Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 16 april 2003 te Athene totstandgekomen Verdrag betreffende de toetreding van de Tsjechische Republiek, de Republiek Estland, de Republiek Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, de Republiek Polen, de Republiek Slovenië en de Slowaakse Republiek tot de Europese Unie, met Toetredingsakte, Bijlagen en Protocollen (Trb. 2003, 74) (28972, R1738);  het Europadebat, Staat van de Unie (29201).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 765-788

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-02-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 17, pagina 765-788

10-02-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29201Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28972Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 10 februari)Pagina 765-765
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2004 (29200 XIII)Pagina 831-853
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 16 april 2003 te Athene totstandgekomen Verdrag betreffende de toetreding van de Tsjechische Republiek, de Republiek Estland, de Republiek Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, de Republiek Polen, de Republiek Slovenië en de Slowaakse Republiek tot de Europese Unie, met Toetredingsakte, Bijlagen en Protocollen (Trb. 2003, 74) (28972, R1738); Voortzetting van het Europadebat, Staat van de Unie (29201)Pagina 810-831
Lijst van besluiten (dinsdag 10 februari 2004)Pagina 853-853
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2004 (29200 XIII)Pagina 788-810
Behandeling van de wetsvoorstellen: -Wijziging van de Algemene wet gelijke behandeling en enkele andere wetten ter uitvoering van richtlijn nr. 2000/43/EG en richtlijn nr. 2000/78/EG (EG-implementatiewet Awgb) (28770); - Wijziging van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 en van de Faillissementswet in verband met de uitvoering van richtlijn nr. 2001/17/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 19 maart 2001 betreffende de sanering en de liquidatie van verzekeringsondernemingen (PbEG L 110) (29297); - Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (29328); en twee andere wetsvoorstellen (29333l; 29339)Pagina 765-765
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 16 april 2003 te Athene totstandgekomen Verdrag betreffende de toetreding van de Tsjechische Republiek, de Republiek Estland, de Republiek Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, de Republiek Polen, de Republiek Slovenië en de Slowaakse Republiek tot de Europese Unie, met Toetredingsakte, Bijlagen en Protocollen (Trb. 2003, 74) (28972, R1738); het Europadebat, Staat van de Unie (29201).Pagina 765-788
Ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 10 februari 2004)Pagina 853-854

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 135 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de behandeling van het wetsvoorstel
Goedkeuring van het op 16 april 2003 te Athene totstandgekomen Verdrag betreffende
de toetreding van de Tsjechische Republiek, de Republiek Estland, de Republiek
Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, de Republiek Hongarije,
de Republiek Malta, de Republiek Polen, de Republiek Slovenië en de Slowaakse
Republiek tot de Europese Unie, met Toetredingsakte, Bijlagen en Protocollen
(Trb. 2003, 74) (28972, R1738);het Europadebat,
Staat van de Unie (29201).De voorzitter:Ik heet van ganser harte welkom de minister en de staatssecretaris van
Buitenlandse Zaken.De beraadslaging wordt geopend.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Door de wonderen van de moderne techniek kon ik gisteravond
de heer Bot, onze minister van Buitenlandse Zaken, in Washington zien spreken
naast de minister van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten, die hem
een "dedicated transatlanticist" noemde, wat iets te maken schijnt te hebben
met de waarde die de minister hecht aan goede banden met de Verenigde Staten.
Zijn grote politieke voorganger Schaepman noemde zich ultramontaan, waarmee
hij zijn verbondenheid met Rome uitdrukte. Ik hoop dat deze
ultraoceanist dezelfde moderatie zal betrachten als indertijd Schaapman, want
er zijn wel enige problemen met wat er aan de andere kant van de oceaan gebeurt.De PvdA-fractie zal vandaag haar deel van het debat met de regering beperken,
niet alleen vanwege de beperkte spreektijd. Het kernpunt is de uitbreiding
van het aantal leden van de EU. Dan heb ik het niet alleen over de tien waarover
dit verdrag gaat, maar ook over Turkije als mogelijke verdere uitbreiding
en als lakmoesproef voor onze intenties met de Europese Unie. Als wij goed
ons werk zouden doen, dan zouden wij in deze Kamer nauwkeurig het rapport
moeten bespreken van de Europese Commissie van november jl., waarin deze naloopt
in hoeverre de tien toetreders voldaan hebben aan de opgestelde zware criteria
en in hoeverre vrijwaringsmaatregelen zullen worden genomen in de gevallen
waarin landen niet voldoen aan die criteria, waarbij voedselzekerheid, bewaking
van de buitengrenzen, justitie en corruptie de bekende knelpunten zijn. In
de praktijk beschouwt echter eenieder aanneming van het verdrag als een gelopen
wedstrijd. Al is de IGC mislukt – voorlopig – en de Conventie
met haar institutionele verbeteringen niet aanvaard, al voldoet een aantal
toetreders kennelijk nog lang niet aan alle eisen, toch gaat het allemaal
door. En dan verbazen wij ons over het toenemende Euroscepticisme, zelfs in
Nederland! Nogmaals, ik begrijp wel waarom het allemaal zo is, maar het is,
zoals ik heb gemerkt, buitengewoon moeilijk aan het publiek uit te leggen
dat hoewel in december een poging tot verbetering van de institutionele verhoudingen
binnen de Europese Unie is mislukt, gewoon wordt doorgegaan met een uitbreiding
van tien waarbij die verbetering hard nodig is.Aan de overzijde van het Binnenhof is wel enige opwinding over de vraag
of Nederland ook gebruik zal maken van de mogelijkheid om arbeidsmigratie
uit het Oosten in de eerste jaren te beperken. Dat is typisch een discussie
die wij hadden moeten voeren, maar niet hebben gevoerd, in de jaren waarin
de EU onderhandelde met de toetredende landen. Nu voert de vaste commissie
voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer discussies met staatssecretaris
Rutte over beperking tot pakweg 22.000 mensen. Ik herinner mij geen opgewonden
debatten in de Kamers bij Sociale Zaken toen over de voorwaarden voor arbeidsmigratie
werd onderhandeld met de toetreders.De aanneming van dit verdrag is dus een ritueel, maar wel een wezenlijk
ritueel. Het verdrag markeert immers definitief de opheffing van het IJzeren
Gordijn dat door Europa heeft gelopen. Het markeert ook het weergaloze succes
van een van de meest indrukwekkende staatkundige projecten die de wereldgeschiedenis
ooit heeft gekend: de Europese integratie na 1945. Het welslagen daarvan is
mede te danken aan de dreiging die de Sovjet-Unie voor onze Westerse veiligheid
betekende. Het is navrant dat diezelfde dreiging voor acht van de nu toetredende
staten een halve eeuw knechtschap onder die Sovjet-Unie heeft betekend. Alleen
al daarom is hun toetreding een daad van simpele rechtvaardigheid.Een visie op de criteria voor toekomstige uitbreiding ontbreekt echter.
Gaan wij nu wij de Slaven, de Balten en de Magyaren verwelkomen door met de
andere Slavische volkeren in de Balkan en aan de oostgrens? Of laten wij het
bij de Bulgaren? En komen na de Roemenen de Moldaven? Schuiven wij de discussie
weer voor ons uit om straks onszelf weer te beschuldigen van sluipende besluitvorming?Voor die acht ligt de toetreding zoals gezegd om historische, culturele
en economische redenen en om veiligheidsredenen voor de hand. Voor Cyprus,
verdeeld als het is tussen Griek en Turk, al iets minder. Voor Malta geldt
dat het tweemaal een heldhaftige rol speelde ter verdediging van Westerse
waarden: in 1941, toen het als Britse basis wezenlijk was voor de strijd om
Noord-Afrika, en al in 1565 – nog voordat deze zaal werd gebouwd –
toen de Johannieter Ridders de overweldigende aanval van de Turkse sultan
wisten af te slaan. De Spanjaarden die met Venetië de strijd voerden
tegen de Turken versloegen deze vervolgens in 1571 bij Lepanto. Al die Spaanse
inspanningen waren reden waarom wij in 1568 het Spaanse juk van ons af konden
slaan. Want de Spanjaarden hadden weinig aandacht voor onze moeraspoelen in
het noorden.Hiermee komen wij dus op de Turken. Turkije is al sinds 1949 lid van de
Raad van Europa en van de NAVO. In 1963 is aan Turkije gezegd dat het in aanmerking
kwam voor toen nog het EEG-lidmaatschap. Dat is in 1999 nog eens bevestigd
voor de Europese Unie. In december moet de Europese Unie beslissen of zij
al dan niet de onderhandelingen met Turkije ter zake opent. Dat is afgesproken,
en nu pas barst de discussie los. Weer zo'n voorbeeld van hoe parlementen
de EU-ontwikkelingen op hun beloop laten om pas wakker te worden als het juiste
moment daarvoor al is gepasseerd. Al die tijd heeft het Nederlandse parlement
zich nimmer uitdrukkelijk over dit onderwerp uitgesproken. Toch zal dit nu
moeten gebeuren, want Turkije is tegelijk de aanleiding om de vraag te beantwoorden
tot hoever de Europese Unie zich zal uitbreiden. Tot Wladiwostok? Tot Bakoe?
Tot Jeruzalem? Tot Marakesh? Dat zijn overigens, Marakesh uitgezonderd, allemaal
steden die binnen het gebied van de Raad van Europa vallen. Als wordt gerept
van sluipende besluitvorming, zoals het Handelsblad op de 19de januari jl.
deed – het Handelsblad wordt door sommigen NRC genoemd – en de
VVD ons in verhalen die ik las in deze kwestie beschuldigt van salamitactiek,
dus geen behoorlijke besluitvorming op dat terrein, dan is mijn tegenvraag:
waar waren wij toen die sluipende besluiten werden genomen? In zijn voor een
historicus wel erg oppervlakkig artikel in NRC Handelsblad van 3 februari
zegt Thomas von der Dunk dat er drie redenen worden aangevoerd om Turkije
toe te laten tot de Europese Unie. Eén argument wordt ontleend aan
geopolitieke motieven, een aan historische motieven en een aan de integratie
van Turkse minderheden in de EU. Hij haalt ze alledrie onderuit en concludeert:
"niets pleit voor Turkije bij de EU."Maar wat waren de werkelijke redenen om de acht wel toe te laten? Veiligheid,
economisch belang, waardengemeenschap en historische schuld. Die laatste overweging
geldt voor Turkije niet, al hebben wij in de periode 1945-1990 zeer geprofiteerd
van het NAVO-lidmaatschap van Turkije, gelegen aan de zachte onderbuik van
de voormalige Sovjet-Unie. En wat betreft de veiligheid? Turkije
is nog steeds van groot belang voor onze veiligheid, niet tegenover de "roden",
maar tegenover het fundamentalistisch gevaar. Sinds Ataturk 80 jaar geleden
streeft Turkije ernaar een seculiere staat te zijn. Ook hier speelt het geopolitieke
element. Kan Turkije zich als seculiere staat handhaven en Europese waarden
in het beleid toepassen, dan speelt het een wezenlijke rol in de nieuwe strijd
tegen nationalisme en politiek fundamentalisme. De 70 miljoen Turken dan als
bondgenoten hebben, is voor onze veiligheid van grote betekenis. Gezien vanuit
de oervisie van de Europese integratie – namelijk nooit meer oorlog –
past Turkije dus geheel in het beeld.Er is natuurlijk ook een economisch belang, zij het op termijn nu Turkije
op dit terrein nog zo ver achterloopt. Dat geldt trouwens op dit moment voor
Polen ook, maar toch treedt dit land toe.De argumenten tegen komen uit een heel andere hoek, te weten die van de
waardengemeenschap en de vermeende historische, culturele en religieuze verschillen.
Deze zijn op zichzelf onloochenbaar, zoals ook werd vastgesteld in genoemd
artikel in NRC Handelsblad, al zal de redactie overigens zeker niet bedoelen
dat aan Europa joods-christelijke tradities ten grondslag liggen en dat Turkije
om die redenen niet mag meedoen. Zijn die verschillen echter wel het criterium?
Moeten Oekraïne en Rusland dan wel lid worden omdat die verschillen met
deze landen zoveel kleiner zijn? Zo niet, waarom dan niet? Het antwoord vergt
een visie op de toekomstige uitbreiding van de EU die nu ontbreekt. Nu wij
Slaven, Balten en Magyaren verwelkomen, gaan wij vervolgens door met de andere
Slavische volkeren in de Balkan en aan de oostgrens? Of laten wij het bij
de Bulgaren? En na de Roemenen de Moldaven? Schuiven wij die discussie weer
voor ons uit om straks onszelf weer te beschuldigen van sluipende besluitvorming?
Zo bekeken wordt de discussie over Turkije de lakmoesproef voor wat wij eigenlijk
willen met de EU. Is het denkbaar dat er toch twee Europa's zijn? Die van
de gemeenschappelijke veiligheid en economisch belang en die van de gemeenschappelijke
culturele waarden? De PvdA heeft de neiging, Turkije te rekenen tot het Europa
van veiligheid en markt, maar dan alleen als tot het veiligheidsbelang wordt
gerekend de belofte van Turkije de wezenlijke waarden van democratie, rechtsstaat
en grondrechten te aanvaarden. Die belofte heeft Turkije gedaan in de sfeer
van de Raad van Europa. De Raad van Europa heeft bijvoorbeeld gedaan gekregen
dat de doodstraf is afgeschaft. Zeker, er moet nog een hoop gebeuren, zoals
ik als rapporteur van de Raad van Europa ook heb geconstateerd als het gaat
om de nakoming van beslissingen van het Hof van de mensenrechten in Straatsburg.
Opening van de onderhandelingen maakt het echter mogelijk om krachtig steun
te geven aan het moderniseringsstreven van de Turken. Dat kan tijd kosten,
misschien moet het in fasen, maar als het succesvol is, is het een grote overwinning.Ook de EU zelf zal moeten worden hervormd. Het landbouwbeleid en de structuurfondsen
zijn niet te handhaven als Turkije erbij komt. Ook zal het buitenlands beleid
van de EU anders worden met een Turkije als lid dat grenst aan de grote internationale
crisishaarden. De onderhandelingen zouden wat ons betreft in december 2004
geopend kunnen worden. Dit mede omdat dan alle EU-programma's om Turkije bij
te staan bij zijn economische en democratische ontwikkeling in werking kunnen
treden, zodat de druk op hervormingen in Turkije wordt opgevoerd en de Turken
uitzicht wordt geboden op een toekomst binnen de EU.Hoe zit het dan met de gemeenschap van culturele waarden die de EU zou
moeten worden? De Polen zullen straks Oekraïne erbij willen hebben als
buffer tegen Rusland. Moet Rusland zelf, inclusief Wladiwostok, er ook bij?
Men zegt dat Europa zich uitstrekt tot de Oeral en de Kaukasus. De Raad van
Europa heeft die consequentie al getrokken en heeft nu ook 45 leden. Men zou
kunnen stellen dat die gemeenschap van culturele waarden met Oekraïne,
Wit-Rusland en Rusland toch wel blijft bestaan. Als zij in Oost-Europa een
eigen soort EU vormen, kan daarmee nauw worden samengewerkt, maar toetreding
van deze landen is gezien hun gezamenlijke omvang op dit moment niet goed
voor te stellen. Zo gezien is de keuze die wij moeten maken voor veiligheid,
dus voor toetreding van Turkije op termijn, een toetreding waarvoor althans
de onderhandelingen kunnen worden geopend en waarvan de voorwaarden stevig
zullen zijn, zoals ze trouwens al waren bij de nu tien toetredende staten.
De PvdA-fractie legt deze wat nuchtere analyse graag aan de regering voor
in de hoop dat zij ook een bijdrage aan deze analyse wil geven. Tot december
hebben wij toch niet zo vreselijk veel tijd meer en in december is Nederland
bovendien voorzitter van de Europese Unie. Mijn fractie is zich ervan bewust
dat deze keuze afwijkt van de opvatting van hen die Europa vooral zien als
een cultureel project en die stellen dat de Turken met hun zeer afwijkende
culturele traditie, zonder Renaissance en Verlichting, zonder Vermeer, Bach,
Kant, Voltaire en Tolstoj, met hun islamitische traditie niet in Europa zouden
passen, ook al heeft Ataturk overigens zijn land al 80 jaar geleden op Europa
gericht. Zij richten hun ogen op mogelijke grote migraties van dragers van
deze andere cultuur naar het Westen waar zij al vooruitgeschoven posten hebben
en die voor 80% hun echtgenoten blijven betrekken uit Turkije. Wordt –
en ik citeer nog steeds mensen die bezwaar hebben tegen toetreding van Turkije –
integratie niet onmogelijk zonder aanvullend beleid, onder andere op dit speciale
punt van de migratie?Het zijn begrijpelijke tegenwerpingen en die klinken in alle nuchterheid
ook in het debat binnen mijn fractie, maar om geopolitieke en economische
redenen kiezen wij uiteindelijk toch voor toetreding. Als de uitkomst van
de analyse wordt dat Turkije moet kunnen toetreden, dan mag dat niet gebaseerd
zijn op culturele tradities, zoals ik wel in christen-democratische kring
heb gehoord. Ik herinner mij dat een grote Duitser als Helmut Kohl zich heeft
laten ontvallen dat Turkije niet bij Europa zou horen omdat het niet behoort
tot de christelijke traditie. Een dergelijk standpunt steunt mijn fractie
absoluut niet. Als genoemde analyse leidt tot een afwijzing van Turkije, moet
dat ook nu tegen de Turken worden gezegd. Die boodschap zal ongetwijfeld hard
aankomen bij een volk dat zich juist de laatste paar jaar en – dat is
nog het meest merkwaardig – ook nog onder een regering die voortkomt
uit de gematigd islamitische partij, steeds meer op de EU heeft
ingesteld. De gevolgen van een afwijzing kunnen zeer wel bestaan uit een radicalisering
in plaats van een democratisering van Turkije. Dat moeten wij ons wel realiseren.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. De lijn van de heer Jurgens met betrekking tot Turkije kan
ik een heel eind volgen. Hij begon zijn betoog met de wat teleurgestelde opmerking
dat het parlement eigenlijk alleen maar "ja" kan zeggen en dat het bovendien
ook nog te laat is om invloed uit te kunnen oefenen op de beoordeling van
het toetredingsverdrag. Tegelijkertijd stelt hij dat Turkije er volgens zijn
fractie wel bij moet. Zou het dan niet handig zijn om te leren van het verleden
en om te proberen de rol van het parlement serieuzer te maken? Zou het niet
mogelijk zijn om een gezamenlijke commissie van Eerste Kamer en Tweede Kamer
in te stellen die de toetredingspolitiek, het opstellen van de criteria en
het voeren van de onderhandelingen volgt, wellicht te beginnen met Turkije?
Als daartoe wordt gekomen, hoeft de volgende keer ook niet meer die kritiek
te worden geuit dat het parlement als het ware voor voldongen feiten wordt
gesteld!De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Zoals wel vaker heeft de heer Platvoet lucide intervallen
en gedachten. De onderhandelingen met Bulgarije en Roemenië zijn reeds
begonnen, maar het lijkt mij inderdaad voor de onderhandelingen met Turkije
een zeer zinvolle suggestie, te meer gezien de opmerkingen over mogelijke
migratie die op het laatste moment aan de overzijde werden gemaakt. Dergelijke
opmerkingen horen thuis in de onderhandelingen over toetreding en moeten niet
later worden gemaakt. Als je zo'n commissie zou instellen – en u weet
hoezeer ik voor een gezamenlijke commissie van beide Kamers voor dit onderwerp
ben geporteerd – zou dit zeker ook kunnen gelden voor een overweging
over de toetreding van Turkije. Laten wij afwachten wat onze collega's vandaag
in deze Kamer over dit onderwerp te berde brengen.Voor dit debat is weinig tijd beschikbaar. Daar is een beslissing over
genomen en die is begrijpelijk, want er zijn veel andere wezenlijke dingen
die wij moeten bespreken. Toch is het een beetje een illustratie van de stiefmoederlijke
wijze waarop beide Kamers Europa plegen te behandelen. Op dit moment spelen
er heel veel wezenlijke zaken in de Europese Unie. Vandaag komt de Commissie
naar verwachting met een voorstel voor de financiële perspectieven voor
de komende jaren. Dit heeft vergaande gevolgen voor onze eigen begroting en
voor de mogelijkheden van de Unie. Er zijn grote discussies gaande over allerlei
onderwerpen als de handhaving van het stabiliteitspact, de Lissaboninitiatieven,
het Barcelonaproces inzake Middellandse-Zeelanden, enz. Er lijkt een idee
te heersen dat Europa iets is voor de Europawoordvoerders en de buitenlandwoordvoerders
en niet iets voor ons. Gelukkig is er na de oprichting van het Europees bureau
Eerste Kamer in deze Kamer veel meer aandacht gekomen voor dit onderwerp.
Ontwerprichtlijnen worden nu ook aan andere vaste commissies rondgestuurd.
Ik hoop dat hierdoor een veel grotere betrokkenheid ontstaat met wat in Europa
gaande is. Ik ben daar dankbaar voor.In de hoop dat wij in de loop van het komende jaar meer ruimte voor dit
debat kunnen creëren, wil ik nu tot slot daarvoor al een aanzet aangeven.
Mijn fractie zou een wezenlijk debat over de tweede pijler van de Europese
Unie willen houden, dus over het buitenlands- en veiligheidsbeleid en dan
met name over het overleg dat gaande is over de verhouding tussen de Europese
Unie, de WEU en de NAVO en een eigen positie van de Europese Unie. Wij zijn
tenslotte met 450 miljoen mensen, een kwart van de totale wereldeconomie.
Het zou toch te gek zijn dat wij geen eigen defensiepotentieel zouden kunnen
hebben dat kan worden ingezet op momenten dat dit met name ook voor humanitaire
hulp gewichtig zou kunnen zijn. Nu wij een ultraoceanist in ons midden hebben
die buitengewoon veel afweet van wat zich binnen Brussel afspeelt, hoop ik
dat de regering bereid is ons een notitie over dit onderwerp te sturen, opdat
wij daarover een debat kunnen hebben.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Ik heb minister Bot tijdens het debat vorige week
over de NAVO gevraagd of hij wel een correcte Atlanticus is. Hij heeft dit
beaamd. U begrijpt mijn voldoening toen ik gisteravond bijval kreeg van minister
Powell, maar ik vond wat ik vanochtend in de krant las, nog mooier: Minister
Bot doet Amerikanen geen toezegging. Dit roept bij mij een mooi beeld op van
een fiere nieuwe minister van Buitenlandse Zaken die de Amerikanen trotseert.
Hij heeft het overleefd, want hij bevindt zich nu hier in deze zaal om over
Europa te praten. Ik zal dit nu doen namens de fracties van de ChristenUnie
en de SGP.Op 20 september 1988 hield de toenmalige Engelse premier Margaret Thatcher
op het Europacollege te Brugge een rede, waarin onder meer de volgende gedenkwaardige
woorden voorkwamen: "De Europese Gemeenschap is een van de uitingen van de
Europese identiteit. Het is niet de enige. Wij mogen nooit vergeten dat er
ten oosten van het IJzeren Gordijn volkeren die ooit ten volle hun aandeel
hadden in de Europese cultuur, vrijheid en identiteit van hun wortels afgesneden
werden. Wij zullen Warschau, Praag en Boedapest steeds beschouwen als grote
Europese steden." Met die profetische woorden klopte zij als het ware op de
toenmalige "oosterpoort" van wat toen nog West-Europa heette. Ruim een jaar
later ging die poort open, omdat het atheïstisch communisme aan zijn
eigen zielloosheid was bezweken. Vandaag bestaat die poort niet meer, maar
leggen we de laatste hand aan het huis van Europa waarvan mevrouw Thatcher
ons ruim vijftien jaar geleden wees op de cultuurhistorische identiteit.Wat er tussen toen en nu is gebeurd, behoeft niet allemaal gereleveerd
te worden. Vanaf het begin van de jaren negentig in elk geval na de Duitse
hereniging, lag er onze belofte van toetreding van een nog nader te bepalen
aantal Midden- en Oost-Europese landen tot de Europese Unie. Met behulp van
veel financiële middelen, vanuit Brussel en de EU-hoofdsteden, doorliepen
landen een ingrijpend transformatieproces. Dat is nu vrijwel voltooid. Wie
nu nog fundamentele bezwaren opwerpt, heeft geen recht van spreken. Dat anderhalf
jaar geleden door sommige Nederlandse politici om redenen van nationale financiën
zelfs een moment werd gedreigd met een veto, heb ik ervaren
als een moment van ernstige oordeelsverzwakking en politieke woordbreuk. Gelukkig
is iedereen inmiddels weer bij zinnen.Sinds jaar en dag zijn onze fracties overtuigde voorstanders geweest van
deze uitbreiding. Als er op enig moment dan toch gekozen moest worden tussen
verdieping of uitbreiding, dan kozen wij voor uitbreiding. Ik herinner in
dit verband aan een debat in de Tweede Kamer van een jaar of tien, twaalf
geleden met collega Van der Linden; onze positie dienaangaande is niets veranderd.
In de toelichting bij het goedkeuringswetsvoorstel heeft de regering de hele
voorgeschiedenis, stap voor stap, van Raad naar Raad, nog eens opgeschreven.
Dank daarvoor, het was nuttig daar nog eens bij te worden bepaald. Er had
nog aan kunnen worden toegevoegd dat het proces traag verliep en dat menig
politiek leider, in het bijzonder de Franse president Chirac, goede sier trachtte
te maken met beloftes van data van toetreding, die reeds toen, en zeker nu,
als zeer voorbarig konden worden aangemerkt.Intussen is de toetreding van tien nieuwe lidstaten niet zonder risico's,
zeker niet voor de landen zelf. Ter geruststelling wordt nogal eens ter vergelijking
gewezen op de succesvolle ingroei van landen als Spanje, Portugal en Griekenland.
Ook staatssecretaris Nicolaï hoorde ik onlangs die vergelijking maken
en misschien heb ik het zelf ook wel eens gedaan.De vergelijking gaat echter veel minder op dan op het eerste gezicht lijkt.
De autoritaire regimes van Zuid-Europa waren, anders dan de Midden- en Oost-Europese
landen, al langer vertrouwd met het systeem van de markteconomie. Er was toen
nog geen Interne Markt met bijbehorend acquis en er konden lange overgangstermijnen
worden afgesproken. Ondanks de toestroom van binnenlands kapitaal bleven de
belangrijkste economische sectoren in Spanje en de andere landen in binnenlandse
handen. Een begrip als beleidsconcurrentie ontving pas zijn volle betekenis
na de Interne Markt en de Polen en andere naties zullen merken wat dat betekent.
In dit verband wil ik graag horen wat de rechtvaardiging is om de toetredende
landen de verplichting op te leggen van toetreding ook tot de Europese Monetáire
Unie. Deze eis gold in Maastricht namelijk niet. Toetreding tot de EMU betekent
de plicht tot convergentie met de landen van de eurozone. Brengt dit niet
het risico mee van gedwongen werkloosheid, sociale uitsluiting en spanningen
en mogelijkerwijs de creatie van een voedingsbodem van reactionaire anti-Europese
sentimenten in een aantal van de nu toetredende landen? Kortom, hebben we
bij die EMU-eis niet te veel aan onze belangen gedacht en te weinig aan die
van de toetreders?Datzelfde zou gezegd kunnen worden van het kabinetsvoornemen om tewerkstellingsvergunningen
te vragen wanneer, bijvoorbeeld, Poolse werknemers zich melden op onze arbeidsmarkt.
Toch meen ik dat daar wel goede argumenten voor zijn en het is zeker niet
nodig er een majeur politiek vraagstuk van te maken. Het vrij verkeer van
personen is natuurlijk een centraal onderdeel van de liberale doctrine van
de Interne Markt, maar dat verplicht nog niet tot enthousiasme over het verschijnsel
arbeidsmigratie. Bij de invoering van de euro hebben we hetzelfde gezegd.
Dat Polen protesteert is begrijpelijk, maar een besluit aan onze kant om enige
terughoudendheid – want om meer gaat het niet – in acht te nemen
bij het toelaten van werknemers is nauwelijks van gewicht vergeleken bij het
zeer veelomvattende besluit Polen te laten toetreden tot de EU. En we moeten
nu ook niet doen alsof het niet om reguliere werknemers gaat, maar om economische
asielzoekers. Ik wil nog wel graag uitgelegd wat nu materieel het verschil
is tussen de positie van Duitsland en Oostenrijk enerzijds en landen als Nederland
anderzijds. En ook of Nederland geheel vrij is de overgangstermijnen zelf
te bepalen, of dat er een toets plaatsvindt door de Europese Commissie.Na een Europese top – waarschijnlijk Luxemburg-1997 of Helsinki-1999,
maar dat heb ik helaas niet kunnen achterhalen – sprak de Tweede Kamer
uit dat Cyprus pas kon worden toegelaten als de deling opgelost was. Die Kamermotie
is in Griekenland bepaald niet goed ontvangen, zoals ikzelf eens heb mogen
ervaren, maar enig begrip voor onze zorgen was nog wel te verkrijgen. De motie
van destijds wordt niet uitgevoerd: Cyprus, in nog altijd gedeelde vorm, wordt
lid van de EU. Erkend moet worden dat juist door het toetredingsproces er
weer beweging is gekomen in dit vastgeroeste dossier. Is de minister het overigens
met mij eens dat de normalisatie van Cyprus ook nu niet een eerste verantwoordelijkheid
is van de EU, maar primair van de Verenigde Naties, het Verenigd Koninkrijk,
Griekenland en Turkije?Ik rond dit deel af met een vraag van legislatieve aard, die ik beter
schriftelijk had kunnen stellen. Welke verdragswerkelijkheid gaat schuil onder
de bepaling in artikel 2 van de Goedkeuringswet? Er wordt verwezen naar verdragen
die geen parlementaire goedkeuring vereisen. Aan welke uitzonderingsbepaling
van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen is dit ontleend? Had
dit niet met zoveel woorden moeten worden vermeld?Het is niet zo moeilijk om de overstap te maken naar de Staat van de Unie.
Naast de mislukte constitutie, staat het debat in Europa immers in het teken
van de uitbreiding naar een EU van 25 lidstaten. In de komende jaren zal zichtbaar
worden wat dit betekent voor Nederland. Om maar in Den Haag te beginnen: acht
deze minister met zijn grote Brusselse ervaring het wenselijk wanneer er in
het kabinet een minister voor Europese zaken komt, al dan niet verbonden aan
BZ of AZ? Zonder hem vast te pinnen op een finaal antwoord, wil ik hem vragen
of hij daar beproefde gedachten over heeft en zo ja, welke.Toen de EG werd uitgebreid met enkele mediterrane landen, werd wel gezegd
dat het zwaartepunt van de Europese samenwerking was verschoven naar het zuiden.
Dat bleek in de praktijk toch weinig voor te stellen, zodat wij nu maar niet
moeten filosoferen over een verschuiving naar het oosten. Dat zou misschien
anders liggen wanneer de Europese bureaucratie zou verhuizen van Brussel naar
Berlijn, maar er zijn voldoende argumenten om de Belgen op dit punt gerust
te stellen. Toch zal het karakter van de samenwerking veranderen nu het aantal
lidstaten zo groot wordt. Dat raakt ook de Nederlandse oriëntatie. Ik
vermoed dat de Raad minder zal opereren met de vertrouwde consensusregel.
Ook denk ik dat een EU met 25 lidstaten geen sterke Commissie meer verdraagt.
Het Europees Parlement krijgt nog minder het karakter van een volksvertegenwoordiging, hetgeen een argument is om de rol van de nationale parlementen op
te waarderen. Over het Hof durf ik geen voorspellingen te doen. Wil de minister
eens op deze filosofietjes reageren?Wij steunen het standpunt van de regering dat in Europa zo weinig mogelijk
geld moet worden rondgepompt. Het volume van het structuurbeleid kan aanzienlijk
worden teruggebracht. Nu dit standpunt elders niet wordt gedeeld, is het de
vraag of wij daarvan zelf het slachtoffer moeten worden. Ik meen van niet.
Daarom vraag ik de bewindslieden of Nederland zich wel voldoende inspant om
Europese subsidies binnen te halen. Ik zeg het maar even recht voor zijn raap.
Met grote regelmaat horen wij het verwijt dat Nederland hier rechtmatige kansen
laat liggen.Er is meer. Europa is binnenlandse politiek geworden, zo werd tien à
vijftien jaar geleden al gezegd. Dat was deels waar, maar met de uitbreiding
zal het buitenlands-politieke accent weer sterker worden. Onderhandelen en
opkomen voor gerechtvaardigde nationale belangen zal, nu Nederland nog slechts
een bescheiden politiek gewicht in de schaal kan leggen, een bijzondere professionaliteit
vergen. Misschien moet er binnen de buitenlandse dienst een structurele specialisatie
plaatsvinden, met een onderscheid tussen Europees geschoolde ambtenaren en
de wat meer klassiek georiënteerden. Wat vindt de minister van deze losse
gedachten? Zo wil ik het maar noemen, want het is primair een zaak van de
regering.Eind januari was de minister in Parijs op bezoek bij zijn collega De Villepin.
Hij meldde daar dat hij geen bezwaar had tegen kopgroepen, zolang Nederland
daar maar bij hoorde. Het argument was dat Nederland tot de "pères
fondateurs" behoort. Met permissie, ik vind dit een naïeve gedachte.
Dat wij tot de oprichters behoren, is zeker voor de nieuwe lidstaten hooguit
een sentimenteel argument. Belangrijker is nog dat, als er leiding moet worden
gegeven, dit zal worden gedaan door Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en
Duitsland, eventueel aangevuld met landen zoals Spanje en Polen. De macht
van die laatste twee zagen wij al op de vorige top, toen de zogenaamde grondwet
voor Europa op sterk water werd gezet. Nakaarten over die top, of beter gezegd
over de mislukte IGC, heeft weinig zin. Ik heb nog wel een vraag over een
onderdeel van de Nederlandse inzet. Ik heb weinig begrepen van de Nederlandse
wens om het Stabiliteits- en Groeipact steviger in de grondwet te verankeren.
Wie heeft gedacht dat daarvoor Franse en Duitse steun kon worden verkregen,
enkele weken nadat deze landen hadden laten weten zich niet te conformeren
aan het vigerende pact? Heeft de regering nu echt gedacht dat zij in Brussel
ook van die landen steun zou krijgen voor haar europuriteinse voorstel?In het verslag dat de regering naar het parlement heeft gestuurd, is opgesomd
over welke punten de IGC geen overeenstemming heeft bereikt. Alle vier de
punten betreffen de verdeling van macht in de relevante instituties. Men kan
dat bemoedigend vinden, omdat de institutionele structuur als zodanig niet
het probleem vormt. Men kan het ook ontmoedigend vinden, omdat hieruit blijkt
dat er onvoldoende vertrouwen in elkaar bestaat. Hoe beoordeelt de minister
dit?Het gaat te ver om de Conventie nu een mislukking te noemen. Ik denk wel
dat een iets meer bescheiden werkstuk en dan een dat zich niet had getooid
met de potsierlijke naam "Grondwet voor Europa" meer kanshebbend zou zijn
geweest. De Europese Unie blijft een staatkundige constructie die is gebaseerd
op verdragen, waarin een "demos" ontbreekt en waarin de nationale staten de
voornaamste dragers zijn geworden.De term "constitutie" was en is een terminologische en psychologische
machtsgreep. Het suggereert een finalité, een staatkundige entiteit
met eigen soevereiniteit. In werkelijkheid ontbeert de EU deze kenmerken:
er is geen eigen leger, geen zelfstandige belastingheffing, geen politiek
centrum en er is bij de burgers een dunne legitimiteit. Is de minister het
met mij eens dat de term "constitutie" te hoog gegrepen is? Mag ik, met de
wijsheid achteraf, eens van hem horen of hij vindt dat de werkmethode genaamd
Conventie negatieve kanten kent. Ik denk daarbij vooral aan het risico van
het ontstaan van een zekere interne dynamiek en euforie op zo'n Conventie
die zich los zingt van de politieke realiteiten.Hoe nu verder? Ik denk dat het zeer onverstandig is, alles op alles te
zetten om nog dit jaar, en dus tijdens het Nederlands voorzitterschap want
het Ierse sla ik in dit verband maar over, alsnog de stap naar de grondwet
voor Europa te wagen. De minister straalt deze ambitie iets te veel uit. Er
komen verkiezingen voor het Europees Parlement, de uitbreiding wordt op ongeveer
hetzelfde moment effectief en er moet een nieuwe Europese Commissie worden
benoemd. Die zaken dienen in al hun onvermijdelijkheid voorrang te hebben.
Ik houd het zelfs niet voor onmogelijk dat in december vorig jaar vooralsnog
de laatste kans voor een grondwet is gemist. Graag hoor ik een reflectie van
de minister op deze observaties.Ten slotte zeg ik nog een enkel woord over Turkije, waaraan de heer Jurgens
ongeveer tweederde van zijn tijd besteedde. Een van de deviezen van minister
Bot schijnt te zijn: "Altijd bij de Duitsers aanhaken." Als het over Turkije
gaat wil ik hem adviseren dit devies te verbijzonderen tot: "Als het over
Turkije gaat aanhaken bij de Duitse christen-democraten." Daartegen kan een
CDA-minister toch geen bezwaar hebben. Onze fracties hebben er nooit een geheim
van gemaakt dat zij het onverstandig vinden om de Europese Unie zo te definiëren,
dat een Turks lidmaatschap tot de mogelijkheden behoort. Ik ben het overigens
met de heer Jurgens eens dat het debat over de grenzen van Europa de komende
jaren op de agenda behoort te staan. De Europese Commissie heeft al een voorstel
gedaan. Van de belofte van 1963, een belofte die Turkije in 40 jaar nog nooit
met recht en reden heeft kunnen opeisen, had de EEG en later de EG en de EU
zich al lang moeten bevrijden. Ik zeg dat niet voor het eerst. Het thema dreigt
reeds nu op onaangename wijze te politiseren en polariseren. Minister-president
Balkenende zei reeds dat Turkije kon onderhandelen als het eind dit jaar aan
de relevante eisen zou voldoen. Hij had beter zijn mond kunnen houden. Minister
Bot ging zover een pleidooi voor Turkije te ondersteunen met het argument
dat er een gebaar naar de islam moest worden gemaakt. Ik zou waarachtig niet
weten waarom, maar ik neem aan dat in Mekka en Medina de vlag in stok ging.
De minister had dit beter niet kunnen zeggen. Anderen, in het bijzonder de
VVD, weigeren principieel de factor godsdienst in de beschouwing
te betrekken, omdat Turkije een seculiere staat is. Met permissie zeg ik dat
dit een onnozel argument is. Het seculiere kemalisme is namelijk het autoritaire,
door het leger geschraagde deksel op de permanent fundamentalistische opborrelingen
in dat land. Ziedaar de paradox van Turkije; je zult er maar politicus zijn.
Als Turkije, een land vol moeilijke paradoxen, echt op een vertrouwenwekkende
manier voldoet aan de Kopenhagencriteria, dan is het zo van gedaante veranderd
dat het onherkenbaar is geworden.Dat Turkije een land apart is behoeft geen betoog. Ik wijs slechts op
het lidmaatschap van de NAVO en de Raad van Europa. Het is evident dat daarin
ook Europese belangen liggen. Er is geen enkele reden om Turkije van ons te
vervreemden. Het is in enkele opzichten onze belangrijkste buurman. Wat vindt
de minister van de idee om de notitie van de Europese Commissie over "a wider
Europe" met daarin vervat de constructie van het gevulde nabuurschap –
het zijn mijn woorden – te benutten voor een soort vriendschaps- en
samenwerkingsband sui generis? Zo laat men de Turken in hun waarde en voorkomt
men dat dit land een splijtzwam wordt in Europa. Dat zou dan overigens niet
voor het eerst zijn.De heer Hoekzema (VVD):Mevrouw de voorzitter. De uitbreiding van de Europese Unie met landen
uit Midden- en Oost-Europa is politiek en geopolitiek een historische gebeurtenis.
De voorgaande sprekers hebben daar in andere bewoordingen ook al over gesproken.
Deze landen zijn nu gevrijwaard van de Russische invloed, vroeger de Sovjetinvloed
en van autoritaire dictators, waaraan zij in het verleden meermalen onderhevig
waren.Deze uitbreiding beslecht de decennialange tweedeling van Europa en brengt
een herenigd Europa van waarden, als democratie, vrijheid, mensenrechten,
rechtsstaat en markteconomie. De fractie van de VVD is dan ook voor de uitbreiding,
maar wel met kanttekeningen en vragen wat betreft de manier waarop het gebeurt,
over de maatregelen en processen. Zo hechten wij er zeer aan dat de toetreding
van nieuwe lidstaten plaatsvindt op basis van de Kopenhagencriteria, zoals
democratie, mensenrechten, rechtsstaat en markteconomie.Echter, wij hebben geconstateerd dat in de laatste voortgangsrapportage
de Europese Commissie, van 5 november jl., ten aanzien van de toetredende
landen 39 punten noemt waarover zij zich ernstig zorgen maakt, "serious concerns".
Mijn fractie is van mening dat toetreden tot de EU betekent dat de nieuwe
lidstaten met de vijftien huidige lidstaten in één interne markt
en in één rechtsgemeenschap leven. Alleen indien de regels in
die gemeenschap worden nageleefd en de leden-landen elkaar daarop kunnen aanspreken,
werkt de Europese integratie naar behoren en kunnen wij er gezamenlijk van
profiteren. Daarom vindt de fractie van de VVD het van wezenlijk belang dat
de toetreding van nieuwe lidstaten is gebaseerd op de Kopenhagencriteria.
Dat betekent dat, indien toetredende landen op onderdelen nog niet aan het
acquis communautair voldoen, hierop vrijwaringsmaatregelen moeten worden genomen,
zodat het functioneren van de interne markt, de rechtsgemeenschap en de volksgezondheid
gewaarborgd blijven.Vrijwaringsmaatregelen moeten door de Europese Commissie op basis van
objectieve criteria worden genomen en gehandhaafd, zolang als nodig is. De
Commissie mag niet wijken voor politieke druk, zoals bij het Stabiliteitspact
is gebeurd. Hoe gaat de regering bevorderen dat de nodige vrijwaringsmaatregelen
in Europees verband worden genomen en gehandhaafd?Voor mijn fractie zijn behalve de acht Midden- en Oost-Europese landen
ook Malta en Cyprus welkom. Mijn fractie spreekt daarbij de wens uit dat de
deling van Cyprus zo snel mogelijk wordt opgeheven. Zo niet, dan hebben wij
vanaf 1 mei een situatie waarin de Europese Unie wordt uitgebreid met het
hele eiland, maar de uitbreiding met Noord-Cyprus voorlopig in de ijskast
wordt gezet. Er is dan in feite sprake van een EU-lidstaat die militair bezet
is, een hoogst ongelukkige situatie binnen de Europese Unie. Er rust dan ook
een dure plicht op Turkije, zich voor de volle 100% in te zetten om tot een
vreedzame hereniging van Cyprus te komen, voor 1 mei van dit jaar. Een land,
Turkije dus, dat grondgebied van een lidstaat van de EU bezet houdt, kan niet
verwachten tot de Unie te worden toegelaten.In het verschiet ligt de toetreding van Bulgarije en Roemenië. Mijn
fractie hoopt dat deze landen in staat zijn voor eind 2005 te voldoen aan
de Kopenhagencriteria, om in 2007 daadwerkelijk te kunnen toetreden. 2007
is het streefjaar. Mijn fractie is het eens met de uitspraak van de Tweede
Kamer dat moet worden gekomen tot een individuele beoordeling per lidstaat,
op basis van een toetredingsverdrag per lidstaat. Kan de regering op basis
van de huidige inzichten aangeven of dit tijdschema gehaald wordt?Mijn fractie is van mening dat de kandidaat-lidstaat Turkije, zoals bevestigd
is sinds 1999, het in eigen hand heeft wanneer de toetredingsonderhandelingen
kunnen starten. Op dit moment is, zoals de Commissie concludeert, niet voldaan
aan de politieke Kopenhagencriteria, zoals met betrekking tot democratie,
mensenrechten en rechtsstaat. De vraag van mijn fractie is of de regering
meent dat de toetredingsonderhandelingen met Turkije pas kunnen beginnen als
dit land daadwerkelijk aan die politieke Kopenhagencriteria voldoet.De heer Kox (SP):U wilt pas de onderhandelingen met Turkije beginnen als dat land aan de
politieke Kopenhagencriteria heeft voldaan, zoals inzake de corruptie en de
rechtsstaat. Wij besluiten vandaag dat tien nieuwe staten lid worden van de
Europese Unie, waarbij vastgesteld is dat acht ervan een bedenkelijk niveau
van corruptie in huis hebben dat indruist tegen de beginselen van democratische
besluitvorming en de rechtsstaat. Waarom stellen wij eisen aan Turkije die
wij niet aan deze acht andere landen stellen? Hebben wij bij die acht andere
landen een fout gemaakt en zegt u nu dat wij dat in de toekomst beter gaan
doen? Dan kan ik u volgen. Of is er een andere reden om onderscheid te maken
tussen een Turkije dat corrupt en niet democratisch is en Oost-Europese landen
met een bedenkelijke mate van corruptie?De heer Hoekzema (VVD):U noemt in feite slechts één onderdeel van de criteria die
in Kopenhagen zijn afgesproken. In een aantal Midden- en Oost-Europese
landen zijn er inderdaad nog corruptieverschijnselen, maar wij constateren
dat er nadrukkelijk verbeteringen optreden. Bij de overige politieke criteria
kunnen wij die Midden- en Oost-Europese landen niet vergelijken met Turkije.De heer Kox (SP):Als Turkije straks net zo corrupt is als Slowakije nu is, is dat voor
u geen reden om te zeggen dat de onderhandelingen met Turkije nog niet kunnen
beginnen?De heer Hoekzema (VVD):Het gaat om meer dan alleen corruptie. Het gaat ook om de vraag of de
rechtspraak onafhankelijk is, of er een scheiding is tussen militair en civiel
bestuur, of sprake is van vrijheid van vereniging en of de mensenrechten worden
nageleefd.De heer Kox (SP):Mijn vraag was of wij nu leren van dit toetredingsproces met de tien nieuwe
lidstaten en of wij de volgende keer zeggen dat het anders moet, bijvoorbeeld
als het gaat om corruptie. Ik begrijp echter dat de VVD-fractie dat niet zegt,
omdat corruptie maar een onderdeel zou zijn van het geheel. Op dat punt zal
het voor de VVD-fractie dus niet breken. Dat vind ik merkwaardig. Wij stellen
dit vast en u zegt nu dat Turkije wel aan alle criteria moet voldoen maar
de Oost-Europese landen niet. Dat geeft de Turken toch een vreemd gevoel,
zo neem ik aan.De heer Hoekzema (VVD):Zo zeg ik het niet. U haalt er nu een deel uit, maar ik heb het over het
totaal.De heer Kox (SP):Ik hoorde de president van Georgië in de Raad van Europa spreken
over het verschijnsel corruptie. Hij heeft mij er, voor zover nodig, nog eens
van overtuigd dat in een corrupt land de democratie verschrikkelijk in de
knel komt te zitten. Daarom koppel ik democratie aan corruptie.De heer Hoekzema (VVD):Ik heb democratie als eerste punt genoemd. Daarop ligt de grote nadruk
als het gaat om de vraag of wij de toetreding positief benaderen. Ik ga geen
bepaald onderdeel daaruit isoleren.Bij het tweede onderwerp van het debat, de staat van de Europese Unie,
bepaalt de mislukking van de top in Brussel over de ontwerpgrondwet de bijdrage
van mijn fractie. Immers, die grondwet had de EU democratischer, transparanter,
slagvaardiger en efficiënter moeten maken. Welke gevolgen zal die mislukking
volgens de regering hebben voor het functioneren van de EU na de uitbreiding
waar wij zojuist over hebben gesproken? Immers, wij krijgen nu een situatie
van uitbreiding zonder verdieping, met alle gevaren van dien. Er dreigt een
segmentering van de Europese Unie in groepen landen met verschillende snelheden
van integratie. In de Volkskrant van zaterdag 31 januari lezen wij dat de
"Grote drie", te weten Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië, hun
beleid op elkaar willen afstemmen op een gezamenlijke top op 18 februari a.s.
Wij hebben evenwel allen nog in herinnering de diplomatieke missie van deze
drie grote landen naar Iran om dit land ertoe te bewegen, inspecteurs toe
te laten tot zijn kerncentrales, zonder de Europese Hoge Vertegenwoordiger
voor het Gemeenschappelijke buitenlandse en veiligheidsbeleid, de heer Javier
Solana, erbij te betrekken.Wij vragen de regering of hier niet een soort directorium dreigt, waarbij
het leiderschap in de Europese Unie exclusief komt te liggen bij de "Grote
drie"? Welke visie heeft de regering hierop? Hoe moeten wij in dit verband
aankijken tegen de uitspraken van de minister van Buitenlandse Zaken –
de heer Van Middelkoop refereerde hier ook al aan – over een Europa
van kopgroepen in Le Figaro van 29 januari jl.? Is de vorming van een kopgroep
niet uiterst schadelijk voor het verdere integratieproces van de toetredende
landen? Dreigt hier niet weer een scheiding in Europa? Om met Delors te spreken –
zie het Parool van zaterdag 31januari – "Na de mislukte top in Brussel
is het voor eenieder duidelijk dat er een crisis in Europa gaande is. De communautaire
methode in de Europese Unie is van wezenlijk belang om een evenwicht te vinden
tussen de grote en kleine landen. Wij mogen niet afglijden naar de intergouvernementele
methode, waarbij regeringen op basis van hun nationale belang de beslissingen
nemen. De interne markt functioneert behoorlijk, maar de politieke wil ontbreekt
op dit moment om tot samenhang in de EU te komen. En de grote lidstaten zullen
meer speelruimte krijgen." Delors vreest – dat is heel zwaar uitgedrukt – dat dit het
einde is van de Europese constructie. Hij zegt dat Europa dan naar het tweede
plan wordt verwezen op de wereldschaal. Wij moeten met elkaar constateren
dat dit gevaar, zoals het er nu voor staat, niet helemaal denkbeeldig is.
Dit mag echter niet gebeuren. De afronding van de topbesprekingen over de
ontwerpgrondwet mag niet blijven liggen. Hier ligt een taak voor Nederland.
Ons land heeft als open economie en één van de grondleggers
van de Europese integratie alle belang bij een verdere ontwikkeling van Europa
tot een medespelbepaler in de wereld. Vanaf 1 juli is Nederland voorzitter
van de Europese Unie. Welke visie heeft de regering op de rol van Nederland
om de vastgelopen top weer vlot te trekken?Mevrouw de voorzitter. Het is duidelijk dat wij ons in Europa nu vooral
moeten concentreren op het goed regelen van het bestuur van de Europese Unie
middels een vast te stellen kader, in casu een Europese grondwet.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Van de Europese Economische Gemeenschap werd het hart toch
eigenlijk gevormd door het vrije verkeer van personen, goederen, diensten
en kapitaal en dat is nog steeds de meest duidelijke uitdrukkingsvorm van
de Europese Unie, die veel meer wil zijn dan alleen een economische unie.
Het vrije verkeer van personen, ook als werknemers, is daarbij waarschijnlijk
het meest tot de verbeelding sprekende resultaat van de Europese samenwerking
en dat toont het duidelijkste het verschil met vroeger. Nog geen vijftien
jaar geleden waren er ijzeren grenzen, die voor een toerist al bijna niet
te nemen waren en voor een werknemer al helemaal niet. Het nieuwe Europa heeft
allermeest, allereerst betekenis als het nieuwe, vrije, ruimtelijke kader
waarin wij ons met elkaar kunnen bewegen.De uitbreiding van de EU is dus ook zeker, waarschijnlijk allereerst,
de politieke uitwerking van de morele plicht om recht te doen aan het vooral
in het oosten en bij ons waarschijnlijk te weinig levende gevoel van bij elkaar
te horen. Ik verwijs naar het "Wir sind ein Volk", zoals dat met de hereniging
van Duitsland het geval was. In dit geval gaat het om een Europees
volk. Ook al zal dat, net als bij Duitsland, in het begin wel wat kosten,
wij zien toch ook direct de extra grote markt in het oosten opengaan. Wij
hebben en hadden dus ook wel puur zakelijke redenen om te kiezen voor deze
uitbreiding.De EU is ook niet zomaar op morele gronden in een zwart gat gestapt. Er
is buitengewoon veel geëist van de nieuwe lidstaten en zij hebben ook
buitengewoon veel voor elkaar gekregen, in implementatie van regels en ook –
dat is nog veel moeilijker – in aanpassing van hun maatschappijen aan
die nieuwe regels. Er ontbreekt stellig nog veel aan: de civil society moet
worden uitgebouwd, de corruptie moet verder worden teruggebracht, samen met
de armoede overigens, want corruptie staat niet los van armoede en hele sectoren
van de economieën moeten nog verder worden gesaneerd. Ondanks al die
binnenlandse problemen is waarschijnlijk nog wel het grootste probleem de
bevestiging van de nieuwe buitengrenzen. Die enorme lengten nieuwe buitengrenzen
in minder ontwikkelde en dun bevolkte gebieden vormen een instroomrisico,
waarvoor niet anders dan gezamenlijk verantwoordelijkheid gedragen kan worden,
ook financieel. Is de regering bereid om daar een eigen belang en dus ook
een eigen verantwoordelijkheid in te zien en te nemen?Dat kost veel geld, zoals ook het naar elkaar toe laten groeien van de
economieën en dus van de inkomensniveaus veel geld kost. De Nederlandse
regering heeft natuurlijk gelijk als zij een voor iedereen geldende, eerlijke
regeling voor afdrachten aan de Unie wil, zonder uitzonderingen voor bepaalde
landen, maar Nederland blijft natuurlijk altijd als rijk land nettobetaler.
Als profiteur van de open grenzen hoeven wij elkaar ook niet aan te praten
dat wij daardoor slecht af zijn. Hoewel er zeker bezuinigd kan worden, het
landbouwbeleid bijvoorbeeld, is het toch geen onacceptabele gedachte dat de
EU-begroting nu met zoveel meer leden, arme leden, zal moeten stijgen. De
minister van Financiën mag dan wel zuinig zijn, maar hij moet niet net
doen of iets meer geld op de Europese begroting alleen maar weggegooid geld
is. De structuurfondsen en het nieuwe net van Europese hoofdverbindingen zijn
dure, maar nuttige investeringen. Laat de structuurfondsen maar ten goede
komen aan de armste regio's, ook als die in de iets rijkere landen te vinden
zijn. Dat is de meest solidaire benadering. Of ziet de regering dat anders?Wij zijn niet verplicht om direct op 1 mei de grens te openen, maar wij
hebben wel altijd de indruk gegeven dat wij dat beschouwden als een vanzelfsprekende
morele verplichting. Het sloot het beste aan bij de Nederlandse visie op de
uitbreiding en het zou het juiste signaal aan de kandidaat-lidstaten geven,
zo staat het in de memorie van antwoord. Daarop terug te willen komen, eigenlijk
alleen maar vanwege een algemeen gevoel van onzekere tijden en helemaal niet
vanwege werkelijk aantoonbaar en aanzienlijk risico, is niet fraai. Daarbij
te verwijzen naar het voorbehoud van Duitsland, dat zich echt in een fundamenteel
andere positie bevindt, is ook niet fraai. Dat, mede onder de indruk van de
Nederlandse houding, nu uiteindelijk iedereen op één na aan
het beperken is geslagen, is nog het allerminst fraaie. Ik kan leven met het
compromis dat het kabinet gevonden heeft en dat, als het een beetje meezit,
niet echt tot beperkingen zal leiden, maar wat mij betreft gaan wij zo snel
mogelijk "back to normal". Normaal is dat de werknemer zich binnen de Unie
vrij kan bewegen. Dat is immers een fundamenteel recht van alle burgers van
de Unie en bovendien gaan wij ervan uit dat wij daardoor op termijn allemaal
beter af zijn.De Europese Unie is natuurlijk best wel belangrijk. Ik ben intussen aan
die uitdrukking gewend en moet zeggen dat ik het achteraf niet zo'n gekke
omschrijving vind om aan te geven dat wij er weliswaar weinig bij stilstaan,
maar toch ... En complimenten voor het logo: simpel, duidelijk en doeltreffend.Des te erger is het dan dat het best wel belangrijke Europa nog steeds
naar onze volken de indruk maakt, het alleen maar eens te kunnen worden over
details, maar nooit over hoofdzaken. De regering doet er dus goed aan, bij
het standpunt te blijven dat het constitutioneel verdrag, de grondwet, zoveel
mogelijk ongeschonden aangenomen moet worden. Als dat nog onder het Ierse
voorzitterschap kan, zou dat iets kunnen wegnemen van de blamage van december.
En als dat niet lukt, is het de verantwoordelijkheid van het Nederlandse voorzitterschap
om er, eventueel met verloochening van echte of vermeende eigen belangen,
uit te komen.Tijdens dat voorzitterschap komen meer diep ingrijpende zaken aan de orde.
Ik ben onder de indruk van het werkprogramma van de Raad van de Unie voor
2004, waar heel veel aan de orde wordt gesteld waarvan men alleen maar kan
hopen dat de besluitvorming erover ook echt verder zal komen. Het waarschijnlijk
meest ingrijpende besluit dat zal moeten worden genomen, is de vaststelling
of er toetredingsonderhandelingen moeten worden gevoerd met Turkije. In feite
betreft dat immers de fundamentele vraag tot hoever Europa mag reiken, geografisch,
maar ook cultureel. Allereerst, de Unie dient zich te laten kennen als een
betrouwbare partner. Daarbij past het niet om bijna een halve eeuw lang niet
echt ja te zeggen, maar wel telkens geruststellend ja te knikken en dan ineens
toch met diepgevoelde en principiële bezwaren nee te zeggen. Trouwens,
er is toch ook niet echt reden voor zulke principiële bezwaren.Er mag, er moet zelfs, nauwlettend worden gekeken of nieuwe leden, niet
alleen Turkije, maar ook Roemenië en Bulgarije, voldoen aan de economische
en vooral de politieke criteria. Voor Turkije is dus cruciaal de mate waarin
de mensenrechten en de rechten van minderheden worden gerespecteerd. Het is
nog lang zover niet dat je met evenveel vreugde Koerd in Turkije kunt zijn
als dat ik Fries kan zijn in Nederland. Een Koerdische Omrop Fryslân,
betaald uit de Turkse schatkist, is nog onvoorstelbaar, terwijl dat wel mogelijk
zou moeten zijn. Maar alles is betrekkelijk: in Transsylvanië is het
ook nog steeds niet ongebruikelijk dat monumenten die laten vermoeden dat
dit stuk Roemenië meer dan 900 jaar lang Hongaars was, worden weggesleept
of afgebroken. En de markteconomie, waarbij toch een goed ontwikkeld economisch
middenveld hoort, kon in Turkije wel eens beter functioneren dan in Roemenië.
Dus, bij de volgende uitbreidingen mag er wel goed worden gelet op elke toetreder
afzonderlijk! Anders dus dan de laatste keer. Wat Turkije betreft, geldt dat
zeker, omdat het wel een heel groot nieuw lid zou worden qua
bevolking en dus ook qua stemmenweging. Het idee van collega Platvoet in dit
verband om dit ook als parlement uitdrukkelijk in de gaten te houden, lijkt
mij niet slecht, maar lucide.Beweren dat Turkije niet bij Europa hoort, is een argument van een heel
andere orde. Men zou zich moeten afvragen waar het dan wel bij hoort. Niet
bij de Arabische wereld. Turken zijn geen Arabieren en Turkije heeft zich
onder Atatürk wel zeer radicaal van zijn Arabische achterland afgekeerd.
Misschien zou een eigen invloedssfeer van Turkse volken in West- en Centraal-Azië
denkbaar zijn, maar het is de vraag of dat voor Europa een aantrekkelijke
optie zou zijn. China zou het zeker als bedreigend ervaren. Misschien hoort
Turkije wel juist bij Europa, waar het toch eeuwenlang een bestuurlijk systeem
van islamieten en diverse elkaar beconcurrerende, maar zelfbesturende christelijke
millets stabiel heeft weten te houden totdat in de 19de eeuw Europa het nationalisme
uitvond en etnische schoonmaak de trend werd, ook en vooral onder christelijke
volken onder elkaar.De opgave voor het hedendaagse Europa is niet om de islam buiten de deur
te houden (dat kan niet meer) maar om weer, zoals de Ottomanen, een stabiel
systeem uit christelijke en islamitische burgers te smeden: een nieuwe veelvolkerenstaat.
Voor de Arabische wereld is dat waarschijnlijk ook een betere, betrouwbaarder
buurman dan een homogener christelijk, of beter post-christelijk, Europa.Politieke partijen op Europees niveau zijn nu mogelijk gemaakt, maar echte
verkiezingen op Europees niveau zijn dat nog niet. Althans, de evenredige
vertegenwoordiging binnen Europa werkt niet zo dat mijn stem rechtstreeks
ten goede kan komen aan een Europese partij. Het is een districtenstelsel
waarbij mijn stem verloren gaat als ik hem wil samentellen met stemmen in
Wales, Catalonië, Zuid-Tirol of Aosta. Krachtenbundeling van veel kleine
minderheden tot een grote is dus niet mogelijk. Wat vindt de minister daarvan?De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Verleden week stond de minister van Buitenlandse Zaken voor
de lakmoesproef of hij wel voldoende atlanticus was. Vandaag wordt hem de
vraag voorgelegd of hij wel voldoende Europeaan is. Dat is het droevige en
tegelijkertijd ook intrigerende lot van een Nederlandse minister van Buitenlandse
Zaken. Hij moet tussen beide "polen" laveren. Als echter in het najaar de
meerderheid van de Amerikaanse kiezers in tegenstelling tot vier jaar geleden
wel wordt gevolgd en Bush van het toneel verdwijnt, zal er iets meer ontspanning
komen in de relatie tussen beide polen. Dat zal ook voor deze minister prettiger
zijn.De EU verkeert in een crisis op een moment dat er sprake is van een dramatische
uitbreiding. De lidstaten kunnen het immers niet eens worden over de grondwet
van Europa, hetgeen een Europa van verschillende snelheden tot gevolg kan
hebben. Enkele grote lidstaten hebben daartoe in ieder geval al de nodige
initiatieven genomen. Je zou kunnen zeggen dat er ook in de Nederlandse verhoudingen
sprake is van een crisis omdat een coalitiepartij – de VVD – moeilijk
doet bij veel zaken de EU betreffende. Ik noem in dit verband Polen, Turkije
en het geld. Het CDA wil nog steeds geen referendum om te bezien of er democratisch
draagvlak voor zoiets als een constitutionele onderbouwing.Het resultaat van dit alles is dat het toch al geringe krediet dat de
EU onder de bevolking heeft verder erodeert. Is dat erg? Mijn fractie vindt
van wel, want zij hecht veel waarde aan Europese samenwerking. Het zijn grote
woorden, maar af en toe moeten ze toch worden uitgesproken: nooit meer oorlog
in Europa, het oplossen van grensoverschrijdende problemen, een sociaal duurzaam
en solidair Europa dat ook op mondiaal niveau nuttig en nodig is om een tegenwicht
te bieden aan de gevaarlijke alleingang van de Verenigde Staten. Wij denken
dat daarvoor grote steun is te verwerven onder de bevolking, maar tegelijkertijd
moet worden geconstateerd dat de agenda wordt gedomineerd door geheel andere
onderwerpen, onderwerpen die de eurosceptici graag op de agenda willen hebben.
Ik noem de eurozone (de ene munt, de prijsverhogingen), de interne markt (liberalisering
publieke sector), de kritiek op de financiën van de EU enz. Ik geef toe,
ons verhaal is niet een gemakkelijk verhaal. Plat nationalisme scoort natuurlijk
altijd veel beter. Als de eurosceptische agenda echter doorzet, zal het een
steeds moeilijker verhaal worden.De heer Kox (SP):Ik heb te doen met collega Platvoet die een moeilijk verhaal heeft te
vertellen. Hij somt allerlei zaken op (de ene munt, liberalisering van de
publieke sector en dergelijke) die koren op de molen zijn van de eurosceptici.
Deelt hij die scepsis niet? Zien de sceptici het verkeerd en gebruiken zij
die argumenten voor hun platte nationalisme om zijn verhaal nog moeilijker
te maken? Deelt de heer Platvoet niet de kritiek dat de publieke sector, de
democratie en de sociale zekerheid in Europa worden uitgehold?De heer Platvoet (GroenLinks):U zegt er nu veel meer bij dan ik. Een deel van de kritiek steunen wij
natuurlijk ook, maar wij trekken wel een andere conclusie.De heer Kox (SP):U trok het door naar plat nationalisme.De heer Platvoet (GroenLinks):Natuurlijk, als je alleen maar hamert op dat soort kritiek en die op een
eenzijdige manier naar voren brengt, dan voed je toch een soort euroscepticisme
dat wij zo niet willen voeden. Daarom zeggen wij ook altijd dat wij voor de
Europese Unie zijn, maar dat het wel anders moet worden ingevuld. Wij hechten
dan aan de criteria die ik zojuist noemde, zoals de solidariteit, de bijdrage
aan vrede en ontwikkeling in de wereld.De heer Kox (SP):U deelt met andere woorden al die kritiek...De heer Platvoet (GroenLinks):Niet alle kritiek!De heer Kox (SP):In ieder geval de kritiek van de eurosceptici, die is blijkbaar niet plat,
maar toch moeten ze Platvoet gelijk geven?De heer Platvoet (GroenLinks):Ik zou het wel op prijs stellen vinden als de SP in de campagne voor de
Europese verkiezingen zou zeggen dat wij gelijk hebben!Dit debat moeten natuurlijk ook wij voeren. Ik geef onmiddellijk toe dat
als ons ideaalbeeld van een Europese Unie steeds verder weg
komt te liggen, ook wij steeds pregnanter zullen discussiëren over de
vraag of wij met die Europese Unie dan nog wel uit de voeten kunnen.Voorzitter. Ik noemde al even het niet tot stand komen van de grondwet.
De heer Van Middelkoop vond dat een vreselijk woord en vanuit zijn optiek
bezien kan ik mij daar wel iets bij voorstellen. Het staat in ieder geval
op de omslag van het boekwerkje dat na de Conventie is uitgegeven. Een- en
andermaal heeft de regering gesteld dat de verbreding van de Europese Unie
moet samengaan met verdieping van de Europese Unie, ofte wel uitbreiding in
samenhang met die constitutionele onderbouwing. Als dat niet zou gebeuren,
zou de Europese Unie een waterige club van een groot aantal landen met alleen
een interne markt zijn. De heer Van Middelkoop zei voor verbreding te zijn,
maar niet voor verdieping. Het is in ieder geval een natuurkundige wet dat
het soortelijk gewicht dan steeds lichter wordt. Dat lijkt ons een gevaarlijke
ontwikkeling omdat dit de samenhang en de coherentie binnen de Europese Unie
zou uithollen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Misschien heb ik wat te vlug gesproken, maar nu u mijn tweemaal onjuist
citeert, moet ik dat toch even corrigeren. Grondwet vind ik geen vreselijk
maar een prachtig woord, maar niet toepasselijk op de structuur sui generis
die wij in Europa kennen.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat bedoelde ik natuurlijk ook; wij praten nu toch niet over de Nederlandse
Grondwet?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Als het om verbreding en verdieping gaat, is het juist dat wij die verdieping
altijd met enige scepsis hebben bejegend en dat wij in de tijd toen dit debat
echt speelde en er echt toe deed – in het begin van de jaren negentig –
welbewust hebben gekozen voor verbreding, om politieke, morele, geografische
en andere redenen. Nu staat het in ieder geval weer correct in de Handelingen!De heer Platvoet (GroenLinks):Dat neemt niet weg dat u niet die natuurkundige wet bestrijdt dat zo het
soortgelijk gewicht afneemt. Voor de Handelingen merk ik nu maar op dat de
heer Van Middelkoop daar blijkbaar inderdaad mee instemt!Voorzitter. Nu de Europese top van regeringsleiders er niet in is geslaagd
om het goede werk van de Conventie af te ronden, lijkt er inderdaad een uitbreiding
zonder die verdieping plaats te vinden. De regering echter houdt de moed erin
en steunt het Ierse voorzitterschap in zijn bilaterale contacten. De regering
verdedigt ook de starre houding van de Polen, vindt dat de conventietekst
nog steeds een goede basis is, waardeert ook nog het pakket met voorstellen
van het Italiaanse voorzitterschap en blijft erbij dat kwaliteit boven snelheid
gaat. Kortom, alle diplomatieke ballen worden door de regering en met name
door de minister van Buitenlandse Zaken, die wat dit betreft wel een acrobaat
kan worden genoemd, in de lucht gehouden. Daarmee verdwijnt voor GroenLinks
wel de scherpte van de te volgen tactiek voor de buitenwereld. Het parlement
moet zich niet tot die buitenwereld rekenen en daarom zou ik van de regering
toch graag wat meer substantie en scherpte willen in dit debat. Vindt Nederland
nu dat Polen moet inbinden? Is Nederland, is de Benelux bereid om met de grotere
landen een voorhoede te vormen als dit ertoe zou leiden dat de grondwet zeer
dicht bij het resultaat van de Conventie komt te liggen? Wat zijn de prioriteiten
van het Iers-Nederlandse voorzitterschap en dan de echte prioriteiten, want
de agenda die de regering presenteert is een opsomming van alles waarmee de
Europese Unie zich zo'n beetje bezighoudt? Ik zou hier toch iets meer scherpte
in willen zien.Je kunt constateren dat Nederland weer in de achterhoede verblijft bij
de ondertekening van het verdrag. Haast alle landen hebben inmiddels ondertekend
en Nederland is bijna stelselmatig weer een van de laatste in het rijtje.
Hierin zou nu toch eens verandering moeten komen. Ik ben het met de heer Jurgens
eens dat mede daardoor de goedkeuring van het verdrag een soort ritueel wordt.
Ik heb in een interruptie al een voorstel gedaan om het parlement directer
en eerder te betrekken bij de afwegingen die moeten worden gemaakt over de
toetredende landen. Ik ben met name benieuwd wat de woordvoerder van de CDA-fractie
hiervan vindt.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb nog niet gereageerd op de suggestie van de heer Platvoet. Voordat
ik dit voorstel omhels, zou ik hem een kritische vraag willen stellen. Wij
praten toch al 10 jaar in beide Kamers over de uitbreiding. Hij kan toch niet
volhouden dat dit debat met beperkte spreektijd alles zou zijn? Dit is toch
het sluitstuk van een debat dat al veel langer heeft geduurd?De heer Platvoet (GroenLinks):Dit is het sluitstuk, maar misschien kunnen wij nog verbetering brengen
in de manier waarop het parlement hierover discussieert. Ik zie wel iets in
het model van een gezamenlijke commissie van Eerste en Tweede Kamer die de
positie van de nieuwe toetreders, de Kopenhagencriteria, het begin van de
onderhandelingen en het proces dat zich daarna ontwikkelt, op een wat indringender
wijze bekijkt en de regering controleert.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik zie daar de meerwaarde niet van. Zou het niet veel beter zijn om aan
de regering te vragen om nog meer dan in de afgelopen jaren stap voor stap
de Kamers te informeren op weg naar de totstandkoming van het finale wetsvoorstel?De heer Platvoet (GroenLinks):Ik vind dit ook een goede suggestie. Misschien levert het de meest optimale
werkwijze op als wij het allebei doen.Wij staan positief tegenover de uitbreiding van de Europese Unie. Door
die uitbreiding staat de Unie een grote diversiteit te wachten. Nadat de arme
randen van de oude Europese Unie (Ierland, Portugal en Griekenland) zich met
miljarden EU-steun hebben ontwikkeld, komen er nieuwe arme randen. Tien landen
met 75 miljoen inwoners met een gezamenlijk BBP van 4%; dit is vergelijkbaar
met de economie van Nederland. Tien republieken komen erbij; ik kan het als
republikein niet nalaten om dit heuglijke feit te memoreren. Er komen katholieke
landen bij, Grieks-orthodoxe landen, een land met de hoogste Europese zelfmoordcijfers
en bevolkingskrimp (Hongarije), een massa kleine boeren (Polen) en een land
met de meest vervuilende industrieën (Tsjechië). De
diversiteit is gediend met de toetreding van deze 10 landen die zelf ook graag
willen, overigens om uiteenlopende redenen. Wij denken dat het goed is voor
de Europese veiligheid en positief voor de ontwikkeling van de democratie,
de rechtstaat en de mensenrechten en dat dit een bijdrage kan leveren aan
de verhoging van de welvaart en het welzijn en aan een beduidend beter milieu.
Dit klinkt natuurlijk allemaal erg positief en sommigen zullen zeggen naïef,
terwijl eurosceptici tegelijkertijd allerlei gevaren zien.Het uitbreidingsdebat in de Tweede Kamer is uiteindelijk versmald tot
de vraag of er nu 22.000 voornamelijk Poolse arbeidsmigranten naar Nederland
zullen komen of dat het er 50.000 of juist minder zullen zijn. Niemand weet
het exacte getal, maar het ideologische – want zo wil ik het inmiddels
wel typeren – debat wordt gevoerd alsof het er voor Nederland erop of
eronder is, waarbij ook de 26.000 met uitzetting bedreigde asielzoekers nog
als joker werden ingezet. Het primaat van deze discussie ligt natuurlijk bij
de Tweede Kamer. Ik zal er dus verder geen woorden aan vuilmaken, maar in
het perspectief van het eigenlijke onderwerp vond ik het een tamelijk beschamende
vertoning. Overigens ben ik benieuwd naar de mening van het CDA hierover,
de fractie die altijd de mond vol heeft van de "waardengemeenschap" die de
EU moet zijn. Mede door het besluit dat, met behulp van die partij, in de
Tweede Kamer zal worden genomen, worden Polen en anderen uit de toetredende
landen een soort tweederangs EU-burgers. Ik ben benieuwd naar het antwoord
op de vraag, hoe zulks zich verhoudt met die waardengemeenschap.Storend in deze discussie is ook dat de nadruk eenzijdig wordt gevestigd
op de arbeidsmigratie, terwijl het slechten van muren binnen de EU een van
de wezenskenmerken is en de discussie nauwelijks meer gaat over, bijvoorbeeld,
het profijt voor het Nederlandse bedrijfsleven. Ook het zwijgen van de VVD
hierover vind ik opvallend. De ABN-AMRO Bank, misschien toch een betrouwbare
bron in dit opzicht, heeft een behartigenswaardig rapport uitgebracht over
de financiële perspectieven van het Nederlandse bedrijfsleven: de export
naar die landen zal fors toenemen, transport en financiële dienstverlening
zullen in toenemende mate hun weg naar Midden- en Oost-Europa vinden.De heer Hoekzema (VVD):Voorzitter. Ik verbaas me over hetgeen de heer Platvoet zegt. De kwestie
die nu in de Tweede Kamer speelt over het al of niet toelaten van werknemers
uit Midden- en Oost-Europa vindt hij in feite een primaat van de Tweede Kamer.
Dat is nu juist de reden om er nu, in deze Kamer niets over te zeggen: het
debat tussen regering en Tweede Kamer op dit punt is nog niet afgerond, wij
zijn nog niet aan de beurt.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat weet ik niet, ik denk ook niet of wij nog aan de beurt komen. Volgens
mij komt het onderwerp namelijk niet meer terug, tenzij de VVD volgende week
eventueel een interpellatiedebat wil houden. Ik vond het gepast om er hier
en nu even iets over te zeggen. Maar volgens mij begrijpen we elkaar niet.De heer Hoekzema (VVD):U bent inconsequent: u zegt dat dit het primaat van de Tweede Kamer is,
maar blijft er toch over doorpraten.De heer Platvoet (GroenLinks):Nee hoor, want ik ga niet in op alle details die in de Tweede Kamer aan
de orde zijn geweest. Ik heb alleen uitgesproken dat ik het, in het licht
van de kwestie die aan de orde was, een vrij beschamende vertoning vond. In
het collectieve geheugen dat zich aan de hand van het gevoerde debat in Nederland
zal vormen, zal helaas alleen blijven hangen dat men zich druk heeft gemaakt
over het aantal arbeidsmigranten dat naar Nederland zou kunnen toestromen.De ABN-AMRO Bank schetste in een rapport dus een vrij rooskleurig perspectief
voor de kansen van het Nederlandse bedrijfsleven. Ik vind het jammer dat hierover
niet wordt getamboereerd.De politieke en economische criteria zijn niet onderhandelbaar, zo stelt
de regering in de memorie van toelichting op het wetsvoorstel. De tien voldeden
bij aanvang van de onderhandelingen aan de Kopenhagencriteria, doen dat nog
steeds en zullen na toetreding, evenmin als de huidige lidstaten, daar niet
opnieuw aan worden getoetst, zo lees ik in de memorie van antwoord. De regering
geeft aan dat er een aantal instrumenten zijn om de EU-landen tot de orde
te roepen als zij discrimineren, mensenrechten schenden of corruptie onvoldoende
bestrijden. De regering zegt in antwoord op vragen van de GroenLinksfractie
ook toe, hierin een actief beleid te voeren. Ik heb er het jaarboek van Amnesty
International op nagelezen. Geconstateerd kan worden dat in een aantal landen,
zoals Letland, Hongarije en Estland, nog een behoorlijke schending van de
mensenrechten optreedt. Ik doel dan op zaken zoals de behandeling van gevangenen
en op de behandeling van de Roma.In een brief van december 2002 heeft de regering aan de Tweede Kamer uiteengezet
welke instrumenten er zijn om de EU-landen bij de les te houden. De vraag
is of deze instrumenten voldoende zijn. Zo worden de Raad van Europa en het
Europees Parlement genoemd. Ik zit sinds kort in de Raad van Europa. Als je
ergens aan meedoet, heb je de neiging om het meteen heel erg belangrijk te
vinden. Dat doe ik natuurlijk ook. Ik vraag mij wel af of dat voldoende is
om te bewerkstelligen wat wij zo belangrijk vinden: dat de Europese Unie ook
in de toekomst een goede methode moet hebben om de ontwikkelingen op het gebied
van de rechtsstaat, de corruptiebestrijding en de democratie scherp in beeld
te houden. Eventueel moet zij kunnen optreden als het niet goed gaat.In de beantwoording wordt verwezen naar de richtlijn. Die beperkt zich
echter tot gelijke behandeling zonder onderscheid naar ras of etnische origine.
Daarnaast is er ook nog een Europese richtlijn tot de instelling van een algemeen
kader voor gelijke behandeling in werk en beroep. Dat zijn echter vrij smalle
toepassingskaders. In de conceptgrondwet wordt, naast ras en etnische origine,
ook gesproken van discriminatie van geslacht, godsdienst, overtuiging, handicap,
leeftijd of seksuele gerichtheid. De conceptgrondwet beperkt zich niet tot
enkele maatschappelijke factoren, maar bestrijkt de volle breedheid van het
maatschappelijk leven. Nu is die grondwet er natuurlijk nog niet, maar die
uitbreiding is er binnenkort wel. Het is de vraag of het huidige instrumen tarium voldoende is. Ik heb de door de regering gepresenteerde Staat
van Europa erop nageslagen, net zoals het Algemeen Verslag van de werkzaamheden
van de EU, een pil van 500 bladzijden. Ik vind echter nergens iets terug over
een voldoende instrumentarium voor het monitoren en het eventueel overwegen
van sancties tegen lidstaten van de EU als het gaat om de kwaliteit van de
democratie, de corruptiebestrijding en de mensenrechten. Hoe kunnen wij controleren
of de Europese Raad op deze punten een actief beleid voert? Die controle kan
er komen als in de jaarlijkse verslagen van de EU en de Europese Commissie
expliciet aandacht aan deze onderwerpen wordt besteed. Wil de regering dit
bevorderen?Ik heb enkele opmerkingen over Cyprus en Turkije. Het blijft onbevredigend
dat de kans groot is dat per 1 mei een gedeeld Cyprus lid wordt van de Europese
Unie. Formeel wordt het gehele eiland lid, maar materieel is er nog sprake
van een gedeeld Cyprus. Dat had eigenlijk niet mogen gebeuren, maar het is
onontkoombaar gezien het totaalpakket van tien nieuwe toetreders. Een gedeeld
Cyprus maakt het totaalpakket echter nog geen pretpakket, zo vindt de GroenLinksfractie.
Nu wordt een buitengrens van de EU in feite bewaakt door een VN-leger. Dat
is geen fraai beeld.Je kunt de stelling verdedigen dat de toetreding van het Grieks-Cypriotische
deel de verkiezingen in het Turkse deel positief hebben beïnvloed. Maar
dat is naar onze mening tegelijkertijd een wat riskante strategie. Als de
deling na 1 mei blijft bestaan, heeft Turkije namelijk een extra drukmiddel
in handen om toetreding tot de Europese Unie te bewerkstelligen. Het is onze
stellige opvatting dat alleen dit land de deling van Cyprus ongedaan kan maken.
Is de minister het met ons eens dat dit risico aanwezig is en dat er een oneigenlijk
aspect kan binnensluipen in de beoordeling of en wanneer Turkije lid kan worden
van de Europese Unie.Minister Bot heeft niet zo lang geleden betoogd dat de toetreding van
Turkije tot de Europese Unie een positief signaal zou zijn voor de islam.
Hij is daarop scherp bekritiseerd. Aan de ene kant kun je zeggen dat dit terecht
is, omdat godsdienst nu eenmaal geen deel behoort uit te maken van toetsingscriteria
en toetredingscriteria. De minister zal het daarmee eens zijn. Aan de andere
kant moet je ook het geopolitieke effect bekijken. Dat kunnen wij wel waarderen
in de opmerking van de minister. Ook de heer Jurgens had er behartigenswaardige
woorden over. Wij delen de opvatting van de minister dat als Turkije aan de
toetredingscriteria voldoet, dit een waardevol signaal is voor de rest van
de wereld. Turkije moet evenwel op zijn merites worden beoordeeld, zoals ook
de andere toetredende landen op die manier zijn beoordeeld. Ik heb in het
begin van mijn betoog al opgemerkt dat het wat anders, diepgaander of serieuzer –
hoewel dat een gevaarlijk woord is – moet gebeuren dan tot nu toe het
geval was. Je kunt Turkije niet met Malta vergelijken. De toetreding van Turkije
heeft een heel ander effect dan de toetreding van Malta. Een kleiner land
is eenvoudiger te beïnvloeden dan een groot land als Turkije. Daarom
vind ik het heel belangrijk om scherp te kijken naar de toetredingscriteria,
namelijk de politieke criteria en de mensenrechtencriteria.Ook in dit verband geeft het jaarboek van Amnesty International veel behartigenswaardige
informatie waarmee keihard wordt aangetoond dat er nog veel mis is in Turkije.
Veiligheidsdiensten, leger en politie kunnen nog steeds ongecontroleerd hun
gang gaan. Mensen die denken dat Amnesty International een links clubje is,
raad ik aan om de website van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse
Zaken te raadplegen. Als men op die website, die onder verantwoordelijkheid
van de regering-Bush staat, het landendossier Turkije aanklikt, zal men lezen
dat de schendingen van de mensenrechten in Turkije nog steeds op ernstige
schaal plaatsvinden: er wordt gemoord, gemarteld en er vinden politieke verdwijningen
plaats. Misbruik door de veiligheidsdiensten is er "widespread". Dat zijn
allemaal argumenten om Turkije op dit punt scherp in de gaten te houden. Ook
het parlement moet de vinger aan de pols houden.De voorzitter:Mijnheer Platvoet, wilt u afronden, zo mogelijk in één zin?De heer Platvoet (GroenLinks):Het wordt wel een lange zin. Voorzitter. Er moet geen groepsgewijze uitbreiding meer plaatsvinden.
Dat is eigenlijk al toegezegd, maar het is prettig om het nog een keer te
horen uit de mond van een lid van de regering. Ook Roemenië en Bulgarije
moeten op hun eigen merites worden beoordeeld. Ieder land verdient het ook
om individueel te worden beoordeeld. Jurgens heeft al wat vragen gesteld over
de toekomstige uitbreiding van Europese Unie. Enkelen van ons waren twee weken
geleden in de Raad van Europa. Vlak nadat de heer Bot het woord had gevoerd,
hield de president van Georgië, Saakasjvili, daar een vlammend betoog.
Daarin pleitte hij vurig voor een spoedige toetreding tot de Europese Unie,
niet alleen in het belang van de ontwikkeling van zijn land, maar ook in het
belang van een stabielere regio. Ik weet niet of de minister van Buitenlandse
Zaken het vurige pleidooi heeft gehoord, maar het spreekt voor zichzelf dat
ik hem vraag wat hij ervan vindt en welk perspectief hij ziet in een uitbreiding
van de Europese Unie in die richting.De heer Van der Linden (CDA):Mevrouw de voorzitter. Met de val van de muur van Berlijn in 1989 veranderde
van de ene op de andere dag in wezen de hele geopolitieke situatie in Europa.
Er is in de korte periode sindsdien overweldigend veel gebeurd. De toetreding
van de Centraal- en Oost-Europese landen is de correctie op de loop van de
geschiedenis na 1945 en de heling van Europa. Om met Blair te spreken: "De
vooruitgang die zij" – de toetredingslanden – "de afgelopen jaren
hebben gemaakt is adembenemend." Degenen die voor en na de val van de muur
daar zijn geweest worden volkomen overrompeld door de wijze waarop het systeem
daar volledig is omgegooid.Ik heb wel eens gezegd dat die landen aanzienlijk meer hebben gedaan om
zich aan te passen aan de toetreding tot de Europese Unie dan de Europese
Unie zelf om zich voor te bereiden op de uitbreiding van de Unie. Om de historische
betekenis van deze gebeurtenis, de grootste vreedzame revolutie van het continent,
op waarde te schatten, is het goed om ons de situatie van voor 1989 nog eens
voor de geest te halen. Het Europees project is au fond een project van vrede, stabiliteit, welvaart
en gerechtigheid, maar daarmee staat de Europese Unie ook voor de grootste
uitdaging sinds haar bestaan. Dat is een zware, niet te onderschatten opgave.
Het perspectief op toetreding tot de Europese Unie heeft ontegenzeggelijk
bijgedragen tot deze stille revolutie en tot stabiliteit en veiligheid. Dat
laatste kan niet genoeg op waarde geschat worden. In dit verband verdient
ook vermelding de belangrijke rol die de Raad van Europa heeft gespeeld en
nog steeds speelt. Dat was het eerste Europese huis waarin de nieuwe, prille
Europese democratieën onderdak vonden, waar veel gekozen parlementariërs
het internationale parlementaire handwerk hebben geleerd en waar voor die
landen de basis is gelegd voor een democratische rechtsstaat, waarin de fundamentele
waarden zoals onder meer vastgelegd in het EVRM worden gerespecteerd.In de Tweede Kamer is het rapport van de Europese Commissie over de toetredingslanden
uitvoerig besproken. Met de regering en de Tweede Kamer wil ook de fractie
van het CDA in de Eerste Kamer waardering uitspreken voor het gedegen werk
van de Europese Commissie. De Commissie constateerde dat de nieuwe toetreders
een gigantisch veranderingsproces hebben doorlopen, waarvoor grote waardering,
maar dat tegelijkertijd op een aantal terreinen, de voedselveiligheid, de
tenuitvoerlegging van de wetgeving, de fraudebestrijding, de verdere versterking
van de bestuurscapaciteit en het bewaken van de buitengrenzen, nog wezenlijke
stappen gezet dienen te worden. Ik vermeld in dit verband nog twee punten.De kinderprostitutie in Tsjechië is een element dat niet genoeg geattaqueerd
kan worden, ook in Brussel. Dergelijke situaties horen niet thuis in een nieuwe
lidstaat, niet bij ons en in geen enkel land. Hetzelfde geldt voor het met
voeten treden van de adoptieregels in het toetredende land Roemenië.
Ik breng deze elementen onder de aandacht van de bewindslieden. Vooral corruptie
en fraudebestrijding vragen naar ons inzicht bijzondere aandacht en vooral
actie.Op welgeteld 39 beleidsterreinen acht de Commissie substantiële vooruitgang
voor 1 mei 2004 noodzakelijk. Wij zijn inmiddels drie maanden verder en nog
2½ maand verwijderd van de toetredingsdatum. Welk beeld levert het
monitorproces van de Commissie op dit moment op? Ik sluit mij aan bij de vraag
van de VVD of wij moeten verwachten dat nog vrijwaringsmaatregelen worden
genomen op 1 mei, omdat men niet voldoende gevorderd is.Tijdens de vergadering van de voorzitters van de Commissies Europese Zaken
van de nationale parlementen in Rome in november hebben meerdere sprekers
uit de toetredende landen hun verbazing en ook wel onbegrip kenbaar gemaakt
over de opstelling van Nederland inzake het vrije verkeer van personen. Nederland
was voor veel nieuwe toetreders een van de voorbeeldlanden. Dat beeld wijzigt
zich. Nederland ratificeerde als laatste de NAVO-toetredingsverdragen en ook
nu zitten wij weer in de absolute achterhoede. Nederland dreigde als enige
met een veto tegen de toetreding tot de EU vanwege de kosten van de toetreding.
Nederland heeft in tegenstelling tot Duitsland en Oostenrijk geen overgangstermijn
gevraagd voor het vrije verkeer van werknemers. Integendeel, het heeft zich
hier tijdens de toetredingsonderhandelingen fel tegen verzet. Het wordt dan
ook moeilijk begrepen waarom uitgerekend Nederland alsnog op zo'n overgangstermijn
aandringt, zonder dat er wezenlijke veranderingen in de situatie zijn opgetreden.
Het argument als zouden te veel goedgekwalificeerde arbeidskrachten Polen
en andere landen verlaten, komt paternalistisch over. Het impliceert dat deze
landen zelf niet over hun eigen belang kunnen waken.De CDA-fractie in deze Kamer is ten principale voorstander van het vrije
verkeer van goederen, diensten en personen en dus van werknemers. Alleen wanneer
er sprake zou zijn van ernstige verstoring van de arbeidsmarkt, is een beroep
op de vrijwaringsclausule verdedigbaar en te rechtvaardigen.Nederland profiteert met zijn open economie en met de hoogste exportquote
in de EU in bijzondere mate ook van deze uitbreiding. De nettobijdrage aan
het bruto nationaal product is volgens berekeningen van de Commissie 3,4 mld.
Als er dan politieke groepen in onze samenleving pleiten voor een goede afweging
voor de Nederlandse economie, dan moeten wij de profijtelijke situatie voor
ons land daarbij in ogenschouw nemen.De heer Platvoet (GroenLinks):De heer Van der Linden had de mond vol over de waardengemeenschap die
de EU moet zijn. Het debat over de 22.000 mogelijke arbeidsmigranten is moeilijk
uit te leggen. De heer Van der Linden zegt heel duidelijk dat de CDA-fractie
in de Eerste Kamer voor het vrije verkeer is. Betekent dat dat de CDA-fractie
in de Eerste Kamer tegen de motie zou hebben gestemd?De heer Van der Linden (CDA):In de rest van mijn tekst krijgt u het antwoord.Wij mogen ook niet uit het oog verliezen dat een open, globale economie
opgeld doet. Als de mensen niet naar het werk kunnen, komt het werk naar de
mensen. Het proces van verplaatsing van bedrijfsactiviteiten wordt hierdoor
alleen maar versterkt. Het gaat niet aan om deze landen de inzet van een van
de comperatieve voordelen te ontnemen en gelijktijdig te bepleiten dat ze
geholpen moeten worden om de ontwikkelingsachterstand te verkleinen. Solidariteit
mag en moet op deze praktische wijze vorm gegeven worden.Het invoeren van een stelsel van sterk gelimiteerde tewerkstellingsvergunningen
getoetst aan de arbeidsmarkt is een ernstige inbreuk op het systeem van het
functioneren van de interne markt. Het staat haaks op het beleid van deregulering
en flexibilisering van de arbeidsmarkt en ziet de uitbreiding meer als een
bedreiging dan als een kans. Europa wordt op deze wijze als een last gepresenteerd
en dat draagt bij tot een onjuiste beeldvorming en tot anti-EU-gevoelens.
Er gaat evenzeer een verkeerd signaal uit naar de nieuwe leden van de EU en
dat valt nauwelijks uit te leggen. Betekent dit nu tevens een verdere lastenverzwaring
voor het bedrijfsleven? Hoe kijkt de regering aan tegen de bureaucratische
rompslomp als gevolg van deze toets?De heer Kox (SP):Ik begrijp dat de heer Van der Linden nog bezig is met het beantwoorden
van de vraag van de heer Platvoet, maar ik voeg er nog wat aan toe. De heer
Van der Linden zegt dat de maatregel indruist tegen alles wat
wij met de EU bedoeld hebben. Hij weet echter ook dat de meeste Europese landen
wél regels op dit punt hebben gesteld. Is de conclusie van de heer
Van der Linden: wij stoppen met de EU, want zo wordt het niks?De heer Van der Linden (CDA):Mijn positie op dit punt is bekend. Ik maak mijn verhaal graag af, opdat
u alle nuances meekrijgt.De CDA-fractie vraagt met name aandacht voor het fenomeen van illegale
arbeid, adequate huisvesting en integrale handhaving. De SER maakte in een
rapport van 23 december 2003 gewag van de aanwezigheid in Nederland van 70.000
tot 150.000 illegalen. Wij betreuren het dat een aantal andere lidstaten in
laatste instantie en tegen de afspraken en beloftes in eigen vrijwaringsmaatregelen
hebben aangekondigd of aangenomen. Ik zou in dit verband geen vergelijking
met Duitsland willen maken. Dat zou erg unfair zijn, want Duitsland heeft
al meer dan 1,6 miljoen mensen opgevangen, los van de 12 miljoen mensen uit
de DDR. Verder heeft Duitsland nog steeds het vrije verkeer voor alle Oost-
en Centraal-Europeanen met een Duits paspoort, hetgeen geschat wordt op 40.000
per jaar. In dat opzicht zou ik niet graag de vergelijking willen maken tussen
onze situatie en de Duitse situatie. Er is trouwens geen nieuwe ontwikkeling
opgetreden, want Duitsland heeft bij de toetredingsverdragen juist die uitzondering
gevraagd. Er is dus geen verschil.De CDA-fractie is, zoals ik eerder heb gezegd, ten principale om de eerder
genoemde redenen voorstandster van open grenzen. Voor haar zou onder de druk
van de omstandigheden een benadering die het kabinet heeft gekozen, een begaanbare
weg zijn. Het principe van het vrije verkeer blijft overeind. Er komt een
lichte toets op huisvesting en arbeidsvoorwaarden. Dat achten wij zeer belangrijk.
Voor werkgevers die mensen op een wijze huisvesten die alleen voor dieren
opgeld kan doen, kunnen de sancties niet hard genoeg zijn. Daarover wil ik
geen misverstand laten bestaan. Een lichte toets op die elementen is dan ook
geheel gerechtvaardigd en acceptabel.De heer Kox (SP):De heer Van der Linden noemt alleen Duitsland, maar ik zei dat de meerderheid
van de Europese landen maatregelen heeft genomen. Dat geldt bijvoorbeeld voor
Zweden. Het dreigement van de heer Van der Linden, dat wij keihard gaan optreden
tegen illegale arbeidsomstandigheden van mensen die uit die nieuwe lidstaten
komen, moet hem extra inspireren omdat zich juist in zijn provincie nogal
veel van die toestanden hebben voorgedaan waartegen niet werd opgetreden.
Hoe denkt hij dat in de toekomst wel te gaan doen?De heer Van der Linden (CDA):Als u denkt dat illegaliteit met het creëren van een quotum wordt
voorkomen, dan gaat u tegen alle experts in. Die experts verwachten dat de
illegaliteit bij een quotum alleen maar zal toenemen. Als wij onder de huidige
omstandigheden al niet in staat zijn om de regels te handhaven, hetgeen ik
betreur, hoe wilt u dan waarborgen dat de regels wel kunnen worden gehandhaafd
als het fenomeen nog groter wordt? Met andere woorden: het handhavingsvraagstuk
wordt alleen maar groter.De heer Kox (SP):Hebben wij nu niet te doen met een beetje een hopeloze positie van de
woordvoerder van het CDA? Hij zegt: je moet of het een accepteren of het ander.
Ik vind dat vreemd. Waarom moeten wij arbeidsmigratie op voorhand accepteren?
Er zijn afspraken dat je die op voorhand kunt reguleren en dat is helemaal
niet onverstandig. Arbeidsmigratie is niet het hoogst haalbare, want thuis
om de hoek werken is ook erg plezierig. Hij zegt ook dat de prijs daarvoor
het accepteren van illegale arbeid zou zijn. Dat is erg vreemd. Illegale arbeid
is verboden. Daar moet de overheid tegen optreden. Dat kan het best door de
werkgevers, bijvoorbeeld de aspergeboeren in Limburg, aan te pakken. Dat hebben
wij al lang in onze wet geregeld. Illegaal is illegaal en dat mag niet. Het
is dus geen argument om te zeggen: als je het een wilt tegenhouden, krijg
je het ander er gratis bij.De heer Van der Linden (CDA):Sommige lidstaten gooien om hun moverende politieke overwegingen tegen
de afspraken in de grenzen dicht. Dat kan toch geen reden zijn voor ons om
ook op die manier te handelen? Het Centraal Planbureau en de SER zeggen dat
de effecten reuze zullen meevallen en dat zelfs van verdringingseffecten weinig
sprake zal zijn.De heer Kox (SP):Maar zouden die andere landen, zoals Zweden, nu allemaal gek zijn? Of
begrijpen zij misschien dat in de huidige situatie een ongewenste arbeidsmigratie
op gang komt die met name voor de betrokken mensen en landen een slechte optie
is? Waarom zouden alleen wij het gelijk aan onze kant hebben?De heer Van der Linden (CDA):Landen als het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Italië hebben de grenzen
open.De heer Kox (SP):Alles wat achter de zee ligt, heeft inderdaad gezegd: die zee is voor
ons voldoende barrière. Maar alles wat niet achter de zee ligt, heeft
wel regelingen getroffen. Anders moet straks de staatssecretaris of de minister
er maar op antwoorden. Het gaat niet alleen om Duitsland.De heer Van der Linden (CDA):Als wij van oordeel zijn dat wij er veel last van krijgen, hebben wij
de mogelijkheid om na een jaar op grond van een ernstige verstoring van de
arbeidsmarkt bij de Europese Commissie toestemming te vragen voor het nemen
van vrijwaringsmaatregelen. Ik vind echter dat wij er niet van moeten uitgaan
dat een grote migratiestroom plaatsvindt en dat verdringingseffecten optreden.
Dat is nergens op gefundeerd. Geen enkel rapport geeft daar enige aanleiding
toe. De regels binnen de EU zijn heel helder; wij hebben ons daar ook aan
gecommitteerd. Aangezien wij een van de grote nettoprofiteurs van de uitbreiding
zijn, is het de vraag waarom de andere landen niet de grenzen dicht kunnen
doen voor Nederlandse producten. De comperatieve voordelen van die landen
zijn gelegen in de arbeidsfactor, terwijl de comperatieve voordelen voor Nederland
zijn gelegen in de export van producten en investeringen in die landen. Nederland
behoort tot de grootste investeerders in die landen. Met andere woorden: wij
houden wat ons zint. Ik vind dat echter zeker voor een partij als de SP, die
toch ook voor solidariteit is, een heel merkwaardige positie. Zij zou er met name voor moeten willen zorgen dat wij niet alleen de voordelen naar
ons toe trekken, maar dat...De heer Kox (SP):Naar mijn mening is het erg slecht voor zowel de werknemers als de landen
die het betreft. U moet alleen antwoord geven op mijn vraag waarom zo veel
andere Europese landen datgene doen wat volgens u totaal indruist tegen die
gedachte, en waarom de CDA-fractie aan de overkant dat eigenlijk ook doet.
Wat is er toch gebeurd met Nederland en met Europa dat niemand meer naar u
wil luisteren?De heer Van der Linden (CDA):Ik heb er geen oordeel over waarom andere landen handhaven wat zij hebben.
Frankrijk doet bijvoorbeeld niets anders dan handhaven wat het heeft. Nederland
dreigt zelfs te komen met een verdergaande arbeidsmarkttoets dan de huidige
en wil dus niet alleen de huidige situatie handhaven, maar zelfs een paar
stappen teruggaan. Ik geloof niet dat wij een goede positie innemen wanneer
wij onder de huidige omstandigheden zo'n maatregel voorstellen, zonder dat
daar enig aanwijsbaar hard gegeven voor is in rapporten of de feitelijke situatie.
Daar komt nog bij dat Nederland op het punt van het vrije verkeer altijd een
voorhoedepositie ingenomen heeft. Ik wil ons land in dat opzicht niet in een
andere positie scharen.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik neem aan dat de heer Van der Linden klaar is met het geven van zijn
antwoord, ook aan mij. Ik vind het nuttig om nu het politieke feit vast te
stellen dat, als die motie hier had gelegen, de Eerste-Kamerfractie van het
CDA daartegen had gestemd.De heer Van der Linden (CDA):Wij zijn niet voor een arbeidsmarkttoets. Gezien de positie die de heer
Jurgens en de woordvoerders van een aantal andere fracties hebben ingenomen,
stel ik vast dat een meerderheid in deze Kamer misschien wel begrip kan opbrengen
voor de keuze die de regering gemaakt heeft, maar dat zij ook niet verder
willen gaan. Ik ben overigens zeer benieuwd wat de SP-fractie in deze Kamer
ervan vindt dat er wat meer aandacht gegeven wordt aan het solidariteitselement.
Gezien de verschillen in inkomen en positie van die landen, moet je de comperatieve
voordelen die deze landen hebben, niet wegnemen. Als je die landen perspectief
wilt geven, moet je de voordelen juist in grote mate delen. Ik hoor hier straks
graag een reactie op van de SP-fractie.De uitbreiding zal aard en functioneren van de EU meer dan ooit te voren
op de proef stellen. Tot op heden is iedere uitbreiding per saldo gepaard
gegaan met verdieping, ook al is met het lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk
van de EU "zwei Seelen in einer Brust" binnengeslopen. Het is nu zeer de vraag
of het integratieproces, uiteraard onder het beslag van toepassing van het
subsidiariteitsbeginsel, zonder wezenlijke veranderingen in de structuur nog
een vervolg kan krijgen. Vriend en vijand zijn het erover eens dat het Verdrag
van Nice daartoe niet de vereiste voorwaarden heeft gecreëerd. Het vormt
daartoe eerder een belemmering, zo is op de laatste IGC gebleken. Van een
EU met 25 leden waar op de meeste voor Europese relevante terreinen de unanimiteitsregel
van toepassing is, mag geen slagvaardigheid en besluitvaardigheid verwacht
worden. De spankracht van de Unie wordt zonder fundamentele veranderingen
zwaar overvraagd.Juist daarom is de ontwerpgrondwet van zo'n groot belang. Daarin wordt
de EU klaargemaakt voor de nieuwe uitdagingen na de uitbreiding. Het gaat
niet aan om het mislukken van de IGC in Brussel af te doen als een bagatel.
De structuur van de huidige Unie schiet ernstig te kort om de uitbreiding
succesvol op te vangen. De Europese topconferenties hebben de EU niet klaargemaakt
voor deze historisch ongekende verbreding. Dat was juist de opdracht die de
top van Laken de Conventie heeft meegegeven. De diagnose van Laken staat nog
volop overeind: de ondoorzichtigheid, het gebrek aan slagvaardigheid, de afstand
tot de burger, onvoldoende taakafbakening tussen nationale en Europese autoriteiten
en parlementen en het gebrek aan efficiency. De grondwet is de rechtsgrondslag
voor vrede in Europa de 21ste eeuw. Europa wordt dan van een gemeenschappelijke
marktgemeenschap een waardengemeenschap. Zonder grondwettelijk verdrag zal
Europa verschillende kanten op lopen. Voor 2004 is de goedkeuring van de ontwerpgrondwet,
zo mogelijk voor de Europese verkiezingen, het belangrijkste project. De laatste
tijd is het optimisme over het welslagen daarvan, nog voor de Europese verkiezingen,
toegenomen. Dat bleek mij ook toen ik afgelopen week in Brussel voor het EVP-congres
was. Hoe beoordeelt de minister deze situatie? Ik heb het gevoel dat het Ierse
voorzitterschap in stilte heel goed werk aan het doen is. Ik krijg daar graag
een reactie van de minister op. Er moet voor worden gewaakt dat er opnieuw
wordt teruggekomen op wat al is goedgekeurd, een veel voorkomend euvel in
het verleden. Deelt de minister deze opvatting en speelt dit op het ogenblik
nog, in die zin dat afspraken die in het verleden zijn geaccordeerd opnieuw
ter tafel komen?Nederland wacht een zwaar voorzitterschap. Er liggen complexe problemen
op het bord: wellicht de ontwerpgrondwet, de voorbereiding van de besprekingen
over de financiële perspectieven na 2006, de implementatie van de uitbreiding,
de toetredingsonderhandelingen met Bulgarije en Roemenië en het besluit
over de vraag of Turkije een startdatum voor de toetredingsonderhandelingen
wordt gegeven. Daarnaast wijs ik op de verbetering van de transatlantische
relatie. Complicerende factor is voorts het aantreden van een nieuw Europees
Parlement en de wisseling van de Europese Commissie per 1 oktober 2004.Bij het uitblijven van een succesvolle afronding van de IGC kan de EU
moeilijk ontkomen aan een ontwikkeling naar meer snelheden om verdergaande
fragmentering te voorkomen. De angst dat de uitbreiding ten koste zou kunnen
gaan van de effectiviteit van de EU achtte de minister in een uitstekend interview
met hem in de Volkskrant en de Figaro van 29 januari overdreven. Kan hij dat
nader toelichten? Is daarvoor een succesvolle afsluiting van de IGC geen voorwaarde?Veel zal ook afhangen van Frankrijk en Duitsland. Tot voor kort waren
zij de motor van het integratieproces. Willen en kunnen zij die rol in de
uitgebreide Unie nog vervullen? Waar staan zij op dit ogenblik voor? Ik nodig
de minister graag uit om hieraan een beschouwing te wijden. Tijdens de Conventie
hebben beide landen, evenals de Benelux, een bijzonder positieve rol gespeeld. Het Frans-Duitse document was buitengewoon behulpzaam.
Voor het eerst accepteerde Frankrijk de communautaire methode en de gekwalificeerde
meerderheidsregel in het buitenlands- en veiligheidsbeleid. Met de uithaal
van Chirac naar Centraal- en Oost-Europese landen betreffende Irak en het
bruuske naast zich neerleggen van de afgesproken regels van het Stabiliteitspact
is echter onnodig voeding gegeven aan de argwaan bij veel nieuwe lidstaten
en de huidige leden. Dat heeft ook bijgedragen aan het mislukken van de top
in Brussel. Inhoudelijk en politiek-psychologisch hebben beide kwesties de
besprekingen ernstig belast. Al had Schröder gelijk met zijn constatering
dat aan de mislukking ook ten grondslag heeft gelegen dat sommige landen het
Europese belang ondergeschikt hebben gemaakt aan het binnenlandse, hij had
op dit punt het minste recht van spreken. Te vaak heeft hijzelf om binnenlandspolitieke
en electorale redenen de Europese regels terzijde geschoven. Ik denk daarbij
aan de staatssubsidies voor de automobielindustrie, de telecom- en de textielindustrie,
die in strijd waren met de interne markt. Ik denk voorts aan Irak en aan het
Stabiliteitspact.Desalniettemin blijft Duitsland in hoge mate bepalend voor succesvolle
ontwikkelingen in Europa. Het verschil tussen succes en mislukken is tot op
heden blijkbaar het verschil tussen Kohl en Schröder. Investeren in onze
relaties met Duitsland is meer dan voorheen geboden. De aanpak van de minister,
zoals die is uiteengezet in de Tweede Kamer, spreekt de CDA-fractie erg aan:
stille diplomatie, het kiezen en organiseren van je bondgenoten, meer orkestlid
en minder solist, bruggenbouwer en daarbij extra aandacht voor onze banden
met Duitsland en Frankrijk. Daarbij dient de minister het Nederlandse belang
en de kans op succes van het komend voorzitterschap.Dat betekent niet dat daarmee de samenwerking met de kleinere landen minder
aandacht krijgt. Integendeel, dat zou het creëren van een valse tegenstelling
zijn. In dit verband spoort de CDA-fractie de regering aan om heel in het
bijzonder in de vergrote Europese Unie betekenis toe te kennen aan de Benelux.
Graag hoor ik de visie van de bewindslieden. De CDA-fractie deelt de opvatting
van VVD-woordvoerder Hans van Baalen in de Tweede Kamer dat Nederland meer
invloed kan uitoefenen in samenwerking met de kleinere lidstaten en de nieuwe
lidstaten niet. De minister vaart een verstandige, standvastige en heldere
koers die op volle steun en instemming van de CDA-fractie kan rekenen. Hij
heeft zich, zo kan ik uit het Europese veld getuigen, in korte tijd groot
gezag verworven, waarvoor hulde.Naar aanleiding van de discussie over de vorming van een kopgroep zeg
ik kort het volgende. Kopgroepen bestaan – kijk maar naar de euro –
en dat is maar goed ook, mits ingebed in een communautaire structuur zoals
de versterkte samenwerking, zonder dictaten en toegankelijk voor alle lidstaten.
Het verleden heeft uitgewezen dat deze ontwikkeling tot meer integratie heeft
geleid. Dat de regering daarbij in de voorhoede wenst te spelen, heeft onze
volle steun. De actie van enkele lidstaten om het plafond van het EU-budget
te verlagen van 1,4% naar 1% van het BNP bij een uitgebreide Europese Unie
zou ik eerder willen zien als de vorming van een achterhoede dan als de slechte
voorbode van een aanstormende kopgroep.In dit verband steun ik wel de inzet van de regering om een plafond te
stellen aan de financiële bijdrage van lidstaten bij de IGC-onderhandelingen.
De staatssecretaris heeft op het symposium van Clingendael over het Ierse
voorzitterschap aangegeven dat bij realisering daarvan de Nederlandse eis
van unanimiteit bij de financiële perspectieven komt te vervallen. Kunnen
de bewindslieden dit bevestigen? Dit is overigens een lijn die ik graag steun.
Dreigt Nederland anders niet in het complexe dossier van de financiële
perspectieven terecht te komen, waar in december over beginselen en richtsnoeren
besluiten genomen dienen te worden? In dat opzicht wijs ik erop dat er een
absolute herstructurering dient te komen van de structuurfondsen. Spanje haalt
op dit ogenblik 38% – dat is 22,3 mld euro – uit de pot van de
structuurfondsen, terwijl de Centraal- en Oost-Europese landen daar ongeveer
8% uit halen. Ik moedig de regering dan ook aan om op dat punt een ferme positie
in te nemen. Er moet een verschuiving van de structuurfondsen plaatsvinden
van Zuid-Europa naar de armere delen in Centraal- en Oost-Europa. Dat is in
het belang van Europa als geheel. Als wij de Centraal- en Oost-Europese landen
geen perspectief bieden, dan komen er in de komende jaren nog veel meer mensen
hierheen. Mensen gaan niet weg als zij voldoende perspectief hebben.De heer Platvoet (GroenLinks):Stel dat de vorming van een kopgroep ertoe leidt dat het resultaat van
de grondwet dichter bij het resultaat van de Conventie komt te liggen. Bent
u er dan voor dat er zo'n voorhoede wordt gevormd? U was erg cryptisch in
uw waardering van het fenomeen "kopgroep".De heer Van der Linden (CDA):Wij zijn niet voor kopgroepen omdat wij graag kopgroepen zien, maar wij
willen ook niet dat de traagste schakel het tempo van de ontwikkeling bepaalt.
In het verleden is gebleken – met het Europees monetair stelsel, de
euro en de Schengengroep – dat het functioneren van kopgroepen integratiebevorderend
werkt. Anderen worden op sleeptouw genomen. De locomotieffunctie van Frankrijk
en Duitsland heeft gewerkt, maar dat gebeurde altijd binnen een communautair
kader. Daarom heb ik de actie in Iran veroordeeld. Dat gebeurde buiten de
communautaire kaders. De actie van die drie landen was niet afgestemd in de
Europese Raad en vond geen bedding in een communautaire structuur. Het enige
positieve van Nice was dat wij de versterkte samenwerking meer hebben vormgegeven.
Er kwamen meer mogelijkheden voor versterkte samenwerking, mits er minimaal
acht lidstaten zijn. Dat betekent dat je wel degelijk een kopgroep kunt vormen.
Ik plaats niet graag de kopgroep tegenover de resultaten van de Conventie,
want de grondwet is een eerste vereiste. Ik heb wel het gevoel dat het dreigen
met het vormen van een kopgroep, wat gebeurd is, heilzaam werkt op de compromisbereidheid
van andere landen. Andere landen zijn dan tijdens de discussie over de Europese
grondwet eerder geneigd om tot compromissen te komen. Anders lopen zij het
risico dat er een kopgroep komt waar zij geen deel van uitmaken en voelen
zij zich buitengesloten. In dat opzicht vind ik de benadering
van de regering goed. Zij heeft gezegd geen voorstander van de kopgroep te
zijn, maar er wel bij te willen horen als die er toch komt. Natuurlijk moet
die kopgroep dan wel passen binnen de communautaire structuur.Wat de toetredingsonderhandelingen betreft, wil ik nog kort het volgende
opmerken. Turkije is in Kopenhagen toetreding (onder voorwaarden) toegezegd.
De toenmalige minister-president, Kok, en de toenmalige minister van Buitenlandse
Zaken, Van Aartsen, hebben, gesanctioneerd door de Tweede Kamer, Turkije het
ticket voor het lidmaatschap gegeven. Zijn daarmee dan niet ook definitief
de vragen beantwoord of Turkije tot Europa behoort en of Turkije lid van de
Europese Unie kan worden? Ligt het dan niet voor de hand dat wij ons scherp
concentreren op de mate waarin Turkije voldoet aan de toetredingscriteria?
Er is nog veel te doen. Ik ben het met de heer Platvoet eens. Gekeken moet
worden naar de rol van het leger, de implementatie van de wetgeving, de capaciteit
van de rechterlijke macht, de positie van de vrouw, de godsdienstvrijheid,
de omgang met minderheden. Hoewel de nieuwe Turkse regering – voor velen
tegen de verwachting in – meer dan welke regering voorheen ernst maakt
met het doorvoeren van aanpassingen, blijft Turkije in de publieke opinie
een gevoelig onderwerp. Het rapport van de Europese Commissie was op een aantal
punten zeer kritisch, maar bevatte tegelijkertijd grote waardering voor de
vastberaden aanpak van deze regering om aan de Kopenhagencriteria te gaan
voldoen. Hoe denkt de minister met het oog op het voorzitterschap om te gaan
met dit gevoelige dossier?De heer Jurgens (PvdA):Welke boodschap wil de CDA-fractie de regering meegeven? U stelt nu alleen
maar vragen, terwijl u in het begin al zei dat de vraag of wij moeten voldoen
aan onze afspraak met Turkije eigenlijk al is beantwoord. Ik neem aan dat
de CDA-fractie in staat is, de minister een suggestie mee te geven over het
beleid van de regering.De heer Van der Linden (CDA):Wij hebben dit rapport van de Europese Commissie gezien en krijgen in
de tweede helft van dit jaar nog een rapport van de Commissie. Dat zal voor
ons leidraad zijn voor de verdere discussie. Ik weet dat de heer Jurgens,
de heer Van den Brande en mevrouw Delvaux in de Raad van Europa en de heer
Oostlander in het Europees Parlement belangwekkende, zeer goede rapporten
hebben geleverd die bouwstenen vormen voor de discussie in de nationale parlementen.
Wij wachten het nieuwe rapport van de Europese Commissie af. Op basis daarvan
zullen wij de discussie met de regering voeren als voorbereiding op de top
in december.De heer Jurgens (PvdA):De terughoudendheid van de CDA-fractie hier op dit punt acht ik enigszins
in strijd met het uitgesproken standpunt (in tegenstelling tot aan de overkant)
over de migratie na toetreding van Polen, maar ik kan het mij voorstellen.De heer Van der Linden (CDA):Ik zou het geen terughoudendheid willen noemen. Ik vind dat wij op dat
punt gewoon de feiten onder ogen moeten zien. Ik loop niet vooruit op het
rapport van de Europese Commissie. Ik heb vastgesteld dat de Europese Commissie
in november een zeer kritisch rapport heeft opgesteld. Wij zullen zien in
hoeverre Turkije op dat punt tegemoet is gekomen aan de Kopenhagencriteria.
In december krijgen wij er uitsluitsel over.Voorzitter. Wij spreken de hoop uit dat de komende onderhandelingen op
basis van het plan van Kofi Annan ertoe zullen leiden dat een ongedeeld Cyprus
op 1 mei lid van de Europese Unie zal worden.Met de uitbreiding verschuiven de buitengrenzen van Europa. De controle
aan de buitengrenzen is een communautair belang, maar tegelijkertijd vragen
de nieuwe buren een actieve politiek van de Europese Unie. Voorkomen moet
worden dat een nieuwe scheidslijn ontstaat met aan weerszijden een grote welvaartskloof.
De verwezenlijking van één rechtsruimte, een ruimte van vrede,
stabiliteit en welvaart die verder reikt dan de uitgebreide Unie, is ook in
het belang van de Unielanden zelf. Hoe beoordeelt de minister dit? Welke rol
ziet hij hier weggelegd voor de Europese Unie en andere internationale organisaties,
zoals de Raad van Europa? Is de minister bereid om tijdens het Nederland voorzitterschap
van de Europese Unie initiatieven te nemen om de samenwerking tussen de Europese
Unie, die relaties met die landen op bilaterale basis heeft, en de Raad van
Europa, die deze in een internationale structuur heeft ingebed, te versterken
in lijn met zijn zeer gewaardeerde speech als voorzitter van de Raad van Europa
op 28 januari jl.?Naast de vele importante thema's die aan de orde zijn geweest en bijna
wekelijks op de Europese politieke agenda's prijken, wil ik aan het slot van
mijn bijdrage twee zaken opbrengen die Europa op geheel onderscheiden wijze
raken. De eerste vraag is waar de grenzen liggen van de Europese Unie. Ik
sluit aan bij het verzoek dat door sprekers voor mij is gedaan om een heldere
notitie op dat punt om er een discussie in de senaat over te kunnen voeren.
De tweede vraag heeft betrekking op het groeiend scepticisme onder de Europese
burgers over alles wat er vanuit de Europese Unie op hen afkomt. Die zorgen
moeten wij serieus nemen. Deels zijn deze terecht. Deels komen deze voort
uit gebrek aan overtuigingskracht. Alleen mensen met een overtuiging kunnen
anderen overtuigen. Hier ligt een mooie taak voor politieke partijen. De slogan
"Europa, best belangrijk" spreekt mij ook niet zo aan, maar belangrijker is
de aanpak. Het is goed dat allerlei maatschappelijke organisaties worden betrokken
bij het debat over Europa. Tegen die achtergrond hebben wij voorgesteld om
een keer per jaar in alle nationale parlementen in dezelfde week een debat
te voeren over het jaarprogramma van de Europese Commissie waarbij ook maatschappelijke
organisaties worden betrokken. Ik heb begrepen dat er in het Europese Parlement
veel steun is voor dit voorstel. Ik wil de regering vragen dergelijke initiatieven
te bevorderen.Anders dan de heer Platvoet denk ik niet dat wij een nieuwe structuur
nodig hebben. Als de resultaten van de Conventie worden aanvaard, wordt de
subsidiariteitstoets het instrument voor de nationale parlementen om dit soort
processen te bewaken en de discussie te entameren. De Gemengde Commissie dient
met voorstellen te komen over vorm en inhoud van die toets. Het grote probleem
is dat de Europese Raad de enige ongecontro leerde instantie
van de EU is. Pas achteraf worden de resultaten van de Europese raden gesanctioneerd
door de nationale parlementen.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat was precies mijn punt. Ik had het over de onderhandelingen met de
nieuwe toetreders en de positie van de Europese Raad daarbij. Ik heb gevraagd
naar de relatie tussen die positie en de nationale parlementen. Het lijkt
mij dat gezocht moet worden naar een nieuwe vorm om die parlementaire betrokkenheid
in te vullen. De Gemengde Commissie zou wellicht een taak kunnen krijgen in
dit geheel.De heer Van der Linden (CDA):De Gemengde Commissie moet voorstellen doen aan de Eerste en Tweede Kamer
over de wijze waarop wij in de toekomst vorm en inhoud geven aan de subsidiariteitstoets.
Moet het een gescheiden circuit zijn of wordt het een gemeenschappelijke actie?
Het is aan beide Kamers om ervoor te zorgen dat een discussie over de toetreding
van Turkije op het juiste moment plaatsvindt. Na de Europese Raad van Helsinki
en Kopenhagen werden de resultaten in beide Kamers bediscussieerd zonder dat
vooraf grenzen werden bepaald als het gaat om de inhoud van de agenda.Voorzitter. Ik nodig de bewindslieden uit om de twee vragen die ik aan
het slot heb gesteld, aan een nadere beschouwing te onderwerpen. Ik sluit
af met een treffend citaat van deze minister: "We moeten ons niet blindstaren
op eigen nationale facetten, maar oog houden voor de schoonheid van de hele
diamant."Voorzitter: Bierman-Beukema toe WaterDe heer Kox (SP):Voorzitter. Als je als zevende spreker aan bod komt, heb je meestal het
voordeel dat je veel van je tekst kunt schrappen met de mededeling: wat ik
wilde zeggen, is al gezegd. Er is echter ook veel gezegd dat ik zelf niet
wilde zeggen en waarop ik nu wel moet reageren, wil er sprake zijn van een
echt debat. Dit betekent dat van mijn prachtige tekst op papier niet veel
zal overblijven, met excuses aan de stenografen. In de Staat van de Unie 2004 schetst de regering ons haar beeld van de
stand van zaken in de EU. Tussen de verschijningsdatum september 2003 en nu
zit nogal wat tijd. Dat is een van de redenen waarom "staat" deels door "stond"
kan worden vervangen: zo stond de EU erbij. Zo stonden wij erbij toen de regering
nog dacht dat de intergouvernementele conferentie over de Europese grondwet
wel in december 2003 zou worden bekroond met een nieuw Unieverdrag en zo stonden
wij erbij toen wij dachten dat wij rondom deze tijd al met de ratificatie
bezig zouden zijn en zelfs met de voorbereidingen van een referendum over
dat verdrag, waarna onder Nederlands voorzitterschap zou kunnen worden gewerkt
aan verdere uitbreiding van de Unie. Maar nu staat de staat van de Unie er
weer heel anders bij en is veel van wat daar in stond alweer passé,
zeker nu onze grote broers Frankrijk en Duitsland samen thee hebben gedronken
en naar ik heb begrepen ook hebben afgesproken dat de Ieren hun werk zouden
doen en dat de Europese grondwet op het bordje van Nederland zou worden neergelegd.
Heeft de regering dat overigens net als wij uit de kranten vernomen? Heeft
zij overigens de heren Chirac en Schröder al voor deze eerbiedwaardige
opdracht bedankt? Is zij wellicht van tevoren nog gebeld door de regeringsleiders
van Frankrijk en Duitsland vooraleer zij die afspraak maakten of past dat
ook al niet meer bij de Europese fatsoenstandaard die toch wel erg duidelijk
onderscheid maakt tussen grote en kleine landen in de Europese Unie? Krijgen
de bewindslieden het niet spaans benauwd van een dergelijke demonstratie van
de macht der grote, hoewel het woord "spaans" hier wellicht niet op zijn plaats
is omdat ook de Spanjaarden met hun gezamenlijke operatie met de Polen blijkbaar
hebben willen bewijzen dat ze beduidend groter zijn dan wij. Geloven de bewindslieden
dat de Europese Unie een echt musketierverbond is van één voor
allen en allen voor één? Of zijn ook zij inmiddels wat wijzer
en sceptischer geworden? Wat wil de regering na het Frans/Duitse besluit over
wie waar de grondwet tot stand moet brengen? Wil zij echt dat die Europese
grondwet in 2004 onder Nederlands voorzitterschap tot stand wordt gebracht?
Dat zou immers kunnen betekenen dat Nederland zijn sterke punten moet inslikken.
Voorzitters zitten nu eenmaal achteraan. Of kiest de regering voor de techniek
en tactiek om de constitutionele aardappel verder door te schuiven naar de
volgende voorzitter en om ondertussen te zorgen voor een plek in de Europese
kopgroep van de groten?Nu wilde ik met name iets in de richting van de heer Van der Linden zeggen
en zie ik dat hij niet meer in de zaal aanwezig is. Ik heb heel zijn verhaal
uit gezeten en is hij nu weg; het kan misschien straks nog wel. Hij had het
over kopgroepen, achterhoedes en voorhoedes. Als je in een kopgroep zit, ga
je winnen, maar een achterhoede en voorhoede vormen met elkaar een organisch
verband om samen te overwinning te behalen. Hij leest de Handelingen er maar
op na.Voorzitter. Voor ons wordt het steeds duidelijker dat wij terecht een
eurosceptische koers varen, ook al vindt de woordvoerder van de naar ik inmiddels
heb begrepen links-liberale fractie van GroenLinks – zoals haar politiek
leider heeft gezegd – alleen maar koren op de molen van het plat nationalisme.
Ik vind dat iets te kort door de bocht; je kunt én eurosceptisch zijn
en toch erg internationalistisch.De heer Jurgens (PvdA):Als Platvoet al een links-liberaal is geworden, wat moet er dan in godsnaam
met Kohnstamm gebeuren?De heer Kox (SP):Die zit al in een erg rechtse coalitie. Hij was al liberaal, dus denk
ik dat je hem nu rechts-liberaal kunt noemen. Wij zijn eigenlijk allemaal
een soort VVD aan het worden, maar toch allemaal iets anders. Voor alle duidelijkheid,
ik zou niet durven beweren dat GroenLinks een links-liberale partij is, ik
citeerde alleen maar de politiek leider van GroenLinks.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik moet hierop wel zeggen dat in tegenstelling tot de partij van de heer
Kox, de SP, onze partij geen partijleider kent!De heer Kox (SP):Ik zal het mevrouw Halsema zeggen, dan weet ze ook weer waar ze staat!
Ik wilde in de richting van GroenLinks alleen maar zeggen dat wij eurosceptici
zijn en dat wij denken daar goede gronden voor te hebben, die
ik ook aan de bewindslieden heb voorgelegd.De Europese Unie zoals die zich ontwikkelt, bewijst ook dat niet alleen
het kapitaal maar zelfs de arbeiders geen vaderland meer hebben, om nog maar
eens terug te verwijzen naar de oude klassieken. Wij gaan arbeidsmigratie
als een groot goed beschouwen. Er kan tegen mensen worden gezegd: ga ver van
huis en haard werken om de kost te verdienen. Dit zou worden beschouwd als
een verworvenheid en een groot goed in plaats van een moderne vorm van slavenarbeid.Wie het wensenplan van de Europese ronde tafel van industriëlen uit
de jaren tachtig langs de feitelijke ontwikkeling van de Europese Unie legt,
zal zien hoe frappant de overeenstemming is tussen hun wensen en de gerealiseerde
werkelijkheid. Dit is een werkelijkheid waar mijn partij niet voor aan de
kant gaat. Wij vinden dit een bewijs van het feit dat dit experiment niet
is wat het pretendeert te zijn.De heer Platvoet (GroenLinks):Als de heer Kox twintig jaar geleden door Ierland of Portugal of Griekenland
had gereisd en hij zou dit nu opnieuw doen, zou hij vast anders denken over
de effecten die de Europese Unie heeft gehad op de welvaart van die landen
maar ook op de opvattingen over de Europese Unie van de mensen die er wonen.
Hij is erg negatief over de Europese Unie en dat ben ik ook wel voor een deel,
maar de SP zal toch voor dit wetsvoorstel stemmen. De opstelling van de SP
doet mij denken aan de anekdote over twee Britse dames die op vakantie zijn
op een Grieks eiland. De ene zegt: wat is het eten hier toch erbarmelijk slecht,
waarop de ander zegt: ja, maar je krijgt wel kleine porties.De heer Kox (SP):Wie verre reizen doet, kan veel verhalen. Als je nu door Spanje of Griekenland
reist, kun je vaststellen dat daar bepaalde positieve ontwikkelingen zijn
geweest, maar als je met de mensen praat, hoor je ook dat de ongelijkheid
tussen mensen sterk is toegenomen. Dit is ook een effect van de toetreding
tot de EU geweest. Dit effect zal straks nog groter worden in de uitgebreide
Unie. Dat de SP terecht kritiek levert op de Europese Unie danken wij onder
andere aan de fractie van GroenLinks, want de kritiek die wij nu leveren,
was ooit ook haar kritiek. Dat zij daar nu vanaf stapt, is haar goed recht,
maar om ons dan te verwijten dat wij consistenter zijn geweest, gaat te ver.Kunnen de bewindslieden aangeven hoe hooggespannen de verwachtingen zijn
over de procedure die Nederland heeft aangespannen bij de Europese Commissie
in verband met het overschrijden van het stabiliteitspact door Frankrijk en
Duitsland? Zouden wij niet intussen wijzer moeten zijn en ons moeten realiseren
dat de regels in de EU zijn herschreven en dat het weinig zin heeft om dit
soort symboolpolitiek te bedrijven? Zou het ook niet wijzer zijn om te erkennen
dat het stabiliteitspact ook de facto een ondoordacht keurslijf is dat landen
dwingt tot dingen die zij zeker niet zouden moeten doen als zij het welzijn
van hun volk op het oog hebben? Als wij dit zouden erkennen, zouden wij dan
niet ten opzichte van de nieuwkomers in de EU een stuk flexibeler moeten worden
in plaats van hun tot de laatste seconde te houden aan de draconische eisen
die wij stellen en die voor de mensen in die landen zulke nadelige gevolgen
hebben? Hoe kijkt de regering overigens aan tegen het voornemen van vier nieuwkomers
om al op heel korte termijn aan de euro deel te nemen? Moeten wij hun daarover
positief of negatief adviseren?Daarmee kom ik bij de vraag of mijn fractie kan instemmen met de toetreding
van tien nieuwe landen tot de EU. Ik zal, ook voor de heer Platvoet, de spanning
niet langer opvoeren: ja, mijn fractie zal voor de toetreding van deze tien
landen stemmen. Niet omdat wij gelukkig zijn met de EU en de ontwikkeling
daarvan, niet omdat we gelukkig zijn met de wijze waarop wij onze nieuwe partners
behandelen, maar de toetreding is nu eenmaal in alle landen door democratisch
gekozen parlementen goedgekeurd en in de meeste landen bovendien per referendum
bekrachtigd. Om die feiten kunnen wij niet heen, die willen wij respecteren.
Overigens, de uitslagen van de referenda waren duidelijk, de opkomstcijfers
evenzeer. Hoe beoordeelt de regering de moties van wantrouwen, uitgebracht
door al die mensen die niet naar de stembus zijn gegaan?De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Zo'n opstelling had ik van de SP nooit verwacht...De heer Kox (SP):Die is wel internationalistisch, zoals u weet!De heer Platvoet (GroenLinks):Dus omdat anderen vóór hebben gestemd, doet u dat ook maar?
Stel nu dat wij dit debat als eerste parlement in de EU hadden gevoerd en
er verder nog geen enkel besluit was genomen; wat was dan uw opstelling geweest?De heer Kox (SP):Nee, dan moet u iets verder gaan: stel dat we opnieuw over de zaak konden
discussiëren. De EU heeft namelijk gewoon tegen die tien landen gezegd
dat ze kunnen toetreden. Welnu, die landen willen dat, hebben zich het keurslijf
aangemeten dat wij voor hen hebben gemaakt, hebben hun eigen bevolking hoop
gegeven en daarna een hoop ellende bezorgd. Dan kunnen wij daarna niet gaan
zeggen: u mag lekker toch niet meedoen – terwijl zoiets democratisch
tot twee keer toe, via het parlement en referenda, is bekrachtigd. Ons als
internationalisten zou dat veel te ver gaan, maar ik begrijp dat u daar geen
problemen mee zou hebben.De heer Platvoet (GroenLinks):Laat ik het anders formuleren. In het najaar moet er een besluit worden
genomen over de aanvang van de onderhandelingen met Turkije. U zegt tegen
Turkije: niet doen.De heer Kox (SP):Dat zou inderdaad ons advies zijn. Wij denken dat het erg slecht voor
de Turkse bevolking is om nu lid van de EU te worden en ik denk dat veel economen
en andere verstandige mensen ons daarin steunen. Het is misschien goed voor
enkele ondernemers in Turkije, misschien heel goed voor een aantal ondernemers
in Europa, maar op dit moment niet goed voor de mensen in Turkije; de ongelijkheid
zou daar namelijk alleen maar toenemen.De heer Platvoet (GroenLinks):U komt nu toch heel erg in de knoei met uw eerdere antwoord over de referenda.
Dus als de bevolking van Turkije in een referendum "ja" zou zeggen,
ondanks uw advies, dan bent u wel voorstander?De heer Kox (SP):Ik zit niet in de knoei, hoor. Ik bedoel dat ik graag een eerlijk proces
wil, waarin twee partijen, landen, verdragssluiters, eerlijk met elkaar kunnen
spreken. Zo is het met de uitbreiding met deze tien landen niet gegaan: aan
hen is namelijk beloofd dat zij erbij konden komen, en dan gaat mijn fractie
daar uiteindelijk niet voor liggen. Met Turkije zijn we gewoon nog niet zover.
Het is inderdaad erg verstandig om hierover al in een vroeg stadium te gaan
praten, met name over de vraag wat wij en de mensen in Turkije eraan kunnen
hebben. In dat geval zullen wij onze euroscepsis graag aan onze Turkse vrienden
duidelijk maken.Naar de mening van de SP is het krediet dat de EU in de Oost-Europese
landen had wel heel snel verspeeld – althans dat blijkt uit de referenda.
Deelt de regering die mening? Wat moet er gebeuren om dat geschonden vertrouwen
weer te herstellen? De opkomst was zo laag, dat bijna geen sprake meer was
van echte besluitvorming. Deelt de regering de mening dat er veel te soepel
is omgesprongen met de eisen inzake corruptie in de nieuwe lidstaten? Uit
de rapportage die de Tweede Kamer heeft samengesteld, blijkt dat in het merendeel
van de toetredende landen, met name in de Midden- en Oost-Europese landen,
een bedenkelijk niveau van corruptie bestaat. Ik zie dat niet als een onderdeeltje.
Als een land corrupt is, kan het niet democratisch functioneren.Ik hoor graag iets van de regering over Cyprus. Wat is de voortgang van
het proces? Kan het nog lukken voor 1 mei? Wat is de positie van Turkije in
dit opzicht? De Tweede Kamer heeft een motie-Van Bommel aangenomen, die door
alle fracties behalve die van de PvdA werd gesteund. Volgens die motie moet
Turkije meehelpen aan het opheffen van de deling van Cyprus voordat gesprekken
kunnen worden gehouden over de toelating van Turkije. Deelt de regering die
mening? Wat betekent dit indien op 1 mei een gedeeld Cyprus toetreedt tot
de Europese Unie? Ik deel de opmerkingen van Jurgens en Platvoet over hoe
wij naar Turkije moeten kijken, hoewel de uitkomst van die discussie niet
altijd hetzelfde hoeft te zijn. Er is al gezegd dat dit een "take it or leave
it"-verdrag is waarbij tien landen in één stap toetreden. Dat
moet in de toekomst nooit meer gebeuren, want het maakt een eerlijke en evenwichtige
belangenafweging niet mogelijk.Het is op zich niet erg dat Nederland dit jaar vier keer zo veel bijdraagt
aan de Europese Unie als in het jaar van het Verdrag van Maastricht, als dat
geld maar goed wordt besteed. Zoals bekend heeft de SP het idee dat veel geld
erg slecht wordt besteed in de Europese Unie. Wij hebben het idee dat er veel
geld wordt rondgepompt en dat het terechtkomt op plekken waar het niet thuishoort,
en wegblijft op plekken waar het wel zou thuishoren. Het blijft een bizar
fenomeen dat een Europese koe meer geld krijgt van de Europese Unie dan een
arm mens elders in de wereld heeft te besteden. Niet de hoogte van het bedrag
is voor ons beslissend, maar de wijze waarop daarmee wordt omgesprongen. Wij
maken ons daar ernstige zorgen over. Ook maken wij ons er ernstige zorgen
over dat in de toekomst nog veel meer geld naar de Europese Unie gaat, omdat
de nieuwe Europese grondwet de eis bevat dat er permanent een inspanning moet
worden geleverd om de defensie te moderniseren. De defensie-uitgaven worden
dus omhoog gebracht. Voor alle duidelijkheid: daar ziet mijn fractie helemaal
niets in.In dit verband stel ik de bewindslieden nog een andere vraag. Wat moeten
wij eigenlijk aanvangen met de West-Europese Unie? Ik ben namens deze Kamer
en namens mijn partij in de assemblee van de WEU gezet, maar ik zie daar toch
erg veel mensen die in een identiteitscrisis zitten. Volgens mij verkeert
het gehele orgaan in een dergelijke toestand. De secretaris-generaal komt
al jarenlang niet opdagen in de plenaire vergaderingen. Kan de regering ons
uitleggen wat dit nog is? Bestaat de WEU nog? Bestaat de assemblee van de
WEU nog? Wat moet dat dan betekenen in de komende Europese Unie? Want als
het niets is, adviseer ik om er snel een streep door te zetten, een drankje
te drinken en er niet meer mee verder te gaan.Ik heb mijn zorgen over de Europese Unie duidelijk gemaakt; die nemen
niet af na het lezen van de Staat van de Unie die de regering heeft opgemaakt.
Daarom pleit mijn fractie voor een temporisering van de Europese eenwording.
Wij zijn voor Europese samenwerking, maar tegen een Europese superstaat, en
die wordt nu supersnel gerealiseerd. Dat moeten wij dus niet doen.Mevrouw de voorzitter. Ik rond af, want anders ga ik over mijn spreektijd
heen. Als ik daarover iets mag zeggen, in de Raad van Europa wordt dat veel
handiger opgelost. Er wordt gewoon gezegd dat de spreektijd op is. Je moet
dan je verhaal inleveren en dan is het gedaan met de koopman. Dan gaat het
er hier veel vriendelijker aan toe.De voorzitter:U hebt nog één seconde!De heer Kox (SP):Zeg je eens een keer wat aardigs, is het weer niet goed!De minister van Buitenlandse Zaken is in Amerika geweest. In Nederland,
in de Europese Unie, in de West-Europese Unie en in de Raad van Europa bestaan
zorgen over de wijze waarop Amerika tegen de mensenrechten aankijkt, vooral
als het gaat om de behandeling van de krijgsgevangen en in Guantánamo
Bay. Het was dik aan met Colin en Condoleezza, zo zag ik, dus hij zal zeker
de gelegenheid hebben gehad om de genoemde kwestie aan de orde te stellen.
Als hij mij daarover nog iets kan vertellen, ben ik hem er erg dankbaar voor.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter. Omdat ik er nog niet eerder toe in de gelegenheid was, heet
ik de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken namens mijn fractie warm welkom.
Zonder enige twijfel vormt hij een versterking van het Europees gezinde smaldeel
in het kabinet. Dat verheugt de fractie van D66 in hoge mate. Overigens is
hij tevens de juiste man op het juiste moment op de juiste plaats. Versterking
van het communautaire Europa is in onze ogen om meer redenen wenselijk en
nodig. Dat geldt onder meer, en misschien zelf bovenal, als men ernaar kijkt
vanuit een puur nationale optiek. Uit welbegrepen eigen belang wensen wij
minister Bot daarom zeer veel succes en zo mogelijk evenveel plezier in zijn
nieuwe functie. In de ogen van mijn fractie is het potentieel dramatisch dat de IGC vooralsnog
niet tot een eensgezinde conclusie is gekomen. Tijdens eerdere debatten in
dit huis heb ik, hoewel zonder enig effect, indringend stilgestaan bij artikel
2 van het protocol van het Verdrag van Amsterdam. Dat luidt: "Uiterlijk een
jaar voordat de EU meer dan twintig leden telt, wordt een conferentie van
vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten bijeengeroepen om de bepalingen
van de verdragen en de werking van de instellingen volledig te herzien." Met
de beste wil van de wereld kon en kan het Verdrag van Nice niet worden gezien
als een volledige herziening van de institutionele architectuur. Daarom handelen
wij naar mijn gevoel inmiddels aantoonbaar contra legem. Bovendien ploeteren
wij als gevolg daarvan grosso modo door met de institutionele architectuur
die in het midden van de vorige eeuw is ontwikkeld voor een samenwerking van
zes landen. Dat kan, gegeven de uitbreiding van de EU over enkele maanden
met tien nieuwe lidstaten, tot een stilstand in de besluitvorming leiden.
Gegeven het aantal terreinen waarop individuele landen een vetorecht houden,
kan het ook leiden tot ergerniswekkende chicanes en een uitwisseling van belangen
die mogelijk niet van deze tijd zijn, maar in ieder geval onuitlegbaar. In
beide gevallen zal het gezag van de EU en het geloof erin worden ondermijnd.
Beide gevallen komen het gezag en het geloof althans niet ten goede.Tegen de achtergrond daarvan mis ik een algemeen gevoel van urgentie om
de IGC, indien enigszins mogelijk, nog voor de komende uitbreiding en Europees-Parlementsverkiezingen
tot een goed einde te brengen. Ik meen ergens een overigens laconiek bedoelde
uitlating van de minister te hebben gelezen, waarin hij zegt er de voorkeur
aan te geven als de IGC tijdens het Ierse voorzitterschap tot eindconclusies
komt, onder meer ter verlichting van de agenda van het Nederlands voorzitterschap.
Ik wens het beide bewindslieden van harte toe dat hen die beker niet gegund
worde. Los daarvan is mijn indruk juist dat het gevoel van urgentie ontbreekt
inzake de noodzaak tot zeer spoedige verandering van de institutionele architectuur.
Mijn fractie heeft er eerder voor gepleit dat verbreding en verdieping wel
degelijk hand in hand gaan, zonodig door een formele koppeling te leggen tussen
de uitbreiding en de volledige herziening van de institutionele architectuur.
Zo ver is het niet gekomen. Maar welke strategie hebben de bewindslieden nu
in hun hoofd om de verloren tijd in te halen en de EU zichzelf in formele
zin voor het blok te laten zetten? In de geschiedenis van de EU zijn wel eerder
besluiten genomen, doordat men zichzelf uiteindelijk voor het blok zette.
Het is nodig, voordat de gevolgen daadwerkelijk dramatische vormen zullen
aannemen.Niet ten onrechte wordt de uitbreiding van de EU met tien nieuwe leden
vandaag betiteld als een historische beslissing, in die zin dat de tweedeling
van Europa van na de Tweede Wereldoorlog grotendeels ongedaan wordt gemaakt.
Het spreekt vanzelf dat de senaatsfractie van D66 met overtuiging voor het
desbetreffende voorliggende wetsvoorstel zal stemmen. Het blijft fantastisch
om te zien hoe razendsnel, in eigenlijk een halve generatie tijd, de vijandbeelden
die tot de val van de Berlijnse muur bestonden als sneeuw voor de zon zijn
gesmolten.In het debat in de Tweede Kamer op 19 november en in de schriftelijke
voorbereiding van de behandeling van het wetsvoorstel van vandaag is stilgestaan
bij een aantal springende politieke en economische punten die samenhangen
met de uitbreiding. Ik ga die hier niet herhalen. Niettemin meen ik voor één
punt in deze Kamer nog de aandacht van beide bewindslieden te moeten vragen.Is er niet eigenlijk sprake van een onevenwichtigheid in de procedure
van toetreding, die te maken heeft met de zogenaamde Kopenhagencriteria? Zeker,
toetredingsonderhandelingen kunnen pas gestart worden indien voldaan is aan
de economische en politieke criteria zoals omschreven door de Europese Raad
van Kopenhagen van juni 1993. Deze criteria, zo wordt te pas en te onpas herhaald,
zijn niet onderhandelbaar. Indien de onderhandelingen van start gaan, is de
focus dus geheel gericht op de vraag in hoeverre en in welk tempo het land,
dat immers reeds geacht wordt te voldoen aan de economische en politieke criteria,
slaagt in het omzetten naar nationaal recht van het zogenaamde acquis communautair.
De vraag die speelt is, in hoeverre het redelijk is om aan te nemen dat een
land pijlsnel kan gaan beschikken over "stabiele instellingen die de democratie,
rechtsstaat, mensenrechten en het respect voor de bescherming van minderheden
kunnen garanderen". Dat is de letterlijke verwoording van de politieke Kopenhagencriteria.
Vervolgens wordt in procedurele zin bijna impliciet aangenomen dat op die
punten na het van start gaan van de onderhandelingen geen sprake kan zijn
van hetzij niet eerder gesignaleerde, hetzij inmiddels opgekomen tekortkomingen
bij de naleving van de politieke criteria. Juist omdat in Kopenhagen is afgesproken
dat over die politieke criteria niet te onderhandelen viel, is gewerkt, dunkt
mij, met de fictie dat je die criteria in een concreet land bijna eens en
voor altijd zou kunnen beoordelen. Zouden de bewindslieden willen uiten hoe
zij aankijken tegen de wijze waarop de Kopenhagencriteria ook in onderling
verband gewerkt hebben, nu wij bijna aan het einde komen van het voor de eerste
keer volledig en succesvol doorlopen proces, dat in Kopenhagen is afgesproken?
Welke lessen trekken wij daaruit voor toekomstige gevallen?Dit brengt mij bijna automatisch op het derde punt, de bespreking van
de problemen rond de toetreding van Turkije. Eind dit jaar zal een besluit
vallen wanneer de toetredingsonderhandelingen met Turkije zullen beginnen.
In de aanloop van dat besluit is, althans volgens krantenberichten, een serieus
dispuut ontstaan, ook in de boezem van het kabinet, over wat ik maar even
een non-vraag noem, namelijk of Turkije überhaupt voor het lidmaatschap
van de EU in aanmerking zou kunnen komen.Ik wil niemand het recht ontnemen om bij nader inzien over een reeds genomen
besluit na te denken en opnieuw na te denken. Vast staat, meen ik, dat de
Europese Raad van Helsinki van medio 1999 reeds heeft besloten om de kandidatuur
van Turkije als zodanig te accepteren. Tegelijkertijd werd besloten om de
onderhandelingen met Turkije niet te openen, omdat het land nog niet voldeed
aan de politieke criteria, dus nog niet beschikte over "stabiele instellingen
die de democratie, rechtsstaat, mensenrechten en het respect voor de bescherming
van minderheden kunnen garanderen". Ik wens het kabinet wijsheid toe bij de beoordeling van de vraag of Turkije
daadwerkelijk aan die niet onderhandelbare punten voldoet. Vast staat dat
die politieke criteria in ieder geval geen gewag maken van welke religieuze
of levensbeschouwelijke traditie dan ook. De vraag of Turkije tegen die tijd
daadwerkelijk zal voldoen aan de politieke criteria kan naar het oordeel van
mijn fractie nooit, zelfs niet in het kabinet, op een godsdienstoorlog uitdraaien.
Wel vragen wij indringend aandacht voor de vraag of gegeven de hiervoor gevraagde
evaluatie van de toetredingsprocedure een eventueel positief oordeel over
de ontwikkelingen op het vlak van democratie, mensenrechten en de ons inziens
daarmee samenhangende en ongewenst overheersende plaats van het leger in de
Turkse samenleving echt een eenmalig karakter zou moeten hebben. Op welke
wijze zou op een later gelegen moment nog effectief opgetreden kunnen worden
tegen eventuele ontsporingen op deze ononderhandelbare punten? Is het denkbaar
dat als de worst, toetredingsonderhandelingen en mogelijk zelfs het noemen
van een einddatum, is vergeven, bij verslechtering van het acquis met betrekking
tot de politieke criteria, die worst alsnog geheel of ten dele wordt weggenomen?Ik kom op de benoeming van de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie.
Een van de problematische gevolgen van het niet succesvol afronden van de
IGC, is dat de procedure die ons een nieuwe voorzitter van de Europese Commissie
gaat opleveren nog helemaal de oude zal zijn, terwijl de nieuwe Commissie
wel uit 25 leden zal gaan bestaan. Behalve dat de nieuwe functionaris daarom
herdershondachtige trekken moet bezitten – hij moet zijn hele kudde
bij elkaar houden – zal het meer nog dan nu het geval is wenselijk zijn
om ervoor te zorgen dat de nieuwe voorzitter zichtbaar gelegitimeerd wordt
voor het vervullen van die en andere taken, waaronder overigens ook het zelf
meebepalen wie in zijn of haar Commissie zitting zal nemen met welke portefeuille.Ik herhaal in dit verband een opmerking die ik in eerdere debatten heb
gemaakt, niet zozeer aan het adres van de bewindslieden als wel aan het adres
van de collega's. Zolang er geen direct gekozen voorzitter van de Commissie
komt, zal de procedure die leidt tot de benoeming van de nieuwe voorzitter
uiteindelijk altijd in achterkamertjes haar beslag vinden. Zelfs de niet gelukte
IGC hoeft de Europese politieke groeperingen er niet van te weerhouden om
nog vóór de komende verkiezingen bekend te maken wie hun kandidaat
zal zijn voor het voorzitterschap van de Commissie. Eigenlijk zijn er maar
twee redenen te bedenken waarom partijen dat niet van tevoren zouden melden:
grote verdeeldheid over de te benoemen kandidaat en de wens om de kaarten
op dit punt lekker tegen de borst te houden om deze vervolgens in achterkamertjes
na de verkiezingen alsnog op enigerlei wijze uit te spelen. Van beide houdingen
is de legitimatie van de voorzitter en daarmee van de Europese Commissie als
geheel, dat wil zeggen het communautaire orgaan bij uitstek, de dupe. Waarom
getreuzeld?De heer Jurgens (PvdA):Ik waardeer het zeer dat de heer Kohnstamm dit aansnijdt, omdat hij daarmee
aangeeft dat Europese politieke partijen de gelegenheid hebben om door openbare
kandidaatstelling de discussie daarover aan de orde te stellen. Ik vraag hem
een tweede stap te zetten. Waarom zou de vraag wie de Nederlandse commissaris
moet worden niet aan eenzelfde openbare methode kunnen worden onderworpen?
Waarom houden wij geen openbare inschrijving voor het antwoord op de vraag
wie onze commissaris in Brussel wordt?De heer Kohnstamm (D66):Ik betaal graag mee aan de advertentie die wij daarvoor in de kranten
zullen zetten, maar ik twijfel eerlijk gezegd aan de wijsheid van de suggestie.
Op zichzelf ben ik er erg voor om dit soort zaken uit achterkamertjes te halen.
Tegelijkertijd denk ik dat de Europese Commissie, zoals ik haar voor de toekomst
wens te zien, een sterk mandaat krijgt en dat mandaat gaat via de voorzitter.
Ik wens dat de voorzitter ook echt kan meedenken en -praten over de vraag
wie uiteindelijk mee in de Commissie zitting nemen. Als wij van tevoren een
legitimatie aan iemand meegeven, wordt het krachtenveld van de voorzitter
beperkt. Ik weet niet zeker of de legitimatie van de Commissie niet juist
via de voorzitter moet worden gespeeld. Wat ik nu zie gebeuren, is dat in
alle 25 landen uitvoerige discussies worden gevoerd over wie voor de post
naar voren wordt geschoven. De uiteindelijke Commissievoorzitter zou daarmee
uiteindelijk minder bevoegd worden, terwijl hij het gezag moet hebben om het
communautaire bij uitstek smoel te geven. Ik twijfel dus wat over de verhouding
van beide zaken en kies voorlopig voor mijn redenering.De heer Van der Linden (CDA):Wat zou ertegen zijn om vooruit te lopen op de grondwet? Volgens die grondwet
neemt de grootste fractie in het Europees Parlement de leiding om te kijken
of het Parlement met een voordracht kan komen voor de voorzitter van de Europese
Commissie. Het Parlement zou daar een heel sterke say in moeten hebben, meer
dan op dit ogenblik in het ontwerpverdrag staat.De heer Kohnstamm (D66):Op zichzelf is daar niets op tegen, maar ik zou een stap verder willen
gaan. De heer Van der Linden is heel actief in de Europese partijvorming.
Hij zou een belangrijke bijdrage kunnen leveren door ervoor te zorgen dat
de Europese politieke groeperingen voor de verkiezingen kenbaar maken wie
zij daartoe het meest geschikt achten en wie zij zouden wensen te kandideren.
Ik weet dat dit gelazer in de tent betekent, maar als je echt weg wilt van
de achterkamertjes, als je echt wilt dat de voorzitter een legitimatie krijgt,
dan moet je de verkiezing ook laten gaan over de persoon die wordt voorgedragen.
Dat daarna niet op voorhand vaststaat welke groepering de voorzitter kan leveren,
is natuurlijk een relevant probleem, maar daarover zou je langs de procedure
van de heer Van der Linden verder kunnen komen. Dan hou je van de drie hoofdgroeperingen
in Europa drie kandidaten over. Dat zou de campagne veel meer eigensoortig
gezicht geven.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb een vraag over de politieke strekking van het voorstel van de heer
Kohnstamm. Wij hebben inmiddels wel begrepen dat hij bezwaren heeft tegen
achterkamertjespolitiek, al kun je mensen ook op een fatsoenlijke manier benoemen
zonder dat dit onmiddel lijk achterkamertjespolitiek moet worden
genoemd. Is de politieke betekenis van zijn voorstel om de voorzitter van
de Europese Commissie te verkiezen nog altijd gelegen in zijn wens om de Europese
Commissie te zien als een Europese regering in staat van wording? Is dit nog
altijd ingebed in een federaal ideaal?De heer Kohnstamm (D66):Dat was niet de intentie van mijn inbreng hier, want ik dacht aan een
heel korte termijn. Overigens ben ik niet van mijn geloof gevallen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dat vind ik in dit geval jammer.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter. De ontwikkeling van de Europese Gemeenschap voor Kolen en
Staal naar Euratom, EEG en de Europese Unie gaat langzaam maar gestaag en
blijft een nooit eerder vertoond staaltje van overheveling van nationale naar
in mijn ogen federale organen. En dat alles gebeurt dan zonder bloedvergieten.
Het van "nooit meer oorlog" in dit deel van de wereld naar het vrije verkeer
van mensen, goederen en diensten, naar een gemeenschappelijke markt en naar
een politieke Europese Unie die economisch, maatschappelijk en buitenlandspolitiek
een rol heeft te spelen in de wereld, vergt steeds weer nadenken over hoe
op termijn het nationale en het Europese zich tot het internationale verhouden.
Europa vormt inmiddels een niet meer weg te denken economische factor van
mondiale betekenis, maar de buitenlandspolitieke laat staan militaire rol
is nog onvoldoende ontwikkeld en uit de verf gekomen, om het maar zachtjes
uit te drukken. De desbetreffende passages uit de conventietekst, de mooie
nota van Solana en het vierde specifiek benoemde beleidsterrein waarop het
Ierse en het Nederlandse voorzitterschap zich wil concentreren, beogen daaraan
in positieve zin een zwengel te geven. Ik wens de bewindslieden ook bij dat
streven alle succes toe, want een coherent en slagvaardig buitenlands beleid
is ook tegen de achtergrond van opvattingen van unilateralisme in sommige
Amerikaanse kringen meer nodig dan ooit.Mag ik de bewindslieden in dit verband het volgende voorhouden? Tijdens
de aanloop naar de oorlog in Irak was de EU tot op het bot verdeeld. In de
Verenigde Staten en in het Verenigd Koninkrijk speelt al langer de heftige
discussie over de vraag of het gebezigde hoofdargument om een oorlog in Irak
te starten – het hebben of op korte termijn kunnen produceren van massavernietigingswapens –
op juiste gronden werd gebruikt. Tijdens een eerder gehouden debat met de
toenmalige bewindslieden van Buitenlandse Zaken, mede gevoerd naar aanleiding
van de oorlog in Afghanistan, heb ik de vraag opgeworpen of het voor het geloofwaardig
en effectief organiseren van het buitenlands beleid van de EU niet noodzakelijk
zou zijn om een eigen informatiepositie op te bouwen, ook omdat er sprake
was van politieke maar niet-militaire steun. Immers, de absolute voorwaarde
om überhaupt tot gemeenschappelijke standpunten en acties te komen, is
gelegen in het gezamenlijk delen van alle beschikbare informatie en het op
basis daarvan zo veel mogelijk gezamenlijk maken van een analyse van de situatie.
Kortom, een eigen informatiepositie zal voor Solana voor het realiseren van
een coherent en slagvaardig buitenlands beleid een onmisbare schakel zijn,
zelfs als uiteindelijk nationale politieke besluiten divergeren. Zou het niet
nuttig zijn, juist omdat van mislukkingen de beste pedagogische effecten te
verwachten zijn, om in EU-verband te bestuderen hoe dit proces ten tijde van
de Irakcrisis is verlopen en welke veranderingen moeten worden aangebracht
om in de toekomst een verbetering van de informatiepositie van de EU als zodanig
te bewerkstelligen? Graag hoor ik op dit punt een reactie van de bewindslieden.
Ik heb overigens pas vanochtend kennisgenomen van het artikel van de Nederlandse
oud-commissaris van de EU over de informatiepositie in de Verenigde Naties.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-765-788.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl