Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 955-980

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-04-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 22, pagina 955-980

28-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-VToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V)Pagina 999-1013
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V)Pagina 980-999
Stemming over de motie-Van Gennip c.s. over de grondpolitiek (26800 XI, EK nr. 107a)Pagina 980-980
Lijst van besluiten (dinsdag 28 maart 2000)Pagina 1013-1013
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens (26228)Pagina 955-955
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 28 maart 2000)Pagina 1013-1014
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V).Pagina 955-980
Presentie en opening (dinsdag 28 maart 2000)Pagina 955-955

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 135 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V).De voorzitter:Ik heet welkom minister Van Aartsen, minister Herfkens en staatssecretaris
Benschop.De beraadslaging wordt geopend.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Het is een feit van ruime bekendheid dat de bewindslieden
van Buitenlandse Zaken met een flinke ambitie tot vernieuwing aan hun taken
begonnen zijn. Dat past bewindslieden, en daaraan doet niet af dat vernieuwingen
altijd weerstanden oproepen.De begroting 2000, die wij vandaag bespreken, is de eerste waarvan minister
Van Aartsen de voorbereiding samen met minister Herfkens en staatssecretaris
Benschop geheel in eigen hand had. In vergelijking met de reputatie die hun
vooruitgesneld was, verrast de matte toon in de toelichting. Die begint met
twee zinnen die geen andere bedoelingen kunnen hebben dan ieder die nog in
hogere sferen mocht zweven, weer stevig op de grond te zetten: "Investeren
in de internationale samenleving loont. Het Nederlandse beleid is idealistisch
zonder illusies."De openingszinnen van de paragrafen die op deze harde landing volgen,
kun je eigenlijk zelfs geen open deuren noemen. Het zijn deuropeningen zonder
deur: "De Europese Unie is volop in beweging"; "Veiligheid is geen vanzelfsprekendheid";
"Op het gebied van de mensenrechten moet nog veel werk worden verzet"; maar
dan: "De tegenstelling tussen 'Atlantici' en 'Europeanen' is achterhaald".
Wij lezen dit allemaal op de bladzijden 6 en 7. Bij de laatste zin willen
wij even stilstaan.Het zal de minister niet zijn ontgaan dat op dit punt zijn reputatie een
andere is dan het aan zijn voorganger toegeschreven buurlandenbeleid.
Wij willen hem graag uitnodigen, aan te geven wat hij wilde zeggen met deze
nadrukkelijke uitspraak in de begrotingstoelichting voor 2000: "De tegenstelling
tussen 'Atlantici' en 'Euro- peanen' is achterhaald." Betekent dit dat er
geen tegenstelling met zijn ambtsvoorganger was of zit de tegenstelling juist
daarin dat in het nieuwe beleid die tegenstelling ten grave wordt gedragen?
Hoe moeten we de spanningen tussen de Europese Unie (EU) en de Verenigde Staten
over de Europese veiligheids- en defensie-identiteit (EVDI) begrijpen als
er volgens dezelfde passage afgezien van de handelspolitiek geen actuele antithese
meer is? Waarop of waarnaar richt of richtte Nederland zich in die tegenstelling
over de EVDI? Wij nodigen de minister ertoe uit, de ontwikkeling in de standpunten
van de Nederlandse regering nog eens te belichten, maar nu, in tegenstelling
tot de gedachtewisseling in de Tweede Kamer, uit het oogpunt van de achterliggende
opvattingen, dus van een visie op de verhouding tot de Verenigde Staten inzake
de nieuwe militaire taken in Europa en zijn omgeving.Ik citeer nogmaals uit de begrotingstoelichting, blz. 7: "Het tweede paarse
kabinet ziet (...) geen reden tot zelfgenoegzaamheid." De CDA-fractie wil
het kabinet daarin graag ondersteunen. Er is in de internationale politiek
veel te doen. Buitenlands beleid met een grote broek heeft geen zin, maar
er zijn wel niches, onderwerpen van specifieke aard en bijzondere relaties
waarin het Nederlandse buitenlandse beleid werkelijk verschil kan maken. Daarom
willen wij in onze bijdrage aan het debat over de begroting van buitenlandse
zaken nalopen hoe helder de hoofddoelstellingen van het buitenlandse beleid
van dit kabinet zijn uitgewerkt, en van onze kant zorgen en suggesties voorleggen.
De doelstellingen die het kabinet op blz. 5 noemt zijn: "het bevorderen van
de internationale rechtsorde en veiligheid, het nastreven van nationale belangen
(waaronder de economische belangen) en het verminderen van internationale
armoede door duurzame ontwikkeling". Daarop volgt de opsomming van een reeks
"prioriteiten", die onder meer internationale ordening, mensenrechten, de
trans-Atlantische relatie en consulaire dienstverlening omvatten.Ik begin met het onderwerp dat niet als het meest verheven deel van het
beleid lijkt te worden beschouwd, maar dat wel belangrijk is: de consulaire
bijstand. Wij lezen dat de regering het "belangrijk" vindt "dat de consulaire
functie wordt versterkt: kwalitatief en kwantitatief". De regering rekent
het tot haar taak, samen met maatschappelijke organisaties – goed dat
deze worden erkend en gewaardeerd – "de Nederlandse gedetineerden in
het buitenland bij te staan in hun vaak erbarmelijke omstandigheden". Er zijn
de laatste jaren nogal wat klachten geweest over een gebrek aan aandacht van
de kant van consulaten en consulaire afdelingen. Wat wordt er gedaan om de
voorgenomen kwalitatieve en kwantitatieve verbeteringen te realiseren? Welke
rol speelt kennis van penitentiaire onderwerpen in de opleiding voor de buitenlandse
dienst? Is men bijvoorbeeld ertoe in staat, adequaat te reageren als "informele"
sancties worden toegepast tegen gedetineerden die zich verstouten te klagen?
Welke voorzieningen zijn er voor familieleden? En ondervindt de overdracht
van executie van gevangenisstraffen nog steeds problemen?Tot op heden wordt deze consulaire bijstand aan gedetineerden gezien als
een taak die losstaat van het eigenlijk internationale beleid. Behandeling
van klachten over schendingen van mensenrechten, bijvoorbeeld in gevangenissen,
vormen bij Buitenlandse Zaken een andere rubriek. Is dit eigenlijk wel goed?
Als het gaat om fundamentele rechten en vrijheden, zijn Nederlandse gedetineerden
niet de enigen die hulp en bescherming behoeven. Moeten bezoeken aan penitentiaire
inrichtingen niet aanleiding geven tot een beoordeling of het gevangeniswezen
aan de internationaal-rechtelijke eisen voldoet, en kan dit niet een positief
stimulerend effect hebben?De bevordering van de internationale rechtsorde wordt als eerste doelstelling
van het kabinetsbeleid genoemd. Dit ligt nogal voor de hand, want de Grondwet
schrijft het uitdrukkelijk voor, of eigenlijk het bevorderen van de ontwikkeling
van de internationale rechtsorde; zo staat het in artikel 90 van de Grondwet.
Maar hoe wordt de daad bij het woord gevoegd? Wij lezen dat de regering van
zichzelf vindt dat zij "hard (heeft) gewerkt om de zetel van het Internationaal
Strafhof naar Nederland te krijgen". Zeker, het vorige kabinet en heel in
het bijzonder de ambtenaren die Nederland zo'n toonaangevende rol in het onderhandelingsproces
bezorgden, verdienen alle lof dat de vestiging van de internationale straftribunalen
in Den Haag dit voor de hand liggende maar daarom nog niet vanzelfsprekende
vervolg heeft gekregen. Zou dit engagement echter niet na twintig maanden
eens gevolgd moeten zijn door de aanbieding van het Statuut van het Internationaal
Strafhof ter goedkeuring aan de Staten-Generaal? Het is ook wat zonderling
als de minister nu, in zijn brief van 17 maart, aan onze Kamer vraagt, het
nog in te dienen voorstel voor de goedkeuringswet "prioritair" te behandelen,
terwijl er van haar kant zo weinig prioriteit aan is gegeven. Het overzicht
van verdragen bevat er trouwens nog heel veel meer aanwijzingen van dat er
iets hapert bij de goedkeuring van verdragen. Ook voor het VN-verdrag van
9 december 1994 inzake de veiligheid van VN-personeel wordt pas dit jaar goedkeuring
gevraagd – en dan meteen maar weer "prioritair". Onze fractie zal graag
meewerken aan een voorspoedige behandeling, maar vraagt wel uitdrukkelijk
aan de minister of er eigenlijk wel voldoende organisatie en capaciteit is
om voortgang te maken met de behandeling van zulke onderwerpen in het verkeer
met de Staten-Generaal.Bij de behandeling van de Justitiebegroting hebben wij aangedrongen op
het alsnog toetreden tot het 7e Protocol bij het Europese Verdrag voor de
Rechten van de Mens (EVRM). Graag horen wij ook van de minister van Buitenlandse
Zaken hoe hij daartegenover staat. Bij die gelegenheid hebben wij aandacht
gevraagd voor twee verdragen van de Raad van Europa. Het eerste was de Criminal
Law Convention on Corruption van 27 januari 1999, verdrag 173. Op dat moment
had het Koninkrijk der Nederlanden als een der zeer weinige lidstaten van
de Raad nog niet ondertekend, maar minister Korthals verzekerde ons dat hierover
in mei advies zou worden gevraagd aan de Raad van State. Verdrag 174 van 4 november 1999, over de civielrechtelijke corruptie, heeft een
nog slechtere ondersteuning. Volgens de mededelingen van de Raad van Europa
was de situatie op 1 maart van dit jaar nog steeds dat het Koninkrijk der
Nederlanden niet had ondertekend. Zo zijn er meer voorbeelden, zoals het al
op 4 april 1997 ondertekende biomedicineverdrag van de Raad van Europa, met
protocol van 12 januari 1998, en onze na bijna een jaar nog onbeantwoorde
vragen over de notitie over normenhiërarchie in het Europese recht. Graag
horen wij straks over de stand van zaken bij deze onderwerpen. Behalve een
verklaring horen wij graag wat de minister denkt te doen om een adequate voortgang
in de toekomst te verzekeren.Sinds december vorig jaar werkt een 62-koppige "conventie" aan een handvest
van de grondrechten van de Europese Unie. Ik neem hieraan deel namens de Eerste
Kamer, in goede samenwerking met collega Patijn uit de Tweede Kamer en collega
Jurgens als plaatsvervangend lid uit deze Kamer. Ik wil in dit verband de
regering ermee complimenteren dat zij een regeringsvertegenwoordiger heeft
weten te vinden die zich absoluut niet opstelt als een tegenspeler van de
parlementaire leden. Wij staan hier duidelijk voor de gezamenlijke taak, bij
te dragen tot de ontwikkeling van de Europese rechtsorde.Over de doelstellingen van dit project bestonden echter in het begin nogal
wat misverstanden. Sommigen dachten dat het hier om weer een andere, voor
de lidstaten verbindende verankering van de rechten van de mens zou gaan.
Waar het om gaat, is echter iets veel specifiekers, namelijk het dichten van
het EU-gat in de Europese grondrechtenbescherming. De lidstaten zijn gebonden
aan hun eigen constitutie en de daarvan deel uitmakende grondrechtenbescherming.
Bovendien zijn alle lidstaten gebonden aan het Europese Verdrag tot bescherming
van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. Dat geldt ook als
ze Gemeenschaps- of Unierecht uitvoeren. Het Verenigd Koninkrijk ondervond
dit bijvoorbeeld toen het Europese Hof voor de Rechten van de Mens op 18 februari
1999 uitspraak deed inzake een klacht van de in Gibraltar woonachtig Britse
staatsburger Matthews tegen het Verenigd Koninkrijk. De uitsluiting van inwoners
van Gibraltar van het kiesrecht voor het Europese Parlement vormde een schending
van het EVRM door de staat die de regeling toepaste, in dit geval het Verenigd
Koninkrijk, ook al was dit zo voorgeschreven in een Europese regeling. Als
het gaat om eigen besluiten en handelingen van instellingen van de Europese
Unie die rechtstreeks kunnen worden aangevochten, zijn er echter geen constitutionele
waarborgen van grondrechten en evenmin zijn de Unie of de Gemeenschappen partij
bij het EVRM. Dit is wat ik net omschreef als het EU-gat in de grondrechtenbescherming.Natuurlijk, het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen oriënteert
zich sinds jaar en dag op het EVRM, en artikel 6 van het EU-Verdrag, artikel
F in de versie van Maastricht, bekrachtigt dit. De voor de hand liggende verankering
van de grondrechten via toetreding tot het EVRM is tot nu toe echter uitgebleven.
In 1993/1994 is een poging gedaan, dit recht te trekken, maar het Hof van
Justitie oordeelde in zijn rechtens bindende advies van 28 maart 1996 dat
hiervoor een verdragswijziging nodig zou zijn, voor te bereiden in een intergouvernementele
conferentie (IGC). Hiermee is het onderwerp terugverwezen naar de regeringen
van de lidstaten van de Europese Unie. In de voorbereiding van het Verdrag
van Amsterdam werd hiervoor nog geen ruimte gevonden, maar de ervaring bij
het werk aan het handvest leert dat dit onderwerp niet langer terzijde gelegd
mag worden. Toetreding van de Unie en de Gemeenschappen tot het EVRM zou de
helderste en juridisch veruit eenvoudigste manier zijn om het EU-gat te dichten.
Dit doet niet af aan de mogelijkheid dat er in een handvest als eigen constitutioneel
document waarborgen worden gegeven die aanvullende betekenis hebben in relatie
tot het EVRM, net zoals nationale grondwetten, waaronder de onze. Alleen door
toetreding van de Unie en de Gemeenschappen tot het EVRM kan worden voorkomen
dat er door de twee hoven uiteenlopende interpretaties van grondrechten gegeven
blijven worden. Hiervan zijn helaas tal van voorbeelden bekend, beschreven
door deskundigen. Recentelijk was dit nog aan de orde in verband met de kwestie
van de zogenaamde Antilliaanse rijst.Daarom dringen wij bij de regering erop aan, een nieuw initiatief te nemen
voor toetreding van de Europese Unie en de Europese Gemeenschappen tot het
EVRM. Van de Gemeenschappen staat vast dat zij rechtspersoonlijkheid hebben;
voor de Unie kan de procedure van artikel 24 van het EU-Verdrag worden gevolgd.
Juridisch is de aansluiting bij het EVRM-systeem lang niet zo gecompliceerd
als wel eens is gesuggereerd; het gaat immers uitsluitend om de eigen besluiten
en handelingen van de Europese instellingen. Eigenlijk is het absurd dat deze
binding nog steeds niet tot stand is gebracht, terwijl wij de gelding van
het EVRM in hoog tempo naar Midden- en Oost-Europa hebben uitgebreid. Wij
willen de regering vragen om de komende Europese Raad aan te grijpen voor
een initiatief ten einde dit onderwerp te agenderen voor de IGC, zodat toetreding
tot het EVRM mogelijk wordt.Ik zei al: er zijn wel niches en bijzondere relaties waarin het Nederlandse
buitenlandse beleid werkelijk verschil kan maken. Een discussie in deze Kamer
over de relatie tussen Israël en Syrië is interessant, maar zal
in de praktijk niet veel verschil maken. Juist in de ontwikkeling van de internationale
rechtsorde kan een land, zonder grote mogendheid te zijn, met visie en deskundigheid
iets op gang brengen. Collega Van Gennip zal er straks aandacht aan besteden
wat onze relatie met Indonesië kan betekenen. Interdependency als kenmerk
van de huidige internationale betrekkingen betekent dat ook een land als het
onze een zinvolle rol kan spelen. De situatie dat Frankrijk en Duitsland samen
in Europa de leiding hadden, heeft om een aantal redenen plaats gemaakt voor
veelzijdige relaties; de Franse president heeft daar onlangs nog uiting aan
gegeven. In dit nieuwe internationaal-politieke realisme past bijvoorbeeld
ook dat Frankrijk zich duidelijker wil manifesteren als actor in het Caribische
gebied. Wij vragen ons intussen af of het Nederlandse buitenlandse beleid
wel voldoende op deze mogelijkheden en kansen in een nieuw multilateralisme
bedacht is. Een beleid ter versterking van de rechten van de mens en de democratie
kan immers van hieruit stimulansen krijgen. Als deze zouden komen
van de kant van een grote mogendheid, zouden ze als onwenselijke poging tot
hegemonie worden geïnterpreteerd.Mary Robinson, de Hoge Commissaris voor de Rechten van de Mens van de
Verenigde Naties, heeft eervorige week scherpe kritiek op China geuit inzake
eerbiediging van de rechten van de mens. Het ging om de vrijheid van meningsuiting,
de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van vereniging. De gevolgen van
de met harde hand gevolgde eenkindpolitiek zijn vaak huiveringwekkend. Onlangs
overleed een Chinese kardinaal die dertig jaar, tot op zeer hoge leeftijd,
in de gevangenis had doorgebracht. Vele ongenoemden maken hetzelfde of erger
mee.Wat er van de nieuwe mensen- rechtenambassadeur wordt ver- wacht, is niet
erg duidelijk. Is zij vooral woordvoerder en verkenner voor de minister van
Buitenlandse Zaken of is het de bedoeling dat zij tot een internationaal gezaghebbende
persoon uitgroeit? In de toelichting op de begroting, blz. 35, staat dat Nederland
"waar nodig en nuttig, in bilaterale contacten met landen vrijheid van godsdienst
aan de orde zal stellen", maar in antwoord op Kamervragen van 26 januari van
het Tweede-Kamerlid Verhagen over de aanhoudende vervolging van kerkelijke
ambtsdragers en gelovigen in China wordt slechts melding gemaakt van stappen
in multilaterale overlegsituaties. Van beslissend belang voor de Nederlandse
rol zal zijn hoe goed de Nederlandse mensenrechtenambassadeur toegang zal
weten te vinden tot het geweten van de internationale gemeenschappen.Een van de redenen waarom wij zoveel waarde hechten aan de rechten van
de mens, is erin gelegen dat een democratisch en deugdelijk bestuur zo de
meeste kansen krijgt. De tijd is voorbij dat de staatsvorm als een louter
interne aangelegenheid werd beschouwd en dus taboe was als onderwerp van gesprek
in de internationale betrekkingen. Democratie heeft niet overal precies dezelfde
vorm, maar er is een aantal wezenlijke kenmerken die ook in landen die uit
andere bronnen putten, zoals landen met een moslimmeerderheid, kunnen worden
gerealiseerd. Wij vragen ons af of de tijd niet rijp is voor het systematischer
in het internationale verkeer bespreekbaar maken van een aantal wezenlijke
kenmerken van de democratische staatsvorm. Soms gaat het om burgerrechten
en politieke rechten, zoals het kiesrecht en de vrijheden van meningsuiting
en informatie, soms ook om institutionele vragen zoals die naar checks and
balances, openbaarheid van bestuur en participatiemogelijkheden. Internationale
waarnemingen bij verkiezingen zijn gemeengoed geworden. Deels uit eigen beweging,
deels als resultante van ontwikkelingen in de media zijn veel vroegere censuursystemen
ontkracht. In de islamitische wereld komt met vallen en opstaan een democratische
cultuur tot leven, die pluriformiteit accepteert en ruimte maakt voor vrouwen.
President Wahid van Indonesië is van deze verbinding van islam en democratie
een lichtend voorbeeld.Kan de internationale rechtsorde niet verder worden versterkt door de
basisvereisten van een democratisch staatsbestel in aanvulling op de bestaande
erkenning van burgerrechten en politieke rechten te verankeren in een verdrag
en ten overstaan van bijvoorbeeld een toezichthoudende commissie bespreekbaar
te maken? Aansluitend op ruim een halve eeuw van steeds stevigere verankering
van de rechten van de mens en de recentere, sinds het begin van de jaren negentig
opgekomen en in de begrotingstoelichting duidelijk ondersteunde aandacht voor
good governance, zie ik het moment naderen waarop een nieuwe stap kan worden
gezet, namelijk de verankering van een aantal wezenlijke kenmerken van de
democratische staatsvorm in een internationaal-rechtelijk verbindende vorm,
een conventie voor de democratie.De gedachten die ik zojuist verwoordde, zijn bedoeld als een nieuwe impuls
in een beleid ter versterking van de internationale rechtsorde, waarvan de
verwezenlijking behalve tijd geduld en vasthoudendheid vergt. Andere stappen,
zoals de ratificatie van het Statuut voor het Internationale Strafhof en de
toetreding tot het 7e Protocol bij het EVRM en de biomedicineconventie, hoeven
niet op zich te laten wachten. Voor de toetreding van de Europese Unie en
de Europese Gemeenschappen tot het EVRM geldt dat er periculum in mora is,
voordat een situatie ontstaat waarin een handvest met een eigen interpretatie
een eigen leven naast het EVRM gaat leiden. Eventueel zullen wij over dit
onderwerp samen met andere fracties een Kameruitspraak vragen. Met belangstelling
zullen wij de antwoorden van de kant van de regering beluisteren.De heer Van Gennip (CDA):Mijnheer de voorzitter! Het ambitieniveau van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
is, zoals de heer Hirsch Ballin al zei, vanaf het begin hoog geweest. Mijn
fractie respecteert dit. Nog sterker: een meedeinen op de door haar voorganger
teweeggebrachte stroom is beslist onvoldoende om de internationale samenwerking
in onze samenleving haar sterke positie te laten behouden of, in de woorden
van de minister, terug te geven. Internationale samenwerking, zo wij nog willen:
ontwikkelingssamenwerking, moet in de komende jaren om drie redenen hoog op
die agenda blijven. De eerste reden is dat wij te maken blijven hebben met
ruim 1,5 miljard armen, ten dele oude en ten dele nieuwe. De tweede reden
is dat de gezamenlijke inspanning van de arme volkeren zelf en de bijdrage
vanuit het Noorden in hulp en investeringen geleid hebben tot het in de historie
ongekende fenomeen van ontworsteling aan armoede en een gelijktijdige bevolkingsexplosie
bij ten minste 1,5 miljard andere medeburgers in landen die vijf, tien of
twintig jaar geleden nog als zuiver ontwikkelingsgebied werden geclassificeerd;
het gaat dus om zeer rendabele investeringen. De derde reden is de noodzaak,
de absolute noodzaak, van wat ik zou willen noemen: de verticalisering van
de ontwikkelingssamenwerking. Ontwikkeling in deze eeuw is behalve armoedebestrijding
de opbouw van een op recht, participatie en toekomstvastheid gevestigde wereldorde.
Misschien is er een vierde reden: wie hecht aan een Nederlandse identiteit
in een communautair Europa, kan aan ruim vier eeuwen intercontinentale betrokkenheid
via internationale samenwerking een nieuw hoofdstuk toevoegen.Eenvoudig zal het niet zijn om een nieuw elan, beter gezegd: een nieuwe
basis, te leggen voor een stroming, een beweging, die zo gezichtsbepalend
is geweest voor onze positie in de laatste dertig jaar. Vele, zelfs eens gelijkgezind
genoemde landen hebben afgehaakt en weinig nieuwe rijk geworden naties lijken
ertoe bereid, hun plaats in te nemen. De neergang van de officiële hulp
is dramatisch. De minister zelf wijst op de vergrijzing in ons land en de
marginale positie die het geheel nog speelt in de politiek.Het debat lostrekken, dat wilde de minister. Waarom wordt het debat dan
zo flets gevoerd, bijvoorbeeld in tegenstelling met de beleidsdiscussies over
natuur en milieu? Is het omdat degenen die tot tegenspraak in staat waren,
met gouden koorden aan de subsidie- of opdrachtenpot vast denken te zitten?
Als wij de analyse van Hoebink lezen over de totstandkoming van de officiële
geschiedschrijving van vijftig jaar ontwikkelingshulp, moeten wij dat wel
haast geloven. Anderen hebben zich vanuit wetenschappelijk oogpunt aangesloten
bij deze kritiek en zich erover verbaasd dat de hoofdverantwoordelijken voor
het beleid gedurende een aantal decennia ook hoofdverantwoordelijk konden
worden gemaakt voor wat de balans had moeten worden van ten dele hun eigen
werk en inzichten. Onverlet latend de verdienstelijke hoofdstukken en passages
acht ik zo'n kostbare publicatie een gemiste kans als bijdrage aan dat nieuwe
debat. Wat vindt de minister eigenlijk van die onderneming? Overigens, voor
de rest was het een mooi verjaardagsfeestje, al komt het niet veel voor dat
een jonge veertiger, wat Ontwikkelingssamenwerking naar mijn gevoel is, zich
erop laat voorstaan, Abraham al te hebben gezien.Toch denk ik dat de cruciale vraag naar de plaats van de ontwikkelingssamenwerking
in de samenleving van de 21ste eeuw veel dieper reikt. Het is de generatie
die nog geworteld was in de tradities van missie en zending aan de ene kant
en de hervormde sociaal-democratie aan de andere kant, die ermee is begonnen,
Ontwikkelingssamenwerking een prominente plaats te geven in de Nederlandse
politiek, aangevuld en ten dele opgevolgd door de generatie van 1968. Ik noem
als trefwoorden: Wereldraad van Kerken, een pauselijke encycliek, Tinbergen,
landencomités. Zij vormden, soms ongewild, een coalitie met anticommunisten
en verlichte neokolonialisten. Hiermee werd het kader gevormd waarin Ontwikkelingssamenwerking
stond: missie, zending, planeconomie, Koude Oorlog, Noord-Zuidblok. Wat is
echter de plaats van die broodnodige Ontwikkelingssamenwerking in die andere
wereld: van globalisering en vrije marktdenken, van regionale conflicten en
grote migratiestromen, van flitskapitaal en de nieuwe economie, van nieuwe
rijk geworden landen en arm gebleven of arm geworden volkeren, van milieubelasting,
van de dood van de afstand, van de opkomst van "Europa als wereldmacht tegen
wil en dank", om met een nu lopende lezingencyclus te spreken? Wat zal de
coalitie van de komende kwart eeuw zijn, lijkt me de vraag.De minister zegt: allereerst moet het beleid coherent, inspirerend en
effectief zijn; daar gaat het om. Dat is prima en ik heb veel respect voor
haar inzet terzake. Dit is een absolute voorwaarde en ik herhaal uit eerdere
jaren daarbij: realistische, meetbare resultaten. Ten eerste is er het OESO-rapport,
en nu zijn er die zeven scherp geformuleerde doelstellingen van de scheidende
directeur van de IMF, die eens door de ontwikkelings-avant-garde van de vorige
generatie zo verguisd was. Het kan verkeren: lofprijzingen van deze minister
en protesten van het Republikeinse establishment in de VS tegen deze "vaandragende
Franse socialist". Van verlaging van de kindersterfte met tweederde in vijftien
jaar tijd, uitbanning van geslachtsongelijkheid in het basisonderwijs in vijf
jaar tijd en ga zo door, spreekt Camdessus, naar ik meen overigens een brave
christen-democraat. Nederlandse actiegroepen, voorzover nog in leven, houd
uw literatuur bij!Beslissend is de vraag of wij nieuwe coalities kunnen vormen met partners
die bij deze eeuw passen. Met de milieubeweging en de civil society zal dit
wel lukken, al heeft het verregaande consequenties. Ik noem echter ook de
hoofdactoren van de vrije markt: de klassieke investeerders en de hoofdrolspelers
in de nieuwe economie, ICT-bedrijven, banken en mediaconcerns, en degenen
die directer betrokken zijn bij het asiel- en migratiebeleid, bij het internationale
veiligheidsbeleid en bij de rol van Europa in de wereld. Ontwikkelingssamenwerking
komt op de agenda van de NAVO. Een conferentie van Pax Christi met het ministerie
van Defensie en ontwikkelingsorganisaties is ook prima. Maar het zal uit de
incidenten- en evenementensfeer moeten. In navolging van Reinicke van de Wereldbank
heb ik hier al eens gepleit voor een regelmatig quasi-institutioneel treffen
van bedrijfsleven, overheid en ontwikkelingsorganisaties. Daar wil ik dan
de maatschappelijke organisaties aan toevoegen. Die suggestie is kennelijk
overgenomen en wel door de MFO's te dwingen aan één tafel te
gaan zitten met de voorzitter van de sectie OS van VNO/NCW, de heer van Loon,
maar dan in diens capaciteit van voorzitter van Foster Parents. Dat was nou
ook weer niet helemaal de bedoeling. In alle ernst: zulke fora kunnen ook
als stimulans dienen voor eenzelfde driehoek in de ontwikkelingslanden, waar
het ook hoog tijd wordt dat de antagonismen van de vorige eeuw tussen NGO's,
overheden en bedrijfsleven worden omgezet in vormen van coöperatie. Wat
vindt de minister hiervan?Ik heb voor mijzelf die strategie van nieuwe coalitievorming uiteraard
nog niet compleet, maar een aantal elementen zijn duidelijk. Zou de minister
ervoor voelen om eens een initiatief te nemen, wellicht in multilateraal verband,
om belangrijke actoren van de nieuwe economie bijeen te brengen met regeringsleiders
van ontwikkelingslanden en centrale OS-beleidsmakers? Meer gerichte aandacht
lijkt nodig voor de ingewikkelde relatie tussen asielbeleid en ontwikkelingssamenwerking,
zeg maar de bovenstroomse aanpak. Hetzelfde geldt voor de relatie tussen veiligheid
en ontwikkeling. Het gebeurt al een beetje, maar zoals in Rio zo terecht met
een grote internationale conferentie de relatie tussen milieu en ontwikkeling
werd bevestigd, zo zou ook de relatie met de veiligheid op de agenda kunnen
komen. Dat zou bijvoorbeeld voor een nieuw draagvlak in de Verenigde Staten
wel eens heel belangrijk kunnen zijn. En uiteraard hoort bij OS in de nieuwe
eeuw, of wij het leuk vinden of niet, die nieuwe mondiale realiteit genaamd
Europa. Dat is met andere woorden de vraag naar de externe identiteit van
die nieuwe wereldmacht.Een nieuwe coalitie is niet genoeg. Het gaat ook om een verschuivende
doelstelling. Ontwikkeling krijgt er veel meer die verticale
lijn bij: werken aan een wereldorde die niemand uitstoot en waar iedereen
dus belang bij heeft of krijgt; recht tegenover de macht van de sterkste of
vooral tegenover regelloosheid; een architectuur van stabiliteit tegenover
gezagloosheid en wisselvalligheden; de bevestiging, de markering, van die
gebieden die niemands privé-eigendom mogen worden, van genetisch materiaal
tot de ruimte, van de oceanen tot toegang tot onderwijs en gezondheidszorg.
"Global Public Goods" heet de nieuwste studie van UNDP. Natuurlijk moeten
wij niet meegaan met modieuze concepten. Maar bij de realiteit van de globalisering
past toch een benadering die gemeenschappelijkheid, erfgoed en patrimonium
markeert, gebieden dus waar ik geen eigen grenspalen mag slaan, geen "new
frontier" mag leggen. Dat kan ik nog bedekken met de rechtstoegang; denk aan
het door ons gesteunde pleidooi van toegang tot of recht op zuiver schoon
water, zoals dat vorige week aan de orde is geweest. Maar ik denk ook aan
de andere dimensie, die agendastelling: als ieder mens recht heeft op zaken
als gezondheid, veiligheid, onderwijs en schoon water, dan moeten wij samen
ook die goederen produceren. Dat vind ik de meerwaarde. Ik zou de mening van
de minister graag horen over de vraag, of zij in deze taakstellende benadering
niet een zekere meerwaarde ziet ten opzichte van het overigens ook valabele
concept van de jongste generatie mensenrechten. Mij spreekt die agendastelling
van "global public goods" als "Leitmotiv" voor de internationale samenwerking
in deze eeuw wel aan.En tot slot: die paradigmawisseling in de internationale samenwerking
heeft verregaande consequenties voor alle actoren, zoals regeringen van ontvangende
landen, de "civil society" aldaar, de NGO's. Over die noodzaak van een nieuwe
opstelling binnen de ontvangende landen spraken wij al; het vraagt van velen
een dramatisch "renversement des alliances" en een indringende mentaliteitswijziging.
Ik kom daar verderop bij de behandeling van de hulpverlening nog over te spreken.
Maar ook de actoren in de donorwereld zullen zich indringend moeten aanpassen.
Ik noem de overheden – over de noodzaak van een nieuwe professionaliteit
komen we ook nog te spreken – politici, de publieke opinie, de maatschappelijke
organisaties hier, willen zij tenminste de dragers van deze nieuwe samenwerking
zijn. Op de politiek rust de zware plicht en verantwoordelijkheid om zich
als het ware om te scholen en bij te scholen. Engagement moet zich koppelen
aan deskundigheid, aan nieuwe kennis, data, trends, beleidsontwikkelingen.
Dat betekent ook andere vormen van communicatie en andere bronnen. In dat
verband zal onze focus zich veel meer moeten richten op multilaterale instellingen
en de Bretton-Woods- instituten. Maar ik wil ook een zekere structuur voorstaan
in de parlementaire relatie met een instituut als de OESO, waar zoveel data
voor een nieuwe beleidsontwikkeling gepre- senteerd worden en zoveel discussie
plaatsvindt, zeker nu die OESO steeds meer niet-leden, dus armere landen,
bij haar studies en overleg betrekt. Ik wil geen parlementaire assemblee,
alsjeblieft niet, maar waarom niet een jaarlijks studie- en overlegtreffen
van parlementariërs van een aantal landen die zich met internationale
samenwerking bezighouden? Zou de minister ervoor voelen om deze mogelijkheid
in overleg met haar collega's van BuZa en EZ te onderzoeken?Ik kom nu bij het Nederlandse hulpbeleid. Deze minister voor Ontwikkelingssamenwerking
staat daarbij voor een gigantische uitdaging. En zij is daarbij optimistisch.
Regelmatig lezen wij in de memorie van toelichting, dat Paars II de zaak wel
eens zal gaan klaren. Paars II zal een beter hulpbeleid voeren, Paars II ziet
grote perspectieven voor Afrika, en zo kunnen we nog wel een tijdje doorgaan.
Soms, heel soms, als de verwachtingen wat minder hooggespannen zijn, zoals
ten aanzien van het vredesproces in het Midden-Oosten, ziet opeens "de regering"
wel of niet kansen. En het is natuurlijk voor de bewoners van Afrika een hele
geruststelling, dat Paars II het met hen wel ziet zitten. Maar, zo zullen
zij zich afvragen, wie ziet het dan niet met ons zitten? Want ja, de oppositie
is ook voor Afrika, dus daar kan het niet over gaan. Als je leest dat Paars
II de kwaliteit van de hulp wel eens zal gaan verbeteren, dan rest ons maar
één conclusie: de echte oppositie van Paars II was Paars I.
En misschien heeft de regering daar ook wel een beetje gelijk in. Als Paars
II de rit uitzit, zal het tegen de 30 mld. aan hulp hebben verstrekt. Laten
wij nou eens aannemen dat de helft van dat bedrag nieuwe investeringsbeslissingen
vraagt, dus voor zo'n 15 mld. Dat is het grote verschil met andere "spending
departments", die soms voor 80 tot 95% met doorlopende verplichtingen te maken
hebben. Maar 15 mld. investeren, dus nieuwe beslissingen nemen over prioriteit
en kwaliteit en kosten en baten, is de verantwoordelijkheid van een groot
concern. Dat vraagt "drive" van het hele apparaat, dat vraagt professionaliteit
van het hele apparaat, dat vraagt een goed collectief geheugen, dat vraagt
bezieling en engagement. Bovenal, het ging toch om een miljardenstroom, vraagt
dat ondernemerschap op bijna alle niveaus. Dat is zeker het geval nu de minister
ook nog eens zoveel in het apparaat is gaan delegeren. Dat laatste lijkt ons
overigens juist.Mijn fractie heeft bij het aantreden van Paars I inderdaad grote vraagtekens
gezet bij de zogenaamde herijkingsoperatie. Wij waren noch voorstander van
een "agency", noch van de communicatiekloof tussen de M- en de R-sector, maar
wij hebben altijd gevonden dat qua instelling en professionaliteit het OS-werk,
met name die investeringscapaciteit, nogal verschilde met andere taken van
dat grote ministerie. Het hoefden voor ons ook geen levenslange schotten te
zijn, maar wel moet een minister die zoveel uitgevende en investerende verantwoordelijkheid
heeft, over een daarop toegespitst apparaat kunnen beschikken. Ik vraag de
minister of zij al een balans heeft opgemaakt van de voor- en nadelen van
de herijking voor haar verantwoordelijkheid.Een andere hoge lat die de minister voor haarzelf heeft aangelegd, is
haar ambitie om de ontwikkelingslanden zelf zoveel mogelijk meester te laten
zijn van hun ontwikkelingsproces, een uitgangspunt waarvoor mijn fractie al
acht jaar heeft gepleit. Dat wil zeggen: tegen het spiegelbeeld van het opleggen
van onze prioriteiten en soms onze hobby's, tegen het particularisme van de
afzonderlijke donoren, tegen de consultants- en projectencultuur, maar, als
het kan, vóór een soort contractuele relatie. Vooruit dan maar:
de relatie ownership-partnership-donorship en die wel herijkt. De OESO heeft
het over partnershipstrategieën. In dat licht hebben wij
er begrip voor, dat er een beperking van het aantal reguliere landen moet
zijn. Maar het hele verhaal staat of valt met drie basisvoorwaarden.Ten eerste: de bereidheid allereerst van onszelf om terughoudend te zijn
met onze voorkeuren. Sommige moties aan de andere kant van het Binnenhof begrijp
ik dan niet, zoals het voorstel van de partijgenote van de minister, mevrouw
Dijksma, om de stedelijke armoedebestrijding weer als prioriteit aan de ontvangende
landen op te leggen. Wat vindt de minister daarvan? Wij juichen het op zichzelf
toe, dat de minister het zogenaamde beleidsoverleg weer heeft ingevoerd. Dat
kan een buitengewoon nuttig instrument zijn voor de dialoog, maar het kan
ook gemakkelijk als echoput gaan werken: in Nederland zijn ze tegenwoordig
dol op dit of dat en dus verzilveren wij dat. Wat doet de minister om dit
soort verleidingen, die volgens iemand als prof. Ellis endogeen zijn in de
Afrikaanse situatie, te voorkomen? Hoe legt zij zichzelf en ons terughoudendheid
op? En dan zijn er nog die authentieke verzoeken die je misschien niet zou
verwachten en die ons niet zo welkom zijn, maar die toch van hen en reëel
gemeend zijn. Zijn wij dan ook bereid hun prioriteiten, hun "ownership", te
accepteren? Ik neem het voorbeeld Indonesië. De minister heeft een- en
andermaal duidelijk gemaakt, dat zij weinig voelt voor een geprofileerde bilaterale
relatie. Terecht is zij bang voor hobbyisme en voor een verdichting van aan
elkaar gewende oudere netwerken. Ook onze fractie voelt niets voor honorering
van driekwart eeuw te laat geboren ambities van sommigen om weer resident,
laat staan gouverneur-generaal, te worden. Maar als de president van Indonesië
ginds en hier een- en andermaal te kennen geeft zeker op bepaalde terreinen
die samenwerking met Nederland wel op prijs te stellen, wie zijn wij dan om
vooral uit vrees voor neokolonialisme nee te zeggen of per se te willen multilateraliseren?
Zou het niet ook tot het begrip "ownership" kunnen horen, dat ontvangers over
de door ons veronderstelde bezwaren heenstappen en juist samenwerking willen
op terreinen als rechtsontwikkeling en wetgeving, rechtspraak en politieopleiding,
democratische toerusting, versterking "civil society"? Ik kan mij er heel
wat bij voorstellen, dat de minister wil breken met die vroegere Hotel Borobudur-cultuur
van bemiddelaars, introducéanten en goederenleveranciers. Maar op een
authentieke vraaggestuurde samenwerking met Nederland is mijns inziens niets
tegen. Een afhoudende opstelling zou dan ook paradoxaal zijn.De tweede voorwaarde voor een succesvol beleid van de minister ligt bij
andere donoren, bilaterale en multilaterale. Een Nederlandse "Alleingang"
is dan wel aardig voor een gidsland, maar uiteindelijk gedogen wij dan in
onze beste tradities de mindere praktijken van andere donoren.De derde conditie betreft het ontvangende land zelf. Het moet gaan om
regeringen die voldoen aan de vele criteria van "good governance" en het moet
ook gaan om een expressie van een eigen ontwikkelingsstrategie, waarin ook
de visie van het bedrijfsleven en de eigen "civil society" tot uitdrukking
komt. Laten we eens eerlijk zijn: dat is geen schande bij zo'n ambitieuze
opzet, die ook in onze ogen moet lukken. Maar hoeveel regeringen uit het uitverkoren
lijstje voldoen in zo'n doorslaggevende mate aan het criterium, dat wij hun
de vrijwel volledige beschikkingsbevoegdheid willen gunnen? Toch zeker niet
Jemen, Zambia, Mozambique, Zuid-Afrika? Maar wie wel?En dan is er nog die grijze zone tussen programmahulp en projecthulp,
zeker in combinatie met een voorkeur voor een aanpak op regionaal of provinciaal
niveau. Ik zou de ministers van financiën van ontwikkelingslanden niet
de kost willen geven die niet hun handen in het vuur durven steken voor ministeriële
of lagere collega's en die vinden dat je met programmafinancieringen de kat
op het spek bindt, maar die dat tegenover de minister of de ambassadeur niet
durven zeggen. Als ik dan het rapport over de voortgang van de "partnership
strategy" lees van de DAC, dan word ik er niet erg vrolijker op. Ik zie weinig
andere landen het Nederlandse voorbeeld volgen. Maar dat rapport is van een
jaar geleden. Ik hoor echt graag, dat de situatie in de afgelopen twaalf maanden
substantieel verbeterd is. Wanneer wij zouden moeten constateren dat de partnershipstrategie
niet van de grond komt, niet vanwege verkeerde bedoelingen hier maar gewoon
omdat of de Nederlandse politiek te weinig hun prioriteiten wil respecteren,
of omdat te weinig andere donoren ons volgen, of omdat er te weinig landen
zijn die kwalificeren voor deze benadering, dan is dat geen schande. Maar
dan moeten wij daar misschien het tempo en de modaliteiten op aanpassen.En dan is er nog de rol van de "civil society". Daar zit ik een beetje
mee. De minister klaagt, dat er zoveel via de achterdeur gaat in de zogenaamde
goede landen. Maar zelfs in goede landen kan de afhankelijkheid van NGO's
van hun eigen overheden hun eigen "raison d'être" ontkrachten. Wij hebben
gezien dat in de goede tijden in Suriname – nou ja – de overeengekomen
doorgeleiding door de regering van gelden naar de eigen NGO's tot cliëntelisme
leidde en wij zagen exact hetzelfde in de clausules van de Lomé-verdragen
die dezelfde faciliteit bevatten. Maar dat is te verhelpen. Ook wij zijn van
mening, dat NGO's wel dienen te coördineren en af te stemmen, een dialoog
dienen te voeren en dienen samen te werken met hun eigen regeringen op centraal
of decentraal niveau. De dagen van het exclusieve basisme zijn voor ons allang
voorbij. Dat sluit evenwel een eigenstandige aanspraak op OS-middelen niet
uit, ook en juist in die goede en bevoorrechte landen. Juist van regeringen
die voldoen aan de kwalificatie van "good governance", mag verwacht worden
dat zij ruimte bieden aan onafhankelijke NGO's. Juist van volwassen, verwortelde
NGO's en hun contactorganisaties hier mag verwacht worden, dat zij niet per
definitie oppositioneel zijn of een eigen parallelstructuur in stand willen
houden. Samenwerking hoeft niet te betekenen het binden met gouden koorden
van de civil society aan de eigen regeringen.Daarmee kom ik op het onvermijdelijke punt van de "openbreking" van het
GOM door de minister. Het is deze Kamer en deze Kamer alleen en mijn fractie
in het bijzonder geweest die deze ontwikkeling bij de totstandkoming van de
kaderwet subsidies zag aankomen. Maar wat zei de regering in antwoord op onze
vooronderstellingen: niet waar; het gaat om een codificatie en niet om een
modificatie van het subsidiebeleid. In goed Nederlands: er verandert
dus niets. En wat gebeurt er een jaar later? Juist ja. Kan de minister mij
verzekeren, dat zij zich volledig bewust is geweest van de antwoorden van
haar collega van BuZa op onze vragen? Zo ja, waarom zijn dan zo bewust de
grenzen opgezocht van de strekking van die antwoorden en in onze opinie overschreden?
Iedereen wist wat de achtergronden van de kritische vragen van mijn fractie
waren.Wij vragen ook van de ontvangende regeringen transparantie over gewekte
verwachtingen. Is dat de ogen sluiten voor nieuwe ontwikkelingen, is dat niet
vragen aan de medefinancieringsorganisaties hun bedden regelmatig op te schudden,
is dat kartelbescherming? Geldt voor hen niet die paradigmawisseling die wij
de regering voorhouden? Zeker wel. Wij hebben dan ook in de afgelopen 20 jaar
gezien, dat achterbannen, parlement en overheid steeds opnieuw eisen hebben
gesteld, evaluaties hebben uitgevoerd en hervormingen hebben gestimuleerd
bij de organisaties als geheel en afzonderlijk. Het zou wel eens de moeite
waard zijn om na te gaan wat er door regering en parlement allemaal gevraagd
is, van controle tot prioriteiten, zelfs tot het openbreken van onderling
afgesproken verdeelsleutels, maar vooral inzake de integrale ontwikkelingsbenadering
van, let wel, de organisaties afzonderlijk. Wie dat op zich laat inwerken,
begrijpt niet dat een organisatie die één doelgroep kent, één
bepaalde stijl van werken, één cultuur, dan opeens wordt toegelaten.
En als de minister veel sympathie heeft voor Foster Parents, dan kan ik mij
daar veel bij voorstellen. Maar was dan de koninklijke weg niet geweest om,
zoals bij de Leprastichting en anderen, een afzonderlijke doelsubsidie te
verstrekken, voor mij part gekoppeld aan de eigen fondswerving? Dan was het
uitgangspunt van de medefinanciering overeind gebleven, dat overeengekomen,
te toetsen en aan te scherpen uitgangspunt van "iedere organisatie heeft een
integraal ontwikkelingsprogramma". En dan zie ik nog af van de mijns inziens
moeilijk te vermijden precedentwerking. De commotie rond dit gebeuren zal
wel niet het antwoord geweest zijn op de terechte vraag van de minister naar
meer debat. Ik had uiteraard graag de voorkeur gegeven aan een debat over
de nieuwe kaders, over de wereldhandel en de positie van de armen daarin,
over zoiets gevoeligs als medicijnen en ontwikkelingslanden, over Europa en
de globalisering, over de brug die mensen als Amartya Sen proberen te slaan
tussen economie en waarden. Daarbij leken zij steun te krijgen van Wolfensohn,
toen deze in bankrapporten termen ging gebruiken als "empowerment" en "participatie".
Zullen het vertrek van Stiglitz en nu weer Reinicke consequenties hebben voor
die lijn? Ik had ook de voorkeur gegeven aan een debat over de onverwacht
grote impact die zoiets als een Jubilee 2000-actie lijkt te krijgen, over
de dilemma's van NGO's tussen professionalisering of meedoen met de verknuffelingsmode
van media. Er is zoveel om toekomstgerichte debatten aan te gaan.En dan is er nog een ander punt van debat: die spanning die nog eens onderstreept
wordt in de notitie van de DAC over partnership, die spanning tussen "need",
behoefte, en "performance", het presteren, het echte dilemma van het landenbeleid
van de minister. Goed presterende landen belonen is prima. Maar recent onderzoek
leidt tot de echt dramatische conclusie, dat een nieuwe bezemwagen in de ontwikkelingskaravaan
volloopt met steeds verder wegzakkende landen, met name die landen die in
een conflict zitten of die zich daarvan proberen te herstellen. De verdienstelijke
inzet van de minister van belonen verdient ons inziens een pendant, namelijk
een uitgewerkt beleid over hoe de condities voor "good governance" te scheppen,
daar waar zij nog niet aanwezig zijn. Ik ken er in ieder geval een en dat
zou voor mij een echte "ontpronking" zijn, namelijk hulp verlenen bij de ontwikkeling
van deskundigheid. Uit de Aziëcrisis tot de erosie van de pas verworven
democratieën in sommige Latijns-Amerikaanse landen komt de afwezigheid
naar voren van een deskundige, sociaal bewuste, niet omkoopbare elite. Ja,
een elite van politieke leiders, ondernemers, maar ook de rechterlijke macht.
Dat vraagt om opleiden, trainen, elkaar toerusten op seminars en conferenties
ginds en ook om samenwerking met daarop toegeruste instellingen hier, zoals
het Centre for legal cooperation in Leiden. Dat is natuurlijk maar één
element uit zo'n ontsnappingsstrategie, zoals ik het zou willen noemen. Daar
hoort een visie bij op de "civil society", op media, op de opbouw van politieke
partijen, op signalering van schending van mensenrechten, op terugkeer van
vluchtelingen, op een carrot-and-stick-beleid bij humanitaire hulp en zoveel
meer. Daar hoort een visie bij op de relatie tussen veiligheid en ontwikkeling.In dat verband wil ik ook nog ingaan op de Europese dimensie. Nieuwe kaders,
zeiden wij. Internationale samenwerking in 2000 heeft, of wij het willen of
niet, te maken met die nieuwe werkelijkheid van Europa. Het OS-wereldje is
nooit zo dol op Europa geweest en dat gold zeker de generatie van '68. Wie
vandaag de dag klaagt over de kwaliteit van de Europese ontwikkelingshulp,
dit in navolging van de Britse studie van het afgelopen jaar, moet ook in
navolging van die studie zeggen dat het de lidstaten zijn die een zware medeverantwoordelijkheid
dragen voor dat kwaliteitsverlies en zeker voor het gebrek aan coherentie
in het Europese beleid. Toen de Franse socialist Cheysson als commissaris
belast was met de ontwikkelingssamenwerking, klaagde hij al dat hij minder
te vertellen had dan een afdelingshoofd op de Quay d'Orsay. Europa, dat was
papa's project, vooral iets van christen-democraten. Daar protesteerde je
hoogstens tegen, maar je engageren? Een treinkaartje naar Brussel was in officiële
en niet officiële OS-kringen dikwijls duurder dan een ticket naar Washington
of New York. Nu is dat Europa een medebepalende realiteit geworden in de internationale
verhoudingen, allereerst op het terrein van de handel. Wij hebben vorige week
hier bij het debat over de begroting van VROM tamelijk uitgebreid gediscussieerd
over Seattle. De minister van VROM evalueerde de mislukking van Seattle genuanceerd.
De milieubeweging in het algemeen reageerde van positief tot "mixed blessing".
De minister voor Ontwikkelingssamenwerking volgt, als wij haar goed begrijpen,
eerder The Economist in de stelling, dat de armen van de wereld de echte verliezers
van Seattle zijn. Is mijn indruk juist, dat zij de rol van Europa positiever
beoordeelt dan velen, nu het erop leek dat op het landbouwdossier de tegenstellingen
met de VS overbrugbaar waren, maar vooral nu bleek dat er coalities gevormd
 zouden kunnen worden met groepen armere landen die voor het
eerst een eigen en duidelijk tegengeluid lieten horen? De minister heeft zich
aan de overkant nogal negatief uitgelaten over de milieubeweging in de VS
en wij kennen inderdaad de duivelse alliantie die kan ontstaan tussen milieubeweging
en vakbeweging tegen de vrijhandel. Toch heb ik de indruk dat het niet de
actiegroepen waren die ons in Seattle parten speelden, maar die combinatie
van slechte voorbereiding, verkiezingsjaar in de VS, een sterk rechts-republikeins
verzet en een aarzelende VS-administratie. Graag verneem ik nog eens de eigen
visie van de minister of van de staatssecretaris, ook op de rol van Europa.
En als ik het mis heb, dan is daar een reden voor. Wij hebben ons er een beetje
over verbaasd, dat de Eerste Kamer zo weinig betrokken is bij een dossier
dat van zo'n eminent belang is voor de toekomst van de atlantische verhoudingen,
maar ook voor de integratie van de armen in de wereld in een nieuw sociaal-economisch
wereldbestel. Niemand of weinigen zitten hier op reisjes te wachten, maar
waarom kon er wel een zware delegatie uit de Tweede Kamer uitgenodigd worden
om als waarnemer naar Seattle te gaan en bij mijn weten niemand uit dit huis.
Misschien wil de regering die opmerking ook doorgeven aan de staatssecretaris
van EZ.Maar goed, terug naar Europa: coherentie van beleid. Dat is meer dan een
kreet. Niet alle vleesexport naar sub-Sahara Afrika is marktverstorend, niet
alle dumping is een vernietiging van de lokale productie. Als de minister
van het instrument voedselhulp geen normale ontwikkelingseffecten verwacht,
dan verdient dat wat nadere toelichting. Ook al ben ik altijd een sterk voorstander
van triangulaire operaties geweest, ik sluit de ogen niet voor de stabiliserende
rol die reguliere Europese voedselhulp kan hebben in landen met een structureel
of incidenteel voedseltekort. Graag verneem ik de visie van de minister hierop
en ook de consequenties van die opvatting voor de Europese Unie en het Wereldvoedselprogramma.
Deskundigheid, zorgvuldigheid en nuance komen niet in de plaats van doelgerichtheid.
Onze verwachtingen zijn hooggespannen. Wij hebben in ons verkiezingsprogramma
nadrukkelijk ingezet op een minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Dat ministerschap
zal zijn functionaliteit ontlenen aan een duidelijk stempel op ons regeringsstandpunt
inzake een coherent Europees beleid, een beleid van maximale kansen voor de
export van de ontwikkelingslanden, een beleid van systematisch en deskundig
analyseren waar het Europees beleid met de ene hand geeft en de andere neemt.
En hoort daarbij ook niet die neiging van bepaalde lidstaten om toegang van
producten uit het Zuiden of het Oosten als het ware weg te kopen met hulpgelden?
Kan de minister haar agenda terzake preciseren?De kwaliteit van de hulp is een ander hoofdstuk. Kort door de bocht, noem
ik drie kernwoorden, drie vragen. Wat is de eigen rol of plaats van de Europese
hulp in onderscheiding van die van de lidstaten? De kwaliteitsverbetering
van de hulpverlening, inclusief een minder interventionistische rol van de
lidstaten en met een herstel van evenwicht tussen controle en slagkracht,
is een absolute voorwaarde. In dit verband brandt natuurlijk de vraag naar
oorzaak en correctie van de kennelijk slecht lopende Europese bijdragen aan
de Balkan en het Stabiliteitspact. Hoe en door wie vindt de coördinatie
van de hulpverlening plaats? Dat raakt ook aan het vraagstuk van ontbinding
en harmonisatie van de procedures. Wat die eigen rol betreft, heeft mijn fractie
wel een aantal ideeën. Wij denken daarbij zeker, dat de Europese coördinatie
van het asiel- en migratiebeleid, zoals dat in Tampere is overeengekomen,
ook vergaande consequenties heeft voor de bovenstroomse benadering van conflictpreventie,
migratiebeperking en opvang in de regio. Daar zien wij een duidelijke meerwaarde
voor de Europese hulp en dat is ook de brug, de passerelle kan ik in dit verband
beter zeggen, naar mijn eerder pleidooi voor een radicaal nieuwe inkadering
van de internationale samenwerking. Maar het grootste belang van een gecoördineerd
optreden van Europa is gelegen in die combinatie van wereldwijde verantwoordelijkheidsneming
en de eigen visie op vrije markt, samenleving en cultuur. Paars II houdt niet
zo van accentuering van die eigen Europese identiteit, waar 2000 jaar gezamenlijke,
ook christelijke, geschiedenis karakteriserend heeft gewerkt. Maar dat wil
nog niet zeggen, dat wij die identiteit kunnen of moeten willen wegpoetsen.
Gelukkig is daar steun van onverdachte zijde als van de voorzitter van de
Socialistische Internationale, en dit jaar voorzitter van de Raad. En verder
is het vooral Romano Prodi, die partijgenoot van twee van de drie bewindslieden
hier en ook van mij; ook dat komt voor in het Europese politieke landschap.
In Florence hield hij in aanwezigheid van alle kameraden van de Derde Weg
en van president Clinton dat uitdrukkelijke pleidooi voor die eigen Europese
weg. Verdedig, zo willen wij de regering oproepen, via Europa en direct onze
visie op markteconomie, onze visie op de inrichting van een verantwoordelijke
samenleving thuis en wereldwijd, onze visie op de authenticiteit. Wat voor
soort Europese samenleving willen wij, wat voor soort wereldsamenleving willen
wij, soms met maar soms ook in afwijking van de dominante Amerikaanse visie?
Dat terzijde, achten wij het Europese debat van de komende jaren, een debat
dat zo broodnodig gevoerd moet worden, ook in de kaders van Europese politieke
formaties. Als het waar is dat Europa er niet aan ontkomt zijn eigen externe
identiteitsagenda in te vullen, en niet alleen op het gebied van de veiligheid,
zou het dan niet voor de hand liggen dat internationale samenwerking één
keer het hoofdagendapunt wordt op een top? Zou het dan niet voor de hand liggen
dat er een echt Europees platform komt van wetenschap en bedrijfsleven, van
NGO's en overheden terzake van internationale samenwerking, minstens in de
vorm van een soort Europese adviesraad voor internationale samenwerking? Wat
vindt de regering daarvan?Mijnheer de voorzitter! Ik kom tot een afronding. Jubilee 2000, zei ik,
en anderen zeiden na 2000 jaar "mea culpa". Soms wordt dat respectvol benaderd,
soms lacherig. Wat mij nu zo intrigeert, is de zekerheid waarmee een volgende
generatie met de vinger naar ons zal wijzen. Ik doel op die klemmende vraag:
wat hebben wij de laatste tien jaar bijvoorbeeld alleen al in het gebied van
de Grote Meren laten gebeuren, in Sierra Leone, in Angola? Wij hadden het
over onze verlamming, soms gelatenheid, die afwezigheid van een echte ontsnappingsstrategie.
Wat hebben wij, zeker ook zij ginds maar ook de westerse wereld als geheel, die de mogelijkheid heeft niet om alles te voorkomen maar
wel veel, nagelaten, ook op dit terrein? Wij wensen de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
alle succes, juist bij haar opdracht te werken aan zo'n strategie van ontsnapping,
waarbij partijpolitieke tegenstellingen in het niet vallen.Voorzitter: JurgensMevrouw Roscam Abbing-Bos (VVD):Mijnheer de voorzitter! De vermaarde Duitse filosoof Hegel heeft plusminus
200 jaar geleden de uitspraak gedaan: "Als de geschiedenis ons iets heeft
geleerd, is het dat mensen niets van de geschiedenis leren." Vandaag zou ik
namens de VVD-fractie deze uitspraak willen toetsen aan de jongste geschiedenis,
namelijk die van het afgelopen begrotingsjaar. Daartoe zal ik, met uw welnemen,
een "tour d'horizon" langs enkele gebieden in de wereld maken die het nieuws
gehaald hebben.Ik begin bij het werelddeel Afrika, omdat in de Afrika-notitie, uitgegeven
door het ministerie van Buitenlandse Zaken, staat dat Afrika als een prioriteit
wordt beschouwd door het ministerie. Ik wil de minister van Buitenlandse Zaken
nogmaals complimenteren met dit initiatief. Het is een goede zaak, want het
hele ministerie van Buitenlandse Zaken hoort zich over een zo problematisch
continent als Afrika te buigen. 60% van de debatten in de Veiligheidsraad
gaan over Afrika. Dat geeft te denken. De vraag die wij ons kunnen stellen,
is: heeft Afrika nog een toekomst? De westerse wereld, behalve in ieder geval
Nederland, lijkt steeds minder geneigd zich actief met Afrika te bemoeien.
In een recent uitgekomen rapport worden de Verenigde Naties ervan beschuldigd
Rwanda aan zijn lot te hebben overgelaten en niet ingegrepen te hebben vóór
en tijdens de genocide die honderdduizenden mensen het leven kostte. De heer
Van Gennip sprak er ook over. Sierra Leone en Liberia vormen een totaal ontredderde
samenleving. Daar vonden de gruwelijkste misdaden plaats, begaan door vooral
jonge, zelfs kindsoldaten, getraumatiseerd omdat de tradities waarmee hun
ouders en voorouders werden grootgebracht, verloren gingen en plaats maakten
voor bruut geweld. Beide landen zijn zeer rijk aan diamanten, maar het geld
dat daardoor binnenstroomde, is altijd ten goede gekomen aan een heel kleine
elite. Dat heeft tot verpaupering geleid van de meerderheid van de bevolking.
En die bevolking, die jeugd, neemt nu wraak.Dat brengt ons op het, in de ogen van het ministerie van Buitenlandse
Zaken, belangrijkste criterium om in aanmerking te komen voor hulp: "good
governance". De geschiedenis van vele Afrikaanse landen is zodanig gelopen,
dat de politiek van vroegere koloniale machten is overgenomen door nieuwe
Afrikaanse machthebbers die geen sterke band hebben met degenen over wie zij
heersen. De eerste affiniteit van een Afrikaan ligt toch bij zijn familie,
zijn religie en zijn stam. Democratie en "good governance" lijken een onmogelijkheid
met zo'n geschiedenis. Ik zou graag van beide ministers willen weten of zij
de hoop nog niet verloren hebben dat in dit deel van Afrika ooit zoiets als
"good governance" van de grond komt.Datzelfde zou ik ook kunnen vragen ten aanzien van Rwanda, dat weigert
samen te werken met het Internationaal oorlogstribunaal in Arusha. Het zegde
in november jongstleden de medewerking op. Het tribunaal moet ervoor zorgen
dat, na het falen van de Verenigde Naties om het bloedbad te voorkomen, waarbij
800.000 Tutsi's en gematigde Hutu's werden afgeslacht, de hoofdschuldigen
aan het drama niet vrijuit gaan. Vijf jaar later is nog niet eenvijfde van
de 38 hoofdverdachten veroordeeld en de hoofdaanklaagster van het Rwanda-tribunaal,
Carla del Ponti, wordt niet toegelaten in Rwanda, waar medewerkers van het
tribunaal getuigenverklaringen en bewijsmateriaal vergaren. Hoe kan er ooit
sprake zijn van "good governance", dat toch gebaseerd moet zijn op rechtvaardig
beleid en het veroordelen van wanbeleid en criminaliteit? Sprekend over het
Internationaal oorlogstribunaal, koppel ik hieraan de vraag of minister Van
Aartsen ons tevens op de hoogte wil stellen van de vorderingen met betrekking
tot de instelling en de inwerkingtreding van het Internationaal Strafhof te
Den Haag. Is het waar dat Amerika en Indonesië nog steeds belemmeringen
opwerpen?Ik ga terug naar Afrika. Het is triest om te moeten vaststellen dat wij
een groot deel van Afrika zien wegglijden in een proces van criminalisering.
Je ziet het ook in Kongo. De strijdkrachten van Kongo, en trouwens ook van
Zimbabwe, gaan in zaken. De Zimbabwaanse minister van Defensie heeft bekend
gemaakt dat een gezamenlijke onderneming is gestart door de strijdkrachten
van beide landen om goud en diamanten op te kopen van kleine ondernemers in
Kongo en deze op de markt te brengen in Kinshasa. Zij willen ook de mijnen
gaan exploiteren. Daarmee geven Kongo en Zimbabwe een geheel eigen invulling
aan het onlangs gesloten Lusaka-akkoord, dat een einde moet maken aan de strijd
tussen het Kongolese regeringsleger en de Kongolese rebellen. De Kongolese
rijkdom aan delfstoffen is steeds een achterliggend motief geweest voor de
strijd in Centraal-Afrika. President Kabila ruilt diamanten en andere grondstoffen
tegen wapens en gevechtsvliegtuigen, afkomstig uit onder andere China en Oost-Europese
landen.In dat verband is het triest dat minister Van Aartsen op vragen uit de
Tweede Kamer moest antwoorden, dat er in EU-verband slechts een politieke
verklaring tot stand is gekomen ten aanzien van het thema "wapenembargo".
Van een embargo is geen sprake. Dat brengt mij tot de vraag aan de minister
of er inmiddels al vooruitgang is geboekt. De secretaris-generaal van de Verenigde
Naties wil een internationale vredesmacht van minstens 5500 militairen naar
Kongo-Kinshasa sturen voor de uitvoering van het vredesakkoord. "Dat moet
snel gebeuren", zegt hij, "want de veiligheidssituatie verslechtert ras."
Ook Richard Holbrooke, Amerikaans VN-ambassadeur, noemt dit deel van Afrika
explosiegevaarlijk, maar Amerika wil geen troepen leveren. "De Kongo en Centraal-Afrika
worden de belangrijkste test voor de Verenigde Naties", is zijn uitspraak.
Kan minister Van Aartsen ons meedelen hoever de Verenigde Naties gevorderd
zijn met de voornemens van de heer Kofi Annan? De Veiligheidsraad waarschuwde
een dezer dagen dat de vredesmissie alweer op losse schroeven staat wegens
aanhoudend geweld in de regio. Eén van de drie voorwaarden voor het
zenden van een waarnemersmissie was nu juist dat de strijdende
partijen zich aan het bestand houden. Vandaar onze vraag!Over Afrika kun je dagen praten, maar omwille van de tijd snijd ik nog
slechts een paar Afrikaanse landen aan. Nigeria heeft een nieuwe president
Obasanjo, die zich slagvaardig lijkt te tonen in het moeizaam op gang gekomen
nieuwe parlementaire besluitvormingsproces. De situatie in het land wordt
door kenners van het land als zo dramatisch slecht gekenschetst, dat er snel
verbetering moet komen. De laatste weken vielen er weer veel doden in Kuanda
als gevolg van de door de moslims gewenste invoering van de sharia, het Islamitisch
recht, waar de christenen en gematigde moslims zich tegen verzetten. De regering
heeft nu de invoering van de strafrechtelijke aspecten van de sharia opgeschort.
De grote vraag is – en die leg ik aan de minister voor – of dit
alles naar zijn opinie het gevolg is van manipulatie van opportunistische
politici die de prille democratie om zeep willen helpen en, zo ja, hoe hij
dan de kansen voor president Obasanjo inschat om dat te voorkomen.In Angola woedt de burgeroorlog weer volop. Krantenberichten melden dat
de oorlog zich uitbreidt naar Namibië en Zambia. Ik vraag de minister
of die berichten juist zijn en zo ja, wat dat dan voor de stabiliteit in zuidelijk
Afrika betekent.In Soedan woedt al meer dan 16 jaar een burgeroorlog. De laatste berichten
spreken over toenemend gevaar voor hulporganisaties in Zuid-Soedan. Oxfam,
Artsen zonder grenzen, Save the children en Care trekken zich terug uit het
gebied. Zij voelen zich bedreigd door het Soedanese bevrijdingsleger dat geld
van hen eist, een soort belastingheffing op hulpverlening nota bene. Graag
horen wij van minister Herfkens hoe ernstig de situatie is en wat de consequenties
zijn die naar haar mening uit deze situatie moeten voortvloeien.Mozambique werd getroffen door een hevige watersnood. Op het ogenblik
dat ik dit schrijf, zijn de mensen die nog leefden, gered van daken en uit
bomen, maar zijn er grote zorgen over het gebrek aan voedsel en hygiëne
en wordt er voor epidemieën gevreesd. Hoewel er kritiek te horen viel
over het laat op gang komen van de hulp, met name van de Verenigde Naties,
is het onze indruk dat Nederland snel en adequaat, voorzover mogelijk gezien
de grote afstand, hulp bood. Wij leggen de volgende vraag voor aan de ministers:
worden er uit deze ramp lessen getrokken die tot meer en snellere hulpverlening
leiden in het geval van dergelijke noodsituaties in ontwikkelingslanden? Wij
hebben gelezen dat er met dit doel een spoedberaad is gehouden door de regeringsleiders
van Zuidelijk Afrika. Zo'n initiatief verdient navolging in gebieden waar
natuurrampen regelmatig toeslaan.Het laatste Afrikaanse land waar ik aandacht aan wil schenken, ligt in
Noord-Afrika: Algerije. Stabiliteit in Algerije is belangrijk voor het Westen.
Het land ligt tegen Europa aan en het is een grote leverancier van gas aan
Europa. Sinds president Bouteflika aantrad, was er hoop op die stabiliteit,
maar de zes maanden durende amnestie die hij het FIS – de moslimextremisten –
verleende, heeft niet veel opgeleverd. Er worden opnieuw regelmatig mensen
vermoord. De "Financial Times" wijst er in haar commentaar van 17 januari
2000 op, dat Bouteflika steviger maatregelen moet nemen en economische en
juridische hervormingen moet doorvoeren om de corruptie uit te bannen, zoals
hij bij zijn installatie heeft beloofd. Het Westen moet de president aanzetten
tot het nemen van die maatregelen en meewerken aan het opsporen van de actieve
Algerijnse extremisten die vanuit het buitenland de stabiliteit ondermijnen,
aldus het commentaar. Ziet minister Van Aartsen mogelijkheden om deze problematiek
via internationale instituties aan de orde te stellen?Voorzitter! Van Afrika verplaats ik mij naar het Midden-Oosten. Ik wil
drie onderwerpen kort aan de orde stellen: Israël, de Palestijnse gebieden
en het moslimextremisme, dat zo'n groot onderliggend probleem in het gebied
vormt.De situatie in Israël lijkt te verbeteren. Op dit ogenblik vinden
er voor de zoveelste keer vredesonderhandelingen plaats onder leiding van
Amerika, die uitzicht bieden op succes. Ik las overigens vanmorgen in de krant
dat het niet gelukt is om die onderhandelingen tot een goed einde te brengen
en derhalve dat succes te behalen. Premier Barak, die onlangs in de Knesset
een zware nederlaag leed over de modaliteiten van een referendum over vrede
met Syrië, tegen opgave van de hoogvlakte van Golan, heeft naar het schijnt
de touwtjes weer in handen. Toch is er sprake van een wankel evenwicht ten
gevolge van het continue verzet van de orthodox-joodse groeperingen tegen
de vredesbesprekingen. Het gezag en de goede bedoelingen van premier Barak
worden erdoor ondermijnd en de gewekte Palestijnse verwachtingen worden gefrustreerd.
Wat zijn de recente verwachtingen van minister Van Aartsen omtrent de vredesbesprekingen
die zo broodnodig zijn voor de rust in dit explosieve gebied? Wil hij ons
tevens mededelen of er bij de vredesbesprekingen ook onderhandeld wordt over
de waterproblematiek in de regio? Oud-president Gorbatsjov van de Sovjet-Unie
waarschuwde tijdens het Waterforum in Den Haag, dat de problematiek van de
verdeling van het water in de regio levensbedreigend is voor de stabiliteit.
Zó zelfs, dat hij binnen 15 jaar een nieuwe oorlog voorspelt als er
geen bindende afspraken worden gemaakt.De Palestijnse Autoriteit wordt door de belangrijkste Palestijnse mensenrechten
monitorgroep beticht van wanpraktijken. 40% van het Palestijnse budget zou
worden besteed aan kantoren en dure huizen voor Arafats vertegenwoordigers
in het buitenland. De Britse pers heeft gepubliceerd over miljarden die de
Palestijnse Autoriteit naar het buitenland sluisde. Dat geld wordt onttrokken
aan een gebied dat banen, huizen, scholen, ziekenhuizen, enz. broodnodig heeft.
Die financiën komen van de internationale gemeenschap, zegt die Palestijnse
mensenrechtenorganisatie. Zij vraagt de donoren dringend om geen ongeoormerkte
hulp te geven, maar erop toe te zien dat het geld ten goede komt aan de bevolking.
Kan minister Herfkens ingaan op deze wrange en pijnlijke problematiek?Ik kom te spreken over moslimextremisme. Dit thema had ik ook elders in
mijn betoog in kunnen voegen, want het speelt een niet te onderschatten rol
in grote delen van de wereld. Het eerdergenoemde optreden van Hezbollah brengt
mij ertoe, er hier aandacht aan te besteden. "Moslimextremisme is fascisme",
zegt de Soedanese hoogleraar prof. An-Na'im, die politiek en Islam doceert
in Atlanta. Hij ontving onlangs de J.P. van Praagprijs van
het Humanistisch Verbond, die elke 2 jaar wordt uitgereikt voor het uitdragen
van humanistische waarden en de humanisering van intermenselijke betrekkingen.Prof. An-Na'im is het zeer oneens met de duiding van fundamentalisme als
religieuze uiting. Het zegt het volgende: moslimfundamentalisme, ook wel moslimextremisme
genoemd, is een intens politiek verschijnsel, in die zin dat het een verdedigingsmechanisme
is uit een gevoel van machteloosheid. Terug naar de sharia, zegt men in tijden
van crisis. Dan hoeft men niet te denken, maar alleen te luisteren naar de
leiders die de sharia in het belang van hun eigen machtspositie interpreteren.
Het fundamentalisme als fascistische ideologie groeit en bloeit in heimelijkheid
en ondergronds als het niet aan debat wordt blootgesteld, concludeert hij.Daarom, mijnheer de voorzitter, stel ik dit thema in mijn bijdrage aan
de orde. Ik denk dat prof. An-Na'im gelijk heeft en dat het niet serieus genoeg
kan worden genomen. Ik weet mij gesteund door de motie die onlangs in de Tweede
Kamer is ingediend door de leden Wilders, Hoekema, Van Ardenne-van der Hoeven,
Van Middelkoop en Van den Berg. Die werd dus zeer breed gedragen. In deze
motie wordt de regering verzocht, een analyse te maken en een visie te ontwikkelen
over het moslimextremisme in het Midden-Oosten en Centraal-Azië, waaronder
de mogelijke gevolgen voor Europa en Nederland, en hierover een notitie aan
de Tweede Kamer te doen toekomen. Wij zien die notitie met belangstelling
tegemoet. Wanneer kunnen wij haar verwachten? Aan dit deel van mijn betoog
voeg ik nog toe dat oud-minister Van der Stoel ook waarschuwt dat het fundamentalisme
Centraal-Azië bedreigt. Hij noemt als voorbeelden een reeks explosies
in Oezbekistan en het optreden van gewapende bendes in het Zuiden van Kirgizië.
In beide gevallen zitten daar islamitische extremisten achter en zijn er aanwijzingen
dat zij buitenlandse steun krijgen die wordt gefinancierd via de drugshandel.De situatie in Centraal-Azië vraagt naar de mening van mijn fractie
toch al om extra aandacht. De olie- en gasvoorraden in de Kaukasus en Centraal-Azië
vormen een belangrijke bron van politieke en etnische spanningen. Men heeft
zich in de regio zo geconcentreerd op de energiesector dat nauwelijks aandacht
werd besteed aan de opbouw van instellingen die van levensbelang zijn voor
een pluriforme samenleving, zoals bijvoorbeeld opleidingen voor bestuurders,
hervormingen van de landbouwsector, onafhankelijke rechtspraak, noodzakelijke
wetgeving, enz. In de gehele regio bleven Sovjet-machts- structuren en -bestuursmethoden
in stand. Zo ontstond een zeer grote rijkdom voor een kleine elite, terwijl
de bevolking bittere armoede lijdt. Dat is helaas een beproefd recept voor
levensgevaarlijke conflicten, die zeker ook de stabiliteit van Europa zouden
bedreigen.Het is wellicht een goed idee om het Energiehandvest, dat tien jaar geleden
door oud-premier Lubbers werd bedacht en daarna op een laag pitje is komen
te staan, weer van stal te halen en het dan toe te snijden op de Kaukasus
en Centraal-Azië. Misschien zou op basis van dat Energiehandvest een
duurzaam ontwikkelingspact kunnen worden gevormd, dat ook de overheids- en
maatschappelijke infrastructuur zou kunnen omvatten en zo zou kunnen bijdragen
aan de stabiliteit in het gebied en in Europa. Ik las daarover en vind de
gedachte interessant genoeg om haar aan de minister van Buitenlandse Zaken
voor te leggen. Hoe kijkt hij tegen deze gedachte aan?Mijnheer de voorzitter! Ik heb ten slotte in dit "buitenlandse zaken-deel"
van mijn betoog nog een vraag op binnenlands terrein aan minister Van Aartsen.
Mijn fractie is niet erg gelukkig met het feit dat het vertrouwde diplomatenklasje
is opgeheven, omdat het niet meer zou aansluiten bij de praktijk van het werken
in de beleids- en beheerssectoren van het ministerie. In plaats van een kennisintensieve
scholingsperiode van een klein half jaar, komt er nu een leergang van negen
weken met de nadruk op vaardigheden en processen. Clingendael, dat al vijftien
jaar de opleiding van Nederlandse diplomaten verzorgde en ook, zeer tot het
genoegen van die buitenlandse diplomaten, buitenlandse diplomaten opleidde,
is "uit". Het opleidingsinstituut voor de Rijksoverheid is samen met de Rijksuniversiteit
Groningen "in". Mijn fractie begrijpt niet waarom deze verandering moest plaatsvinden.
Kennis van de internationale betrekkingen en inhoudelijke kennis van de toekomstige
generatie diplomaten kregen veel aandacht op Clingendael. Dat lijkt ons belangrijker
dan te leren processen te managen. Wil de minister een en ander toelichten?Mijnheer de voorzitter! Ik richt mij nu meer in het bijzonder tot de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking. In het jaar 1999 bestond ontwikkelingssamenwerking
50 jaar. Een halve eeuw geleden begon dat beleid met 4 ambtenaren en een budget
van 1,5 mln. Inmiddels beschikt Ontwikkelingssamenwerking over een budget
van meer dan 7 mld. en zijn er 3400 medewerkers. De geboekte groei is indrukwekkend;
over de geboekte resultaten in de betrokken landen en de effecten van het
ontwikkelingsbeleid is de scepsis gegroeid. Bijna ongemerkt is de ouderwetse
ontwikkelingshulp verdwenen. Oude deugden als armoedebestrijding lijken steeds
minder te tellen. Het stimuleren van goed beleid en goed bestuur – "good
governance" – is nu het dominante credo en daar is ook veel voor te
zeggen. De hulp aan landen die slecht bestuurd worden, heeft zeer weinig effect.
En in de ergste gevallen versterkt de hulp zelfs de oorzaken van het wanbeleid.
Ik denk aan oorlogen en corruptie. De klassieke hulp heeft een cultuur van
afhankelijkheid bij de ontvangers geschapen. Regeringen hebben nauwelijks
nog een eigen beleid; zij besteden hun tijd aan het schrijven van subsidieaanvragen
en evaluatierapporten.Het initiatief van minister Herfkens, het "landenbeleid", verdient dus
waardering. Toch blijkt de praktijk weerbarstig. Er zijn eigenlijk geen landen
die echt voldoen aan de criteria. Overal is de democratie gebrekkig en het
goede beleid broos. Ook goed bestuur is betrekkelijk. De regeringen moeten
weer het heft in handen krijgen, vindt de minister terecht. Maar kunnen zij
dat ook? Zij kampen met enorme problemen. Ik noem de verloedering van het
onderwijs en de gezondheidszorg en de verwoestende aids-epidemie. Al met al
maakt dat dat de meeste ontwikkelingslanden, vooral in Afrika, er slechter
voorstaan dan twintig jaar geleden. De donoren debatteren over wat zij het
eerst moeten aanpakken: onderwijs, gezondheidszorg, armoedebestrijding of
conflict beheersing? De Amerikanen hebben als prioriteit conflictbeheersing
De secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan, wil een noodplan
om de aids-epidemie te bestrijden. Alles tegelijk kan natuurlijk niet. Allerlei
soorten hulp zijn nodig, maar in samenhang. Het significante gebrek aan samenwerking
tussen de donoren lijkt een net zo grote plaag als het slechte bestuur waarvan
sprake is. Voor miljoenen kinderen ziet de toekomst er nog steeds zeer somber
uit. Hun wacht armoede, aids, andere ziekten en gewapende conflicten. Ik heb
namens mijn fractie geprobeerd om de huidige problematiek, zoals wij die zien,
samen te vatten en vraag minister Herfkens om commentaar op deze analyse.
Kan zij voorts nog eens aangeven welke perspectieven zij ziet? Dat is uiteraard
het belangrijkst. Moeten wij de problematiek anders aanpakken, zijn er andere
oplossingen mogelijk?Over de keuze van landen aan wie wij hulp geven – de 17 plus 3-formule –
is voldoende in de Tweede Kamer gesproken. Ik wil toch een paar opmerkingen
maken. In Sri Lanka is de strijd weer opgelaaid, getuige ook het verslag van
het bezoek aan het land van minister-president Kok, die er zijn grote zorgen
over uitsprak, Ethiopië en Eritrea blijven elkaar in grensconflicten
bestoken waarbij er regelmatig doden vallen. In Jemen werden zeer onlangs
twee ontwikkelingswerkers doodgeschoten en werd de Poolse ambassadeur ontvoerd.
Mijn fractie blijft het moeilijk vinden dat zulke landen, waarin geen verbetering
lijkt op te treden – en daar gaat het om – tot de uitverkozen
groep behoren. Ik vraag de minister, hier nog iets over te zeggen.Een ander thema dat ons grote zorgen baart, betreft het volgende. Volgens
een bericht in de "International Herald Tribune" van januari jongstleden heeft
wijlen dictator Abacha van Nigeria 1,4 mld. ten eigen bate achterovergedrukt.
Eén van zijn voorgangers, Ibrahim Babangida, heeft volgens corruptiebestrijders
in Nigeria 50 mld. in zijn zakken laten glijden. Ik kan mij dat gewoon helemaal
niet voorstellen, maar ik heb de lijst van de onderzoekers er nogmaals op
nagelezen. President Moi van Kenia zou volgens betrouwbare bronnen enige miljarden
guldens aan de staatskas hebben onttrokken, terwijl het bij president Omar
Bonjo van Gabon om honderden miljoenen gaat. De laatste beschikt over een
eigen bank, die hij runt met managers van oliebedrijven. Bonussen gaan naar
opstandige politici en welgezinde zakenleiders. Sinds oktober 1999 werd bekend
dat 200 mln. van de president was doorgeschoven naar de privé-rekening
van het hoofd van het Franse oliebedrijf Elf. Oud-president Soeharto van Indonesië
wordt beschuldigd van het onttrekken van miljarden guldens aan de regeringsfinanciën.
En zo kan ik nog wel een poosje doorgaan.Het is geen fijnzinnig onderwerp en ik realiseer me heel goed dat niet
alleen in ontwikkelingslanden losjes met andermans (belasting)geld wordt omgesprongen.
Maar toch blijft het mijn fractie bezighouden dat donoren lijken te moeten
opdraaien voor zoveel verkeerd terechtgekomen kapitaal, omdat de straatarme
bevolkingen grof belazerd worden – hier past een cru woord – door
de eigen, niet in hen geïnteresseerde, machthebbers. Het geld staat op
buitenlandse banken of is besteed aan onroerend goed, meestal ook in het buitenland.
Natuurlijk, wij weten bijvoorbeeld van president Obasanjo van Nigeria en van
president Wahid van Indonesië, dat geprobeerd wordt om het gestolen geld
terug te krijgen. Maar de kans is heel klein dat dit lukt. En als het al lukt,
duurt het kostbare jaren voor er zelfs maar een schijntje besteed kan worden
aan waar het voor bedoeld was. Wij vragen minister Herfkens om haar mening
over deze afschuwelijke toestanden. Is er een remedie?Ik haak even aan bij wat mijn collega Hirsch Ballin te berde heeft gebracht
over een internationale conventie voor de democratie. Misschien moeten wij
eens in die richting naar een verbetering van de situatie zoeken. Het lijkt
mij een uitstekend idee. Collega Van Gennip sprak over samenwerking met Indonesië
op juridisch gebied. Gezien het feit dat de heer Korthals Altes, thans voorzitter
van de Eerste Kamer, indertijd samen met de toenmalige minister voor Ontwikkelingssamenwerking
Eegje Schoo het project "juridische samenwerking" van Justitie in gang heeft
gezet, kan ik tegen hem zeggen dat wij zijn verzoek op dit punt gaarne ondersteunen.Ik heb ten slotte nog een aantal vragen aan staatssecretaris Benschop.
Zeer onlangs verscheen het opmerkelijke verslag over de gang van zaken op
de WTO-topconferentie in Seattle. Het verslag was ondertekend door staatssecretaris
Ybema van Economische Zaken. In het verslag werd aangegeven dat bijna alles
wat mis kon gaan, ook mis ging. Het gevolg daarvan is dat de bestaande praktijk,
met zijn tariefmuren, verstorende subsidies en protectionisme, voorlopig aan
het langste eind trekt. Daar zijn vooral de ontwikkelingslanden de dupe van.
Ik geloof dat ik hiermee de woorden van minister Herfkens bevestig.Staatssecretaris Ybema noemt in zijn verslag drie uitdagingen om tot verbetering
te komen: de besluitvorming moet efficiënter worden, de representativiteit
van de WTO moet worden vergroot, zodat alle landen zich beter in de besluitvorming
kunnen herkennen en de WTO moet transparanter worden voor burgers en maatschappelijke
organisaties. Deze voorzetten tot verbetering klinken ons, eerlijk gezegd,
nogal afgezaagd in de oren. Zij worden namelijk aangedragen als oplossing
voor alle mogelijke hedendaagse problemen. De voorzetten zijn zo weinigzeggend
ten aanzien van de oplossingen die tot een werkelijke verbetering van de effecten
van het WTO-beleid moeten leiden, met name voor de ontwikkelingslanden, dat
ik staatssecretaris Benschop uitnodig, ons in duidelijker bewoordingen meer
inzicht in de praktijk van het toekomstige WTO-beleid te verschaffen. Graag
horen wij iets over bijvoorbeeld het verlenen van technische assistentie aan
de ontwikkelingslanden, opdat zij volwaardiger in de WTO kunnen participeren,
en over de openstelling van de Europese markt voor producten uit de arme landen.Mijnheer de voorzitter! Aan het eind van mijn rondblik in de wereld kom
ik tot de slotsom dat de Hegeliaanse uitspraak waarmee ik mijn betoog begon,
een kern van waarheid bevat. Het gebeurt veel te weinig dat uit de geschiedenis
lessen worden getrokken, waardoor mensen niet steeds vervallen in dezelfde
fouten en rampen van het verleden. Het is alsof de geschiedenis een fatalistisch
gegeven is dat zich steeds herhaalt. L'histoire se répète, zegt
men dan. Het zou mooi zijn als wij ons in het nieuwe millennium de vaardigheid
eigen zouden maken om de geschiedenis zich niet steeds te laten
herhalen. L'histoire ne se répète pas!Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! "Investeren in internationale samenwerking loont.
Het Nederlandse beleid is idealistisch zonder illusies"; met deze woorden
begint de memorie van toelichting. Hieraan wordt toegevoegd: "Een samenspel
van doelen, middelen en instrumenten om in te spelen op de mogelijkheden en
kansen (inter)nationale processen positief te beïnvloeden." Het zijn
mooie woorden maar wat betekent dit nu precies? De eerste zinnen blijven intrigeren.
Vinden de ministers eigenlijk zelf dat investeren in internationale samenwerking
loont en is het buitenlands beleid van vandaag de dag idealistisch te noemen?Buitenlands beleid zal gestalte moeten krijgen via idealen, via dromen.
Idealen die samen te vatten zijn onder de noemer bevorderen van vrede en veiligheid
in de wereld, om zo te komen tot een rechtvaardige internationale samenleving.
In de optiek van GroenLinks speelt het begrip veiligheid een grote rol bij
het buitenlands beleid. Wij verlangen een krachtige inzet op mensenrechten,
conflictpreventie en armoedebestrijding.Daarnaast bepleiten wij de bevordering van vredesopbouw in staten die
worden verscheurd door gewapende conflicten. Belangrijk is dat middelen zo
worden ingezet dat in potentiële conflictgebieden een duurzame ontwikkeling
ontstaat. Een cultuur van preventie; dát moet het onderliggend uitgangspunt
zijn voor buitenlands beleid, ontwikkelingssamenwerking en economische samenwerking,
voor elk potentieel conflictgebied. Dit vraagt visie, inzet en een onafhankelijke
positie van Nederland met ministers die bereid zijn hun nek uit te steken.De trieste opbrengst van alle gewelddadige conflicten sinds 1990 is meer
dan 3,5 miljoen doden, 2,4 miljoen ontheemden en 18 miljoen vluchtelingen.
In Rwanda zijn in 1994 in honderd dagen meer dan 800.000 mensen vermoord.
Voorzitter! Dit zijn afschuwelijke cijfers. Humanitaire nood, massale vluchtelingenstromen
en interventies van buurlanden destabiliseren hele regio's. Investeren in
conflictpreventie is dan ook geen overbodige actie. Voorkomen is beter dan
genezen. De ministers zijn het hier ongetwijfeld mee eens. Staand buitenlands
beleid, zo zou je zeggen maar Max van der Stoel legt bij deze nobele intenties
de vinger op de zere plek wanneer hij stelt dat: "regeringen graag en vaak
verbale steun geven aan op conflictpreventie gericht beleid, maar tussen woorden
en daden gaapt meestal nog een grote kloof. Dit blijkt ook uit het feit dat
de Hoge Commissaris inzake Nationale Minderheden, als orgaan voor conflictpreventie,
slechts een jaarlijks budget heeft dat overeenkomt met de aanschafprijs van
2 kruisraketten." Ook op het ministerie van Buitenlandse Zaken lijkt die kloof
te bestaan. Moet dit budget voor conflictpreventie bij de OVSE en ook in Nederland
niet omhoog als dit het echt belangrijk gevonden wordt?Voorzitter! Bij conflictpreventie is het in de eerste plaats belangrijk
te werken aan het terugdringen van de productie van en de handel in kleine
wapens en massavernietigingswapens. Ondersteunende middelen in dienst van
conflictpreventie zijn diplomatie, bijvoorbeeld de Hoge Commissaris voor de
Mensenrechten, en economische steun. Diplomatie is een belangrijk middel om
de rechten van minderheden te garanderen. Waarnemers kunnen geweld tegen individuen
en groepen voorkomen. Het inzetten van sancties is een ander middel, maar
het moet zodanig worden ingezet dat hiermee de burgerbevolking niet wordt
geschaad, de zogenaamde "Smart sanctions". GroenLinks in de Tweede Kamer heeft
hiervoor uitgebreid aandacht gevraagd. Wanneer kunnen we een notitie van de
minister verwachten over de effecten van economische embargo's op burgerbevolkingen?Het is daarnaast belangrijk om het maatschappelijk middenveld, de maatschappelijke
organisaties, te ondersteunen. Deze kunnen druk uitoefenen op regeringen en
machthebbers en een discussieplatform vormen waarop verschillende belangen
kunnen worden afgewogen. Economische problemen zijn een belangrijke factor
in het ontstaan van conflicten; omgekeerd kan economische steun een stabiliserende
werking hebben. Men kan fondsen inzetten op top level, zoals de wereldbank
doet, hetgeen kan uitnodigen tot verkwistende corruptie, of juist middelen
inzetten op "grassroot-level", om op dat niveau stabiliteit te kweken en zelfs
als "wortel voor de neus" van bijvoorbeeld etnische groepen om hen te verlokken
om samen te werken. Het is dus belangrijk om dit goed te coördineren.
Kortom, het gaat om het creëren van een cultuur van preventie, van een
klimaat van politieke, economische en militaire veiligheid.Voorzitter! De eerste dagen nadat KFOR Kosovo binnengetrokken was en haar
posities had ingenomen, werden er veel Servische eigendommen geplunderd en
Serviërs verjaagd. Het tegengaan hiervan was niet een prioriteit van
de op militaire acties gerichte vredesmacht. Het zou politiewerk geweest zijn
en dat had geen prioriteit. Het zou te ver gaan om te zeggen dat zonder deze
plunderingen en dit geweld de Albanezen en Serviërs nu weer in vrede
samen zouden kunnen leven, maar het heeft wel onnodig schade berokkend.De heer Van Gennip (CDA):Kan het niet zo zijn dat het niet zozeer om prioriteiten ging maar dat
men op dit terrein te weinig deskundigheid heeft ingezet, in de zin van normale
ordehandhaving?Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter! Ik kom hierop later nog terug en ik zal daarbij reageren op
deze vraag.De NAVO zal nog lang in Kosovo moeten blijven en het ziet er momenteel
naar uit dat deze organisatie zelf partij in het conflict wordt. Dat is geen
goede zaak; kijk naar datgene wat in Mitrovica gebeurt. De Kosovaren en Serviërs
leven gescheiden van elkaar. Prikkeldraad is nodig om deze bevolkingsgroepen
uit elkaar te houden. Een multi-etnische samenleving is ver weg. In het Kosovo
van vandaag heerst gekte en anarchie in plaats van law and order. De handel
in drugs, vrouwen en wapens bepaalt de orde van de dag. De internationale
politie heeft een onmogelijke taak die ze niet naar behoren kan uitvoeren,
onder andere omdat ze nog niet op volle sterkte is. Er werken te veel nationaliteiten
in de politie samen, die er allemaal andere methodes op nahouden en andere
achtergronden hebben. Ik citeer een uitspraak van één van hen:
"De meeste tijd zijn we bezig te proberen elkaar te begrijpen. De rest van de tijd hang ik rond en sta mooi te wezen."Nederland heeft zegge en schrijve één politieagent toegezegd
en heeft dit aantal met 200% verhoogd. Nu zijn er een paar opleidingsfunctionarissen
in Kosovo. Had men behoefte aan opleidingsfunctionarissen? Is de minister
het niet met mij eens dat een vredesopbouw in Kosovo onmogelijk is zolang
de wetteloosheid daar voorduurt? Meer politie-inzet is nodig; militairen zijn
niet opgeleid om georganiseerde misdaad, drugshandel, misdaadbestrijding en
reguliere politietaken op zich te nemen. De ontwikkeling van een Europees
veiligheids- en defensiebeleid impliceert toch ook een commitment van de EU
voor een grotere inzet bij een internationale crisis? Dit betekent automatisch
een grotere rol voor de politie, niet alleen in Kosovo, maar op de hele Balkan.Opmerkelijk is trouwens dat de civilisering van de politie in de Balkan
wordt uitgevoerd door overwegend militaire korpsen. Mijn vraag is of Nederland
met de bijdrage van de militaire politie een juist signaal en een gewilde
voorbeeldfunctie geeft voor de opbouw van een civiele politie in deze landen,
zeker omdat hier sprake is van een langdurig ondersteuningsproces.De internationale organisaties in Kosovo lopen elkaar voor de voeten en
hebben een organisatiestructuur als van een Griekse tempel, met vier zuilen.
De basis is KFOR voor veiligheid; de zuilen zijn UNMIK, UNHCR, OVSE en de
EU. Het zijn allemaal organisaties met eigen bureaucratie, met eigen politieke
belemmeringen en allemaal staan ze onder druk van nationale overheden. Het
is een toren van Babel met Azerbeidjaanse soldaten, Franse intellectuelen,
Zweedse diplomaten en Zambiaanse politieagenten, die een werkelijkheid proberen
te maken van een liberale, internationale droom. Op deze manier ondermijnen
de internationale organisaties hun eigen doelstellingen. Zo heeft UNMIK grote
problemen met de opbouw van openbare diensten. Gekwalificeerd personeel is
heel moeilijk te vinden. Rechters, onderwijzers en anderen verdienen veel
meer bij de internationale organisaties als tolk of chauffeur, dan in hun
eigen beroep.Kortom, de toekomst van Kosovo ziet er niet rooskleurig uit. De vraag
is dan ook hoe het verder moet. Hoe ziet de Nederlandse regering de toekomst
in Kosovo? Wat is de visie van de minister op de samenwerking of de niet-samenwerking
tussen de internationale organisaties? Hoe denkt hij die samenwerking in de
toekomst te verbeteren?Voorzitter! Met het Stabiliteitspact wordt beoogd, de stabiliteit in de
regio te bevorderen. Iedereen kan er geld uit krijgen, als men maar een plan
indient. Nederland heeft veel geld in dit pact gestopt, geld dat eigenlijk
ten goede zou moeten komen aan de MFO's en, via hen, aan de ontwikkelingslanden.
Overigens, dit is nu een gepasseerd station. Wat is de visie van de minister
op de inhoud van het Stabiliteitspact en welke invloed heeft de minister op
de inhoud ervan? Kan er worden bijgestuurd?Een aantal maanden geleden bleek uit een VN-rapportage dat in Bosnië
in de afgelopen jaren miljarden verdwenen zijn. Experts spreken in dit verband
over een zogenoemde inefficiënte corruptie, zulks in tegenstelling tot
Indonesië waar sprake is van efficiënte corruptie. Wat is de inzet
van de regering om te voorkomen dat dit ook gebeurt met het geld uit het Stabiliteitspact?Voorzitter! Wat er nu, nog steeds, gebeurt in Tsjetsjenië is ontoelaatbaar.
Een afvaardiging van de Raad van Europa heeft geconstateerd dat er sprake
is van ernstige schendingen van de mensenrechten en dat oorlogsmisdrijven
in Tsjetsjenië door beide zijden worden gepleegd. Er wordt in het wilde
weg gemoord. De Russen bekommeren zich niet om het welzijn van de burgers.
Dit is intussen al een aantal maanden aan de gang en het westen is niet bereid
of in staat om een krachtige veroordeling richting Rusland de deur uit te
laten gaan. De Raad van Europa zal zich volgende week uitspreken over de vraag
of Rusland geschorst moet worden als lid van die Raad. Zijn er binnen de EU
en OVSE nog acties te verwachten waarmee het optreden van Rusland wordt veroordeeld?
Wat is de opstelling van onze minister in dezen? Welke acties worden er ondernomen
om de IMF-kredieten voor Rusland te bevriezen? De minister heeft zich, volgens
de PvdA-buitenlandwoordvoerder in de Tweede Kamer, in de luren laten leggen
door zijn Russische ambtgenoot; hij is ingepakt met mooie praatjes over de
toekomst van Rusland onder de nieuwe president. Overweegt de minister om in
verband met Tsjetsjenië een klacht tegen Rusland in te dienen bij de
Mensenrechtencommissie van de VN?Voorzitter! Ik ben vervolgens toe aan het onderdeel ontwikkelingssamenwerking.
Internationale solidariteit is een droom voor en van mensen, gericht op rechtvaardigheid,
eerlijkheid, opkomen voor de zwakkeren, hulp geven aan mensen in nood. Nederlanders
geven graag en veel wanneer natuurrampen verwoestend hebben toegeslagen. Ook
loopt Nederland internationaal voorop met de hoogte van het ontwikkelingsbudget.
Dat is mooi en het moet zo blijven, maar helaas ziet de internationale werkelijkheid
er anders uit. De kapitaalstroom van het arme zuiden naar het rijke noorden
is groter dan de kapitaalstroom de andere kant op.Minister Herfkens verzakelijkt, stroomlijnt en reorganiseert. Ze wil even
snel als ze praat: razend Roeltje in Ontwikkelingsland. De ambities van Pronk,
beschreven in de nota's "Een wereld van verschil" en "Een wereld in geschil"
liggen in de prullenbak. Tegenwoordig gaat het over effectiviteit en efficiëntie;
alles moet op de schop. Dat het ontwikkelingssamenwerkingprogramma kritisch
tegen het licht gehouden wordt, daar is niets mis mee. Dat er op grond daarvan
beslissingen genomen worden om zaken te veranderen, is prima. Kwalijk is echter
dat de nieuwe zakelijkheid die nu heerst op het ministerie, het debat over
ontwikkelingssamenwerking verengd heeft tot effectiviteit en efficiëntie.
De vervuiling met betrekking tot het budget is verergerd door de opvang van
asielzoekers ten laste te brengen van dit budget. Door Brussel is voorts opgemerkt
dat milieu-inspanningen niet met ontwikkelingsgeld moeten worden betaald.
Idealistisch beleid? Waar is het meer dan "beleid zonder illusies"?Voorzitter! De minister voor Ontwikkelingssamenwerking wil alleen die
landen helpen die een goed bestuur en een goed beleid hebben. De uitdaging
ligt echter in de landen waar het veel moeilijker gaat, waar gewerkt moet
worden aan mensenrechten, vredeshandhaving, de opbouw van een civil society
enz. Juist daar zou het instrument van een bilaterale relatie effect kunnen
 sorteren. Betekent dit dat de minister vindt dat investeren
in internationale samenwerking geloond heeft? Het spreekt niet uit haar acties.
Blijkbaar hebben we de afgelopen vijftig jaar 115 mld. uitgegeven in landen
waar het belangrijkste ingrediënt voor ontwikkelingssamenwerking, te
weten goed bestuur, ontbrak.Nationale overheden zijn de voornaamste actoren in het nieuwelandenbeleid.
Dit is een beperkte interpretatie van het begrip "ownership". Een bilaterale
relatie is meer dan alleen een contact tussen overheden en mag niet gereduceerd
worden tot alleen het geven van een zak geld aan een regering. Het gaat om
de samenhang tussen regering en de bevolking, de civil society. Wat is de
minister van plan te doen met de landen die niet meer in aanmerking komen
voor noodhulp, omdat de ergste nood voorbij is, maar die (nog) niet op de
lijst voor bilaterale hulp staan?De hulpverlening via de EU is slecht, ondoelmatig, niet coherent en erg
duur, zo luidt een van de conclusies van de minister. Voorzitter! GroenLinks
heeft daar in de afgelopen jaren regelmatig op gewezen. De EU geeft weliswaar
met de ene hand maar neemt nog steeds méér met de andere hand.
De minister heeft hier een punt. Zijn al concrete resultaten geboekt bij het
streven om hulpverlening via het EU-kanaal verbeterd te krijgen?Voorzitter! Over de relatie van de minister met de MFO's bestaat nog de
nodige onduidelijkheid. Wat wordt er nu precies van ze verwacht? Mogen zij
alleen een rol spelen buiten de "19 landen" om of moet het werkterrein van
de MFO's gekoppeld worden aan het overheidsbeleid, hetzij in ons land, hetzij
in een ontwikkelingsland? Zuidelijke NGO-partners werken altijd in interactie
met hun regering, soms in goede harmonie, soms in oppositie, maar ze worden
in hun doen en laten niet gestuurd door overheden. De MFO's bepalen hun beleid
op grond van de behoeften en kansen van hun zuidelijke partners. Gaat dit
in de toekomst veranderen en worden zij dan door de Nederlands overheid gestuurd?Dat het MFO-programma opengezet wordt voor andere organisaties kan alleen
maar verfrissend werken; ik heb daar geen enkel probleem mee. Het is goed
dat dit programma niet voorbehouden blijft aan de vier organisaties die nu
met verve verkondigen, het kritische maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden
te steunen. De discussie had moeten gaan over de criteria voor het toetreden
tot het MFO-programma, misschien zelfs ook over het MFO-programma zelf en
over de rol van NGO's in het ontwikkelingsproces. Is die rol wel altijd zo
veelbelovend en succesvol als nu door velen wordt verondersteld? De laatste
jaren is steeds meer gebruikgemaakt van NGO's. Samenwerking met corrupte en
inefficiënte staatsinstellingen waren daaraan debet. Het heeft zeker
op de korte termijn de effectiviteit van een aantal projecten en programma's
verhoogd, maar het is de vraag of dat altijd zo is. Thomas Carothers stelt
in zijn studie "Aiding democracy abroad" dat donoren vaak een kleine groep
NGO's benoemen tot spreekbuis van de civil society en dat plaatselijke NGO's
zelf niet altijd zo democratisch te werk gaan. Op deze manier ontstaat er
een papegaaiencircuit. Iedereen praat elkaar na met een soort notie dat de
NGO het juiste democratische standpunt wel zal verkondigen.Versterking van de civil society is belangrijk in het ontwikkelingsproces
en NGO's kunnen daarbij zeker een waardevolle rol spelen. Ik wil die rol zeker
niet in de prullenbak gooien; dit staat boven twijfel. Toch zou ik graag een
gedegen studie willen zien over de rol van NGO's in het ontwikkelingsproces
en de meerwaarde van het MFO-programma, zulks in relatie met de rest van het
buitenlands beleid, de bi- en multilaterale relaties.Voorzitter! Een punt van zorg voor GroenLinks blijft dat zo weinig landen
milieu als sector hebben uitgekozen. Milieugelden worden meer en meer multilateraal
ingezet. Een zeer groot deel van de milieuhulpgelden zal gaan lopen via organisaties
als de Wereldbank en de FAO en daar worden weinig eisen aan de besteding gesteld.
Er wordt van uitgegaan dat, als de organisatie door de beugel kan, het met
de bestedingen ook wel goed zal zitten. De minister zal de ontwikkelingen
in de landen volgens de OESO-criteria gaan volgen en niet meer nagaan wat
nu precies de effecten zijn van de Nederlandse hulp. Voor wat betreft milieu
zijn de voorlopig opgestelde OESO-criteria sterk gericht op beleidswijzigingen
op papier: hoeveel oppervlakte is er volgens de documenten beschermd en hoeveel
bos is er volgens de kaarten bijgekomen? Voorzitter! Dat zegt niets over de
kwaliteit en de uiteindelijke opvolging van deze beleidsstappen. Hoe kunnen
de bestedingen via de multilaterale kanalen worden gecontroleerd en beïnvloed?Voor het grote probleem van aids in Afrika wordt al jarenlang aandacht
gevraagd. Hivos constateert dat de verschrikking van aids, hoe cynisch het
ook mag zijn, als een katalysator heeft gewerkt voor het mobiliseren van krachten
die het emancipatieproces van homoseksuele mannen en vrouwen in het zuiden
versnelt. Is de minister het hier mee eens en, zo ja, hoe vertaalt zij deze
notie dan in haar beleid? Wat is het standpunt van de regering in de kwestie
van patenten en medicijnen? Het ministerie van EZ schijnt totaal niet open
te staan voor een heroverweging van de internationale afspraken op dit terrein.
Door deze strenge internationale afspraken over octrooirecht zijn en blijven
nieuwe medicijnen onbetaalbaar voor veel mensen in arme landen. In Zuid-Afrika
leven concrete plannen voor de productie van aids-medicijnen. Deze zouden
daar veel goedkoper geproduceerd kunnen worden. De farmaceutische industrie
in de VS verhindert dit door zich te beroepen op internationale afspraken.
Er gaan geruchten dat Eurocommissaris Lamy aan het overleggen is met de farmaceutische
industrie. Deze wil geen verplichting om medicijnen onder strikte voorwaarden
beschikbaar te stellen, maar verplichte vergunningverlening is van zeer groot
belang voor het zuiden. Wil de minister zich hard maken voor het vrijgeven
van medicijnen door middel van verplichte vergunningverlening?Voorzitter! Nigeria staat op barsten, zo kunnen wij in de kranten lezen,
en waar staan onze ministers? Erkend wordt dat Nigeria een grote rol kan spelen
in de regio, een reden waarom het wapenembargo vorig jaar vlot opgeheven kon
worden. Nigeria krijgt weinig steun op het vlak van vredesopbouw, mensenrechten
en milieu, terwijl er toch grote spanningen zijn in de Nigerdelta en in Noord-Nigeria.
Het religieus geweld in Nigeria breidt zich uit. Nigeria staat wél op de lijst van het bedrijfslevenprogramma. Op
deze lijst komen de landen te staan waarop goed beleid en goed bestuur van
toepassing zijn. Het verbaast me dat Nigeria zo snel zover gekomen is. Immers,
corruptie is bijna een handelsmerk van het land. "De feitelijke inzet van
het bedrijfsleveninstrumentarium zal worden bezien in het licht van de schuldensituatie
van dat land", aldus de minister. Wat betekent dit precies? Is het, gelet
op de recente verkiezingen, niet beter om in Nigeria in eerste instantie te
investeren in het net op gang gekomen democratiseringsproces? Voor Shell hoeft
zo'n bedrijslevenprogramma toch ook niet? Men is daar al jarenlang aanwezig.
Ik zou zeggen: laten zij daar eerst maar eens hun eigen milieutroep opruimen.
Extra steun voor het bedrijfslevenprogramma lijkt mij sowieso overbodig.Vervolgens, voorzitter, stel ik enkele vragen naar aanleiding van de brief
van het ministerie aan Niza over de diamantencampagne-Angola. In deze brief
verklaart de minister dat effectieve naleving van VN-sancties tegen UNITA
van groot belang is. Kan de minister in dit verband aangeven of er reeds een
concrete tijdsplanning is vastgesteld voor de implementatie van de aanbevelingen
van het panel? Hoe denkt de Nederlandse regering bij te dragen aan de uitvoering
van de aanbevelingen in het algemeen en in het bijzonder aan de uitvoering
van de aanbevelingen nrs. 1, 5, 17 en 19?Is de minister van plan om op de EU-Afrikatop, op 3 en 4 april in Caïro
te houden, de Angolese regering aan te spreken op haar verantwoordelijkheid
met betrekking tot de certificatie van diamanten? Het gebrek aan serieuze
controle vanwege de Angolese overheid heeft volgens het VN-rapport in grote
mate de smokkel van ruwe diamanten, inclusief diamanten uit door UNITA gecontroleerde
gebieden, vergemakkelijkt. Deze gebrekkige controle heeft in belangrijke mate
bijgedragen aan de ondermijning van de effectiviteit van het embargo.Voorzitter! Ik sluit mijn betoog af. De vandaag de dag op het ministerie
beleden lijn is er één van meer output en strakker management.
Actionisme en emoties zijn uit, pragmatisch en effectief handelen is in. De
"alles moet anders-show" draait op volle toeren. In 1998 spraken we in deze
Kamer tijdens de begrotingsbehandeling-Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking
over een "janboel op Buitenlandse Zaken", zulks naar aanleiding van een KPMG-rapport
over de herijkingoperatie, ingezet in 1995. Anno 2000 is volgens ingewijden
de janboel op dit ministerie een interne en extreme warboel geworden met aan
het roer een onduidelijke, zwabberende minister. Ondiplomatieke opmerkingen
over leunstoeldiplomatie, zigzaggend Indonesiëbeleid, het wel of niet
opheffen van het wapenembargo, het wel of niet sturen van troepen naar Ambon,
het wel of niet voor een Europese interventiemacht zijn en last but not least
een reisje te veel naar Oostenrijk. Allemaal kwesties, volgens Vrij Nederland,
van net verkeerd, precies te laat en fout getaxeerd. Natuurlijk zou Vrij Nederland
het allemaal verkeerd kunnen zien; waarom niet? Vandaag heeft de minister
de gelegenheid om, waar mogelijk, dit beeld te corrigeren. Voorlopig lijkt
de mooie openingszin niet bewaarheid te worden. De valkuil van papieren taal
is dat, als je het idealisme niet waarmaakt, er niets anders meer blijft staan
dan beleid zonder illusies.De voorzitter:Het woord is aan de heer Van Thijn. Hij spreekt in dit huis zijn maagdentoespraak
uit, althans als lid van deze Kamer.De heer Van Thijn (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Honderd jaar geleden constateerde de Eerste Kamer
dat "de leiding der buitenlandse aangelegenheden veilig in de handen van deze
minister" was. Dit werd gesteld door "een rechtgeaard liberaal", zo las ik
in het kostelijke boek "De Nederlandse ministers van Buitenlandse Zaken in
de twintigste eeuw". Het betrof minister De Beaufort. Het kan niet anders
of de huidige minister komt er in deze portrettengalerij wat bekaaid af. Hij
bungelt ergens tussen Stikker en Van der Klaauw, maar dat ligt niet aan zijn
beleid maar aan het feit dat hij bij de sluiting van de deadline nog maar
net was aangetreden. Toch kreeg hij nog een motto mee, namelijk: "zakelijk
naar de 21ste eeuw".Is dat ook zo, voorzitter? Is dát nu het ambitieniveau van deze
minister? Wat het beheer van het departement betreft, zeker. De tijd is zwanger
van "performance-management" en ambtenaren zuchten onder de formulieren waarmee
hun prestaties worden gemeten. Maar wat het beleid zelf betreft heeft de minister –
het geldt voor de drie bewindslieden – de lat toch hoger gelegd. In
de memorie van toelichting wordt gesproken over een nieuw Nederlands elan
in het buitenlandse beleid. Let wel: "nieuw", "Nederlands" en "elan". Nieuw:
Paars II doet een schepje bovenop Paars I. Nederlands: Nederland laat zich
niet meer wegzetten als klein land. Elan: ook inhoudelijk wil de minister
inspelen op de veranderde verhoudingen in de wereld, waaronder de verschuiving
van de balans tussen het respect voor de nationale soevereiniteit enerzijds
en de mensenrechten anderzijds.Voorzitter! Mijn fractievoorzitter heeft bij de algemene beschouwingen
al de nodige aandacht gegeven aan de opmerkelijke speech die de minister in
de Algemene Vergadering over dit thema heeft gehouden. Nadat ik de minister
een compliment heb gemaakt in verband met de vliegende start van deze speech,
het binnenhalen van de zetel in de Veiligheidsraad en de wijze waarop daarmee
in de afgelopen tijd is omgegaan, wil ik vooral dit thema, die verschuiving,
als uitgangspunt nemen voor mijn humanitair bedoelde interventie. Dit thema
betekent onder meer dat van lidstaten van de Verenigde Naties, groot of klein,
verwacht mag worden dat zij op een goede manier omgaan met culturele diversiteit
en rechten van minderheden binnen hun landsgrenzen. Collega Hirsch Ballin
heeft daarvoor in zijn voortreffelijke oratie in Tilburg destijds reeds veel
aandacht gevraagd. Het betekent dat de internationale gemeenschap niet werkeloos
toeziet als binnen staten structureel mensenrechten worden geschonden en minderheden
systematisch worden vervolgd, verdreven of vermoord. Helaas is dat laatste
in tientallen brandhaarden in de wereld, die niet allemaal elke dag de voorpagina's
halen, aan de orde van de dag: oorlogen binnen staten, oorlogen tegen delen
van de burgerbevolking, etnische zuiveringen, humanitaire rampen, immense
vluchtelingenstromen en genocide bepalen in hoge mate het huidige wereldbeeld.
Bosnië en Rwanda, Kosovo en Sierra Leone zijn maar enkele
van de meest schrijnende voorbeelden.De internationale gemeenschap laat zich niet onbetuigd. Sinds de val van
de muur zijn er zo'n veertig vredesmissies geweest. Op dit moment zijn er
zestien operaties gaande. Terecht wordt de vredesmissie ook in ons land gezien
als de vaste taak van de krijgsmacht, waarmee inmiddels goede en ook minder
goede ervaringen zijn opgedaan. Toch is het aantal keren dat niet (Rwanda),
te laat (Bosnië) of ontoereikend (Kongo) is opgetreden schrijnend groot.
De centrale vraag is dan ook of wij het beginsel zoals dat door de minister
terecht is geponeerd ook in de praktijk kunnen waarmaken. Minstens zo belangrijk
is daarbij om ook te kijken naar en te investeren in het bredere terrein van
de conflictpreventie. Ik sluit mij kortheidshalve aan bij hetgeen mevrouw
Zwerver over dit zeer belangrijke onderwerp heeft gezegd.Ik wil nu ingaan op het essay van Michael Ignatieff over het primaat van
de mensenrechten, waarin hij een bijtende verhandeling heeft gehouden over
en een schrijnende kloof heeft geconstateerd tussen norm en praktijk. Hij
waarschuwt ernstig tegen mensenrechtenretoriek. Ik ben het met zijn sombere
conclusie niet eens. Het pure feit dat de norm zo'n brede ingang vindt, ook
tot uitdrukking komend in de aarzelende komst van een Internationaal Strafhof,
de werking van het Joegoslaviëtribunaal, de berechting van misdaden tegen
de menselijkheid, de aanhouding van Pinochet, helaas zonder gevolg –
waarom was Nederland zo zwijgzaam in die zaak? – het aanklagen van Milosevic
en wellicht ook Bouterse is op zichzelf pure winst. Maar Ignatieff confronteert
ons met een aantal inconsistenties in het beleid van de internationale gemeenschap
die om een antwoord vragen. Ik zal achtereenvolgens behandelen: 1. selectiviteit;2. doelloosheid;3. het probleem van de
handhaving.Ik begin met de selectiviteit. Waarom in Kosovo wel en in Tsjetsjenië
niet? Waarom wel interveniëren ten behoeve van de Albanezen maar niet
ten behoeve van de Koerden? Waarom wel zoveel aandacht in de Veiligheidsraad
voor Oost-Timor maar niet voor de Molukken? Geen misverstand: ik ben blij
dat er geïntervenieerd is waar dat nodig en mogelijk was. De vraag is
hoe universeel het beginsel kan zijn. Geldt het beginsel alleen als het om
kleine, zwakkere staten gaat, om landen zonder bondgenoten? Geldt het ook
als bijvoorbeeld permanente leden van de Veiligheidsraad in het geding zijn?
Spelen de geografische ligging en de invloedssfeer van de desbetreffende brandhaard
een rol? Zijn er criteria?De kersverse ambassadeur voor de mensenrechten, mevrouw Jones, zei een
paar dagen geleden op de conferentie over dit onderwerp dat er Scheveningse
criteria zijn ontwikkeld, die geloof ik weer gevolgd zullen worden door Noordwijkse
criteria. Ik zou graag enig inzicht in dat soort afwegingsprocessen willen
hebben. In de afweging tussen consistentie en effectiviteit waarover de minister
zelf op die dag sprak, gaat het natuurlijk om veel meer dan militaire interventies
alleen. Het gaat ook om een scala aan diplomatieke, politieke en economische
interventies. Welke niet-militaire middelen heeft de EU, c.q. Nederland in
de strijd geworpen tegen de gruwelijke mensenrechtenschendingen in Tsjetsjenië?
Waarom wordt geen statenklacht tegen Rusland overwogen, gewoon om te kijken
hoe consistent zo'n beleid, gebaseerd op een prachtig beginsel, kan zijn?Een tweede punt van kritiek van Ignatieff is het ontbreken van duidelijke
doelstellingen. Mensenrechten, zo zegt hij, kunnen alleen daadwerkelijk gehandhaafd
worden binnen het wettelijk kader van staatsverbanden. Humanitaire interventies
dreigen anders de zaken eerder te verslechteren dan te verbeteren, als zij
bestaande staatsstructuren destabiliseren zonder daar een alternatief voor
in de plaats te stellen. Hij noemt het referendum in Oost-Timor, bevorderd
door de VN zonder zich rekenschap te geven van implementatie. Hij noemt de
interventies op de Balkan, met name Kosovo, zonder dat er enige gedachte bestaat
waar het met de statenstructuur naartoe moet. Nogmaals, ik ben het eens met
die interventies, maar hij legt wel de vinger op een wonde plek: het ontbreken
van een strategisch samenhangende visie op de toekomstige staatsstructuur
op de Balkan. Blijft een multi-etnisch staatsverband, zowel in Bosnië
als in Kosovo, de politieke doelstelling van de internationale gemeenschap?
Wordt er, voor wat Kosovo betreft, gedacht aan een multi-etnische, min of
meer autonome provincie binnen een multi-etnisch Klein-Joegoslavië? Of
is men van mening dat een onafhankelijk homogeen Kosovo, al of niet in een
federatie met Albanië, een onafwendbare ontwikkeling is? Wat zijn daarvan
dan weer de gevolgen voor Montenegro, Macedonië en andere aanpalende
gebieden?De minister behoeft al die vragen natuurlijk niet te beantwoorden, maar
hij moet wel antwoord geven op de vraag hoe wij toe werken naar en of hij
het belang erkend van een samenhangende visie op de totale regio, de roep
om een nieuw Dayton. Tegen die achtergrond is het ook te betreuren dat het
Stabiliteitspact voor de Balkan nog niet echt van de grond is gekomen. Welke
betekenis moet worden toegekend aan het speciale mandaat voor Solana? Heeft
de heer Hombach het niet kunnen redden? Betekent dit nu dat op de aanstaande
regionale financieringsconferentie in Brussel spijkers met koppen zullen worden
geslagen? Het zou in ieder geval ook van belang zijn als de internationale
gemeenschap een duidelijke visie ontwikkelde op de staatkundige kaders waarbinnen
zij opereert in een overgangssituatie. De vraag is of wij dan niet moeten
denken aan een tijdelijke protectoraatconstructie.Een derde punt van Ignatieff betreft de gapende kloof tussen de normstelling
door de internationale gemeenschap en de volstrekt tekortschietende implementatie.
Hoe groot die kloof in de praktijk is, moge blijken uit de situatie in Bosnië.
In een rapport "Is Dayton failing?" constateert de International crisisgroup
dat, vier jaar na de totstandkoming, op geen enkel onderdeel, anders dan in
de evaluatie van de regering, tastbare vorderingen zijn gemaakt. De nieuw
gekozen organen functioneren niet. Behoorlijke wetgeving is niet tot stand
gebracht. Van een echte terugkeer van vluchtelingen en ontheemden is amper
sprake en al helemaal niet naar de plaatsen van herkomst. De drie nationalistische
stromingen zitten nog stevig in het zadel en saboteren het beleid van de internationale
gemeenschap. Het centrale probleem is het ontbreken van enigerlei handhavingsmechanisme.
Niemand voelt zich voor die handhaving verantwoorde lijk. De
lokale politie is het instrument van de nationalistische partijen. De VN-politie
is een machteloze, krachteloze, tandeloze club. KFOR ziet de politietaak niet
als haar primaire verantwoordelijkheid, maar beschouwt dit als "missioncreep",
met als gevolg dat de internationale gemeenschap, ondanks alle inspanningen,
in een gezagsvacuüm opereert.In Kosovo tekenen zich vergelijkbare ontwikkelingen af. Militairen die
daar niet voor zijn opgeleid zijn verantwoordelijk voor de reguliere ordehandhaving,
maar ook voor de bestrijding van terroristische en mafia-achtige praktijken,
waarvoor zij niet zijn geëquipeerd. In verband met de tijd sluit ik mij
aan bij wat mevrouw Zwerver daarover heeft gezegd. Is hier niet sprake van
een blinde vlek van de internationale gemeenschap? Is de regering bereid –
zo ja in welk internationaal orgaan? – de VN, de NAVO, de OVSE of de
EU, dit centrale vraagstuk ook centraal aan de orde te stellen?Ik wil nog twee vragen stellen naar aanleiding van de situatie in Oostenrijk.
De eerste vraag, met alle steun voor de opstelling van de regering ten opzichte
van Oostenrijk, is of dít niet het moment is om zaken ten principale
aan de orde te stellen en hard aan de slag te gaan met het antidiscriminatieartikel
in het Verdrag van Amsterdam. Heeft dit centrale vraagstuk wel alle aandacht
en ook het hart van de regering?Mijn tweede vraag bewaar ik voor de tweede termijn.De voorzitter:Ik wens de heer Van Thijn van harte geluk met zijn maagdentoespraak. Ik
ben daartoe bijzonder gekwalificeerd, omdat in september 1953 de jongeheren
Jurgens en Van Thijn aankwamen aan, toen nog, de Gemeentelijke Universiteit
van Amsterdam. Toen was nog niet bekend wie uit dat jaar, waartoe ook Dick
Dolman en Frits Bolkestein behoorden, burgemeester van Amsterdam zou worden.
Het werd, terecht, Ed van Thijn, een echte Amsterdammer.Hij heeft een indrukwekkende staat van dienst, dienst aan de kiezers,
aan de hoofdstad en aan de Kroon. Het lidmaatschap van deze Kamer is een kroon
op al dat werk. Het is gezien deze carrière interessant, mijnheer Van
Thijn, dat u uw maagdentoespraak houdt over buitenlandse zaken en niet over
binnenlandse zaken. U had steeds een sterke belangstelling voor internationale
mensenrechten. Het is aardig dat het antidiscriminatieartikel in het Verdrag
staat dat naar Amsterdam is vernoemd. Uw waarnemerschap in Bosnië in
1996 heeft die belangstelling ongetwijfeld versterkt. U zult ongetwijfeld
in de Kamer, in ons midden, ook uw verzet tegen de "sorry-democratie" voortzetten.
Ik wens u van harte geluk met uw toespraak.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Voorzitter: BoorsmaMevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Het vorig jaar gaf de memorie van toelichting
aan dat het Nederlands buitenlands beleid wordt gedreven door idealisme, maar
gestuurd door pragmatisme en realisme. Dit jaar wordt het idealisme op andere
wijze gebonden; het Nederlands buitenlands beleid is dit jaar idealistisch
zonder illusies. Twee andere sprekers hebben ook al over dit idealisme gesproken.
Het klinkt wat bangig, zo van: laten wij ons er vooral niet te veel van voorstellen.
Dit terwijl er toch een bepaald niet klein bedrag beschikbaar is voor ontwikkelingssamenwerking:
7,3 mld. Dat is veel geld, om armoede en onrecht in de wereld te bestrijden,
te zorgen dat kleine kinderen niet hoeven te werken maar naar school gaan,
het milieu te beschermen, enz. Een enorme uitdaging en een enorme verantwoordelijkheid.
Idealisme met pragmatisme, met realisme, zonder illusies, geen probleem, maar
enig ongeclausuleerd idealisme misstaat ook beslist niet op dit beleidsterrein.
Overigens kijkt mijn fractie met spanning uit naar de begroting van volgend
jaar, naar het soort idealisme dat dan ons buitenlands beleid inspireert.Op het terrein van Ontwikkelingssamenwerking is het afgelopen jaar veel
gebeurd. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft een koers uitgezet
voor belangrijke beleidsombuigingen. Beperking en concentratie is het motto.
Mijn fractie wil de minister graag complimenteren met de energieke en voortvarende
wijze waarop zij het nieuwe beleid op de rails heeft gezet. Ook de inhoud,
zoals vorig jaar al aangegeven, spreekt mijn fractie aan. Het is echter nog
te vroeg om vast te stellen of het nieuwe beleid werkt en of werkelijk langs
deze weg het hoofddoel, armoedebestrijding, beter wordt bereikt: de uitvoering
dus. Wel is duidelijk dat er een aantal problemen en soms zelfs tegenstrijdigheden
in het beleid besloten liggen die om een oplossing vragen. Op enkele van deze
punten wil mijn fractie graag een debat met de minister. Ze hebben betrekking
op het criterium "goed bestuur" bij de bilaterale landenkeuze, op de keuze
voor multilaterale kanalen en op de rol van "civil society" en NGO's in ontwikkelingsprocessen.Eerst de bilaterale samenwerking. Bij de keuze van landen zijn drie criteria
gebruikt, de mate van armoede, de kwaliteit van het beleid en de kwaliteit
van het bestuur. Bij het laatste criterium is bijzonder gelet op de integriteit
van het overheidsapparaat, het voorkomen van corruptie, transparant beheer
van openbare middelen, toezicht op de overheidsuitgaven, de mate van participatie
van de bevolking, de scheiding van machten, rechtszekerheid, democratisering
en naleving van de mensenrechten. Ook is de relatieve hoogte van het defensiebudget
in de afweging betrokken. Zware eisen, gebaseerd op Euro-Amerikaanse bestuurskundige
inzichten, eisen met betrekking waartoe ook Nederland tekortschiet en die
de Belgische staatssecretaris voor ontwikkelingssamenwerking Boutkans in een
debat met de minister tot de uitspraak bracht: "Als je Herfkens' regels strak
toepast, blijft er geen enkel land over in Afrika." Aan die eisen kan in andere
culturen waar bovendien grote armoede heerst, juist door die armoede per definitie
niet worden voldaan. Immers, armoede brengt corruptie, tast de integriteit
van het overheidsapparaat aan, enz. Hier is het beleid naar ons inzicht tegenstrijdig.Wat willen we nu, waar staan we voor, armoedebestrijding, of landen met
al een goed bestuur verder op weg helpen? Is het "betting on the strong",
omdat dat het beste resultaat oplevert? Maar lopen we dan niet met een boog
om de echte problemen heen? Laten we daarmee de miljoenen armen die onder
slecht bestuur moeten leven niet in de steek? Het verweer van de minister
is dat het niet gaat om perfectie maar om de bereidheid en
inzet van een land om de corruptie en de armoede aan te pakken en om de relatieve
weging van goed beleid en bestuur. Het gaat dan, zo concludeert mijn fractie,
om zeer moeilijk vast te stellen zaken. Hoe imperfect mag een land zijn? Hoe
meet je de "bereidheid en inzet van een land"? Gaat de minister af op wat
de regering zegt of luistert zij ook naar de bevolking, hoe die dat beleid
ervaart? Hoe weegt zij de verschillende componenten van goed bestuur? Wat
weegt het zwaarst? Het kan niet anders dan een zeer subjectieve afweging zijn.
Vervolgens wordt het dan buitengewoon lastig om vast te stellen of een land
verbetert of verslechtert. Hoe legt de minister op transparante wijze verantwoording
af over dit beleid? Zou de minister bij het beantwoorden van deze vragen niet
willen volstaan met te zeggen dat de door de Wereldbank geleide consensus
is dat hulp alleen helpt in goed bestuurde landen, maar daarbij ook de geschiedenis
van ontwikkelingssamenwerking willen betrekken? Immers, periodiek in die geschiedenis
dacht het invloedrijke establishment te weten hoe het moest en toch kwamen
er, gelukkig, weer nieuwe inzichten en paradigmaverschuivingen in het denken.
Heeft de minister geen vragen en twijfels over de nu heersende consensus?Een volgende vraag is hoe lang een land op de lijst kan blijven. Ik lees
bijvoorbeeld, in Jane's Foreign Report van 9 maart dat de spanning tussen
India en Pakistan leidt tot een zeer scherpe stijging van de Indiase defensiebegroting.
Heeft dit gevolgen? Hoe lang kan India nog op de lijst blijven? Wanneer wordt
het te bar?De regering betoont zich in de memorie van toelichting een groot voorstander
van het multilaterale kanaal. Daar valt veel voor te zeggen, mits het een
kwalitatief goed kanaal is. Het beperkt de versnippering en overlap van hulp.
Bovendien legt schaalvergroting door bundeling van activiteiten minder beslag
op de institutionele capaciteit van een ontwikkelingsland, tijd en geld dat
door het desbetreffende ontwikkelingsland beter kan worden gebruikt. Mijn
fractie is de minister zeer erkentelijk voor de twee notities op dit punt:
"De kwaliteit van de VN als kanaal voor ontwikkelingssamenwerking" en "Kwaliteit
van de Internationale Financiële Instellingen als kanaal voor ontwikkelingssamenwerking".
Momentopnamen weliswaar en appreciaties afkomstig van ambassades en PV's,
maar de conclusies zijn helder en laten zien dat ook hier na 50 jaar ontwikkelingssamenwerking
het nodige aan hervorming moet plaatsvinden. Kortom, uitstekend materiaal
om het beleid ten aanzien van de multilaterale kanalen verder vorm te geven
en de minister doet dat ook met een aantal duidelijke beleidsvoorstellen.
Prima!Bestudering van de notities laat evenwel ook zien dat dit nieuwe beleid
van bundeling en coherentie een wezenlijke tegenstrijdigheid bevat. Uitgangspunt
is "ownership"; hulp wordt ingevuld op basis van de vraag en de eigen verantwoordelijkheid
van de ontwikkelingslanden zelf. Een illustratie vormt het Comprehensive development
framework van de Wereldbank, een holistische benadering gebaseerd op de eigen
verantwoordelijkheid van het ontvangende land en "partnership" met en tussen
de donoren. Dat klinkt mooi, maar zo vraagt mijn fractie zich af, wat komt
er terecht van ownership als een klein, arm ontwikkelingsland geconfronteerd
wordt met de bundeling aan expertise en coherent beleid van Wereldbank, VN-instellingen
en bilaterale donoren tezamen? Welke vrijheid, welke ruimte heeft zo'n land
om eigen verantwoordelijkheid te nemen? In het oude beleid was er nog wel
eens een kans om donoren tegen elkaar uit te spelen. Nu staat er straks een
financieel almachtig blok klaar om de "dialoog" met het arme ontwikkelingsland
te voeren. Raakt ownership niet in de kortste keren buiten beeld? Mensen die
niet tot de regerende elite behoren, de civil society, komen al helemaal niet
aan bod. Aanleiding tot deze zorg vormen de twee eerdergenoemde notities.
Over de WHO wordt bijvoorbeeld gerapporteerd: "... dat er geen logische samenhang
bestaat tussen de aard en omvang van de activiteiten van de WHO op landenniveau
en de behoeften van het land". Van de "Country Assistance Strategy" (CAS)-documenten
van de Wereldbank wordt gemeld dat deze eigenlijk gezamenlijk met de overheid
van het ontwikkelingsland gemaakt moeten worden, maar in de praktijk is het
vaak een Wereldbank-document. In het algemeen wordt over de IFI's, de Internationale
Financiële Instellingen geconstateerd: "Gezien de krachtige positie die
IFI's vaak in een ontvangend land innemen is echter een voortdurend toezicht
op het in de praktijk brengen van principes van ownership geen luxe."Nederland heeft hier een missie, zo wordt in de notitie gesteld en zal
actief de dienstbaarheid van de IFI's aan het ontvangende land bevorderen.
Dat is nogal wat. Hoe denkt de minister dat te doen? Zijn we hier niet bezig
met illusiebeleid? Idealisme met illusies in plaats van zonder?In dit verband heb ik nog een vraag. Een beleid met als uitgangspunt ownership
en concentratie van de uitvoering langs multilaterale kanalen zal ertoe leiden
dat steeds minder Nederlanders als ontwikkelingswerker direct contact hebben
met het ontwikkelingsvraagstuk. Is de minister niet bezorgd dat hierdoor in
ons land de interesse voor dit vraagstuk zal afnemen en daarmee het draagvlak
in onze maatschappij voor ontwikkelingssamenwerking? Ziet de minister mogelijkheden
om dat tij te keren, bijvoorbeeld door actief te bevorderen dat kwalitatief
hoogwaardige Nederlandse ontwikkelingsdeskundigen op invloedrijke posten in
de IFI's en de VN-instellingen aanwezig zijn? Dit om de herkenbaarheid van
het eigen beleid te bevorderen en jongeren te stimuleren deze richting te
kiezen. Wat is het beleid van andere donoren op dit punt?Mijn derde onderwerp is de participatie van civil society en NGO's in
het nieuwe beleid. De tekst van de memorie van toelichting is helder over
het belang van NGO's in ontwikkelingsprocessen, dat groot is. Minder duidelijk
is de minister over de rol die zij voor NGO's ziet in haar eigen beleid. De
memorie van toelichting spreekt over de noodzaak van overleg en afspraken
over een geïntegreerd beleidskader en de gesprekken die hierover gaande
zijn met de medefinancieringsorganisaties sinds het voorjaar 1999. Dat is
een lang gesprek. Hebben die gesprekken al tot overeenstemming geleid?De minister heeft op basis van de nieuwe Subsidiewet besloten het aantal
medefinancieringsorganisaties met één uit te breiden. Evenals
de minister is mijn fractie van mening dat de huidige vier mede financieringsorganisaties
niet het alleenrecht hebben op het besteden van overheidsgeld in ontwikkelingslanden.
Uitbreiding moet kunnen. Er zijn echter andere argumenten die zich daartegen
verzetten. Het leidt gemakkelijk tot versnippering en overlap. Mijn fractie
zag op dit terrein liever, consequent met het overige beleid, beperking en
concentratie in plaats van uitbreiding en versnippering. Ook hierbij dienen
kwalitatief en inhoudelijk strenge eisen te worden gesteld. Professionaliteit
dient voorop te staan, met ownership als uitgangspunt. Schept de nieuwe Subsidiewet
hiervoor wel voldoende voorwaarden? Is de minister ingeval van twijfel bereid,
de Subsidiewet hiertoe eventueel aan te passen?Tot slot nog kort enkele vragen over twee thema's, milieu en gender, en
over de regio Afrika. Wat het milieu betreft is er, als ik het goed begrijp,
slechts in vijf van de landen die structureel bilaterale hulp ontvangen, gekozen
voor de sector milieu. Kennelijk is daar weinig vraag naar. Het milieubeleid
heeft echter als uitgavennorm 0,1% van het BNP. Hoe denkt de minister, met
een vraag uit slechts vijf landen, een kwalitatief hoogwaardige uitvoering
van het milieubeleid te kunnen realiseren? Ziet de minister bijvoorbeeld mogelijkheden
om extra middelen beschikbaar te stellen voor de problemen die op het recent
gehouden wereldwaterforum te Den Haag aan de orde zijn gesteld? Welke rol
ziet de minister voor NGO's op milieugebied weggelegd? Acht zij de multilaterale
kanalen hiervoor geschikt? Er wordt in de eerdergenoemde notitie over de internationale
financiële instellingen geconstateerd dat bijvoorbeeld de Wereldbank
bij de uitvoering milieuaspecten nogal eens vergeet.Hetzelfde geldt voor gender, een tweede thema dat bijzondere aandacht
vraagt, en wel in verband met de dramatische ontwikkelingen ten aanzien van
aids in delen van Azië en Afrika. Aids is een ontwikkelingsprobleem van
de eerste orde geworden. Uit de Afrika-notitie blijkt dat de regering langs
verschillende kanalen steun geeft aan aids-bestrijding. Naast alle voorlichting
en het verstrekken van anticonceptiva is het duidelijk dat bestrijding van
dit probleem vraagt om een fundamentele herziening van de in de cultuur en
de geschiedenis gewortelde verhoudingen tussen mannen en vrouwen. Het gaat
hierbij vaak om ongelijke machtsverhoudingen. Deelt de minister deze opvatting
en zo ja, is zij ervan overtuigd dat deze dieperliggende sociaal-culturele
aspecten voldoende aandacht krijgen in de verschillende vormen van beleidsuitvoering
die door de minister worden gesteund? Hoe controleert zij dit?Een laatste opmerking over gender. De memorie van toelichting geeft als
beleidsvoornemen aan dat genderbeleid vooral in de hoofdstroom van ontwikkelingssamenwerking
zal worden opgenomen via macrosteun, sectorale benadering en multilaterale
samenwerking. Hiermee kiest de minister voor instrumenten waarbij het buitengewoon
moeilijk is om vrouwen zichtbaar te maken. Integratie is absoluut noodzakelijk,
mijn fractie deelt die visie, maar de praktijk leert dat integratie heel gemakkelijk
tot "verdwijning" leidt. Een tweesporenbeleid, waarbij enerzijds integratie
in de hoofdstroom wordt beoogd en anderzijds een beleid wordt gevoerd, specifiek
gericht op verzelfstandiging en versterking van de onafhankelijkheid van vrouwen,
verdient naar het inzicht van mijn fractie verre de voorkeur. Kan de minister
aangeven hoe zij denkt te kunnen voorkomen dat vrouwen worden weg-geïnte-
greerd?Ten slotte sub-Sahara Afrika, een regio geteisterd door aids, oorlogen
en recent door overstromingen; rampen die de ontwikkeling van dat werelddeel
op rampzalige wijze een terugslag toebrengen. Wanneer denkt de minister te
kunnen voldoen aan de oproep van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties
om meer aandacht te geven aan Afrika en de in de Afrika-notitie aangekondigde
Nederlandse hulpinspanning voor dit werelddeel van 40 naar 50% te verhogen?
Met belangstelling wacht ik de reactie van de regering af.De heer De Vries (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! De regering heeft in de memorie van toelichting
drie doelstellingen van het buitenlands beleid geformuleerd: het bevorderen
van de internationale rechtsorde en veiligheid, het verminderen van de internationale
armoede en het nastreven van nationale, voornamelijk economische belangen.
Er wordt bij gezegd dat deze drie doelstellingen in elkaars verlengde liggen.
Voorzover dit waar is, is het prachtig, maar het lijkt ons wat optimistisch.
Botsingen tussen de drie doelstellingen lijken ons niet denkbeeldig, zeker
niet op korte termijn, en dan zullen er prioriteiten gesteld moeten worden.
Voor onze fracties – ik spreek ook namens de fractie van de SGP –
gaat dan de internationale gerechtigheid boven onze nationale materiële
belangen. Voor de lange termijn hebben wij er meer vertrouwen in dat een wereldsamenleving
waarin een internationale rechtsorde functioneert, ook ons eigen land ten
goede zal komen.Gerechtigheid bestaat in verschillende vormen. Er is een vergeldende gerechtigheid,
met als doel het beteugelen van het kwaad, en er is een verdelende gerechtigheid,
met als doel dat ieder het zijne krijgt. Die twee zaken zien wij wel in elkaars
verlengde liggen: waar onrecht heerst, waar oorlog woedt, is armoede moeilijk
te bestrijden. En er is helaas veel onrecht en veel armoede in de wereld.
Het Human development report dat verleden jaar verscheen, gaf er onthutsende
cijfers over, die een appèl doen aan ons geweten. Wij moeten ons dus
afvragen, wat wij op dit gebied kunnen doen en in welke mate. Daarbij zal
het beleid gekenmerkt moeten worden door zowel idealisme als realisme. Zonder
idealisme voelen wij ons niet betrokken bij de nood in de wereld, als het
ons hier maar goed gaat. Zonder realisme stellen wij ons doelstellingen die
boven ons vermogen uitgaan. In antwoord op vragen uit de Tweede Kamer, stuk
nr. 19, hebben de bewindslieden ook iets dergelijks gesteld, maar zij voegden
daarin aan idealisme en realisme ook nog het begrip "pragmatisme" toe. Ik
hoorde zojuist van mevrouw Lycklama dat het verleden jaar zo ook al in de
memorie van toelichting stond. Onze fracties horen graag wat hiermee bedoeld
is en wat pragmatisme nog toevoegt aan realisme, graag toegelicht met een
voorbeeld.In dat spanningsveld van idealisme en realisme ligt de verhouding tussen
nationale soevereiniteit en internationale bescherming van de mensenrechten.
Onze fracties hebben waardering voor de positie die minister
Van Aartsen op dit punt heeft ingenomen in zijn toespraak tot de algemene
vergadering van de Verenigde Naties. We zien met belangstelling uit naar de
nota hierover, die de minister heeft toegezegd. Wanneer mogen wij die verwachten?Vanzelfsprekend blijft grote terughoudendheid geboden bij ingrijpen in
de interne aangelegenheden van een land. Maar toch mag nationale soevereiniteit
ook naar onze mening geen absolute afscherming zijn van internationale bemoeienis,
wanneer ergens grove schending van fundamentele mensenrechten plaatsvindt,
als regeringen zich schuldig maken aan moord, marteling, genocide of slavernij.
Het zou goed zijn, wanneer dit duidelijker dan nu tot uitdrukking kwam in
het handvest en in het beleid van de Verenigde Naties. Hierbij zit echter
het vetorecht van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad ons danig
in de weg. Daardoor is de VN geen morele autoriteit in de wereld; haar optreden
wordt in hoge mate bepaald door politiek opportunisme. De slagvaardigheid
van de volkerenorganisatie in crisissituaties wordt er ernstig door beperkt.
Daardoor is bijvoorbeeld in Oost-Timor te laat opgetreden en moest in Kosovo
worden opgetreden zonder een mandaat van de Veiligheidsraad. Welke mogelijkheden
ziet de minister om dit te verbeteren? Eigenlijk zou een land geen vetorecht
mogen hebben in een zaak waarbij het zelf direct betrokken is.Overigens moeten wij ons wel realiseren dat het vetorecht van één
verstandig lid ons ook kan behoeden voor verkeerde meerderheidsbeslissingen.
Het staat niet altijd bij voorbaat vast dat een meerderheid zich zal laten
leiden door de juiste rechtsregels. Ten tijde van de Koude Oorlog heeft een
Amerikaans veto de VN ook wel eens behoed voor bedenkelijke stappen, toen
in de algemene vergadering de meerderheid op de hand van de Sovjet-Unie was.
Moet die herinnering ons niet huiverig maken voor het toekennen van zware
bevoegdheden aan de Veiligheidsraad, zoals de minister heeft bepleit? Zouden
daar in elk geval geen waarborgen tegen misbruik bij behoren? Zou een beroepsrecht
op het Internationaal Gerechtshof voor een land waartegen de Veiligheidsraad
tot ingrijpen besluit, hierbij geen mogelijkheden bieden? Zoiets heeft Joegoslavië
nu feitelijk gedaan, en dat moet kunnen. Kan de minister ons al meer meedelen
over de behandeling van deze klacht? Welke rol speelt ons land daarin?De eerste poging om een gewezen dictator buiten zijn land op grond van
universele delicten te vervolgen is vanwege de slechte gezondheid van de aangeklaagde
helaas mislukt. Toch achten onze fracties dit een belangrijk precedent en
zij vragen de regering waakzaam te zijn, ingeval een dergelijk persoon zich
op ons eigen grondgebied begeeft. Pinochet is immers niet de enige met bloed
aan zijn handen. Overigens zou berechting door een internationaal hof, naar
het ons voorkomt, te verkiezen zijn boven een actie uit een toevallig land,
zoals in dit geval Spanje. En net als enkele andere leden vraag ik de minister,
hoe staat het met de totstandkoming van het Internationaal Strafhof en met
de goedkeuring van het daarover handelende verdrag.Mijnheer de voorzitter! De situatie op de Balkan baart ons grote zorgen.
Internationale organisaties oefenen nu feitelijk het bestuur uit in Kosovo.
Het uitgangspunt is dat Albanezen en Serviërs er vreedzaam samenleven
en dat Kosovo een onderdeel van Servië blijft. Dit past in onze westerse
principes en het was de inzet van de internationale bemoeienis. Maar hoe realistisch
is dit uitgangspunt nog, na alles wat er gebeurd is en nog dagelijks gebeurt?
Moeten wij niet op zoek naar alternatieven om te voorkomen dat Kosovo tot
sint-juttemis bezet gebied zal blijven? En hoe voorkomen wij dat door provocaties,
hetzij van Servische, hetzij van Albanese kant, de situatie van een jaar geleden
zich herhaalt in het aangrenzende deel van Zuid-Servië?De vraag of er nog perspectief is voor vreedzaam samenleven van verschillende
naties in één staat, kan ook worden gesteld ten aanzien van
Bosnië. Het is te begrijpen dat ook de mensen daar hiermee grote moeite
hebben, na alles wat er gebeurd is en na alle haat die gekweekt is. De hervestiging
van vluchtelingen in een dorp of stad die nu onder een andere natie valt,
verloopt moeizaam. De wereld staat dan voor de keus, de multi-etnische structuur
toch op te leggen, met als gevolg dat buitenlanders daar aanwezig moeten blijven
om een minimaal functioneren van de staat te waarborgen en nieuwe geweldsuitbarstingen
tegen te houden, of zich neer te leggen bij wat de mensen daar nu zelf willen,
ook al betekent dat het falen van een deel van onze doelstellingen bij onze
inmenging. Het is weer de keus tussen idealisme en realisme. Hoe kijkt de
regering hiertegen aan? Welke prijs zijn wij bereid te betalen voor het doorzetten
van onze principes in Bosnië en Kosovo?In het algemeen zullen wij erop bedacht moeten zijn dat volken die onderdrukt
worden, recht hebben op onze hulp, maar dat hun positie als underdog hen nog
niet tot engelen maakt. Het bewaren van kritische afstand blijft geboden.Bij alle aandacht voor de ontwikkelingen in de landen van het vroegere
Joegoslavië mogen wij de buurlanden niet vergeten. Roemenië en Bulgarije
zijn zwaar getroffen door het verbreken van de scheepvaartverbinding met de
rest van Europa als gevolg van het bombarderen van bruggen over de Donau in
Servië. Hoe denkt de regering te kunnen bijdragen om deze landen tegemoet
te komen in de schade die ze hebben ondervonden, afgezien van het vooruitzicht
van het lidmaatschap van de Europese Unie op zeer lange termijn?Voorzitter! Aan een actief buitenlands beleid in het belang van de internationale
rechtsorde is het gevaar verbonden dat wij onszelf in een dwangpositie brengen.
Wij zien dat in Kosovo, waar de Albanezen onze steun willen gebruiken voor
definitieve afscheiding van Joegoslavië zonder dat VN, OESO of NAVO dit
beoogd heeft. Een ander voorbeeld is de toepassing van internationale sancties,
zoals tegen Irak. Enig effect hiervan in de vorm van een meegaander houding
van de Iraakse regering ten opzichte van de eisen van de Veiligheidsraad,
is uitgebleven. Inspectie ter controle op het bezit of de productie van massavernietigingswapens
is al geruime tijd niet mogelijk. Deze onbuigzaamheid behoeft ons niet te
verwonderen. Een regime dat alleen op machtsbehoud uit is en zich aan het
lot van de bevolking niets gelegen laat liggen, kan economische sancties gemakkelijk
langs zijn rug laten afglijden. Intussen lijdt de bevolking zwaar; inzonderheid
de hoge kindersterfte treft ons als een pijnlijk gevolg van
wat als druk op de regering bedoeld is. De ene VN-diplomaat na de andere kan
dit niet langer aanzien en legt zijn functie neer.Ik weet dat de sanctieregels veel meer mogelijkheden tot levering van
voedsel en medicijnen toelaten dan Irak gebruikt. Men laat het bewust na om
de bevolking tegen de buitenwereld op te hitsen. Saddam Hoessein draagt de
volle verantwoordelijkheid voor de menselijke ellende onder zijn volk. Toch
mag de combinatie van het ontbreken van de gewenste effecten en de ernst van
de ongewenste effecten ons niet onberoerd laten. Wordt het niet tijd om de
sancties te beperken tot wapenleveranties en slimme sancties die direct de
machthebbers treffen? Ik besef het bezwaar van het opheffen van de economische
sancties: het zal door Irak als politieke overwinning worden uitgebazuind.
Als dat ons weerhoudt, is dat een schoolvoorbeeld van een dwangpositie waarin
wij onszelf hebben gebracht. Hoe kijkt de regering hiertegen aan? Wil zij
hieruit in elk geval een les trekken voor de toekomst?Een punt waarop misschien nieuwe sancties nodig zijn, of althans scherpere
controle, is het verwerven van diamanten in ruil voor wapens. Zo worden internationale
wapen- embargo's ontdoken en opstandige bewegingen van wapens voorzien. Welke
mogelijkheden ziet de regering om dit financieringskanaal af te snijden?Onze fracties zouden het onjuist vinden, als het Westen zich als het ware
zou laten chanteren door de nieuwe strategische doctrine van Rusland. Er moet
vrijmoedigheid blijven om op ernstige schendingen van de mensenrechten in
Rusland even kritisch te reageren als dat met andere landen gebeurt. Wil de
regering de ontwikkelingen in Rusland onder de nieuwe president kritisch blijven
volgen? Hartelijke ontmoetingen met Russische leiders terwijl in Tsjetsjenië
een binnenlandse opstand met overmatige wreedheid wordt onderdrukt, lijken
ons niet op hun plaats. Regeringen die zich niet aan de mensenrechten en aan
fundamentele rechtsnormen houden, moeten merken dat zij zichzelf tot internationale
paria maken. Het is het minste wat we kunnen doen, als zwaardere middelen
niet mogelijk zijn.Dit geldt ook voor de verhouding tot China. Mevrouw Robinson, de Hoge
Commissaris van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten, heeft zich na een
recent bezoek aan China uiterst kritisch uitgelaten over de schendingen daar
van de vrijheid van meningsuiting, van godsdienst en van vergadering. Wil
de regering erop toezien dat haar inspanningen niet krachteloos worden gemaakt
omwille van andere belangen? Wat de verhouding tot Taiwan betreft zouden wij
de Chinese regering kunnen voorhouden, dat zij de begeerde hereniging het
beste naderbij brengt door in eigen land net zulke eerlijke, vrije en geheime
verkiezingen te houden als die in Taiwan van tien dagen geleden.Onze fracties hebben waardering voor de inzet van de minister voor de
internationale erkenning van de godsdienstvrijheid. Er zijn helaas veel landen
in de wereld waar christenen niet de vrijheid hebben om hun geloof te beleven
en te belijden. Dat geldt vooral voor islamitische en communistische landen.
In de hoop dat deze regeringen nog enigszins gevoelig zijn voor internationale
veroordelingen, zou het goed zijn wanneer de VN-commissie voor de rechten
van de mens zulke schendingen zonder aanzien des staats aan de kaak stelde.
Het valt ons op dat in dit kader zelden Saoedi-Arabië wordt genoemd –
Amnesty International was onlangs een gunstige uitzondering op dit punt –
waar zelfs buitenlanders aan de zwaarste beperkingen worden onderworpen op
het punt van hun godsdienst. Welke mogelijkheden ziet de regering om voor
de daar wonende Nederlanders op te komen, als zij willen samenkomen voor een
eredienst?Ik zal niet alle landen noemen waar geen sprake is van godsdienstvrijheid,
maar de berichten die de laatste tijd uit Turkmenistan komen, zijn wel bijzonder
verontrustend. Agenten van de Turkmeense binnenlandse veiligheidsdienst zeggen
dat zij alle buitenlandse christenen het land uit zullen zetten en dat zij
de Turkmeense christenen de adem zullen afsnijden. Het eerste gebeurt al geregeld,
en zonder wettelijke grond. Wil de regering haar verontrusting hierover kenbaar
maken aan de Turkmeense regering?Een andere bron van veel onrust in de wereld is de positie van etnische
minderheden binnen een staat, vooral als die staat zelf een sterk nationalistische
instelling heeft. De boodschap die wij vanuit onze cultuur zouden kunnen uitdragen,
is ieder mens allereerst als medemens te zien en pas daarna naar de verschillen
te kijken. Alleen zo wordt nationalisme, hetzij van een meerderheid, hetzij
van een minderheid, overwonnen. Als etnische minderheden geen enkele ruimte
krijgen voor hun eigen taal en cultuur, vervallen ze soms tot terrorisme.
Trouwens, dat komt ook voor als de regering wel minderheidsrechten erkent,
zoals in Spaans Baskenland. Daar kunnen we geen goed woord voor overhebben.
Als het gaat om een land als Turkije, zullen wij enerzijds de regering aldaar
duidelijk moeten maken dat zij zichzelf geen schade doet door de culturele
rechten van Koerden en andere minderheden, zoals Armeniërs, te erkennen
en dat repressie van hun culturele aspiraties heilloos is. Anderzijds moet
er bij de Koerden op worden aangedrongen, te aanvaarden dat zij deel uitmaken
van de Turkse staat. Dit laatste lijkt zich in gunstige zin te ontwikkelen
sinds de arrestatie van PKK-leider Öcalan. Maar de Turkse regering blijft
zich keihard opstellen tegenover iedereen die voor de Koerden opkomt. Is de
regering het ermee eens dat minimaal een ommekeer op dit punt een voorwaarde
is voor toelating van Turkije tot de Europese Unie of zelfs voor onderhandelingen
daarover?Ik ontkom er niet aan, ook iets te zeggen over het Midden-Oosten, in het
bijzonder over de verhouding tussen Israël en zijn buren, ook al heb
ik de indruk dat onze regering en zelfs de hele EU momenteel wat aan de zijlijn
staan bij het vredesproces dat daar met horten en stoten verloopt. Onze fracties
maken zich wel zorgen over dit vredesproces, enerzijds vanwege de verdeeldheid
in de Israëlische politiek, die de aanvaarding van een overeenkomst bemoeilijkt,
anderzijds vanwege de halsstarrigheid van de gesprekspartners, met name Syrië.
Een vredesakkoord tussen beide landen zit nu onder meer vast op het grensbeloop.
Het lijkt ons niet onredelijk terug te keren naar de internationale grenzen
van vóór de uitroeping van de staat Israël, dus met het
ongedaan maken van de veroveringen uit zowel 1967 als 1948.
Maar als zelfs president Clinton geen beweging in deze kwestie kan brengen,
vleien wij ons niet met de illusie dat deze mening enig gewicht in de schaal
zou leggen, zelfs als onze regering die deelde. En ik geef het toe, de kwaliteit
van een vredesverdrag, vooral op het punt van de waarborgen voor veiligheid
en het wegnemen van dreiging, is belangrijker dan het precieze beloop van
de grens. Ik las vanmorgen in de krant dat bondskanselier Schröder de
heer Arafat heeft opgewekt, in september desnoods eenzijdig de Palestijnse
staat uit te roepen. Ik vraag me af of zo'n oproep op dit moment wijs is en
ik zou graag van de regering vernemen, of de meningen hierover in de EU op
elkaar zijn afgestemd.Onze fracties kunnen ermee instemmen dat ons land steun verleent aan de
Palestijnse gebieden bij de ontwikkeling van hun economisch potentieel. Verbetering
van de welvaart daar bevordert ook de veiligheid van Israël. Tegelijk
zal aan de Palestijnse Autoriteit duidelijk moeten worden gemaakt, dat ze
wel terrorisme behoort te bestrijden, maar dat dit niet mag betekenen dat
alle politieke kritiek de kop wordt ingedrukt.Er is gelukkig niet alleen narigheid in de wereld. Met blijde verrassing
hebben wij gezien wat de parlementsverkiezingen en de daarop gevolgde presidentsverkiezing
in Indonesië tot gevolg hebben gehad: een ware omwenteling ten goede.
Tegelijk houden wij ons hart vast, als wij zien welke problemen president
Wahid nog te overwinnen heeft: inperking van de macht en de taak van het leger,
terugdringen van de corruptie, recht doen aan de regionale verscheidenheid
in zijn land en overwinnen van de religieuze spanningen tussen moslims en
christenen, opdat niemand meer de behoefte voelt tot geweldsuitbarstingen
jegens andersdenkenden. En dan noemen wij nog niet de economische terugslag
die het land heeft doorgemaakt en die nog lang niet overwonnen is.Tot dusverre dwingt de aanpak van president Wahid respect af. Ik denk
aan recente benoemingen in het leger en aan zijn bezoek aan Irian Jaya, dat
nu weer Papua mag heten. Daar konden de Papua's zelfs ongestoord een politieke
bijeenkomst houden, waarbij naast de Indonesische vlag ook de Papua-vlag wapperde.
Het is duidelijk dat daar veel onvrede heerst over de gang van zaken bij de
"volksraadpleging" in 1969. Dat onderstreept het belang van het onderzoek
daarnaar dat de minister in de Tweede Kamer heeft toegezegd. Is daarvoor ook
de medewerking van de Indonesische regering nodig? En zo ja, is die al gevraagd
en ook al toegezegd?Het doet ons veel genoegen, voor het eerst in zulke positieve bewoordingen
over een Indonesische president te kunnen spreken. Ik feliciteer minister
Herfkens ermee dat zij er zo vroeg bij was om daar haar – en ook ons –
gezicht te laten zien. Internationale hulp zal Indonesië de eerstkomende
tijd zeker nodig hebben en dan is ons land wel de laatste die zich daaraan
zou mogen onttrekken. Ik denk overigens dat president Wahid uitstekend in
staat is, zelf aan te geven op welke wijze wij zijn land het beste van dienst
kunnen zijn. Laten we daar dan ook ruimhartig op ingaan.Minister Herfkens heeft het aantal landen waarmee ons land bilaterale
ontwikkelingsrelaties onderhoudt, drastisch beperkt. Zij heeft bij deze keuze
criteria aangelegd die moeten voorkomen dat onze hulpgelden in een bodemloze
put vallen. Op zichzelf hebben onze fracties hiervoor waardering. Toch blijven
er ook wel vragen over. Wij mogen de landen die niet aan de criteria voldoen,
toch niet aan hun lot overlaten? Een goed bestuur is nu een criterium voor
de hulprelatie, maar het zou ook het doel kunnen zijn, misschien wel de belangrijkste
dienst die wij deze landen kunnen bewijzen. Op welke andere wijze kan deze
landen hulp geboden worden om zich aan hun problemen te ontworstelen? Dat
is niet alleen en misschien zelfs niet in de eerste plaats een kwestie van
geld, het is minstens evenzeer een kwestie van moraal: overheden die niet
corrupt zijn en niet hun eigen zakken spekken, maar zich inzetten voor de
rechtsbescherming en de welvaart van de bevolking. Ik denk dat non-gouvernementele
organisaties hierbij meer kunnen bereiken dan de Nederlandse regering, vooral
wanneer zij een eigen, ideële invulling geven aan hun werk. Mogen zij
op de steun van de regering blijven rekenen?Aan de andere kant kan ik mij voorstellen dat andere donorlanden soortgelijke
criteria hanteren voor het aangaan van intensieve hulprelaties en dus bij
dezelfde landen uitkomen. Het zal de ontvangende landen dan veel inspanning
kosten om met al die donors te overleggen en al die hulpprojecten te coördineren.
Heeft de minister ook overwogen, de donorlanden hun landenkeuze op elkaar
te laten afstemmen en zich dus elk te concentreren op een beperkt aantal landen
die aan de criteria voldoen, opdat de hulpverlening efficiënter en effectiever
kan zijn?Het ontbreken van goed bestuur is een probleem in veel Afrikaanse landen.
Een dictatoriaal bestuur roept tegenkrachten op, die soms tot opstand of terreur
uitgroeien. Het lijdende volk kijkt dan naar het Westen en vraagt ons: waarom
doen jullie niets? Waarom wel in Kosovo en niet in Rwanda, Kongo, Sierra Leone
of Soedan? Is het hemd dan toch nader dan de rok? Ik besef de geweldige implicaties
die aan deze vraagstelling verbonden zijn, maar toch laat ze me niet los.
Kan de wereld niet méér doen om althans het bloedvergieten te
doen stoppen? Mogen wij dit aan Nigeria overlaten, dat zijn handen al vol
heeft aan zijn eigen problemen? In de tijd van de Koude Oorlog zijn te lang
allerlei dictators naar de ogen gezien. Dat kan nu toch zeker geen argument
meer zijn voor afzijdigheid.Voorzitter! Het is al vaak gezegd: hulp is goed, maar handel is beter.
Internationaal is het afbreken van allerlei handelsbeperkingen allang een
tendens. Dat kan de arme landen ten goede komen, als tenminste het mechanisme
doorbroken wordt dat zij wel grondstoffen, maar geen eindproducten vrij naar
het rijke Westen kunnen exporteren. Anderzijds houden wij ook wel ons hart
vast, want een vrije markt betekent ook het recht van de sterkste en dus van
de rijkste. Nationaal kan wetgeving de macht van die sterkste aan banden leggen,
maar zal dat internationaal ook lukken? Als vrijhandel het één
en het al wordt, zouden de arme landen gemakkelijk de dupe kunnen worden,
omdat hun binnenlandse landbouw of industrie wordt weggedrukt door import
uit het Westen. Is daarvoor in WTO-verband wel voldoende oog? Was de onrust
die de conferentie in Seattle deed mislukken, nu het gevolg van Amerikaanse
onwil om de arme landen tegemoet te komen of van vrees bij
de delegaties van arme landen dat aan hun belangen te weinig recht gedaan
zou worden? Aan de andere kant moeten we bedenken dat protectie ook tot gemakzucht
kan leiden: de prikkel wordt weggenomen om de eigen productie internationaal
concurrerend te maken of te houden. Dan werkt een goed bedoeld instrument
op de lange termijn averechts. Hoe vinden we hier het goede evenwicht?Ook in Europa doen zich dergelijke situaties voor. Zo klaagt Polen dat
zijn export van landbouwproducten naar de Europese Unie aan allerlei beperkingen
wordt onderworpen, terwijl omgekeerd de Europese Unie protesteert als Polen
beperkingen oplegt aan de import uit West-Europa ter bescherming van zijn
eigen landbouw. Acht de regering deze kenschets juist en vindt ze niet dat
het eerder andersom zou moeten zijn?Economische krachtsverhoudingen tussen rijk en arm in de wereld spelen
ook een bedenkelijke rol, als het gaat om de beschikbaarheid van geneesmiddelen.
Mevrouw Zwerver sprak er ook al over. Dure therapieën als hier worden
toegepast in de strijd tegen aids, zijn in Afrika onbetaalbaar, waardoor aids-patiënten
daar ten dode opgeschreven zijn. De farmaceutische industrie richt haar onderzoek
en productie op de koopkrachtige markt. Zo zijn nu eenmaal de economische
wetmatigheden. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie wordt jaarlijks 56
mld. besteed aan onderzoek naar geneesmiddelen. Slechts 10% daarvan komt ten
goede aan kwalen die 90% van de wereldbevolking treffen. De norm van verdelende
gerechtigheid verlangt van ons, daarin niet te berusten en tussenbeide te
komen waar de markt tekortschiet. Hoe kunnen we deze industrie stimuleren
om ook geneesmiddelen te produceren tegen ziekten die vooral in arme landen
voorkomen, zoals malaria? Ik denk ook aan TBC, waarover vorige week hetzelfde
werd opgemerkt tijdens een conferentie van de WHO in Amsterdam.Minister Herfkens heeft in december de heer Jeffrey Sachs op bezoek gehad
met een voorstel om geneesmiddelen beter bereikbaar te maken voor de inwoners
van de armste landen. Hij wil een garantiefonds instellen om geneesmiddelen
betaalbaar te maken voor de armsten. De minister heeft toen verklaard dat
zij bereid is, dit soort initiatieven te financieren. Welke concrete plannen
heeft zij om dit probleem aan te pakken?De directeur van UNICEF, Carol Bellamy, heeft gewaarschuwd dat de hulp
aan crisisgebieden, of dat nu om oorlogen of natuurrampen gaat, ten koste
dreigt te gaan van de langdurige hulp aan landen die permanent in misère
verkeren. Hij sprak zelfs van humanitaire voortrekkerij. Onderkent de minister
dit probleem? Naar onze mening moet zowel het een als het ander gebeuren.Het budget van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking groeit mee met
de economische voorspoed waarin ons land zich mag verheugen. Daar staan onze
fracties van harte achter. Wel willen wij erop aandringen, het budget zuiver
te houden, conform de internationale afspraken die daarover gemaakt zijn.
Inbreuken daarop doen afbreuk aan het appel dat wij op anderen doen om hun
budget te verhogen. In dit verband vinden onze fracties het niet gelukkig
dat uit het budget van de minister ook klimaatmaatregelen in ontwikkelingslanden
moeten worden gefinancierd. We begrijpen de verontwaardiging van de minister,
als zij daarover wordt gekapitteld door collega's die zelf de 0,7% BNP lang
niet halen, maar toch had het kabinet daar beter geen aanleiding toe kunnen
geven. Zijn er geen mogelijkheden om deze uitgave te financieren uit de meevallers
op de Rijksbegroting?De begroting die wij vandaag behandelen, draagt het fraaie jaartal 2000.
Dat ronde jaartal herinnert ons aan het voorschrift voor het volk Israël
in het Oude Testament om elke vijftig jaar een grootscheepse kwijtschelding
van schulden te organiseren, het zogenaamde jubeljaar. Daardoor hoefde geen
familie permanent in een toestand van verarming te leven. Naar analogie daarvan
hebben christelijke kerken een pleidooi gevoerd om het jaar 2000 aan te grijpen
voor een grootscheepse kwijtschelding van schulden aan de armste landen van
deze wereld. Er zijn landen die jaarlijks meer moeten terugbetalen dan zij
aan hulp ontvangen. Een te groot deel van hun exportinkomsten gaat daaraan
op, met als gevolg dat ze te weinig overhouden voor hun eigen broodnodige
ontwikkeling.Laat ik als voorbeeld India nemen. Jaarinkomen per hoofd ƒ 700,
tegen Nederland ƒ 50.000. Maar India betaalt aan ons zo'n 50 mln. meer
aan schuldaflossing dan wij dit land aan hulp geven. Is dat niet gênant?
Vorig jaar hebben de G7 in Keulen afspraken gemaakt over kwijtschelding ten
bedrage van 27 mld. dollar. Wat is daarvan terechtgekomen? Is de 15 à
20% van de exportinkomsten die deze landen dan als schuldverplichting overhouden,
niet nog te veel?De eerste les die we hieruit moeten trekken, is dat we veel voorzichtiger
moeten zijn met hulp in de vorm van kredieten. De verwachting dat rente en
aflossing wel uit het rendement kunnen worden opgebracht, komt te vaak niet
uit. Schenkingen zijn daarom als regel te verkiezen. Welke redenen ziet de
minister om soms hulp in de vorm van kredieten te verstrekken?De tweede les is dat we schulden die de ontwikkeling van een land remmen,
moeten kwijtschelden. Ik weet dat ons land op dit punt al het een en ander
gedaan heeft. Voor dit jaar staat 400 mln. geboekt, maar op een totaal aan
schulden van ontwikkelingslanden aan ons land van 10 mld., waarvan 2 mld.
bij de armste landen met de hoogste schulden, is dat nog maar een druppel
op een gloeiende plaat. Wij dringen er bij de minister op aan op deze weg
voort te gaan en ook anderen in deze richting aan te sporen. Er hoeft toch
niet eerst een grote natuurramp te gebeuren om een chronisch arm land van
zijn schulden te bevrijden? Uiteraard zal het land waarvan de schulden worden
kwijtgescholden, wel garanties moeten geven dat de nieuwe middelen metterdaad
aan onderwijs, gezondheidszorg en dergelijke ten goede komen en niet aan de
aanschaf van wapens of prestigeprojecten worden besteed.Het jaartal dat deze begroting draagt, brengt me nog tot een andere opmerking
en dat als slot. Wij leven in het jaar 2000 na de geboorte van Christus. Bij
die geboorte, nu tweeduizend jaar geleden, zongen engelen over vrede op aarde.
Ook na 2000 jaar is dat nog steeds ons aller wens en de doelstelling van ons
politieke werk, zeker in internationaal verband. Tegelijk moeten we vaststellen
dat we daar nog even ver vandaan zijn als toen. Oorzaak daarvan is dat mensen
zich inzetten voor de verkeerde idealen, om niet te spreken
van idolen, afgoden: nationalisme, communisme, fundamentalisme en egoïsme
van machthebbers. Het is daarom goed om anno Domini 2000 te bedenken dat aan
het "vrede op aarde" een regel voorafging: Ere zij God. Het is de overtuiging
van onze fracties dat het ene niet zonder het andere te bereiken valt. En
het is onze wens dat daarvan ook iets zal doorklinken in het beleid van deze
bewindslieden.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.10 uur tot 14.40 uur geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede dat de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke
herindeling van Twente (26353) volgende week niet doorgaat. Deze behandeling
zal plaatsvinden op maandag 17 april 's avonds of dinsdag 18 april. Dit betekent
dat er volgende week geen plenaire vergadering is. Wel zullen er die dag commissievergaderingen
plaatsvinden. Dat laatste is onder andere noodzakelijk in verband met de voorbereiding
van de wetsvoorstellen die samenhangen met het Europees kampioenschap voetbal,
welke geacht worden te worden behandeld op hetzij maandagavond 17 april hetzij
dinsdag 18 april. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-955-980.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl