen richtlijnen serieus willen nemen, zou
ik overigens een heel snelle oplossing weten. Wat zouden de minister en de
staatssecretaris ervan vinden om van rol te wisselen?De voorzitter:Ik sta één interruptie per persoon toe bij dit onderwerp.
Ik zie het anders al helemaal voor mij.De heer Cornielje (VVD):Heeft de heer Schutte liever mevrouw Netelenbos als minister van Onderwijs?
Hoe rijmt hij dat met zijn eerste opmerking van daarnet?De heer Schutte (GPV):De heer Cornielje zal begrijpen dat ik niet spreek over personen. Ik vind
het al heel wat dat ik iets mag opmerken over een rolverwisseling tussen minister
en staatssecretaris. Als daar een bevredigend antwoord op komt, denk ik dat
wij al een heel eind zijn gekomen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de eerste termijn van de kant
van de Kamer. Zoals bekend, zullen de minister en de staatssecretarissen vanavond
in hun eerste termijn antwoorden.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-1649-1666.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl