Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1996 (24400 XV); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XV (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24310)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 2669-2695

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-12-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 35, pagina 2669-2695

06-12-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24400 XVToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24310Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling vande motie-Gabor over een geïntegreerde communicatie-infrastructuur bij de politie (24400 VII en -VI, nr. 21); de motie-Van der Heijden/Gabor over uitbreiding van het aantal executieve agenten (24420, nr. 5); de motie-Van der Heijden/Gabor over compensatie bij de 36-urige werkweek (24420, nr. 6); de motie-Van Heemst c.s. over een plan van aanpak voor "groene milieuzorg" (24420, nr. 7); de motie-Van Heemst c.s. over het inzetten van Melkert-banen voor politiewerkzaamheden (22420, nr. 8)Pagina 2742-2747
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1996 (24400 XVI); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XVI (Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24311)Pagina 2747-2774
Behandeling van het verslag van een algemeen overleg over de behoefte aan kleinere vliegtuigen van de D-categorie bij DefensiePagina 2738-2742
Stemming over een motie, ingediend tijdens de interpellatie-Heerma, gericht tot de minister van Binnenlandse Zaken, over zijn uitspraken met betrekking tot artikel 23 van de Grondwet, te weten: de motie-Heerma houdende afkeuring van de uitspraken van de minister van Binnenlandse Zaken (24542, nr. 1)Pagina 2696-2697
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 6 december 1995)Pagina 2774-2774
35ste vergadering; 6 december 1995Pagina 2669-2669
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1996 (24400 XV); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XV (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24310)Pagina 2698-2738
Regeling van werkzaamheden (woensdag 6 december 1996)Pagina 2695-2696
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1996 (24400 XV); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XV (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24310)Pagina 2669-2695

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 253 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1996 (24400 XV);
 
 
 het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XV (Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) van de begroting van de uitgaven en
de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24310).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Voorzitter! Mensen willen meedoen in de samenleving. Niets is erger dan
geen verantwoordelijkheid voor het eigen bestaan te kunnen dragen. Tegelijk
blijven velen gedwongen aan de kant. Dat is het drama van deze tijd. In de
Troonrede van dit jaar werd voor het eerst aandacht voor de armoedeproblematiek
gevraagd. De zeer moeilijke vraag waar wij voor staan is dan ook: kunnen mensen
nog deelnemen aan de samenleving? Wordt de kloof tussen hen die kunnen participeren
in betaald werk en hen die dat niet kunnen niet steeds groter? Tegen de achtergrond
van deze vragen komt de vraag of wij genoeg investeren in de sociale samenhang
van onze samenleving steeds meer op de voorgrond te staan. Daarbij komt voor
ons het punt of wij er met de ingezette beleidslijnen wel komen. Het antwoord
of misschien beter een begin van een antwoord op de in het voorgaande opgeworpen
vragen zou moeten worden gevonden in de Sociale nota 1996
en natuurlijk in de begroting. De nota is een relatief beknopt stuk met niet
erg diepgaande analyses, wel veel verwijzingen en nauwelijks politiek gedurfde
beleidsopties. Bij het aansnijden van een zo omvangrijke problematiek als
die van armoede in de Troonrede had de CDA-fractie toch iets meer verwacht
dan omvangrijke verwijzingen naar nota's die nog moesten komen en nu successievelijk
binnendruppelen.
 
 Ik zei het al: mensen willen meedoen in de samenleving. Als mensen blijvend
buitenspel raken, als zij geen uitzicht op een zelfstandig bestaan hebben,
dan valt de samenleving uiteen. Hoofdopdracht is en blijft voor ons om te
verzekeren dat in de toekomst alle mensen die kunnen participeren in betaald
werk, dat ook daadwerkelijk doen. Nu staan te veel mensen aan de kant, doordat
voor hen betaalde arbeid niet bereikbaar is. Het werkgelegenheidsbeleid van
dit kabinet, waar collega Wolters zo over zal spreken, is in onze ogen voor
een substantiële vergroting van deelname aan arbeid niet genoeg. Participatie
in een flexibele, dynamische situatie roept ook om een daarop afgestemde sociale
zekerheid. Participatie roept daarnaast om beheerste uitgaven voor de sociale
zekerheid. Te hoge uitgaven leiden immers tot een te hoge lastendruk, waardoor
de banengroei weer wordt gestremd. In de Sociale nota staan behartigenswaardige,
maar wel zeer algemene woorden op het punt van met name sociale zekerheid.
Ik citeer: "Het beleid is gericht op het waarborgen van een solide rechtvaardig
stelsel, zodat ook in de toekomst het uitkeringsniveau gehandhaafd kan worden
en uitkeringsgerechtigden in welvaartsgroei kunnen delen." Mooie woorden van
de bewindslieden, zo zal iedereen al snel zeggen. Maar kloppen ze als wij
kijken naar de praktijk van het afgelopen jaar?
 
 Op het terrein van de volksverzekeringen is er heel wat gebeurd: voorstellen
op het terrein van de AKW, de AOW de AAW en de ANW. Volksverzekeringen zouden
in onze ogen een bestaansminimum moeten bieden waar letterlijk en figuurlijk
op gebouwd kan worden. Ze zouden zekerheid moeten bieden met de mogelijkheid
om aanvullende regelingen op te zetten. Het kabinet lijkt daar echter anders
over te denken en lijkt deze uitkeringen te willen stellen onder het zogenaamde
behoeftecriterium.
 
 Als wij vervolgens kijken naar de werknemersverzekeringen, vooral de Ziektewet,
de inmiddels behandelde WULBZ en de nog te verwachten, maar wel aangekondigde
WAO-wetsvoorstellen (PEMBA), is er een andere analyse te maken: de markt krijgt
vrij spel.
 
 Ten slotte is als waarneming van het afgelopen jaar met name de grote
op gang gezette verandering van de uitvoeringsorganisatie te noemen. Het zijn
wijzigingen zonder dat over de inhoud van de toekomstige regelingen zorgvuldig
en in totaliteit is gesproken. Juist dit hapsnapbeleid leidt in onze ogen
tot sociale onzekerheid.
 
 De conclusie van deze korte terugblik is voor het CDA dat de discussie
over de toekomst van de sociale zekerheid fundamenteel moet worden gevoerd.
Het CDA verwacht de discussie over een houdbaar sociaal-zekerheidsstelsel
in het voorjaar van 1996, ruim voor de begroting van 1997. Opvallend is het
dan te constateren dat geluiden uit het kabinet melden dat het nemen van beslissingen
in 1996 best kan worden uitgesteld. De reden is dat bezuinigingen worden gehaald.
Blijkbaar geven financiële overwegingen de doorslag. Dat kan toch niet
waar zijn? De nog steeds dreigende volume-ontwikkelingen op langere termijn
en het verleggen van verantwoordelijkheden naar bedrijven en individuen maken
een fundamenteel debat in 1996 noodzakelijk.
 
 Onze analyse van de problematiek is dat met name de ordening in de sociale
zekerheid, de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid, sociale partners
en individu, nooit voldoende is geanalyseerd. Hoe zien wij dan de gewenste
verantwoordelijkheidsverdeling in beleidslijnen? Ik noem zeven toetspunten: 
 
 
 1. mensen zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het verwerven
van eigen inkomen en economische zelfstandigheid;
 
 
 2. meer eigen verantwoordelijkheid
betekent het leggen van cruciale keuzen bij individuen of groepen;
 
 
 3. meer eigen verantwoordelijkheid betekent het leggen van een band tussen
het eigen handelen en het dragen van de gevolgen voor dat handelen;
 
 
 4. rechten en plichten moeten in evenwicht zijn;
 
 
 5. activering tot
arbeid moet veel sterker worden bevorderd. Arbeid en sociale zekerheid mogen
geen gescheiden circuits zijn;
 
 
 6. de overheid waarborgt vanuit gerechtigheidsmotief
elementaire bestaansvoorwaarden voor burgers die dat zelf niet kunnen. Basistaak
van de overheid is dus het zorgen voor een fatsoenlijke bestaansvloer, gerelateerd
aan het bestaande sociaal minimum;
 
 
 7. een betrouwbare overheid zorgt
voor goede overgangsregelingen.
 
 
 
 Op basis van deze uitgangspunten zien wij dan als meest wenselijk model
voor de nabije toekomst: een stelsel van basisregelingen met het pensioenmodel
als uitgangspunt. De heer Heerma heeft dat bij de algemene politieke beschouwingen
reeds gemeld. De basistaak van de overheid wordt neergelegd in een volksverzekering,
een collectieve aanvullende regeling is in handen van sociale partners en
een individuele regeling is afhankelijk van persoonlijke omstandigheden en
behoeften. Op het punt van de financiering van de AOW steunt de CDA-fractie
overigens het kabinet. Ik verwijs naar het antwoord op vraag 86. Ook wij zijn
van mening "dat nu geen extra maatregelen ter veiligstelling van de welvaartsvastheid
van de AOW nodig zijn". Afhankelijk van de uitkomst van het debat leggen wij
dat eventueel in een uitspraak vast.
 
 Voor de discussie van het volgend jaar herinner ik minister Melkert aan
zijn uitspraak van vorig jaar op vragen van mijn collega Biesheuvel: "Ich
bin ein Rheinländer". Hoe ligt dit eigenlijk in het kabinet? Minister
Wijers zei bij de behandeling van de begroting van EZ, vrij vertaald: Ich
bin kein Rheinländer. Als het zo begint, kun je je afvragen waar men
uitkomt en of het kabinet er uitkomt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Bij Lobith.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Ik hoor graag straks van de heer Van Zijl wat zijn opvatting hierover
is. Op dit punt wil ik dan ook refereren aan de nota Flexibiliteit en zekerheid.
Ik moet er wel bij zeggen dat ik de nota gisteravond nog niet in mijn bezit
had. Als ik de kranteartikelen moet geloven, is er over dit onderwerp nogal
wat verschil van mening in het kabinet. Men zou het eens zijn
over het feit dat de arbeidsmarkt flexibeler moet worden en dat er geen afwenteling
op de sociale zekerheid moet plaatsvinden. Over de uitwerking moet de Stichting
van de arbeid advies geven, bijvoorbeeld over een rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst,
wat bij de WULBZ aan de orde kwam. Wat is hiervan waar? Fijn dat de sociale
partners er nog zijn, zo dacht ik meteen. Maar zij zijn er toch niet om politieke
beslissingen te nemen. Waarover en wanneer moet dat advies worden uitgebracht?
Is de minister het met ons eens dat er op dit punt een nadrukkelijke relatie
met de toekomst van de sociale zekerheid is? Hoe denkt hij met het advies
om te gaan? Na het SER-advies over de WULBZ is dit immers een interessante
vraag. De CDA-fractie kan nu slechts één conclusie trekken:
dit belooft nog wat voor het hoofdlijnendebat over de toekomst van de sociale
zekerheid.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Mevrouw Bijleveld verwijst naar de discussie die in de krant is gevoerd
over de flexibilisering en de sociale zekerheid. Het zou misschien voor het
debat goed zijn als zij ook een begin van een idee gaf over de opvattingen
van de CDA-fractie op dit punt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Een begin van een idee kan de heer Bakker wel krijgen. Ik heb er trouwens
vorige week bij de behandeling van de WULBZ al wat over gezegd. Wij vinden
dat veel meer moet worden geflexibiliseerd. Daarbij hoort echter ook een voldoende
rechtspositie en sociale zekerheid voor de flexibele werknemers. Op dat punt
hebben wij hier met elkaar nog wel een aantal interessante discussies te voeren.
Aangezien het kabinet daar nog niet eens uit is, wachten wij nog even. Wij
zullen onszelf verder bezinnen op welke punten die bescherming zich met name
moet richten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Het kabinet zoekt naar evenwicht tussen de bescherming van mensen met
een vaste baan en de bescherming van mensen met een flexibel contract. Zegt
mevrouw Bijleveld nu dat dit evenwicht moet worden gevonden tussen wat meer
bescherming aan de onderkant en desnoods een klein beetje minder aan de bovenkant,
zijnde de lijn van de minister?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Op dat punt zullen wij met name kijken naar wat uiteindelijk zal worden
voorgelegd.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Dat doen wij allemaal. Zegt mevrouw Bijleveld dat het evenwicht dat de
minister zoekt...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Ik zei zojuist al dat ik het stuk nog niet heb kunnen lezen. Ik was hier
gisteravond, net zoals vele anderen, namelijk vroeg weg. Ik baseer mij dus
op kranteberichten. Op basis daarvan zeg ik inderdaad dat sprake moet zijn
van een evenwicht tussen meer flexibiliteit – wij verwachten daar veel
van, gelet op de werkgelegenheidseffecten – en de rechtspositie van
de flexibele werknemer.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Uit de opstelling van de CDA-fractie de laatste jaren kreeg ik altijd
de indruk dat zij een beetje kiest voor een bepaalde mate van flexibiliteit
in ondernemingen zelf...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 ...maar dat vooral zekerheid moet worden gezocht als het gaat om de externe
flexibilisering. De interruptie van de heer Bakker had betrekking op zijn
speurtocht naar een meerderheid in de Kamer om de externe flexibilisering
veel verder door te zetten dan de minister, het CDA, of de PvdA misschien
willen. Begrijp ik goed dat mevrouw Bijleveld die interruptie nog niet honoreert?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Daarvoor moet ik eerst het stuk lezen, maar ik heb zojuist in de richting
van de heer Van Zijl gezegd dat wij nadrukkelijk zoeken naar een bepaald evenwicht
in deze kwestie. Ik zal het stuk overigens zo snel mogelijk lezen.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Is mevrouw Bijleveld dan met mij van mening – wij hebben de kranten
allemaal gelezen – dat de VVD en D66 dat evenwicht in deze discussie
in ieder geval niet hebben gevonden?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Ik heb inderdaad een aantal vragen aan die fracties te stellen over waar
men dat evenwicht legt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Waar baseert de heer Rosenmöller dat op, want volgens mij heeft hij
dat nog van niemand gehoord?
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Misschien kan ik meer citaten uit de krant halen dan de heer Van Hoof
aan spreektijd heeft voor dit thema met betrekking tot de begroting.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Ik neem aan dat wij dit punt in tweede termijn nog uitgebreid zullen wisselen.
 
 Voor ingrijpende wijzigingen in de sociale zekerheid is hoe dan ook draagvlak
in de samenleving nodig. In het kader van de Ziektewet werd een unaniem SER-advies
door het kabinet wel heel gemakkelijk terzijde geschoven. Dat beschouwen wij –
dat is bekend – niet als een draagvlak voor de toekomst. Sociale samenhang
vraagt goed overleg en het volgen van serieuze adviezen. Gelukkig is het kabinet
overtuigd van het belang van AVV'en. Wij zullen de minister van Sociale Zaken
houden aan zijn uitspraak dat de algemeen-verbindendverklaring een heel belangrijk
bindmiddel kan zijn voor het in stand houden van stabiele arbeidsverhoudingen.
 
 Wij spreken nu niet met de enig echte minister voor familiezaken, maar
wel met de coördinerend bewindspersoon voor emancipatiebeleid. Op dit
terrein is weinig of niets gebeurd in het afgelopen jaar. Aan het ontwikkelen
van een visie is men nog niet toegekomen, terwijl wachten tot 1996 toch echt
niet nodig was.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Voorzitter! Even terug naar de sociale zekerheid. Toen ik hier vanmorgen
naartoe reed, hoorde ik de heer Van Hoof zeggen dat hij vandaag een pleidooi
gaat voeren om het wettelijk minimumloon in Nederland af te schaffen. Een
beetje anticiperend op wat hij gaat zeggen, vraag ik mevrouw Bijleveld of
de CDA-fractie overweegt om de VVD op dat punt desnoods aan een meerderheid
te helpen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Ik heb de heer Van Hoof nog niet gehoord, want ik reis altijd met de trein,
maar het antwoord is: neen.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Ik begrijp dat de CDA-fractie nu van mening is dat het wettelijk minimumloon
niet kan worden afgeschaft.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Dat klopt.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Daarmee zet mevrouw Bijleveld het rapport van de commissie Strategisch
beraad opzij?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Absoluut niet. Ik heb goed geluisterd naar de heer Marijnissen. Hij vroeg
naar mijn mening nú. Voor het geval de heer Bakker weer met ons verkiezingsprogramma
komt aandragen, wat ook een geliefd thema is, wijs ik hem erop dat ook daar
niet staat dat wij voor afschaffing van het minimumloon zijn. Het rapport
van het Strategisch beraad is een discussiestuk, zoals hij weet. Dat stuk
heeft nog een hele gang te gaan in de partij. Daarover moet nog gediscussieerd
worden. De vraag was naar onze steun nu. Het antwoord daarop is nee.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mijnheer Marijnissen, u hebt al twee keer een vraag gesteld. Die is beantwoord.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Mevrouw Bijleveld legt uitdrukkelijk de klemtoon op het woordje "nu".
Daarom is de verleiding groot een aanvullende vraag te stellen. Hoelang duurt
dat "nu"? Bedoelt zij daarmee deze kabinetsperiode? Duurt dat "nu" tot de
volgende verkiezingen? Wat bedoelt zij precies met "nu"?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 "Nu" is in ieder geval deze periode. Zoals de heer Marijnissen weet, is
het stuk van het Strategisch beraad geschreven voor de langere termijn. Het
stuk staat ter discussie in de partij. Pas volgend jaar mei worden daarover
uitspraken gedaan. Het stuk dat er dan ligt, dient ter voorbereiding van een
nieuw verkiezingsprogramma.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Voorzitter! Met het oog op de discussie over het stuk van het Strategisch
beraad is het interessant om vast te stellen dat de CDA-fractie op dit punt
afstand neemt van hetgeen daarin staat, want anders had zij nu een standpunt
kunnen formuleren. Daarmee had zij die discussie alvast kunnen beïnvloeden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Nee. De heer Van Hoof heeft ongetwijfeld het stuk "Nieuwe wegen, vaste
waarden" gelezen als hij met deze punten naar voren komt. Er staat heel wat
meer in. Er wordt een heel ander systeem van sociale zekerheid in beschreven.
Je kunt niet één puntje uit zo'n stuk trekken en daarover een
uitspraak vastleggen. Je moet kijken naar het geheel van zo'n stuk. Dat moment
is er nu niet. Ik voel mij niet geroepen om op dat punt wat te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Het betekent in ieder geval dat de CDA-fractie de discussie over dit onderwerp
als onderdeeltje van het geheel niet wil beïnvloeden met een standpunt.
Zij wacht af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Nee. Dat zou niet volgens de procedure zijn. Het is een discussiestuk
van de partij. De heer Van Hoof weet ongetwijfeld dat wij gekozen zijn op
een ander verkiezingsprogramma dat hij ook altijd bij zich heeft. Dit is een
stuk voor de langere termijn. Wij moeten inderdaad afwachten, omdat er eerst
binnen de partij over gesproken zal worden. Aan dat gesprek zullen wij natuurlijk
wel deelnemen. Dat is duidelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Voorzitter! Mevrouw Bijleveld begon haar bijdrage met het verwijt aan
het kabinet dat allerlei nota's en standpunten er nog niet waren en nu pas
binnendruppelen. Ik stel vast dat het CDA ruim de tijd neemt voor de interne
discussie. Dat is goed nieuws voor het paarse kabinet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Dat is onzin. Ik vind dat echt onzin. Ik moest wachten op allerlei nota's
waarin beleidsmatige voornemens zouden staan voor het jaar 1996. De heer Bakker
weet waar wij staan in deze periode. Wij hebben over een aantal punten gediscussieerd.
Wij hebben de uitkomsten daarvan meegedeeld. Dit stuk is ter voorbereiding
van het volgende verkiezingsprogramma. Ik heb daarvan nog niets gezien van
de partij van de heer Bakker. Het is goed dat hij uit ons stuk nu al kan putten
voor de toekomst. Zijn verwijt vind ik dan ook wat al te gemakkelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Mag ik de heer Bakker een vraag stellen? Het verschil tussen
het kabinet en de CDA-fractie is dat zij op dit punt een heel helder standpunt
heeft, namelijk dat zij niet het minimumloon wil verlagen. Het kabinet heeft
een niet-standpunt of een onduidelijk standpunt over sommige vraagstukken.
Het verschuift bepaalde zaken naar de Stichting van de arbeid. Dat is wel
een markant verschil.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Nog even over het minimumloon. Het kabinet verlaagt niet het minimumloon.
Kijk maar naar het regeerakkoord. Het moet dat ook niet willen verlagen. Daarvoor
zou ook bij ons geen draagvlak bestaan.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Dat is op zichzelf goed nieuws.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Dat is geen nieuws. Ik heb nooit iets anders uitgedragen dan dit standpunt.
Er is nog wel een discussie over dispensatie rond het minimumloon. Daarop
zullen wij terugkomen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Dat laatste geldt ook voor ons. Ik ga door met mijn betoog. Ik was bezig
met het emancipatiebeleid.
 
 In de verschillende memories van toelichting bij de begrotingen staan
interessante initiatieven die vrouwen ten goede komen, maar samenhang ontbreekt,
evenals de ervaringen met het emancipatiebeleid tot nu toe. De nota Emancipatie
en uitvoering, koersbepaling voor de korte termijn, is nog net op het nippertje
voor de begroting verschenen. Was de nota overigens eerst niet bedoeld voor
de lange termijn zijn, zo vraag ik de minister.
 
 Ik ben het eens met het accent op de versterking van de sociaal-economische
positie van vrouwen. Het delen van arbeid staat voorop. Mannen verdienen daarbij
overigens speciale aandacht, naar mij lijkt. Juist bij emancipatiebeleid is
ook de tweedeling in de samenleving aan de orde. Vrouwen aan de onderkant
verdienen, naar ons lijkt, speciale belangstelling. Economische
zelfstandigheid is met name voor hen belangrijk, zeker in combinatie met datgene
wat gebeurt in de sociale zekerheid.
 
 Maar er moet meer zijn. Een koersbepaling vereist een samenhangend betoog
met positiebepaling, analyses, doelstellingen, middelen en tijdpaden. Het
vraagt om het betrekken van sociale partners en vakdepartementen. Is het waar
dat de vakdepartementen het concept van dit stuk pas onder ogen kregen toen
het al was verstuurd naar de ministerraad? Bovendien heeft de minister in
Peking een stuk ondertekend waarin stond dat maatschappelijke organisaties
invloed moeten krijgen op het emancipatiebeleid. Hoe kan het dan toch dat
deze organisaties noch betrokken zijn bij de nota noch iets weten over de
besluitvorming inzake de uitvoering van Peking? Wat is er overigens waar van
de problemen op DCE? Ten slotte zou ik in dit kader aandacht willen vragen
voor het project vrouw en pensioen van het Instituut vrouw en arbeid en voor
de positie van Arachne, waar bij de begroting van VWS in eerste instantie
door ons op terug wordt gekomen.
 
 Voorzitter! De coördinerend minister voor emancipatiezaken wil vervolgens
analoog aan datgene wat in Duitsland gebeurt, familie- en gezinsbeleid erbij
nemen. Wij kunnen alleen maar blij zijn met een dergelijke serieuze aandacht
voor dit thema. De vraag hoe wij het grote goed van gelijkwaardigheid van
man en vrouw moeten uitwerken in meer gelijkheid in taken van man en vrouw
als het gaat om de verdeling van betaalde arbeid en zorg, als het gaat om
werk binnenshuis en buitenshuis maar ook vrijwilligerswerk, zijn centrale
thema's die inderdaad op zijn terrein liggen.
 
 Hoe kunnen wij zorgen voor gezinssituaties waarin de opvoeding van kinderen
centraal staat en beide ouders kunnen kiezen om inkomensverwerving en zorg
te combineren in een situatie waarin kinderen geen aandacht te kort komen
en ouders niet in hun persoonlijke ontplooiing worden geremd? Een aantal ideeën
uit het Duitse systeem lijken hier in Nederland op z'n minst een nader onderzoek
waard. Ik noem nu slechts de ruimere mogelijkheden voor zorgverlof en het
opvoedingsgeld. Dit laatste is een financiële tegemoetkoming voor ouders
die jonge kinderen opvoeden. Zij kunnen er zo voor kiezen minder te werken
en meer aandacht aan het kind te besteden. Ook het idee van het CNV om de
overheidssubsidie voor kinderopvang en kinderbijslag samen te brengen in een
sociale verzekering lijkt de moeite waard. Er komt zo een goede basisregeling
met keuzevrijheid voor de burgers. In ieder geval lijkt het noodzakelijk dat
er in financiële en beleidsmatige zin meer aandacht is voor de positie
van gezinnen. Ik hoor graag een reactie van de bewindslieden op de suggesties.
 
 Voorzitter! Ik ben mijn verhaal begonnen met het feit dat mensen mee willen
doen in de samenleving. De tweedeling tussen betaald-werkenden en niet-betaald-werkenden
wordt groter. Naar ons idee verdienen mensen die langdurig in een uitkeringssituatie
zitten en gezinnen met kinderen grote aandacht. Ook de ouderen zijn een niet
te onderschatten probleemgroep op dit gebied. Als eerste stap hebben wij bij
de algemene politieke beschouwingen gepleit voor extra – ik zeg met
nadruk "extra" – geld, namelijk 100 mln., voor bijzondere bijstand.
Dit zouden wij met name aan kinderen willen besteden. Het sociale isolement
van deze kinderen is immers groot. In de bijzondere bijstand zou verder meer
aandacht moeten zijn voor langdurige bijstandssituaties, schuldhulpverlening,
de aanschaf van duurzame verbruiksgoederen en het vrijstellingsbeleid. Wij
vinden het een goed idee om langdurig uitkeringsgerechtigden die maar een
gedeeltelijke arbeidsplicht hebben, weer een nadrukkelijker vrijlatingsregeling
te geven. Bij het debat over de armoedebestrijding komen wij op deze punten
terug.
 
 Ik rond mijn gedeelte af. Het beste is en blijft het hebben van werk,
het in je eigen inkomen voorzien. Over het werkgelegenheidsbeleid zal collega
Wolters nu het woord voeren.
 
 
 
 
 
 De heer Wolters (CDA):
 
 Voorzitter! Ik mag collega Dankers vervangen die vanwege griep niet in
ons midden kan zijn.
 
 Een goedlopende arbeidsmarkt en een toegesneden werkgelegenheidsbeleid
zijn basisvoorwaarden om de arbeidsparticipatie te kunnen bevorderen. Het
probleem van deze tijd is dat wij in ons land enerzijds kunnen genieten van
economische groei, technologische ontwikkelingen en mogelijkheden om allerlei
oude problemen met nieuwe technieken op te lossen, maar dat wij anderzijds
moeten zien dat een toenemend aantal mensen blijvend aan de kant staat, omdat
er onvoldoende werk is voor wie aan de slag kan en wil. Als mensen buitengesloten
worden, als uitzicht op perspectief, op een zelfstandig bestaan, wordt ontnomen,
dan valt de samenleving uiteen. Daarom is investeren in sociale samenhang
inderdaad de boodschap.
 
 Alvorens op een aantal concrete aspecten van het kabinetsbeleid in te
gaan, schets ik eerst het toetsingskader voor de CDA-fractie. Naar onze mening
blijft het van groot belang om vanuit twee sporen inspanningen te plegen,
namelijk het spoor van de werkgelegenheidsbevordering en banengroei en het
spoor van de werkloosheidsbestrijding, dus investeren in het arbeidsaanbod.
Op beide sporen kiest het CDA voor overheidsinspanningen in een Rijnlands
klimaat. Juist om wille van de sociale samenhang zijn de maatschappelijke
organisaties ook in een internationale, economische concurrentie van essentiële
betekenis voor een verantwoorde sociaal-economische ontwikkeling. Het argument
van globalisering moeten wij niet gebruiken om het systeem van overleg, solidariteit
en participatie overboord te gooien. Er moet wel aanpassing komen aan minder
algemeen opgelegde, gedetailleerde regelgeving en meer ruimte voor creativiteit,
flexibiliteit en ondernemerszin.
 
 Voor de werkgelegenheidsgroei in de huidige context moet vooral worden
geïnvesteerd in onze concurrentiekracht en in een gunstig vestigingsklimaat
voor internationaal opererende bedrijven. Deze zijn immers de trekpaarden
van de economie. Daarmee kan nieuw werk worden geschapen met nieuwe ondernemingen,
nieuwe banen en hooggekwalificeerde banen, want die zijn nodig. Die zijn nodig
voor het toenemend aantal hooggeschoolde werkzoekenden. Die zijn nodig voor
het tegengaan van verdringing van laaggeschoolde mensen, wier banen worden
bezet en wier carrièreperspectief wordt ontnomen door hogergeschoolden
die beneden hun niveau aan de slag gaan. De trek moet in de
schoorsteen, willen wij ruimte kunnen scheppen voor doorstroming.
 
 Tegelijkertijd kan de werkgelegenheid voor laaggeschoolden bevorderd worden
in de kleinschalige en dienstverlenende bedrijvigheid, die minder van de internationale
concurrentiepositie afhankelijk is. Hoe meer mensen in deze sectoren werken,
des te lager de lastendruk en hoe beter voor de concurrentiepositie. Dat vereist
vooral langdurig volgehouden vermindering van de arbeidskosten, zodat het
witte tarief het zwarte tarief kan naderen, en daarmee het grijze circuit
wordt verdrongen. Dat betekent het doorbreken van de spiraal van zichzelf
verhogende arbeidskosten als gevolg van uitstoot van arbeid.
 
 Internationale concurrentiekracht vereist naast investeringen door de
overheid in de fysieke en kennisinfrastructuur ook investeringen in de flexibilisering
van de arbeidsmarkt en de arbeidsverhoudingen. De verschillen in arbeidstijden,
arbeidsduur en rechtspositie nemen toe. Werk omvat hoog- en laagproduktieve
arbeid, betaalde arbeid en maatschappelijk onbetaalde activiteiten. Het bieden
van meer flexibiliteit aan bedrijven en arbeidsorganisaties staat niet per
definitie op gespannen voet met belangen van werknemers. Ook werknemers hebben
behoefte aan meer flexibiliteit om in te kunnen spelen op persoonlijke omstandigheden,
zoals het combineren van arbeid en zorg. In plaats van regelen, registreren
en controleren zal de overheid haar taak moeten richten op het ordenen van
krachtsverhoudingen, het leggen van verantwoordelijkheden bij mensen zelf,
individueel en als maatschappelijke organisaties. Het gaat om het decentraliseren
van verantwoordelijkheden naar niveaus met een zodanige schaal dat betrokkenen
betrokken zijn bij het doel waarvoor zij werken.
 
 Behalve het doen bevorderen van gevarieerde banengroei is het van belang
om te investeren in mensen die langdurig buiten het arbeidsproces staan of
dreigen te geraken. Het is van belang te investeren in goed en goed toegankelijk
onderwijs, dat jongeren weet te boeien en te binden om diploma's te halen.
Het is ook van belang voor mensen die in het arbeidsproces staan, om bij te
blijven en niet voortijdig afgeschreven aan de kant te raken. In dit verband
bepleiten wij een verbod op leeftijdsdiscriminatie in personeelsadvertenties
waarin alleen jonge, getalenteerde mensen gevraagd worden. Ook in de Verenigde
Staten bestaat zo'n verbod, naar wij hebben vernomen. Hoe denkt de minister
hierover? Het is daarnaast van groot belang om "leren in de praktijk" uit
te bouwen. Heel veel jongeren hebben daar grote behoefte aan. Uitbouw dus
van het leerlingstelsel in alle sectoren, en vooral het koesteren van de centra
voor vakopleiding waar men veel meer gericht is op het bedrijfsleven en ook
flexibele onderwijsprogramma's kent.
 
 Voor mensen die helaas een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben, om
welke reden dan ook – de zwaksten hebben vaak te kampen met meervoudige
problemen – is er maar één mogelijkheid en dat is maatwerk.
Het gaat om maatwerk dat door professionele organisaties wordt geleverd vanuit
een kleinschalige aanpak. Het gaat om maatwerk vanuit een herkenbare en vertrouwde
omgeving en met een goed oog op de kansen die de arbeidsmarkt biedt of gaat
bieden, ook al betekent dit in veel gevallen een meerjarige trajectbegeleiding,
wat door sommigen als duur wordt beoordeeld. Het is echter een rendabele investering,
omdat mensen toch weer naar een zelfstandige bestaan worden geleid in plaats
van naar eindeloze afhankelijkheid. Het op deze wijze investeren in mensen
en inzetten van uitkeringsgelden betekent zinvol investeren in sociale samenhang,
in participatie voor iedereen.
 
 Ook bij de arbeidsmarkt vragen wij ons af wat er nog over is van het door
de minister verleden jaar zo geroemde Rijnlandse model. Bij de arbeidsvoorziening
worden sociale partners – ik sluit dat niet uit – aan de kant
geschoven in geval de nu voorgestelde wet voor de arbeidsvoorziening het Staatsblad
zou halen. Wat ons betreft zijn een aantal nieuwe initiatieven geen bijdrage
aan een verbetering van de arbeidsmarkt. Collega Bijleveld sprak al over de
notitie Flexibiliteit en zekerheid die ter gelegenheid van pakjesavond gisteravond
de Kamer bereikte. Waar is Sociale Zaken bezig met deregulering? Wij zien
nogal wat omgekeerde bewegingen. Stroomlijning werd aangekondigd, maar de
nota bevat slechts enkele regelingen. Ze laat alle nieuwe plannen buiten schot,
die centraal gestuurd worden en kondigt nieuwe lichamen aan in de vorm van
indicatie-instellingen op schaal van Arbvo. In nieuwe regelingen komen steeds
dezelfde punten terug. Een 36-urige werkweek bij de gehele overheid. Is dat
het goede voorbeeld voor een decentrale aanpak van het CAO-overleg? Een 32-urige
werkweek voor alle gesubsidieerde banen, ook al kan daardoor een groot deel
van de Melkert-banen in de zorgsector niet ingevuld worden. 120% of 130% WML
waar het maar kan. Zelfs de stimuleringsmaatregel voor langdurig werklozen
moet eraan geloven: geen korting meer als een werkgever aan iemand ook maar
iets meer dan dat wil betalen. Waar blijft de trek in de schoorsteen?
 
 Door de enorme bezuinigingen, waar het CDA zich altijd tegen heeft verzet,
wordt schade gedaan aan de met pijn en moeite opgebouwde infrastructuur voor
mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Grote steden kunnen met
de hun toebedeelde extra middelen nog wat van de schade repareren, maar de
kleinere gemeenten – waar ook grote langdurige werkloosheid heerst –
staan met lege handen. De kans bestaat dat de sociale partners gaan afhaken,
waardoor er straks twee aparte arbeidsmarkten dreigen te ontstaan, één
voor kanshebbers en een voor de rest.
 
 De Arbvowet staat bol van centrale sturing, de stroomlijningsnota geeft
geen heldere taakafbakening en als we de grote operatie van het TICA er ook
nog bij betrekken dan weten we één ding zeker: er verandert
veel, maar we vragen ons af of er veel verbetert. In een jaar tijd kennen
we de Melkert-1-, Melkert-2-, Melkert-3a- en Melkert-3b-banen: allemaal voorzien
van centrale regels en regie. De minister verdeelt ze over het land, bepaalt
de arbeidsvoorwaarden en blijft per persoon controleren of het allemaal nog
wel klopt. Wij hebben het eens uitgerekend: 82.000 WSW-banen, 21.000 banenpoolbanen,
40.000 Melkert-1-banen, 20.000 Melkert-2-banen, 7000 Melkert-experimentbanen
en een nog onbekend aantal in relatie tot de gemeentelijke experimenten ingevolge
de nieuwe bijstandswet. De CDA-fractie zet hier vraagtekens bij. Hoe is dit
na enkele jaren nog te controleren op vormen van rechtmatigheid
en doelmatigheid? De risico's van de vele Melkert-banen zijn groot: verdringing
van reguliere werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Gemeenten
vormen stichtingen voor de Melkert-banen, die aldus toch tot banenpoolbanen
verworden, zonder perspectief op doorstroming, tenzij gemeenten alle uitvoerend
werk dat met succes werd geprivatiseerd, met vormen van marktwerking terugdraaien
opdat er in de arbeidsvoorwaarden weer glijdende schalen kunnen ontstaan.
Collectivisering van het laaggeschoold werk. Als er geen doorstroming kan
ontstaan, lopen ook de Melkert-banen vol en vast en zullen er nog meer banenplannen
verzonnen moeten worden voor de mensen die nog altijd zonder werk zijn. De
CDA-fractie heeft daar moeite mee. Gesubsidieerde arbeid moet wat ons betreft
bij voorkeur gereserveerd worden voor de oorspronkelijke doelgroep van de
WSW, naast de gemeentelijke experimenten die te zamen met het bedrijfsleven
worden uitgevoerd in het kader van arbeidsinpassing. Dit laat onverlet onze
instemming met JWG en banenpools.
 
 Ten aanzien van de WSW willen wij met name de aandacht vestigen op de
slechte financiële positie van de blindenwerkplaatsen. Door de bestuurlijke
eenheden zijn de kosten niet te dragen. Een overgangsregeling is noodzakelijk,
in ieder geval tot de inwerkingtreding van de nieuwe wet. Wij pleiten voor
een regeling waarin de blindenwerkplaatsen worden erkend als bovenregionale
voorziening. Kan de minister dit toezeggen?
 
 Verder pleiten wij voor het enthousiaster aan de slag gaan met vouchersystemen
die goed aansluiten bij creativiteit van mensen zelf. Wij doelen dan op de
vouchers à la Snower. Hij stelt voor om langdurig werklozen een deel
van hun uitkering in de vorm van vouchers door te geven aan de werkgever die
hen in dienst neemt. De werkgever kan deze vouchers verzilveren als loonkostensubsidie.
De vouchers zouden een grotere waarde moeten vertegenwoordigen naarmate men
langer werkloos is en geleidelijk in waarde afnemen nadat de werkloze is aangenomen.
Door dit systeem ontstaan – in tegenstelling tot de banenplannen –
banen in de marktsector. De huidige voorstellen zijn veel te beperkt en te
bewerkelijk. Voor mensen met weinig kansen en voor het leveren van maatwerk
aan mensen met de grootste afstand blijven de witte vlekken bestaan. De grote
behoefte aan kleinschalige projecten voor moeilijke groepen wordt niet ingevuld.
Er zijn veel voorbeelden van succes, zoals de bouw van de Batavia en het bouwen
van een kinderboerderij door mensen vanuit RIAGG/CAD. Toch komt er nu een
algemene richtlijn, volgens welke werken met behoud van een uitkering alleen
mag in aanvulling op reguliere arbeid. Dit is een belemmering in plaats van
een stimulans. Waarom is deze keuze gemaakt? En hoe staat het overigens met
het project van Horizon Holland?
 
 Gemeenten gaan niet méér doen aan toeleiding naar bemiddelbaarheid;
zij gaan doen wat arbeidsvoorziening deed. Het risico is groot dat daardoor
de zwaksten weer achter in de rij komen, want ook met gemeenten zal naar prestatie
worden afgerekend. De zeer noodzakelijke samenwerking met de doelgroeporganisaties
komt nergens in de geschriften voor. Daarin gaat het altijd maar over de grote
drie instituten, namelijk het GAK, de GSD en de arbeidsvoorziening.
 
 Kansen bieden aan kansarmen betekent maatwerk in een kleinschalige aanpak,
vanuit de leefwereld van de mensen die het betreft. Dat hoeft geen bergen
extra geld te kosten, want velen zijn actief. Allochtone zelforganisaties
kunnen ingeschakeld worden op lokaal niveau. En wat dacht U van organisaties
van gehandicapten? Wie kunnen beter dan zij zelf aangeven hoe hun kansen kunnen
worden vergroot? Hoe staat het in dit kader overigens met het project Arbocon
van het LSV/WAO? Ook zorginstellingen die grote deskundigheid in huis hebben,
worden in de nieuwe plannen niet betrokken: de reclassering, de verslavingszorg,
de RIAGG en ga zo maar door.
 
 Wij dringen er nogmaals op aan om terug te keren van de weg naar schaalvergroting,
centrale greep op werkprocessen en bureaucratisering. Ga door op de lijn van
decentralisatie! Laat de samenwerking van onder op groeien en schakel de mensen
om wie het gaat ook zelf in!
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Sociaal-democraten zijn een sober soort en dat
komt ook tot uitdrukking in de bescheiden wijze waarop in het algemeen waardering
wordt uitgesproken. Of het nu gaat om het prijzen van een geestverwante minister
of een bijna net zo gewaardeerde staatssecretaris van een andere kleur; loftuitingen
nemen bij ons zelden veel tijd in beslag. Ik wil, vooral ook gezien mijn beperkte
spreektijd, mij gaarne in deze traditie schikken. In telegramstijl derhalve
een enkele opmerking over al hetgeen in positieve zin een trendbreukje vormt
met het verleden. Daarbij beperk ik mij tot de thema's werk en inkomen.
 
 Allereerst ga ik in op de Sociale nota. Deze ademt werkelijk een andere
geest uit dan haar voorgangers. De verzorgingsstaat wordt nu eens niet gepresenteerd
als een luxe die we ons nauwelijks kunnen permitteren, maar als een vitaal
element voor de ontwikkeling van onze economie. Er wordt in onderkend dat
goede sociale voorzieningen, goed en toegankelijk onderwijs en evenwichtiger
inkomensverhoudingen bijdragen aan maatschappelijke cohesie, aan de mobiliteit
van werknemers en daarmee aan de groei en een rechtvaardige verdeling van
de welvaart. Met deze nota als basis krijgt het beleid van beide bewindslieden
vorm.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Voorzitter! De heer Van Zijl roemt deze Sociale nota. Vindt hij dat ze
een caesuur inhoudt ten opzichte van de sociale nota's van het vorige kabinet?
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 In zekere zin wel, ja. U hoeft niet te schrikken, want over de vorige
sociale nota's valt ook wel iets aardigs te zeggen. In deze Sociale nota,
echter, krijgt het belang van de verzorgingsstaat en van fatsoenlijke inkomensverhoudingen
wat meer nadruk dan in het verleden, en dat is echt nieuw. Wij kunnen ze erop
naslaan, als u dat wilt. Daagt u mij niet uit. Ik heb alle vorige sociale
nota's ook gelezen.
 
 Het accent op de lastenverlichting, vooral op de laagbetaalde arbeid,
is geen doel op zichzelf maar een middel om banen te creëren.
 
 Veel meer dan door het vorige kabinet wordt door deze bewindslieden erkend,
dat uitkeringsgeld beter gebruikt kan worden om er banen mee
te creëren dan om mensen er alleen maar een inkomensgarantie mee te verschaffen.
En natuurlijk gaat het scheppen van banenpoolplaatsen en Melkert-banen gepaard
met talloze lastige problemen, genoeg voor een avondvullend programma, en
natuurlijk omvat een goed werkgelegenheidsbeleid veel meer dan aandacht voor
de additionele arbeid. Maar wie zijn ogen de kost geeft buiten dit gebouw,
ziet hoe belangrijk deze vorm van werkgelegenheid is voor de samenleving als
geheel en voor de betrokkenen in het bijzonder. Wat de PvdA-fractie betreft,
wordt dit beleid de komende jaren, geheel conform het regeerakkoord, onverkort
doorgezet.
 
 Voorzitter! "Evenwichtige inkomensverhoudingen" is de nette benaming voor
de boel een beetje bij elkaar houden. Dat willen sociaal-democraten, niet
alleen omdat mede daarvoor hun organisatie is opgericht, maar vooral ook omdat
een moderne verzorgingsstaat, waarin individuele kansen en collectieve verantwoordelijkheden
zich in een evenwichtige mix tot elkaar verhouden, de beste waarborg is voor
een duurzame economische ontwikkeling. In zo'n goede mix past het om, wanneer
het maar enigszins kan, de uitkeringen te koppelen aan de ontwikkeling van
de lonen. Geheel conform het regeerakkoord en de wet zal dat in 1996 dan ook
gebeuren. En als de voortekenen niet bedriegen, zal zulks óók
in 1997 en 1998 kunnen geschieden; ook dan weer geheel conform het regeerakkoord
en de koppelingswet.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Voorzitter! U begrijpt dat mijn interruptie voor de hand ligt. De heer
Van Zijl zegt dat de koppeling ook voor de komende jaren, na 1996, zal geschieden,
conform regeerakkoord en wet...
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Als, dan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Ja, ja.
 
 De heer Van Zijl heeft toch ook gezien dat in het regeerakkoord staat,
dat er voor de jaren 1996, 1997 en 1998 sprake is van gemiddeld een halve
koppeling?
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Nee, wij weten met elkaar dat, toen het regeerakkoord geschreven werd
en de vooruitzichten niet zo gunstig waren als we het nu weten, er een aanname
was om uit te gaan van een halve koppeling. Maar in het regeerakkoord staat
ook dat wij ons met elkaar keurig houden aan de wet die daarover gaat en dat,
als de verhouding tussen het aantal actieven en inactieven zich zodanig ontwikkelt
dat wij kunnen koppelen, wij dit doen in 1996. Ik ga ervan uit dat met dit
beleid de verhouding op orde blijft of misschien nog wat beter wordt in 1997
en 1998. En dan schrijft de wet die wij met elkaar hebben aangenomen, voor
dat wij de koppeling ook in die jaren zullen toepassen.
 
 U gaat mij toch niet vertellen dat u tegen de wet bent?
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Nee, voorzitter, dat is ook zo. Daarom staat er in het regeerakkoord ook
dat we van jaar tot jaar zullen zien of de WKA moet worden toegepast. Bovendien
staat er in het regeerakkoord ook dat wij wat dat betreft die gemiddeld halve
koppeling zullen toepassen. Wij zullen dus de komende jaren vaststellen of
we wel of niet koppelen, maar de suggestie van de heer Van Zijl dat het een
automatisme is, wilde ik even weghalen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Nee, het automatisme zit 'm in de wet: als die jaarratio fatsoenlijk is,
dan koppelen we. Maar ik ga nu niet zeggen dat wij in 1997 kunnen en zullen
koppelen. Ik ga er wel een beetje van uit, omdat ik veel vertrouwen heb in
het beleid van dit kabinet. Dat vertrouwen strekt ertoe dat ik denk, dat de
verhouding actieven/inactieven beter wordt en dan kunnen wij met elkaar de
mensen met een uitkering ook die welvaart laten volgen die de werkenden volgen.
Daar kunnen wij toch geen verschil van mening over hebben?
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Nog even een andere vraag op dit punt; wij hebben er vaker
over gesproken. Is het de opvatting van de PvdA-fractie dat, als die verhouding
tussen de mensen die werk hebben en de mensen die geen werk hebben, verbetert
en ook onder het niveau van de wet duikt, zoals dat voor 1996 het geval is,
er dan ook gekoppeld móet worden?
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Ja, dat is niet míjn opvatting: dat is de enig juiste conclusie
uit het regeerakkoord... uit de wet.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 De heer Freud speelde u nu bijna parten, in die zin dat u het regeerakkoord
en de wet door elkaar haalde.
 
 Ik deel evenwel die interpretatie. Ook volgens mij zit de wet zo in elkaar,
maar u weet dat er anderen zijn die daar een ander licht over laten schijnen.
Los daarvan is mijn vraag deze. Vindt u dat, als het verhoudingsgetal verbetert,
zoals dat in 1996 het geval is en dit, volgens uw veronderstelling, ook voor
1997 en voor 1998 het geval zal zijn, er dan serieus rekening gehouden moet
worden met een situatie dat er in 1996, 1997 en 1998 volledig gekoppeld wordt,
hetgeen dan op gespannen voet staat met die passage uit het regeerakkoord?
En vindt u ook dat dan de wet en de toepassing van de wet prevaleren boven
die beleidsmatige afspraak in het regeerakkoord?
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Ik had het niet beter kunnen zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Dan zullen wij u daar graag aan houden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Maar ik verstond de heer Van Hoof zo, dat hij zei: het is een beetje voorbarig
allemaal en uw soort is altijd zo optimistisch, maar als het allemaal loopt
zoals u denkt dat het gaat, dan houden wij ons ook aan de wet. Dat heb ik
van de heer Van Hoof begrepen; daar is dus brede consensus over.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Dat zullen wij straks in het verhaal van collega Van Hoof zien. Ik stel
die vraag hier zo nadrukkelijk, omdat ik in eerdere debatten met de VVD-fractie,
met collega Bolkestein en met de heer Van Hoof, wel eens bespeur dat die passage
uit het regeerakkoord eigenlijk veel belangrijker is dan de interpretatie
van de wet of de wijze waarop je de wet zou moeten toepassen. Kortom, daar
zit nog wel enig licht tussen. Wij zijn het in ieder geval in dit debat volstrekt
met elkaar eens.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Zij houden niet zo van automatismen en dat is hun goed recht. Wij houden
daar wat meer van, zeker als het allemaal goed gaat met de
werkgelegenheid.
 
 Voorzitter! Herstel van de koppeling alléén is echter niet
voldoende om het groeiend aantal mensen dat er niet of nauwelijks in slaagt
rond te kunnen komen, afdoende de helpende hand te bieden. Daarvoor is, zo
is gebleken, meer nodig. Het kabinet erkent dat ook in de onlangs uitgebrachte
nota over de armoedebestrijding. De Kamer komt daar binnenkort over te spreken.
Hier alvast een enkel bescheiden schot voor de boeg; geen uitgebreid betoog.
 
 Zou het niet mogelijk zijn om een enkel voorstel – met name die
met een wat hoger urgentiegehalte – versneld in te voeren? Ik denk daarbij
vooral aan de kinderopvangvoorzieningen in het algemeen en die voor buitenschoolse
opvang in het bijzonder voor bijstandsmoeders. Zij worden immers in het kader
van de nieuwe bijstandswet per 1 januari geacht beschikbaar te zijn voor de
arbeidsmarkt. Het lijkt mij dan ook gewenst dat er zo snel mogelijk adequate
opvangvoorzieningen beschikbaar zijn. Zou de minister hierop willen ingaan?
 
 Voorzitter! Ik sprak reeds lovende woorden over de veelsporige inzet van
het werkgelegenheidsbeleid, dat zich richt op welhaast alle segmenten van
de arbeidsmarkt. Dat het hoofdaccent daarbij ligt op laagbetaalde arbeid en
langdurig werkzoekenden, ligt voor de hand. Voor de komende jaren lijkt continueren
van deze inzet noodzakelijk. Toch dringt de vraag zich op of op wat langere
termijn niet nog minder orthodoxe wegen moet worden ingeslagen. Zo'n minder
orthodoxe weg is de gedachte om op enigerlei wijze de belasting- en premiedruk
op de factor arbeid te verlagen en de benodigde belasting- en premie-opbrengst
elders onder te brengen. We weten inmiddels dat zulks op verschillende manieren
mogelijk is en op sommige terreinen is reeds sprake van zo'n grondslagverschuiving.
De energieheffing is zo'n voorbeeld, maar ook andere vormen zijn onderwerp
van onderzoek en discussie. In sommige ons omringende landen wordt driftig
geëxperimenteerd met alternatieve heffingsgrondslagen en ook ons eigen
CPB verricht op dit terrein met enige regelmaat modelonderzoek. Zo schijnt
in België en Frankrijk op tabakswaren een opslag te zitten ten behoeve
van de kosten voor de sociale zekerheid. Daar lijken mij ook wel enige kanttekeningen
bij te plaatsen, maar vooruit.
 
 Ook het witboek van Delors sprak uitvoerig over een verschuiving van druk
op arbeid naar druk op milieubelasting. Die lijn is voortgezet tijdens de
top in Essen. Kortom, het onderwerp leeft in eigen land als ook in Europa.
Zo'n alternatieve heffingsgrondslag zou óók kunnen zijn een
heffing op de toegevoegde waarde, ook wel produktieheffing genaamd. Ook dat
is niet zo'n nieuwe gedachte, want zij is reeds meermalen onderwerp van onderzoek
geweest. Steevast blijkt uit modelberekeningen dat het onderbrengen van een
substantieel deel van de sociale-zekerheidspremies in een opslag op de toegevoegde
waarde, leidt tot een geweldige toename van de werkgelegenheid, die zelfs
spectaculair is. Helaas kost het ook telkenmale weer weinig moeite om een
aantal meer kwalitatieve bezwaren aan te voeren, die fors afbreuk doen aan
de voorziene banengroei. En omdat het lastig en risicovol is, met een paar
miljard gulden sociale-zekerheidsgelden te experimenteren, lijkt het een mooi
onderwerp te blijven voor bij de open haard. Dat is jammer en naar mijn smaak
niet terecht. Daarvoor is ook het mogelijk positieve saldo van plussen en
minnen te groot.
 
 Nu is het, voorzitter, niet mijn bedoeling om hier vandaag een warm pleidooi
voor de produktieheffing te houden. Dat zou slechts een oppervlakkig debat
opleveren. Ik zou het onderwerp niet eens aan de orde hebben gesteld, ware
het niet dat in Rotterdam een mogelijk interessant experiment op dit vlak
zal worden opgestart. Daarvoor wil ik wel de aandacht van de minister vragen.
Waar gaat het concreet om? In Rotterdam zal een beperkt aantal bedrijven meedoen
aan een experiment waarbij deze bedrijven enerzijds worden vrijgesteld van
betaling van sociale-zekerheidspremies, maar anderzijds een percentage van
hun toegevoegde waarde storten in een speciaal fonds. De werkgever krijgt
overigens een vast bedrag uit dit fonds gerestitueerd. Het in dienst nemen,
of houden, van mensen wordt aldus gestimuleerd. Dat is een wezenlijk andere
benadering dan die in de huidige praktijk, waarbij niet zelden zeer winstgevende
bedrijven hun noodzakelijke reorganisaties kunnen afwentelen op de samenleving.
 
 Nu kost het mij ook hier weer weinig moeite om veel kanttekeningen te
maken bij de waarde van dit experiment. Toch kost het mij nog minder moeite
om het nut ervan in te zien, bijvoorbeeld voor de werkgelegenheid in Rotterdam
om ervaring en kennis op te doen met zo'n systeem, maar natuurlijk niet alleen
daar.
 
 Ik zou de minister een paar vragen willen stellen over het idee van de
produktieheffing. Allereerst wil ik hem vragen een globale inventarisatie
te maken van hetgeen er op dit terrein in het buitenland gebeurt. Vervolgens
zou hij, wellicht samen met collega Zalm, de Kamer een notitie kunnen doen
toekomen over de mogelijkheden om tot zo'n drukverschuiving te komen. Ten
slotte vraag ik de minister, steun te verlenen aan het Rotterdamse experiment
en wel langs twee lijnen.
 
 De eerste betreft een bijdrage in de garantiestelling. Men heeft in Rotterdam
berekend dat de restituties vanwege de gecreëerde arbeidsplaatsen in
de tijd gezien wat eerder, of zelfs feitelijk wat hoger kunnen uitvallen dan
de heffing op de extra toegevoegde waarde. Het zou daarbij gaan om maximaal
2 mln. Zou de minister willen overwegen, de helft van deze garantiestelling –
dat is vier keer ƒ 250.000 – voor zijn rekening te nemen? Zo'n
bescheiden bedrag durf ik bijna aan de minister persoonlijk te vragen, maar
het moet toch in ieder geval wel ergens op het departement te vinden zijn.
 
 De tweede hulplijn zit in de sfeer van de mogelijk juridische belemmeringen
wanneer een gemeente een dergelijke privaatrechtelijke overeenkomst aangaat.
Ik zou de minister willen vragen ten aanzien van deze belemmeringen, wellicht
samen met de collega's van Financiën, tijdelijk, waar nodig, dispensatie
te verlenen. Ten slotte zou ik de minister willen vragen de Kamer te informeren
over het verloop van de resultaten van dit Rotterdamse experiment, zodat wij
er allemaal wat wijzer van worden.
 
 Ik duidde er al even op dat het nogal eens voorkomt dat goed winstgevende
bedrijven hun reorganisatiekosten kunnen afwentelen op de samenleving.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Voorzitter! Zonder af te willen doen aan het verzoek van de heer Van Zijl,
heb ik een belangrijke vraag. Ook al worden de lasten verschoven van personeel
naar andere elementen, de lasten zullen toch blijven. Wij zijn er allemaal
van overtuigd dat de lasten van het bedrijfsleven naar beneden moeten. Misschien
kan de heer Van Zijl daarop nog eens ingaan? Het gaat mij er niet om zijn
idee onderuit te halen. Ik zou echter het belang van een lastenverlichting
voor het bedrijfsleven ook in die opzet nog eens willen benadrukken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Dat benadruk ik in deze opzet ook. Minder lasten voor het bedrijfsleven
is van heel groot belang voor de werkgelegenheid. Daarover zijn in het regeerakkoord
afspraken gemaakt. Jaar in jaar uit worden er goede afspraken over gemaakt.
Wij leggen het accent wat zwaarder bij de druk aan de onderkant. In algemene
termen geldt dat wij te maken hebben met zware lasten voor het bedrijfsleven,
die hoe je dat ook wendt of keert, drukken op arbeid. Daaraan moeten wij iets
doen. Waar wij wegen zien om de loonkosten te verminderen, moeten wij niet
nalaten die te bewandelen. Wat heet? Het is een hoofdpunt van het kabinetsbeleid.
Uit modelberekeningen blijkt – en daar valt veel op af te dingen –
dat ook een drukverschuiving op zichzelf kan leiden tot groei van de werkgelegenheid.
Waar zich kansen voordoen om daarmee te experimenteren, moeten die worden
aangegrepen, zeker als dat tamelijk risicoloos gebeurt. Dat is het enige.
Voor de rest geen verschil van mening, mijnheer Van Hoof.
 
 Voorzitter! Ik sprak over het kunnen afwentelen van reorganisatiekosten
van goed lopende bedrijven op de samenleving. Dat is geen verwijt aan die
bedrijven, dat is inherent aan ons systeem. Onlangs heeft een aantal collega's –
ik dacht dat ook de heer Van Hoof daarbij was – in de Verenigde Staten
kunnen vaststellen dat een stelsel van gedifferentieerde WW-premies, in weerwil
van de ontegenzeglijk grote bezwaren ertegen, toch zou kunnen functioneren.
Ik zou de minister willen vragen nog eens goed naar de plussen en minnen van
gedifferentieerde WW-premies te willen kijken, daarbij de Amerikaanse ervaringen
te betrekken en de Kamer daarover te informeren.
 
 Voorzitter! Het volgende onderwerp ligt op het grensvlak van inkomenspolitiek
en werkgelegenheid, maar raakt ook aan de aansluiting van ons belastingsysteem
aan veranderende ontwikkeling in de samenleving. U weet dat reeds een paar
jaar de partijen die samen de coalitie uitmaken, zich hebben gebogen over
het afschaffen van de kostwinnersfaciliteiten in het algemeen en die van de
dubbele basisaftrek in het bijzonder. De eerlijkheid gebiedt te zeggen, dat
dit laatste nog niet zo eenvoudig blijkt. Collega Vliegenthart en ik zelf
hebben een vol jaar gestoeid met het afschaffen van de voetoverheveling. Toen
ons dat niet lukte – althans op een verantwoorde wijze – namen
de collega's De Korte en Van Rey het stokje over. Grondgedachte achter het
afschaffen van de voetoverheveling is, dat er een prikkel van zou uitgaan
voor thuiszittende partners om werk te zoeken en te aanvaarden en daarmee
economische zelfstandigheid zou worden bereikt. Kortom, een werkgelegenheids-
en emancipatoir oogmerk, passend in een samenleving waarbij meer dan in het
verleden wordt uitgegaan van het individu. De uitwerking bleek echter niet
zo eenvoudig. Een simpele afschaffing van de voetoverheveling zonder begeleidende
maatregelen leidt weliswaar in de modellen tot zeer veel extra deeltijdbanen,
maar gaat gepaard met een kruiwagen aan ongewenste sociale consequenties.
Reparatie daarvan leidt echter weer tot lelijke wetgeving, vervelende uitvoeringsproblemen
en afname van het werkgelegenheidseffect.
 
 Daarnaast groeit langzaam maar zeker het besef, bij ons, maar bijvoorbeeld
ook in de vrouwenbeweging, dat niet zozeer de voetoverheveling het grootste
obstakel vormt voor vrouwen om werk te aanvaarden, maar het afwezig zijn van
adequate voorzieningen die het mogelijk maken om werk en zorgtaken te kunnen
combineren. Zeker bij de lagere-inkomensgroepen zijn er voldoende intrinsieke
financiële prikkels aanwezig – daarvoor hoeft de voetoverheveling
niet te worden afgeschaft – om werk te aanvaarden, maar juist dáár
zijn de obstakels veelal het grootst.
 
 Met ons eigen geploeter in het achterhoofd, maar ook met dat van onze
VVD-collega's en met ons nieuwe inzicht stellen wij ons een iets andere aanpak
voor. Ten eerste met betrekking tot de voetoverheveling. Afschaffing mag dan
weliswaar tot te veel problemen leiden, maar er is natuurlijk anno 1995 ook
geen reden meer om – even simpel voorgesteld – aan mijnheer iets
te verstrekken omdat mevrouw thuiszit. Er is natuurlijk al helemaal geen eigentijdse
reden om mijnheer méér belastingvoordeel te geven – namens
mevrouw – naarmate mijnheers eigen inkomen groter is. Dubbele basisaftrek
betekent immers ook dubbele progressie. Er zou anno 1995 ook al veel verdiend
zijn als iedereen van de belastingdienst zijn of haar eigen basisaftrek krijgt.
Dat betekent voor werkenden dan een vaste aftrekpost en voor mensen die vrijwillig
of ongewenst geen werk verrichten een negatieve inkomstenbelasting. Dat moet
dan wel in de vorm van een vast bedrag, omdat de gekte van de dubbele progressie
pas echt goed zichtbaar wordt als ook de negatieve inkomstenbelasting nog
zou meestijgen met het inkomen van de partner. Wij zouden graag zien dat het
kabinet een combinatie van bij elkaar passende maatregelen wilde overwegen.
 
 Allereerst noem ik dan de omzetting van de belastingvrije voet in een
voor iedereen gelijk en vast bedrag op het niveau van het tarief van de eerste
schijf. Tegelijkertijd zou de voetoverheveling plaats moeten maken voor het
verzelfstandigde recht op een eigen basisaftrek; ook als er geen sprake is
van betaald werk. Met name de omzetting van de basisaftrek in een tax credit
levert de schatkist veel geld op, namelijk ruim 3,5 mld. Aangezien moderne
sociaal-democraten geen platte nivelleerders zijn, zou wat ons betreft het
overgrote deel van deze belastingopbrengst weer terug moeten naar waar die
vandaan komt, namelijk naar de mensen met een wat hoger inkomen.
 
 Conform de benadering van de commissie-Stevens zouden de tarieven in de
tweede en derde schijf er door naar beneden kunnen, in combinatie met een
verlenging van de tweede schijf. In internationaal verband zou dat ook geen
slechte aanpak zijn. Echter, in onze optiek zou een klein deel niet teruggesluisd
moeten worden via tariefverlaging of schijfverlenging, simpelweg omdat daar
objectief gezien geen reden voor is. Het gaat dan om dat gedeelte
dat thans bij de kostwinner met een inkomen in de tweede en derde schijf tweemaal
progressief tot uitdrukking komt.
 
 Aangezien de hele discussie over de voetoverheveling vooral tot doel had
meer partners te stimuleren werk te aanvaarden, is er alles voor te zeggen
om het bedrag dat rechtstreeks betrekking heeft op de thuiszittende partners,
in te zetten voor maatregelen die het gemakkelijker maken om betaalde arbeid
te combineren met zorgtaken. Dan komt ook weer de portefeuille van deze minister
in beeld. We denken daarbij in dit verband vooral aan extra kinderopvangfaciliteiten,
met name gedurende de buitenschoolse uren, en aan verlofregelingen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Voorzitter! Wat zijn de consequenties van hetgeen de heer Van Zijl zojuist
heeft gezegd voor het initiatiefwetsvoorstel van de VVD?
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Mijn voorstellen hebben daarvoor nogal stevige consequenties. Ik heb al
aangegeven dat wij een jaar gestoeid hebben met de voetoverheveling. Wij hebben
echter moeten vaststellen dat het ook in paars verband niet mogelijk is gebleken
die voetoverheveling af te schaffen. Overigens, wij hoeven niet te doen of
dit een paarse aangelegenheid is. Ik weet dat ook in de kring van mevrouw
Bijleveld genuanceerd gedacht wordt over de voetoverheveling. Kortom, dat
daarmee iets niet in orde is, merken wij uit de opstelling van alle partijen.
Het is dus niet gelukt om op een ordentelijke, sociaal verantwoorde en uitvoeringstechnisch
fatsoenlijke wijze de voetoverheveling af te schaffen. Wij hebben altijd oog
gehad voor een aantal aspecten die daarmee gepaard zouden moeten gaan. De
pogingen van collega Vliegenthart en mij zijn bij deze operatie op niets uitgelopen.
De Kamer heeft lang moeten wachten op onze initiatiefwetsvoorstellen. Die
kwamen maar niet. Wat wij wilden lukte dus niet. Collega De Korte heeft toen
pogingen gedaan. De VVD heeft gezegd: wij schaffen die overheveling af en
daarna gaan wij bezien hoe wij tot reparatie kunnen komen. Dat is hem niet
te verwijten. Hij is bij zijn pogingen echter ook min of meer vastgelopen.
Nu komen wij met andere voorstellen, maar er blijven bezwaren en er zijn ingewikkelde
punten. Toch menen wij dat wij hiermee aan een aantal bezwaren tegemoetkomen.
Per saldo zou het de moeite waard kunnen zijn om het pakket in aanmerking
te nemen en om na te gaan of wij op deze manier verschillende zaken kunnen
combineren. Natuurlijk gaat het dan om veel dingen tegelijk, onder andere
om tax credit en het verlagen van de tarieven. Echter, het ging om werk en
er was sprake van iets oneigenlijks in het belastingsysteem. Gelet op enkele
andere dingen zou dit pakket interessant zijn, ook voor het CDA. Die partij
zou met ons mee kunnen denken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Voorzitter! Dat meedenken doe ik graag, maar mijn conclusie is dat van
de kant van de PvdA geen steun te verwachten is voor het initiatiefwetsvoorstel
zoals het thans luidt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Nee, niet voor het voorstel zoals het thans luidt, maar wij beschouwen
dit als een stevig en interessant amendement op wat er nu ligt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Voorzitter! Ik erken dat het initiatiefwetsvoorstel van de heren De Korte
en Van Rey inderdaad een aantal problemen met zich brengt en die problemen
zijn nog niet opgelost. Ik neem nu kennis van het alternatief dat de heer
Van Zijl aandraagt en doe een paar constateringen. Op zichzelf klinkt hetgeen
de heer Van Zijl voorstelt sympathiek. Tegelijk wijs ik erop dat afhankelijk
van de hoogte van de tax credit het voorstel meer of minder nivellerend zal
zijn, zeker als je daarmee nog iets doet ten gunste van kinderopvang. Dat
laatste is op zichzelf een sympathieke doelstelling.
 
 Daarnaast wijs ik op het volgende. De heer Van Zijl zegt dat je het geld
voor een deel terug moet laten vloeien naar waar het vandaan komt. Maar dan
is er toch gewoon sprake van rondpompen van geld. Dergelijke exercities zou
hij niet moeten willen uithalen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Ik weet niet of het de bedoeling is dat wij nu het grote debat gaan voeren.
Ik wijs erop dat ik geen platte nivelleringsoperatie voorstel. Dat blijkt
ook niet uit mijn woorden. Ik denk dat het goed is dat wij met elkaar de dubbele
basisaftrek en de progressie daarin nog eens bezien. Als wij principieel vinden
dat een partner thuis een eigen belastingfaciliteit moet krijgen, dan zetten
wij iets in werking dat kan leiden tot het pakket dat ik schets. Een klein
deel, het deel dat aantoonbaar hoort bij die thuiszittende partner, wordt
gereserveerd. Daarmee wordt die partner de mogelijkheid geboden zorgtaken
en werk te combineren. Dat lijkt mij winst voor de emancipatie en de werkgelegenheid.
Het moet toch ook voor de VVD niet onaantrekkelijk zijn dat zo'n pakket gepaard
kan gaan met nog eens goed te kijken naar de schijven en tarieven. Ik voel
mij bijna een advocaat van de duivel. Wij behoeven het hier niet helemaal
uit te discussiëren. Het geheel biedt veel aantrekkelijks, naast ongetwijfeld
een aantal minpunten. Het is mijn oproep om het serieus te overwegen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 U ontkent niet dat het van groot belang is hoe je invult, welke bedragen
je noemt, waar je grenzen legt, enz. Als je daar niet zorgvuldig genoeg in
bent, kom je misschien niet in een platte nivelleringssituatie terecht, maar
is nivellering wel de uitkomst.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Er moet inderdaad ook geen stiekeme nivellering plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 De heer Van Zijl presenteert dit als een pakket. In pakketten zijn altijd
plussen en minnen gecombineerd. Er zit veel aardigs in de gedachte dat de
dubbele basisaftrek eigenlijk niet meer van deze tijd is. Wij zouden deze
aftrek moeten aanwenden voor verlaging van de tarieven, voor stimulering van
werk en zorg in welke vorm dan ook. Ik denk aan kinderopvangaftrekmogelijkheden
en dergelijke. Kan het pakket niet uit elkaar worden getrokken? Laten wij
die tax credit nou eens even buiten haken zetten. Laten wij los van eventuele
herverdelende inkomenseffecten kijken naar het vervangen van de dubbele basisaftrek
door andere faciliteiten die het combineren van werk en zorg mogelijk maken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Dat is natuurlijk meer dan bespreekbaar. Wij komen dan echter weer gauw
in het type problemen terecht waar het bij De Korte en Van Rey zo stroef op
ging. Het pakket is niet onaantast baar, het is maar een gedachte.
Het idee van een tax credit komt min of meer onvermijdelijk binnenzeilen op
het moment dat wij naar een negatieve inkomstenbelasting willen. Het zou al
te mal zijn als de negatieve inkomstenbelasting opgaat met het inkomen van
de partner. De tax credit is dus een onvermijdelijk onderdeel van deze benadering.
De gedachte is eerder door zowel de heer Zalm als de heer Wijers als aantrekkelijk
bestempeld. Ik bevind mij dus in keurig paars gezelschap. Zou het niet aardig
zijn om het idee gewoon eens uit te werken? Misschien in het verband van De
Korte en Van Rey, maar zo mogelijk ook met andere fracties. Het zou mooi zijn
als wij een stap verder zouden kunnen zetten. Dat is waar het mij om gaat.
 
 Ik maak een overstap van werk naar inkomen. Het goede nieuws is dat dankzij
een consequente veelsporige werkgelegenheidsinzet de verhouding tussen het
aantal mensen met betaald werk en zonder betaald werk zodanig verbeterd is,
dat er in 1996 weer gekoppeld kan worden. Koppeling en herstel van werkgelegenheid
kunnen echter niet voorkomen dat in dit welvarende land toch nog altijd een
paar honderdduizend mensen die welvaart niet zo kunnen beleven, terwijl de
overgrote meerderheid dat wel kan. Langdurig op een bestaansminimum leven
leidt op een gegeven moment tot armoede en isolement. Wat steeds duidelijker
wordt – daar was het overigens lezenswaardige artikel in de Volkskrant
van zaterdag jongstleden niet voor nodig – is dat onze koopkrachtplaatjes
de werkelijkheid maar zeer bescheiden weergeven, zo bescheiden dat wij ons
moeten afvragen of ze nog wel voldoende bruikbaar zijn als basis voor beleid.
Zijn niet aanvullende cijfers en informatie nodig om op landelijk en lokaal
niveau inkomensbeleid te kunnen voeren? Het simpele feit dat een armoedebeleid
noodzakelijk is, komt ten dele omdat wij een oplopend vraagstuk onvoldoende
hebben kunnen onderkennen, onder meer omdat de gangbare koopkrachtcijfers
zich niet voldoende alarmerend ontwikkelden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Hoorde ik de heer Van Zijl tussendoor spreken van een lokaal inkomensbeleid?
Dat lijkt mij niet conform datgene wat het kabinet tot op dit moment onder
andere in de armoedenota heeft opgeschreven.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Ik formuleer het anders. Het is niet zo goed mogelijk om allerlei effecten
van lokale en landelijke maatregelen te onderkennen. Hoe je het wendt of keert,
gemeenten voeren natuurlijk op een bepaalde manier een inkomensbeleid via
hun systeem van heffingen, belastingen en dergelijke. Je kunt er geweldig
met elkaar over debatteren of dat wel mag en, zo ja, of dat dan nog moet worden
uitgebreid. Ik kom daar zo meteen nog over te spreken. Maar het simpele feit
dat de lasten in de ene gemeente ƒ 1000 hoger zijn dan in de andere
gemeente, toont al aan dat gemeentelijk beleid inkomenspolitieke consequenties
heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Ik ben het met de heer Van Zijl eens, dat het gemeentelijk beleid inkomenspolitieke
consequenties heeft. Maar dat is volgens mij wat anders dan dat gemeenten
daadwerkelijk inkomensbeleid gaan voeren, anders dan via de mogelijkheden
die zij bij de bijzondere bijstand hebben gekregen. Dat is tot op dit moment
namelijk ook volgens het kabinet niet de bedoeling.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Mijn opmerking sloeg erop dat de optelsom van de effecten van beleidsmaatregelen
op lokaal en landelijk niveau onvoldoende inzichtelijk is. Als daarin meer
inzicht zou bestaan, zou bijvoorbeeld ook de lokale overheid daarop haar tarievenbeleid
kunnen baseren.
 
 De actuele inzet met betrekking tot de armoede, hoe belangrijk en goed
ook, komt toch vooral neer op een correctie van een meerjarige ongewenste
ontwikkeling. Maar ook hier geldt, zeker voor de mensen die het aangaat: voorkomen
is beter dan genezen. Het is mede daarom dat ik van de minister wil weten
of hij, net zoals onze fractie, behoefte voelt aan betere, aanvullende parameters
als indicatoren voor de ontwikkeling van de koopkracht in het algemeen en
van de mensen met de laagste inkomens in het bijzonder.
 
 Ik vraag daarbij aandacht voor twee invalshoeken. Allereerst die van de
ontwikkeling van het vrij besteedbaar inkomen, waarbij voor de minima dat
begrip "vrij" natuurlijk een relatief begrip is. Zou het niet verstandig zijn
om thans gangbare cijfers over het vrij besteedbare inkomen te corrigeren
voor de prijsontwikkeling van goederen en diensten die als onontkoombaar en
onbeïnvloedbaar moeten worden beschouwd? Krijgen wij dan niet een beter
beeld van de werkelijke positie van de mensen met de laagste inkomens? Deels
overlappend en deels aansluitend is er nog een tweede invalshoek, namelijk
die van de gemeentelijke heffingen. Jaarlijks publiceert de Consumentenbond
de ontwikkeling van die heffingen en geeft hij aan hoe die lasten tussen gemeenten
kunnen divergeren. Nu zijn die voortdurend stijgende lasten één
aspect, die grote verschillen tussen de gemeenten onderling zijn een geheel
eigenstandige reden voor zorg. Immers, in onze traditionele koopkrachtplaatjes
zitten de gemeentelijke lasten als een gemiddelde verwerkt. Dat geeft niet
veel als de uitersten niet ver uiteenlopen, maar dan doen zij helaas wel en
niet zo'n beetje ook. Dat uiteenlopen geldt overigens ook voor de huurquote,
waarbij op minimumniveau huurquotes van 10% voorkomen, maar ook van meer dan
40%. Wij komen hier gelukkig binnenkort over te spreken en hopelijk gaan wij
er ook iets aan doen. De gemeentelijke heffingen en de grote verschillen tussen
gemeenten staan ook wel op de politieke agenda, maar de vraag is of voldoende
in kaart is gebracht hoe zij kunnen uitpakken voor de burger met de laagste
inkomens.
 
 Wij vragen de minister, hoe lastig dat ook is, een poging te wagen om
de hele optelsom van nominale heffingen, lokale belastingen en vastrechtbedragen
in beeld te brengen. Maar in beeld brengen alléén is natuurlijk
niet voldoende. Dure gemeenten zijn dat over het algemeen niet voor niets.
Het is dan ook volkomen terecht, dat de Financiële-verhoudingswet zodanig
wordt gewijzigd dat de dure gemeenten wat meer uit het Gemeentefonds zullen
gaan krijgen dan de rijkere. Het zal wellicht tot enige lastenverzwaring leiden
in de rijkere gemeenten, hoewel het daar natuurlijk niet om begonnen is, maar
leidt het ook tot lastenverlichting voor de burgers in de armere dure gemeenten?
Het gaat er immers niet om dat goedkope gemeenten duur worden, maar dat goedkope
en duurdere gemeenten elkaar iets meer in de buurt van het
gemiddelde tegenkomen. Wij willen van het kabinet weten of de voorgenomen
herschikking in de Financiële-verhoudingswet nog gepaard gaat met randvoorwaarden
ten aanzien van de lastenontwikkeling dan wel of de gemeenten helemaal vrij
zijn in de besteding van de extra middelen die door burgers in andere gemeenten
worden opgebracht. Wat is het oordeel van de minister over dit vraagstuk?
 
 Een tweede thema in dit verband is de onroerende-zaakbelasting, een van
de hoofdbronnen van de gemeentelijke inkomsten. Zouden de gemeenten niet iets
meer vrijheid moeten krijgen in het verschillend aanslaan van huurders, eigenaren
van woningen en bedrijven? Momenteel is men gehouden aan een vaste verhouding.
Wat meer vrijheid op dit terrein biedt gemeenten de mogelijkheid om de mensen
met de laagste inkomens wat te ontzien bij het vaststellen van de onroerende-zaakbelasting.
Kan de minister, hoewel ik besef dat bij hem niet de eerste verantwoordelijkheid
ligt, hier eens op reageren?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Hoeveel tijd denkt u nog nodig te hebben?
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Drie minuten. Maar ik ben veelvuldig geïnterrumpeerd, zoals u heeft
kunnen vaststellen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat heb ik allemaal keurig bijgehouden. Maar in tegenstelling tot de andere
fracties, heeft de PvdA-fractie niet op de sprekerslijst ingetekend. Maar
dat wil nog niet zeggen dat u onbeperkte spreektijd hebt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Hoever ben ik, voorzitter, opdat ik mijn collega niet voor de voeten loop?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U bent ruim 20 minuten bezig.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Dan ga ik heel snel door de rest heen. Onze fractie heeft overigens nog
een uur spreektijd. Wij kunnen u dus nog wel even bezighouden.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Gaat u dan maar rustig door.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Voorzitter! De heer Van Zijl had het net, toen hij over de gemeentelijke
heffingen sprak, eigenlijk over de begroting van Binnenlandse Zaken. Heeft
hij zich ervan vergewist wat hierover bij de behandeling van die begroting
al gezegd is?
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Jazeker.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 In de motie-Gabor – die heeft het gehaald – wordt namelijk
aan de minister van Binnenlandse Zaken gevraagd om al die heffingen en lasten
in beeld te brengen. De heer Van Zijl vraagt dat nu nog een keer aan de minister
van Sociale Zaken. Misschien kan het gezamenlijk opgaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Zeker, maar de minister van Sociale Zaken is in hoge mate verantwoordelijk
voor het inkomensbeleid. Wij stellen met elkaar vast dat niet onbelangrijke
elementen daaruit zich een beetje onttrekken aan onze waarneming. In die zin
moet het gezamenlijk opgaan, maar wellicht kan het ook leiden tot beleid dat
vanuit Sociale Zaken vorm moet krijgen.
 
 Ik kan niet helemaal aan de AOW voorbijgaan. Ik stel dat overigens niet
zonder enige aarzeling aan de orde...
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De heer Van Zijl heeft een pleidooi gehouden voor het opschonen
en het op een andere manier organiseren van de huidige berekeningen, leidend
tot koopkrachtplaatjes. Is hij bereid, als dit zou gebeuren, om daarvan de
consequenties te aanvaarden? Het zou namelijk wel eens kunnen betekenen dat,
gelet op die evenwichtige inkomensverdeling, zoals die in het regeerakkoord
staat, veel meer maatregelen moeten worden genomen gericht op mensen met een
laag inkomen of mensen die langdurig op het minimum zitten. Ik stel die vraag
ook, omdat ik wat teleurgesteld ben in de opmerkingen van de heer Van Zijl
over de armoedenota. Hij beschouwt die niet als een hoofdpunt, want hij houdt
er hier geen beschouwing over. Dat verschuift hij naar een algemeen overleg.
Dat mag allemaal – ik doe dat overigens niet – maar ik ben wel
benieuwd naar het antwoord op die vraag en de consequenties.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Ik beantwoord die vraag met "ja". Als uit beter inzicht blijkt –
dat inzicht zullen wij langs een veelheid van wegen moeten verkrijgen –
dat, in tegenstelling tot wat wij hopen en denken, de verhouding tussen de
inkomens slechter is, met name voor de mensen die het het moeilijkste hebben,
dan mag de heer Rosenmöller van ons verwachten dat wij zullen proberen
om die verhouding te corrigeren. Wij hebben daar anderen voor nodig, maar
wij zullen die anderen houden aan de uitspraken in het regeerakkoord over
evenwicht in de inkomensverhoudingen. Als uit nieuw inzicht blijkt dat dit
evenwicht zoekt raakt, net zoals is gebleken dat wij iets moeten doen aan
het armoedevraagstuk en dat wij de huren nog eens moeten bekijken, dan zullen
wij ons sterk maken voor een correctie daarvan. Wij hopen de coalitiepartners
dan aan onze zijde te vinden.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Als er een nieuw beeld van de werkelijkheid ontstaat, mogelijkerwijs afwijkend
van het huidige beeld – wij weten welke inspanningen het kabinet zich
elke zomer moet getroosten om die min 0,5% naar die 0% te krijgen –
als de inkomensverschillen inderdaad sterker uiteenlopen dan nu het geval
is, dan is ook de fractie van de PvdA dus van mening dat een en ander dichter
bij elkaar moet worden gebracht via specifieke maatregelen of anderszins.
Daar kan ik de heer Van Zijl aan houden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Wij agenderen een probleem voor onszelf. Als wij zeggen dat uit nieuw
inzicht wel eens zou kunnen blijken dat wij een groter probleem hebben dan
wij dachten, dan zijn wij gehouden om dat probleem te helpen op te lossen.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Ik stel die vraag tegen de achtergrond van het feit dat de heer Van Zijl,
net zo goed als ik, weet dat veel mensen op het minimum al jaren niet op die
nullijn zitten, maar er in relatieve zin steeds meer in koopkracht op achteruitgaan.
Dat is de belevingswereld van die mensen. Daarom is het goed om de koopkrachtplaatjes
op te schonen, in die zin dat ze in overeenstemming worden gebracht met de
werkelijk heid voor die mensen. Daar moeten vervolgens consequenties
aan worden verbonden. Dat is waar het voor die mensen om gaat. Ik hoop en
vertrouw erop dat dit ook voor de heer Van Zijl geldt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Ik twijfel er geen seconde aan, als dat onvoldoende gebeurt, dat de heer
Rosenmöller tegen mij zal zeggen: waar blijft u met uw mooie verhaal?
De bedoeling van het geheel is om beleid te maken als uit nieuw inzicht blijkt
dat dit nodig is.
 
 Ik zei al dat ik de AOW met enige aarzeling naar voren breng, maar als
ik er niets over zeg, dan krijg ik het verwijt dat ik wel boeiende verhalen
buiten de Kamer houd maar niet in de Kamer. Ik ben van de andere kant wel
een beetje beducht voor het beeld: daar heb je hem weer met de AOW. Ik ga
dus niet al te diep in op wat wij de afgelopen weken hebben gepresenteerd.
Ik heb wel twee vragen.
 
 Hoe kan het toch, waar wij uitgaan van de aannames van de commissie-Drees
en die van de WRR, dat zich in de toekomst een probleem voordoet, weliswaar
overzichtelijk en oplosbaar, maar toch een probleem, leidend tot een geweldige
stijging van de lasten voor de toekomstige generaties als wij de AOW een beetje
fatsoenlijk overeind willen houden, dat de staatssecretaris zo'n andere beleving
heeft van die aannames? Kortom, lezen wij verschillende rapporten? Ik krijg
daar graag een reactie op, want de WRR heeft zijn rapport niet voor niets
"Ouderen voor ouderen" genoemd. Men vindt kennelijk dat er iets moet gebeuren.
Dan een procedurele vraag. In januari hebben wij een debat over de pensioenen.
Zou het dan niet verstandig zijn een poging te doen om dat debat te combineren
met een debat over het AOW-vraagstuk, omdat AOW en pensioen nu eenmaal alles
met elkaar van doen hebben? Het lijkt mij niet zo verstandig om in januari
het ambitieniveau van de pensioenen ter discussie te stellen en het vraagstuk
van de AOW pas drie maanden later.
 
 
 
 
 
 De heer Van Wingerden (AOV):
 
 Voorzitter! De heer Van Zijl heeft onlangs een plan van de Partij van
de Arbeid naar buiten gebracht over de AOW. In verschillende media is een
NIPO-onderzoek gepubliceerd, waarin staat dat driekwart van de Nederlanders,
dus niet driekwart van de ouderen, tegen een heffing is van een AOW-premie
op de aanvullende pensioenen.
 
 Ik heb nog een tweede vraag. Zou de heer Van Zijl dat plan ook in het
verkiezingsjaar naar buiten hebben gebracht?
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Ja. Die tweede vraag is dus heel snel beantwoord.
 
 In zijn eerste vraag heeft de heer Van Wingerden het over een plan. Er
is echter geen sprake van een plan. Als een probleem geconstateerd wordt en
je wilt een bepaalde ontwikkeling niet, namelijk een ongewenste premiestijging
voor jongeren waardoor het draagvlak aan de AOW ontvalt terwijl je de AOW
wilt behouden, dan kun je niet stilzitten. Je moet dan wat doen. Wij hebben
gekozen voor een bepaalde benadering. Op die manier zou het kunnen. Wij praten
gewoon verder, ook met de heer Van Wingerden en met anderen over de vraag
of het misschien een tikkeltje anders of beter kan.
 
 Hij wijst op een NIPO-onderzoek. Het is altijd prettig om cijfers af te
ronden. Ik doe dat gemakshalve ook maar even. 28% van de mensen is vóór
een benadering die wij hebben voorgesteld. Dat vind ik veel, omdat ik besef
dat wij een lastige, een moeilijke boodschap hebben.
 
 Je kunt de vraag ook iets anders formuleren. Wij hebben een ander onderzoek
laten doen. Ik ben graag bereid hem die cijfers te geven. Bij die vraagstelling
gingen wij uit van het probleem. Wij hebben gezegd dat wij de AOW fatsoenlijk
wilden houden. Dat gaat gepaard met een geweldige stijging van de AOW-premie,
waardoor het draagvlak sowieso onder druk komt. Is het in dat geval gerechtvaardigd
om aan ouderen met een goed aanvullend pensioen ook een bijdrage te vragen?
Uit de cijfers van dat onderzoek blijkt dat dit voor meer dan 50% van de mensen
bespreekbaar is. Kortom, het heeft ook een beetje te maken met de manier waarop
je het probleem definieert en je de vragen stelt. Maar dan nog besef ik heel
goed dat het geen eenvoudige boodschap is om mensen met een aanvullend pensioen
een bijdrage te vragen. Het gaat overigens wel over de wat verdere toekomst.
Wij moeten wel eerlijk blijven. Wij praten over een benadering die in 2004
begint. Zij wordt pas voltooid als ik met pensioen ga in 2017. Dan vragen
wij ouderen met een goed pensioen een bijdrage. Als je die vraag goed definieert,
vindt een meerderheid van de burgers dit bespreekbaar. Dat geldt ook voor
de ANBO en andere ouderenorganisaties.
 
 
 
 
 
 De heer Van Wingerden (AOV):
 
 Ik kan mij dat voorstellen van de ANBO en de FNV. Het NIPO-onderzoek waarover
ik sprak, is geïnitieerd door de KBO. Dat is een andere ouderenbond.
Ik kom uit de marketingdiscipline. Ik ben het met de heer Van Zijl eens dat
de vraagstelling voor een marktonderzoek zeer belangrijk is. Hij zegt dat
28% voor is, dan is 72% tegen. Dat is heel veel. Uit het onderzoek blijkt
ook dat de meeste Nederlanders van mening zijn dat ouderen worden achtergesteld
in inkomen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Dat gaat over het heden. Wij willen de AOW voor de toekomst veilig stellen.
Wij praten over 2010, 2015. Dat moet ook de partij van de heer Van Wingerden
een zorg zijn. Waarom zou de ANBO overigens akkoord gaan met de gedachte om
dit idee ook bij de eigen achterban bespreekbaar te maken? Kennelijk is men
zich ervan bewust dat anders de hele basisvoorziening weleens levensbedreigend
onder druk kan komen te staan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Wingerden (AOV):
 
 Waarom zou de KBO niet akkoord zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Van Zijl (PvdA):
 
 Ik moet dan even uit de school klappen. Ik heb op de bijeenkomst die wij
hebben georganiseerd, de voorzitter van de Unie KBO horen zeggen dat op zichzelf
alles wat gezegd is door de voorzitter van de ANBO ook door hem gezegd had
kunnen worden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 De begroting voor het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de daarbij behorende stukken ademen een andere inzet uit dan de voorgaande
jaren. Sociaal is niet langer een kostenpost, maar levert een bijdrage aan
de economische groei en aan de maatschappelijke mobiliteit. Prima dus. 
 
 Ik begin maar eens mijn zegeningen te tellen. Het gaat goed met de werkgelegenheid,
niet voor de mensen die nu werkloos zijn, maar wel als je kijkt naar het beeld
zoals dat in Den Haag gebeurt: macro. Jaarlijks komen er 100.000 à
120.000 banen bij. Met alle haken en ogen eraan is dat toch buitengewoon verheugend.
Ook al wil ik werkelijk niet beweren dat het allemaal aan dit kabinet te danken
is – want het komt natuurlijk op de eerste plaats door de internationale
conjunctuur en op de tweede plaats door het kennelijk succesvolle beleid van
in ons land gevestigde ondernemingen – geeft het toch wel aan dat paars
niet echt verkeerd bezig is.
 
 Problemen zijn er ook. Ten eerste groeit de beroepsbevolking nog harder
dan het aantal banen.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Ik begrijp die euforie niet zo goed. Er komen jaarlijks dus 100.000 tot
120.000 banen bij. Daar is op zichzelf verder niets mis mee, maar aan de andere
kant leidt dat slechts heel mondjesmaat tot een verlaging van de werkloosheid.
Daar hoor ik de heer Van Zijl en mevrouw Adelmund weinig over spreken. Wat
dat betreft, levert het voor paars dus niets anders op als voor de vorige
kabinetten. Sterker nog, er is sprake van een conjunctureel en structureel
probleem. Die werkloosheid stabiliseert zich steeds op een hoger niveau, vervolgens
daalt die in een economische opleving weer ietsje om daarna weer hard omhoog
te gaan. Dat is toch wel iets wat ook om nader beleid vraagt!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ik was dan ook net begonnen met de knelpunten. Ik ben het volstrekt met
de heer Rosenmöller eens dat werkgelegenheid een zaak van structuur en
conjunctuur is. Tegenover de mensen die de flexgolf willen inzetten, wil ik
zeggen: het gaat bij het werkgelegenheidsprobleem veel meer om innovatie,
om structuur en conjunctuur.
 
 Ik noem de knelpunten. Ten eerste, de beroepsbevolking groeit bijna nog
harder dan het aantal banen. Ten tweede, door de aard van die groei verandert
die beroepsbevolking ook kwalitatief van karakter. Er komen meer vrouwen,
meer verschillende culturen en meer gehandicapten, om het maar even puntsgewijs
neer te zetten. Ten derde, alle problemen op de arbeidsmarkt hebben de neiging
om naar beneden af te zakken. Zij komen aan de onderkant het meest manifest
naar buiten.
 
 Er zijn drie majeure knelpunten. Ik zal er straks afzonderlijk op ingaan,
maar ik wil hier toch eerst vaststellen dat de groei van de werkgelegenheid
aangeeft dat die arbeidsmarkt flexibel is en op zichzelf nog niet zo slecht
functioneert. Ik kom daar straks uitgebreid op terug voor al die mensen die
het daar nog over willen hebben. Het valt met een opnamecapaciteit van 100.000
tot 120.000, naast alle reguliere veranderingen op de arbeidsmarkt, echter
steeds moeilijker vol te houden dat het alleen maar remmers zijn.
 
 Werkgelegenheid is vooral een zaak van structuur en conjunctuur. Ik zie
geen aanleiding om flexibilisering van de arbeidsmarkt te beschouwen als het
voornaamste instrument voor het scheppen van werk. Zeker, op concrete punten
kan er behoefte zijn indien de noodzaak wordt aangetoond, maar als medicijn
voor alle kwalen zie ik er minder heil in. Dan heb ik, evenals de heer Rosenmöller,
als antwoord: structuur en conjunctuur.
 
 Arbeidsmarktbeleid is iets anders dan werkgelegenheidsbeleid. Het is het
bijeenbrengen van vraag en aanbod. Als het echt gaat om een richtinggevende
gedachte voor dat arbeidsmarktbeleid, dan hanteer ik liever iets anders als
leidraad, namelijk het mobiliseren van capaciteiten van mensen. Marktwerking
en flexibilisering van de arbeidsmarkt kunnen natuurlijk een instrument zijn
om dat te bereiken, maar lang niet altijd. Soms is juist ook regulering en
het bieden van zekerheid een geschikt instrument om kennelijk onbenutte capaciteiten
van de beroepsbevolking de kans te geven om zich te ontwikkelen. Het hangt
er maar vanaf wat bruikbaar en effectief is en het gaat om een verantwoord
evenwicht tussen dynamiek en sociale bescherming.
 
 Ik wil nog even terugkomen op de veranderingen van de beroepsbevolking.
Als wij de onbenutte capaciteiten van mensen echt beter willen benutten, zullen
wij in de allereerste plaats dienen uit te gaan van de ontwikkeling van de
beroepsbevolking. Rekening moet worden gehouden met het feit dat Nederland,
wat de arbeidsparticipatie van vrouwen betreft, aan een enorme inhaalrace
bezig is, dat daardoor het gezin van karakter verandert en dat mensen in de
loop van hun leven diverse samenlevingsvormen doorlopen. Vrij weinig mensen
blijven nog hun hele leven bij één baas.
 
 Er moet eveneens rekening worden gehouden met het feit dat een groot deel
van het arbeidsaanbod niet in Nederland geboren is of dat
hun ouders niet in Nederland geboren zijn. Voorts moet ermee rekening worden
gehouden dat wij als politiek zelf hebben gewild dat gedeeltelijk gehandicapten
op de arbeidsmarkt hun brood verdienen en zouden moeten kunnen verdienen.
Dat gebeurt nu ook. Kortom, de arbeidsmarkt en de arbeidsorganisaties moeten
openstaan voor deze maatschappelijke trends. Zij moeten flexibel zijn. In
die zin moeten de arbeidsmarkt en de arbeidsorganisaties veel flexibeler worden.
 
 Dit kabinet is op elk van de drie punten bezig, maar ik heb bij alle drie
nog wat meer noten op mijn zang. Ik loop ze even langs. Het eerste punt is
arbeidsparticipatie van vrouwen. Ik heb waardering voor de nota Arbeid en
zorg, ook omdat die niet alleen op vrouwen is gericht maar op de verandering.
Het gaat om de verandering in het gezin, de verandering tussen mannen en vrouwen.
 
 Volgens mij is het punt in deze Kamer helemaal niet of wij voor of tegen
het gezin zouden moeten zijn. Veel belangrijker is de vraag, of het beleid
zich mee ontwikkelt met de verandering die het gezin doormaakt. De belangrijkste
verandering is dat de individuele leden van een gezin veel zelfstandiger en
onafhankelijker in en buiten dat gezin optreden. Een tweede belangrijke verandering
is dat individuen in de loop van hun leven achtereenvolgens meer samenlevingseenheden
doormaken. Dat gebeurt meer dan vroeger. Ik noem: uit huis gaan, tijdje alleen
wonen, tijdje samenwonen, huwen. Soms houdt dat laatste niet een leven lang
stand en dan begint de reeks opnieuw.
 
 Ik denk dat de nota Arbeid en zorg in grote trekken heel redelijk op die
trends aansluit. Melkert mag zich van mij met recht minister van gezinszaken
noemen of, voor mijn part, minister van gezinszaken en wat dies meer zij.
In ieder geval moet daarbij nadrukkelijk aan de orde komen dat er wel iets
veranderd is sinds de jaren vijftig. De Kamer kent de debatten die wij zonder
meer bij de nota Arbeid en zorg zullen voeren: ADV fiscaal stimuleren en deeltijd
in de Kamer regelen via een wettelijke regeling. Ook verlof moet er in een
veelvoud komen, zoals in de landen om ons heen al veel langer normaal is.
 
 De arbeidsparticipatie van gekleurde of elders geboren mensen wil ik naar
voren brengen, want die is nog steeds onaanvaardbaar laag. Dat komt deels
door de groei van het aanbod. Wij leven in Nederland nu eenmaal niet op een
eiland. Deels komt dat door de vaak gebrekkige scholing, maar deels komt het
ook door vooroordelen en discriminatie. Er is niemand meer die voor die constatering
wegloopt. Ook werkgevers en werknemers hebben dat al jarenlang op die wijze
gesignaleerd. In de Sociale nota wordt gesproken over het leerlingwezen. In
het najaarsoverleg is er gesproken over de scholingsfondsen. Volgens mij zijn
er nog steeds mogelijkheden om daar veel efficiënter mee om te gaan dan
nu gebeurt. De scholingsfondsen worden bipartiet beheerd door werkgevers en
werknemers. Vanuit het ministerie is er veel bemoeienis met hetgeen tripartiet
wordt aangestuurd. Die zaken zouden veel effectiever op elkaar gebonden moeten
worden. Het is natuurlijk doodzonde dat er gelden op de plank blijven liggen
en dat er mensen niet geschoold kunnen worden, waar de scholingsbehoefte zo
groot is.
 
 Allochtonen kunnen te weinig gebruik maken van voorzieningen en instrumenten
op het gebied van arbeidsmarkt en opleiding. Er zijn al jarenlang ideeën,
ook binnen het bedrijfsleven, over de wijze waarop daarmee meer te doen is.
Het Stichtingsakkoord en de verlenging daarvan zijn bekend. Ook met de scholingsfondsen
kan veel meer gebeuren. De meest effectieve vorm van scholing is die binnen
het bedrijf. Wanneer er binnen het bedrijf geen vacatures zijn, is nog steeds
de meest efficiënte weg om 10% op voorraad te gaan scholen binnen de
bedrijven. Op die punten kunnen de knelpunten opgelost worden door zeer concrete
maatregelen.
 
 Tegelijkertijd is het zo dat in de grote steden over een aantal jaren
de helft van de schoolverlaters van allochtone afkomst zullen zijn. Dat betekent
dat specifieke arbeidsmarktmaatregelen, zoals wij die nu nog vaak hebben,
minder van belang worden. Toch kunnen wij ons niet tevreden stellen door een
algemene oekaze af te kondigen dat voor iedereen voortaan gelijke kansen op
de arbeidsmarkt tellen en dat iedereen het verder maar moet uitzoeken. Er
moet een aanpassing komen van het op allochtonen gerichte arbeidsmarktbeleid.
Niet een afschaffing dus, maar een aanpassing. Het probleem is niet uit de
wereld. Het verandert veeleer van een uiterst lastig maar klein probleem aan
de zijlijn naar een normaler maar veelomvattender probleem in het centrum.
Ik zou graag van de minister vernemen hoe hij tegen deze achtergrond denkt
over de toekomst van het op de allochtonen gerichte deel van het arbeidsmarktbeleid.
 
 Zelf denk ik, als je tenminste niet niks wilt doen, dat er fundamenteel
slechts twee wegen openstaan. De ene weg is het geven van een steuntje in
de rug. Noem het positieve actie in alle vormen en typen die er zijn: scholing,
subsidies, speciale multiculturele projecten en dergelijke. De andere weg
is een veel hardere aanpak van zelfs maar het geringste vermoeden van discriminatie.
Deze twee instrumenten verhouden zich een beetje tot elkaar als communicerende
vaten, hoewel zij elkaar ook kunnen aanvullen. Mijn vraag aan de minister
is of het, nu er verschillende onderzoeken op tafel liggen waaruit blijkt
dat er wel degelijk sprake is van discriminatie op de arbeidsmarkt, geen tijd
wordt om eens na te gaan hoe die discriminatie harder kan worden aangepakt.
Misschien moeten wij op dat punt eens Amerikaanse toestanden in Nederland
introduceren.
 
 Ik heb mijn verhaal op dit punt opgehangen aan mensen die elders zijn
geboren. Ik zou de vraag tegelijkertijd willen verbreden naar anti-discriminatie
naar geslacht, daarbij hebben wij een aantal maatregelen, maar die kunnen
worden doorgezet, en gezondheid. Gaarne een reactie van de staatssecretaris
op dit laatste punt. Hoe zou je tot een scherper anti-discriminatiebeleid
kunnen komen op de arbeidsmarkt ten aanzien van die mensen die kampen met
een slechte gezondheid?
 
 De arbeidsparticipatie van gehandicapten of mensen met een minder optimale
gezondheid hebben wij de afgelopen week volop aan de orde gehad bij de Ziektewet.
Wij hebben met elkaar breed in de Kamer geconstateerd dat selectiemechanismen
zo niet zouden moeten kunnen werken. De strekking van de wet, de Kamer weet
het nog, is: handhaven van hoogte en duur en druk uitoefenen
in de richting van het Arbobeleid. Toename van selectie is uitdrukkelijk niet
de bedoeling. Toch is algemeen bekend dat die selectie op gezondheid plaatsvindt.
Er is dus alle aanleiding om op dit punt tot een hardere aanpak te komen.
Wij kunnen natuurlijk niet de ene week selectie op gezondheid afkeuren en
er vervolgens de andere week niets aan doen, als wij weten dat het voorkomt.
Ik zeg niet dat het speciaal door de nieuwe Ziektewet zal worden veroorzaakt.
Het is een fenomeen dat al bestaat. Wij moeten er echter wat aan doen. Wij
moeten ook weten hoe, waar en wat. Dat moet veel scherper in beeld komen.
Ik verzoek de staatssecretaris hierover zijn licht te laten schijnen. Wanneer
ontaardt selectie op gezondheid in discriminatie? Welke mogelijkheden zijn
er om daar scherper tegen op te treden? Heeft hij al informatie genoeg om
daaraan wat te doen? Ik heb net de brief over de WAGW gelezen. In het Amber-pakket
gaat het over de herintreding van gedeeltelijk gehandicapten. Het lijkt mij
dat het een zo omvangrijk pakket is, dat hierover wellicht een algemeen overleg
moet worden gehouden.
 
 Voorzitter! Ik vat wat dit punt betreft samen. Bedrijven, branches en
instellingen zullen de noodzakelijke flexibiliteit op moeten brengen om zich
aan deze fundamentele maatschappelijke trends aan te passen. Andere samenlevingsvormen,
een veelkleurige samenleving, het stelt eisen aan het opnamevermogen en het
gedrag van ondernemingen. Het uitbannen van discriminatie en het bieden van
gelijke kansen zijn dan een eerste vereiste, niet alleen vanuit sociaal oogpunt,
maar ook om alle kwaliteiten uit de populatie te halen die erin zitten. Vaak
worden dergelijke sociale normen als een belemmering voor ondernemingen genoemd.
Dat is ten onrechte. Een dergelijke benadering is veel te gemakzuchtig. Alsof
alles wat inspanning op het sociale vlak vereist, een belemmering zou zijn
voor economische ontwikkeling. Ik noem het liever een uitdaging, de uitdaging
om de sociale dynamiek ten volle tot ontwikkeling te laten komen. Ik wil best
erkennen dat bedrijven daarbij ook recht hebben op enige economische bescherming.
 
 Voorzitter! Ik kom te spreken over de flexibiliteit en zekerheid. Flexibiliteit
ja, sociaal misbruik nee. Natuurlijk bestaat er ook bij bedrijven grote behoefte
aan flexibiliteit en die flexibiliteit staat voor een maatschappelijke trend.
Op tijd leveren, snel reageren op de markt, adequate dienstverlening, om maar
een paar trefwoorden te noemen. Ondernemingen moeten de kans krijgen om die
economische dynamiek ten toon te spreiden, zij het dat werknemers daarbij
spiegelbeeldig het recht hebben op de nodige sociale bescherming. Er is dus
behoefte aan flexibiliteit aan de aanbodzijde van de arbeidsmarkt en aan de
vraagzijde. Wij moeten echter wel beseffen dat die twee niet altijd naadloos
op elkaar aansluiten. Velen verdienen hiermee hun brood. Zelfs kamerleden
hebben dat vroeger gedaan. Soms is dat wel het geval maar lang niet altijd.
Meestal gaat het erom wie zich aan wie aanpast. Een fatsoenlijke flex is altijd
een tweezijdig aanpassingsproces, een compromis, een evenwicht tussen flexibiliteit
en zekerheid, zowel aan de kant van de bedrijven als aan de kant van de werknemers.
Het kan niet zo zijn, dat wij hier mooie verhalen ophangen over het gezin,
maar dat wij de gezinsleden op de meest belachelijke werktijden laten opdraven
zonder dat zij dat hebben kunnen voorspellen, ze zelf het risico van de werkloosheid
laten dragen en hun elke vorm van inkomenszekerheid te onthouden. Dat zou
nogal tegenstrijdig zijn. Het kan ook niet zo zijn dat wij vorige week bij
de behandeling van de Ziektewet allemaal de werkgever zelf het risico voor
de loondoorbetaling willen laten lopen omdat dat zo'n goed marktconform drukmiddel
voor verantwoord ondernemingsbeleid zou zijn en dat wij nu precies het omgekeerde
gaan beweren, namelijk dat het zo fantastisch modern is als een ondernemer
het risico voor loondoorbetaling afwentelt op zijn werknemers of op de sociale
zekerheid. Is de minister het met mij eens dat hier sprake is van een fikse
inconsistentie?
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Is dit een reëel beeld of maakt mevrouw Adelmund een karikatuur van
de werkelijkheid?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Die beoordeling laat ik aan u over. Ik ben nog niet uitgesproken.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Het was in zekere zin ook een retorische vraag. Als mevrouw Adelmund zegt
dat het mis is met de zekerheid op een aantal punten, dan kan ik dat best
met haar eens zijn. Maar zij doet net alsof op de arbeidsmarkt een structureel
onevenwicht is tussen flexibiliteit en zekerheid. Op de Nederlandse arbeidsmarkt
is in hoge mate sprake van strakke, rigide regels, waarop wij ook internationaal
steeds worden gewezen. Ze vormen een van de belemmeringen voor groei van de
werkgelegenheid in Nederland. Juist die belemmeringen moeten wij uit de wereld
proberen te helpen. Het opwerpen van nieuwe belemmeringen is niet in het belang
van degenen die er nu buiten staan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ik ben helemaal niet met dat verhaal bezig. U zet hier een werkelijkheid
neer die niet bij de mijne past. Er zijn wel degelijk mensen op de arbeidsmarkt
die hun werk verrichten en waarbij het ondernemersrisico niet door de ondernemer
wordt gedragen maar door de werknemer. Het is de basis van ons arbeidsrecht,
dat ondernemersrisico's worden gedragen door ondernemers. Over die mensen
heb ik het. Ik heb het over de vluchtstrook van de arbeidsverhouding, waarop
je zonder problemen de maximumsnelheid mag overtreden. Leest u daar eens wat
boekjes over.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Maar als je de weg afsluit, kun je zelfs niet meer de vluchtstrook op
en kom je nergens.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Dat is ideologische prietpraat, weet u dat?
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Dat laat ik voor uw rekening. Bij flexibele arbeidsverhoudingen praten
wij over alle mogelijke vormen van werk, van buitengewoon onaantrekkelijke
en zelfs illegale vormen, zoals thuiswerk en sommige vormen van oproepcontracten,
tot en met uitzendwerk. Die laatste vorm biedt natuurlijk geen goudgerande
positie, maar ook geen onbehoorlijke positie. Het debat dat nu ontstaat, heeft
als teneur: wij moeten de bestaande flexibiliteit zoveel mogelijk terugdringen.
Maar die flexibiliteit is er niet voor niets. Die is mede ontstaan als een
reactie op de starre regelgeving op de arbeidsmarkt. Wil mevrouw
Adelmund ingaan op de spanning tussen de bestaande zekerheden en het feit
dat die nu juist hebben geleid tot de grote vlucht in flexibele contracten?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ik zal niet anders doen. De werkelijkheid die ik zoëven heb geschetst,
wordt nu kromgepraat. Ik heb gezegd dat de arbeidsmarkt flexibel is, wat onder
meer blijkt uit de opnamecapaciteit. Ik heb ook gezegd dat er behoefte is
aan meer flexibiliteit aan aanbodzijde en aan vraagzijde. De vraag is op welke
wijze je die flexibiliteit organiseert en hoe je haar in balans brengt met
zekerheid.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Voorzitter! De heer Bakker vroeg of mevrouw Adelmund niet vond dat haar
betoog over mensen met een vaste baan en mensen met een flexibele baan een
karikatuur was. Ik sluit mij bij die vraag aan. Vindt mevrouw Adelmund haar
voorstelling van zaken niet net zo'n karikatuur, om niet te zeggen net zo
demagogisch, als de bewering in de nota Flexibiliteit en zekerheid dat er
een tweedeling zou bestaan tussen enerzijds werknemers met een vaste baan
en dito arbeidsvoorwaarden en anderzijds werknemers op afroep zonder zekerheden?
Alsof alleen die twee uitersten zouden bestaan! Zij en de schrijvers van de
nota weten toch dat arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd en reguliere
uitzendarbeid niet als heel slecht te kwalificeren zijn? Zij weet toch ook
dat er langs die weg heel veel mensen aan de slag gaan, die anders aan de
kant blijven staan? Daar gaat het toch om?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Voor je het weet wordt een toneelstukje, dat al weken gaande is in het
kabinet, in de Kamer nagespeeld door drie andere acteurs. Daar heb ik helemaal
geen zin in. Ik heb zin in mijn eigen verhaal, mijnheer Van Hoof.
 
 Twintig jaar lang heb ik in de vakbeweging uitgedragen waar flexibiliteit
zinvol voor is en waarom het werknemersbelangen dient; niet alleen van de
werknemers die een regulier contract hebben maar ook van de werknemers zonder
zo'n contract. Waarom? Bijvoorbeeld omdat er veel is veranderd in de leefvormen,
waardoor mensen een ander soort arbeidscontract willen hebben dan in het verleden.
Inzake flexibilisering vindt er een confrontatie plaats tussen de wensen van
de aanbodzijde en die van de vraagzijde. Werkgevers hebben daarin andere belangen,
te respecteren overigens, dan de werknemers, en wij moeten de belangen afwegen
en compromissen sluiten om de balans tussen flexibiliteit en zekerheid te
vinden. Alleen dan passen wij de uitgangspunten dynamiseren en sociale bescherming
toe. Ik kan mij niet anders voorstellen – als het niet het geval was,
zou het mij diep teleurstellen – dan dat wij er binnen paars uit kunnen
komen. Dat kan betekenen dat de insider iets minder rechtsbescherming krijgt
en de outsider iets meer. Het kan niet eenzijdig betekenen: minder bescherming
voor de insider en laten wij met z'n allen op de outsider gaan letten. Dat
is toch ook niet het programma dat de heer Van Hoof voorstaat?
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Voorzitter! Met alle respect voor wat mevrouw Adelmund twintig jaar lang
bij de vakbeweging gezegd heeft, werp ik de vraag op of je twintig jaar lang
moet doorgaan met hetzelfde verhaal te houden in een veranderende wereld.
Daar gaat het mij om. Het gaat mij er niet om, alles nu eens flink te flexibiliseren.
Het gaat om het probleem dat mevrouw Van Adelmund en de heer Van Zijl uitgebreid
aan de orde stellen. Het gaat om alle mensen die aan de buitenkant staan en
niet meedoen. Mij stelt het teleur dat mevrouw Adelmund kiest voor de zekerheid
en wat gemakkelijk voorbijgaat aan de mogelijkheid om een aantal outsiders
tot insider te maken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Dit is typisch een oordoppendiscussie, waarin mensen alleen maar op een
bepaalde manier naar elkaar kunnen luisteren. Dat vind ik jammer. Ik ben voor
flexibilisering; ik ben tegen sociaal misbruik. Dat geldt voor de mensen die
al werk hebben en voor degenen die nog geen werk hebben. Als wij daarin de
balans kunnen vinden, dan komen wij daar uit. Op het moment dat wij bij voorbaat
roepen dat wij daar de balans niet in kunnen vinden, komen wij niet uit dit
probleem.
 
 Ik heb dan nog een ander probleem, dat nog groter is en misschien een
nog grotere uitdaging voor paars vormt. Immers, met dit flexibiliseringsproject
hebben wij nog geen werkgelegenheidscreatie, want daar moeten we innovatie
voor hebben. Werkgelegenheidsbeleid is heel iets anders dan alleen wat flexibiliseren.
Het gaat dan om innovatiebeleid: dat zou je moeten inzetten. In dezen zouden
de cijfers van Nederland vergeleken moeten worden met die van Duitsland: wie
is de sterkste werkgelegenheidsproduceerder op dit moment? Dat is Duitsland.
Je moet dan ook kijken naar de contracten daar: heeft men het daar gezocht
in het alleen maar de insider laten lijken op de outsider en de stop uit het
bad trekken? Heeft men daardoor de innovatie gekregen? Nee, men heeft daar
een heel andere motor aangezet: innovatieve krachten in de economie. Men heeft
het niet gezocht in het neerzetten van het sociale en het economische als
tegenover elkaar staande, maar ziet deze zaken als elkaars voorwaarde. Het
is een achterhaald debat om dat tegenover elkaar neer te zetten, in de zin
van: wat wij met het sociale doen, gaat van het economische af. Dat is onzin.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Voorzitter! Het gaat om en, en, en. Dat ben ik met mevrouw Adelmund eens.
Maar nu even concreet en terug naar wat zij zoëven zei. Zij is vóór
flexibilisering en tegen sociaal misbruik. Vindt zij uitzendwerk, in de vorm
zoals wij het nu kennen, sociaal misbruik?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ook daar voer ik al langer debat over. Wij hebben daar een ABU-CAO gekregen
en wij hebben daaraan gereguleerd. Ik zal u vertellen hoe dat debat begonnen
is. Iedere manifestatie van de vakbeweging begon met: laten wij naar Den Haag
een telegram sturen over het verbod op uitzendarbeid. Er is jaren gepleit
voor een verbod op de uitzendarbeid. Waarom? Omdat op dat moment het ondernemersrisico
werd afgewenteld op de werknemer of op de sociale zekerheid, hetgeen evenmin
ons belang is. Daarna is er aan regulering van de uitzendarbeid gewerkt. Deze
is nu gereguleerd en kan nog verder worden gereguleerd. Uitzendarbeid is een
prima voorziening voor "piek en ziek", maar het is niet een reguliere arbeidsverhouding
die iemand door zijn hele leven heen kan hebben. Daar is zij niet voor bedoeld.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U kunt uw betoog nu vervolgen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Voorzitter! Als flexibiliteit voor bedrijven een manier is om zaken slim
en efficiënt te organiseren, is dat prima, waarbij dan ook van werknemers
een brede inzet en inzetbaarheid mag worden verwacht. Maar als flexibilisering
ontaardt in een middel om sociale wetgeving en CAO's te omzeilen, om risico's
af te wentelen op andere bedrijven, op de sociale zekerheid of op de individuele
flexwerker, dan is dat niet alleen sociaal langs het randje, maar uiteindelijk
ook economisch contraproduktief. Dan komt het neer op een ondermijning van
een kwalitatief goed arbeidsmarkt- en scholingsbeleid. Waar het in de flexmarkt
om gaat, is dat het kaf van het koren moet worden gescheiden. Flexibiliteit
ja, sociaal misbruik nee.
 
 Er is maar één instantie die in de positie verkeert om hier
de grens te trekken en dat is de politiek. De inzet moet daarbij niet zijn
om flexibiliteit bij voorbaat te beperken, noch om het rücksichtslos
de vrije teugel te geven. De inzet moet zijn om verantwoorde vormen van flexibiliteit
mogelijk te maken en om onverantwoorde vormen in te dammen. Flexibiliteit
mag geen vrije route over de vluchtstrook van onze arbeidsverhoudingen worden,
waar je zonder problemen de maximumsnelheid mag overtreden.
 
 Het is werkelijk de hoogste tijd om duidelijkheid te scheppen in de wereld
van flexarbeid. Naast waardevolle en effectieve vormen van flexibiliteit,
zoals arbeidspools, vormen van detachering en het gewone uitzenden in het
kader van piek en ziek, is ook nog steeds sprake van oneigenlijke vormen van
detachering, van overschrijdingen van termijnen en van pure risico-afwenteling
door bedrijven op losse werknemers of op de sociale zekerheid. Een verantwoord
flexbeleid weet het juiste evenwicht te vinden. Geen overbodige beperkingen,
maar ook geen beleid waarbij blindelings ruim baan wordt gegeven aan van alles
en nog wat, alleen maar omdat het zo flexibel zou zijn.
 
 Mijn fractie is van mening dat de nota Flexibiliteit en zekerheid van
de minister een evenwichtig pakket omvat. Misschien kunnen wij nog verder
komen, waarbij de flexibiliteit ruim baan wordt gegeven, maar wel over de
gewone rijstrook. Er komt meer ruimte voor tijdelijke contracten, maar wanneer
dat een min of meer structureel karakter krijgt – 24 maanden is best
aan de lange kant – dan wordt het geacht een arbeidsovereenkomst voor
onbepaalde tijd te zijn. Er komt meer ruimte voor uitzendarbeid en detachering,
maar dan ook wel verantwoordelijkheden op je nemen, die een volwaardig werkgever
passen. Dan kunnen er ook weer allerlei zaken vervallen. Nu spreek ik over
de nota zoals deze er ligt; er komt vast nog een overleg.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Voorzitter! Ik heb zoëven afgezien van het doorgaan op mijn interruptie,
maar ik wil nu toch nog één vraag stellen over het volgende,
want daar gaat mevrouw Adelmund niet op in. Ziet zij de spanning tussen het
feit dat zij zoekt naar meer bescherming voor de flexibele krachten –
dat is op zichzelf haar goed recht – en het feit dat dit hogere beschermingsniveau
ook kan werken als een extra drempel voor mensen die er nog niet in geslaagd
zijn om een plaats op de arbeidsmarkt te vinden, om aan de slag te komen?
Gooi je dan niet het kind met het badwater weg?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Dat is precies de afweging die al weken aan de orde is en die straks ook
in de Stichting van de arbeid aan de orde zal zijn. Hoe kun je de zaken zo
regelen dat ze, sociaal gesproken, niet over de rand vallen en dat het economische
en het sociale doel niet als elkaars tegenstelling worden geformuleerd, maar
dat je een balans tussen flex en zekerheid krijgt. Het gaat mij niet om eenzijdige
zekerheid, maar om de balans tussen flexibiliteit en zekerheid.
 
 Ik vind het werkstuk dat er nu ligt, werkelijk knap en evenwichtig. Niet
alleen vanwege de ingewikkeldheid maar vooral omdat het niet zozeer de rafelrand
van ons arbeidsbestel raakt maar de kern. De principiële kant van het
debat gaat namelijk over de vraag of de arbeidsovereenkomst nog wel de kurk
blijft waarop onze arbeidsverhoudingen drijven. We dienen namelijk wel te
beseffen wat er aan de hand is. De uitzendformule was en is wettelijk nog
steeds uitdrukkelijk bedoeld voor tijdelijke arbeid: piek en ziek. Voor die
korte tijd en voor die specifieke situaties hoeft het uitzendbureau geen loon
door te betalen bij gebrek aan werk. Dat is een essentiële aantasting
van het fenomeen arbeidsovereenkomst, want de werknemer stelt arbeid beschikbaar,
de werkgever loon en het ondernemersrisico wordt gedragen door de werkgever.
Dat is de basis.
 
 Maar beperkt tot piek en ziek is er een ander type voorstelbaar. Als wegcontracteren
van de loondoorbetalingsplicht echter schering en inslag wordt bij reguliere
arbeidsovereenkomsten, is het hek van de dam. Dat zou betekenen dat de uitzend-
c.q. oproepformule, in de zin van geen werk geen loon, op alle fronten een
directe concurrent wordt van de arbeidsovereenkomsten die wij vandaag kennen.
Dat zou volstrekt ontoelaatbaar zijn, omdat het de bijl legt aan de wortel
van de arbeidsverhoudingen. Wanneer flexarbeid niet binnen helder geformuleerde
perken wordt gehouden, zal de arbeidsovereenkomst op den duur worden weggeconcurreerd
door onzuivere figuren als de uitzendconstructie, payroll-constructie of bepaalde
vormen van detachering. Wanneer er meer ruimte komt voor het flexibel inzetten
van arbeid, is het onontkoombaar om tegelijkertijd de arbeidsrechtelijke kant
heel secuur af te timmeren om zodoende de balans tussen economische dynamiek
en sociale bescherming – om in regeerakkoordtermen te blijven –
uiterst scherp te bewaken. Dat gebeurt in deze nota op evenwichtige wijze.
Daarom is het ietwat bedroevend dat dit uitstekend stuk sociaal beleid en
voorgenomen wetgeving is gestruikeld, in die zin dat het nu via een omweggetje
hier komt. Maar wie weet, zal dat de kwaliteit doen toenemen. U weet het,
voorzitter, ik stel advisering van sociale partners altijd op hoge prijs.
Toch is het jammer dat het niet direct kon, want ik herinner mij nog uit een
vorig leven dat over al die onderdelen al uit en te na is geadviseerd. Maar
misschien geeft de praktische instelling van werkgevers en werknemers straks
de doorslag in wat wij in de Kamer zouden kunnen behandelen. Er ligt een uitgewogen
compromis...
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Er ligt helemaal geen compromis.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Bij dat compromis heb ik het over flexibiliteit en zekerheid.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Maar u zegt nu dat er een uitgewogen compromis ligt en er ligt geen compromis.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 U bedoelt dat er nog geen compromis van het kabinet is gekomen. Ik bedoelde
een ander compromis. Wij zijn als paars verantwoordelijk voor de balans tussen
dynamiseren en sociale bescherming en ik vind datgene wat er nu ligt, een
compromis tussen die twee.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Ik houd toch staande dat er niet zo heel erg veel ligt en dat het vooral
is voorgelegd aan de Stichting van de arbeid. Ik kom op dat compromis tussen
flexibiliteit en zekerheid straks in mijn eigen verhaal wel terug.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat zou ik maar doen. Hoeveel tijd denkt mevrouw Adelmund nog nodig te
hebben?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Nog wel een kwartiertje.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik vraag dit omdat enkele leden geïnteresseerd zijn in het tijdstip
waarop de middagpauze begint.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Maar, voorzitter, dit is zo dynamisch dat het nog wel even door kan gaan.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik wil u toch vragen de tijd in de gaten te houden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Mevrouw Adelmund houdt nu een heel verhaal over die nota. Ik begrijp dat
de collega's coalitiepartners ook een heel verhaal over die nota gaan houden.
Eigenlijk vind ik dat schandelijk, want wij kunnen dat niet doen omdat die
nota ons pas gisteravond bereikte. Op zichzelf vind ik de procedure in dezen
al heel merkwaardig. Hoe vindt u dat eigenlijk, mevrouw Adelmund? De coalitie
maakt het ons eigenlijk onmogelijk om buiten het toneelstuk dat u opvoert,
in de Kamer een debat te houden.
 
 Vervolgens zou ik u willen vragen, hoe u wilt omgaan met zo'n advies van
de Stichting van de arbeid. Tot op heden heb ik niet zulke goede ervaringen
met de manier waarop wordt omgegaan met adviezen die van buitenaf hier komen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ik hoop van harte dat het een unaniem advies wordt. Dat levert immers
meer mogelijkheden, ook voor de Kamer! Ik ben het met mevrouw Bijleveld eens
dat de nota op een laat tijdstip is gekomen. Er komt vast een apart overleg
over. Vanwege het feit dat dit soort structurerende zaken – de kam halen
door het haar – van belang zijn voor hetgeen in de Sociale nota staat,
ben ik er even op ingegaan. Er valt echter veel meer over te zeggen dan ik
nu heb gedaan.
 
 Voorzitter! Er wordt nogal eens beweerd dat flexibilisering zo goed is
om aan de onderkant werkgelegenheid te scheppen. Ik heb daarover mijn twijfels.
Het hangt er maar vanaf welk type flexibilisering wordt genoemd. Als het louter
neerkomt op het onderuithalen van sociale bescherming, heeft u mij net al
voldoende gehoord. Als het echter neerkomt op het bevorderen van de mobiliteit
van werkzoekenden gecombineerd met het prikkelen van de opnamebereidheid van
bedrijven, zijn er de laatste tijd heel wat betere voorstellen geweest. Ik
denk in dit verband aan de banenpools, de instroomexperimenten, de Melkert-banen
en noemt u maar op. Het is geen vetpot, maar deze banen kennen wel een aantal
fundamentele fatsoensnormen, waaraan heel wat flexarbeid een voorbeeld kan
nemen. Het gaat om volwaardige arbeidscontracten – weliswaar op het
minimumniveau – en zij scoren voldoende wat inkomens- en werkzekerheid
betreft.
 
 Er is vaak kritiek op de additionele werkgelegenheid. Het zouden kunstbanen
zijn die de markt verstoren, etcetera. Ik vind die kritiek niet fair. Natuurlijk
betreft het hier noodoplossingen. Deze noodoplossingen zijn echter in het
leven geroepen omdat er ook sprake is van noodsituaties en die moeten niet
worden afgeschaft voordat de nood verholpen is.
 
 Dit additionele werkgelegenheidsbeleid inwisselen voor een mateloos flexibiliseringsbeleid
waarbij het minimumloon zou worden afgeschaft en de aan een arbeidsovereenkomst
verbonden rechtsbescherming sterk zou worden verminderd, zal de positie van
de mensen die nu in het additionele circuit zitten, aanzienlijk verslechteren.
Wie voor zo'n beleid pleit, hoeft bij mij niet aan te komen met zorgelijke
praatjes over gezinnen of over sociale problematiek in de steden.
 
 Ik vind dat deze minister op doortastende wijze probeert kansen op werk
te scheppen voor mensen die al jaren niet aan de bak komen. Tegelijkertijd
kan ik voor een deel begrip opbrengen voor de kritiek die daarop geleverd
wordt; echter niet als die kritiek erop gericht is dit hele additionele werkgelegenheidsbeleid
in te wisselen voor het nog rechtelozer maken van mensen die hun toevlucht
in de slechtste baantjes moeten zoeken, maar wèl als de kritiek gericht
is op het iets minder star maken van het additionele werkgelegenheidsbeleid.
 
 De discussie over de 32-urige werkweek en over 120% van het wettelijk
minimumloon heeft u al gevoerd, zo hoorde ik. Ik zou in dit verband eens willen
vragen of additioneel werk in bepaalde gevallen niet gegund moet worden aan
mensen die géén uitkering hebben. Ik denk bijvoorbeeld aan vrouwen
die nu zwart een schoonmaakbaantje hebben. In mijn ogen zou het rechtvaardig
zijn als zij straks zouden mogen meedoen in het nieuwe witte-schoonmaakplan.
Ik zou graag van de minister vernemen of dat kan worden toegestaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Mevrouw Adelmund liet blijken dat zij additionele arbeid prefereerde boven
uitzendarbeid. Zij gaat dan echter wel voorbij aan een heel belangrijk aspect.
Uitzendarbeid is namelijk arbeid in de markt en wordt daar ook gefinancierd,
terwijl additionele arbeid nog steeds betaald moet worden uit de collectieve
lasten. Wij weten allemaal dat de hoogte van de collectieve lasten juist contraproduktief
is als het gaat om meer werk. Is haar keuze niet een beetje in de richting
van "inkomen boven werk" in plaats van "werk boven inkomen"?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ik verklaar hier additioneel werk niet beter dan uitzendarbeid. Ik stel
dat als dat zwartkijken opgaat – wij hebben net een discussie gehad
over het verlagen van het minimumloon en u kunt zich voorstellen dat het flexibiliseringsstreven
op een dusdanige manier kan worden ingezet dat de bescherming er uitgehakt
wordt – er voor deze mensen banen komen die slechter
zijn dan wat zij nu krijgen via additionele arbeid. Ik hoop van harte dat
u met mij zwartkijken wilt voorkomen. Ik hoop dat er een dusdanige balans
ontstaat tussen flexibiliteit en zekerheid, dat het allemaal fatsoenlijke
banen worden of zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Maar, voorzitter, het is in ieder geval verheugend, vast te kunnen stellen
dat de visie van mevrouw Adelmund nu voortkomt uit zwartkijken en dat de werkelijkheid
waarschijnlijk veel beter en mooier zal zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 U zult het toch met mij eens zijn, dat wij af en toe wel zwartkijkers
moeten zijn. Wij zijn namelijk verantwoordelijk voor de gevolgen van het beleid
dat wij hier vaststellen. We zullen dus voor een goede balans tussen flexibiliteit
en zekerheid moeten kiezen. Als wij dat niet doen, gaat op wat ik zei. Als
men de stop uit het bad trekt, loopt het water echt weg.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Voorzitter! Mevrouw Adelmund praat nu over werkgelegenheid aan de onderkant.
Zojuist hebben wij gesproken over uitzendwerk. Mevrouw Adelmund heeft herinnerd
aan de strijd van de vakbeweging tegen uitzendwerk. Die strijd heeft op een
gegeven moment geleid tot de oprichting van het uitzendbureau Start. Dat uitzendbureau
heeft een sociale doelstelling. Vertegenwoordigers van de vakbeweging en werkgevers
zitten in het bestuur en het bureau werkt zonder winstoogmerk. Weet mevrouw
Adelmund wat Start vindt? Start schrijft: te vrezen valt dat de lijn wordt
dat uitzendkrachten zoveel risico voor het uitzendbureau gaan opleveren, dat
er een drempel voor hun toetreding tot de arbeidsmarkt wordt opgeworpen. Gezien
de doelstellingen van Start zal het niet verbazen dat wij absoluut tegen een
dergelijke ontwikkeling zijn.
 
 Voorzitter! Ik zeg dit maar. Natuurlijk vraag ik om een reactie van mevrouw
Adelmund hierop, maar eigenlijk kan ik die al wel voorspellen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Als u mijn reactie al kunt voorspellen, zegt dat iets over de kwaliteit
van onze samenwerking. Wat is mijn mening? Uitzendwerk is er voor piek en
ziek en het is daarbij niet de bedoeling dat mensen van hun 20ste tot hun
65ste in dit soort constructies blijven. Daar is volgens mij niemand voor.
Wij moeten dan ook maar spijkers met koppen slaan als wij spreken over de
precieze balans tussen flexibilisering en de zekerheid voor werknemers.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Voorzitter! Ik heb het laatste half uur met stijgende verbazing dit debat
gevolgd en daarbij gelet op de coalitieverhoudingen. U krijgt de wind van
links en rechts, mevrouw Adelmund. Toch houdt u u prima staande. De indruk
zou echter kunnen zijn dat er naast hetgeen u voorstelt niet een alternatief
ter linkerzijde is. Daarom wil ik de volgende vraag stellen.
 
 U zegt steeds dat uitzendarbeid alleen voor piek en ziek is. Daarbij doelt
u dan op zieken bij een bedrijf of op pieken in de produktie. In die gevallen
mag volgens u het bedrijf uitzendkrachten inhuren. Voor die situaties zouden
uitzendkrachten moeten zijn en niet voor structurele bezetting. Op dit punt
ben ik het vanzelfsprekend met u eens. Echter, voor degene die werkt voor
een uitzendbureau is er sprake van maximale flexibiliteit. Hij moet een keer
op komen draven en dan weer een tijdje de WW in. Vervolgens moet hij weer
drie weken naar een ander bedrijf. Bent u van plan aan die situatie ook iets
te doen? Daarover heeft u wel gesproken, maar wat u zei was mij niet geheel
duidelijk.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 In de nota zullen alle verschillende constructies natuurlijk een voor
een de revue passeren. Er wordt nu net gedaan alsof men of in vaste dienst
is of als uitzendkracht werkt, maar iedereen die wat langer in het bedrijfsleven
werkt, weet dat er daarnaast nog veel verschillende typen arbeidsovereenkomsten
zijn: tijdelijk, oproep, min max, vliegende keeper, detacheringsconstructies
enzovoorts. Je kunt het zo gek niet verzinnen of het is er. Het debat concentreert
zich nu op het verschijnsel van het uitzendwerk. Daarover zeg ik: ik vind
het fatsoenlijk dat wanneer iemand langer via uitzendbureaus wordt uitgezonden,
hij een type zekerheid krijgt die vergelijkbaar is met die van mensen die
een normaal arbeidscontract hebben. Ik vind het niet goed dat er voortdurend
sprake is van afwenteling op de werknemer. Wie draagt namelijk de onzekerheid?
Dat is de werknemer. Het lijkt mij voor de hand liggen dat men op dit punt
voor een juiste regeling kiest, zeker nu de werkgevers in dit veld dat ook
al enige tijd vinden. Zij willen ook een normale regeling op dit punt, zodat
iemand die zij langer uitzenden, toch onder een CAO komt te vallen. Het debat
daarover zou gemakkelijk passen bij de behandeling van deze nota. De balans
tussen de zekerheid en de flexibilisering zou daarbij aan de orde kunnen zijn.
Met mij kan de Kamer constateren, dat dit onderwerp vergeven is van de ideologie,
terwijl het gaat om praktisch handelen en de mensen de zekerheid geven waar
zij recht op hebben. Het gaat erom, dat wie regelmatig op grond van uitzendcontracten
werkt, zekerheid moet hebben en moet weten dat het ondernemingsrisico niet
door de werknemer, maar door de werkgever wordt gedragen.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Voorzitter! Ik dank mevrouw Adelmund vanzelfsprekend voor dit antwoord,
maar zij reageert niet helemaal op mijn vraag. Ik vroeg haar of zij mijn opvatting
deelt, dat uitzendwerk als zodanig misschien wel onvermijdelijk is in verband
met piek en ziek, maar dat het nastrevenswaardig zou zijn op termijn te komen
tot arbeidsovereenkomsten bij uitzendbureaus. Met andere woorden, de uitzendbureaus
hebben maar te zorgen voor werk en zij moeten niet de mogelijkheid hebben
om mensen tijdelijk in de WW en andere sociale wetten te parkeren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Daarover gaat precies deze nota. De vraag is: waar leg je het omslagpunt?
Hoe lang moet iemand uitzendarbeid doen om niet meer als werknemer het ondernemersrisico
te hoeven dragen? Daarover gaat de nota. Ik hoop van harte dat we voor die
kwestie een oplossing vinden. Ik ben het dus met u eens, maar dat heb ik al
eerder gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 De Rotterdamse havenpool was een voorziening waarbij mensen werden uitgeleend,
maar wel in vaste dienst waren van de pool. Is dat uw inzet?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Dat vind ik een goede constructie. De individuele werknemer draagt niet
het ondernemersrisico. Dat blijft voor mij steeds de hoofdroute. Het is een
betere constructie dan een langdurig verblijf in uitzendarbeid. Uitzendconstructies
zijn goed voor piek en ziek, maar wentelen ondernemersrisico's af op werknemers.
Dat moeten wij voorkomen door in de nota Flexibilisering en zekerheid te regelen
op welke moment, bijvoorbeeld na een halfjaar, een knip wordt gemaakt. Op
een bepaald moment mag de werknemer niet langer het ondernemersrisico dragen.
 
 
 
 
 
 De heer Marijnissen (SP):
 
 Ik begrijp dat u begint met een flexibele werknemer bij de uitzendbureaus.
U praat pas over een vaste arbeidsovereenkomst op het moment dat iemand, pak
'm beet, een halfjaar uitzendwerk verricht. Bent u het met mij eens dat het
doel zou moeten zijn dat uitzendwerk in Nederland alleen kan plaatsvinden
indien degenen die arbeid verrichten in vaste dienst zijn van het uitzendbureau?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ik ben het met u eens dat je daar moet beginnen met reguleren. Het gaat
mij erom hoeveel elastiek ik kan trekken bij mensen die misschien niet weten
waar het allemaal over gaat tot en met mensen die wel weten waar het over
gaat maar die een ander belang hebben. Datgene wat nu gebeurt, het via de
vluchtroute over de maximumsnelheid heen, het afwentelen op de sociale zekerheid
of op de werknemer, moet stukje bij beetje worden gereguleerd. De basis, de
kurk waarop ons arbeidsbestel drijft, is dat de ondernemer het ondernemersrisico
draagt en dat gebeurt hier dus niet.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik verzoek u, uw betoog af te ronden. Uw fractie dreigt onvoldoende tijd
over te houden voor de tweede termijn en de behandeling van de begroting van
VWS.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Voorzitter! De mensen die altijd over de markt nadenken, geef ik als hartelapje
mee dat zij moeten bedenken dat het minimumloon bevroren is en de CAO's niet.
Daar werkt de markt.
 
 In het regeerakkoord is een stelseldiscussie aangekondigd. Ik denk dat
die discussie ook zal worden gevoerd, zij het op een andere manier dan bij
het opstellen van het regeerakkoord werd gedacht. De optiek was: als het niet
goed gaat met de werkgelegenheid, de werkloosheid en het volume van de uitkeringen,
dan zullen wij moeten praten over aanpassingen van het stelsel. Ik ben het
met de bewindslieden eens dat zo'n discussie niet nodig is, vanwege het niet-onsuccesvolle
volumebeleid. Dat wil niet zeggen dat er geen debat nodig is over de modernisering
van het stelsel. Dat staat ook in de Sociale nota.
 
 Voor mij zijn er drie belangrijke ontwikkelingen. Het aanbod van arbeid
verandert. Vanwege de andere samenlevingsvormen hebben de mensen en het bedrijfsleven
behoefte aan flexibilisering. Denk maar aan verlof, deeltijdarbeid, herlevingsrechten
in de sociale zekerheid, enz. Het aanbod verandert, er is meer flexibiliteit,
hetgeen niet in de sociale zekerheid zit. De vraag naar arbeid verandert.
Vanwege andere arbeidspatronen hebben de bedrijven behoefte aan een bepaald
soort flexibilisering. Er is minder werkzekerheid. Aan de onderkant is er
het probleem van de armoede.
 
 Deze drie mega-trends moeten worden vertaald in het stelsel van de sociale
zekerheid van de toekomst. Daarover moet de discussie volgens mij gaan. Hoe
maken wij het stelsel up-to-date? Hoe creëren wij een stelsel dat een
antwoord biedt op de problemen die deze drie ontwikkelingen met zich brengen?
 
 Ik ben dan met een andere discussie bezig dan de heer Van Hoof afgelopen
week in Vrij Nederland. Ik word ook wel eens verkeerd geciteerd, dus misschien
is dat hier ook gebeurd. Hij verklaarde dat de hoogte en de duur van de uitkeringen
niet langer heilig moeten worden verklaard. Voor mijn fractie geniet het handhaven
van de hoogte en de duur van de uitkeringen een zeer hoge prioriteit. Wat
kopen mensen voor modernisering als het erop neerkomt dat hun uitkeringen
worden verlaagd? Als sprake is van een economische noodsituatie zou mijn fractie
zo'n probleemstelling misschien ooit eens tot de hare willen maken, maar op
afzienbare termijn is dat volstrekt niet aan de orde. Als dit de inzet van
de VVD-fractie bij de discussie over het stelsel wordt, dan kan ik u voorspellen
dat het mooie tussen ons over en uit is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Ik laat deze discussie aan de coalitiepartners, maar vraag mevrouw Adelmund
wel wanneer zij de stelseldiscussie denkt te gaan voeren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 In de Sociale nota en in het regeerakkoord wordt het jaar 1996 genoemd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 En daar blijft u van uitgaan?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ik kom zo met een voorstel. Ik ben overigens haast klaar met mijn verhaal.
De voorzitter heeft blijkbaar honger.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Nee, niet ik, maar enkele leden in de zaal. Ik wil u er toch op wijzen
dat u langzamerhand tot een afronding van uw betoog moet komen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Voorzitter! Na de laatste woorden van mevrouw Adelmund zult u begrijpen
dat ik hier nu met knikkende knieën sta. Zij zei immers niet zomaar wat.
Ik vraag mij echter wel af wat de reden is voor dit verhaal. Wij hebben een
regeerakkoord. Daar staat in dat, als wij de afgesproken doelstellingen niet
halen, er alle reden is om te bezien hoe wij die doelstellingen dan wel kunnen
halen. Daarbij is dan niets uitgesloten. Vervolgens is afgesproken dat wij
in deze regeerperiode zullen spreken over de toekomst van het sociale-zekerheidsstelsel
na deze regeerperiode. Je kunt daar van alles en nog wat bij bedenken, je
kunt daarover inschattingen maken, maar er is helemaal niemand die op dit
moment spreekt over hoogte en duur. Als wij de doelstellingen niet halen,
laat het regeerakkoord echter toe om dat wel te doen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Maar u gaf een voorspelling over hoogte en duur in de discussie die dit
voorjaar in Vrij Nederland aan de orde kwam, maar misschien bent u verkeerd
geciteerd. Het lijkt mij namelijk dat het, gezien de ontwikkelingen, niet
aan de orde is om over hoogte en duur te spreken. 
 
 Waar zou de discussie dan wel over moeten gaan? De discussie moet gaan
over de vraag hoe de sociale zekerheid zich moet verhouden tot betaalde en
onbetaalde arbeid, over de vraag welke antwoorden moeten worden geboden op
de individualisering van leefvormen en veranderingen in het gezin en op de
flexibilisering van arbeidspatronen. Tenslotte moet de sociale zekerheid een
stevig instrument zijn om armoede en uitsluiting te voorkomen en de arbeidsparticipatie
te bevorderen. Dat gaat dan om hoogte en duur in de uiteenlopende risicosituaties.
Dit terrein behoort, ook wanneer wij gaan spreken over modernisering, naar
mijn mening tot het primaat van de politiek.
 
 Dat kan anders liggen bij het tweede terrein: de gekozen verzekeringstechnieken
en uitvoeringsmodaliteiten. Ook daarop dient een samenhangende visie te worden
ontwikkeld waarin het onder andere gaat over de verdeling van verantwoordelijkheid
tussen overheid, sociale partners en commerciële verzekeraars. De politiek
zal deze verdeling van verantwoordelijkheden moeten vastleggen en vervolgens
heeft ieder binnen het vastgestelde kader dan ook zijn eigen verantwoordelijkheid.
 
 Als wij in 1996 zo'n discussie met elkaar willen voeren, dan moeten wij
daar goed voorbereid aan beginnen. Wij kunnen er natuurlijk voor kiezen om
op de automatische piloot te gaan bakkeleien over handhaven of verlagen van
uitkeringen, maar dat lijkt mij weinig produktief. Ik doe een ander voorstel.
Ik denk dat het voor de discussie heel produktief kan zijn als het kabinet,
voordat wij als politiek deze discussie starten, advies vraagt aan de sociale
partners in de SER en voor mijn part ook aan de Emancipatieraad en de commerciële
verzekeraars. De probleemstelling voor die adviesaanvraag is: er zijn flexibiliseringen
in de arbeidsorganisatie aan de orde die ook flexibiliteit in de sociale zekerheid
vragen; de flexibelere leefvormen vragen flexibiliteit in de sociale zekerheid,
evenals de individualisering en de economische zelfstandigheid. Het is een
gigantisch samenstel waarbij 90 jaar integratief denken vanuit de kostwinner
naast integratief denken over de modernisering aan de orde moet komen. Het
alternatief is doormodderen met steeds maar stukjes eraf, minder toegankelijkheid,
een beetje minder hier en een beetje minder daar. Dat is politiek van armoe
troef. Ik doel dan niet alleen op hoogte en duur, maar vooral op de ideeënarmoede
en het gebrek aan verbeeldingskracht die de huidige discussie over de sociale
zekerheid kenmerken. Vanwege de samenhang tussen flexibilisering van de arbeid
en de sociale zekerheid vraag ik de minister of hij er wat in ziet om de discussie
op deze wijze aan te kaarten.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Die politiek van armoe troef ligt ook achter ons; daar is uw fractie in
het verleden mede verantwoordelijk voor geweest. Ik begrijp overigens best
dat u de insteek kiest van een adviesaanvraag aan de Sociaal-economische raad.
 
 Maar ik wil nu nog iets vragen over uw positiebepaling voor de komende
maanden. Moet ik nu van u en uw fractie begrijpen dat aantasting van de hoogte
en de duur in 1996 absoluut niet aan de orde kan zijn, welke discussie over
de toekomst van de sociale zekerheid het kabinet ook entameert? Dan krijgen
wij bij deze begrotingsbehandeling enige duidelijkheid.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Dat is zo, mijnheer Rosenmöller.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Ik ben dat met u eens. Als dit nu onverhoopt door het kabinet of door
een coalitiepartner in debat wordt gebracht en als dit tot een meerderheid
leidt, dan is dus het mooie spel van paars voor u en uw fractie over en uit.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ik zei net dat ik uitzie naar een discussie die niet op de automatische
piloot wordt gevoerd. U weet wat voor mij de ondergrens is, want die heb ik
net scherp aangegeven. Ik zie uit naar een discussie waarbij zowel het primaat
van de politiek tot zijn recht komt als dat andere terrein wordt onderzocht.
Daarbij is veel meer mogelijk dan in de discussie over hoogte en duur.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Dat begrijp ik wel. Ik stel mijn vraag echter, omdat u dit zelf opbrengt:
mocht dit onverhoopt het geval zijn, dan is het verhaal van paars voor ons
over en uit. Ik wil daarover graag duidelijkheid hebben, niet omdat ik zo
smacht naar het einde van het verhaal van paars maar voor de politieke duidelijkheid
op zichzelf. Ik moet er rekening mee houden dat het pleidooi van mevrouw Adelmund
om de hoogte en de duur onaangetast te laten – wij ondersteunen dat
te allen tijde – in 1996 eventueel niet op een meerderheid kan rekenen.
Ik moet in deze begrotingsbehandeling dus rekening houden met de politieke
consequenties daarvan. Ik zou er overigens niet naar hebben gevraagd als mevrouw
Adelmund er zelf niet over was begonnen. Zij legde nogal een hypotheek op
die discussie door te zeggen dat zij voor een andere insteek kiest, maar dat,
als het niet haar insteek wordt – daarbij gaat het om de hoogte en de
duur – het voor de PvdA-fractie einde oefening is, einde paars.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Daar ben ik al heel duidelijk over geweest. Ik zie alleen maar mogelijkheden
tot samenwerking wanneer wij elkaars kracht aanboren. De kracht van de PvdA
zit in het feit dat wij vinden dat er een fatsoenlijke discussie moet worden
gevoerd over de sociale zekerheid. De hoogte en de duur willen wij daarbij
garanderen. De kwestie van de flexibilisering in de arbeidsorganisatie en
in de leefvormen, de andere verantwoordelijkheidsverdeling en wat dies meer
zij, willen wij van alle kanten laten bezien. Daar zitten zeer veel mogelijkheden
in. De mogelijkheid om het voor de mensen die het betreft wat minder te doen,
bestaat bij ons echter niet.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Dat is helder. Dan is mijn conclusie dat de escapeformule in het regeerakkoord
in die situatie voor de fractie van de PvdA onacceptabel is.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Voorzitter! Mevrouw Adelmund spitst de discussie over de herziening van
de sociale zekerheid, voor zover die in de toekomst nog van toepassing is,
toe op de hoogte en de duur. Is zij het met mij eens dat de zeer wezenlijke
wijziging in de sociale zekerheid, die wij vorige week met betrekking tot
de Ziektewet tot stand hebben gebracht, ook een wijziging inhoudt als het
gaat om andere verantwoordelijkheden, om een andere wijze van neerleggen van
de taken in het kader van de sociale zekerheid, zonder dat
de hoogte en de duur daarbij worden aangetast? Voorziet zij dat in de discussie
over het stelsel langs soortgelijke lijnen kan worden geopereerd?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Ik pleit voor een adviesaanvrage, omdat ik dat juist wil verkennen. Wij
hebben als het gaat om de Ziektewet – ik sta daar voluit achter –
de hoogte en de duur niet aangetast. Sterker nog, wij hebben de Ziektewet
laten bestaan voor mensen die in de knel kunnen komen, vanwege de onzekerheid
over hun arbeidsovereenkomst. Wij hebben daar zelfs een vangnet voor gemaakt.
Ik sta voluit achter die manier van politiek bedrijven bij de sociale zekerheid.
Ik neem de verdediging daarvan graag op mij. Dat heeft de heer Van Hoof vorige
week ook kunnen zien.
 
 
 
 
 
 De heer Van Hoof (VVD):
 
 Dan hebben wij daar geen verschil van mening over. Wat betreft die adviesaanvraag
het volgende. De SER heeft een viertal alternatieven in dat kader uitgewerkt.
Daarbij is dat vangnet, of die basis, als grondgedachte aanwezig. Ik begrijp
dat mevrouw Adelmund die adviezen met belangstelling tegemoetziet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Als het om de individualisering gaat, de economische zelfstandigheid,
is sprake van net zo'n scherp vraagstuk als bij de flexibilisering van de
arbeidsorganisatie. De arbeidsorganisatie wordt momenteel steeds flexibeler.
De sociale zekerheid is echter niet tegelijkertijd geflexibiliseerd. De toegangspoort
daarvan is als het ware verkleind. Er komen steeds meer flexibele werknemers,
maar ze zijn steeds minder goed verzekerd. Denk aan de referte-eis en wat
er met de WW is gebeurd. Die zaken sluiten dus niet op elkaar aan. Als je
het doorrekent met het oog op de belastingwetgeving, kijk maar naar "De Korte/Van
Rey", dan is de vraag wat dat inhoudt op het moment dat mensen economisch
zelfstandig zijn, want de arbeid moet ook goed worden verzekerd. Ik ga daarbij
uit van participatie, want daardoor winnen mensen economische zelfstandigheid.
Een concreet voorbeeld. Stel dat partners hebben afgesproken dat ze allebei
de kost verdienen. Op het moment dat één van tweeën het
inkomen verliest, doordat men werkloos raakt, krijgt men een tijdje WW. Daarna
is sprake van de middelentoets, als gevolg waarvan men is aangewezen op het
inkomen van de partner. Die hele problematiek, betrekking hebbend op de belastingwetgeving
en de sociale wetgeving, is nog nooit alomvattend doordacht, ook niet door
de SER. Die twee zaken leg ik neer, want daar is nog niet uit-en-te-na over
geadviseerd. Dat is wat mij betreft modernisering van het stelsel. Daaraan
voorafgaand, komt de behandeling van de WAO aan de orde. Daarover liggen adviezen
gereed.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Dat wordt dus een heel omvangrijke adviesaanvrage. Dat kun je als een
vlucht naar voren kwalificeren, want dat advies is nog lang niet klaar als
wij in het voorjaar van 1996 over deze problematiek moeten discussiëren.
De coalitiepartijen hebben echter met elkaar afgesproken dat de verantwoordelijkheid
voor het voeren van de discussie bij de Kamer ligt. Ik ben dus benieuwd naar
het tijdpad.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 De verantwoordelijkheid ligt zonder meer bij deze Kamer. Het initiatiefwetsvoorstel-De
Korte/Van Rey heeft duidelijk aangetoond hoe ingewikkeld het is om één
steentje uit zo'n model te halen waarbij in feite het integrerend principe
de kostwinner is. Ik heb een aantal jaren geleden in de SER precies dezelfde
discussie gevoerd. Ik verwijs in dit verband naar het CDA-programma, waarin
plannen voor een splitsingsstelsel zijn opgenomen en waarin op modaliteiten
tegemoet wordt gekomen aan een mega-trend in de maatschappij, namelijk dat
vrouwen of deel uitmaken van de arbeidsmarkt of er tijdelijk geen deel van
uitmaken. Dit alles is niet adequaat afgedekt in de sociale zekerheid, ook
niet in de belastingwetgeving. Voor de modernisering van een stelsel denk
ik naast de eisen die gesteld worden in het kader van de stevige poot flexibilisering
arbeidsorganisaties aan de eisen die gesteld worden in het kader van de poot
flexibilisering leefvormen. Over die twee zaken zou geadviseerd moeten worden.
In de afgelopen jaren liep men bij de advisering voortdurend aan tegen de
muur van het veranderend integrerend principe, namelijk de kostwinner. Advisering
lijkt mij, mede gezien de deeladviezen die er al liggen, wel mogelijk voor
de zomer.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):
 
 Ik verschil wat dit betreft van mening met mevrouw Adelmund. Het kan wel
tot sint-juttemis duren voordat er een uitgebreid advies ligt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Adelmund (PvdA):
 
 Er zou dan een datum afgesproken moeten worden. Het gaat hierbij om het
creëren van een draagvlak en dat gebeurt ook via het inwinnen van adviezen.
Deze problemen hangen samen met, zoals ik zojuist al zei, mega-trends in de
maatschappij. Daar had de politiek wat mij betreft al veel eerder op mogen
reageren dan nu het geval is. Op de vraag of het nu wel kan, zeg ik dus: het
moet juist nu en het mag zeker niet morgen.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Als ik nadenk over een beoordeling van deze twee bewindslieden
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid na anderhalf jaar paars, is het eerste
dat mij te binnen schiet dat het in ieder geval beiden fanatieke uitvoerders
van het regeerakkoord zijn. Daar werden wij in de afgelopen weken zelfs nadrukkelijk
mee geconfronteerd.
 
 Voor de minister geldt dat ook hij getekend heeft voor een bezuiniging
van 9,5 mld. op de sociale zekerheid en dat hij een stap heeft gezet, waarbij
het minimumloon op de tocht wordt gezet. Wij hebben daar al vaker over gediscussieerd
in het kader van de dispensatie van het minimumloon. Er ligt een Algemene
bijstandswet op basis waarvan ruim 300 mln. wordt bezuinigd en een Arbeidstijdenwet
waarin een heel vergaande interne flexibilisering wordt voorgesteld. Toch
vind ik dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid binnen het kabinet
de enige is die nog een beetje het sociale tintje aan paars geeft. Deze woorden
wil ik vergezeld doen gaan van een aantal pluspunten.
 
 Ten eerste noem ik de banenplannen waar de naam van de minister aan verbonden
is. Het is toch een beetje het taboe op het doorbreken van het idee dat je
de collectieve sector niet mag uitbreiden. Ten tweede denk ik aan het inzetten
van uitkeringsgeld voor werkgelegenheid. Ten derde noem ik
de uitbreiding van de rechtsbescherming voor de mensen die de meest flexibele
contracten hebben. Ten vierde – ik weet dat dit punt de minister na
aan het hart ligt – noem ik de werkloosheidsbestrijding onder migranten.
Collega Adelmund sprak er ook over. Ten vijfde noem ik het agenderen van het
thema medezeggenschap via de behandeling van de Wet op de ondernemingsraad
die nog zal volgen.
 
 Het beeld dat hierbij opdoemt is dat deze minister zo af en toe binnen
het kabinet een eenzaam gevecht voert. Waar je op basis van de politieke verhoudingen
zou verwachten dat de VVD wat geïsoleerd zou staan op dat sociale thema,
is het verschil tussen Wijers en Zalm in het kabinet eigenlijk alleen voor
fijnproevers waar te nemen. De staatssecretaris daarentegen laat zich geen
strobreed in de weg leggen. Hij mag dan overuren maken; zij worden goed betaald.
Hij haalt het ene na het andere miljard binnen. Dat leidt bij de PvdA-fractie
tot de reactie dat zij zich gebonden heeft aan het regeerakkoord. Alsof je
niet ooit zelf hebt besloten om daarmee in zee te gaan.
 
 Voorzitter! Ik zou het sociale gehalte van het kabinet af willen meten
aan drie hoofdthema's: werkgelegenheidsbeleid en arbeidsmarktbeleid, armoedebestrijding
en de toekomst van het sociale stelsel. Ten eerste het werkgelegenheidsbeleid
en arbeidsmarktbeleid. De eerste zin in de Sociale nota luidt: tekort aan
werkgelegenheid is de grootste zorg die het kabinet heeft. Als je de ontwikkelingen
op een rij zet, zal het kabinet – overigens met ons – die zorg
nog gedurende lange tijd houden. Onder de meest gunstige economische omstandigheden
is de banengroei namelijk maar net iets omvangrijker dan de groei van het
arbeidsaanbod. Dat geeft natuurlijk te denken. De daling van de werkloosheid
is zeer licht. Er is elke keer een stabilisering te zien van de werkloosheid
op een hoger niveau. Feitelijk moet gesproken worden van een tekort van 1
miljoen en misschien van 1,5 miljoen banen en daarbij moeten de mogelijkheden
worden betrokken die gedeeltelijk arbeidsongeschikten, ouderen en vrouwen
die weer sollicitatieplichtig worden hebben, etc. Dan is het 40.000-banenplan
slechts een druppel op de gloeiende plaat. Het is overigens een noodzakelijke
druppel op de gloeiende plaat, ondanks alle kritiek die je op dat soort regelingen
kunt hebben. Kan de minister mij zeggen hoe het zit met de uitvoering? Ik
doe dat expliciet omdat ik een brief op mijn bureau zag dwarrelen.
 
 Aangezien het kabinet zelf het thema werk, werk, werk tot het belangrijkste
heeft uitgeroepen, moet je constateren dat als het gaat om de prestaties,
zowel kwantitatief als kwalitatief, dit kabinet zich niet onderscheidt van
vorige kabinetten. Willen de bewindslieden daarop reageren?
 
 De huidige, nog steeds veel te omvangrijke werkloosheid vraagt naar onze
mening om een veel onconventioneler offensief dat de structuur van de economie
raakt. Ik wil daarbij vijf punten noemen. Twee daarvan betreffen het creëren
van nieuw werk. Dat zijn structuurmaatregelen.
 
 1. Ik heb de bewindslieden van Sociale Zaken, vooral de minister, gemist
tijdens het debat over de lastenverschuiving dat bijvoorbeeld gisteren in
de Eerste Kamer werd gehouden. Het ging daarbij om de lastenverschuiving van
arbeid naar milieu. Zou hij vanuit de invalshoek van de werkgelegenheid daarover
een exposé kunnen geven?
 
 2. De financieringsgrondslag voor de sociale zekerheid. Door collega Van
Zijl is die grondslag uitgewerkt naar aanleiding van het Rotterdamse experiment.
Vaker heb ik bij de behandeling van de begroting voor Sociale Zaken het thema
van de financieringsgrondslag voor de sociale zekerheid genoemd. Wij moeten
ons niet uitsluitend en alleen richten op arbeid, maar ook kijken naar toegevoegde
waarden, produktie en dergelijke. Dat komt neer op hetgeen in het Rotterdamse
experiment gebeurt. Dat experiment zou naar mijn mening de volledige ondersteuning
van het kabinet moeten hebben. Het zou misschien een stap op weg kunnen zijn
naar een structuurwijziging. Er zijn natuurlijk altijd nadelen te formuleren,
maar vroeg of laat moet je tot de conclusie komen dat via de huidige structuur
wij te maken krijgen met maximaal 130.000 banen en een aanbod van 90.000.
Al met al schiet dat niet erg op.
 
 3. Herverdeling. Daarvoor bestaat over het algemeen aandacht, ook in de
Sociale nota. Ik mis echter het fiscale instrument. Ik vond het jammer dat
collega Van Zijl daarover niet sprak. De heer Wallage heeft daarover bij de
algemene politieke beschouwingen gesproken, maar was teleurgesteld in de reactie
van het kabinet. Er moeten concrete stappen gezet worden om het fiscale instrument
in te zetten om herverdeling van arbeid te stimuleren en niet voortdurend
te beginnen aan die onderkant. Je krijgt dan knelpunten waardoor mensen op
het gebied van herverdeling niet zelfstandig zijn. Ik bedoel daarmee het bovenminimale
niveau.
 
 4. Het wettelijke recht op deeltijdarbeid. Er is een initiatiefwetsvoorstel
dat gereed is voor plenaire behandeling. Ik verheug mij op de behandeling
daarvan. Ik hoop op een minder negatieve reactie van dit kabinet op dit punt
dan van het vorige.
 
 5. Het initiatief met betrekking tot de wet op de loopbaanonderbreking.
Daarover komen wij volgende week uitgebreider te spreken. Het is een van de
mogelijkheden in het kader van een betere verdeling van arbeid en zorg. Het
is een modern, toekomstgericht herverdelingsinstrument dat naar mijn mening
op dit moment wettelijk geregeld zou moeten worden.
 
 Voorzitter! De slogan werk, werk, werk is misschien nietszeggend geworden.
De vraag is welke opvattingen en ambities er schuil gaan achter de ideeën
van het kabinet over werkgelegenheid. Als je het debat hoort dat daarover
de afgelopen maanden is gevoerd, zou je drie hoofdstromingen kunnen onderscheiden.
 
 De eerste hoofdstroming is de benadering van de mensen die zeggen dat
het vooral een tijdelijk probleem is dat via demografische ontwikkelingen
over een jaar of vijftien wel wordt opgelost. Het gaat dan om een beetje meer
scholing, een beetje meer flexibiliteit. Dan komen wij er wel. Wij moeten
even door de zure appel heen bijten.
 
 De tweede hoofdstroming is van de traditionele economen en de werkgevers.
Zij zeggen dat de Oosteuropese en Aziatische tijgers een reëel gevaar
zijn voor onze concurrentiepositie. Wat wij moeten hebben is minder overheid,
meer markt, minder regels, meer dynamiek, meer inkomensongelijkheid. Dat is
een beetje de neo-liberale trend. Ik zou het kabinet in belangrijke
mate zodanig willen en moeten typeren op basis van de ervaring.
 
 De derde hoofdstroming is de groep die zegt dat wij veel meer aandacht
zouden moeten hebben voor de sociale verhoudingen. Economische groei heeft
ook kwalitatieve consequenties. Concurrentie kan ten koste gaan van milieu.
Produktiviteitsgroei kan ook ten koste gaan van werknemers als het gaat om
de uitvallers die op de arbeidsmarkt ook zijn waar te nemen. De conclusie
is dan dat je moet erkennen dat volledige werkgelegenheid er voorlopig niet
in zit. Neem iets meer afscheid van een voltijdlevende samenleving. De pure
fixatie op betaalde arbeid zou dan plaats kunnen maken voor meer aandacht
voor milieu, voor zorg, voor emancipatie en voor participatie. In die laatste
stroming vindt mijn fractie zich verreweg het beste thuis.
 
 Voorzitter! Ik vraag de minister op die punten te reageren. Zelf zie ik
ook wel dat de groei van banen voor het kabinet een afleiding is van de financieel-economische
aanpassing van Nederland aan zijn omgeving. Ik denk daarbij aan de criteria
die voor de EMU gesteld zijn. Ik heb zelf de indruk dat de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid in ieder geval wel een bepaalde verschuiving in zijn
denkpatroon op dat punt aanbrengt als hij in oktober in Het Parool zegt: dan,
de huidige ontwikkelingen in aanmerking genomen, praat ik niet meer over volledige
werkgelegenheid maar over op weg naar een volledige deelname.
 
 Een ander recept van het kabinet is de lastenverlichting. In het debat
van de afgelopen maanden is al vaker de relatie gelegd tussen lastenverlichting
en werkgelegenheid. Dat is voor mijn fractie absoluut geen automatisme. Ik
zou nog eens heel nadrukkelijk van het kabinet willen weten, op welke manieren
het de Kamer inzichtelijk wil maken dat die lastenverlichting ook daadwerkelijk
tot uitbreiding van de werkgelegenheid leidt. Dat moet meetbaar en controleerbaar
zijn. Er zijn buiten deze zaal ook fantastische afspraken gemaakt, bijvoorbeeld
tussen Wallage en Stekelenburg, maar die zouden toch echt een keer verzilverd
moeten worden. Ik vind de lastenverlichting te veel een dogma.
 
 Voorzitter! Een volgend punt is de discussie over flexibilisering. Flexibilisering
zou ook goed zijn voor werkgelegenheid. Maar in de nota die ik daar gisteren
over zag, wordt er nog niet een begin van een poging gedaan om ook daadwerkelijk
dat verband te leggen. Dat is een belangrijk punt van kritiek. Dan wordt het
dus op dat punt al weer snel dogmatiek. Natuurlijk kan een flexbaan een opstapje
zijn naar een vaste baan, maar of daarmee het volume aan werk groter wordt,
is nog maar zeer de vraag. Dat niet alleen het kabinet maar ook de paarse
fracties daar hopeloos over verdeeld zijn, hebben wij de afgelopen uren kunnen
aanschouwen. Dat men daar buiten deze Kamer al ongelooflijk lang mee bezig
is, verraadt een soort loopgravenoorlog, terwijl ik mij afvraag waar nu precies
de exacte meningsverschillen zitten. Dat mag misschien straks duidelijk worden
uit de bijdragen van de heren Bakker en Van Hoof.
 
 Dat het kabinet de vluchtweg via de Stichting van de arbeid genomen heeft,
vind ik niet erg fraai. Ik vind het echter ook niet rampzalig. Sommige voorstellen
met betrekking tot de flexibilisering kunnen, wat mij betreft, een tijdje
daar blijven. Dat geldt vooral voor de verlenging van de proeftijd. Dat vind
ik namelijk een van de meest in het oog lopende voorstellen. Daar ziet mijn
fractie in ieder geval niets in. Het is een langere periode van het vogelvrij
verklaren van werknemers en zij hebben een zeer gebrekkige bescherming. Volgens
mij is het ook niet nodig, omdat veel ondernemingen al een proeftijd combineren
met een contract voor bepaalde tijd, bijvoorbeeld een contract voor een jaar.
De minister mag dan zeggen dat dat niet de bedoeling is, maar dat gebeurt
voluit. Ik zal daar hier geen groot pleidooi voor houden, maar het kan en
nogmaals: zoveel is er ook niet mis aan.
 
 Voorts vraag ik mij af welk probleem het kabinet nu denkt op te lossen
met het afschaffen van het vergunningensysteem uitzendarbeid. Die vraag valt
ook te stellen als het gaat om de bescherming tegen de opzegging van het tijdelijke
contract. Voorgesteld wordt om die pas bij de derde verlenging in te laten
gaan. Op het punt van het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst en ook
op het punt van de minimumbeloning van oproepkrachten is er sprake van een
verbetering.
 
 Al met al vindt mijn fractie het tot nu toe, bij eerste lezing, een teleurstellende,
wat rommelige en weinig samenhangende nota die ook nog eens voorbijgaat aan
de flexibilisering die al geïntroduceerd is. Ik kijk ook naar collega
Bakker als het gaat om de Arbeidstijdenwet, om de Winkeltijdenwet en om de
Ziektewet. Het is waarschijnlijk voor hem nooit genoeg, maar dan laat zich
de vraag stellen wat nu precies de interpretatie is van flexibiliteit en zekerheid.
Elke partij is immers voor flexibiliteit en zekerheid, elke partij is voor
dynamiek en bescherming, maar elke partij verstaat er iets anders onder. Daarom
kunnen wij dat soort credo's maar beter achter ons laten.
 
 Voorzitter! Niet voor niets wordt in de commentaren rondom deze nota alweer
de vergelijking getrokken met de flexibiliteit op de Amerikaanse arbeidsmarkt.
De draaideurconstructie die ik daar in oktober heb waargenomen, maakt het
in ieder geval voor mijn fractie tot een onderwerp dat een terughoudende benadering
vraagt. De consequenties van die draaideurconstructie zijn immers zeer vergaand.
Dat zou de heer Bakker toch ook moeten weten!
 
 Een tweede hoofdpunt is het armoedevraagstuk. Mijn fractie is teleurgesteld
over de nota "De andere kant van Nederland". De kritiek is dat die nota te
veel een opsomming bevat van voornemens die al in de pen zaten. Er wordt bijvoorbeeld
breed uitgepakt over de kindertabel en de IHS. Dat is echter een gebrekkige
reparatie van een ander voorstel, namelijk de aanpassing van de kinderbijslag.
Het is voor een deel ook dweilen met de kraan open. Aan de ene kant wordt
er zo'n nota gepresenteerd, terwijl wij aan de andere kant de staatssecretaris
van VROM horen zeggen dat volgend jaar de huurstijging maximaal 6,5% mag zijn.
Dan kunnen wij dus volgend jaar weer een armoedenota presenteren. Dat vind
ik ook een slechte zaak. Het doet, wat ons betreft, geen recht aan het structurele
probleem, dat je ook structureel zou moeten oplossen. De bewindslieden weten
dat de fractie van GroenLinks al regelmatig gepleit heeft voor het geven van
een structurele verhoging in vier jaar van vier keer 2,5% aan langdurig uitkeringsgerechtigden op het minimumniveau.
 
 Het doet ook geen recht aan die mensen en organisaties die jarenlang geknokt
hebben om dit thema hoog op de politieke agenda te krijgen. Daarom doe ik
vier voorstellen die de armoede gerichter bestrijden.
 
 1. De invoering in de ABW van een eenvoudige, landelijke vrijlatingsnorm
van ƒ 100 per maand na een werkloosheid van minimaal een jaar en van ƒ
200 na twee jaar. Gemeenten mogen daar natuurlijk ten gunste van de betrokkene
van afwijken. Bij de bepaling van de huursubsidie mag geen rekening worden
gehouden met die vrijlating.
 
 2. Invoering van kwijtschelding van schulden aan de gemeenten bij uitstroom
van de uitkeringsgerechtigden. Wie er dus in slaagt om werk te vinden en minimaal
twaalf maanden buiten de bijstand blijft, heeft recht op die kwijtschelding.
 
 3. De ouderenaftrek voor alleenstaanden alsmede de verhoging van de algemene
ouderenaftrek zou natuurlijk in 1996 ingevoerd moeten worden. Het is heel
raar om na jarenlange discussie hier het thema armoede te agenderen en met
voorstellen te komen die in 1997 en 1998 ingaan. Ik denk dat de situatie acuter
is. In ieder geval zou het in 1997 in moeten gaan. Daarnaast wil ik de alleenstaande-ouderenaftrek
verdubbelen voor die 300.000 personen, waarvan 250.000 vrouwen, die de kale
AOW hebben dan wel een aanvullend pensioen tot maximaal ƒ 200 bruto
per maand. Het betreft hier de helft van al die alleenstaande ouderen. Zij
die het beter hebben en een wat forser aanvullend pensioen hebben, hoeven
volgens mij in het kader van de armoedenota niet bediend te worden.
 
 4. Het drempelbedrag in de bijzondere bijstand moet verdwijnen. De gemeenten
moet de mogelijkheid worden gegeven om mensen die langdurig op een minimum
zitten, bijvoorbeeld na drie jaar, een bedrag ineens te geven van zeg ƒ
800.
 
 Ik hoop en verwacht steun, in dit debat dan wel in het komende debat over
de nota zelf. Ik denk dat mensen die er jarenlang relatief op achteruit zijn
gegaan inkomensondersteuning verdienen. Het is een belangrijk thema, dat wij
nu niet moeten laten weglopen. In Amerika ben ik heel indringend geconfronteerd
met armoedeproblemen. Misschien dat ik even mag vertellen over mijn ervaring
daar, in een halve minuut. Ik heb mij daar verstaan met particuliere organisaties
die aan armoedebestrijding deden. Ik ben een paar keer bezig geweest met organisaties
voor transporten om voedsel aan dak- en thuislozen aan te bieden. Je wordt
dan geconfronteerd met ervaringen die je tot in de lengte der jaren op het
netvlies blijven staan. Je wordt geconfronteerd met lange rijen van mensen
en kinderen, die gewoon puur jarenlang honger hebben. In New York, aan de
oostkant, wonen mensen in honderden meters aan dozen. Het wordt alleen daar
gedoogd. Daar woont bijna niemand meer. Bij de ijzige wind, dit soort temperaturen,
zouden zij bijna letterlijk doodvriezen. Ik zeg niet dat Nederland dit soort
van beschavingsniveau heeft. Sterker nog, dat moeten wij niet hebben. Wij
moeten wel bij de oplossing van dit soort vraagstukken ook zien hoe de ontwikkeling
in een bepaald aantal toonaangevende landen is, waar men geweldig is doorgeschoten
en waar armoedebestrijding eigenlijk geen thema is.
 
 Het laatste punt zal ik kort houden, om wille van de tijd. Ik realiseer
mij dat goed. Dat laatste punt is het thema van de sociale zekerheid.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Hoeveel tijd denkt u nog nodig te hebben? U bent over uw spreektijd heen,
ook voor de tweede termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Rosenmöller (GroenLinks):
 
 Dan heb ik niet meer tijd. Ik doe dan een beroep op uw souplesse om mij
in staat te stellen om in één minuut af te ronden.
 
 De minister zei vorig jaar "Ich bin ein Rheinländer". De staatssecretaris
kan hem dat volgens mij na de privatisering van de ziektewetplannen, waarin
toch wel heel ver vooruitgelopen wordt op de ons omringende landen, niet nazeggen.
Ik wil dat in de discussie – laat ik daarmee afronden – over de
toekomst van het sociale stelsel ook dat meegenomen wordt wat binnen en buiten
GroenLinks wordt bediscussieerd over een voetinkomen, een gedeeltelijk basisinkomen
of een systeem van negatieve inkomstenbelasting, zeer serieus wordt overwogen
en van kanttekeningen wordt voorzien. Ik denk dat dit de uitgangspunten van
het toekomstige stelsel, die moeten worden gedefinieerd op het punt van individualisering
en activering, een stap dichterbij zal brengen.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 12.50 uur tot 13.45 uur geschorst.
 
 
 
 
 Voorzitter: Deetman
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan, dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-35-2669-2695.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl