Voortzetting van de behandeling van:  - het wetsvoorstel Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van gegevens van donoren bij kunstmatige donorbevruchting (Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting) (kamerstuk 23207)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 3319-3334

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-02-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 42, pagina 3319-3334

25-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23207Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (donderdag 25 januari 2001)Pagina 3301-3301
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 25 januari)Pagina 3346-3346
Behandeling van: - het wetsvoorstel Aanpassing van wetgeving in verband met de openstelling van het huwelijk en de invoering van adoptie door personen van hetzelfde geslacht (27256)Pagina 3334-3345
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 24 januari 2001 over het huurprijzenbeleidPagina 3345-3346
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van gegevens van donoren bij kunstmatige donorbevruchting (Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting) (kamerstuk 23207)Pagina 3302-3318
Regeling van werkzaamheden (donderdag 25 januari 2001)Pagina 3318-3319
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van gegevens van donoren bij kunstmatige donorbevruchting (Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting) (kamerstuk 23207)Pagina 3319-3334

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 91 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van
gegevens van donoren bij kunstmatige donorbevruchting (Wet donorgegevens kunstmatige
bevruchting) (23207).De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! In dit debat heb ik de illustratie gevonden, dat je vanuit
totaal verschillende visies op de samenleving en haar verbanden, met name
vanuit verschillende visies op huwelijk en gezin, tot eenzelfde standpunt
kunt komen. Ik denk dan aan de heel aardige politiek-culturele schets die
met name mevrouw Halsema van het verloop van het debat in de afgelopen tien
jaar en van de kentering daarin gaf. Zij zei daarbij, dat GroenLinks het ouderschap
als een sociale en niet als een als een biologische constructie beschouwt.
Als die opmerking werd gemaakt om daarmee te contrasteren met onder andere
de benadering van mijn fractie, heeft zij de plank misgeslagen. Wij beschouwen
huwelijk noch gezin of ouderschap als een constructie, maar als een in de
schepping gelegde samenlevingsordening. Het ouderschap is dan eerder een geschenk.
Ik ben haar wel erkentelijk voor de schets die zij gaf. Ik vond die verhelderend.
Daaruit blijkt hoe in het verloop van het debat, dat een lange geschiedenis
kent, de politieke opstellingen kunnen wijzigen. Overigens ben ik erg content
met mijn eigen constatering, dat onze benadering zeer consistent is geweest,
zeg ik tegen mevrouw Halsema.In ieder geval verklaart dit verschil in benadering voor een belangrijk
deel het verschil in appreciatie van het verschijnsel KID. Dat zal duidelijk
zijn. Desondanks is er Kamerbreed overeenstemming over de noodzaak van opheffing
van de anonimiteit van spermadonoren in verband met de vereiste rechtsbescherming
voor de zwakste partij, het kind, aan wie de kennis van de natuurlijke afstamming
niet onthouden mag worden. Ik verwijs in dit verband weer naar de motie-Schuurman
die in 1991 in de Eerste Kamer is aangenomen.Ik vind dat wij de betekenis van de consensus op dit punt niet mogen onderschatten.
Deze consensus is een goede zaak en daarom ben ik ook mijn bijdrage met een
opmerking hierover begonnen. De verschillen van mening die er wel degelijk
zijn en die wat ons betreft bepaald niet onbelangrijk zijn, wil ik wel blijven
aanmerken tegen de achtergrond van die brede politieke overeenstemming. Ik
meen dat het goed is ook dat te zeggen.Over welke verschillen van mening heb ik het dan? Wat mij betreft gaat
een verschil van mening over het voorgestelde uitstel van invoering van de
bepaling over de verstrekking van persoonsidentificerende gegevens, de kern
van het wetsvoorstel, met twee jaar. Verder gaat een verschil van mening over
de vormgeving van het recht van het kind. Moet daarbij sprake zijn van een
belangenafweging of van een verankering van het recht met een opening voor
uitzonderlijke situaties? Over deze twee punten wil ik graag nog iets zeggen.Minister Korthals heeft over de gefaseerde invoering van de bepaling over
de verstrekking van persoonsidentificerende gegevens gezegd, dat de regering
de aangegeven afweging heeft gemaakt, omdat het nodig is meer en betere voorlichting
te geven teneinde een onnodige terugloop van het aantal donoren te voorkomen.
Ik vond en vind de redenering van de regering na tien jaar discussie door
politiek en samenleving niet overtuigend. Keer op keer is door haar gesteld,
dat alle mogelijke nadelen en effecten niet wegnemen, dat de belangen en de
rechten van het kind voorrang behoren te krijgen. Ik leg de regering daarom
nog één keer met enige klem de vraag voor of zij het werkelijk
verantwoord vindt KID-kinderen die in de twee jaar na publicatie van de wet
in het Staatsblad worden geboren het recht hun biologische vader te kennen
te onthouden.Er is hiermee genoeg gezegd over het amendement dat ik samen met collega
Van der Staaij heb ingediend. Daarin wordt voorgesteld die termijn van twee
jaar niet te laten gelden, maar om de bepaling terzake tegelijk met de rest
van het wetsvoorstel in werking te laten treden. Ten overvloede: er is niet
voor niets gekozen voor de formulering die in het amendement staat: de wet
treedt in werking op een bij Koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Het mag
uit mijn bijdrage duidelijk zijn geworden, dat wij daarmee bedoelen: zo gauw
mogelijk. De reden waarom ik niet voor die andere standaardformulering heb
gekozen, bijvoorbeeld: twee maanden na de datum van publicatie, is dat wij
ook te maken hebben met het feit dat reglementen moeten worden opgesteld.
Ik kan mij voorstellen dat daarvoor enige tijd nodig is. Ik heb de tijd daarvoor
niet met de standaardformulering willen beperken. Het mag verder uit mijn
bijdrage duidelijk zijn geworden, dat onze omschrijving niet de ruimte biedt
om bijvoorbeeld het gehele wetsvoorstel over twee jaar in werking te laten
treden. Wat ons betreft zal de anonimiteit zo snel mogelijk moeten worden
opgeheven.Voorzitter! Dan wil ik iets zeggen over de belangenafweging en daarbij
denk ik aan het amendement van collega Van der Staaij dat ik graag heb medeondertekend.
Ook hier kies ik voor het belang en vooral voor de rechten van het kind. Zie
het verdrag dat een aantal keren is genoemd. Dat verdrag en die rechten van
het kind verzetten zich volgens mij tegen een belangenafweging waarbij het
kind aannemelijk moet maken dat het schade lijdt door het niet kennen van
de donor van wie het afstamt. Wij hebben het dan niet over een absoluut recht
van het kind, maar wel over een voorrang van dat recht ten opzichte van eventuele
privacybelangen. Juist omdat er uitzonderlijke situaties mogelijk zijn waarin
niettemin de balans naar een andere kant zou moeten doorslaan, is de tenzij-formulering
in het amendement gekozen. Collega Van der Staaij zal het ongetwijfeld nog
nader toelichten vanuit zijn optiek. Wij gaan uit van deze formulering, omdat
die veel beter aansluit bij en recht doet aan het verdrag zonder dat wij in
een absoluut recht voor het kind terechtkomen. Daarvan zie ik ook wel de bezwaren
in die de regering heeft genoemd. Het lijkt mij onmiskenbaar dat de formulering
in het amendement meer in overeenstemming is met bijvoorbeeld de verplichtingen die voortvloeien uit het verdrag dan de door de regering gekozen
formulering.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Het zal niet geheel aansluiten bij de invalshoek die de heer
Rouvoet heeft gekozen, maar kan hij het Verdrag inzake de rechten van het
kind, waarin "zoveel mogelijk" staat, in die zin interpreteren dat "zoveel
mogelijk" kan inhouden de behoefte van bijvoorbeeld de overheid om een veilig
KID-systeem in stand te houden?De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik zie wel degelijk ruimte in de formulering "zoveel mogelijk". Anders
had ik gezegd, zoals ik even bij interruptie heb aangestipt, dat de formulering
in strijd is met het verdrag. Dat is ze niet. Daarom kies ik steeds voor de
formulering dat de tekst van het amendement in mijn ogen meer in overeenstemming
is met en beter tegemoetkomt en recht doet aan de intenties van het verdrag
dan de formulering die de regering voorstelt. Er is enige ruimte. Die is er
ook in het amendement. De situaties die hier zijn genoemd en die van belang
kunnen zijn bij de beslissing om de persoonsidentificerende gegevens niet
te verstrekken aan het verzoekende kind, worden naar mijn overtuiging volledig
ondervangen door de tenzij-formulering die collega Van der Staaij als eerste
heeft gekozen. Het is duidelijk dat in het amendement de rechten van het kind
als vertrekpunt worden genomen. Ik vind dat de open belangenafweging waarvoor
de regering kiest veel minder in lijn ligt met het verdrag.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Het amendement van de heer Van der Staaij en u is gericht op de belangenafweging
in individuele situaties, op het belang van het individuele kind en het belang
van de individuele donor. U onderschrijft evenwel dat het verdrag het mogelijk
maakt om een interpretatie te geven waarbij rekening wordt gehouden met het
veiligstellen van een KID-systeem. Dat heb ik u ook niet horen ontkennen,
maar ik vraag u om dat nogmaals te bevestigen.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik wil alles wel drie keer bevestigen, maar ik meen dat ik zojuist die
opening heb gelaten. Ik begrijp dat wij elkaar graag goed verstaan en wil
dan ook misverstanden voorkomen. Als ik het verdrag lees en dan bekijk welk
wetsvoorstel wij daarbij gaan bedenken, zou de formulering waarvoor de regering
heeft gekozen niet de eerste zijn waarop ik zou komen. Dan ligt de formulering
in het amendement veel meer voor de hand. Daarom heb ik er meer moeite mee
om de formulering in het wetsvoorstel in te passen in de intenties en de strekking
van het verdrag en van het wetsvoorstel zelf.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Maar het verdrag maakt het strikt genomen niet onmogelijk?De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik heb nu een paar keer aangegeven hoe ik ertegen aankijk.
Het mag duidelijk zijn wat ik daarover heb gezegd.Ik moet een opmerking maken over een in mijn ogen toch onzuiver element
in de discussie, met name over het amendement van collega Van der Staaij en
mijzelf. Het ging en gaat ons erom de beste formulering te vinden, de beste
wijze om de belangen en de rechten van het kind te formuleren. Dat was de
inzet van het wetsvoorstel. Ik vond het jammer dat de verwachte terugloop
van het aantal donoren voortdurend als argument tegen die formulering werd
ingebracht. Ik vind dat niet zuiver. Dat is precies mijn bezwaar tegen de
omslag in de argumentatie van de regering sinds 1998. De principiële
argumentatie ligt in lijn met het verdrag en met de motie-Schuurman in de
Eerste Kamer. Die vond ik bijvoorbeeld ook terug in het betoog van collega
Vos van de VVD-fractie. Daarin ligt het accent op rechtszekerheid, rechtsbescherming
en een "ja, tenzij"-benadering. Dat geldt ook voor de tekst van het amendement.
Nu, in de laatste fase van het debat, blijkt echter de terugloop van het aantal
donoren ineens reden te worden om de rechten van KID-kinderen voor nog eens
twee jaar ondergeschikt te maken aan de belangen van een adequaat aantal donoren.
Volgens mij doet dat niet helemaal recht aan de intenties van het wetsvoorstel.
Ik wil dat hier opgemerkt hebben, omdat ik de indruk heb dat gaandeweg de
motivering voor het wetsvoorstel verschoven is van opheffing van de anonimiteit
van de donoren in verband met de rechten van het kind, ook al kan dat een
terugloop van het aantal donoren betekenen, naar opheffing van de anonimiteit
van de donoren binnen de randvoorwaarden van handhaving van een behoorlijk
aantal donoren en daarom bijvoorbeeld ook met inachtneming van de privacybelangen
van de donoren. Ik betreur deze ontwikkeling. Om die reden hebben wij twee
amendementen ingediend om het wetsvoorstel meer in het oorspronkelijke spoor
te trekken en ook meer recht te doen aan de oorspronkelijke intenties en de
motivering van het wetsvoorstel zelf. Je zou dus kunnen zeggen dat wij met
de amendementen de regering een handje willen helpen om bij de oorspronkelijke
intenties te blijven.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Ik hoorde de heer Rouvoet zeggen: wij willen eigenlijk geen
donoren; vandaar de twee amendementen. Hopelijk beseft hij dat de tekst van
beide amendementen voor de fractie van D66 aanvaardbaar is, zij het met een
heel andere achterliggende gedachte. Ik wil van hem weten of hij daar dan
ook de ruimte voor geeft.De heer Rouvoet (RPF/GPV):De Handelingen zijn nog niet beschikbaar, maar ik begrijp niet waarom
u mijn betoog samenvat met de woorden dat wij eigenlijk geen donoren willen.
Ik heb gesignaleerd dat er bij de regering een verschuiving in accent heeft
plaatsgevonden. Eerst was zij bereid om in het licht van de rechten van het
kind een zekere terugloop van het aantal donoren te accepteren. Nu zegt zij
evenwel dat zij een adequaat aantal donoren zo belangrijk vindt dat zij de
rechten van het kind daar nog eens twee jaar ondergeschikt aan wil maken.
Ik heb dus niet gesproken over een door mij gewenst of niet gewenst aantal
donoren. Daarom begrijp ik uw vraag ook niet.De heer Dittrich (D66):Ik heb uit uw verhaal, ook in eerste termijn, begrepen dat u het eigenlijk
niet gewenst vindt, omdat wij het in dit verband ook hebben over situaties
die buiten een huwelijk kunnen ontstaan. U hebt vervolgens echter wel over
de inhoud van het wetsvoorstel gesproken. Ik wil nu duidelijk hebben dat,
als de fractie van D66 beide amendementen zou steunen, dit in het debat of
later niet zo door u uitgelegd gaat worden dat D66 ook niet
wil dat er donoren komen.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik ben natuurlijk geneigd om naar mij toe te trekken dat ik
de heer Dittrich heb kunnen overtuigen. Dat is echter niet de redenering die
ik in dit debat heb gevolgd. Het is misschien wel goed om dit even op te helderen.
Ik ben mijn eerste termijn bewust begonnen met te zeggen dat niet vergeten
mag worden dat dit wetsvoorstel een zaak regelt waar wij de nodige morele
bezwaren tegen hebben. Ik heb deze uiteengezet. Dat gezegd hebbende, heb ik
echter ook geconstateerd dat de strekking van het wetsvoorstel onze instemming
heeft. De heer Dittrich mag ervan overtuigd zijn – zo kent hij ons hopelijk
ook – dat wij, als wij een wetsvoorstel amenderen, dit niet met een
verborgen agenda doen. Daarom heb ik zo-even ook tegen de minister van Justitie
gezegd dat ik niet als argumentatie wil horen dat ik er niet zoveel moeite
mee heb, als het aantal donoren terugloopt. Ik ben als wetgever serieus bezig
met een wetsvoorstel. De beide amendementen zijn ingegeven door de wens om
de oorspronkelijke intenties van dit wetsvoorstel zoveel mogelijk recht te
doen en de rechten van het kind nog beter tot uitdrukking te brengen. Een
en ander staat los van onze meer principiële visie op het donorschap.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Ik wil de heer Rouvoet vragen om te bevestigen dat de oorspronkelijke
opzet van het wetsvoorstel waarbij uitgegaan werd van de rechten van het kind,
nog steeds in het wetsvoorstel is geformuleerd. Ik doel dan op de open belangenafweging.
Het waren ook niet zozeer de opeenvolgende kabinetten, maar de fracties van
de VVD, de PvdA, D66 – die liep eigenlijk voorop – en GroenLinks
die buitengewoon terughoudend waren over het opheffen van de anonimiteit.
In de schriftelijke gedachtewisseling tussen kabinet en Kamer is het accent
komen te liggen op onder meer de problematiek van het zwartzaadcircuit. Wil
de heer Rouvoet te kennen geven dat hij zich dat realiseert en dat het dus
niet zo is dat de oorspronkelijke formulering van de intentie de lading niet
dekt? Hij wekt nu een beetje de suggestie dat het laatste wel het geval is
en dat vind ik niet juist.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Zo'n heel lange interruptie zonder meer bevestigen, is bloedlink. Dus
dat ga ik zeker niet doen, maar ik ga wel in op uw vraag. Ik wijs erop dat
al in de eerste inbreng van de RPF-fractie in 1993 in het voorlopig verslag
is gesteld, dat een open belangenafweging zoals in het wetsvoorstel geformuleerd
stond, zich slecht liet combineren met de intentie zoals die in de memorie
van toelichting was aangegeven. Daarom kies ik de formulering die ik zo-even
gebruikt heb; wij helpen de regering 8 jaar na dato alsnog door de oorspronkelijke
bedoeling, zoals die tot uitdrukking kwam in de memorie van toelichting, ook
tot uitdrukking te brengen in de tekst van het wetsvoorstel, door de formulering
inzake de open belangenafweging te vervangen door een veel betere. Er is dus
sprake van volstrekt consistentie. Wel heeft u gelijk dat de desbetreffende
formulering van meet af aan in het wetsvoorstel heeft gestaan, maar wij hebben
er ook van meet af aan tegen geageerd en een betere route voorgesteld.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):U zegt dat met name binnen het kabinet een accentverschuiving heeft plaatsgevonden
waar het gaat om de bezorgdheid over een veilig KID-systeem en dat u daarom
amendementen indient. Dat is een gevaarlijke redenering, omdat die koppeling
door een aantal andere fracties natuurlijk niet gemaakt kan worden. De motivering
voor die amendementen zouden wij nooit kunnen delen. Mijn vraag aan u is,
of het mogelijk is die twee zaken los te halen. Als u zegt dat de formulering
zoals opgenomen in uw amendering beter aansluit op de gedachte achter het
wetsvoorstel en u daarvan loskoppelt de suggestie dat het amendement is ingediend
omdat er steeds meer aandacht aan een veilig KID-systeem wordt geschonken,
zou dat het geheel voor een aantal fracties in een ander daglicht plaatsen.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik heb de indruk dat mevrouw Swildens onnodig moeilijk doet. Het amendement
van collega Van der Staaij en mij zegt simpelweg dat het gelet op de strekking
van het wetsvoorstel, namelijk opheffing van anonimiteit om recht te doen
aan de rechten van het kind, beter is genoemde open belangenafweging die van
meet af aan in het wetsvoorstel heeft gezeten, te vervangen door de formulering:
verstrekking van de persoonsidentificerende gegevens, tenzij. Ik leg er de
vinger bij dat dezelfde observatie door de RPF-fractie al is gedaan in het
voorlopig verslag. Iedereen die de stukken leest, ziet dat er in de argumentatie
van de regering sinds 1998 en met name in de brief van november 1999 een omslag
heeft plaatsgevonden, in de zin dat het mogelijk teruglopend aantal donoren
reden is om tot gefaseerde invoering over te gaan. Ik koppel die zaken niet
direct aan elkaar, maar ik heb zo-even wel aangegeven dat ik het geen gewenste
ontwikkeling vind. Conform onze oorspronkelijke stellingname stellen wij voor
te kiezen voor een formulering die beter recht doet aan de nagestreefde belangen
en rechten van het kind. Daar zit geen licht tussen. Dat hoeft u er dus in
geen enkel opzicht van te weerhouden om steun aan dit amendement te geven.
U wilt toch ook volledig recht doen aan de rechten van het kind. Ik zou dan
ook zeggen: wees welkom.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):De heer Rouvoet moet nog maar eens goed kijken naar de Handelingen en
wel naar de tekst die hij ongeveer 10 minuten geleden heeft uitgesproken.
Hij legde toen namelijk uitdrukkelijk wel een koppeling. Is het daarom niet
veel zuiverder om te zeggen dat met het amendement-Van der Staaij/Rouvoet
de lading beter is gedekt?De heer Rouvoet (RPF/GPV):Als dit een stemverklaring van uw kant is, ben ik zeer content.Voorzitter! Het laatste punt waar ik nog iets over wil zeggen, betreft
de kwestie van de vaderschapsactie. Ik heb gevraagd hoe de relatie is tussen
de regeling in het Burgerlijk Wetboek en deze regeling rondom de persoonsidentificerende
gegevens van de donor. In de schriftelijke voorbereiding is daar ook al wat
over gewisseld. Minister Korthals heeft nu klip en klaar gezegd dat een vaderschapsactie,
gericht tegen een donor, geen kans van slagen heeft. De vraag is toch of het
wetsvoorstel en de regeling in het Burgerlijk Wetboek volledig
op elkaar aansluiten of dat daar toch iets wringt. Ik wil de volgende casus
voorleggen. Als een kind op enig moment te horen krijgt dat hij een KID-kind
is, kan hij op grond van artikel 200 van het eerste boek BW het vaderschap
van zijn niet-biologische vader ontkennen. Als een vaderschapsactie jegens
de donor vervolgens geen kans van slagen heeft, betekent dit dat het kind
helemaal geen vader meer heeft. Nu zal dat een belangrijk argument zijn als
het kind bijvoorbeeld om de persoonsidentificerende gegevens van de donor
verzoekt. In de formulering van het wetsvoorstel is het echter allerminst
zeker dat het kind zijn afstamming ook werkelijk zal kunnen achterhalen. Er
wordt namelijk een belangenafweging gemaakt. Dit is dus het eerste grote moment
van rechtsonzekerheid voor het kind. Als het lukt zal het kind bovendien toch
vaderloos blijven, want een vaderschapsactie is kansloos. Ik leg dit voor,
omdat ik dit een belangrijke zaak vind. Ik kan mij zo'n ontkenningsactie heel
goed voorstellen, zeker als de verhoudingen niet goed zijn. Als een kind ontdekt
dat zijn vader niet zijn eigen vader is en dan op zoek gaat naar zijn vader,
begrijp ik dat ook. Ik begrijp bovendien dat de strekking van het wetsvoorstel
niet is om tot een vaderschapsrelatie te komen in de zin van family life,
maar ik zie wel het probleem dat er een categorie kinderen kan ontstaan die
in elk opzicht volstrekt vaderloos zijn. Klopt mijn redenering? Is dat probleem
onderkend bij het opstellen van deze regeling? Is de afstemming van dit wetsvoorstel
met het Burgerlijk Wetboek dus wel helemaal sluitend?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Zelfs als de belangenafweging anders uitvalt, als uw amendement dus wordt
aangenomen en de anonimiteit van de donor nog gemakkelijker kan worden opgeheven,
dan nog zal de donor in uw casus, die dan bekend wordt en in contact treedt
met het kind dat net afstand heeft gedaan van zijn niet-biologische vader,
er niet op kunnen rekenen dat hij donor/vader wordt. Dat kind blijft dus vaderloos.
Dat heeft eigenlijk weinig te maken met die vaderschapsactie.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Dat klopt. Maar dan kun je de identiteit van de donor waarschijnlijk wel
achterhalen. Dat staat nu geenszins vast. Dat is dus een extra argument voor
het amendement van collega Van der Staaij en mij. De zekerheid van de identiteit
van de donor kan men dan wel krijgen, maar het lost inderdaad het probleem
van het vaderloos zijn niet op. Het is echter wel een extra argument om in
elk geval aan dat kind, na een ontkenningsactie, meer zekerheid te bieden
dat hij in ieder geval de identiteit van zijn biologische vader zal kunnen
achterhalen. Dit is een complexe casus, maar ik vind het toch van belang om
te weten hoe dat in het totaal van ons afstammingsrecht en het Burgerlijk
Wetboek zijn plaats zal krijgen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Ik wil de ministers dankzeggen voor hun antwoorden.
Ik wil in het bijzonder de minister van VWS danken voor haar gedicht van Ida
Gerhardt, waarmee zij ons eraan herinnerde dat er buiten deze wereld van schraal
parlementair proza, nog een andere, meer poëtische wereld is.Ik heb er in mijn eerste termijn bij stilgestaan dat dit debat ook de
uitkomst is van veranderende opvattingen in de samenleving en in de politiek
ten aanzien van de zelfstandigheid van kinderen. Die verandering zie je ook
terug in de opvattingen van mijn partij, daar hoef ik niet geheimzinnig over
te doen. In het begin van de jaren negentig lag de nadruk op behoud van anonimiteit.
Dat standpunt is verschoven in de richting van de nadruk op het belang van
het kind om de mogelijkheid te hebben, zijn biologische wortels te kennen.
Die beweging hebben vrijwel alle partijen in deze Kamer doorgemaakt. Voor
ons is duidelijk dat het belang van het kind om te kunnen weten wie zijn of
haar biologische vader is, zwaarder moet wegen dan het belang van privacy
van de donor.In eerste termijn heb ik reeds gezegd dat het ouderschap een sociale constructie
is. Het wordt verdiend in de liefde en goede opvoeding van de kinderen. Daarmee
kan ik ook zeggen dat het ouderschap een geschenk is. Ik verhield mij op dat
moment niet werkelijk tot de ChristenUnie, hoe graag ik ook met de heer Rouvoet
in debat treedt. Ons meningsverschil is overigens kleiner dan hij suggereerde,
want ook voor ons is ouderschap een geschenk.Ik kom hiermee op een ander onderdeel van de wet waarvan ik vind dat het
iets te veel naar de achtergrond glijdt. Onterecht wordt de nadruk gelegd
op de tegenstelling tussen kind en donor. Er is namelijk een derde, niet onbelangrijke
partij, te weten de ouders. Ongewenste kinderloosheid is een groot drama.
De heer Vos heeft hier zeer terecht in eerste termijn expliciet aandacht voor
gevraagd. De tegenstelling tussen donor en kinderen wordt bijzonder sterk
geaccentueerd, terwijl het belang van ouders om kinderen te kunnen krijgen
iets te veel naar de achtergrond glijdt. Ik hamer hierop omdat mijn fractie
dit belangrijk vindt.Ik zeg met nadruk dat de wens van ouders om kinderen te kunnen krijgen
en het belang van kinderen om hun biologische wortels te kunnen kennen niet
altijd tegenover elkaar staan. Het eerste belang van een kind is, geboren
te kunnen worden, voordat het recht kan doen gelden op het kennen van zijn
biologische wortels. Wij vergeten gemakshalve nog wel eens dat al die kinderen
die in een later stadium van hun leven lijden aan het niet kennen van hun
biologische vader, wel eerst geboren konden worden. Dat rechtvaardigt dat
mijn fractie alsnog akkoord gaat met uitstel van dat deel van de wet met twee
jaar. Ik blijf een voorbehoud maken op het punt van het voeren van een goede
campagne en voorlichting aan potentiële donoren gericht op een attitudeverandering,
ook bij bestaande anonieme donoren. De biologische klok tikt echter door en
met name veel vrouwen lijden eronder dat zij geen kinderen kunnen krijgen.
Wij vinden het om die reden gerechtvaardigd dat, als er in deze twee jaar
maatregelen genomen kunnen worden waardoor het aantal donoren niet onnodig
verder afneemt en er niet onnodig een impuls wordt gegeven aan het zogenaamde "zwartzaadcircuit",
dit in verhouding staat tot het nog twee jaar opschorten van het belang van
het kind om zijn biologische wortels te kennen. Desondanks vinden wij het
een lastige afweging.Voorzitter! Ik adviseer mijn fractie negatief over het amendement-Rouvoet/Van
der Staaij, waarin wordt voorgesteld, de volledige wet direct in
werking te doen treden. Ik ben geneigd om anders te oordelen, dus positief,
ten aanzien van het andere amendement Van der Staaij/Rouvoet. Ik vind het
niet zo interessant of daar wellicht een andere motivatie aan ten grondslag
ligt, omdat uiteindelijk alleen de inhoud van belang is. Ik kan mij daar goed
in vinden. In het amendement wordt aangegeven dat er bij uitzonderling een
beroep op de privacy kan worden gedaan. Dat lijkt mij volstrekt in overeenstemming
met de ratio van de wet. Mevrouw Borst zei hierover dat deze is "nee, tenzij";
geen privacy, tenzij daarvoor zwaarwegende redenen zijn. Dat komt heel logisch
naar voren uit het amendement. Ik vind dat een betere formulering dan de open
afweging die de wet nu kent. In plaats van een groter belang toe te kennen
aan het kind om zijn biologische wortels te kennen, zijn kind en donor volgens
het wetsvoorstel voor de rechter gelijkwaardige partners. Dat vinden wij niet
in overeenstemming met wat de wet beoogt. Misschien komt de regering nog met
een overtuigend argument, maar vooralsnog geef ik mijn fractie een positief
advies over dit amendement.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Allereerst dank ik beide bewindslieden voor hun beantwoording.
Deze heeft het een en ander opgehelderd, maar er is nog onduidelijkheid over
de kern van het wetsvoorstel. Deze tweede termijn dient ervoor om deze opgehelderd
te krijgen.Ik zal eerst stilstaan bij de personen die betrokken zijn bij kunstmatige
inseminatie. Dat zijn de wensouders. Mijn fractie vindt het van groot belang
dat een echte kinderwens vervuld kan worden, als mensen die hebben, maar niet
ten koste van alles, maar dat is een andere discussie. Als het redelijk is,
moeten die wensen gehonoreerd kunnen worden. Op de donoren zal ik straks ingaan.Ik wil ook stilstaan bij de kinderen die inmiddels geboren zijn. In de
aanloop van de behandeling van dit wetsvoorstel hebben wij KID-kinderen ontvangen
die op zoektocht zijn naar hun biologische vader. Als je met ze spreekt, kun
je invoelen hoe erg het is om graag te willen weten van wie je afstamt en
dat niet te weten te komen, omdat die gegevens er niet zijn, omdat je uit
anoniem zaad geboren bent. Wij staan hier bij deze wetsbehandeling uitvoerig
bij stil, maar dat wil niet zeggen dat dit voor alle KID-kinderen geldt. Er
zijn ook een heleboel kinderen die hier geen behoefte aan hebben. Dat is prima,
maar de regeling die wij vandaag bespreken, betreft de scherpe situatie waarin
zo'n kind echt wil weten van wie het afstamt. Waar geven wij dan de voorkeur
aan?Om een goed KI-systeem in te voeren, in stand te laten of te stimuleren
is het uiteraard van belang dat er voldoende donoren zijn. Afgezien van de
kleine christelijke fracties heeft iedereen de zorg uitgesproken dat er te
weinig donoren zijn. Door de invoering van dit wetsvoorstel zullen er wellicht
nog minder donoren komen en er zijn er al zo weinig. Goede voorlichting kan
natuurlijk wel helpen, maar zij zal dat niet geheel ondervangen. Een donor
die weet dat hij nooit helemaal anoniem kan zijn en te zijner tijd geconfronteerd
kan worden met contact met een kind dat uit zijn zaad geboren is, heeft wellicht
het gevoel dat hij zijn sperma maar niet aan de bank moet afstaan, als hij
dat goed tot zich door laat dringen. Er bestaat zogezegd een risico van opdrogende
spermabanken. Goede voorlichting kan dat risico verkleinen, maar nooit geheel
wegnemen.Ik had een discussie met de minister van VWS, omdat zij een termijn van
twee jaar nodig zegt te hebben om goede voorlichting te geven. Toen wij in
maart 2000 over dit onderwerp spraken, had men al kunnen beginnen met de hoofdlijn
van een voorlichtingscampagne over het in een bepaalde vorm opheffen van de
anonimiteit. Er is intern wel een plan opgesteld, maar er is door de overheid
nog geen specifieke aandacht naar buiten toe aan besteed. Dat vinden wij jammer.
Ik besef wel dat de instellingen zich daar zelf mee bezig moeten houden, maar
ik wil graag stimuleren dat de regering op korte termijn begint met de voorlichting,
dus voordat de Eerste Kamer het finale oordeel over het wetsvoorstel heeft
gegeven.Ik ben blij met de reactie op het mailtje waar ik een deel van heb voorgelezen:
de minister heeft gezegd dat een ziekenhuis een gezonde homoseksuele donor
niet mag weigeren. Ik hoop dat dat in de voorlichting goed naar voren zal
komen. Zo vind ik overigens ook dat er voor wensouders geen onredelijke belemmeringen
mogen zijn. Naar aanleiding van de discussie tussen de heer Van der Staaij
en de minister van VWS ben ik ongerust geworden over spermabanken die vanuit
een bepaalde geloofs- of levensovertuiging geen KI-behandeling willen toestaan
aan alleenstaande vrouwen en lesbische wensouders. Op dat punt dien ik een
motie in, omdat ook deze groepen een redelijke toegang moeten hebben tot een
KI-behandeling. Als meer banken zeggen dat zij dat, vanuit hun overtuiging
niet doen, wordt het voor die groepen steeds moeilijker om binnen een redelijke
termijn aan zo'n KI-behandeling te kunnen beginnen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat sommige spermabanken op grond van geloofs- en/of levensovertuiging
weigeren mee te werken aan KI-behandeling van alleenstaande vrouwen en/of
lesbische wensouders;overwegende, dat alleenstaande vrouwen en/of lesbische wensouders in Nederland
evenzeer voor een KI-behandeling zonder onredelijke drempels in aanmerking
moeten kunnen komen;verzoekt de regering hierop toe te zien en indien nodig maatregelen te
nemen om een voor alle groepen redelijke toegang tot KI-behandeling te waarborgen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Dittrich. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19 (23207).De heer Dittrich (D66):Ik wil nog iets toevoegen aan wat Dittrichin een interruptiedebat met
de minister al voor een deel is opgehelderd; het antwoord was echter nog niet
helemaal rond. Ik probeer met deze motie te stimuleren dat de minister een
volmondige toezegging doet. Als zij dat in haar tweede termijn doet, zal ik
de motie intrekken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar gaat mijn vraag over, want ik snap eerlijk gezegd niet welk deel
van het antwoord niet rond is. Ik heb het gevoel dat deze motie het regeringsstandpunt
letterlijk verwoordt.De heer Dittrich (D66):Nee, want in het interruptiedebat tussen de minister en mij bleek dat
zij zegt dat – in mijn eigen woorden – alleenstaande vrouwen of
lesbische paren pech hebben als heel veel klinieken geen KI-behandeling aan
hen beschikbaar willen stellen; zij zullen dan een heel lange wachttijd tegemoet
zien bij een andere kliniek. Als dat zo is, is volgens mij in de praktijk
sprake van een ongerechtvaardigd verschil in behandeling; dat is in strijd
met de Wet gelijke behandeling.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan moet u er volgens mij een andere consequentie aan verbinden en een
andere motie maken, want dan vindt u dat die vrouwen niet doorverwezen zouden
mogen worden naar een kliniek met wachtlijsten; zij zouden dus gewoon behandeld
moeten worden, ook in klinieken waar het personeel of anderen gewetensbezwaren
hebben.Minister Borst-Eilers:Ik kan misschien tijd besparen. Ik heb dit in eerste termijn immers niet
duidelijk, niet zorgvuldig of niet correct weergegeven. De Wet gelijke behandeling
eist immers dat een instelling geen onderscheid mag maken. Er zijn dus instellingen
die alles doen of instellingen die niets doen, maar er is geen tussenmogelijkheid
die ik in eerste termijn wel veronderstelde.De heer Dittrich (D66):Dat betekent dat het dictum aan gewicht wint. Ik vraag daarin om maatregelen
voor de situatie dat er niet voldoende waarborgen zijn.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Aan welke maatregelen denkt de heer Dittrich? Hij heeft gezegd dat zijn
dictum aan gewicht wint. Dan mag ook verwacht worden dat hij daarover ideeën
heeft. Anders is het een gratuite motie. Denkt hij aan de mogelijkheid dat
deze vrouwen bij voorrang in andere klinieken worden geholpen of gaat zijn
denken een andere richting uit? De minister heeft in haar antwoord duidelijk
gesteld dat respect voor overtuiging bij personeelsleden ook een belangrijk
uitgangspunt is. Blijven die maatregelen binnen dat respect van de minister
of kunnen die daar ook inbreuk op maken?De heer Dittrich (D66):Ik heb in mijn termijn ook gevraagd om feitelijke gegevens van de minister,
omdat ik het er niet op voorhand mee eens ben dat mensen doorgestuurd worden
naar een andere kliniek, met name vanwege de wachttijdproblematiek. De minister
heeft net bij interruptie gezegd dat dit niet eens kan, omdat een instelling
dat onderscheid niet mag maken. Als er binnen een instelling een persoon is
die daar op basis van religieuze opvattingen niet aan wil meewerken, dan vind
ik in eerste instantie dat men er binnen die instelling voor moet zorgen dat
een ander die behandeling kan geven. De wensouders mogen daar geen nadeel
van ondervinden. Dat is mijn eerste gedachte daarover. Ik denk dat de overheid
dat moet bevorderen en dat de minister de klinieken daarop moet wijzen.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Dat betekent dat de geloofsovertuiging van een persoon daaraan ondergeschikt
wordt gemaakt. De minister heeft op dat punt zojuist een correctie aangebracht.
Ik verwacht dat collega Van der Staaij daar straks op zal ingaan, want daar
heeft zijn fractie indertijd vragen gesteld. Ik ben benieuwd hoe u aankijkt
tegen de manier waarop moet worden omgegaan met iemand die vrij principiële
bezwaren heeft tegen die behandeling bij die categorieën verzoekers.De heer Dittrich (D66):Ik vind de Wet gelijke behandeling erg belangrijk. Je mag geen ongerechtvaardigd
onderscheid maken tussen groepen mensen. Dat geldt ook voor klinieken. Nu
kan ik mij best voorstellen dat iemand daar op basis van een bepaalde overtuiging
niet aan wil meewerken. Daar heb ik weinig problemen mee als intern geregeld
kan worden dat de wensouder daar niet de dupe van kan worden. Als het effect
in de praktijk is dat bepaalde categorieën daar nadelen van ondervinden,
dan is het einde van mijn begrip daar.De heer Van der Staaij (SGP):De heer Dittrich beroept zich nu op de Algemene wet gelijke behandeling.
Er is inderdaad een uitspraak, die de minister zojuist ook heeft genoemd.
Wordt in deze standpuntbepaling wel voldoende recht gedaan aan het recht van
een instelling, bijvoorbeeld het recht van godsdienstvrijheid, om een eigen
beleid te voeren? Komt dat wel uit de verf in de benadering van de fractie
van D66?De heer Dittrich (D66):Als de wetgever aangeeft welke lijn wordt gevolgd, dan moet je wel heel
goede argumenten hebben om daarvan af te wijken. Wij hebben het over een instelling
en niet over een particulier persoon. De instelling moet zich aan de wet houden.De heer Van der Staaij (SGP):De kernvraag is of hier sprake is van gelijke gevallen, want daar beroept
u zich ook op. Gelijke gevallen moeten gelijk behandeld worden. Zijn het wel
gelijke situaties? In het ene geval gaat het om een onvruchtbaarheidsbehandeling
voor echtparen met een kinderwens en in het andere geval is het een alternatieve
vorm van voortplanting. Het kan bijvoorbeeld gaan om alleenstaanden die helemaal
geen onvruchtbaarheidsproblemen hebben.De heer Dittrich (D66):Het gaat om de wens van de persoon die voor een KI-behandeling in aanmerking
komt. Het is heel moeilijk om daar zo'n onderscheid in aan te brengen. Een
lesbisch paar kan ook een heftige wens hebben om een kind ter wereld te brengen
en om voor zo'n KI-behandeling in aanmerking te komen.De heer Van der Staaij (SGP):Wij zullen van mening blijven verschillen op dit punt. Heeft u, los van
het oordeel van de commissie gelijke behandeling waarvan in de juistheid betwist,
enig aanknopingspunt in de jurisprudentie dat dit uit het gelijkheidsbeginsel
zou voortvloeien?De heer Dittrich (D66):Het is jammer dat ik geen derde termijn heb, want dan zou ik dat nog even
opzoeken. Die vraag kan ik op dit moment niet beantwoorden. Ik ken de uitspraak
van de commissie gelijke behandeling. Volgens de wet die daarop van toepassing
is, hoeft een rechterlijke instantie niet per definitie zo'n
oordeel over te nemen. Een rechter kan daarvan afwijken. Ik kan mij overigens
niet herinneren of dat in die bewuste situatie is gebeurd. Ik dacht van niet,
maar weet het niet zeker.Ik kom tot het kernpunt van dit wetsvoorstel: de opheffing van de anonimiteit
en de belangenafweging. In mijn eerste termijn heb ik gezegd dat wij ons allereerst
de vraag moeten stellen of er wel sprake zou moeten zijn van een belangenafweging.
Ik kan mij voorstellen dat persoonsgegevens in beginsel altijd verstrekt worden,
in die zin dat bijvoorbeeld de stichting aan de donor een brief stuurt met
de mededeling dat zij het verzoek heeft ontvangen om de persoonsidentificerende
gegevens te verstrekken en dat zij van plan is om dat over 14 dagen te doen.
Als de donor dan vindt dat dit niet moet gebeuren en meent dat hij daar zwaarwegende
argumenten voor heeft, zou in het geval er geen enkele belangenafweging in
de tekst van de wet wordt opgenomen, de donor naar de kortgedingrechter kunnen
gaan om op basis van die zwaarwegende argumenten de stichting te dagvaarden
om een verbod op het verstrekken van de persoonsidentificerende gegevens af
te geven. De rechter zal de zwaarwegende argumenten dan moeten afwegen.Als ik daar verder over nadenk, kom ik toch heel dicht in de buurt van
het amendement van collega Van der Staaij. Hij heeft in zijn amendement ook
een afweging opgenomen, zij het een veel minder verstrekkende dan de open
belangenafweging in het wetsvoorstel. Het amendement heeft als hoofdregel:
de gegevens moeten verstrekt worden, tenzij daar zwaarwegende belangen van
de donor tegenover staan. Ik denk dat dit veel beter recht doet aan de oorspronkelijke
doelstelling van het wetsvoorstel dan het geval is bij de formulering van
het wetsvoorstel. Mijn fractie zal dan ook dit amendement-Van der Staaij/Rouvoet
steunen. Ik merk daarbij wel op dat ik onder de zwaarwegende omstandigheden
niet de voorbeelden versta die mevrouw Halsema heeft genoemd, bijvoorbeeld
de omstandigheid dat de donor in de gevangenis zit. Ik zie dat niet als een
zwaarwegend argument om een verzoek om gegevensverstrekking niet te honoreren.
Eigenlijk kan ik mij maar heel weinig zwaarwegende argumenten in deze zin
voorstellen, maar het lijkt mij toch goed om in de tekst van de wet een belangenafweging
op te nemen, zij het dan dat die in mijn verwachting minimaal zal zijn.Ik constateer overigens wel een verschil in beantwoording tussen de beide
bewindslieden. Toen ik de minister van VWS daarnaar vroeg, zei zij dat het
mij niet lukt om een wig tussen de minister van Justitie en haar te drijven.
Dat was ook helemaal niet mijn bedoeling, maar ik constateer wel dat de minister
van Justitie in zijn antwoord zei dat het gaat om een open belangenafweging
en dat de gegevens niet worden verstrekt tenzij het kind van 16 jaar of ouder
zwaarwegende belangen heeft om de gegevens te krijgen, terwijl de minister
van VWS zei dat de gegevens wél worden verstrekt, tenzij de donor zwaarwegende
belangen heeft. De ministers zijn dus toch elk precies aan de andere kant
van de streep uitgekomen.Bij mijn steun aan het amendement-Van der Staaij/Rouvoet teken ik ook
nog aan dat mijn fractie geen enkel moreel bezwaar ziet tegen een KI-behandeling
van mensen die buiten het huwelijk een kinderwens hebben. Op dat punt verschilt
de fractie van D66 dus zeer van mening met die van de SGP. In de tekst van
het amendement kunnen wij ons echter vinden.Resteert nog de vraag, wanneer de opheffing van de anonimiteitswaarborg
ingevoerd zou moeten worden. Moet dat gelijktijdig met alle andere artikelen
van de wet, of kan dat nog een jaar of twee worden uitgesteld? Ik vind dat
een moeilijk punt, ook gelet op de voorlichtingscampagne, maar ik zal mijn
fractie toch adviseren om voor het amendement-Rouvoet/Van der Staaij te stemmen
dat inhoudt dat alle bepalingen gelijktijdig in werking treden. De heer Rouvoet
heeft terecht aangegeven dat dit amendement niet inhoudt dat alle bepalingen
ook direct na de plaatsing van de wet in het Staatsblad in werking treden.
Dat kan nog even worden uitgesteld, maar alles moet wel gelijktijdig in werking
treden. Ik denk dat de voorlichtingscampagne daarop kan worden aangepast.
Ik zal mijn fractie dus adviseren om voor het amendement te stemmen, tenzij
de heer Rouvoet mij nu een zo moeilijke vraag gaat stellen dat ik van gedachten
moet veranderen.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik ga geen moeilijke vraag stellen, maar wil ook geen misverstanden
laten bestaan over wat het amendement beoogt. Het amendement beoogt geen kortere
voorlichtingscampagne en ook geen latere ingangsdatum voor het wetsvoorstel.
Ik wil er eerlijk over zijn: het is bedoeld om, als de regering de overige
onderdelen zo snel mogelijk in werking wil laten treden, gelijktijdig dit
onderdeel in werking te doen treden. Het is niet de bedoeling van het amendement
om de hele zaak op te schuiven.De heer Dittrich (D66):Met deze verwoording ben ik het eens.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik begrijp dat u zich schaart achter het amendement van de heer Rouvoet.
De minister heeft duidelijkheid verschaft over de problematiek die ik in mijn
eerste termijn naar voren bracht. Als u dit amendement ondersteunt, dan treden
alle artikelen direct in werking en speelt de problematiek voor u niet meer.
Maar als het amendement-Rouvoet het niet haalt, kunt u zich dan scharen achter
de door mij geschetste problematiek en de oplossing die ik aangaf?De heer Dittrich (D66):Als het amendement-Rouvoet niet wordt aanvaard, dan schaar ik mij in uw
discussie met de minister van Justitie over het vervallen van de termijn van
één jaar en het meteen invoeren van de gegevens van het donorpaspoort
achter u.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun beantwoording. Mijn eerste
termijn begon ik met het ontvouwen van de zienswijze van de SGP-fractie op
de moderne voortplantingstechnieken. Naar onze mening worden morele grenzen
overschreden als hierbij buiten het kader van het huwelijk wordt getreden.
Bij kunstmatige inseminatie door een donor is dit naar onze overtuiging het
geval. Ik beklemtoon dit om met onze constructieve opstelling bij dit wetsvoorstel
niet de suggestie te wekken dat wij de huidige praktijk impliciet
of expliciet goedkeuren.In het verlengde hiervan is voor ons van belang de vrijheid van instellingen
om bijvoorbeeld IVF of kunstmatige inseminatie op godsdienstige gronden, op
basis van een ethische stellingname die in relatie staat tot de grondslag
van die instelling, te beperken tot echtparen. Gaande het debat is daarover
wat onduidelijkheid ontstaan, dus ik wacht af wat de minister in tweede termijn
hierover naar voren zal brengen. Als het gelijkheidsargument in stelling wordt
gebracht, dan wil ik beklemtonen dat in onze visie geen sprake is van gelijke
gevallen bij enerzijds kinderloze echtparen met vruchtbaarheidsproblemen en
anderzijds een alleenstaande vrouw, dus zonder partner. Voor ons gaat het
in het ene geval om een onvruchtbaarheidsbehandeling en in het andere geval
om een alternatieve wijze van voortplanting. Ik stel vast dat ook in de literatuur
argumentaties zijn te vinden die stellen dat op die gronden een objectieve
en redelijke rechtvaardiging voor het verschil in behandeling kan worden aangedragen.
Ik hoop dat de minister niet volstaat met een verwijzing naar het oordeel
van de commissie gelijke behandeling op grond van een overigens op initiatief
van de commissie zelf aangegaan onderzoek. Dat vind ik echt een te magere
basis voor zo'n ingrijpende discussie, waarin het grondrecht van de vrijheid
van godsdienst en de manier waarop daaraan in de praktijk uitvoering wordt
gegeven nadrukkelijk een rol spelen. Ik was dan ook juist blij met datgene
wat de minister daarover in eerste termijn zei, namelijk dat zij zich heel
goed kon voorstellen dat die ruimte er moet zijn voor de instellingen en dat
dit ligt in het verlengde van de manier waarop hiermee kan worden omgegaan
bij de abortus- en euthanasiepraktijk, zoals zij zelf zei.Ondanks bezwaren van onze kant tegen kunstmatige donorinseminatie, hebben
wij dit wetsvoorstel naar zijn strekking positief bejegend. Dat moet worden
geplaatst in het licht van onze visie dat nu nog wel de praktijk is dat wordt
gewerkt met deze kunstmatige bevruchtingsmethode. Dan moet naar de mening
van onze fractie zeker bij wet geregeld worden dat het kind er recht op heeft,
de identiteit van zijn biologische vader te kennen.Het debat overziend dat ook vandaag is gehouden, moet ik wel zeggen dat
ik van de kant van de regering een heldere structuur mis in de weging van
de belangen. Dat is een bezwaar dat ik ook heb tegen de benadering in de stukken.
Er wordt te weinig vanuit grondrechtelijke optiek naar deze problematiek gekeken.
Het komt mij soms wat voor als een hutspot waarin alle belangen van donoren,
wensouders en het kind tegenover elkaar worden afgewogen, zonder daar een
duidelijke structuur in aan te brengen.Wij vinden dat het belang van het kind zonder meer moet prevaleren. Daarvoor
zijn praktische gronden aan te voeren. Het belang dat het kind heeft, is steeds
helderder geworden door de schade die het kan opleveren als er onbekendheid
is met de afstamming. Wij vinden dat niet verwacht hoeft te worden dat dit
elke keer geadstrueerd moet worden door het kind, bijvoorbeeld bij een zaak
over de opheffing van de anonimiteit. Het belang van het kind prevaleert ook
op juridische gronden. De minister van Justitie heeft nadrukkelijk gezegd
dat het ook in de jurisprudentie als een vitaal en grondrechtelijk gefundeerd
recht is erkend om kennis te kunnen nemen van de afstamming. Hiertegenover
staan de privacybelangen van de donor. Waarom moeten die naar onze mening
niet prevaleren boven die van het kind? Naar onze overtuiging moet nadrukkelijk
in ogenschouw worden genomen dat het een bewuste keuze is geweest van de donor
om mee te werken aan de verwekking van het kind. Dat brengt hem in een andere
positie dan het kind zelf.In de afweging van de belangen van het kind en die van de donor moet er
natuurlijk ook aandacht zijn voor de positie van de wensouders. Mevrouw Halsema
heeft hier ook aandacht voor gevraagd. Ik heb in eerste termijn nadrukkelijk
gezegd dat wij de kinderwens erkennen en respecteren, maar dat die wens naar
onze overtuiging niet absoluut is. Ook als je het vanuit de grondrechtelijke
optiek bekijkt, is er niet sprake van een recht op voortplanting, hoe invoelbaar
de wens van nageslacht ook is. Naar onze inschatting is de wens toch van een
andere orde dan de rechten van het kind op het kunnen kennen van zijn afstamming.Vanuit deze benadering van de verschillende belangen handhaven wij het
amendement dat ik samen met collega Rouvoet heb ingediend, en waarin wij het
criterium voor het opheffen van de anonimiteit hebben aangescherpt. Hierbij
wordt een duidelijke voorrangspositie aan het belang van het kind gegeven.
In de richting van de minister van Justitie zeg ik erbij: zonder daar een
absoluut recht van te maken. Hij kan niet staande houden dat zulks in dit
amendement gebeurt, want er is ook een escapemogelijkheid geboden. Het is
"ja, tenzij". Naar onze overtuiging verdient in het belang van het kind de
"ja, tenzij"-constructie de voorkeur boven het "het hangt ervan af"-criterium
in de belangenafweging die de regering voorstelt. In onze benadering moet
de donor aantonen dat de openbaarmaking van zijn identiteit in de gegeven
omstandigheden zo schadelijk is dat hij daarvan verschoond hoort te blijven.
Het moet dan wel gaan om zeer bijzondere omstandigheden. Ik deins ervoor terug
om hier concrete voorbeelden van te geven. Tegen mevrouw Halsema zeg ik voor
alle duidelijkheid dat bijvoorbeeld het feit dat iemand op dat moment in de
gevangenis zit, mij als onvoldoende voorkomt om daaraan afbreuk te doen. Het
moet echt gaan om zeer bijzondere omstandigheden, die door de donor zullen
moeten worden aangegeven.Dan de inwerkingtreding van de opheffing van de anonimiteit. Collega Rouvoet
heeft daarover een amendement ingediend dat wij mee hebben ondertekend. Kort,
maar krachtig zeg ik hierover dat naar onze mening door de regering niet overtuigend
is aangetoond dat, aangezien deze zaak al zo lang sleept, het nog langer moet
duren voordat hiermee metterdaad recht wordt gedaan aan de belangen van het
kind. Wij blijven dit amendement dus steunen.Voorzitter! Dan het punt van het tegengaan van kwesties als het zogenoemde
zwartzaadcircuit of anonieme sluiproutes via het internet bijvoorbeeld. De
minister is daar op ingegaan en ik hoop inderdaad dat ook in de praktijk alle
creativiteit en energie zal worden betoond om deze sluiproutes zoveel als
mogelijk is de pas af te snijden. Ik vind dat als wij ons daarover bezorgd
maken, we ook duidelijk naar voor moeten brengen dat we dat
vanuit het belang van het kind gezien verkeerde routes vinden. We moeten het
niet als een normale zaak zien, omdat je nu eenmaal die route hebt. We moeten
erover zeggen dat we ook daar op morele gronden er bedenkingen tegen hebben,
als je die weg kiest. Ik zeg dit niet tegen de regering in – het is
niet dat ik de minister iets anders heb horen zeggen – maar ik had er
behoefte aan dat nog even te beklemtonen.Voorzitter! Nu het toch zo pregnant gaat over de opheffing van de anonimiteit,
herinner ik eraan dat ik in eerste termijn – andere sprekers hebben
er ook aandacht voor gevraagd – nog de aandacht gevestigd heb op het
doorschieten in openbaarmaking van de identiteit, als het gaat om zo'n weerzinwekkende
spermadonorshow. Ik heb gezegd dat dit een ongewenste vorm van openbaarheid
is, waarin de kinderwens misbruikt wordt voor amusementsdoeleinden. Ik zou
de minister van Justitie toch willen vragen daar in tweede termijn nog aandacht
aan te besteden, maar ik geloof dat hij er al een beetje over aan het overleggen
is met de minister van VWS wie er het meest voor in aanmerking komt die vraag
te beantwoorden. Mochten zij er niet helemaal uitkomen, dan zou ik willen
vragen of er in ieder geval uitgebreider, schriftelijk, vanuit de regering
een reactie hierop kan komen, waarin wordt ingegaan op de mogelijkheden, ook
de juridische mogelijkheden, die er bestaan om zoiets tegen te gaan en waarin
wordt aangegeven, als die mogelijkheden er niet zijn, of de regering mogelijkheden
ziet te komen tot aanscherping van wetgeving waardoor dit soort zaken voorkomen
kunnen worden.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Ik wil allereerst de beide bewindspersonen danken voor hun
antwoorden. Er resteren nog twee onderwerpen die ik wil aansnijden. Het gaat
om artikel 3 van de regeling; dat betreft de opheffing van de anonimiteitVolgens artikel 3, lid 2, zal de identiteit van de donor alleen mogen
worden onthuld, indien na afweging van de belangen van de donor en de verzoeker,
eerstgenoemde belangen zo zwaar wegen dat persoonsgegevens dienen te worden
verschaft. Hierbij gaat het om de vraag: wanneer wegen de belangen van het
kind zo zwaar, dat de gegevens van de donor dienen te worden verschaft?Nu kan ik mij voorstellen, voorzitter, dat dit een maatschappelijke interpretatie
heeft en dat het gewicht van de interpretatie inzake het zwaar wegen van die
belangen in de loop van de tijd toeneemt. Je ziet het nu in het wetsvoorstel
ook gebeuren: het is gegroeid in de periode 1993-2000. Nu is eigenlijk de
maatschappelijke interpretatie, zo lijkt mij, dat we vinden dat de identiteit
dient te worden prijsgegeven, behoudens bijzondere omstandigheden. Er ligt
aan de andere kant ook een amendement op tafel van Van der Staaij en Rouvoet,
dat iets vergelijkbaars stelt. Ook daar moet ik mijn fractie nog over adviseren.
Daarbij speelt voor mij nog een rol dat ik beide heren nadrukkelijk heb horen
zeggen, dat de kunstmatige inseminatie als zodanig bij hen niet op grote populariteit
rekenen kan. Ik zeg niet dat er dubbele agenda's gehanteerd worden, maar ik
moet dit toch even verwerken om het op zijn juiste waarde te kunnen schatten.
Anderzijds vraag ik de regering te reageren op de vraag of de interpretatie
zoals ik die zonet aan de orde gesteld heb, misschien al in de wet ligt, respectievelijk
of de vrijheid er al is om de wet te lezen op de wijze waarop we eigenlijk
allemaal erover denken. De maatschappelijke stroom is toch zodanig dat de
belangen van kinderen zo zwaar wegen, dat zij behoudens hoge uitzondering
altijd hun identiteit, de identiteit van de donor moeten kunnen horen.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Op het eerste argument dat collega Vos als bedenking tegen
het amendement aanvoert, zou ik hem willen vragen of hij zich kan voorstellen –
het is ook door andere sprekers gezegd – dat je puur op basis van de
toelichting tot deze tekst van het amendement kunt komen en of die bezwaren
die er achter liggen, daar los van gezien kunnen worden.De heer Vos (VVD):Kijk, ik zal u op de inhoud beoordelen; uw integriteit op dit punt is
boven iedere twijfel verheven. Echter, we praten hier ook over het feit dat
we allemaal een beetje benauwd zijn voor het sterke dalen van het aantal donoren.
Daar moeten we heel voorzichtig mee zijn en vandaar dat het me zwaar valt
nu al meteen over uw amendement een besluit te nemen. Maar sympathie heeft
het zeker.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Realiseert de heer Vos zich dat de formulering die hij in tweede instantie
gebruikt, bijna letterlijk de formulering van het amendement was? Het moet
voorgaan, behoudens hoogst uitzonderlijke situaties. Die formulering sluit
aan bij het amendement. Ik hoop dat de heer Vos zich dit goed realiseert,
omdat het ook in lijn ligt met de inbreng in eerste termijn.De heer Vos (VVD):Dank dat de heer Rouvoet dit nog eens zegt, maar ik zal het zeker overwegen.Wat de voorlichting betreft is er wellicht sprake van enig nuanceverschil
tussen de minister van Volksgezondheid en de minister van Justitie op dit
punt. Het lijkt mij niet onverstandig dat die voorlichting zwaar wordt aangezet.
In dat kader heb ik een motie opgesteld die richting kan geven aan de voorlichtingscampagne.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat een toereikend donorbestand noodzakelijk is om kunstmatige
inseminatie in Nederland te kunnen laten plaatsvinden;overwegende, dat iedere individuele donor een helder inzicht behoort te
hebben omtrent zijn rechtspositie;overwegende, dat in de informatievoorziening aan de donor als uitgangspunt
voorop dient te staan dat, met inachtneming van het voorliggende wetsvoorstel,
op verzoek van het kind dat met zijn sperma is verwekt, zijn identiteit zal
worden prijsgegeven, Vosbehoudens bijzondere uitzonderingen;verzoekt de regering voornoemde uitgangspunten te hanteren bij het voorlichtingsplan
dat in het kader van de invoering van de wet donorgegevens kunstmatige inseminatie
zal worden opgestart c.q. onmiddellijk na behandeling van het
wetsvoorstel in de Tweede Kamer,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid O.P.G. Vos. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20 (23207).Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ook ik dank de bewindspersonen voor de antwoorden
die zij hebben gegeven. Tegelijkertijd ben ik, na het interruptiedebatje met
de minister van Volksgezondheid, ook benieuwd naar de tweede termijn, want
dit riep al meteen vragen op.Als het gaat om het kennen van het belang van het kind en het proberen
het kind te geven waar het recht op heeft, is wel duidelijk geworden dat in
de loop van de discussie het belang van het kind in die open belangenafweging
toch een plek krijgt waarvan wij zeggen dat die belangenafweging toch niet
helemaal open is. Het belang van het kind zou moeten prevaleren, maar hoe
doe je dat dan?In de opvatting van het CDA zou het belang van het kind om de biologische
vader te leren kennen of misschien wel de eiceldonatrice, zwaarder moeten
wegen dan het belang dat de donor heeft bij het behoud van diens privacy en
de invloed die dit mogelijk heeft op het aantal donoren. Bij een open belangenafweging
is het toch heel erg moeilijk om op een gegeven moment te stellen dat altijd
het belang van het kind vooropstaat. Ik acht het niet uitgesloten, wanneer
er een belangenafweging is die zowel de privacy van de donor als het belang
van het kind als het belang van een adequaat donorbestand in zich draagt,
dat bij het afnemen van het aantal donoren ook na voorlichting en alle pogingen
om een adequaat donorbestand te houden, het belang van het instandhouden daarvan
gaat prevaleren boven de belangen van het kind. Dan is het mogelijk dat het
kind met steeds zwaardere argumenten moet komen en steeds indringender zal
moeten aantonen dat het dermate lijdt onder het niet kennen van de donor dat
dit opweegt tegen het teruglopen van het donorbestand. Kunnen de bewindslieden
enig licht werpen op de vraag wat dat ernstig lijden, waarover de minister
van Justitie praat, zou moeten zijn? Ik kan mij voorstellen dat er belangen
zijn, maar dat op het moment dat het effectueren van het recht van het kind
buitengewoon strijdig zou zijn met het belang van een donor, deze daarvan
gewag kan maken en dat er ook andere procedures kunnen zijn, waardoor die
belangen een afweging zouden kunnen krijgen op een andere wijze dan in deze
wet vast te leggen.Mijn fractie heeft zeker oog voor het belang van donoren, alsmede voor
het feit dat wensouders zeer geholpen zijn met een adequaat donorenbestand.
De donoren zullen dan ook afdoende moeten zijn voorgelicht om het risico van
een drastische terugloop tegen te gaan. Dat is echt in het belang van degenen
die een vurige kinderwens hebben. Met die voorlichting moet naar mijn mening
dan ook zo spoedig mogelijk worden begonnen en niet pas nadat de wet de Eerste
Kamer is gepasseerd. De bewindspersonen hebben mij niet overtuigend duidelijk
kunnen maken, dat de anonimiteit van de donoren niet eerder opgeheven kan
worden dan zij nu voorstellen. De afweging is voor mij buitengewoon moeilijk,
maar toch zal ik mijn fractie adviseren te stemmen voor het amendement dat
door de heer Rouvoet is ingediend en waarmee wordt beoogd de anonimiteit van
donoren zo snel mogelijk op te heffen. Dit zou in het belang van het kind
zijn. Wij moeten willen dat ieder kind zo snel mogelijk gebruik kan maken
van het recht om de donor te kunnen leren kennen. De open belangenafweging
verdraagt zich naar mijn idee slecht met de intentie van dit wetsvoorstel.
Het amendement van de heer Van der Staaij doet daaraan meer recht, alsmede
aan het Verdrag inzake de rechten van het kind, met name aan artikel 7 daarvan.
Ook wordt daarmee meer tegemoet gekomen aan datgene waarover de heer Vos sprak:
de maatschappelijke gevoelens terzake van het onderwerp van dit wetsvoorstel.
Daarom zal ik mijn fractie in overweging geven ook dit amendement zeer positief
te waarderen.Ik ben het met de heer Van der Staaij eens dat het bij IVF en onvruchtbaarheidsbehandeling
niet gaat om gelijke gevallen. De gelijke behandeling moet in dat verband
dan ook in een ander licht worden gezien. Ik was wat dat betreft heel blij
met de eerste termijn van de minister, vooral omdat zij haar inbreng overtuigend
wist te brengen. Ik was helemaal gerustgesteld. Ik wil haar dan ook vragen
of zij iets gemist heeft dan wel of er sprake is van een puur procedurele
toevalligheid. Haar woorden gaven de indruk dat zij heel erg stond achter
hetgeen zij aangaf. Wie weet kunnen wij de discussie hierover nog eens voortzetten.
Ik was zeer verheugd toen ik de minister hoorde en ik meen dat een aantal
mensen werkzaam in klinieken zeer verheugd zouden zijn geweest als dit de
uiteindelijke uitkomst van het debat was geworden.Voorzitter! Ik wil mijn inbreng in tweede termijn hiermee afronden. Ik
merk nog op niet te verwachten dat wij klaar zijn met de discussie. Kennen
wij het belang van het kind? Naarmate kinderen zelf beter in staat zijn ons
hun eigen belangen kenbaar te maken, zullen wij daarmee beter rekening kunnen
houden. Ik meen dat, zeker in het licht van donatie en alles wat daarmee voor
kinderen samenhangt, wij oog en oor moeten blijven hebben voor wat zij ons
meedelen. Wellicht komen wij op enige moment weer over hun belangen en rechten
te spreken.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Ook ik dank de bewindslieden voor het gegeven antwoord en
met name voor het poëtische gedeelte van de minister van Volksgezondheid.Wat wij vanmiddag kunnen constateren is, dat er grote eensgezindheid bestaat
over het belang dat het kind heeft bij het kunnen kennen van zijn biologische
afstamming. De Partij van de Arbeid-fractie onderschrijft het nut daarvan
van harte. Tegelijk zien wij eventuele problemen voor de individuele donor
en wij erkennen de meer algemene problematiek die daarachter schuilgaat. Dat
is de problematiek waarover wij het gisteren ook hebben gehad: de angst en
de bezorgdheid voor het verlies van een veilig KID-systeem. Daarbij zijn onmiddellijk
de mogelijkheden van wensouders om hun kinderwens door middel van kunstmatige
donorinseminatie in vervulling te laten gaan aan de orde. Zoals
al eerder is gezegd, willen wij uiterst zorgvuldig omgaan met deze problematiek.
Wij willen echter niet ontkennen dat wij het hele probleem niet uit het oog
willen verliezen, ook niet in tweede termijn. Aangezien er toch geen sprake
is van een absoluut recht van het kind – zo is het ook niet gesteld
in artikel 7 van het Verdrag inzake de rechten van het kind – moet er
wat mijn fractie betreft toch altijd sprake blijven van een afweging van belangen,
die wij bovendien mogelijk moeten maken in de wet en wel zodanig zoals wij
dat beogen te realiseren. De tekst van de wet moet daarover helder zijn.In het huidige voorstel is sprake van een open belangenafweging. Daarnaast
ligt het amendement van de heer Van der Staaij en de heer Rouvoet, waarin
sprake is van een "ja, tenzij"-situatie. Dat komt inderdaad veel dichterbij
hetgeen wordt beoogd met het wetsvoorstel, te weten het serieus nemen van
de belangen van het kind. Het komt ook dichterbij datgene waarover wij op
het moment een gemeenschappelijk gevoel hebben ontwikkeld, te weten de maatschappelijke
werkelijkheid, gevoelens en acceptatie. Ook in andere wetgeving hechten wij
uitdrukkelijk aan de zeggenschap van het kind, het serieus nemen van het kind
en het toekennen van rechten aan het kind. Juist die maatschappelijke ontwikkelingen,
waarvan mevrouw Halsema gisteren uitvoerig heeft aangegeven in welke wettelijke
context die zijn doorvertaald, zijn wat mij betreft een belangrijkere impuls
om rekening mee te houden bij de vraag het amendement van de heer Van der
Staaij en de heer Rouvoet te ondersteunen dan hetgeen de heer Rouvoet zo-even
naar voren heeft gebracht, namelijk dat het accent in de hele discussie veel
meer is gelegd op het veiligstellen van het KID-systeem. Voor mijn fractie
zijn beide elementen op zichzelf niet doorslaggevend. Het gaat uiteindelijk
om de intentie van de wet en met name om een goede vertaling van die intentie
in de wettekst zelve. Ik wil wel gestipuleerd hebben dat onze achterliggende
gedachte bij de beoordeling van het amendement toch een andere is dan door
de heer Rouvoet naar voren is gebracht en dat het accent echt ligt op het
serieus nemen van het kind.Ik vind het amendement van de heer Van der Staaij en de heer Rouvoet zeer
sympathiek, omdat het onze intentie beter aangeeft dan de huidige wettekst.
In die zin zal ik mijn fractie adviseren om voor de stemmingen te kijken naar
de tekst van het amendement van de heer Van der Staaij en de heer Rouvoet.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Is het anders gebruikelijk dat zij pas na de stemmingen naar
de tekst van het amendement kijkt?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Neen, ik geef alleen maar aan dat wij er in de periode tussen nu en de
stemmingen serieus naar zullen kijken. Dat was de strekking van mijn opmerking.
Ik sluit niet uit dat wat u suggereert ook wel eens is gebeurd, maar niet
bij een gevoelig onderwerp zoals dit.Dat wil overigens niet zeggen dat wij ongevoelig zijn voor het effect
dat dit onderdeel van de wet en ook de discussie hierover kunnen hebben op
donoren, niet alleen potentiële donoren, maar ook de donoren die wij
al hebben en die wij willen houden. Ik zeg dat er uitdrukkelijk bij, overigens
niet om weer onrust te zaaien bij de heer Van der Staaij. De heer Van der
Staaij kan er in ieder geval van overtuigd zijn dat wij een en ander serieus
zullen beoordelen in de fractie.Het effect op de donoren kan in aanzienlijke mate beïnvloed worden
door goede en gerichte voorlichting. Net als anderen vind ik dat die voorlichting
nog vandaag van start kan gaan. Ik ga ervan uit dat de voorlichting die al
in de KID-centra plaatsvindt, geïntensiveerd kan worden. Waar de minister
van Volksgezondheid hier een bijdrage aan kan leveren – ik heb haar
een paar suggesties aan de hand gedaan – moet daar, wat mij betreft,
gelijk mee begonnen worden. De voorlichting moet gericht zijn op het veranderen
van de attitude. De donoren moet duidelijk gemaakt worden hoe belangrijk het
belang van het kind is, maar het zal enige tijd kosten, voordat dit bij de
donoren tussen de oren komt. In dat licht ben ik het eens met het voorstel
van de ministers om de inwerkingtreding van die bepalingen die de mogelijkheid
creëren om de anonimiteit tegen de wil van de donoren in op te heffen,
enige tijd uit te stellen. Ik zeg er wel bij dat het ook niet meer moet zijn
dan dat. Ten aanzien van andere bepalingen mag dus geen sprake zijn van uitstel.Dit brengt mij op de derde en vierde nota van wijziging en de overgangsbepalingen,
zoals die nu nog in artikel 14 staan. De minister van Justitie heeft hier
een duidelijke uiteenzetting over gegeven en zijn argumenten terzake helder
gemaakt. Ik deel zijn keuze en zijn argumenten echter niet. Bij het in werking
treden van artikel 4 – dan start die stichting met haar werkzaamheden –
moeten wat mijn fractie betreft alle gegevens, dus ook de persoonsidentificerende
gegevens van bestaande en direct daarna bij de KID-centra binnenkomende donoren,
aan de stichting worden overgedragen. Het is dus niet zo dat de persoonsidentificerende
gegevens pas na twee jaar naar die stichting moeten. Daarmee wordt de vierde
nota van wijziging volstrekt overbodig.Het uitstellen met twee jaar van de inwerkingtreding van de bepalingen
die het opheffen van de anonimiteit mogelijk maken, is voor de PvdA geen probleem.
Dit betekent dat het bepaalde in artikel 3, lid 2, tweede volzin, tot en met
lid 5, op enig uitstel mag rekenen. De andere onderdelen van die bepalingen
kunnen echter niet onder dat uitstel vallen. Deze hebben betrekken op het
verstrekken van persoonsidentificerende gegevens met toestemming van de donor.Ingevolge de overgangsbepaling van artikel 14 is er sprake van de mogelijkheid
om gedurende een jaar na volledige inwerkingtreding van de wet aan te geven
dat men verstrekking van persoonsidentificerende gegevens niet wenst. Ik heb
in eerste termijn al gezegd dat dit jaar nog weer bovenop de twee jaar uitstel
van artikel 16 komt. Dat betekent dat je eigenlijk weer drie jaar verder bent.
Mijn fractie vindt dat geen goede zaak. De minister heeft aangegeven dat hij
die overgangsregeling gelijk wil laten lopen met de uitstelperiode, om die
zo maar even aan te duiden. Dit betekent evenwel dat de woorden "na volledige
inwerkingtreding" uit artikel 14 geschrapt moeten worden. Nogmaals, op het
moment dat de stichting uit artikel 4 haar werkzaamheden aanvangt, zullen
de overige bepalingen ook in werking moeten treden. Dat betekent dat wij ook
in het genoemde artikel 14 van de overgangsbepalingen, waarin
nu reeds de uitzondering is opgenomen voor de medische gegevens die wel direct
kunnen worden verstrekt, de uitzondering opgenomen willen zien dat ook het
donorpaspoort kan worden geleverd, en wel direct.Met de woordvoerders van de VVD en D66 hebben wij dit besproken. Hoewel
wij het over de strekking ervan volstrekt eens zijn, hebben wij besloten om
dit niet te amenderen. Wij hebben gekozen voor de koninklijke route. Dat is
de minister uitdrukkelijk vragen om een en ander goed te bezien en bij nota
van wijziging, rekening houdend met wat hier naar voren is gebracht, het wetsvoorstel
alsnog te wijzigen. Dat is geen luiheid van de woordvoerders, maar wij hebben
hierbij te maken met een nogal complexe materie. Waar je delen van bepalingen
en nota's van wijziging gaat amenderen, loop je de kans iets over het hoofd
te zien dan wel loop je het risico dat een amendement gedeeltelijk wordt overgenomen,
hetgeen zou kunnen leiden tot onverkwikkelijke situaties, waardoor het wetsvoorstel
niet werkbaar zou zijn. Met andere woorden: wij verzoeken de minister van
Justitie om met een nota van wijziging te komen die in de aangegeven richting
het wetsvoorstel wijzigt, opdat wij ons allen daarin kunnen vinden. Ik zeg
dit met name in de richting van de heer Dittrich, voor het geval het amendement
van de heer Rouvoet niet de eindstreep zal halen.Het moge duidelijk zijn dat de PvdA geen voorstander is van het voorstel
van de heer Rouvoet om ten aanzien van alle bepalingen een directe inwerkingtreding
te bepleiten. Dat neemt niet weg dat wij de schade die nog bestaat en die
door de nota's van wijziging bepaald niet kleiner is geworden, wel degelijk
met elkaar willen wegwerken.Mijn fractie kan zich vinden in de antwoorden van de minister van Volksgezondheid
over het bewaren van het bloed. Hoewel niet afdwingbaar, hopen wij wel dat
via goede voorlichting gekomen kan worden tot een systeem waarbij uiteindelijk
in het belang van het kind het bloed kan worden bewaard.De minister heeft toegezegd binnenkort met de KI-centra te zullen spreken
over de counselors. Ik dring er nogmaals op aan, dit op zeer, zeer korte termijn
te doen, want de nood bestond al voor het AO dat maart vorig jaar plaatsvond
en zal inmiddels nog niet gelenigd zijn. Juist de toezegging van de minister
tijdens dat AO hebben wij destijds positief opgevat en wij hopen dat die snel
geconcretiseerd wordt.Voorzitter! Ik ben verheugd over de opmerking van de minister dat de voorlichting
zo spoedig mogelijk kan beginnen. Het doet mij ook deugd dat zij daarbij aandacht
wil vragen voor de openheid die de donoren kunnen geven aan hun eigen familie.Minister Korthals:Mevrouw de voorzitter! Het voorstel dat mevrouw Swildens laatstelijk deed,
noemde zij de koninklijke weg. Ik dacht echter dat het de koninklijke weg
was om als minister, als er eensgezindheid binnen de Kamer is, het voorstel
over te nemen en dat vervolgens bij nota van wijziging in te brengen. Ik kom
daar later nog op dit punt terug, maar ik kan nu al zeggen dat wij bereid
zijn om dit te doen.Er is gevraagd of wij onze walging uit wilden spreken over het voorgenomen
televisieprogramma met spermadonoren. De eerste reden waarom wij dat niet
hebben gedaan, is omdat wij van elkaar dachten dat er een soort walging over
uitgesproken zou worden. De tweede reden is dat wij moeten oppassen om hier
in de Kamer en ook als regering een oordeel te geven over televisieprogramma's.
Er zijn meerdere televisieprogramma's, waar ik een oordeel over zou kunnen
geven, omdat ik daar niet erg gelukkig mee ben. Dat neemt niet weg dat wij
zeer ongelukkig waren over dit voornemen. Kinderloosheid exploiteren voor
amusement – daar komt het in belangrijke mate op neer – is bepaald
een slechte zaak en geeft aan dat er sprake is van wansmaak. Daarom kunnen
wij alleen maar blij zijn dat het niet tot een dergelijk televisieprogramma
is gekomen.Mevrouw Halsema heeft erop gewezen dat wij ons ook moeten richten op de
ouders die een kinderwens hebben. Dat zit al in dit wetsvoorstel. Wij hebben
gekeken naar de donor en de positie van de donor. Daarmee hebben wij willen
aangeven dat het belangrijk is dat er voldoende donoren zijn, juist met het
oog op die ouders die een kinderwens hebben. Dat betekent dat wij keuzen hebben
gemaakt. Dat heeft geleid tot een belangenafwegingen. Daar zal ik straks nog
meer over zeggen.Er is inderdaad sprake van grote eensgezindheid. Er is een kentering te
zien, ook in de Kamer, als het gaat om het centraal stellen van het belang
van het kind. Het kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties geeft geen
absoluut recht op dit punt. Op het moment dat dat verdrag aan de orde was,
had men voornamelijk het oog op adoptieregelingen en niet zozeer op situaties
zoals zich bij dit wetsvoorstel voor zullen doen. Ook artikel 8 van het EVRM
geeft niet een absoluut recht tot kennisneming van de afstammingsgegevens.
Ik heb dat in eerste termijn ook gezegd. Ik heb dat ook tegen de heer Van
der Staaij gezegd toen ik een uitleg heb gegeven met betrekking tot de arresten.De heer Van der Staaij (SGP):Wil de minister, wellicht ten overvloede, bevestigen dat het amendement
dat ik op dit punt samen met collega Rouvoet heb ingediend, ook niet uitgaat
van een absoluut recht? In die zin zijn wij het daar dus over eens. Het gaat
nu dan om de vraag hoe gemakkelijk en op welke manier je dat kunt beperken.Minister Korthals:Dit is de kern van de discussie die wij gisteren en vandaag voeren. Ik
heb dit amendement niet ontraden. Ik heb gezegd dat de regering een voorkeur
geeft aan de eigen formulering. Wij kunnen ons derhalve voorstellen dat er
door de Kamer een andere afweging wordt gemaakt. Ik heb er wel op gewezen
dat wij het met name gezien het belang van een goed donorschap en voldoende
donors, op deze wijze hebben gedaan. Eigenlijk vragen alle sprekers of betrokkenen
nu weten waar zij op kunnen rekenen. In beginsel wordt de anonimiteit opgeheven,
tenzij er bijzondere omstandigheden zijn. In het amendement-Van der Staaij/Rouvoet
zit een gevaarlijk element. Er staat: op zijn verzoek verstrekt, tenzij zwaarwegende
belangen van de donor meebrengen dat verstrekking achterwege behoort te blijven.
Als de donor maar kan aantonen dat er zwaarwegende belangen zijn, houdt dit
op basis van het amendement in dat er geen gegevens verstrekt zullen worden.
In het voorstel wordt uitgegaan van een belangenafweging op
dat punt, want ook het kind kan zwaarwegende belangen hebben bij de verstrekking
van de gegevens. Men dient zich te realiseren dat er sprake is van deze, wellicht
onbedoelde, consequentie.De heer Van der Staaij (SGP):Ik betwist dat dit in bepaalde gevallen ten nadele van het kind kan uitpakken.
Dat is geen juiste uitleg van deze bepaling. U pleit voor een open belangenafweging.
Wij bepleiten zonder meer een voorrangspositie voor het kind. Alleen in heel
bijzondere gevallen kan de balans naar de andere kant doorslaan. Ik begrijp
uw tegenargument niet.Minister Korthals:In het amendement staat: tenzij zwaarwegende van de donor meebrengen dat
verstrekking achterwege behoort te blijven. Dan wordt dit toch bepaald door
de zwaarwegende belangen van de donor, ook al is dit wellicht niet uw bedoeling?
Het kan ook zijn dat er zwaarwegende belangen zijn voor het kind, zodat dit
anders uit moet pakken. Het is goed dat daarover een afweging plaatsvindt
door de rechter.De heer Van der Staaij (SGP):Valt uw bezwaar weg als "behoort te" wordt vervangen door "kan"?Minister Korthals:Voorzitter! Lezing van het amendement brengt bij mij dit gevaar naar voren.
Ik vermoed overigens dat dit niet uw bedoeling is.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Dat is inderdaad beslist niet mijn bedoeling. Deze technische
kwestie leidt enigszins de aandacht af van de hoofdzaak, namelijk de heldere
vraag of gekozen wordt voor een open belangenafweging of voor een duidelijke
voorrangspositie van het belang van het kind. Het moet mogelijk zijn, daarvoor
een alternatieve formulering te bedenken die volstrekt overeenkomt met de
tekst van de toelichting. Ik zou het betreuren als door dit punt het stemgedrag
wordt beïnvloed. Ik roep graag technische hulp in om, zo nodig, de tekst
aan te scherpen.Minister Korthals:Voorzitter! Ik ben uiteraard bereid om technische bijstand te verlenen
in dezen.De voorzitter:Het amendement kan gewijzigd worden tot erover gestemd wordt.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Wordt dit probleem opgelost als in artikel 3, lid 2, de tweede volzin
wordt omgedraaid en er komt te staan dat deze gegevens niet worden verstrekt
indien na een afweging van de belangen van de verzoeker bij verstrekking van
deze gegevens en die van de donor bij niet-verstrekking alle omstandigheden
in aanmerking genomen, de belangen van de donor zo zwaar wegen dat verstrekking
niet mogelijk is? Het gaat de minister erom dat er een degelijke belangenafweging
moet plaatsvinden. Het accent wordt zo in feite gelegd op het belang van het
kind. Ik geef de minister in overweging, daar nog naar te kijken.Minister Korthals:Die overweging is eerder aan de Kamer. Wij hebben gezegd welke oplossing
wij het fraaist vinden. Ik heb begrip voor het amendement dat de heer Van
der Staaij heeft ingediend. Een deel van de Kamer heeft daar ook begrip voor.
Ik wijs op een mogelijk nadelige consequentie van dat amendement die uit de
wereld geholpen moet worden, voordat daarover wordt gestemd. Het voorstel
van mevrouw Swildens was heel veel en heel snel, maar volgens mij komt zij
ook uit bij een open afweging.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Als in het amendement van de heer Van der Staaij een passage wordt opgenomen
dat alle belangen in aanmerking worden genomen of dat alle omstandigheden
in aanmerking worden genomen, analoog aan het wetsvoorstel, is wellicht duidelijk
dat de bedoeling is dat in zijn amendement ook sprake is van een belangenafweging.Minister Korthals:Het voordeel van een verdere discussie hierover is dat wij uiteindelijk
bij de formulering van het kabinet uitkomen, dus wat dat betreft wil ik nog
wel even doorgaan. Wij zullen het de heer Van der Staaij in overweging geven.Over uitstel heb ik in eerste termijn gezegd dat een belangrijk element
van zorg bij de voorlichting is dat het donorbestand behoorlijk in orde blijft.
Als ik het goed begrijp, vindt de heer Rouvoet dat geen principiële zaak.
Het belang van het kind staat voorop en dan moet het zo snel mogelijk ingaan.
Ik heb in eerste termijn heel duidelijk gezegd met welke belangen wij rekening
hebben te houden.Het kind kan het vaderschap inderdaad ontkennen, zoals de heer Rouvoet
heeft gezegd. Dat blijkt ook uit artikel 200 van Boek 1 BW. Met het ontkennen
van het vaderschap neemt een kind inderdaad een risico om vaderloos te worden.
Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap jegens de donor is niet mogelijk,
maar dit is naar mijn gevoel geen argument tegen het amendement, waar de heer
Rouvoet overigens geen probleem mee heeft.Als het amendement van de heer Rouvoet wordt verworpen, heeft mevrouw
Swildens gezegd dat zij met de heren Vos en Dittrich van mening is dat de
passage uit artikel 14 moet vervallen dat de donor tot een jaar na de volledige
inwerkingtreding van de wet nog moet kunnen verklaren dat zijn gegevens niet
mogen worden verstrekt.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Het accent ligt op volledige inwerkingtreding van de wet. Mijn voorstel
sluit aan op de toezegging van de minister in eerste termijn dat het piepen
van de donor, want het is een soort piepsysteem van een jaar, tegelijk met
het artikel over het functioneren de stichting in werking treedt.Minister Korthals:Ik heb in eerste termijn gezegd dat wij de reactie van de Kamer willen
afwachten. Als het amendement van de heer Rouvoet wordt verworpen, kan dat
rekenen op brede steun. Mevrouw Swildens vraagt of ik hierover een nota van
wijziging wil indienen of ondersteuning wil bieden bij het indienen van een
amendement, maar ik denk dat dit niet veel uitmaakt. Om precies te zijn, ik
vind het fraaier als zij hierover een amendement indient, waarbij wij behulpzaam
zullen zijn.Minister Borst-Eilers:Mevrouw de voorzitter! De heer Rouvoet heeft aan mij geen concrete vragen
gesteld, maar ik zal wel reageren op zijn vraag of de regering het werkelijk
verantwoord vindt om KID-kinderen het recht op informatie nog twee jaar te
onthouden. Dat is te absoluut gesteld: het B-loket is er; naarmate de
voorlichtingscampagne vordert, zal dat B-loket zeker kunnen groeien. Wij onthouden
kinderen op deze manier dus geen informatie; dat is gewoon niet de goede formulering.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik heb in eerste termijn bewust gezegd dat ik mij realiseer dat dit niet
voor alle KID-kinderen geldt; een aantal KID-kinderen zal hier echter wel
degelijk mee te maken hebben. Zolang het wetsvoorstel niet volledig in werking
is getreden, hebben de kinderen van wie de donor niet wil dat die informatie
aan hen gegeven wordt, niet het recht om hun biologische vader te leren kennen.
Daar was mijn verhaal op gericht.Minister Borst-Eilers:Voor een beperkt aantal kinderen geldt dat de maximale kans om de vader
in die periode te leren kennen, nog niet aanwezig is. Dat is een veel genuanceerdere
formulering.Ik dank mevrouw Halsema voor de heldere manier waarop zij heeft toegelicht
waarom zij kiest voor twee jaar uitstel. Net als ik wil zij het belang van
kinderloze ouders een plaats in het geheel geven. Dat vind ik een belangrijke
steun.De heer Dittrich en vervolgens mevrouw Ross en mevrouw Swildens hebben
gevraagd naar de start van de voorlichting. Ik herhaal dat die voorlichting
inderdaad morgen begint. "Morgen" bedoel ik natuurlijk symbolisch, omdat wij
nog even een paar gesprekken zullen hebben. Alles ligt echter klaar en dat
moet na de stemming ingevuld worden, passend bij de uiteindelijke tekst van
de wet. Dat gebeurt inderdaad nog voordat de Eerste Kamer het wetsvoorstel
behandelt.De heer Van der Staaij heeft het punt van de gelijke gevallen aan de orde
gesteld: zijn het nu gelijke of juist ongelijke gevallen? Hij zei dat het
in het ene geval om onvruchtbaarheid gaat, terwijl een lesbische vrouw niet
onvruchtbaar is, maar door haar geaardheid niet op een andere wijze tot zwangerschap
kan geraken. Je kunt ook uitgaan van de vrouw als individu. Je kunt zeggen
dat er twee vrouwen in het spel zijn: de ene vrouw heeft geen mogelijkheid
tot bevruchting omdat zij geen mannelijke partner heeft; de andere vrouw heeft
wel een mannelijke partner, maar die heeft geen vruchtbaar zaad. Beiden missen
dus hetzelfde, namelijk een inseminatie met gezond sperma. Je kunt dus redeneren
dat het wel om gelijke gevallen gaat. Ik redeneer bij dit soort zaken graag
op basis van de vrouw als individu. Ik vind dus wel dat er sprake is van gelijke
gevallen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik kan dit niet plaatsen. De commissie gelijke behandeling heeft immers
juist geconstateerd dat er sprake is van discriminatie op grond van seksuele
gerichtheid: het feit dat je geen partner hebt die jou zwanger kan maken,
zodat je daar ander zaad voor nodig hebt, is meestal niet de reden waarom
klinieken de behandeling weigeren. Volgens mij zeggen sommige klinieken dat
zij eraan twijfelen of kinderen die opgroeien in een paar van gelijk geslacht,
een opvoeding krijgen die in hun directe belang is; daar is nog niet genoeg
onderzoek naar gedaan. Daarop krijg ik graag een reactie van de minister,
want dat is een andere reden dan zeggen: dit is een lesbisch paar en dat vinden
wij gewoon niets.Minister Borst-Eilers:Ik ben het dus niet eens met de conclusie dat onderzoek aantoont dat die
kinderen een slechtere kans hebben. Je moet kinderen niet laten opgroeien
in een situatie waarvan je van tevoren al kunt aangeven dat zij het slecht
zullen hebben. Daar kijkt men wel naar, maar daar kijkt men ook naar bij heteroparen.
Als men het idee heeft dat een kind slechte kansen heeft, dan mag men behandeling
op die grond weigeren. Men moet het wel verdedigen, maar dat staat los van
het feit of een stel lesbisch is of niet.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De minister is er dus op grond van onderzoeksresultaten van overtuigd
dat het voor kinderen evenzeer van belang is om op te groeien bij een paar
van gelijk geslacht als bij een paar van ongelijk geslacht. Hoe zit het dan
met kinderen die opgroeien bij één ouder? Uit de brief over
de uitspraak van de commissie gelijke behandeling maak ik op dat men er wel
begrip voor heeft dat bewust ongehuwde moeders niet door een kliniek geïnsemineerd
worden. Is de minister op grond van het feit dat daar onderzoeksresultaten
over bekend zijn, namelijk dat kinderen bij alleenstaande ouders slechter
af zouden zijn, tot dezelfde overtuiging gekomen als de commissie gelijke
behandeling?Minister Borst-Eilers:Naar mijn beste weten wijst onderzoek Borst-Eilersuit dat de problemen
voor kinderen in éénoudergezinnen groter zijn, maar ik heb dat
onderzoek er niet op nagelezen voor deze behandeling. Het kan zijn dat er
recentelijk weer ander onderzoek is verschenen. Ik vind dat
artsen die staan voor de vraag van kunstmatige inseminatie zich mogen afvragen
of een kind een goede kans krijgt. Dat is vaak sterk afhankelijk van de persoonlijkheidskenmerken
van de moeder en een eventuele partner. Je kunt dat niet in hokjes indelen
bij een echtpaar, een lesbisch paar en een alleenstaande ouder.Voorzitter! Ik wil nu iets redresseren uit de eerste termijn. De uitspraak
van de commissie gelijke behandeling ging over IVF-klinieken en die luidde
dat IVF-klinieken in het licht van de Wet gelijke behandeling lesbische paren,
ongehuwde paren en alleenstaande vrouwen niet mogen uitsluiten uitsluitend
op grond van die status. Alleen het belang van het kind mag uitgangspunt zijn.
Dat heb ik net ook in mijn eigen woorden gezegd. Dat belang vormt in het algemeen
geen rechtvaardiging om deze vrouwen uit te sluiten. Nu vindt de regering
dat je deze uitspraak ook kunt toepassen op KI-instellingen, omdat er geen
reden is om daar anders over te oordelen.Op dit punt ben ik in eerste termijn niet helemaal duidelijk geweest.
De interpretatie van de uitspraak van de commissie houdt in dat een individuele
hulpverlener met gewetensbezwaren nooit gedwongen kan worden om een behandeling
uit te voeren. Hij of zij mag dat dus weigeren. De autonomie van de medische
professie en het respect voor levensovertuiging van betrokkene zijn belangrijk
punten. Een instelling als zodanig mag volgens de commissie gelijke behandeling
geen onderscheid maken. Binnen de instelling mogen individuele hulpverleners
verschoond worden, maar de instelling als geheel mag geen onderscheid maken.
Dat heb ik in eerste termijn niet correct weergegeven. Volgens de Wet gelijke
behandeling mag een instelling dat onderscheid niet meer maken of dan moet
zo'n instelling stoppen met KID. Dan vervalt ook meteen dat wachtlijstprobleem
van de heer Dittrich.De heer Van der Staaij (SGP):Wordt met deze benadering wel voldoende recht gedaan aan de vrijheid die
grondslaggebonden instellingen behoeven? Is die afweging wel gemaakt? Op de
uitspraak van de commissie gelijke behandeling is forse kritiek gekomen, ook
van een aantal staatsrechtgeleerden. Is dat wel verdisconteerd in de meningsvorming
van de regering? Wordt die uitspraak niet te gemakkelijk omarmd?Minister Borst-Eilers:Het is geen bindende uitspraak. De commissie interpreteert voor ons de
wet en beoordeelt bepaalde gevallen die voorgelegd worden. Wij als kabinet
vinden dat dit een redelijke interpretatie van de wet is. Niemand wordt gedwongen
om iets te doen wat hij niet wil als hulpverlener, maar de consequentie voor
een instelling is dat zij niet selectief kan zijn. Een instelling mag voor
KID geen eigen criteria opstellen, waardoor bijvoorbeeld alleen een gehuwd
heteropaar voor behandeling in aanmerking komt. Daarvan zegt de commissie
gelijke behandeling dat dit op basis van de wet niet kan en dat de instelling
dan helemaal van KID moet afzien. Op zichzelf is dat toch ook geen drama?
Andere klinieken kunnen dan van het donorsperma van die instelling gebruikmaken
om hun wachtlijsten te bekorten.De heer Van der Staaij (SGP):De vraag blijft of hier wel voldoende de problematiek van de botsende
grondrechten door de regering in aanmerking is genomen. Ik besef dat wij dit
niet helemaal kunnen uitdiepen in de marge van het debat dat wij nu voeren.
Is de regering dan bereid om hier nog afzonderlijk over te berichten, waarbij
ook de kritiek op het oordeel van de commissie gelijke behandeling wordt betrokken?
Het gaat hier toch om een ingewikkelde problematiek van mogelijk botsende
grondrechten.Minister Borst-Eilers:Ik wilde juist iets in deze zin concluderen, omdat ook ik van mening ben
dat wij dit nu niet kunnen uitdiscussiëren. De minister van Justitie
en ik zijn bereid om de opinies van de staatsrechtsgeleerden naast die van
de commissie gelijke behandeling te leggen en onze conclusie daarvan aan de
Kamer te doen toekomen.De heer Van der Staaij bevestig ik graag dat het tegen het belang van
het kind is om in zee te gaan met het zogenaamde zwartzaadcircuit –
waar ook anonieme internetdonoren onder vallen – nog los van de kwaliteitsvraag.De motie van de heer Dittrich op stuk nr. 19 zie ik als een ondersteuning
van ons beleid. Hetzelfde geldt voor de motie van de heer Vos op stuk nr.
20. Deze motie is in de geest van de wijze waarop wij de voorlichting ter
hand willen nemen.Mevrouw Ross heeft gezegd dat zij zich kan voorstellen dat het op peil
houden van het donorbestand ertoe gaat leiden, dat aan het kind steeds zwaardere
eisen worden gesteld waar het gaat om het aangeven van de belangen die het
kind heeft bij het kennen van de vader. Ik ben het daar beslist niet mee eens.
Wij zullen ons uiteraard straks houden aan de wet en hetgeen in de memorie
van toelichting is neergelegd. Daarin is gezegd dat de verstrekking van de
gegevens alsnog kan plaatsvinden, na afweging van de belangen, als het kind
psychisch lijdt onder het niet weten wie zijn biologische vader is. Uiteindelijk
geven dan de belangen van het kind de doorslag, aldus de memorie van toelichting.
Er staat heel uitdrukkelijk dat, als die belangen zo zwaar wegen dat verstrekking
niet achterwege kan blijven, de gegevens ook verstrekt moeten worden.In dit verband zou ik even een vergelijking willen maken met het wetsvoorstel
toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding. Ook daar
gaat het om een patiënt die psychisch lijdt en in die wet hebben wij
het aan de huisarts toevertrouwd om een oordeel te geven over de vraag of
de patiënt inderdaad psychisch lijdt. Ik denk dat een huisarts dat ook
kan zeggen van een kind dat gegevens wil hebben, en dat het kind dus niet
langs allerlei psychiaters of psychologen gesleept hoeft te worden. Wij moeten
dat eenvoudig houden, vooral omdat wij het belang van het kind zwaar willen
laten wegen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik kan mij voorstellen dat bij het kind de oprechte wens leeft om de donorouder
te leren kennen. Dat zou dan volgens mij eigenlijk voldoende moeten zijn.
Het lijkt mij heel moeilijk om te bepalen hoe zwaar het leed zou moeten zijn.
Als er gesproken wordt over "psychisch lijden", denk ik al snel aan een oordeel
van een psychiater en een bevestiging daarvan door een derde, waarschijnlijk
door onderbouwing van dat leed. Is zoiets echt nodig? Is niet
gewoon de oprechte wens bij het kind voldoende om de belangenafweging te maken
die u zich voorstelt?Minister Borst-Eilers:Het komt wel vaker voor dat er oprechte wensen leven bij mensen, niet
alleen bij kinderen, maar ook bij volwassenen. Als zij dan te horen krijgen
dat die niet gehonoreerd kunnen worden, komt het vaak voor dat zij eroverheen
stappen. Hier gaat het echter om situaties waarin de wens van het kind echt
serieus is en het kind er ook echt aan vasthoudt en er dringende behoefte
aan heeft. Voor mij is dat al genoeg om te stellen dat het kind leed wordt
berokkend als niet aan die wens voldaan wordt.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat is heel iets anders dan wat de minister van Justitie zei. Die had
het namelijk over ernstig psychisch leed en daarbij denk ik toch aan rapporten,
waaruit zoiets blijkt.Minister Borst-Eilers:In de memorie van toelichting is geen sprake van "ernstig". Er wordt uitsluitend
gesproken van een kind dat psychisch lijdt, dus het hoeft niet per se een
zaak te zijn waar psychiaters aan te pas komen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Daar ben ik het mee eens, maar in de nota naar aanleiding
van het verslag geeft de regering zelf als invulling dat het kind van 16 jaar
of ouder dat het verzoek heeft gedaan, het aan de hand van een rapport van
een psycholoog of psychiater aannemelijk kan maken. Ik begrijp dat de minister
nu zegt dat deze verwoording eigenlijk niet klopt en dat het veel gemakkelijker
moet kunnen.Minister Borst-Eilers:Het is ook mogelijk dat een huisarts vindt dat hij het niet kan beoordelen.
We gaan uit van een situatie waarin ook sprake is van een donor die zeer zwaarwegende
belangen en argumenten blijkt te hebben. Daarmee komen wij in een afwegingssfeer
terecht. Het is mogelijk dat een huisarts dan oordeelt dat het goed is als
een psycholoog ook nog even met het kind praat. Maar nogmaals, in de huidige
wettekst worden de zwaarwegende belangen van de verzoeker, het kind, aan het
slot van de zin genoemd. De minister van Justitie vond dit voldoende en stelde
de Kamer daarom voor om het amendement van de heer Van der Staaij nogmaals
te bekijken. Maar goed, het lijkt mij dat nu is afgesproken dat over de tekst
nader kan worden overlegd.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 15.15 uur tot 15.30 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-3319-3334.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl