Voortzetting van de behandeling van het rapport van de Algemene Rekenkamer "Financiële relaties met grote ondernemingen" (25080).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 6630-6654

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-06-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 95, pagina 6630-6654

19-06-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25080Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet op de studiefinanciering in verband met de overgang van studerenden van de ziekenfondsverzekering naar de particuliere ziektekostenverzekering, op grond waarvan de zogenaamde vrije voet wordt verhoogd en het zogenaamde kortingspercentage wordt verlaagd (25330); en - Wijziging van de Ziekenfondswet in verband met de beëindiging van de medeverzekering van WSF-gerechtigden (25368), en over: - de motie-Oedayraj Singh Varma (nr. 7)Pagina 6627-6630
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, in verband met het opnemen van de mogelijkheid om medewerking te vorderen van een samenwerkingslichaam als bedoeld in artikel 110 van de Wet op de bedrijfsorganisatie (25289)Pagina 6565-6565
Behandeling van de verslagen van de commissie voor Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (25057, nrs. 140 t/m 158)Pagina 6565-6565
Presentie en opening (donderdag 19 juni 1997)Pagina 6565-6565
Voortzetting van de behandeling van de nota Thuiszorg en zorg thuis (25351)Pagina 6597-6608
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 19 juni 1997)Pagina 6654-6656
Voortzetting van de behandeling van het rapport van de Algemene Rekenkamer "Financiële relaties met grote ondernemingen" (25080).Pagina 6630-6654
Behandeling van het rapport van de Algemene Rekenkamer "Financiële relaties met grote ondernemingen" (25080)Pagina 6608-6627
Regeling van werkzaamheden (donderdag 19 juni 1997)Pagina 6593-6597
Behandeling van de nota Thuiszorg en zorg thuis (25351)Pagina 6565-6593

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 116 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het rapport van de Algemene Rekenkamer "Financiële relaties met grote
ondernemingen" (25080).De beraadslaging wordt hervat.De heer Mateman (CDA):Voorzitter! Het rapport van de Rekenkamer over het toezicht op grote ondernemingen
heeft geculmineerd in een toegespitst nader onderzoek over technolease. Als
eerste stelling breng ik naar voren dat de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer,
ondanks deze pikanterieën, niet mogen ondersneeuwen. Het gaat nog steeds
om de aanbevelingen van de Rekenkamer, naast alles wat met technolease te
maken heeft.Ik constateer tevens dat dit een van de meest goed bestudeerde onderwerpen
is geweest van het afgelopen jaar. Enkele werkgroepen van de Kamer hebben
zich ermee beziggehouden. Ik noem de werkgroep-Van Rey, waarvan ik zelf deel
mocht uitmaken. Ik noem ook de werkgroep-Wolters; grote dank! De Kamer heeft
zich uitgesloofd in honderden vragen over dit onderwerp om maar te kijken
waar ergens iets scheef zou kunnen zitten in dit dossier. De democratie heeft
hier optimaal gefunctioneerd. De Rekenkamer heeft de wettelijke mogelijkheden
tot het uiterste benut, zo zij al niet over het scherp van de snede is gegaan.
De pers heeft er bovenop gezeten. Ik wil een woord van waardering uitspreken
voor met name het dagblad NRC Handelsblad, omdat het zo'n aandacht aan deze
zaak heeft besteed. Dat heeft ons namelijk gedwongen om nog eens alles tegen
het licht te houden en elke mogelijke belangentegenstelling, bevoordeling
en steunverlening op oneigenlijke gronden goed nader te bekijken.De heer Rabbae (GroenLinks):Uw dankwoorden in de richting van NRC Handelsblad kan ik onderschrijven.
Vindt u het echter niet triest dat wij het als Kamer van de media moeten hebben
om door het kabinet geïnformeerd te worden?De heer Mateman (CDA):Ja, maar dan zou u dagelijks nog veel triester moeten zijn dan ik. De
vele vragen die door uw fractie worden gesteld, zijn namelijk vrijwel uitsluitend
gebaseerd op berichten in de media. U zou dus in een constante staat van grote
triestheid moeten verkeren. Ik zie u echter opgewekt rondlopen. Ik blijf u
ook opgewekt aankijken.De heer Rabbae (GroenLinks):Als het gaat om dingen buiten het verkeer tussen het kabinet en het parlement,
kan ik het mij voorstellen dat wij onze puntjes uit de media halen.
Het gaat nu echter om een zeer substantiële kwestie. Het is toch de plicht
van het kabinet om het parlement daarover te informeren. Wij moeten niet onze
toevlucht tot de media zoeken om geïnformeerd te worden.De heer Mateman (CDA):U moet even de juiste volgorde aanhouden. Ik ben begonnen met een compliment
uit te spreken aan het adres van dit orgaan, omdat het in deze zaak voor een
deel nieuwe gegevens boven water heeft gevaren. Die gegevens waren ten dele
ook voor mij en mijn fractie nieuw. Vervolgens heeft de Kamer gedaan wat er
moest gebeuren. Zij heeft hier nadere onderzoeken naar ingesteld. Je kunt
zeggen dat het triest is dat dit door de media moet gebeuren, maar de media
vormen een integraal onderdeel van de countervailing powers in een democratie.
Dat is in vele landen zo. Ik moet zeggen dat ik niet eerder heb gemerkt dat
er door uw fractie kritische vragen werden gesteld en dat u gegevens boven
tafel wist te varen die wij niet hadden. U stelt die vraag, maar wij kunnen
elkaar de hand reiken. Ik neem namelijk aan dat u de waardering hiervoor deelt.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Collega Mateman weet dat ik al in 1994 aan de toenmalige minister
van Economische Zaken heb gevraagd om een aantal dingen op te helderen. Hij
weet wat zijn antwoord was: hij wist het antwoord wel, maar wilde het nog
niet geven, omdat er zogenaamd nog overleg gaande was. En dat is toch schandalig.
Nu kijkt de heer Mateman mij echter aan alsof ik als woordvoerder van GroenLinks
niet mijn best heb gedaan om een aantal zaken naar boven te halen. Als hij
naar de schuldige wil kijken, moet hij volgens mij in de richting van de regering
durven te kijken, ook al heeft daar een CDA-minister in gezeten.De heer Mateman (CDA):Ik zeg daar volop ja op, want u hebt op dat ogenblik een goede vraag gesteld.
Ik heb daar grote waardering voor, want u moet het hier met weinig mankracht
waarmaken. Toen eenmaal bleek dat er discussie over mogelijk was, heeft mijn
fractie zich evenwel in elk stadium van de discussie samen met u gesteld achter
de stelling dat wat er in dit dossier maar te onderzoeken zou kunnen zijn,
ook door ons onderzocht moest worden. Daarom heb ik ook die opmerking in de
richting van collega Van Rey gemaakt. Ik heb hem vanmiddag nog mogen spreken,
maar ik zie hem nu helaas niet in de zaal. Ik heb daar echter begrip voor.
Wij hebben evenwel gezegd: ook al zou de heer Van Rey de Eiffeltoren willen
beklimmen om de waarheid boven tafel te krijgen, de CDA-fractie zal achter
hem aanlopen, al was het maar om de indruk te vermijden dat hier wat te verbergen
zou zijn. Collega Van Walsem heeft dat beter aangevoeld dan wie ook. Hij heeft
op een bepaald ogenblik gezegd: nou is het genoeg; ik ken de gegevens nu wel;
het CDA moet wel zo doen, want het wil nooit in de hoek terechtkomen waarin
het zijn eigen bewindslieden moet verdedigen.Verder heeft hij gezegd dat angst en lafheid hebben geleid tot het onderzoek
naar technolease. Daar kunnen wij met hem over discussiëren. Ik denk
trouwens dat hij ten dele gelijk heeft: wij waren zo angstig en laf om dat
te willen, omdat wij hier niet bij het einddebat wilden komen te staan met
de veronderstelling dat iemand zou kunnen zeggen dat wij een vorm van onderzoek
geblokkeerd hebben. Dat hebben wij ook niet gedaan. Als iemand nu nog komt
met de stelling dat het niet voldoende is onderzocht, dan gaan wij het traject
nog een keer af. Ik daag dan echter wel iedereen uit om bij alle gegevens
die nu op tafel liggen, overeind te houden dat er iets gebeurd is wat ook
bij kritische beschouwing het daglicht niet kan verdragen. Daar gaat het vandaag
om. De democratie heeft echter gefunctioneerd, zoals zij moet functioneren.
Er was een kritische pers, een kritische samenleving, een kritisch kabinet
en een onafhankelijke Rekenkamer. Het is bijna een plaatje uit een idyllisch
landschap.De heer Rabbae (GroenLinks):Wilt u in dit rijtje ook nog een lam parlement opnemen?De heer Mateman (CDA):Neen, want wij hebben ondertussen toch gedaan wat wij moesten doen. Het
is volgens mij een goede zaak dat wij hier nog steeds over discussiëren.
Wij kunnen niet zeggen dat een parlement pas goed functioneert, als het na
zorgvuldig onderzoek zegt dat het toch niet voldoende was, omdat het allemaal
fout was. U hebt net als ik alle vertrouwelijke gegevens kunnen inzien.De heer Rabbae (GroenLinks):Het parlement werkt goed, als het ook al zijn middelen wil aanwenden om
tot de waarheid te komen. U zegt dat het CDA bereid is om Jos van Rey tot
bovenin de Eiffeltoren te volgen, maar dat hoeft niet. Wij kunnen hier blijven.
U weet dat wij hebben gepleit voor een parlementair onderzoek op dit punt.
Ik heb beluisterd dat u daar in eerste instantie voor was, waarna de CDA-fractie
heeft ingebonden. Kunt u dat verklaren?De heer Mateman (CDA):Wij waren en zijn voor een parlementair onderzoek. In de afgelopen periode
is de facto natuurlijk een parlementair onderzoek gehouden, hoe je het verder
ook noemt. Er zijn werkgroepen aan het werk geweest met niet de eerste de
beste Kamerleden. Over de eerste werkgroep wil ik niets zeggen, want daarvan
was ikzelf lid. Naar de tweede werkgroep hadden wij collega Wolters afgevaardigd.
U had er ook in kunnen zitten als u had gewild, maar u had daar bepaalde bezwaren
tegen. In die werkgroep zaten andere zwaargewichten, zoals mevrouw Giskes.
Ik had niet het gevoel dat het kabinet bij voorbaat verdedigd moest worden,
al was het alleen maar omdat een groot deel van de verantwoordelijkheid op
het vorige kabinet sloeg, en ik mij voor kan stellen dat er hier partijen
zitten die, als zij zich partijpolitiek zouden opstellen, daar nog eens extra
kritisch naar zouden willen kijken. Ik constateer dat dat niet is gebeurd,
en ik zeg dat in waarderende zin tegen het huidige kabinet. De samenstelling
ervan is verkeerd en het had er nooit moeten komen, maar dat is een heel andere
zaak. In dit dossier, geconfronteerd met alle gegevens die op tafel liggen,
heeft het kabinet gezegd: wat door onze voorgangers is gedaan is een goede
zaak geweest, zodat wij dat verdedigen, want wij staan daarvoor. Het kabinet
houdt dat overeind wat, na nader onderzoek, ook op sterke basis gebeurt. In
dit kabinet zijn de antwoorden op vragen over technolease ondertekend door
minister Zalm, en in het vorige kabinet leek het zo te zijn dat de staatssecretaris
van Financiën zich er eenzaam en alleen doorheen moest slaan
met een zeer welwillende minister van Financiën, waarvan de welwillendheid
met name daaruit bestond dat hij een zeer groot vertrouwen had in zijn minister
van Financiën, zodat hij het zelf maar moest uitzoeken. Onder dit kabinet
is dat niet zo. Wij stellen dat zeer op prijs, wat ik overigens ook in een
perscommentaar heb gezegd, wat niet alle organen heeft gehaald, zo is mij
inmiddels gebleken; vandaar dat ik het vandaag op deze plaats herhaal.Onze conclusie is dat technolease zoals die heeft plaatsgevonden aan de
regels voldeed, zij het dat daarover, omdat het een nieuw instrument was en
een aantal bedrijven vooraf zekerheid wilde hebben, in de rulingsfeer overleg
is geweest. Het was begrijpelijk dat Financiën er niet veel voor voelde,
want dan moet het zich binden. Eens maar nooit weer, want je zit elke keer
weer voor hetzelfde; maar anderzijds is dat vanuit de sfeer van de betrokkene
een heel begrijpelijke zaak. Sinds de wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting
met ingang van 1 januari 1995, met een onbeperkte verliescompensatie voorwaarts,
is technolease een minder belangrijk instrument geworden. De sale- en lease-backconstructie,
die verdamping van overwinsten en ondergewaardeerde activa kon voorkomen,
is nu minder interessant dan op dat ogenblik. Dat grote Nederlandse bedrijven
daarvan geprofiteerd hebben, wie zou ze dat misgunnen? Het is een aantal Nederlandse
bedrijven ook heel erg goed uitgekomen. Het was legaal. Het is het goede recht
van Brussel dat het daar zijn tanden op stuk mag bijten; ik wens ze daarbij
geen enkel succes toe. Ik heb vertrouwen in de afloop van dat onderzoek.De heer Rabbae (GroenLinks):U zegt dat technolease een normale gang van zaken was. Bent u het met
mij eens dat dat betekent dat de belastingdienst op grond van de aangifte
een oordeel velt over de overeenkomst tussen partijen? Bent u het verder met
mij eens dat het absoluut niet normaal is dat een zaak van een belastingplichtige
uiteindelijk belandt bij de minister-president?De heer Mateman (CDA):Dat ben ik niet met u eens. Zelfs bij een heel goed omschreven belastingwetgeving
als de onze, die door een vrij constante jurisprudentie ondersteund wordt,
is het altijd mogelijk om in concrete praktijkgevallen tot afwegingen te komen,
waarbij bedrijven van tevoren zekerheid vragen aan de belastingdienst. Als
dat beleidszaken zijn, kunnen daarbij de bewindslieden worden ingeschakeld.
Het is een van de sterke punten van Nederland, ook in de internationale beleidsconcurrentie,
dat de Nederlandse belastingdienst überhaupt bereid is om zich aan dat
soort zaken te binden. Ik vind dat dus niet vreemd. Integendeel, het gebeurt
heel open. Het gebeurt van tevoren en wordt schriftelijk vastgelegd door de
belastingdienst en daar kunnen rechten aan worden ontleend. Ik zou het pas
slecht vinden als het allemaal achter gesloten deuren zou gebeuren en niemand
dat zou kunnen controleren, ook achteraf niet.De heer Rabbae (GroenLinks):Zelfs als u gelijk zou hebben – wat ik ten zeerste bestrijd –
dan had het toch zo moeten zijn dat na die rulingsoperatie de zaak publiekelijk
werd gemaakt, zodat andere bedrijven ook wisten hoe zij in een gelijk geval
gelijk behandeld konden worden?De heer Mateman (CDA):Voorzover rulings resulteren in algemene beleidslijnen, worden ze in de
vakpers door middel van aanschrijvingen openbaar gemaakt. Als het om concrete
toepassingen in concrete gevallen gaat, zou het heel merkwaardig zijn als
dat gebeurde. Ik zou zeer geïnteresseerd zijn in uw correspondentie met
de belastingdienst, als u die zou hebben, maar ik heb er geen recht op en
eigenlijk wil ik het ook niet weten.De heer Rabbae (GroenLinks):Het gaat er niet om dat mijn fractie vindt dat gegevens over een particuliere
belastingplichtige bekend worden gemaakt. Het gaat echter om een massief geval
als het gaat om de bijdrage die geleverd wordt aan zo'n bedrijf. Zelfs wanneer
ik het met u eens ben als u zegt dat het een kwestie is van rulings, kunt
u eigenlijk niet overeind houden dat daar dan niet, anoniem, bekendheid aan
had moeten worden gegeven in de richting van het publiek en andere bedrijven.De heer Mateman (CDA):Er is bekendheid aan gegeven. De mogelijkheid is niet aangedragen van
de zijde van de belastingdienst. Ik zou bijna zeggen dat op grond van onderzoekingen
blijkt dat dat allerminst het geval is. Dat is ook niet gebeurd van de zijde
van departementen. De constructie is aangedragen door de betrokkenen zelf.De heer Rabbae (GroenLinks):De voorzitter van de Rabobank, de heer Wijffels, heeft in een interview
met NRC Handelsblad gezegd dat als het gaat om Fokker, de overheid hem heeft
gevraagd om Fokker te helpen. U kunt dan ook niet overeind houden dat het
altijd...De heer Mateman (CDA):Ik zeg ook niet altijd. Op het moment dat dit soort dingen toegepast worden,
komt het initiatief van degenen die aan de mogelijkheid denken en die weg
willen inslaan. Bij Fokker zult u zich met mij verheugen over het feit dat
deze weg aan Fokker gewezen is. Dat het zo triest met Fokker is afgelopen,
daar praten wij volgende week over. Het is kennelijk een algemeen toegankelijke
weg geweest, die in het geval van Fokker is toegepast. Wij moeten af van de
stelling dat er een uitzondering is gemaakt voor bepaalde bedrijven.De heer Rabbae (GroenLinks):Daar ging mijn vraag niet over. Mijn vraag ging over het volgende. Vindt
u het normaal dat, zoals de heer Wijffels in het interview in NRC Handelsblad
zegt, in het geval van Fokker de overheid een beroep op hem heeft gedaan om
tot zo'n constructie te komen? Dat is toch geen normale kwestie?De heer Mateman (CDA):Als algemene stelling zou ik het niet willen aanbevelen, maar het laatste
dat ik een bewindsman en een kabinet kwalijk neem, is dat zij, als zij geconfronteerd
worden met een noodlijdend bedrijf met deze gigantische uitval van werkgelegenheid,
de hun bekende mogelijkheden gebruiken om zo'n bedrijf te zeggen welke mogelijkheden
er zijn om eruit te komen. Dat is volstrekt legaal. Als ik ooit in dezelfde
problemen terechtkom, hoop ik ook tegen een bewindsman aan te lopen die mij
een tip geeft over hoe ik het zou kunnen oplossen. Ik wil ze dat niet kwalijk
nemen. Ik wil er eigenlijk een compliment voor uitspreken
dat men het op die wijze heeft gedaan.De heer Poppe (SP):Nu de heer Mateman nog steeds optreedt als deel van de hofhouding van
het vorige kabinet, komt hij dan met een voorstel om alle grote ondernemingen
op deze wijze te gaan steunen? Het is toch prachtig als je met miljoenen kunt
steunen, zonder dat het iemand ook maar één cent kost. Wanneer
komt hij met zo'n voorstel?De heer Mateman (CDA):In uw vraag zit de vooronderstelling dat het een vorm van steun zou zijn.
Het ging er echter om dat bedrijven op bestaande mogelijkheden zijn gewezen.
Uw belastingconsulent zal u wellicht ook op bepaalde mogelijkheden wijzen
als u in de problemen komt. Ik neem dat adviseurs niet kwalijk. Daar worden
ze voor betaald.De heer Poppe (SP):U zegt dat alles in orde is. Waarom zijn de brieven van bewindslieden
uit het vorige kabinet – bewindslieden van uw partij – dan nog
steeds vertrouwelijk?De heer Mateman (CDA):Dat is in feite de algemene vraag of blauwe brieven, amice-brieven van
kabinetsleden aan elkaar openbaar gemaakt moeten worden. Deze vraag slaat
niet alleen op technolease, maar ook op buitenlands beleid en op elk ander
beleidsonderdeel. Het huidige kabinet heeft gezegd dat deze brieven in principe
niet openbaar gemaakt worden. Deze brieven zijn alleen van belang als de inhoud
daarvan is neergeslagen in wetgeving. Minister Zalm heeft schriftelijk aangegeven
dat alleen wanneer dergelijke briefjes tot wetgeving leiden, de Kamer daarover
kan oordelen. Voor het overige zijn het hoogst persoonlijke erupties, hoe
belangrijk ze soms ook zijn, van individuele bewindslieden. Dit geldt voor
alle vorige kabinetten, het huidige en alle toekomstige kabinetten. Dit geldt
voor alle onderwerpen, inclusief technolease. Uw vraag heeft met technolease
op zichzelf niets te maken.De heer Poppe (SP):Die brieven hebben alles met technolease te maken. Ik stel vast dat u
dat de vraag van de voorzitter van de onderzoeksdelegatie om die brieven openbaar
te behandelen, onterecht vindt.De heer Mateman (CDA):Die vraag past in de algemene stijl van een groot deel van het parlement.De heer Poppe (SP):Je vraagt iets terwijl je al weet dat het antwoord "neen" is.De heer Mateman (CDA):Wij hebben na de perspublicatie en na de vrij indringende suggestieve
vragen van de heer Van Rey – de ondertoon daarvan was dat er een heleboel
fout zat – gezegd dat alles moest gebeuren om zoveel mogelijk boven
water te krijgen. Wij waren er overigens van overtuigd dat er niets fout zat.
Ook al had de heer Van Rey gezegd dat wij de Eiffeltoren hadden moeten beklimmen,
wij waren hem gevolgd. Collega Wolters en de vertegenwoordigers van andere
partijen – ook die van de PvdA en zelfs van D66 – hebben gezegd:
die vraag wordt weliswaar door een minderheid van de Kamer gesteld, maar zij
moet beantwoord worden. Dit betekent niet dat wij dezelfde vraag hadden willen
stellen, want het was een vraag naar de bekende weg. Als u ooit bewindsman
wordt, mijnheer Poppe, zult u dezelfde stelling huldigen. Als dat niet het
geval is, kunt u nu uitspreken dat al uw persoonlijke brieven openbaar gemaakt
worden. Daar heb ik geen bezwaar tegen.De heer Poppe (SP):Belangrijke gedeelten uit de brieven waar ik over spreek, hebben in de
kranten gestaan. Daaruit blijkt dat de inhoud daarvan alles te maken heeft
met technolease. Leden van uw partij hebben duidelijk gezegd dat die constructie
niet kan. Bert de Vries, voormalig minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
heeft duidelijk gezegd dat de Kamer onjuist is voorgelicht. Hij meent dat,
wanneer de Kamer had geweten wat dit allemaal zou gaan kosten, het niet doorgegaan
zou zijn. Schrijft de heer De Vries, uw partijgenoot, niet de waarheid in
zijn brief? Is het allemaal prima verlopen en heeft het niets gekost?De heer Mateman (CDA):U heeft de afgelopen weken een- en andermaal gevraagd of dit soort brieven
openbaar gemaakt kon worden. Daar is negatief op geantwoord, maar u citeert
er desondanks uit.De heer Poppe (SP):Ik citeer het dagblad Trouw.De heer Mateman (CDA):U vraagt kennelijk naar de bekende weg. Ook bewindslieden hebben hun persoonlijke
opvatting over de wijze waarop overheidsuitgaven besteed moeten worden. Belastingwetgeving
verandert wel eens. Natuurlijk is de uitvoering van normale wetgeving vaak
reden om het beleid bij te stellen. Als er een exorbitant beroep gedaan wordt
op de individuele huursubsidie, vraagt een kabinet zich af of die regeling
niet veranderd moet worden. Dat is normaal. Dit wil niet zeggen dat er fraude
gepleegd wordt. Het blijkt alleen dat de uitvoering van een bepaalde regeling
erg duur is. De privé-opvatting van de heer Bert de Vries – het
was geen kabinetsbesluit – was kennelijk dat hij het erg duur vond.
Ik maak dat op uit perspublicaties. Hij had zich dan sterk moeten maken in
zijn officiële hoedanigheid als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
om een kabinetsbesluit af te dwingen waardoor het beleid zou veranderen. Dat
heeft de heer Bert de Vries niet gedaan. Hij heeft kanttekeningen gemaakt
in een akte. Hij heeft briefjes de deur uit gedaan. Heel interessant allemaal.
Hij heeft allerlei verjaardagswensen rondgestrooid en opmerkingen gemaakt
in wandelgangen, zoals u en ik dat ook doen. Maar ik heb te maken met officieel
beleid en niet met wat ambtelijke werkgroepen formuleren of wat aan gedachten
wordt geformuleerd door hoogleraren. Beleid wordt hier in deze Kamer gemaakt,
door kabinetsleden onderling. Daar gaat het om. Dat is controleerbaar. Als
ik mij beroep op andere instanties, dan verschuif ik de politiek naar de achterkamer,
met alles respect voor de heer Bert de Vries.De heer Poppe (SP):Voorzitter! De heer Mateman treedt nog steeds op als hofnar van het vorige
kabinet.De heer Mateman (CDA):Ik weet niet of ik mij dat moet aantrekken of dat het als compliment bedoeld
is.Voorzitter! Over technolease in het algemeen heb ik voldoende gezegd.
Het lijkt mij wel goed als deze gedachtewisseling Brussel bereikt, omdat daar
kennelijk op grond van de Nederlandse discussie de indruk is gevestigd dat
wij toch wel ontzettend slim bezig zijn geweest. Dat zou mooier
zijn dan waar is of meer waar dan mooi is.Ik kom toe aan het punt van de overheidscommissarissen. Dit thema staat
in oneigenlijk verband met het onderwerp van vandaag. Nu er opmerkingen over
gemaakt zijn, wil ik wel zeggen dat naar mijn mening dit onderwerp het minst
aanleiding geeft tot een algemene discussie dan welk ander onderwerp ook.
Als het onderwerp van de overheidscommissaris ergens irrelevant was en is,
dan is het bij de kwestie van technolease. Het heeft geen enkele rol gespeeld,
zo blijkt uit alle ook vertrouwelijke stukken die wij gezien hebben. Ik kan
dat zeggen zonder de vertrouwelijkheid te schenden.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De heer Mateman weet dat het rapport van de Rekenkamer niet alleen over
technolease gaat. Het rapport gaat over veel meer. Technolease was in eerste
instantie maar een heel klein onderdeel. Juist het functioneren van de ambtenaar
als overheidscommissaris is in een aantal onderdelen van het rapport naar
voren gekomen. Als de heer Mateman zegt dat dit onderwerp geen rol speelt
bij technolease, dan wijs ik hem erop dat technolease slechts een klein onderdeel
van het rapport uitmaakt.De heer Mateman (CDA):Daarin heeft mevrouw Voûte gelijk. Bovendien is het feit dat dit
punt vandaag genoemd wordt voor mij voldoende reden er wel op te reageren.
Dat het een ijzeren regel zou zijn, een soort secondaire arbeidsvoorwaarde,
dat topambtenaren bij bepaalde bedrijven met overheidsinvloed overheidscommissaris
zijn, vind ik een te gemakkelijke stelling. De omgekeerde stelling dat iedereen
in dit land geschikt is overheidscommissaris te worden behalve topambtenaren,
is het andere uiterste. Je moet dan aantonen dat er van belangenverstrengeling
sprake zou zijn of dat die bedrijven zo gek zijn om te denken dat zij steun
van de overheid zouden krijgen. Die illusie is voor de overheidsbedrijven
die nu in discussie zijn, niet waar gebleken. Anders had de ambtenaar-commissaris
bij Fokker nog wel wat uit te leggen, zo vrees ik. Je moet er wel capabele
mensen neerzetten. Ambtenaar-commissarissen kunnen heel capabel zijn en daarvoor
in aanmerking komen. Ik wil hen niet bij voorbaat uitsluiten. Ik begrijp ook
niet wat het bijdraagt aan de zuiverheid om iemand anders neer te zetten bij
zo'n bedrijf die niet gebonden is aan de Kamer. Welke extra waarde voegt dat
toe, behalve een vermeende onafhankelijkheid?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het gaat om niet om de kwaliteit van de topambtenaar als overheidscommissaris.
Er is gelukkig heel veel kwaliteit bij ambtenaren. De VVD-fractie onderkent
dat. Het gaat om de positie van de ambtenaar als overheidscommissaris. Ik
heb duidelijk aangegeven dat wij die functiescheiding belangrijk vinden.De heer Mateman (CDA):Ik heb de argumentatie van mevrouw Voûte aangehoord. Ik plaats daar
de voordelen tegenover. De topambtenaar brengt als commissaris ook zijn kennis
in, ook als hij de Chinese walls voor zichzelf in de gaten houdt. Die kennis
bezit hij. Hij weet wat er speelt. Hij kijkt om zich heen. Hij brengt die
kennis in. Daar profiteert die onderneming van. Ik wil dat deze bedrijven
op de internationale markt kunnen concurreren met commissarissen die tot de
top of the bill behoren en die links en rechts hun kennis vandaan halen. Als
dat iemand uit de overheidssfeer is die weet wat er op beleidsniveau gebeurt,
is dat meegenomen. Wij vechten met elkaar als BV Nederland een competentiestrijd
uit. Daarom wil ik niet dat op grond van vermeende zuiverheid men met mindere
commissarissen komt dan met een wat soepeler regeling mogelijk is.De voorzitter:Nee, mevrouw Voûte, ik wil deze gedachtewisseling stoppen. De heer
Mateman vervolgt zijn betoog.De heer Mateman (CDA):Ik kom toe aan de reacties op het rapport. Ik heb begrip voor de toonhoogte
van het kabinet, dat zich op een ernstig moment van de onderhandelingen over
Fokker doorkruist voelde. Men was ook bang dat vertrouwelijke bedrijfsgegevens
openbaar zouden worden. Ik heb begrepen dat nader overleg ertoe geleid heeft
dat de schade beperkt is. Anderzijds hecht de CDA-fractie, net als het kabinet,
uiteraard aan de onafhankelijke positie van de Rekenkamer. In heel veel gevallen
gaat het goed, in sommige gevallen zelfs te goed. Bij het rapport over de
Melkertbanen heb ik bijvoorbeeld de kritiek op de Rekenkamer dat zij te goed
naar het kabinet heeft geluisterd en de aanvankelijke kritiek enigszins heeft
teruggenomen. Wij steunen dus de kritische reactie van de vakbeweging en de
werkgeversorganisaties op dit rapport, maar bij het rapport over de Melkertbanen
zeggen wij eerder: Rekenkamer, was nou eens ferm overeind gebleven tegenover
de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, maar die schijnt in alle
verbanden waarin hij – al of niet met toelatingsbewijs – optreedt,
een dwingender kracht uit te oefenen dan velen van ons lief is.Ik rond af met een paar korte opmerkingen die vandaag een rol zouden kunnen
spelen. Het gaat natuurlijk om de inhoud van het industriebeleid. De CDA-fractie
heeft de afgelopen jaren – ook bij de behandeling van de begroting van
het ministerie van Economische Zaken – steeds gezegd dat wij met elkaar
in dit land een goed industriebeleid moeten neerzetten. De minister heeft
dat toegezegd en komt nog met die nota. Ik begrijp dat zijn handen zo gebonden
zijn en dat ook de agenda en de timing zodanig zijn dat hij er nu niet mee
zal komen. Het is goed als wij dit debat en volgende week het debat over Fokker
eens achter de rug hebben, want dan kunnen wij er eens in den brede over praten.
Ik volg zijn tijdschema dus wel.Wij zijn het eens met een aantal aanbevelingen van de Rekenkamer. Het
is heel goed dat er een draaiboek klaar ligt. Het is natuurlijk nooit weg
dat je draaiboeken hebt. Wij zijn het echter niet eens met het advies van
de Rekenkamer dat je bij voorbaat alle clusters in kaart moet brengen. Dat
is een studeerkamerbenadering die niet werkt. Ook de stelling dat alle criteria
van tevoren uitgeschreven moeten zijn, moge vasthoudende, goedwillende mensen
overtuigen die hun zekerheden zoeken in papier, maar zelfs de tegenstelling
tussen generiek en specifiek speelt op dit punt niet. Nogal wat grote bedrijven
in Nederland zijn immers zeer eenmalig en specifiek. Ik zou bijvoorbeeld niet
weten of je Unilever moet onderbrengen in een typische generieke bedrijfstak
of dat Unilever zelfs binnen die bedrijfstak niet zeer specifiek
is. Dat moeten wij gewoon niet doen. Wij moeten naar bevind van zaken handelen
en achteraf moet blijken of het gekozen beleid de toets der kritiek kan doorstaan.Ik heb nog één vraag aan de woordvoerster van de VVD-fractie.
Eén van onze collega's, collega Van Rey, heeft terecht als een terriër
op dit onderwerp gezeten. Ik heb haar al gevraagd of haar verhaal door hem
wordt onderschreven. Daar heb ik een bevestigend antwoord op gekregen. Ik
vraag haar of de betreffende collega ooit betrokken is geweest bij vertrouwelijk
overleg. Als dat zo is – ik zeg het heel voorzichtig – wat waren
bij dat overleg dan zijn standpunten over dit onderwerp? Hij moet nu bij andere
belangrijke zaken zijn, maar zou zij hem willen vragen of hij zelf openbaar
wil maken wat hij op dat ogenblik van dit onderwerp vond?De voorzitter:Ik stel voor dat mevrouw Voûte, als zij dat wil, zich bereid verklaart
om deze vraag door te geleiden naar het lid Van Rey, maar dat zij zich niet
begeeft in een inhoudelijk antwoord op deze vraag. Dat lijkt mij buiten de
context van dit debat.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):U neemt mij de woorden uit de mond. Bovendien was dat een vertrouwelijk
overleg en vertrouwelijk is vertrouwelijk. In die zin zal ik de wens van de
heer Mateman overbrengen aan de heer Van Rey.De heer Mateman (CDA):Ik begrijp het.De heer Rabbae (GroenLinks):De heer Mateman heeft collega Poppe voorgehouden dat wij hier, samen met
het kabinet, beleid en wetgeving maken en dat wij dus ook in staat zijn om
dat te veranderen. Is hij echter niet van mening dat het, als tussen een belastingplichtige
en de belastingdienst een verschil van mening of desnoods een conflict ontstaat,
op een gegeven moment aan de rechter is om daar uitsluitsel over te geven
en dat de politiek de zaak binnenskamers niet weer een andere wending moet
geven?De heer Mateman (CDA):Beide. Voorzover de wetgeving de mogelijkheid van beroep op de belastingrechter
biedt, kan die weg bewandeld worden, en wij kunnen bezien of wij de wetgeving
al dan niet aanpassen. Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat iemand zich rechtstreeks
tot de belastinginspecteur wendt voor een vorm van ruling, of zich rechtstreeks
tot de Kamer wendt. Er zijn tal van wijzen waarop wij dit land in alle openbaarheid
besturen. Ik wijs erop dat de sale- en lease-backconstructie op 1 januari
1995 in een onbeperkte voorwaartse verliescompensatie uitgebreid is en dat
de druk op dit soort regelingen ervan af is. Deskundigen die niet bij dit
onderwerp zijn betrokken en aan wie ik heb verzocht eens onpartijdig te bezien
of er een beetje is gesjoemeld en naar bedrijven toe is gerekend – ik
ben niet op de landsadvocaat en op de verhalen van het kabinet afgegaan –
die deskundigen melden mij, en ik heb het advies voor mij liggen...De heer Rabbae (GroenLinks):"Beide" is een typisch CDA-antwoord; enerzijds anderzijds.De heer Mateman (CDA):Nee, nee, het is niet enerzijds anderzijds. Het antwoord is, als u het
wilt horen, dat wij onbeperkt achter de gekozen constructie staan en die dus
verdedigen. Het antwoord is enkelvoudig "ja". Ik weet niet of dat typisch
voor het CDA is.De heer Rabbae (GroenLinks):Vindt u het inderdaad juist dat één bedrijf toegang krijgt
tot de hoogste sferen in de politiek om zijn zin te krijgen, terwijl een burger
het bij de rechter moet zoeken? Is dat juist?De heer Mateman (CDA):Als de situatie zou zijn zoals u haar voorstelt, zou het onjuist zijn.
Is het juist dat u – het klinkt hard, maar laat ik het zo toch maar
zeggen – zo'n demagogische vraag stelt? Het staat elk bedrijf en elke
burger vrij om de staatssecretaris en de belastinginspecteur tevoren om een
ruling te vragen. U construeert een tegenstelling die er niet is. Als daar
de suggestie van moet uitgaan dat er ongelijke behandeling wordt toegepast,
berust de bewijslast bij degene die de stelling poneert. U moet eens een voorbeeld
geven van een bedrijf dat anders is behandeld dan de bedrijven die hierom
gevraagd hebben. Het kabinet heeft al vijf voorbeelden genoemd. Wij weten
uit vertrouwelijk onderzoek dat het zelfs om meer bedrijven gaat, wellicht
zelfs meer dan de bewindslieden op dit ogenblik weten. De regeling is algemeen
toepasbaar en de belastingdienst accepteert die tot op dit ogenblik.De heer Rabbae (GroenLinks):Alleen niet voor NedLloyd. Over gelijke behandeling van gelijke gevallen
gesproken.De heer Mateman (CDA):U noemt nu een naam en ik weet niet of het in overeenstemming met de wetgeving
is dat u dat doet. Verder is het zo dat aftrekposten soms niet aan Mateman
worden toegestaan en wel aan zijn buurman. Dat spijt mij ontzettend.De heer Poppe (SP):Voorzitter! De heer Mateman deelde mee dat hij informatie heeft over meer
bedrijven dan waar het kabinet weet van heeft. Kan hij die informatie vóór
de tweede termijn aan de Kamer bekend maken? Of is die ook geheim?De heer Mateman (CDA):Welnee, ik baseer mij gewoon op dezelfde openbare bronnen als waarop u
zich baseert. Naar aanleiding van de antwoorden die de bewindslieden hebben
gegeven, werden er in de krant nog drie bedrijven genoemd waarvoor dit ook
van toepassing zou zijn. Later las ik dat twee van die bedrijven dat ontkennen,
maar uit de antwoorden is gebleken dat er wellicht nog meer constructies zijn
toegepast op kleinere schaal en bij kleinere bedrijven, zonder dat dit tevoren
aan de belastingdienst gevraagd is door middel van een regeling vooraf, maar
dat de constructie als zodanig is geaccepteerd. Dat weet de belastingdienst
niet, laat staan dat ik het zou weten. Ik mag het ook niet weten, want dan
zou u mij in de nek springen en zeggen: waar bemoei jij je mee?De heer Poppe (SP):Dan roept u maar wat. Ik ben die bedrijven niet tegengekomen, zeker niet
in de hoeveelheid die u vermeldt. Ik hoor wel van bedrijven die zijn genoemd
en zeggen dat ze het niet hebben gedaan.De heer Mateman (CDA):Ja, ik ook, dat klopt. Dat ben ik met u eens.De heer Poppe (SP):Volgens mij zijn er dus nul overgebleven. Als het er volgens
u meer zijn, hoor ik het graag.De heer Mateman (CDA):Op dit punt zijn de heer Poppe en ik het gelukkig eens, voorzitter.De vergadering wordt van 19.12 uur tot 20.45 uur geschorst.Voorzitter: BukmanMinister Zalm:Voorzitter! Laat ik beginnen met te onderschrijven wat mevrouw Voûte
zei, namelijk dat openbare financiën openbare controle vereisen. Daarmee
kom ik gelijk bij het volgende onderwerp, namelijk dat van de vertrouwelijkheid
en de geheimhouding. Daarover hebben alle woordvoerders het gehad. Verschillende
wetten en wetsartikelen zijn aangeroepen die op dit onderwerp betrekking hebben,
zoals de WOB, artikel 68 van de Grondwet, de Comptabiliteitswet en artikel
67 van de Algemene wet rijksbelastingen. Daaraan voeg ik graag toe het reglement
van orde van de ministerraad, waarover ik al eens eerder met de Kamer heb
mogen converseren.Ik denk dat wij twee kwesties bij die geheimhouding en vertrouwelijkheid
moeten onderscheiden. De eerste is wat de Algemene Rekenkamer allemaal mag
openbaren en de tweede is wat normaal is in het verkeer tussen Kamer en regering
aan informatieverschaffing. Ik begin met de algemene Rekenkamer.Wat de Algemene Rekenkamer mag openbaren, is eigenlijk nergens geregeld,
behoudens dan voor de kwestie met ondernemingen. Daarover staat in de Comptabiliteitswet
dat de Rekenkamer geen zaken mag openbaren die in hun aard vertrouwelijk zijn.
Dat is eigenlijk de enige bepaling die op de Algemene Rekenkamer betrekking
heeft. Artikel 68 van de Grondwet slaat louter op ministers en staatssecretarissen.
Wel hanteert de Rekenkamer als leidraad in het algemeen artikel 67 AWR en
ziet zij de WOB als een belangrijke leidraad, maar de WOB is niet van toepassing
op de Rekenkamer. Als de Rekenkamer meent dat men meer informatie moet verschaffen
dan in de WOB staat, heeft zij daartoe de vrijheid.Aangezien het hierbij gaat om een van de Hoge Colleges van Staat is het
uiteindelijk de Rekenkamer zelf die beslist wat gegevens zijn die in hun aard
vertrouwelijk zijn. Het is gebleken dat er een verschil van opvatting is tussen
de regering en de Algemene Rekenkamer over wat wel en niet geopenbaard had
moeten worden. Uiteindelijk kan de regering echter nooit verhinderen dat de
Algemene Rekenkamer datgene openbaar maakt wat de Rekenkamer, de wet interpreterend,
zelf goeddunkt.Ten aanzien van de dingen die geen betrekking hebben op ondernemingen
is er helemaal geen wettelijke inkadering van wat de Rekenkamer openbaar mag
maken. Blijkens de wet is het aan de Rekenkamer overgelaten wat zij wel en
niet goed vindt om openbaar te maken. Dit wil denk ik niet zeggen dat de Rekenkamer
normloos is. Zij zal algemene beginselen van privacy en het belang van de
Staat altijd in haar afwegingen betrekken, maar de Rekenkamer heeft buitengewoon
grote vrijheden met betrekking tot de openbaarmaking. De Comptabiliteitswet
geeft de enige beperking en daarbij gaat het alleen om de ondernemingen. De
Rekenkamer is overigens nog van mening dat zij in het algemeen ook niet belastinggegevens
van individuele belastingplichtigen naar buiten moet brengen.Dan kom ik tot de blauwebrievenkwestie. De regering is van mening dat
het geen pas geeft om dergelijke persoonlijke beleidsopvattingen van bewindslieden
te openbaren. Ik denk dat wij hierbij te maken hebben met de manier waarop
efficiënt bestuurd moet worden. Wat dit betreft is het reglement van
orde van de ministerraad relevant. De Kamer krijgt niet de notulen van de
wekelijkse ministerraadsvergaderingen, omdat daaruit allerlei conflicten tussen
ministers blijken. Het is geen geheim dat wij in de ministerraad niet op voorhand
altijd dezelfde mening zijn toegedaan, maar dat dit uiteindelijk wel het geval
is. Het laatste telt, want – de heer Mateman heeft eraan gerefereerd –
het gaat uiteindelijk om de beleidsopvattingen van de regering en niet om
allerlei discussies die tussen bewindslieden onderling plaatsvinden. Ik heb
zelf ervaring met de begroting. Een begroting komt natuurlijk nooit tot stand
nadat men het van meet af aan met elkaar eens is. De lelijke brieven die men
elkaar in dat kader schrijft, lenen zich niet voor openbaarmaking. Als dat
allemaal openbaar zou moeten worden, zou een belangrijk mechanisme om efficiënt
te werken verloren gaan, want alles zou per telefoon en in vergaderingen moeten
worden geregeld. Zolang daar geen bandopnamen van gemaakt worden, zou dat
nog een veilige manier zijn om onderlinge meningsverschillen uit te vechten,
zonder de eenheid van regeringsbeleid in gevaar te brengen. Dat is het principiële
kernpunt voor het niet willen overleggen van persoonlijke correspondentie
tussen bewindslieden die met elkaar van mening verschillen. Inmiddels is wel
uit de pers gebleken dat dit duidelijk het geval was.De heer Poppe (SP):Het waren geen brieven die over de gezondheid van de poes of over de omstandigheden
in de tuin gingen. Het ging hier om beleid. Dat noemen wij dan toch geen persoonlijke
opvattingen? Een bewindspersoon schrijft een andere bewindspersoon een brief
over zaken waar de regering over discussieert. De brieven zijn kennelijk als
zodanig beschouwd, want zij zijn ter vertrouwelijke inzage bij de stukken
gelegd, om te laten zien hoe de besluitvorming in het kabinet tot stand is
gekomen. In die zin waren het beleidsstukken. Ik vind dat beleidsstukken openbaar
moeten zijn. Wat kan daar nu tegen zijn?Minister Zalm:Het zijn geen beleidsstukken. Dat is nu juist het grote verschil. Het
zijn stukken waarin wordt gediscussieerd over het te voeren beleid. Ik schrijf
collega's brieven als ik meen dat het beleid moet worden veranderd of zij
aan mij. Ik krijg ook bedelbrieven en zo, maar die dienen alleen ter voorbereiding
van beleid. Als het beleid er is, wordt dat meegedeeld aan de Kamer. Dat is
een normale manier van discussiëren. Het geldt zelfs binnen een fractie.
In de notulen van uw fractie, voorzover die bestaan, zullen ook wel eens botsende
meningen tot uiting komen. En wie heeft nu wat gezegd over een bepaald onderwerp?
Dat is een kwestie van interne organisatie. Wat uiteindelijk telt is wat de
fractiewoordvoerder hier te melden heeft, respectievelijk de regering hier
te melden heeft. De regering is daarin altijd unaniem.De heer Poppe (SP):Ik vind toch een belangrijk aspect, dat uit de brieven
waarover wij het hebben, scherp en duidelijk de opvattingen van bijvoorbeeld
staatssecretaris Van Amelsvoort of minister De Vries blijken. Dat zijn opvattingen
over het beleid. Ik ben van mening dat in zo'n brief uitspraken van een bewindspersoon
staan.Minister Zalm:Nee.De heer Poppe (SP):Ja, dat zijn het wel, want zijn naam staat eronder. Daarmee bedoel ik
dat hij als deelnemer aan de regering, als bewindspersoon, zijn opvatting
geeft. Ik ben van mening dat de Kamer die opvattingen moet kunnen kennen.Minister Zalm:De Kamer heeft recht op opvattingen van de regering, niet van onderling
discussiërende bewindslieden. Dat is nu net het verschil tussen opvattingen
die Van Amelsvoort en sommige ministers, De Vries of Lubbers en ik weet niet
wie nog meer, hadden. Zij waren met elkaar in discussie over een te voeren
beleid.De heer Poppe (SP):Minister De Vries schrijft in een brief, dat de Kamer essentiële
informatie wordt onthouden en dat dit veel geld gaat kosten. Hij zuigt dat
niet uit zijn dikke duim, maar het is een vaststelling door een minister.
Zegt de rest van de ministers dan: je liegt, het is niet waar?Minister Zalm:Ja. Dat is zijn opvatting. Overigens schrijf je dit soort brieven in de
vermeende wetenschap dat dit soort dingen nooit voor externe publicatie in
aanmerking komen. Daardoor kun je wat vrijer schrijven. Moet ik op verzoek
van de Kamer ook al mijn interne instructies aan ambtenaren overleggen, om
maar eens wat te noemen?De heer Poppe (SP):Maar het belangrijkst is dat de Kamer die brieven, weliswaar vertrouwelijk,
heeft gezien. De pers heeft ze ook. Ze zijn vertrouwelijk, dus de pers heeft
ze. Er is uitgebreid uit geciteerd. Vervolgens kunnen wij dat niet. Je kunt
wat doen met een citaat uit de krant, maar dat zal wel ontkend worden. Een
staatssecretaris wiens geheugen over de desbetreffende periode toevallig een
beetje in de war is geraakt, zegt dat hij het anders heeft bedoeld. Zo trek
je toch mist op? Zo kunnen wij nooit een duidelijk en helder debat voeren,
als wij de gegevens niet kunnen gebruiken in de context van de brief. Voor
mij is die context helder en duidelijk. Die is ergens op gebaseerd. Dat is
niet zo, maar de persoonlijke opvatting van een minister.De voorzitter:Ik heb mijn chronometer erbij gehouden. De heer Poppe is langer aan het
woord geweest dan de minister. Dat nu is in de verhouding van een gemene gedachtewisseling
tussen Kamer en kabinet een beetje over de grens heen. U formuleert ook buitengewoon
uitvoerig.De heer Poppe (SP):Sorry!De voorzitter:Als u dat "sorry" nu eens in uw oren knoopt voor de rest van de avond,
dan kunnen wij een goed debat hebben.De heer Poppe (SP):Maar wij praten nu over democratie en zo, dus het gaat wel ergens over.De voorzitter:Dat kunt u overigens niet voor uzelf reserveren, want daarmee zou u anderen
diskwalificeren, zoals de heer Rabbae, die nu wil interrumperen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat beoordeel ik zelf wel, voorzitter, met respect.Ik zou de minister willen vragen waarom hij sommige blauwe brieven wel
aan de Kamer heeft overgelegd en andere niet.Minister Zalm:Dat kan ik u precies vertellen. Het probleem was dat op een gegeven moment
enkele blauwe brieven bij de pers terecht waren gekomen en dat er letterlijk
uit werd geciteerd. Dan zit je met een probleem en daar hebben wij vrij lang
over gedacht. Als de pers over die brieven beschikt en daar selectief uit
citeert, moet je die brieven voor een keer vertrouwelijk aan de Kamer ter
beschikking stellen, zo vonden wij toen. Maar als algemene beleidslijn zou
dat buitengewoon slecht zijn. Het gaat erom dat de regering gehouden is het
regeringsbeleid te verdedigen. Als er uitspraken namens de regering waren
gedaan of als Van Amelsvoort een brief, een circulaire aan de belastinginspectie
had gegeven, dan zou het een andere zaak geweest zijn. Dan zou hij dat immers
uit hoofde van zijn functie gedaan hebben. Hierbij gaat het er echter om dat
ministers of staatssecretarissen elkaar brieven schrijven en elkaar in de
haren zitten. Dat komt veel voor, maar daar doen wij nooit mededelingen over.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is duidelijk. Maar vindt u het niet gek dat de Kamer het eigenlijk
moet hebben van brieven die uitlekken naar de pers?Minister Zalm:Het is zeer betreurenswaardig dat dit soort dingen bij de pers terechtkomen.
Zo is het ook betreurenswaardig dat namen van bedrijven die ik op verzoek
van de Kamer vertrouwelijk in een overleg had genoemd, in de krant terechtkwamen.
Daarop kreeg ik klachten van die bedrijven dat hun belastinggegevens blijkbaar
zomaar rondgestrooid werden.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Mijn laatste vraag.De voorzitter:Dat hoor ik steeds als ik op mijn knopje druk, dus dat zal ik vaker doen.De heer Rabbae (GroenLinks):Nu is wat de spreektijd betreft de verhouding tussen Kamer en regering
andersom, voorzitter.Vindt de minister het eigenlijk een verzwakking van de positie van het
kabinet als er alleen brieven over bepaalde onderwerpen aan de Kamer meegegeven
worden?Minister Zalm:Je kunt erover discussiëren; je kunt ook de stelling betrekken dat
wij geen enkele blauwe brief aan de Kamer hadden moeten overleggen. Dat zou
de meest principiële stellingname geweest zijn. Maar er waren al zo veel
selectieve citaten in omloop en er werden zulke zware conclusies uit getrokken,
dat wij besloten die brieven toch maar aan de Kamer te overleggen. Maar het
is tegen de algemene lijn in. Als het kabinet verplicht wordt om voortaan
allerlei brieven die meningsverschillen betreffen, zoals in het kabinet, aan
de Kamer te openbaren, dan is het voor de oppositie wel een prachtige tijd,
maar het is natuurlijk geen manier om een land te besturen. Stel dat wij dergelijke
brieven en ook de interne brieven van het departement zouden moeten
overleggen; dan zou ik niet meer efficiënt kunnen werken. Ik ken bewindspersonen
die nooit iets opschrijven en alleen maar "bespreken" of "besproken" op een
notitie zetten. Ik doe dat niet, ik zet een notitie altijd vol met kanttekeningen.
Ik schrijf ook allerlei dingen aan mijn ambtenaren en aan collega's. Dat moet
kunnen, want dat is een efficiënte manier van werken. Anders word je
teruggedrongen tot louter mondeling of telefonisch overleg, en dat werkt gewoon
niet. Zo kun je niet goed besturen; dat geldt althans voor mijzelf. Stel dat
mijn collega Wijers mij in een brief schrijft – even een hypothetisch
voorbeeld – dat hij eigenlijk vindt dat ik te veel zeur over het financieringstekort
en dat wij meer moeten denken aan lastenverlichting.Minister Wijers:Dat zou kunnen gebeuren...Minister Zalm:Wel, het zou dan natuurlijk buitengewoon interessant zijn om over die
brief te kunnen beschikken, maar als wij er uiteindelijk in het kabinet een
besluit over hebben genomen, dan gaan wij beiden precies uitleggen dat wij
een heel goede mix hebben gevonden van lastenverlichting en terugdringing
van het financieringstekort. En zo hoort het!Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Voorzitter! Ik heb altijd geleerd dat het verkrijgen van inlichtingen
door het parlement een hoeksteen van onze parlementaire democratie is. De
minister beroept zich in dit soort zaken op het reglement van orde van de
ministerraad, maar hoe verhoudt zich dat tot het parlementaire enquêterecht?Minister Zalm:Het parlementaire enquêterecht kent ook uitzonderingen bij de informatieverschaffing,
onder andere over de persoonlijke beleidsopvatting. Ik heb de Wet op de parlementaire
enquête niet goed in mijn hoofd, maar ook daar is het dacht ik mogelijk.
Bij een parlementaire enquête zou je dieper kunnen graven, omdat daarbij
geprobeerd wordt het hele beleidsproces te doorgronden.Waarom is het misgelopen? Welke lessen kunnen wij eruit halen? De algemene
regel moet echter zijn, dat de regering zich verantwoordt over standpunten
van de regering. Die brieven van Van Amelsvoort waren geen standpunten van
de regering en de brief van De Vries al helemaal niet. Het zijn persoonlijke
opvattingen van mensen die bezig zijn in een beleidsproces en die zich uiteindelijk
allemaal hebben neer te leggen bij de uitkomst. Die horen zij te verdedigen.
Zo gaat het.Het is wel een belangrijke kwestie. Wat mij betreft moeten wij maar eens
een discussie hebben over artikel 68 van de Grondwet. Tot hoever strekt dat?
En wat mag je in redelijkheid verlangen? Uiteindelijk heeft de Kamer het laatste
woord. Als de Kamer zegt: wij willen de liefdesbrieven van de heer Zalm hebben,
dan heb ik die te verstrekken dan wel af te treden. Ik ga ervan uit dat wij
een redelijke discussie kunnen hebben over de vraag wat er verstrekt moet
worden gelet op de controlerende functie van het parlement.De controlerende functie van het parlement betreft het regeringsbeleid
en niet de manier waarop wij als regering menen tot het beleid te moeten komen.
De persoonlijke discussies tussen ministers horen, althans naar mijn oordeel,
buiten de informatieverschaffing aan de Kamer te blijven.De voorzitter:Hebben wij dit punt nu niet voldoende gewisseld voor de eerste termijn?
Er komt nog een tweede termijn.De heer Poppe (SP):Minister De Vries schrijft dat de Kamer niet is geïnformeerd over
essentiële zaken betreffende de kosten voor de overheid en dat hij vindt
dat het wel moet gebeuren. Die brief is naar het kabinet gegaan en kennelijk
heeft het kabinet besloten de Kamer daarover niet juist te informeren. Is
mijn conclusie juist?Minister Zalm:Minister De Vries had ongelijk, het was een onzinbrief. Dat is mijn persoonlijke
opvatting namens de regering!De heer Poppe (SP):U zegt dus dat er niet één gekke Henkie was in het vorige
kabinet maar twee?Minister Zalm:Ieder mens schrijft wel eens een brief waarvan hij later denkt: nou, ja.
Ik heb die ook wel geschreven.De heer Rabbae (GroenLinks):Kennelijk is het zo dat hoe afwijkender de positie van een minister is,
hoe meer hij voor gek wordt verklaard door dit kabinet.Minister Zalm:Ik heb achteraf spijt dat wij überhaupt die brief hebben overgelegd.
Het gaat erom wat het beleid van de regering is geweest. Dat moet verdedigd
worden en dat moet door de Kamer worden gecontroleerd. In de aanloop van de
discussie is soms sprake van heel zwaar ingegraven posities. Ik heb dat als
ambtenaar ook bij andere kabinetten gezien. Er zijn altijd conflicten tussen
departementen. Ik geloof dat de conflicten die er bestonden tussen Financiën
en Economische Zaken wel uitvoerig beschreven zijn. Tegenwoordig voeren wij
oorlog in grote harmonie. Het ligt echter in de aard van het bestuur dat er
verschillen zijn. Soms zijn het partijpolitieke verschillen maar veel vaker
zit het in verschillende wegingen van het algemeen belang. Bij Financiën
wordt er wat meer op de centen gelet. Bij Economische Zaken is het algemeen
belang wat meer gericht op de economie en bij Sociale Zaken is het wat socialer.
U kunt zich wel voorstellen hoe de strijd gaat. Uiteindelijk komt er dan een
uitkomst waarbij alle aspecten zijn bekeken en er hopelijk een goed evenwicht
is bereikt.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik was laatst in Zweden, daar is alles openbaar. Waarom kan de democratie
aldaar wel functioneren met deze maximale openheid en zou dat bij ons een
probleem geven in het verkeer tussen Kamer en regering?Minister Zalm:Ik heb nog niet gehoord dat in Denemarken vergaderingen van de ministerraad
openbaar zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat weet ik eerlijk gezegd ook niet. Ik heb echter wel begrepen dat daar
het conceptverdrag van Amsterdam eerder beschikbaar was dan bij ons vanwege
de openbaarheid van de wetgeving aldaar.Minister Zalm:Er ligt een heel bijzonder probleem in Denemarken bij het buitenlandbeleid.
De Deense regering kan zich nooit tot iets binden zonder dat het parlement
vooraf toestemming heeft gegeven. In Nederland hebben wij
een ander systeem. De regering verantwoordt zich in principe achteraf, hoewel
het natuurlijk al een beetje begint te vloeien vanwege de discussies die wij
hebben voordat wij naar een raad gaan. De Nederlandse traditie is dat de regering
haar eigen verantwoordelijkheid neemt en dat het parlement vervolgens sancties
kan nemen, als dat het oneens is met de regering. Bij mijn weten worden er
niet allerlei discussies binnen het kabinet, al dan niet op papier, naar het
Deense parlement gestuurd. Zo kan geen enkel land werken.De heer Van Walsem (D66):Voorzitter! Ik heb een aanvullende opmerking. Het voorbeeld van de heer
Rabbae over Zweden strekt toch niet helemaal tot voorbeeld, want de commissies
vergaderen daar in beslotenheid.De voorzitter:Misschien kan ik een kleine bijdrage leveren aan het bekorten van de discussie
over deze punten, tenzij dit blokje nu is afgesloten. Mevrouw Witteveen heeft
een paar vragen gesteld aan mij als voorzitter van het Presidium. Het gaat
over dergelijke punten. De vraag is hoe wij er in de Kamer een gezamenlijk
oordeel over kunnen krijgen en hoe wij terzake zullen handelen. Ik kan toezeggen
dat het Presidium op zo kort mogelijke termijn deze punten ter hand zal nemen.
Ik wil met mijn bemoeienis met het interruptiedebatje niet de indruk wekken
dat ik de punten niet relevant zou vinden, maar ze moeten in onze discussie
een beetje in verhouding staan tot de substantie die overigens aan de orde
is. Die is nog niet aan de orde geweest.Minister Zalm:Voorzitter! Ik kom nu op het terrein dat mij nog beter ligt: de sommetjes,
de berekeningen. Zowel de heer Rabbae als mevrouw Witteveen heeft er vragen
over gesteld, ook naar aanleiding van het NRC-artikel hieromtrent. Kort samengevat
komen de betogen erop neer dat er richting Kamer is beweerd dat er nooit een
berekening is gemaakt, maar dat er wel berekeningen zijn gemaakt. Er zijn
twee antwoorden aan de Kamer waarop deze verkorte opinie – Zalm heeft
beweerd dat er nooit berekeningen zijn gemaakt – is gebaseerd, maar
die zijn anders dan de kortheid van de samenvatting weergeeft. Mij is door
de commissie-Van Rey gevraagd of er in ambtelijke notities ten behoeve van
de besluitvorming berekeningen zijn gemaakt van de financiële voor- en
nadelen voor het Rijk van de Philips- respectievelijk de Fokkertransactie.
Het antwoord daarop is "neen". Wel is in het kader van de Philips-Rabobanktransactie
achteraf de fiscale positie beschreven. Ook is in het kader van die transactie
een globale cijferopstelling gemaakt van uitsluitend afschrijvings- en rente-royaltyeffecten
bij de fiscale eenheid Rabo Brainspin. Het gaat hierbij om geïsoleerde
effecten, waarbij geen rekening is gehouden met de effecten van Fokker. De
desbetreffende stukken zijn ter vertrouwelijke inzage gelegd. Dat is een openbaar
antwoord van de regering. Dat is toch iets anders dan dat ik beweerd zou hebben
dat er nooit enige berekening is gemaakt.Een vergelijkbare kwestie betreft de stelling dat er geen berekening kan
worden gemaakt. Ook daarvoor is er een vindplaats. Ik heb in antwoord op een
vraag gezegd: "In de derde plaats zijn er gezien onzekere toekomstige factoren
geen uitspraken te doen over het toekomstige uiteindelijke effect. Een dergelijke
berekening is dan ook niet gemaakt." Ik hoop dat ik hiermee de zaak heb opgehelderd.De heer Rabbae (GroenLinks):Als ik u was, zou ik waarschijnlijk ook zo'n antwoord produceren. U draait
eigenlijk om de kern van de vraag heen om geen antwoord te geven. Op de vraag
of u kunt aangeven wat de kosten zijn, zegt u: vanwege een aantal elementen
in de toekomst kunnen wij eigenlijk geen weergave geven van deze zaak. Ik
denk dat dit niet juist is. U weet toch wel wat de Rabobank zou mogen afschrijven
in de loop van tien jaar?Minister Zalm:Dat kunnen wij uitrekenen.De heer Rabbae (GroenLinks):Precies.Minister Zalm:Maar dat zegt natuurlijk niks.De heer Rabbae (GroenLinks):U weet ook dat Fokker eigenlijk een wankel bedrijf was. Ik ga niet met
u discussiëren over de vraag of een wankel bedrijf nog zoveel miljarden
aan activa heeft; dat is een andere vraag. U kunt niet zeggen dat u geen zaken
kunt berekenen, terwijl de heer Kok ten overstaan van de werkgroep-Wolters
zegt: Financiën rekent elke dag, dus wij hebben het in ieder geval berekend.
De heer Andriessen zegt in een VPRO-programma: er is in elk geval sprake van
3 mld. bij Financiën; ik ben het er niet mee eens, maar hij heeft het
niet ontkend. U komt nu met het verhaal dat er niks mogelijk is als het om
berekeningen gaat.Minister Zalm:Je kunt alles berekenen onder bepaalde extreme veronderstellingen. Zo
kun je berekenen wat het zou kosten als Fokker nooit meer winst zou maken.
Ik geloof echter dat dat niet de opvatting van het toenmalige kabinet was,
want het idee wat juist dat het zo'n prachtindustrie was die toch weer op
z'n poten terecht zou komen. Dat heeft te maken met het criterium van continuïteit
en dus ook met rentabiliteit. Als je van tevoren had gezegd dat Fokker nooit
meer één cent winst zou maken, dan had je het kunnen uitrekenen.
Maar als je niet weet hoe het winstverloop is van het bedrijf waar het immateriële
activum uitgaat, kun je die som niet maken. Overigens hangt het ook nog van
andere factoren af. Maar de som is met een behoorlijk aantal beperkingen en
veronderstellingen te maken. De som van 3 mld. is gebaseerd op het idee dat
allerlei buitenlandse bedrijven het Nederlandse bankwezen zouden bestormen
om allemaal sale- en lease-backconstructies voor immateriële activa te
doen. Dan zouden de Nederlandse banken een zodanige afschrijving hebben, dat
zij nooit meer fiscale winst zouden maken. Als je een paar jaar die belastingderving
bij elkaar optelt, kom je op de 3 mld. Dat is inderdaad een extreme berekening
die blijkbaar destijds "for the art of the discussion" op Financiën is
gemaakt. Dat liet zien hoe het maximale rampenscenario zou zijn. Dat is echter
geen reële raming. Op Financiën zijn ze natuurlijk prima in het
maken van sommen, maar dat is iets anders dan het maken van een echt goede
raming van de kosten voor de schatkist.De heer Rabbae (GroenLinks):Als het om een groeiscenario voor de Nederlandse economie gaat, dan aarzelt u niet om bij benadering aan te geven hoe de ontwikkeling
zal verlopen. Dat vind ik ook terecht. Maar bij dit punt was u niet bereid
om voor de Kamer twee extreme marges aan te geven, zodat daartussen naar de
uiteindelijke positie kon worden gezocht.Minister Zalm:Het ene extreme is natuurlijk dat het op korte en lange termijn niets
kost. Het andere extreme speelt ingeval het bedrijf, Fokker of Philips, nooit
meer winst maakt. Dan kun je dat ook uitrekenen, maar dat is dan nog een klein
beetje onzeker in verband met verkoop. Als de Rabobank ooit weer eens rechten
verkoopt, dan komt dat bij de winst van de Rabobank en wordt daarover belasting
geheven.De heer Rabbae (GroenLinks):Betekent dit dat al die mensen die bij de belastingdienst en bij Financiën
aan het rekenen geslagen zijn, een beetje verdwaalde ambtenaren zijn?Minister Zalm:Nee, Financiën zit vol met rekenwonders. Maar dat rekenen is iets
anders dan een redelijk betrouwbare raming maken.De heer Rabbae (GroenLinks):Als het niet in uw straatje past, zijn het dus geen betrouwbare berekeningen.Minister Zalm:Ik heb geschetst dat er een berekening is gemaakt in het geval van de
Fokker-Rabobanktransactie. Dat is ook vertrouwelijk aan de Kamer overgelegd.
Dat betrof dan het afschrijvingsaspect voor de Rabobank. Deze berekening is
vertrouwelijk aan de Kamer overgelegd. Bij Philips is er in het kader van
de besluitvorming überhaupt geen berekening gemaakt. Dat is niet zo gek.
Het gaat namelijk principieel om de vraag of het past binnen de wet en de
jurisprudentie. Als het daarbinnen past, zal het gebeuren. Er is nooit door
kabinet en Kamer besloten om in de wet op te nemen dat niet op immateriële
activa mag worden afgeschreven. Dat had makkelijk gekund; met één
regeltje zijn alle sale- en lease-backtransacties met betrekking tot immateriële
activa weg. Daar is niet toe besloten, ook niet door de staatssecretaris.
Dat geeft al aan dat het een voor iedereen toegankelijke regeling is. Immateriële
activa kunnen worden geactiveerd. Dat is de bestaande praktijk bij de belastingdienst.
Zij kunnen ook worden verkocht of geleasd. Deze constructies bestaan en worden
onder bepaalde condities door de fiscus geaccepteerd. Het moeten geen fake-constructies
zijn die louter tot doel hebben om de belasting te ontlopen, want dan kom
je in de fraus legis terecht. Maar nu begeef ik mij wel erg ver op het terrein
van de staatssecretaris.De heer Poppe (SP):De minister zegt dat de berekeningen in vertrouwelijke stukken aan de
Kamer zijn voorgelegd. Doelt hij dan op de ambtelijke notitie als vertrouwelijke
bijlage bij het rapport van de Rekenkamer, waarin voorgerekend wordt dat de
Fokkerdeal geraamd is op "kosten Staat 770 mln."? Klopt dat bedrag? Zo nee,
hoeveel is het dan?Minister Zalm:Die 770 mln. doen bij mij geen bel rinkelen. Misschien dat dit getal de
staatssecretaris, die beter in dit dossier zit, wel iets zegt. Mij zegt de
770 mln. eventjes niets. Ik hoop dat de staatssecretaris, die als een grote
stofzuiger achter mij aangaat om alles op te vegen wat ik laat liggen, dit
alsnog in zijn beantwoording meeneemt.Ik wil nog wel even iets zeggen over die drie bedrijven. Ik betreur het
zeer dat er namen in de krant gekomen zijn. Ik heb destijds in het vertrouwelijke
overleg gesproken over de sale en lease back van immateriële activa.
Nadat er allerlei publiciteit over was gekomen en bedrijven zeiden dat er
helemaal geen sprake was van technolease, heb nog even bij de belastingdienst
laten checken of ik de Kamer inderdaad wel goed had geïnformeerd. Tenslotte
hangt daar mijn voortbestaan vanaf. De belastingdienst heeft het ten tweede
male gecheckt: er waren drie bedrijven waar sprake was van sale en lease back
van immateriële activa. De Kamer zal het mij vergeven dat ik de namen
van die bedrijven voor mij houd. Ik heb die in het vertrouwelijke overleg
al vermeld.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Volgens NRC Handelsblad, dat kennelijk met deze bedrijven
heeft gesproken, ontkennen deze bedrijven gebruik te hebben gemaakt van technolease.Minister Zalm:Ja, maar ik had het net over de sale en lease back van immateriële
activa. Er is meer dan techno wat immaterieel activum is. Ook octrooien, merkenrechten
en patenten zijn immateriële activa.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar niet de formule Philips-Fokker.Minister Zalm:Wat ik gezegd heb, is precies datgene waar het de fiscaliteit om gaat.
Dat is de vraag of je immateriële activa mag activeren. Als dat mag,
dan krijg je een gelijke behandeling als bij de materiële activa. Dan
mag je ze ook afschrijven, verkopen en leasen. Dat is het principiële
punt. Of het nu gaat om een doos met technische vondsten, patenten, octrooien
of merkenrechten, het zit allemaal in die sfeer. Het zijn dingen die je niet
kunt pakken, om het zo maar te zeggen. Daarom heten ze ook "immaterieel".De heer Rabbae (GroenLinks):Een ambtenaar van uw departement heeft het lucht genoemd.Minister Zalm:Nee, voorzitter! Ik wou dat ik het recht had op het merk Douwe Egberts.
Dat is lucht, maar het is volgens mij buitengewoon veel waard.De heer Rabbae (GroenLinks):Valt logistiek ook onder de immateriële activa?Minister Zalm:Dan gaat het om kennis.De heer Rabbae (GroenLinks):Waarom is het in dit geval dan niet geaccepteerd door de inspectie?Minister Zalm:Voorzitter! Ik denk niet dat wij hier moeten praten over individuele belastingplichtigen
en hun individuele voorstellen.De heer Rabbae (GroenLinks):Wij hebben niets anders gedaan.Minister Zalm:Ja, maar dat is niet op ons verzoek. De wet verbiedt het mij om individuele
gegevens over individuele belastingplichtigen te noemen. Op een gegeven moment
krijgen wij misschien wel een discussie over iemands belastingaangifte, maar
ik zal daar niets over vertellen.De heer Rabbae (GroenLinks):Neen, maar de Kamer heeft toch het recht om te horen in
welke gevallen het wel toegepast is en in welke gevallen niet. Daarbij behoeft
echter niet de naam van het bedrijf genoemd te worden. Daar vraag ik ook niet
naar.Minister Zalm:Het is evident dat dit voorstel – ik weet ook niet precies in welk
stadium en hoe serieus dit ooit is voorgelegd – niet aan de criteria
voldeed. En zo kunnen wij nu ook voorstellen krijgen die niet aan de criteria
voldoen.De heer Van Walsem (D66):Voorzitter! Het is toch zo dat wanneer een belastingplichtige niet akkoord
gaat met de behandeling door de belastingdienst, hij naar de rechter kan gaan.
Dat is de weg.Minister Zalm:Zeker, dat is geen enkel probleem. Het is ook niet zo dat je toestemming
moet hebben voor een sale- en lease-backtransactie. Als je echter per se van
tevoren wilt weten wat de fiscale gevolgen hiervan zijn, dan moet je naar
de belastinginspecteur gaan. Dat kan iedere Nederlander doen. Je kunt bijvoorbeeld
ook vragen of je, als je lid wordt van de Consumentenbond, de contributie
kunt aftrekken bij de giften. Ik geloof niet dat dit aftrekbaar is, maar als
de belastinginspecteur ja zegt, dan weet de belastingplichtige ook dat dit
als giftenaftrek wordt geaccepteerd. Dat soort vragen kun je de belastingdienst
stellen. De inspecteur kan ook zeggen dat hij hier verder geen uitspraak over
wil doen en dan moet je maar afwachten. Als de inspecteur van tevoren niets
wil zeggen, dan heb je twee kansen: óf het wordt uiteindelijk geaccepteerd
bij de aangifte óf het wordt niet geaccepteerd. Als het niet geaccepteerd
wordt, kun je naar de belastingrechter gaan om je recht te halen op grond
van de gelijkheidsbeginselen die er zijn. Dat bedrijf had dus het volste recht
om die transactie te sluiten en vervolgens te proberen om bij de belastingrechter
zijn gelijk te laten bevestigen. Maar naar het oordeel van de inspecteur was
het zeker niet gekwalificeerd als zekerheid vooraf.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik wil een vraag stellen waarvan het antwoord belangrijk is in verband
met de vaststelling of er wel of niet sprake was van gelijke behandeling.
U zegt dat is nagegaan of die krantenberichten klopten. Ze klopten niet; daar
vertrouw ik op. Duidelijk is dat een van die bedrijven voor Philips speelde.
Maar speelden die andere twee bedrijven na Philips en voor Fokker? De staatssecretaris
mag overigens ook antwoorden op deze vraag.Minister Zalm:Dit wordt mij te moeilijk. De staatssecretaris zal hier straks op antwoorden.De positie van de Algemene Rekenkamer behoort wel tot mijn portefeuille.
Met mevrouw Witteveen heb ik daarover bij eerdere gelegenheden gesproken.
De heer Van Walsem zei dat de Algemene Rekenkamer ook bezig is geweest met
grensverkenning. De vraag is wanneer er een notitie van het kabinet komt over
de positie van de Algemene Rekenkamer ten fundamente. Voorzitter! Met de Algemene
Rekenkamer heb ik de afspraak dat zij eerst een notitie schrijft over haar
eigen positie. Zodra die notitie er is, zal ik zo snel mogelijk proberen een
regeringsstandpunt op te stellen, waarover we dan kunnen spreken. Het is namelijk
wel een intrigerende kwestie. We hebben van de Raad van State, een ander Hoog
College van Staat, een vrij principiële algemene beschouwing over de
positie van de Rekenkamer gehad. De Raad van State heeft duidelijk andere
opvattingen over de positie van de Algemene Rekenkamer dan de Rekenkamer zelf.
Het is dus echt voer voor staatsrechtsgeleerden, in ieder geval voor diegenen
die geïnteresseerd zijn in Hoge Colleges van Staat.De heer Rabbae (GroenLinks):Ten principale: de Rekenkamer is een onafhankelijk staatsorgaan.Minister Zalm:Een Hoog College van Staat.De heer Rabbae (GroenLinks):Een Hoog College van Staat, maar onafhankelijk. U komt met een standpunt
over de Rekenkamer. Heeft u staatsrechtelijk gezien die mogelijkheid wel?Minister Zalm:Zeker. Het allerhoogste College van Staat is de Kamer. Ook een Hoog College
van Staat, zoals de Raad van State, de Algemene Rekenkamer of de Nationale
ombudsman, ontleent positie en bevoegdheden aan de wet, in dit geval aan de
Comptabiliteitswet. Als de Rekenkamer een verruiming van de positie ten opzichte
van de huidige wettelijke regeling bepleit, of als iemand een inperking van
die positie bepleit, zal dat bij wet moeten gebeuren. De Rekenkamer kan niet
besluiten om iets heel anders gaan doen, zoals het controleren van mensen
op het bezit van hasj, want dat is een politietaak. De taak van de Rekenkamer
is dus wettelijk geregeld. Waar we nu over praten, is in de eerste plaats
over de interpretatie van de huidige wet, om te bezien of een verruiming of
een verkrapping van de taken van de Algemene Rekenkamer nodig is. Ik geloof
echter dat de Kamer eerder neigt naar verruiming dan naar verkrapping. De
regering heeft daarover een standpunt, de Rekenkamer heeft daarover een standpunt,
en de Kamer heeft daarover een standpunt. Als tot een wijziging van de wettelijke
bevoegdheden van de Rekenkamer moet worden gekomen, zal dat gewoon bij wet
moeten geschieden, hetzij op grond van een voorstel van de regering, hetzij
op grond van een initiatiefvoorstel van de Kamer. Dat zijn de spelregels,
zelfs voor een Hoog College van Staat.De heer Poppe (SP):Vorig jaar heeft de regering geprobeerd een rapport van de Rekenkamer
buiten de openbaarheid te houden. De Algemene Rekenkamer moet zich houden
aan wettelijke regels, die gelukkig zeer ruim zijn. Welke regels heeft de
regering gehanteerd in die poging om de Algemene Rekenkamer van publicatie
te weerhouden?Minister Zalm:De kwestie die toen speelde, was welke delen van het rapport zich leenden
voor openbaarmaking, en welke niet. Als regering moeten wij op het staatsbelang
en op een aantal andere zaken letten. Het was ons goed recht de Rekenkamer
overwegingen voor te leggen, op grond waarvan wij vonden dat bepaalde informatie
zich niet leende voor openbaarmaking. Uiteindelijk heeft de Algemene Rekenkamer
anders beslist. Zij heeft meer openbaar gemaakt dan wat wij wenselijk achtten,
gelet op een heleboel overwegingen, uitvoerig genoemd in de stukken. Er is
echter nooit sprake van geweest dat wij de Algemene Rekenkamer zouden kunnen inperken. De regering is namelijk niet de controleur van
de Algemene Rekenkamer.De heer Poppe (SP):U sprak over staatsbelangen. Was hier dan het staatsbelang in het geding?Minister Zalm:Nee, het ging hier om geheimhouding in het kader van privacy en om de
interpretatie die werd gegeven aan de bedrijfsgegevens. De Algemene Rekenkamer
heeft daar een veel ruimere opvatting over aan de dag gelegd dan de regering.
Dat is echter het goed recht van de Algemene Rekenkamer. Die is uiteindelijk,
ook als wij het er niet mee eens zijn, de baas over hetgeen men zelf publiceert.
Wij kunnen nooit iets verbieden op het gebied van het publicatierecht van
de Algemene Rekenkamer. Dat is uitgesloten.De heer Poppe (SP):Ik heb echter in de stukken, ook in de vertrouwelijk stukken, niet bepaald
dingen gezien waarvan ik dacht: nu krijg ik informatie van een bedrijf en
ik ga ook zo'n winkel beginnen. Bedrijfsgeheimen heb ik er niet in ontdekt.
Het ging meer over geld. Was het niet zo dat er meer sprake van was dat de
regering enigszins angst had voor Brussel en dat dat het staatsbelang was?Minister Zalm:Dat zat hem in bepaalde misvattingen naar aanleiding van de interpretaties
van de Rekenkamer. Er waren heel veel problemen met de Rekenkamer. Het punt
van de publicatie was daar een van. Het punt van bijvoorbeeld het normenkader
dat men hanteerde bij de beoordeling was er ook een. Verder waren er een aantal
feitelijke onjuistheden. Wij verschilden dus over nogal wat dingen van mening
met de Rekenkamer. Het gaat mij nu echter om het volgende. Ik wil proberen
dit te beperken tot de positie van de Algemene Rekenkamer in het algemeen.
De regering kan nooit iets verbieden of opdragen aan de Algemene Rekenkamer.
De Algemene Rekenkamer is een Hoog College van Staat dat niet ondergeschikt
is aan het kabinet. Als de regering vindt dat er iets moet veranderen ten
aanzien van de positie van de Algemene Rekenkamer, kan dat alleen bij wetswijziging.
Wij hebben geen wetswijziging aan het parlement voorgelegd. De Rekenkamer
moet zich houden aan de wet. De enige beperking die in de wet staat betreft
gegevens die uit hun aard vertrouwelijk zijn. Dat geeft een interpretatieruimte
aan de Rekenkamer. Het kabinet vroeg zich af of dat niet een erg ruime interpretatie
was en daar hebben wij ook over gecorrespondeerd. De Rekenkamer heeft uiteindelijk
toch tot die ruime interpretatie besloten. Er is echter geen sprake van dat
wij dat zouden kunnen verhinderen.De heer Van Walsem (D66):Kan de heer Poppe zich nog herinneren dat hij in een debat over Fokker
een motie heeft ingediend, waarin werd gevraagd om Fokker hoe dan ook te laten
doorstarten? Daar waren geweldige bedragen van de Nederlandse regering mee
gemoeid. Heeft hij zich wel gerealiseerd dat dat een steunmaatregel zou zijn
die ook aangemeld zou moeten worden in Brussel?De heer Poppe (SP):Volgende week spreken wij over Fokker, maar ik wil daar nu wel antwoord
op geven. Wij waren inderdaad van mening dat de Staat steun aan Fokker had
kunnen geven, onder duidelijke voorwaarden – Brussel had dat mogen weten –
bijvoorbeeld op het gebied van de werkgelegenheid en het gebruik van de gelden,
en met invloed van de overheid in Fokker, want dan hadden wij nu nog een goede
Fokker gehad. Wij waren dat van mening en dat had Brussel wat ons betreft
mogen weten.De voorzitter:Ik sta nu voor een dilemma. Als er op deze manier door wordt geïnterrumpeerd,
moet ik op een gegeven moment ofwel de interrupties beperken per blok antwoorden
van de regering – wat ik al eerder, maar niet tot ieders tevredenheid
heb gedaan – of ik moet zeggen dat er niet meer mag worden geïnterrumpeerd.
Dat zult u dan buitengewoon vervelend vinden, maar de manier waarop er nu
wordt gediscussieerd, vind ik niet helemaal in overeenstemming met de belangrijkheid
van het debat. Dat vinden degenen die veel interrumperen misschien een lelijke
opmerking, maar als voorzitter van de vergadering moet ik het mijne doen om
te zorgen dat de essentiële punten goed aan de orde kunnen komen en dat
niet door te veel interrupties het debat langer gaat duren dan nodig is.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De kern van dit blok van het debat is inderdaad de vertrouwelijkheid en
de aard van die vertrouwelijkheid. Was de commotie die is ontstaan niet in
eerste instantie het gevolg van die aard van de vertrouwelijkheid? De Rekenkamer
heeft voor de eerste keer naar aanleiding van artikel 89 van de Comptabiliteitswet
deze bevoegdheid uitgeoefend en dat betrof met name het onderzoek naar de
rechtmatigheid en doelmatigheid van de financiële relaties met het Rijk.
Uiteindelijk is er een rapport naar buiten gekomen dat zo openbaar mogelijk
is. Daar zijn in die zin geen problemen door ontstaan, dat geen enkel bedrijf
zich in zijn vertrouwelijkheid geschaad heeft gevoeld. Heb ik dat goed begrepen?Minister Zalm:Ik heb noch de fiscaliteit, noch de bedrijven in mijn portefeuille. Wellicht
kunnen de andere bewindslieden daar iets over zeggen. Ik beperk mij tot de
budgettaire aspecten, de Comptabiliteitswet, de interpretatie van vertrouwelijkheid
en de overheidscommissaris.Voorzitter! Voor vandaag stond een algemeen overleg op de agenda over
de nota inzake het staatsdeelnemingenbeleid. Die nota bevat ook een passage
over de overheidscommissaris. Dit overleg is verdaagd. Ik neem aan dat wij
die discussie later zullen voeren. Er is overigens al eerder een brief over
de positie van de overheidscommissaris gestuurd. Ik volsta nu met de opmerking
dat ik wel instem met het scheiden van verantwoordelijkheden. In de ogen van
de regering is het niet juist dat een ambtenaar die beleidsverantwoordelijkheid
draagt op een bepaald terrein, op hetzelfde terrein een commissariaat vervult.
In het verleden is dat wel gebeurd en dan treedt er vermenging van verantwoordelijkheden
op. Ik ben nog lang niet zover dat ik zeg dat een ambtenaar nooit overheidscommissaris
mag zijn. Dat is een te sterke inperking. Wij zullen hier nog uitgebreid met
elkaar van gedachten over wisselen. Ik heb geen dogma's op dat punt. Ik zal
in dat overleg proberen uit te leggen wat het nut van een ambtenaar als overheidscommissaris
kan zijn. Wellicht moet het gehele verschijnsel wel verdwij nen.
Op zichzelf is dat een consequentere manier van denken dan iemand van buiten
als overheidscommissaris te willen benoemen. In dat laatste geval heeft de
overheid als grootaandeelhouder geen voordrachtrecht meer voor een eigen commissaris.Voorzitter! De heer Mateman heeft gevraagd waarom ik dit soort stukken
überhaupt medeonderteken. Het antwoord is simpel: zodra ik een guillotine
zie, ren ik erop af, leg mijn hoofd eronder en wacht tot zij naar beneden
komt.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De minister heeft gezegd dat de functiescheiding ten aanzien van de ambtenaar
als overheidscommissaris van groot belang is. De minister van Verkeer en Waterstaat
heeft haar consequenties hieruit getrokken bij benoeming van een deskundige
van buiten als commissaris bij de KLM. Uiteindelijk heeft haar keuze helderheid
geschapen en dat beoogt de regering ook, zo stel ik mij voor.Minister Zalm:Die functiescheiding is essentieel. Ik geef een voorbeeld. Op het ministerie
is er de directie binnenlands geldwezen die verantwoordelijk is voor het bankwezen.
Naar mijn oordeel moet de commissaris voor de Bank van Nederlandse gemeenten
niet uit die directie komen. Het kan echter wel iemand van de directie rijksbegroting
zijn, die verder met de Bank van Nederlandse gemeenten weinig te maken heeft.
Voor mij is het interessant om op de hoogte te zijn van bepaalde ontwikkelingen
bij dit soort bedrijven. Er is iemand op het ministerie die die wereld kent.
Voor de instelling waarin de overheid aandelen heeft, kan het van nut zijn
om enige feeling te hebben met iemand die weet hoe dingen in Den Haag werken.
Dat is iets anders dan een rechtstreekse verbinding via de overheidscommissaris
die een beleidsverantwoordelijkheid heeft voor het desbetreffende bedrijf.
Dan treedt er inderdaad vermenging van verantwoordelijkheden op. Ik ben nog
niet zover dat ik zeg dat er geen ambtenaren meer als overheidscommissarissen
benoemd mogen worden. Die discussie zullen wij nog voeren.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De minister heeft in correcte termen gesproken over de relatie
tussen het kabinet en de Rekenkamer. Ik heb daar twee vragen over.1. Waarom is het kabinet boos naar de Rekenkamer gegaan om wat te bespreken?2. Heb ik goed begrepen dat deze minister is aangewezen als degene die
de verhoudingen moest "masseren" en wat heeft dat opgeleverd?Minister Zalm:Het heeft mij in ieder geval een stropdas van de Algemene Rekenkamer opgeleverd.
Maar serieus: de lucht is redelijk opgeklaard. Wij hebben afspraken gemaakt,
ook over de publicitaire aspecten. De Rekenkamer zal niet vooroplopen en wij
zullen niet meteen reageren. Wij zullen eerst de Kamer het rapport laten lezen
en dan reageren aan de hand van Kamervragen. Wij hebben ook afspraken gemaakt
over de onderzoeksopzet en het van tevoren goed vaststellen van het normenkader.
Je moet het er natuurlijk over eens zijn hoe geëvalueerd wordt. Dat was
een van de problemen bij dit rapport.Wij hebben ook de les getrokken uit de aanvaring tussen regering en Rekenkamer
die achteraf gezien zeer te betreuren is. Er kwam nogal wat geluid en rook
aan te pas. Zeker als minister van Financiën hoop ik, omdat ik toch een
grote vriend ben van de Rekenkamer, dat wij dit soort aanvaringen in de toekomst
niet meer hebben. Maar hopelijk blijft de Rekenkamer veel kritische rapporten
over de overheidsfinanciën uitbrengen.Minister Wijers:Voorzitter! Door de afgevaardigden zijn enkele thema's aan de orde gesteld
die met name op mijn bordje liggen. Dat betreft het vraagstuk hoe om te gaan
met algemene principes versus maatwerk in dit soort trajecten, waarbij het
gaat om financiële relaties tussen bedrijven en de overheid. Welke principes
hanteer je daarbij, onder andere bij het proportionaliteitsbeginsel. Ik wil
vervolgens de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer langslopen omdat daarover
een aantal vragen is gesteld. Ik kom ten slotte toe aan een aantal thema's
zoals de vraag wat verstaan moet worden onder steun, de relatie met industriepolitiek
en technologiebeleid en afschrijven op immateriële activa. Als laatste
kom ik dan op de toonzetting van dit debat.Voorzitter! De exercities in het rapport van de Rekenkamer heb ik niet
aan den lijve meegemaakt. Ik heb de afgelopen drie jaar wel zelf zo'n exercitie
meegemaakt. Ik heb daarvan geleerd dat al die operaties een hoge mate van
onvoorspelbaarheid hebben en dat per tijdseenheid de situatie heel erg kan
veranderen. Als je alle situaties die in dit dossier spelen, bekijkt bij Fokker,
DAF en NedCar, zie je dat zij naar hun aard fundamenteel verschillend zijn,
zowel individueel als ten opzichte van elkaar. Maar ook in de loop van de
tijd treden er zulke uiteenlopende situaties op dat er verschillende informatiebehoeften
bestaan. Er worden andere invalshoeken gekozen. Er zitten andere partijen
aan tafel. Andere bedrijfseconomische aspecten worden opeens belangrijk: strategische
vraagstukken, marktanalyses en financiële plaatjes. Dat alles is constant
in beweging.Dat lijkt een pleidooi voor volstrekt opportunisme en onvoorspelbaarheid,
maar zo is het ook weer niet. Er is ook in de exercities die vandaag besproken
zijn, hoe verschillend ook naar hun aard, steeds een uitgangspunt cruciaal
geweest, ook bij de Fokkerzaak waarbij ik zelf betrokken ben geweest. Dat
is de belangrijke les die geleerd is naar aanleiding van het RSV-debat. Want
waar gaat het om? Dat is rendementsherstel en perspectief op continuïteit
voor de onderneming tegen zo gering mogelijke en steeds aanvaardbare financiële
risico's voor de overheid. Daar gaat het allereerst om. Alle andere principes
zijn daarvan een afgeleide. Andere normen, doelstellingen en maatstaven moet
je altijd in het perspectief zien van die doelstellingen.Omdat de situatie zo verandert, kun je dus niet goed een vast stramien
maken. Je beoordeelt steeds van geval tot geval. Omdat er, ondanks het ene
leidende principe, zoveel wisselende beelden ontstaan en zoveel wisselende
afwegingen worden gemaakt, is het essentieel dat er sprake is van een volledig
inlichten en verantwoording afleggen aan de Kamer. Op die manier heb ik mij
ingezet tijdens de vele debatten die ik met de Kamer mocht hebben over het
Fokkerdossier. Het is van essentieel belang dat je zeer regelmatig de Kamer
inlicht over de zaken die spelen, de afwegingen die je maakt,
zonder dat dit iets afdoet aan de primaire verantwoordelijkheid van het kabinet
om te beslissen en aan het controlerecht van de Kamer. Zo probeer je met deze
materie om te gaan en zo ga je om met het vraagstuk van maatwerk versus alles
in een vast stramien vastleggen.De vraag van mevrouw Voûte over de proportionaliteitsvraag moet
in dit licht worden bezien, want proportionaliteit in de zin van kosten per
arbeidsplaats doet eigenlijk in essentie niet terzake. Wij – ook vorige
kabinetten – voeren in dit land geen defensieve steunverleningsoperaties
meer uit, zoals in de jaren zeventig het geval was. Vooropstaat steeds de
vraag van het rendementsherstel en het continuïteitsperspectief. Natuurlijk
is daarbij het leidende principe dat wij ernaar streven om zoveel mogelijk
hoogwaardige werkgelegenheid te behouden, maar het is niet andersom. Dat is
de essentie. Waarom? Omdat wij weten dat behoud van werkgelegenheid zonder
die perspectieven op rendementsherstel en behoud van continuïteit het
met veel gemeenschapsgeld kopen van uitstel van executie is. In die zin is
er natuurlijk wel aandacht voor proportionaliteit, maar als je deze verschillende
operaties en de betreffende bedragen ziet, kun je niet zeggen dat je die moet
koppelen aan kosten per arbeidsplaats, temeer omdat in het ene geval sprake
is van een lening en in het andere geval van een aandelenparticipatie en omdat
er in het ene geval een hoog risicoprofiel is en in het andere geval een laag
risicoprofiel. Het heeft dus weinig zin om dat soort bedragen te hanteren.
In die zin speelt de proportionaliteitsvraag niet echt.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister heeft het gehad over maatwerk in relatie tot een soort standaardaanpak,
maar het ene hoeft het andere niet uit te sluiten. Als ik zie hoe de minister
in het kader van Fokker geopereerd heeft, denk ik dat hij op een aantal duidelijke
punten het rapport van de Rekenkamer als het ware met vooruitwerkende kracht
heeft gevolgd.De heer Mateman (CDA):Operatie geslaagd, patiënt overleden!De heer Rabbae (GroenLinks):Daar komen wij nog over te praten. Volgende week zullen wij op dit punt
het CDA meemaken. Ik doel op de proportionaliteit, het in beeld brengen van
clusters enzovoort. Het kan dus. De Kamer zegt dat de minister daarvan mag
afwijken als het niet kan, maar dat moet wel met een motivering.Minister Wijers:Dan pak ik maar gelijk de hele discussie over het clusterbeleid, hoewel
u daar in eerste termijn eigenlijk weinig opmerkingen over hebt gemaakt. De
hele relatie met het clusterbeleid is een onjuiste relatie. Ik heb de industriebrief,
die ik zelf niet heb geschreven, daar nog eens op nagelezen. Ik heb niet kunnen
vinden hoe je op basis van die industriebrief met terugwerkende kracht kunt
zeggen wat het normenkader is aan de hand waarvan het steunbeleid wordt geformuleerd.
Ik snap niet waar die veronderstelling vandaan komt. Het clusterbeleid zoals
het bedoeld is door mijn voorganger en zoals het door mij op het ogenblik
zodanig wordt uitgewerkt dat u daar voor de derde dinsdag van september over
op de hoogte wordt gesteld, heeft heel weinig te maken met steunverlening;
het heeft te maken met het creëren van ketens van hoogwaardige toegevoegde
waarde in het bedrijfsleven. Je koppelt kennisinstellingen en grote en kleine
bedrijven dus zodanig aan elkaar dat er allerlei toegevoegde waarde ontstaat
die anders niet zou ontstaan. Dat is een toekomstgericht concept dat weinig
te maken heeft met steunverlening aan bedrijven. Als je voor Fokker een goede
clusteranalyse zou maken, moet je rechtstreeks heel ver het buitenland in,
want zoals bekend komt circa 70% van de toegevoegde waarde – dat zeg
ik even uit mijn hoofd – uit het buitenland. Je moet dus heel erg internationaliseren.
Fokker – het geldt overigens, voorzover ik het geval ken, ook voor DAF,
zij het in mindere mate – moet je op zijn eigen merites bekijken. Er
zijn allerlei strategische plannen voor gemaakt. Natuurlijk kijken wij ook
naar toeleveringsrelaties, maar dat is maar een deel van het verhaal. Het
clusterverhaal kan soms helpen, maar juist bij het type ondernemingen waar
wij het hier over hebben – NedCar, DAF en Fokker – en die internationaal
opereren en zeer afhankelijk zijn van toeleveringen aan het buitenland, is
de unieke strategische positie ten opzichte van de internationale concurrentie,
marktontwikkelingen en kostenniveaus relevanter – voorzover het Nederlandse
industriepolitieke afwegingen betreft – dan de vraag hoe zij precies
in die cluster zijn opgehangen.In reactie op verzoeken van mevrouw Witteveen en, naar ik meen, ook mevrouw
Voûte zeg ik toe dat ik de Kamer graag een brief zal sturen waarin ik
de criteria voor steunverlening update. Ik ben er namelijk van overtuigd dat
de normen voor dit soort zaken in de loop van de tijd veranderen. Ik zou dat
onderwerp overigens graag los koppelen van de brief over het clusterbeleid,
omdat de aard daarvan volgens mij echt heel anders is. In die brief over de
criteria zal onder meer staan, zo kondig ik nu alvast aan, dat het kabinet
maximaal probeert om kapstokken te benoemen aan de hand waarvan het zijn eindoordeel
bevestigt, maar dat de wegingscoëfficiënt en de relevantie daarvan
zullen veranderen van geval tot geval. Juist daarom is het essentieel om er
regelmatig met de Kamer over te communiceren.De heer Rabbae (GroenLinks):U heeft gelijk dat de clustergedachte niet is neergelegd in de industriebrief.
Dat schrijft de Rekenkamer ook, maar de Rekenkamer verwijst op pagina 55 van
zijn rapport wel naar de nota Economie met open grenzen. Die nota is eveneens
onder de toenmalige minister van Economische Zaken, de heer Andriessen, verschenen.Minister Wijers:Ik ken de exacte publicatiedatum van die nota niet, maar ik meen dat ze
begin jaren negentig is verschenen en daarin is de clustergedachte als zodanig
zeker niet uitgewerkt. Die gedachte is eigenlijk afkomstig uit een studie
van Michael Porter, die dateert van, uit mijn hoofd sprekend, 1988 of 1989.
Je kunt niet in redelijkheid veronderstellen dat het clusterconcept is toegepast
in de cases die hier beschreven zijn. Dat is gewoon niet waar. De Rekenkamer
verwijst nota bene expliciet naar de industriebrief en daarin stelt mijn voorganger
op geen enkele wijze dat daarmee het beleid uit voorgaande jaren, ook dat
van zijn voorganger De Korte, zou zijn geëxpliciteerd. En het is maar
goed ook dat hij dat niet heeft geschreven, want het clusterbeleid was
volgens mij in de jaren tachtig een begrip dat vooral in het welzijnswezen
werd gebruikt.De heer Rabbae (GroenLinks):De nota Economie met open grenzen van minister Andriessen dateert van
1990. De operaties waarover wij spreken dateren van minstens twee en misschien
wel vier jaar later. Dan kunt u toch de Rekenkamer niet verwijten dat de minister
van Economische Zaken zijn clustergedachte niet een paar jaar later heeft
uitgewerkt?Minister Wijers:U moet om te beginnen het rapport van de Rekenkamer goed citeren. Daarin
wordt verwezen naar de industriebrief.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik zal het voorlezen. Op pagina 55 van het rapport van de Rekenkamer staat:
"De in de industriebrief (1993) vervatte normen met uitzondering van de clustergedachte
die in de nota Economie met open grenzen (1990) werd geïntroduceerd,
liggen in het verlengde van de aanbevelingen van de RSV-enquêtecommissie
(1984). De Rekenkamer heeft zich daarbij rekenschap gegeven van de ontwikkeling
in de tijd van dit normenkader."Minister Wijers:Dat dit in het verlengde van het gedachtegoed van het RSV-debat ligt,
het spijt me vreselijk maar dat kan ik echt niet herkennen.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar u kunt niet ontkennen dat de gedachte in de nota Economie met open
grenzen neergelegd is. Die nota zal toch niet zijn geschreven om in de la
van de minister te verdwijnen, maar om uitgewerkt en toegepast te worden?Minister Wijers:Om toegepast te worden in de toekomst, niet zozeer door steunverlening
aan individuele bedrijven, maar door te proberen nieuwe activiteiten te realiseren.
Ik heb zo-even geprobeerd met voorbeelden duidelijk te maken dat de gedachte
om normen voor steun aan bepaalde bedrijven te relateren aan Nederlandse clusters,
intrinsiek niet klopt; je kunt daar niet mee uit de voeten. Met NedCar en
Fokker heb je het over globale industrieën, terwijl DAF meer Europees
is. Hoe de clusters in elkaar zitten, is alleen maar relevant als je er internationaal
naar kijkt. Voor de afweging op nationale schaal van eventuele steunverlening
is dat niet een leidend principe. Ook in de discussies die de Kamer en ik
hebben gevoerd over Fokker, heb ik geen van de afgevaardigden bezorgd horen
spreken over de werkgelegenheid in Duitsland of in Ierland, maar ging het
primair over de werkgelegenheid in Nederland.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik stel een laatste vraag. Dit houdt toch niet in dat de minister
zelfs niet bij benadering de gevolgen voor de werkgelegenheid zou kunnen aangeven,
bijvoorbeeld het behoud van werkgelegenheid bij Fokker? U hebt toch een paar
keer minstens geprobeerd om dat te doen?Minister Wijers:Dat kan wel, maar daarin speelt de clustergedachte maar een zeer bescheiden
rol. Er is een clusteranalyse gemaakt door TNO waaruit bleek dat de feitelijke
economische relaties in de cluster zeer beperkt waren. Als je de werkgelegenheid
bij de KLM erbij optelde, was het opeens erg veel, maar dat was niet relevant
voor Fokker. Wij kunnen veel tijd besteden aan hoe het ooit bedoeld is, maar
essentieel is de vraag of het clusterbeleid een zinvol normkader is per definitie
en zwaarwegend als het gaat om steun aan individuele ondernemingen ten principale.
Mijn voorganger heeft nooit bedoeld dat tot een soort dominant normenkader
te maken. Zijn opvolger zegt: dat is maar goed ook, want anders zou ik nu
afstand moeten nemen van de mening van mijn voorganger op dit gebied. Daarmee
is veel van de ellende met de Rekenkamerrapport begonnen. Met terugwerkende
kracht is een normkader neergezet dat gewoon niet goed werkt.Voorzitter! Ik kan met genoegen vaststellen dat veel van de afgevaardigden
het eens zijn met het kabinet dat een standaardaanpak, gegeven het probleem
van de grote diversiteit, niet echt zal helpen. In dit kader kom ik tot de
aanbevelingen van de Rekenkamer.Een van die aanbevelingen is dat het zinnig is om dergelijke operaties
te evalueren op tal van aspecten. Dit is een zeer ingrijpend proces in een
departement en ook tussen departementen, zoals ik ten aanzien van Fokker heb
geconstateerd. Aangezien alles verandert, is het heel zinvol na afloop de
zaken te evalueren en na te gaan wat je eruit kunt leren. Als de Fokkeroperatie
als afgesloten kan worden beschouwd, zal ik zo'n evaluatie plegen. Mochten
in de loop van het jaar nog andere trajecten in dat kader afgesloten worden
dan worden die ook geëvalueerd. Met deze aanbeveling van de Rekenkamer
kan ik dus redelijk goed uit de voeten.Zoals gezegd, zal ik de Kamer een aparte brief doen toekomen over de criteria
die het beste gehanteerd kunnen worden, nu en in de toekomst, als het gaat
om steun aan individuele bedrijven. Ik heb het steeds over steun aan individuele
bedrijven, omdat ik van mening ben dat, gezien de cases die in deze studie
van de Rekenkamer zijn behandeld, het in twee gevallen niet ging om steun
aan individuele bedrijven, maar om vervreemding door de overheid van participaties.
Bij Fokker 2 en NedCar ging het niet om steun aan individuele bedrijven, maar
ging het om vervreemdingsexercities.Voorzitter! Ik kom tot de aanbeveling inzake de archivering, waarover
is gesproken door mevrouw Voûte en mevrouw Witteveen. Voor de goede
orde meld ik dat wat de Rekenkamer heeft aangetroffen naar mijn stellige overtuiging
een incident betrof. Het ging om stukken die door de onderneming zelf als
bijlage bij andere stukken zijn verstuurd en die via een verhuisdoos in een
verkeerde kast terecht zijn gekomen. Ik vind dat je uit moet kijken met het
altijd maar overal een excuus voor te hebben. Je moet streven naar excellentie.
Ik zeg toe dat wij streven naar excellentie op dit gebied. Wij zijn bezig
om de afspraken ten aanzien van het gescheiden beheer van bedrijvendossiers
en commissarissendossiers te herbevestigen en om die in de bedrijfsvoering
van het departement volledig in te voeren, ook in de sectoren waar de marktwerking
los komt en er sprake is van echte ondernemingen.Ik wil het vervolgens hebben over de aanbeveling over de clusters. De
Rekenkamer beveelt eigenlijk aan om clusters vooraf in kaart te brengen. Ik
heb al gezegd dat ik de Kamer een clusterbrief doe toekomen. Ik zeg bij voorbaat –
en in dat opzicht sluit ik meen ik aan bij een opmerking van de
heer Mateman – dat ik er helemaal niets voor voel om een enorme papierberg
te creëren. Wij hebben destijds de bedrijfstakverkenningen en de aandachtsgebiedenoverzichten
gehad. Dergelijke zaken leiden binnen de kortste keren tot grote stapels papier
waar niemand meer naar kijkt. Het in kaart brengen van clusters, omdat je
verwacht dat er in de toekomst wel eens bedrijvensteun zou kunnen optreden,
is eigenlijk vragen om problemen. Het is ook niet realistisch en het is mij
veel te defensief. Mevrouw Voûte vroeg naar iets waaraan in de clusterbrief
uitgebreid aandacht zal worden besteed, namelijk de rol die de overheid in
bepaalde types clusters kan spelen en hoe wij waarde kunnen toevoegen. Ik
ben ervan overtuigd dat wij nog lang niet aan het eind van het traject zijn.
Dat traject is in definitorische zin door mijn voorganger aangeraakt. Wij
geven dat nu verder handen en voeten. Ik hoop dat wij in het najaar over de
brief met elkaar van gedachten kunnen wisselen. Wij hebben de afgelopen jaren
al heel veel van de grond gekregen, maar er is nog veel meer te halen, in
de zin van een modern, offensief technologiebeleid, dat het concurrentievermogen
van onze economie versterkt.In de schriftelijke beantwoording van de vragen is duidelijk gemaakt dat
ik de kritiek van de Algemene Rekenkamer inzake de plicht tot melding aan
Brussel nog steeds niet goed kan plaatsen. In alle gevallen die spelen, ook
in de verschillende situaties rond het Fokkerdossier die het afgelopen jaar
een rol hebben gespeeld, doet zich bij alle afwegingen die je maakt permanent
de vraag voor of je er contact over moet hebben met Brussel, maar ook wat
eigenlijk de juridische analyse van deze mogelijke ontwikkeling is. Aan een
formele melding in Brussel gaat een juridische analyse vooraf. In alle gevallen
die zich hebben voorgedaan is op mijn departement een juridische analyse gemaakt.
Vaak kan dat pas betrekkelijk laat, doordat alle onderhandelingen, de punten
waar je echt naar moet kijken en de gevoeligheden van de Brusselse regelgeving
pas helder worden als je vlak in de buurt bent van een mogelijke definitieve
overeenkomst.Nu doet de Rekenkamer de aanbeveling om in steunovereenkomsten steeds
een opschortende voorwaarde op te nemen, teneinde te voldoen aan de standstillverplichting.
Mevrouw Voûte vroeg daarnaar. Daarmee gaat de Rekenkamer mijns inziens
verder dan het verdrag eist. De standstillverplichting staat er niet altijd
aan in de weg dat een overeenkomst in werking treedt, bijvoorbeeld zolang
er maar geen betalingen plaatsvinden. Soms kan het sluiten van een overeenkomst
op zichzelf cruciaal zijn voor het overleven van een onderneming, omdat het
een bepaald signaal aan de markt geeft, omdat mensen aan het werk blijven
en omdat toeleveranciers er signalen aan ontlenen. Er zijn situaties waarin
de opschortende werking handig kan zijn, maar als algemene regel gaat zij
mij te ver. Ik vraag mij echt af of wij, gelet op het nationale belang, verder
moeten gaan dan de verplichtingen die het verdrag stelt. Ik ben van mening
dat wij dat niet moeten doen, al sluit ik niet uit dat er gevallen zijn waarin
je het wel moet doen. Ik zou het onverstandig vinden om er een algemene regel
van te maken, want flexibiliteit en handelingsvermogen zijn essentieel in
dit soort zaken.De heer Mateman (CDA):Daar komt bij dat het kabinet datgene waarover wij nu discussiëren,
althans tot dusverre niet als steun heeft beschouwd. De modaliteiten waarover
wij spreken zijn geen steunmodaliteiten, maar uitvoering van fiscale wetgeving,
waarbij de contribuabele er recht op heeft op het moment dat zijn zaak wordt
afgedaan. Ik neem aan dat er helemaal geen standstillbeginsel is. Wij praten
over het denkbeeldige geval dat er steun zou zijn geweest. Met alle permissie,
ik vind dit wel het slechtste kader om hierover te filosoferen. Dat zou ik
dan de volgende week willen doen.Minister Wijers:Ik probeer alleen maar te antwoorden op een vraag die mevrouw Voûte
mij stelde. Ik ben het met de heer Mateman eens. Ik had het overigens niet
alleen over technolease. Daar had ook de Rekenkamer het niet over, hoewel
zij er een opinie over had, waar genoeg over gezegd is. Het gaat ook om andere
gevallen. In een groot aantal gevallen wordt iets wel aan de Commissie gemeld,
maar niet als steun. De Commissie wordt gewoon op de hoogte gesteld. Pas als
er naar onze mening, op basis van een juridische interpretatie, sprake is
van steun, kan die worden aangemeld. Dan is nog niet gezegd dat het niet toelaatbare
steun zou zijn. Dat is weer een heel andere discussie.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het gaat om steun. Bij Fokker waren er twee verschillende situaties. Technolease
werd niet als steun ervaren als zij overeenkomstig fiscale regelgeving en
jurisprudentie plaatsvond. Dan hoeft geen standstillprincipe in de overeenkomst
te worden opgenomen. Dat moet wel bij rechtstreekse steunverlening, zoals
bij Fokker in eerste instantie, in 1987. Dat was rechtstreekse steun.Minister Wijers:Dan is het nog de vraag wat u daarmee bedoelt; het gaat erom of het niet-toelaatbare
steun of gewoon steun is. Kijk, wij geven ook research-en-developmentsteun
aan Philips en Océ-Van der Grinten, om maar iets te noemen. Die moet
worden aangemeld omdat het steun is, maar het hoeft dan nog geen steun te
zijn die in strijd is met de artikelen 92 en 93, en dat is overigens ook niet
zo. Wij moeten die dingen dus goed gescheiden houden. Ik denk dat een kabinet
bij het afleggen van die complexe trajecten steeds moet afwegen hoe een maatregel
zich verhoudt tot het Europese steunregime. Dan is het mogelijk dat er überhaupt
geen sprake is van steun, zoals met technolease, wat gewoon reguliere toepassing
van de fiscaliteit is. In zo'n geval wordt het niet eens gemeld. Het kan ook
zijn dat er sprake is van steun die op zichzelf of om andere redenen toelaatbaar
is, in welk geval de Commissie wordt geïnformeerd. Prima! En dan is er
nog een derde mogelijkheid, namelijk dat het een vraagstuk is, waarover dan
discussie met de Commissie ontstaat.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Zowel het vorige als dit kabinet heeft bewezen de weg naar
Brussel niet te kunnen vinden als het om aanmeldingen gaat, maar zelfs dat
wil ik nu niet aansnijden. Zou het feit dat deze kwestie niet gemeld is, niet
te maken kunnen hebben met de verklaring van de minister van Economische Zaken,
de heer Andriessen, dat het eigenlijk niet de bedoeling was om deze kwestie
 openbaar te maken, met name vanwege Brussel? Dat is een publieke
uitspraak van een van de ministers die het meest bij deze kwestie betrokken
is geweest.Minister Wijers:De heer Andriessen is ook opgetreden bij de onderzoekscommissie, dus ik
ga daar nu niet verder op in. Ik wil het beeld wegnemen, want het is gewoon
onjuist, dat vorige kabinetten of dit kabinet in voorkomende gevallen bepaalde
zaken niet in Brussel zouden hebben aangemeld. Ik heb het overzicht voor me.
De staatsdeelneming in Fokker in 1987 is niet gemeld, omdat de Staat het geen
steunmaatregel achtte. De Commissie is wel geïnformeerd. Zij meende aanvankelijk
dat deze zaak wel aangemeld had moeten worden, maar zij kwam uiteindelijk
tot een oordeel dat impliceerde dat er geen sprake was van steun. NedCar 1991
is gemeld en intussen goedgekeurd. Fokker-Dasa 1992-1993: de Commissie is
erover geïnformeerd; zij heeft het dossier overigens nooit formeel afgesloten
en het is de vraag of dat ooit nog zal gebeuren. De oprichting van DAF Trucks
in 1993 is gemeld. Er is wel een vormfoutje bij gemaakt, want de expliciete
vermelding van artikel 93 was vergeten, maar de Commissie heeft geoordeeld
dat er geen steunelementen in zaten. Laten wij elkaar dus niet de prut in
praten door te stellen dat jarenlang van alles uit Brussel zou zijn weggehouden,
want er is eigenlijk alleen discussie over één geval, waarover
nu heel veel woorden zijn gewisseld, namelijk de technoleaseoplossing. Het
kabinet is van mening dat het hierbij gaat om reguliere toepassing van fiscale
wetgeving.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Dit is geen antwoord op mijn vraag. Mijn vraag was, hoe de
minister het kan verklaren dat een van de meest betrokken ministers, de heer
Andriessen, in het publiek verklaard heeft dat het niet de bedoeling van het
kabinet was de technoleaseconstructie te melden, omdat het juist vanwege de
Europese concurrentie intern moest blijven.Minister Wijers:Ik ken die uitspraak niet, maar ik denk dat hij bedoeld heeft dat het
niet in Brussel gemeld was, omdat hij van mening was dat het reguliere toepassing
van belastingwetgeving was.De heer Rabbae (GroenLinks):Nee, het moest geheim blijven.Minister Wijers:Wel, dat geheimhoudingsaspect had dan waarschijnlijk te maken met het
beschermen van de belangen van individuele belastingbetalers. Maar eerlijk
gezegd voel ik er niet zoveel voor hier nog verder op in te gaan. Als mijn
voorganger het in de Kamer gezegd had, zou ik er nog enige verklaring voor
hebben moeten geven in verband met de continuïteit van het beleid. Maar
het zou toch wel een beetje ver gaan als ik ook nog uitleg moest geven over
verklaringen van ex-bewindslieden voor de radio.De heer Rabbae (GroenLinks):Het is wel makkelijk als u zich zo opstelt.Minister Wijers:Nee, wij moeten gewoon een beetje uitkijken. Ik kan geen interpretatie
geven van de uitspraak die een ex-bewindsman op een gegeven moment voor de
radio doet.De heer Rabbae (GroenLinks):Natuurlijk wel.Minister Wijers:Hij heeft het ook niet gedaan in de hoedanigheid van vertegenwoordiger
van de regering, dus daar kan ik geen uitleg over geven.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar het is toch een bewindspersoon die deze kwestie naar buiten brengt?
Als een bewindspersoon of een ex-bewindspersoon iets verklaart dat niet past
in de verdedigingslinie van het kabinet, dan mag het toch niet zo zijn dat
hij voor gek verklaard wordt? De Vries met zijn brief, dat was eigenlijk een
onzinverhaal. En nu zegt u dat u niet gaat verdedigen wat Andriessen in het
publiek heeft gezegd. Waar blijft u dan met uw verdediging als u elke keer
vlucht voor dit soort argumenten?Minister Wijers:Dit gaat toch wel een beetje ver. Dit is een beroep dat hoge eisen stelt,
maar als ik nu ook nog verantwoording moet afleggen voor alle verklaringen
van alle ex-bewindslieden waar ook ter wereld, wordt het een ondraaglijk beroep.
Daar voel ik niets voor!De heer Rabbae (GroenLinks):U vindt het gewoon zeer lastig om een tegendraadse uitspraak van de "creator"
van deze constructie hier tegen te spreken, omdat het niet past in uw verdediging.
Dat is de kern van de zaak!Minister Wijers:Nee, mijnheer Rabbae. Ik probeer het nog een keer te zeggen. Er is zoiets
als continuïteit van beleid. Het past heel goed dat dit kabinet nu verantwoording
aflegt over hetgeen voorgaande kabinetten daadwerkelijk besloten en gedaan
hebben, inclusief de vraag hoe zij de Kamer hebben geïnformeerd. Het
is sowieso al vreemd als er hier verantwoording moet worden afgelegd over
individuele opinies van bewindspersonen in de onderlinge sfeer. De heer Zalm
heeft daarover gesproken. U gaat nu nog een stap verder. Als een ex-bewindspersoon
ergens iets op de radio zegt, zou ik mij moeten verdiepen in zijn positie
en uitleg moeten geven vanwege de continuïteit van beleid. Volgens mij
is dat een wel zeer vergaande oprekking van het principe "continuïteit
van beleid", die ik in ieder geval niet deel.De heer Mateman (CDA):En dan ook nog te bedenken dat de betrokken bewindsman deze opmerking
achteraf maakt en dat u nu de taak heeft dat gevoerde beleid te verdedigen.
Ik kijk daar met gemengde gevoelens naar.Ik ben het wel met de heer Rabbae eens, dat de uitspraak gedaan is in
het openbaar en toch suggereert dat er iets oneigenlijks aan de hand zou zijn
geweest.Moet de uitspraak niet gewoon zijn, dat op basis van het beleid dat de
heer Andriessen en het kabinet indertijd gevoerd hebben, hij de opmerking
achteraf niet kan maken, als hij haar al gemaakt heeft?Minister Wijers:Nogmaals, het kabinet verdedigt hier zoals u heeft gezien met overtuiging
het beleid van het vorige kabinet, inclusief mijn voorganger, op basis van
de uitspraken die zij in hun positie hebben gedaan. Zover gaat het en niet
verder!De heer Mateman (CDA):Omwille van het evenwicht wil ik u ook wel iets verwijten. U meldt ook
vaak dingen te snel aan in Brussel. Ik heb nooit begrepen waarom de fusie
met de Holland Media Groep in Brussel is aangemeld. Ik begrijp
de hardnekkigheid van sommigen niet waarmee zij u verwijten dat u zaken in
Brussel niet aanmeldt. Misschien kunt u een bespiegeling geven van wat daarvan
de achtergrond kan zijn?Minister Wijers:Ik was even blij dat de heer Mateman mij een compliment ging geven. Zijn
compliment was echter een verpakt verwijt, dat ik de HMG-case in Brussel heb
aangemeld. Count your blessings!Voorzitter! Ik kom nu bij het thema dat mevrouw Witteveen, mevrouw Voûte
en de heer Van Walsem aan de orde hebben gesteld. Wat moet er nu precies onder
steun worden verstaan? Dat is heel belangrijk. En wat is de rol van de Algemene
Rekenkamer in de beoordeling daarvan?Het staatssteuncontrolebeleid is een exclusieve bevoegdheid van de Europese
Commissie, en dat is maar goed ook! Dat gebeurt op basis van de verdragsartikelen
92 en 93. Het is aan de Commissie om te beoordelen of er bij een overheidsmaatregel
sprake is van steun. Vervolgens toetst de Commissie of die steun al dan niet
verenigbaar is met de interne markt. Dat is het principe. Als men het niet
eens is met die uitspraak, kan men naar het Europese Hof. Er is op dit moment
geen sprake van een discussie hierover op Europees niveau. De uiteindelijke
beoordeling van de vraag of er sprake is van steun, is aan het Europese Hof.
Vandaar dat de jurisprudentie daarbij een rol speelt. In dat hele beoordelingstraject
is geen rol voor de Algemene Rekenkamer. Meer hoef ik daarover niet te zeggen.De heer Poppe (SP):Is de sale- en lease-backconstructie steun en, zo ja, steun aan wie, of
is het in de zin van hetgeen de minister nu zegt geen steun?Minister Wijers:Naar de opvatting van het kabinet is er geen sprake van steun, maar van
reguliere fiscale wetstoepassing.De heer Poppe (SP):De bedoeling van de constructie is dat het desbetreffende bedrijf daarvan
een financieel voordeel heeft om liquiditeitsproblemen tijdelijk op te lossen
of wat dan ook. In die zin is het wel steun. De minister zegt echter dat het
geen steun is.Minister Wijers:In die zin beïnvloedt iedere aftrekpost, iedere manier om de liquiditeit
te versterken, om belastingbetaling uit te stellen of wat dan ook, de positie
van een onderneming. Zolang dat past binnen de generieke wetgeving, de fiscale
wetgeving, is dat evenwel toegestaan.De heer Poppe (SP):Ik heb toch een belangrijke vraag. In dit geval, bij deze constructie,
zien wij een bank die op zichzelf niets met de bedrijfstak te maken heeft.
Die bank koopt de technische kennis en heeft daar financieel voordeel van.
Het bedrijf heeft daar niets aan. De Staat mist dat voordeel, de gederfde
belastinginkomsten. Ik ben niet zo'n biljarter, maar in die zin zou er via
vier of vijf banden steun zijn en is de Staat uiteindelijk degene die verliest,
namelijk de inkomstenderving aan belasting van de bank. Ik kan dat niet begrijpen.
Leg mij nou eens uit in welke situatie de Staat daaraan moet meewerken om
daarmee het bedrijf dat liquiditeitsproblemen heeft voordeel te bieden.Minister Wijers:Voorzitter! De staatssecretaris is veel competenter dan ik om daarop te
antwoorden. De minister van Financiën heeft al een paar keer iets gezegd
over de rol van de Staat. Het heeft in dit geval te maken met de vraag of
je vooraf een ruling geeft, of je vooraf zekerheid geeft dat zo'n constructie
zal worden gehonoreerd in de feitelijke aangifte. Dat is de rol van de Staat.
Verder is het niets anders dan een interpretatievraag of dit past binnen de
wetgeving en de jurisprudentie. Maar nogmaals, ik verwijs graag naar de staatssecretaris,
die daarvoor heeft doorgeleerd.De heer Van Walsem (D66):Voorzitter! De minister zegt het nu wat explicieter dan hij in zijn schriftelijke
beantwoording heeft gedaan wat de rol van de Rekenkamer betreft inzake toetsing
aan Europees recht. Mijn stelling in eerste termijn was dat wanneer Europees
recht vigerend recht is, ook deze wetten vallen onder de opdracht van de Rekenkamer
om het beleid van de regering op rechtmatigheid te controleren. De minister
zegt dat de Rekenkamer er geen rol in heeft, maar dat betwijfel ik.Minister Wijers:Ik begrijp dat er een nader verschil van mening over bestaat tussen de
Rekenkamer en het kabinet. Het kabinet vindt dat er in het proces dat ik heb
beschreven geen zelfstandige rol ligt voor de Rekenkamer.De heer Rabbae (GroenLinks):Zo komt u er niet vanaf. De Rekenkamer heeft de taak, ook wettelijk, om
de rechtmatigheid van de besteding van de middelen te toetsen. Ja of nee?Minister Wijers:Ja.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat geldt ook voor Europese wetgeving en Europees recht. Ja of nee?Minister Wijers:Uiteindelijk is de vraag wat het hoogste orgaan is om vast te stellen
of er sprake is van ongeoorloofde steun. Dat is het Europese Hof. Daar gaat
het uiteindelijk om, dat is de vraag die uiteindelijk beantwoord moet worden,
wat verschillende partijen daar ook van vinden.De heer Rabbae (GroenLinks):Het Europese Hof komt eraan te pas in het geval van een conflict tussen
partijen. Nu hebben wij te maken met de Rekenkamer. Die spreekt zich uit over
de doelmatigheid en rechtmatigheid van de besteding van de middelen, zowel
nationaal als in relatie tot het Europese recht. Dan kunt u toch niet staande
houden dat de Rekenkamer alleen maar binnenlandse kwesties kan toetsen aan
rechtmatigheid en doelmatigheid en eigenlijk haar mond moet houden over Europese
wetgeving?Minister Wijers:Mag ik het eens omdraaien? Stelt u zich eens de volgende situatie voor.
De Rekenkamer vindt dat er sprake is van geoorloofde steun, maar commissaris
Van Miert niet en het Europese Hof vervolgens ook niet. Wat denkt u dat beslissend
is?De heer Rabbae (GroenLinks):De Rekenkamer zegt niet...Minister Wijers:Ik leg u een vraag voor.De heer Rabbae (GroenLinks):U krijgt een antwoord van mij. De Rekenkamer zegt niet
dat er sprake is van geoorloofde of ongeoorloofde steun. De Rekenkamer zegt
dat het gepast zou zijn geweest om dit te melden aan de Europese Commissie.
Uiteindelijk is het aan de Commissie om te zeggen: dit was goed of dit was
niet goed.Minister Wijers:In haar analyse heeft de Rekenkamer bepaalde exercities als ongeoorloofde
staatssteun gekwalificeerd. Zij zegt daarin zelfs met een heel moeilijk woord –
ik ben maar een HBS'er – dat Economische Zaken niet in staat was om
de Europese wetgeving toe te passen. Op basis van een analyse vormde de Rekenkamer
zich daar zelfstandig een mening over. Op zichzelf mag zij dat natuurlijk
doen: de Rekenkamer mag een mening geven. Maar de vraag is wat uiteindelijk
doorslaggevend is. Ik stel dan vast, gegeven de gevallen die hier genoemd
zijn, dat de Europese Commissie in een aantal gevallen haar positie heeft
bepaald. Dat pakte steeds goed uit voor de Nederlandse Staat. In die zin is
de kwalificatie die de Rekenkamer daaraan gaf, achteraf misschien interessant
voor dit debat, maar heeft zij verder geen enkele juridische waarde.De heer Rabbae (GroenLinks):Daarin heeft u gelijk: juridisch heeft het geen waarde.Minister Wijers:Maar wij hebben het hier over juridische begrippen.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar daarmee kunt u de Rekenkamer niet het recht ontnemen om zich uit
te spreken over de vraag of iets zich wel of niet verhoudt tot de rechtmatigheidstoets
die zij toepast.Minister Wijers:Daarin heeft u gelijk. Daarbij speelt dan ook de vraag hoe je omgaat met
verschillende rollen; daarop is de minister van Financiën al goed ingegaan.
Het kabinet gaat niet over de Rekenkamer. De Rekenkamer opereert binnen haar
interpretatie van de bevoegdheden. Als dat de wetgever niet past, moet hij
de wet maar aanpassen of daar een nadere interpretatie aan geven. Dat is allemaal
prima. Het kabinet vindt echter, en dat zat ook in de onderlinge toon daarover,
dat ook de Rekenkamer een afweging moet maken in het kwalificeren van bepaalde
exercities, omdat dit in Brussel zou kunnen meewegen. Door die kwalificaties
zou Nederland namelijk zijn positie in financiële relaties met ondernemingen
ondermijnd kunnen zien, terwijl er, puur naar Europees recht geïnterpreteerd,
waarschijnlijk geen sprake is van steunverlening. In die zin meende het kabinet
dat de kwalificaties, zoals zij waren geformuleerd, niet in alle opzichten
in het belang van de Nederlandse Staat waren. U ziet, ik heb geleidelijk aan
geleerd om het op een heel zorgvuldige en rustige manier te zeggen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat bevalt mij toch goed van een gewoon econoom.Minister Wijers:Een heel eenvoudige econoom.Mevrouw Witteveen vroeg mij hoe ik het afschrijven op immateriële
activa zie in relatie met industrie- en technologiebeleid. Collega Zalm heeft
al gezegd dat kennis en immateriële activa steeds belangrijker worden.
Ik ben ervan overtuigd dat ondernemingen die de komende jaren geen substantiële
percentages van hun cash flow investeren in research en development en opleidingen,
gedoemd zijn ten onder te gaan. Dat betekent dat die post relatief steeds
belangrijker zal worden. Ik vind dan ook dat immateriële activa, zoals
technologische kennis en in de wat verdere toekomst het human capital, in
principe moeten kunnen worden geactiveerd op de balans. Hoewel, sommig human
capital is wat mobieler dan kennis in de zin van octrooien en dergelijke.
Maar ik zou het een ongelooflijke ontkenning vinden van de fundamentele verandering
die de economie zal doormaken om te zeggen: bij materiële activa mag
je al die dingen wel doen en bij immateriële activa niet. Dat is niet
voorstelbaar.De heer Poppe (SP):Dat kan zijn, maar ik heb dan toch een vraag aan de minister. Het gaat
erom dat die kennis in dit geval verkocht wordt aan een bank die er verder
niets mee kan doen. Ik meen dat het in andere Europese lidstaten wel mag,
mits die kennis gaat naar een bedrijf dat er zelf ook iets mee kan doen. Dan
heeft het meer waarde dan alleen maar het kunnen leasen van de kennis aan
het bedrijf waarvan zij gekocht is. Dan kan de kennis meer in het algemeen
worden toegepast.Minister Wijers:Als twee ondernemingen in een civielrechtelijke of commerciële relatie
denken dat het goed is om een bepaalde transactie te plegen met activa, als
een financiële instelling meent dat het in haar belang is om het eigendomsrecht
te verwerven van immateriële activa, wie is dan de Staat om daar verder
een oordeel over te hebben?De heer Poppe (SP):De heer Lubbers heeft op de hoorzitting gezegd dat het een kunstmatige
constructie is. Eerst wordt de kennis opgewaardeerd, dus meer waard dan het
in feite is, en dan wordt zij verkocht. Dat is een kunstmatige zaak en daar
moeten wij in feite maar niet over praten, want Brussel luistert mee. Mijn
vraag aan de minister is hoe dit in het buitenland gaat. Mag het daar op dezelfde
manier en gebeurt het daar ook dat opgewaardeerde kennis die eigenlijk alleen
maar door hetzelfde bedrijf gebruikt kan worden, op die manier aan een bank
verkocht wordt en dan teruggeleast wordt aan het bedrijf?De heer Van Walsem (D66):Voorzitter! Er is sprake van een misverstand bij de heer Poppe. Hij praat
over opgewaardeerde kennis, maar dat is ten principale onjuist. Er is door
een derde een analyse gemaakt van wat het waard is. Daar kun je het mee eens
of niet mee eens zijn, maar ik denk niet dat de heer Poppe daartoe in staat
is. Die waarde is geaccepteerd. Op die kennis mag dus worden afgeschreven.
Dat is op zichzelf volkomen legaal.De heer Poppe (SP):Ik citeerde alleen maar de heer Lubbers.Minister Wijers:Ik dank de heer Van Walsem, want ik ben dit volstrekt met hem eens. De
vraag hoe het in het buitenland zit, wil ik even doorverwijzen naar de heer
Vermeend.De voorzitter:In welk stadium van uw beantwoording verkeert u ongeveer?Minister Wijers:Als ik niet meer geïnterrumpeerd word, ben ik binnen twee minuten
klaar.Voorzitter! Er is nog gevraagd of er knelpunten zijn tussen de departementen.
Natuurlijk zijn er af en toe knelpunten tussen de departementen, maar op zichzelf
is er in dit kabinet sprake van een buitengewoon goede samenwerking. Het is
altijd zo dat departementen zich identificeren met bepaalde aspecten van een
probleem. Dat is maar goed ook, want dat zorgt voor een situatie met checks
and balances. Hierdoor kan er uiteindelijk op het politieke niveau, als er
goed wordt samengewerkt – ik prijs mij gelukkig met de samenwerking
die in dit kabinet plaatsvindt – een afweging plaatsvinden en een beslissing
genomen worden. Het gebeurt te vaak dat als de opinies van ambtenaren die
vanuit hun functionele verantwoordelijkheid adviseren, verschillen met de
opinies van andere functioneel gespecialiseerden, die verschillen als conflicten
worden gezien. Het is hun taak. Dat zij daar soms een beetje opgewonden bij
worden, is helemaal niet erg. Het zijn, godzijdank, ook mensen.Tot slot kom ik op de vraag van de heer Rabbae over mijn reactie. De toonzetting
van met name deze minister was scherp. Hij werd gedreven door een onaangenaam
verrast zijn over het feit dat het rapport opeens naar buiten kwam, terwijl
de verwachting was gewekt dat daar nog overleg over zou plaatsvinden. Dat
was inderdaad niet wijs of verstandig. Ik heb daar zowel publiekelijk als
aan de heer Koning mijn excuses voor aangeboden, net zoals de heer Koning
zijn excuses heeft aangeboden voor het feit dat ik uit een persbericht moest
vernemen dat het rapport naar buiten zou gaan, terwijl dat niet was afgesproken.
Er is nu sprake van betere relaties. Helaas moet ik zeggen dat die relatieverbetering
niet zo ver gaat dat ook ik een stropdas heb gekregen. In die zin loop ik
dus nog achter bij de heer Zalm. Ik weet echter niet of het mooie stropdassen
zijn.Staatssecretaris Vermeend:Voorzitter! Tijdens het interruptiedebatje is er nog een aantal vragen
voor mij bijgekomen. Ik zal daarmee beginnen. Ten eerste heeft mevrouw Witteveen
zojuist aan de minister gevraagd of er in de periode Philips en Fokker nog
sale- en lease-backtransacties hebben plaatsgevonden met immateriële
activa. De minister heeft, vertrouwelijk, een aantal transacties genoemd.
Voorzover mij bekend, heeft er in die periode inderdaad één
zo'n transactie plaatsgevonden. Overigens moet ik opmerken dat sale en lease
back van immateriële activa niet gemeld behoeft te worden. In de stukken
heb ik ook nog eens kenbaar gemaakt dat bedrijven er gewoon vrij in zijn om
sale- en lease-backtransacties in hun eigen aangiften te verwerken. Vervolgens
vindt er een beoordeling plaats. Wij moeten ons heel goed realiseren dat er
in ons land geen meldingsplicht bestaat voor dit soort transacties.De heer Poppe heeft hier een bedrag genoemd en gevraagd of de minister
dat bedrag kende. De minister heeft gezegd dat dit bedrag hem niet erg bekend
voorkwam. Ik kan mij voorstellen dat de minister dit zei, want de heer Poppe
citeerde uit een vertrouwelijk stuk van de Algemene Rekenkamer waarop wij
weer vertrouwelijk hebben gereageerd.De heer Poppe (SP):Mijnheer de voorzitter! Volgens mij citeerde ik uit NRC Handelsblad. Ik
heb al gezegd dat ik de merken soms moeilijk uit elkaar kan houden.Staatssecretaris Vermeend:Daar gaat het niet om. U noemde de Algemene Rekenkamer en daarna noemde
u dat bedrag. Ik kende dat bedrag natuurlijk wel. Ik heb het nog eens gecheckt
en ik kan u zeggen dat het puur uit een vertrouwelijk stuk komt. Onze opvatting
hierover is te lezen in de vertrouwelijke stukken. Ik wijs erop dat die vertrouwelijke
stukken hier ter kennisname liggen. Daarin kunt u gaan kijken wat wij van
dat bedrag vonden.De heer Poppe (SP):Mijn vraag was gebaseerd op een persbericht.Staatssecretaris Vermeend:Dat moet u weten. Ik zeg alleen dat u het kunt nagaan in de vertrouwelijke
stukken, die hier liggen. U zult dan zien dat het bedrag daar staat, en u
kunt onze reactie op dat bedrag lezen.De heer Poppe (SP):Het is lastig discussiëren als er zoveel geheime stukken zijn! Ik
vind dit geen goede zaak.Staatssecretaris Vermeend:U vraagt mij iets, en het antwoord hebben wij gegeven.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter!...Staatssecretaris Vermeend:Ook u kunt dat antwoord lezen, hoor!De heer Rabbae (GroenLinks):Formeel kan ik mij uw antwoord nog wel voorstellen. Maar vindt u het juist...Staatssecretaris Vermeend:Ik vind het hartstikke juist!De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb mijn vraag nog niet eens gesteld!Staatssecretaris Vermeend:Jawel, u vroeg of ik het juist vond.De heer Rabbae (GroenLinks):Weet u wat ik wilde gaan vragen?Staatssecretaris Vermeend:Ja, of ik het juist vind. Ik vind het juist.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik weet dat u hard fietst, maar soms moet u uw tempo wat matigen.Staatssecretaris Vermeend:Dat zal ik doen.De heer Rabbae (GroenLinks):U heeft zonet gezegd dat men helemaal niets hoeft te melden, omdat het
via de aangiftenprocedure loopt. Dat is correct. In dat geval is het vertrouwelijk,
en moet het geheim blijven. Maar vindt u het wel juist – dat was mijn
vraag – dat wanneer een bedrijf vraagt om zekerheid vooraf, afwijkend
van de normale procedure, de transacties waarbij het hierom gaat, niet openbaar
worden gemaakt?Staatssecretaris Vermeend:De eerste vraag die u stelde, impliceerde dat het onjuist zou zijn dat
om zekerheid vooraf kan worden gevraagd. Dat is onjuist. In de schriftelijke
stukken hebben wij kenbaar gemaakt dat zekerheid vooraf onderdeel van het
beleid van de belastingdienst is.De heer Rabbae (GroenLinks):Vóór 26 augustus 1994 was dat geen beleid. Dat weet u nog
beter dan ik.Staatssecretaris Vermeend:Zekerheid vooraf kon altijd al worden aangevraagd bij de
belastingdienst.De heer Rabbae (GroenLinks):Hoe komt het dat de hele belastingdienst in verzet komt tegen deze kwestie?
Hoe komt het dat de heer Petiet van de belastingdienst van uw ministerie heeft
gezegd dat dit een doos met lucht betrof?Staatssecretaris Vermeend:Voorzitter! We gaan het debat niet overdoen. Wij hebben daar uitvoerig
schriftelijk op gereageerd; u kent het standpunt van het kabinet.De heer Rabbae (GroenLinks):En u kent mijn standpunt, dat het geen overtuigende argumentatie is.Staatssecretaris Vermeend:Ik heb goed geluisterd: u heeft kenbaar gemaakt dat wat wij ook zouden
zeggen, u uw standpunt klaar had.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is gebleken. U bent niet in staat ons te overtuigen van uw gelijk.
U stopt de zaak gewoon in de doofpot, en u doet alsof uzelf niet in de Kamer
heeft gezeten. U doet alsof alles is begonnen op 26 augustus 1994.De voorzitter:Dit lijkt mij een herhalingsoefening.Staatssecretaris Vermeend:Ik herhaal dat zekerheid vooraf onderdeel van het beleid is en was.Mevrouw Witteveen heeft een vraag gesteld over de eisen met betrekking
tot de transacties inzake Philips en Fokker. Wij hebben daarop in de schriftelijke
stukken gereageerd: uiteindelijk was naar het oordeel van de belastingdienst
sprake van operational lease.Mevrouw Witteveen vroeg verder om een indicatie van de geldstromen vanaf
1993 tot en met heden, waar het gaat om sale en lease back van immateriële
activa. Ik heb al aangegeven dat dergelijke transacties kunnen plaatsvinden
via de aangifte. Dat wordt natuurlijk niet bijgehouden: dit is een onderdeel
van het geheel. Het is dus niet mogelijk daarover een uitspraak te doen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik vind uw antwoord wel erg algemeen. Ik heb een aantal criteria genoemd.
Waar het mij om gaat, is dat de regering zegt dat de wijze waarop die criteria
zijn toegepast, voldeden aan de aanschrijving van 1994.Staatssecretaris Vermeend:Daar kom ik nog op. Ik ga straks nog in op de aanschrijving.De heer Rabbae (GroenLinks):Hoor ik u zeggen dat bij beide transacties sprake was van een operational
lease, met overdracht van eigendom?Staatssecretaris Vermeend:Ik heb gezegd wat ik heb gezegd.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is flauwekul. Ik daag u uit om te beargumenteren...Staatssecretaris Vermeend:Ik zeg niets anders dan in de stukken staat. Ik heb gezegd dat in de uiteindelijke
overeenkomsten naar het oordeel van de belastingdienst sprake was van operational
lease. Dat is toch een helder antwoord of niet?De heer Rabbae (GroenLinks):Naar het oordeel van de politiek was het een operational lease, niet naar
het oordeel van de belastingdienst.Staatssecretaris Vermeend:Dat zijn uw woorden.De heer Mateman (CDA):Wij hebben al veel vragen gesteld en de staatssecretaris heeft al veel
beantwoord. Dit debat wordt echter door heel veel mensen in het land voor
eerste keer gevolgd en die hebben al die stukken niet gelezen. Is de staatssecretaris
niet bang dat door de abruptheid van zijn antwoorden het er nu op lijkt dat
hij een slechte zaak staat te verdedigen, terwijl met enige toelichting, ook
al zou het in zijn ogen overbodig zijn, heel veel mensen in het land het gevoel
zullen hebben dat die een eerlijke en redelijke zaak is, wat ik dusverre ook
vind?Staatssecretaris Vermeend:Wij hebben uitvoerig, meer dan uitvoerig, geantwoord op de kwestie operational
lease. Het is aan de orde geweest in het vertrouwelijk overleg, het is schriftelijk
aan de orde geweest. Het is uitentreuren aan de orde geweest. Ik kom mijzelf
nu alleen maar tegen in herhalingen en dat is natuurlijk niet de bedoeling.De heer Mateman (CDA):De heer Vermeend is te lang Kamerlid geweest om niet te weten dat het
volk, hoe goed het ook wordt voorgelicht over deze zaak, voorzover het geïnteresseerd
is, dit nu volgt en op basis van wat hier gewisseld wordt tot een oordeel
komt. Ik moet eerlijk zeggen dat als ik het dossier niet zou kennen en de
kortheid hoor, ik zou denken: die man heeft heel wat te verbergen, alleen
al gezien de geërgerdheid van zijn antwoorden. Nu ben ik misschien te
hard en ik neem het dan ook maar meteen terug, maar een beetje inhoudelijke
argumentatie misstaat toch niet, zelfs al zou het overbodig zijn.Staatssecretaris Vermeend:Ik heb aangegeven dat naar het oordeel van de belastingdienst uiteindelijk
sprake was van operational lease en dat was de vraag die gesteld werd.Voorzitter! Er is gevraagd naar de aanschrijving van augustus 1994. Die
aanschrijving is besproken in de vaste commissies voor Economische Zaken en
voor Financiën. Er zijn daarbij door de Kamer een groot aantal vragen
gesteld. De Kamer heeft daarna ingestemd met die aanschrijving. Er is gevraagd
wat feitelijk gesproken een aantal van de criteria zijn voor het geven van
zekerheid vooraf. Als wij die criteria op een rijtje zetten – dat hebben
wij ook in de stukken gedaan – dan gaat het om het gebruiksrecht, de
waardebepaling, de hoogte van de royalty's, de leaseperiode en de relatie
met de afschrijving. De aanschrijving wijzigt de wet dus niet. Dat heeft de
minister ook gezegd. De wet is niet gewijzigd. De wet is nog steeds de wet
zoals die nu geldt. Wat hier gebeurd is, is dat een kader wordt gegeven voor
het verstrekken van zekerheid vooraf. Als je aan die criteria voldoet, kun
je daarop aanspraak maken. De wet is echter niet gewijzigd. Een bedrijf dat
geen zekerheid vooraf vraagt, om welke reden dan ook, kan dus nog steeds een
sale- en lease-backtransactie, met immateriële of materiële activa,
in de aangifte verwerken. Het gaat dus uiteindelijk om het geven van een kader
op basis waarvan je zekerheid vooraf kunt krijgen. Er kunnen dus best bedrijven
zijn die op basis van dat kader geen zekerheid vooraf vragen en een sale-
en lease-backtransactie in hun aangifte verwerken.De heer Poppe (SP):Ik heb wederom een citaat uit het vanavond veelgenoemde NRC Handelsblad:
direct na zijn aantreden op Financiën werd Vermeend geconfronteerd met
een ambtelijke notitie, waarin gewezen werd op de grote negatieve aspecten
van deze constructie voor de overheid. Daarbij werden topambtenaar Petiet
en minister De Vries genoemd. Vermeend kon maar één ding doen,
aldus NRC Handelsblad, de constructie waarvoor hij enkele weken eerder zo'n
warm pleitbezorger was, zo spoedig mogelijk de nek omdraaien. Op 29 augustus
1994, vier dagen na zijn benoeming, dempte hij de put die hij zelf mede had
gedolven. Met andere woorden, de constructie zou nu niet meer toepasbaar zijn.
Klopt dat?Staatssecretaris Vermeend:Ik ga hier niet in op verhalen in een krant. Ik sta hier het beleid te
verdedigen en wat een krant schrijft, is voor rekening van die krant.De heer Poppe (SP):Ik vraag echter of de constructie zoals die bij Fokker en Philips is toegepast,
nu weer ongeremd kan worden toegepast voor mogelijk dezelfde bedrijven.Staatssecretaris Vermeend:De wet is niet gewijzigd. Alleen als men zekerheid vooraf wil, wordt de
resolutie toegepast.De heer Poppe (SP):Dus het kan niet meer.Staatssecretaris Vermeend:Het is vrij simpel. Men gaat met de overeenkomst naar de inspecteur. De
inspecteur toetst deze vervolgens op de criteria uit de resolutie, zoals de
waardebepaling, de hoogte van de royalty's de leaseperiode en de afschrijving.
Op basis daarvan beslist de inspecteur of hij zekerheid vooraf geeft. Als
hij tot de conclusie komt dat niet aan de criteria is voldaan, zal hij tegen
het desbetreffende bedrijf zeggen dat er geen zekerheid vooraf wordt gegeven.
Dit bedrijf kan de overeenkomst echter toch in de aangifte verwerken. Men
is daar in feite vrij in. Dit kan dan leiden tot een geschil. De heer Mateman
heeft terecht opgemerkt dat het uiteindelijk de belastingrechter is die beslist.
Dat is de procedure.De heer Poppe (SP):Uit dit vrij ingewikkelde antwoord kan ik concluderen dat de constructie
die bij Philips en Fokker is toegepast – zekerheid vooraf – na
uw aantreden niet meer mogelijk is.Staatssecretaris Vermeend:Die vraag is al tijdens de schriftelijke ronde aan de orde geweest. Er
is kenbaar gemaakt dat de desbetreffende bedrijven de overeenkomsten zodanig
konden moduleren, dan zij uiteindelijk voldeden aan de criteria. Het gaat
erom op welke wijze de transactie juridisch en feitelijk vorm wordt gegeven.
Dat is toch een helder antwoord.De heer Rabbae (GroenLinks):Kan de staatssecretaris aangeven waarom hij meteen na zijn aantreden een
aantal criteria voor technolease heeft aangescherpt?Staatssecretaris Vermeend:Mijn voorganger heeft in het vertrouwelijk mondeling overleg en in het
openbaar overleg de Kamer kenbaar gemaakt dat er een werkgroep was ingesteld
die criteria zou ontwikkelen. Na mijn aantreden ben ik een toezegging aan
de Kamer nagekomen.De heer Rabbae (GroenLinks):Hoe kunt u zowel de situatie voor de aanscherping als de situatie daarna
verdedigen? Er was kennelijk reden om het bieden van zekerheid vooraf minder
gemakkelijk te maken.Staatssecretaris Vermeend:Er is sprake van een misverstand. Ik heb al kenbaar gemaakt dat de wet
niet is gewijzigd.De heer Rabbae (GroenLinks):Daar heb ik het niet over.Staatssecretaris Vermeend:De wet is de wet gebleven.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb de wet niet genoemd.Staatssecretaris Vermeend:Ook dit kabinet heeft niet besloten de wet te wijzigen. De minister heeft
gezegd dat, wanneer men niet wil dat er afgeschreven wordt op immateriële
activa, de wet gewijzigd moet worden.De heer Rabbae (GroenLinks):Nogmaals, ik heb het niet over de wet. Het gaat mij om de vraag hoe de
staatssecretaris in staat is om beleid te verdedigen dat hij meteen na zijn
aantreden heeft veranderd. Dat is een spagaat van de eerste orde.Staatssecretaris Vermeend:Dat zou het geval zijn als de wet was gewijzigd, maar dat is niet gebeurd.De heer Rabbae (GroenLinks):Als de overeenkomsten van Philips en Fokker waren onderworpen aan de aanschrijvingscriteria,
waren beide bedrijven niet in aanmerking gekomen voor zekerheid vooraf.Staatssecretaris Vermeend:Ook zonder zekerheid vooraf kan een bedrijf de overeenkomst in de aangifte
verwerken. De belastinginspecteur zal dat beoordelen. Als hij dat niet accepteert,
is er een geschil. Vervolgens wordt de zaak voorgelegd aan de belastingrechter.
Dat is geldend recht.De heer Rabbae (GroenLinks):Deze acrobatiek heb ik door.Staatssecretaris Vermeend:Het is geen acrobatiek, ik probeer correct antwoord te geven.De heer Rabbae (GroenLinks):Waarom hebt u dan de criteria voor het bieden van zekerheid vooraf aangescherpt?
U heeft de Kamer eerder desgevraagd geantwoord dat noch Philips, noch Fokker
in aanmerking waren gekomen voor zekerheid vooraf. Nu verdedigt u de constructies
van Philips en Fokker. Die deugden kennelijk wel. Dat kan geen normaal mens
begrijpen.Staatssecretaris Vermeend:Ik neem aan dat ik het vrij helder heb verwoord: de wet is niet gewijzigd,
er zijn alleen criteria geformuleerd waaronder de inspecteur zekerheid vooraf
kan geven. Mijn voorganger heeft kenbaar gemaakt dat hij met criteria zou
komen voor zekerheid vooraf ter wille van een uniform beleid. Het beleid moest
duidelijk zijn met zekerheid voor iedereen. Dat is destijds gevraagd door
de toenmalige VVD-fractie.De heer Mateman (CDA):Voorzitter! Wat collega Rabbae naar voren wil brengen, is de stelling
dat in de uitvoering van de ongewijzigd vigerende wetgeving, de criteria op
basis waarvan een uitspraak vooraf totstandkomt, verscherpt zijn. Zijn vraag is tevens waarom dat gebeurt. Ik kan mij voorstellen dat de
staatssecretaris daarvan zou zeggen dat gezien de toepassing en de kosten
daarvan – belastinguitgaven zijn ook uitgaven – dit noopte tot
een verscherping van de criteria bij zekerheid vooraf in de bewuste gevallen.
Ik vind dat ook helemaal geen schande. De wetgeving wijzigt zich regelmatig.
Als dat niet het geval is, hoor ik dat wel. Naar mijn mening is dit een van
de achterliggende oorzaken waarom de criteria verscherpt zijn. Ook als de
daaraan ten grondslag liggende wetgeving niet gewijzigd is en een groot bedrijf
de zaken reëel waardeert – de vraag is natuurlijk of de basis van
de waardering reëel is – dan ben ik het met de staatssecretaris
eens dat als je geen toestemming vooraf vraagt en gewoon doorgaat op dezelfde
wijze, je waarschijnlijk dezelfde beoordeling had gekregen. Collega Rabbae
vraagt echter terecht waarom de criteria verscherpt zijn. De bedoeling was
toch om enkele mogelijke toetreders die zekerheid vooraf wilden hebben, af
te schrikken? Het is toch geen schande op die vraag ja te zeggen?De heer Van Walsem (D66):Voorzitter! Dit is een buitengewoon merkwaardige discussie. Eerst verwijt
de Kamer de voormalige staatssecretaris Van Amelsvoort dat hij er zo ontzettend
lang over deed om criteria vast te stellen en dat bij de Fokkerzaak die criteria
er nog steeds niet waren. In augustus zijn er voor het eerst criteria vastgesteld.
Nu heet het dat zij zijn aangescherpt. Dat kan niet, want zij werden toen
voor het eerst vastgesteld in overleg met de Kamer. Dit is een onzindebat!De voorzitter:Dit is misschien een mooi moment om de staatssecretaris te vragen hoeveel
tijd hij nog denkt nodig te hebben, want om elf uur moeten wij onze beraadslaging
beëindigen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Voorzitter! Ik wil nog even terugkomen op het eerste punt van dit onderdeel.
Ik heb echt een antwoord nodig om tot een eindoordeel te komen. Kwam de belastingdienst,
onder andere op grond van de vier door mij genoemde criteria tot het oordeel
van operational lease? Is het antwoord op deze vraag ja of nee?Staatssecretaris Vermeend:Ik ben tot de conclusie gekomen dat de belastingdienst uiteindelijk tot
dat oordeel kon komen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Was dat op grond van onder andere die vier door mij genoemde criteria?Staatssecretaris Vermeend:Mevrouw Witteveen heeft drie criteria genoemd. Ik heb er althans drie
opgeschreven.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik heb er vier genoemd.Staatssecretaris Vermeend:Het antwoord was ja.Mevrouw Witteveen heeft gevraagd naar de stand van zaken op het punt van
de harmonisatie van de regelgeving op fiscaal terrein in Europa. Wij moeten
onderscheid maken tussen de directe en de indirecte belastingen. De harmonisatie
op het terrein van de directe belastingen, zo heb ik bij andere debatten al
naar voren gebracht, is op grond van het subsidiariteitsbeginsel primair een
zaak van de staten zelf. Er zit geen harmonisatieopdracht in het verdrag.
Niettemin pogen wij op Europees niveau in overleg in een werkgroep te komen
tot een afstemming. Morgen zit ik weer in die werkgroep. Als dat resultaten
oplevert, zal daarover ongetwijfeld informatie aan de Kamer worden verstrekt.De heer Van Walsem heeft de vraag gesteld of bij het fiscaal beoordelen
van sale- en lease-backtransacties het niet van belang is of die overeenkomsten
juridisch in orde zijn. Primair is dat een zaak van de partijen. De partijen
gaan een bepaalde transactie aan. Ik neem aan dat zeker bij grote transacties
dit door specialisten gebeurt. De fiscus gaat daarbij uit van wat er feitelijk
gebeurt. Papier is geduldig. Je kunt alles op papier zetten. Wij vinden het
geen overheidstaak daarvoor voorschriften te geven. Je hebt het civiele recht.
Het fiscale recht bekijkt wat er feitelijk plaatsvindt. Daarop wordt de belastingwetgeving
toegepast.Mevrouw Voûte heeft gevraagd hoe het in andere landen zit. Wij hebben
die vraag voorgelegd en wij hebben dit laten uitzoeken. Wij hebben de Kamer
een stuk gestuurd waarin wij een overzicht hebben gegeven van de verschillende
landen en de wijze waarop daar in de fiscale wetgeving al dan niet regelingen
zijn getroffen voor sale en lease back. Dat overzicht zit bij de stukken en
toont aan dat het nogal verschillend is. Het is moeilijk om een vergelijking
te maken, maar het is in verschillende landen mogelijk om af te schrijven
op immateriële activa. Dat kan men in dat overzicht zien.Heeft de Europese Commissie die landen vragen gesteld of heeft zij daar
een steunoperatie in gezien? Daar wordt natuurlijk geen melding van gemaakt
en ik weet dat dus niet. Ik moet het antwoord schuldig blijven, maar ik wil
wel een andere opmerking maken. Als het gaat om generieke fiscale wetgeving,
ligt er geen taak in het kader van het staatssteunbeleid. Dat is al door mijn
collega's opgemerkt: generieke fiscale wetgeving, ook in deze sfeer, is primair
een zaak van de lidstaten zelf. Ook om die reden kan ik mij niet voorstellen
dat de Europese Commissie zich hiermee zal bemoeien.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het was exact de achtergrond van mijn vraag om die combinatie te maken
en om te weten of die relatie is gelegd en welke conclusies er op dat punt
zijn getrokken.Staatssecretaris Vermeend:Ik begreep uw vraag wel. Als het generieke fiscale wetgeving is, kan er
geen staatssteunelement in zitten.Mevrouw Voûte heeft gevraagd of zich na de aanschrijving van 1994
nog andere bedrijven hebben gemeld en of toezeggingen zijn gedaan. Hier moet
ik weer een onderscheid maken tussen al dan niet melden. De criteria voor
zekerheid vooraf zijn nu bekend. Bedrijven hoeven zich in beginsel dus niet
te melden bij de inspecteur. Alleen als zij zekerheid vooraf willen. Mij is
bekend dat enkele bedrijven na de aanschrijving de mogelijkheid hebben onderzocht.
Toezeggingen zijn mij niet bekend, maar dat neemt niet weg dat bedrijven de
zaak op basis van die criteria in de aangifte kunnen verwerken.Voorzitter! Dat was het.De heer Rabbae (GroenLinks):Is het juist dat u als Kamerlid, samen met een aantal andere toenmalige
Kamerleden, in de zomer of in het najaar van 1994 uitgenodigd werd door
de heren Witteveen en Van Lunteren van Financiën om kennis te nemen van
hun kijk op de kosten van technolease voor de schatkist?Staatssecretaris Vermeend:U kunt in de vertrouwelijke stukken alles vinden. Wat ik als Kamerlid
deed? Toen was ik Kamerlid en toen was u ook Kamerlid, maar ik sta hier nu
namens de regering.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar u kunt hier toch informatie over verstrekken?Staatssecretaris Vermeend:Ik verdedig hier beleid; ik sta hier als staatssecretaris van Financiën
en niet als Kamerlid.De heer Rabbae (GroenLinks):Mag ik de volgende vraag stellen?De voorzitter:Ik vind het eigenlijk niet gerechtvaardigd om op een vraag die ten onrechte
is gesteld – want daar ben ik het mee eens – nog weer een andere
vraag te laten volgen.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Het is niet mijn bedoeling om overbodige vragen te stellen.
Mijn eerste vraag was bedoeld als onderbouwing van een tweede vraag.De voorzitter:Nu de vraag zo is beantwoord, geldt ze ook niet meer als onderbouwing.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat wil niet zeggen dat de staatssecretaris gelijk heeft.De voorzitter:Dan moet u dezelfde vraag nog maar eens stellen. Ik vind dit geen manier
van discussiëren, met alle respect.De heer Rabbae (GroenLinks):Mijnheer Vermeend, een paar dagen later werd u staatssecretaris. Ik begrijp
dat u als Kamerlid niet schrok van de kosten van technolease.Staatssecretaris Vermeend:U speculeert. Hoe weet u nu wat ik toen vond?De heer Rabbae (GroenLinks):De heer Hillen, Kamerlid, heeft dat hier bevestigd.Staatssecretaris Vermeend:Wat heeft hij bevestigd?De heer Rabbae (GroenLinks):Dat u samen met een aantal collega's bij Financiën bent geweest,
kennis hebt genomen van de gevolgen van technolease en niet onder de indruk
was van de beweringen van Financiën. Tot mijn verbazing was u een paar
dagen later kennelijk wel onder de indruk van de effecten en hebt u de praktijk
wat aangescherpt.Staatssecretaris Vermeend:Dat laat ik voor uw rekening.De voorzitter:Wij zijn hiermee gekomen aan het einde van de eerste termijn. De resterende
zes minuten zijn niet voldoende voor de tweede termijn.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 22.54 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-6630-6654.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl