Debat over de brief van de minister van Justitie inzake het algemeen kader herziening Wetboek van Strafvordering (29271)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 3197-3224

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-02-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 47, pagina 3197-3224

04-02-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29271Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat over leeftijdsdiscriminatie ziektekostenverzekeraarsPagina 3226-3236
Regeling van werkzaamheden (woensdag 4 februari 2004)Pagina 3195-3197
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 4 februari 2004)Pagina 3236-3236
Presentie en opening (woensdag 4 februari 2004)Pagina 3195-3195
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet op het onderwijstoezicht met het oog op de verbetering van de kwaliteit van examens van beroepsopleidingen (29205)Pagina 3224-3226
Debat over de brief van de minister van Justitie inzake het algemeen kader herziening Wetboek van Strafvordering (29271)Pagina 3197-3224

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 294 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de brief van de minister van
Justitie inzake het algemeen kader herziening Wetboek van Strafvordering (29271).De heer Van Haersma Buma (CDA):Voorzitter. Binnenkort zullen wij in de Kamer vier wetsvoorstellen bespreken
waarmee het strafproces in Nederland aanzienlijk wordt vereenvoudigd. Alleen
al met het voorstel om het openbaar ministerie meer zaken zelf af te laten
doen, kunnen zo'n 50.000 zaken worden bespaard die anders voor de rechtbank
zouden komen. Ook de andere drie voorstellen die eraan komen – langere
voorlopige hechtenis, wijziging van de regeling voor het oproepen van getuigen
en eenvoudiger motivering van vonnissen – gaan een grote besparing opleveren.
De CDA-fractie juicht dat toe.Het is goed dat wij voorafgaande aan die vier wetsvoorstellen eerst een
hoofdlijnendebat voeren over de vraag waar wij in Nederland met het systeem
van strafvordering naartoe willen. Ik zeg er meteen bij dat het anderzijds
jammer is dat wij daardoor de afgelopen twee maanden helemaal geen wetsvoorstellen
op dit terrein hebben kunnen behandelen, omdat eerst dit debat moest komen.
Ik vind dat wij deze vertraging zoveel mogelijk moeten inlopen, want meer
efficiency in het strafproces is van groot belang.De vier wetsvoorstellen die wij gaan behandelen, zijn slechts een heel
kleine greep uit de grote aantallen voorstellen die gedaan zijn in het kader
van het project Strafvordering 2001. Dat jaartal wordt steeds interessanter,
want wij moeten de voorstellen allemaal nog gaan invoeren, maar ik hoop dat
dit in 2004 echt zal beginnen.Laat ik eerst het kader schetsen waarin de CDA-fractie de wijzigingen
in het Wetboek van Strafvordering wil zien. Ik ontkom er daarbij niet aan
om zowel over strafrecht als strafvordering te praten. Waarvoor hebben wij
die systemen? Voor een effectieve bescherming van de bevolking tegen misdaad,
voor het maken van een vuist tegen criminaliteit en voor een geloofwaardige
strafrechtspleging. Als vierde zorg voor slachtoffers en ten slotte moet dit
alles plaatsvinden binnen de grondrechten in Nederland en Europa. Die vijf
punten zijn ons kader waarbinnen wij de wijzigingen van het Wetboek van Strafvordering
willen bekijken. Die wijzigingen moeten ertoe leiden dat de balans in de rechtsstaat
wordt hersteld. De overheid heeft de dure plicht om de 90% van de burgers
die last hebben van criminaliteit te beschermen tegen de 10% die de boel versjteren.
Het is niet andersom. Natuurlijk moet dat tegen de achtergrond van de grondrechten,
maar de bescherming van de bevolking tegen criminaliteit en voor veiligheid
staat voorop.Wat ons betreft moeten de wijzigingen leiden tot een vernieuwde, een robuuste
rechtsstaat. Tijdens de begrotingsbehandeling sprak de minister over een "bruikbare
rechtsorde". Ik vind dat het wel wat offensiever mag en daarom spreek ik liever
van een "robuuste rechtsstaat".Dit alles verklaart nog niet waarom wij zo'n enorme wijziging van het
WvS nodig hebben. Daarvoor moeten wij terug in de geschiedenis. Het Wetboek
van Strafvordering dateert uit 1926 en stamt uit een tijd waarin er zo nu
en dan een delict voor de rechter werd gebracht door de plaatselijke veldwachter.
Daarna had de magistraat, de officier van justitie, uitgebreid de tijd om
de zitting voor te bereiden. De rechter zelf kon vervolgens in z'n eentje
met een kroontjespen de uitspraak schrijven.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mijn interruptie gaat niet over de kroontjespen maar over de opmerking
van de heer Van Haersma Buma over de robuuste rechtsstaat. Hij zei dat de
belangen van de mensen die slachtoffer zijn van criminaliteit voorop staan.
Betekent dit voor hem dat de positie van de verdachte een pro-memorie-post
is? Of moet die positie bij de wijziging nadrukkelijk worden meegewogen?De heer Van Haersma Buma (CDA):In mijn opsomming noemde ik ook de grondrechten in Nederland en Europa.
Iedere burger, ook een verdachte burger, kan daar aanspraak op maken. Het
eerste doel is het bestrijden van criminaliteit. Overigens kunnen de grondrechten,
waarop iedere burger een beroep kan doen, beperkt worden. Daar gaat het Wetboek
van Strafvordering ook over.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Je kunt natuurlijk discussiëren over de vraag hoever de rechten van
de verdachte moeten gaan. In het kader van de bestrijding van de criminaliteit
dienen echter de rechten van de verdachte een belangrijk doel van de rechtsstaat,
te weten dat niet de verkeerde persoon wordt veroordeeld. Ik hoop dat ook
bij de CDA-fractie de rechten van de verdachte, onder andere in het kader
van de waarheidsvinding, een zelfstandig aandachtspunt blijven bij de herziening
van het strafrecht.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat ben ik volstrekt met u eens. De wijzigingsvoorstellen
houden onder andere in dat de rechten van verdachten worden ingeperkt, bijvoorbeeld
als de officier van justitie meer en de rechter minder zaken afdoet. Dan kom
je aan rechten van verdachten, maar toch vind ik dat goed verdedigbaar omdat
je binnen de kaders van de Grondwet blijft en je daarmee ook een robuuste
rechtsstaat mogelijk maakt. Het centrale thema is hoe wij binnen de kaders
van de grondrechten de criminaliteit kunnen aanpakken. Het centrale thema
is niet hoe wij dienen om te gaan met mensen die voor de rechter staan.De heer Wolfsen (PvdA):De minister had het inderdaad over de "bruikbare rechtsorde". Ik vond
het woordje "bruikbare" ook al overbodig, want dat zit al in de rechtsorde
zelf. De minister zei zelf ook al dat het eigenlijk een overbodige toevoeging
is. U komt nu met het woord "robuust". Wat is het verschil? En vanwaar die
toevoeging? Rechtsstaat met een hoofdletter lijkt mij meer dan voldoende.De heer Van Haersma Buma (CDA):Toen ik de term "bruikbare rechtsstaat" hoorde, dacht ik: kennelijk is
er ook een onbruikbare rechtsstaat. Of wij hebben een onbruikbare rechtsstaat
en de minister wil het veranderen, of het is volstrekt overbodig. Tegenover
de robuuste rechtsstaat staat de slappe rechtsstaat en die wil ik niet. Ik
wil geen rechtsstaat die niet in staat is om een vuist te maken tegen de criminaliteit.
Een rechtsstaat is niet alleen maar: hoeveel rechten geven wij de verdachte,
maar ook: hoe kan de gemiddelde Nederlander aanspraak maken op bescherming
door de overheid tegen inbreuken op zijn veiligheid. Daarom wil ik een robuustere
rechtsstaat zien dan wij in het verleden hebben gehad.Mevrouw Vos (GroenLinks):Wilt u zeggen dat wij op dit moment een slappe rechtsstaat hebben?De heer Van Haersma Buma (CDA):Op sommige onderdelen absoluut.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dus uw stelling is dat dit kabinet de hoeder is van een slappe rechtsstaat?De heer Van Haersma Buma (CDA):Ja, voor een deel is dit zo. Dit is ook de reden dat ik de minister in
het vervolg van mijn betoog zal aansporen om voort te gaan op de weg naar
vernieuwing van het Wetboek van Strafvordering en naar het bij de tijd brengen
van de bevoegdheden van politie en justitie. Ik zal hem vragen ervoor te zorgen
dat wij een efficiënt systeem krijgen dat er werkelijk toe leidt dat
wie de wet overtreedt, ook wordt gepakt.Mevrouw Vos (GroenLinks):Is de CDA-fractie wel van mening dat bewezen moet zijn dat degene die
wordt veroordeeld, ook werkelijk de dader is? Blijft dit voor u vooropstaan?
Vindt u dat dit te allen tijde gegarandeerd moet zijn, of is de aanpak van
de criminaliteit voor u een grotere zorg dan het feit dat er zo nu en dan
iemand onschuldig in de cel belandt?De heer Van Haersma Buma (CDA):Dit is een retorische vraag. Natuurlijk wil ik niet dat er iemand onschuldig
in de cel belandt. Daarom moeten de checks and balances ook gehandhaafd blijven.
Er is in dit land een rechter, er is hoger beroep en er is cassatie en er
worden zo nu en dan misslagen gemaakt, maar gelukkig zelden. Ook in de toekomst
moeten die zoveel mogelijk worden voorkomen binnen het apparaat. Wij kunnen
het apparaat echter niet met de handen op de rug binden, omdat wij het niet
vertrouwen en denken dat er voortdurend misslagen zullen worden gemaakt. Dit
is in het verleden te veel gebeurd. Kamer en de regering keken wel naar het
openbaar ministerie, maar vergaten dat zij samen naar de criminaliteit moeten
kijken.Mevrouw Vos (GroenLinks):U doet in feite een harde aanval op de huidige rechtsstaat, want u spreekt
over een slappe rechtsstaat. Dit is nogal wat. Als u dit zegt, zou u ook moeten
aangeven waar die rechtsstaat op dit moment faalt. U zou ook moeten aangeven
waar te veel soepelheid wordt betracht.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik zou zeggen: kijk om u heen en u zult zien hoe weinig bescherming de
burger in veel gevallen heeft en ook voelt tegen de criminaliteit. Dit is
niet iets dat kortgeleden is ontstaan. Dit is in de loop van decennia ontstaan,
maar wij mogen het hier niet bij laten. De rechtsstaat die wij hadden en die
heel goed paste in het systeem van 1926, kan niet meer op tegen de staat waarin
wij leven in 2004. De vele, vele voorstellen die worden gedaan, leiden naar
mijn mening tot een rechtsstaat die robuuster is, omdat die meer in staat
is met minder omhaal meer mensen uiteindelijk veroordeeld te krijgen voor
het feit dat zij hebben begaan.Ik heb al gesproken over de totstandkoming van het Wetboek van Strafvordering
in 1926. Tegen die achtergrond kon er een grote set procedureregels worden
ontworpen. De procedureregels die toen de verdachte bescherming boden, zijn
steeds meer een hindermacht geworden. En nu – tachtig jaar verder –
is de wereld compleet veranderd. De veldwachter van vroeger is een "cybercop"
die de gelegenheid moet hebben om het internet af te struinen. De crimineel
komt niet meer uit het dorp om de hoek, maar kan uit alle delen van de wereld
komen. De officier van justitie moet daartegen kunnen optreden, maar hij zit
nog steeds met het stelsel van regels uit 1926. Diezelfde officier ligt onder
vuur van advocaten die soms met veel geld uit de criminele wereld kunnen worden
betaald. Daartegen moet het antwoord komen en daartegen is mijn antwoord dus
die robuuste rechtsstaat.Misdaadbestrijding is massaproductie geworden en om de massale toeloop
van zaken te kunnen afdoen, is stroomlijning nodig en is efficiency nodig
met behoud van kwaliteit.Een aantal jaren geleden hebben wij een belangwekkend onderzoek gehad
in de vorm van de IRT-enquête. Wij denken daar in deze Kamer nog vaak
aan terug, ik in ieder geval. Wij moeten ons echter wel realiseren dat wij
niet kunnen blijven kijken naar het openbaar ministerie. De organisatie van
en de uitvoering van de taken door het openbaar ministerie zijn veranderd.
Wij moeten bereid zijn om met het openbaar ministerie mee te denken over de
vraag of de bevoegdheden nog bij de tijd zijn. Ik verwijs in dit verband naar
de recente bijdrage van de voorzitter van het college van procureurs-generaal
in het blad Trema.Wij beginnen niet vanuit een nulsituatie. In de jaren negentig zijn een
heleboel vormvereisten verdwenen. Er is al veel gebeurd; vrijspraken door
vormfouten komen gelukkig nauwelijks meer voor. Er is een belangrijke
slag geslagen maar de stofkam mag er wat mij betreft nogmaals door.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik dacht dat de heer Van Haersma Buma zijn stelling over het bezien van
voldoende methoden zou toelichten, maar hij stapt nu over op het punt van
de vormvoorschriften. Ik vraag mij af wat de strekking was van zijn opmerking
over de enquêtecommissie opsporingsmethoden en de bereidheid om met
het OM mee te denken over meer bevoegdheden. Bedoelt hij dat vooruitlopend
op de afgesproken evaluatie van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden,
het gevolg van de enquête, meer bevoegdheden geïntroduceerd kunnen
worden of wil hij de evaluatie eerst fatsoenlijk afhandelen?De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik geef er de voorkeur aan om de uitwerking te koppelen aan een evaluatie
van de Wet BOB. Ik kijk nu even naar links, naar de minister, want die was
volgens mij voor het begin van dit jaar toegezegd. Wij hebben een tussenevaluatie
gehad en het WODC zou een rapport opstellen. Als die evaluatie beschikbaar
is, wil ik dit onderwerp graag bespreken. De opsporingsmethoden volgens artikel
126 Wetboek van Strafvordering moeten in het kader van de Wet BOB besproken
worden.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat lijkt mij legitiem. Ik wilde zeker weten dat wij die bespreking aan
de evaluatie koppelen, want die hebben wij niet voor niets afgesproken. De
Wet BOB is nog betrekkelijk jong. Overigens staat mij bij dat wij die evaluatie
volgend jaar krijgen; de minister kan ons daar nader over informeren. Die
evaluatie verschijnt in elk geval niet in het begin van dit jaar, maar op
een later moment. Bij het verschijnen daarvan kunnen wij spreken over mogelijke
tekortkomingen.De heer Van Haersma Buma (CDA):Als ik ervan uitga dat vorig jaar de evaluatie volgend jaar zou verschijnen,
dan heb ik het volgens mij goed. De minister moet daar straks maar op reageren.
Ik ga dus niet nu in detail in op de bevoegdheden. Ik geef slechts aan dat
wij daarop terug moeten durven komen.Wijzigingen op het gebied van het gebruik van DNA juichen wij toe. De
vingerafdruk van vroeger is het wattenstaafje van nu. Wij moeten daar niet
te moeilijk over doen. Het voorstel daarover betreft naar mijn mening het
kader van strafvordering.Wat in het kader van strafvordering ook aan de orde komt maar nog niet
in het project Strafvordering 2001 is besloten, is de rol die de AIVD moet
spelen bij de bestrijding van terrorisme. Ik vraag de minister of er naar
zijn mening nog meer aanpassingen nodig zijn in het Wetboek van Strafvordering
om de bijzondere dreiging van het terrorisme tegen te gaan of dat hij geen
verdere veranderingen dan met het project beoogt.Een belangrijk onderdeel van het project Strafvordering 2001 is het meer
centraal stellen van de positie van het slachtoffer, hetgeen door ons zeer
wordt toegejuicht. Daarbij zijn twee zaken van belang. Ten eerste moet het
slachtoffer grote belangen hebben bij het strafproces. Eerder hebben wij het
initiatiefwetsvoorstel van de heer Dittrich aangenomen; dat ligt volgens mij
al heel lang bij de Eerste Kamer en dat komt daar aan de orde. Het slachtoffer
kan echter op meer manieren zijn recht op informatie uitoefenen. Deze komen
in het kader van het project aan de orde. Strafrecht en strafrechtspleging
blijven altijd een zaak van de overheid, niet van het slachtoffer. Dit neemt
niet weg dat de positie van het slachtoffer in het proces beter geregeld kan
worden.Ik kom op een punt dat naar mijn mening te veel een ondergeschikte rol
speelt in dat project en al die rapporten over Strafvordering 2001, namelijk
de internationale samenwerking. Heel veel strafrecht is grensoverschrijdend.
Ook de informatie over strafvordering is grensoverschrijdend. In sommige projecten
in Zuid-Limburg werkt het openbaar ministerie samen met de omringende landen.
In een plaats als Dinxperlo is een politiebureau waar de Duitse 1-1-2 wordt
verbonden met het Nederlandse bureau. In de praktijk gebeurt er dus heel veel,
maar de mensen die daar werken zeggen allemaal dat uiteindelijk op juridische
en procedurele hindernissen wordt gestuit. En ik vind dat zorgelijk. Wanneer
in Nederland een opsporingsonderzoek gaande is, dan mag op basis van artikel
552l van het Wetboek van Strafvordering nauwelijks informatie worden verstrekt
aan bijvoorbeeld de Duitse justitie, die misschien interesse heeft in dezelfde
gegevens. Het betreft in beide gevallen de overheid en de bestrijding van
criminaliteit, maar de uitwisseling stokt. Ik vraag de minister mensen uit
de praktijk, bijvoorbeeld de betreffende politieagenten uit Dinxperlo en de
officier van justitie uit het zuiden, te vragen concrete voorstellen te doen.
Waar zitten de valkuilen en wat kunnen wij in onze wetgeving veranderen om
te zorgen dat een crimineel er geen belang bij heeft om vanuit Nederland in
Duitsland in te breken of andersom?Een klacht die de CDA-fractie al langer heeft en die ook breder wordt
gevoeld, is de belangrijke rol die privacy speelt bij de opsporing. Grondrechten
zijn heel belangrijk, maar het ene grondrecht lijkt soms iets belangrijker
te zijn dan het andere. Er is net discussie geweest over de verstrekking van
informatie over daders aan winkeliers en het niet meer alleen bekendmaken
van gezochte personen wanneer het gaat om zeer ernstige criminaliteit. Dat
moet toch mogelijk zijn en snel geregeld kunnen worden? Is de minister bereid
om kritischer te kijken of onze wetgeving op het gebied van privacy meer in
lijn kan worden gebracht met wat echt nodig is op Europees vlak en niet meer
te doen dan dat? Op die manier kunnen wij zeggen dat privacy niet de dader
maar het slachtoffer beschermt.Mevrouw Vos (GroenLinks):U refereert aan het ophangen van foto's van daders in winkels. Wat heeft
dit te maken met het debat dat wij vandaag voeren? Wij spreken hier over het
Wetboek van Strafvordering, dat regels en procedurevoorschriften bevat waaraan
een overheid zich heeft te houden in het traject van opsporing en vervolging.
U zegt dat u vindt dat er foto's moeten worden opgehangen bij winkeliers.
Wat draagt dit volgens u bij aan een effectievere, betere en krachtdadiger
opsporing van daders?De heer Van Haersma Buma (CDA):U stelt in feite twee vragen. Heeft dit te maken met het onderwerp waarover
wij vandaag spreken? Ja, want dit is strafvordering. Levert het iets op? Ja,
wanneer wij breder bekend kunnen maken wie een dader is, dan
kunnen wij die robuuste rechtsstaat realiseren door mensen beter op te sporen.
Ik vind dat wij hiertoe moeten overgaan en dat is een onderdeel van de strafvordering
in Nederland. Ik heb het echter niet over mensen die op dat moment niet worden
gezocht.Mevrouw Vos (GroenLinks):Als de politie en het OM het gerechtigd vinden om de identiteit van een
dader bekend te maken, dan bestaat die mogelijkheid toch? Die procedures zijn
er al en die worden, terecht, zorgvuldig nageleefd. Wat wilt u meer? Vindt
u dat er zelfs foto's verspreid moeten worden van mensen die door winkeliers
worden aangemerkt als een potentiële winkeldief? In dat laatste geval
staat niet eens vast of iemand echt een dader is.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat hebt u mij niet horen zeggen en dat vind ik ook niet. Het moet gaan
om daders, bijvoorbeeld in het kader van de veelplegersdiscussie. Ik vind
dat het mogelijk moet zijn om winkeliers gegevens te verstrekken over veelplegers,
los van de vraag of die op dat moment verdacht worden. De winkelier kan veelplegers
vervolgens een winkelverbod opleggen en dit verbod ook handhaven. Ik ben er
niet voor om op straat of waar dan ook foto's op te hangen van mensen op wie
geen verdenking rust, omdat de politie volgens mij helemaal niet de mogelijkheid
heeft om op al die meldingen te reageren. Als iemand een gevangenis ontvlucht,
moeten er mijns inziens echter veel vaker foto's worden opgehangen. Het gebeurt
zelden, maar zo iemand moet gewoon bekend zijn. Je bent je privacy kwijt als
je de gevangenis bent ontvlucht.Mevrouw Vos (GroenLinks):Alles waartoe u oproept, is volgens mij mogelijk. Als politie en OM het
in het kader van opsporing en vervolging noodzakelijk achten om de identiteit
bekend te maken, dan is dat mogelijk. Volgens mij is het ook mogelijk om winkeliers
dergelijke informatie te geven. Wat wilt u dat de minister verruimt in de
huidige procedures, opdat mogelijk wordt wat u wilt?De heer Van Haersma Buma (CDA):Wat betreft de winkeliers gaat het om een schemergebied. Als je met een
winkelier praat, dan gaat het altijd over vage afspraken met de politie. Ik
wil dat duidelijk geregeld is dat het kan en waar de grenzen liggen, zodat
ook duidelijk is wat niet kan.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik ben allergisch voor makkelijk in het gehoor liggende uitspraken over
grondrechten. Daarvan deed de heer Van Haersma Buma er zojuist twee achter
elkaar. Ik vraag hem om die in dit hoofdlijnendebat te preciseren.Hij zei in de eerste plaats dat grondrechten belangrijk zijn, maar dat
soms het ene grondrecht belangrijker lijkt dan het andere. Hij doelde daarbij
op de privacy. Welke andere grondrechten bedoelde hij, toen hij zei dat die
kennelijk minder belangrijk zijn dan de privacy? Als hij spreekt over botsing
van grondrechten hoor ik graag beide benoemd.In de tweede plaats zei de heer Van Haersma Buma dat het recht op privacy
er uiteindelijk is in het belang van de verdachte. Ik dacht dat dit nu juist
het punt van discussie was, waarbij je van mening kunt verschillen over de
vraag hoever het moet gaan. Privacy is een grondrecht van iedereen; dus ook
van verdachten. Hij sloot de verdachte al uit van het grondrecht van de privacy.
Dat kan niet zijn bedoeling zijn geweest. Zo ken ik hem niet.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik spreek over de inperking ervan. Natuurlijk wordt het recht op privacy
van de verdachte hoe dan ook ingeperkt, want hij wordt naar het politiebureau
gebracht en volgens het nieuwe wetsvoorstel kan DNA-materiaal van hem worden
afgenomen. Wanneer het gaat over de vraag wat er moet bij de opsporing en
wat er moet bij de aanpak van de criminaliteit, vind ik dat te vaak gezegd
wordt dat het niet kan omdat de privacy dat in de weg staat. De privacy hebben
wij de laatste decennia juist op een hoog voetstuk gezet. Maar in de samenleving
van 1926, waarin iedereen elkaar kende, praatte niemand over privacy. Wij
zijn anoniemer geworden en dat is een groot risico. Daar zal wat tegenover
moeten staan. Wat mij betreft is het niet anders.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is nu precies waarvoor ik bang was aan het begin van het debat, toen
ik de vraag stelde hoe het zit met de rechten van verdachten. Laat de heer
Van Haersma Buma nog eens in zijn tekst nakijken wat hij erover heeft gezegd.
Hij heeft zojuist gezegd dat de uitkomst niet mag zijn dat het recht op privacy
er is ter bescherming van de verdachte. Dat is een heel rare gedachte, want
het recht op privacy is er per definitie ter bescherming van de verdachte.
De kunst is om met inachtneming van een redelijke privacybescherming toch
de waarheid te achterhalen en te onderzoeken of de verdachte het ook heeft
gedaan. De uitspraak dat de privacy er niet mag zijn ter bescherming van de
verdachte, is in het kader van een rechtsstatelijke benadering eigenlijk niet
houdbaar.De heer Van Haersma Buma (CDA):Laat ik vooropstellen dat ik ervan overtuigd ben dat mijn opstelling wel
degelijk klopt. Te vaak kan iemand met een beroep op zijn privacy voorkomen
dat bepaalde gegevens bekend worden of worden uitgewisseld, waardoor het moeilijker
wordt om iemand te veroordelen. Dat beschermt dan de verdachte, maar welk
doel is daarmee nog gediend? Niet het doel van het algemeen belang, inhoudende
dat criminaliteit moet worden aangepakt en dat zaken moeten worden opgespoord.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is niet helemaal het punt. Ik reageer op uw eigen opmerkingen. U hebt
misschien een punt als u zegt dat de privacybescherming te ver is doorgeschoten.
Op het moment dat u zegt – daarom zei ik dat u nog even uw tekst moest
nakijken – dat het recht op privacy er niet is voor de verdachte, kiest
u een onhoudbare stellingname. Daarvoor is het recht op privacy opgenomen.
Als iemand verdachte is, heeft hij een rol in het proces en moet worden achterhaald
of hij het heeft gedaan of niet. De privacy is dan een van de rechten van
een verdachte. U sluit de verdachte uit van privacybescherming. Dat heb ik
van de CDA-fractie nog niet eerder gehoord.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik probeer terug te halen wat ik heb gezegd. In de wetboeken en in de
Grondwet is sprake van de grondrechten, voorzover niet beperkt bij wet. Wij
kunnen grondrechten beperken. Dat doen wij niet voor iedereen;
dat doen wij voor verdachten. Wij beperken hun grondrechten, al gaat het alleen
maar om de bewegingsvrijheid. Wij beperken dus wel degelijk de grondrechten.
Ik vind dat dat moet kunnen gebeuren als het gaat om de positie van verdachten.
Dat bedoel ik. Ik vind dat wij niet bang moeten zijn om daarover de discussie
verder te voeren. Anders moeten wij ook niet gek staan te kijken dat het zo
moeilijk is om mensen voor een feit veroordeeld te krijgen. Die discussie
wil ik aangaan. En dan kom ik terug bij de robuuste rechtsstaat, die werkelijk
in staat is om een vuist te maken tegen die 1,2 miljoen misdrijven per jaar.Mevrouw Griffith (VVD):Ik ben het met de CDA-fractie eens dat wij heel kritisch moeten kijken
naar de privacy en of die niet te ver is doorgeschoten. De VVD-fractie is
ook bereid om de discussie met u aan te gaan. Hoever wilt u echter gaan? Het
voorbeeld van de winkeliers is zojuist genoemd, waarin op videocamera is vastgelegd
dat iemand strafbare feiten pleegt en dat daarvan een foto wordt opgehangen.
In hoeverre vindt u dat die foto opgehangen mag worden? In hoeverre bent u
bereid de discussie aan te gaan over het opschuiven van de privacy? Ik zal
zelf in mijn inbreng de minister om een notitie over de privacy vragen en
ik hoop dat u dit zult steunen, maar ik ben nu op zoek naar de grenzen.De heer Van Haersma Buma (CDA):Als u vraagt om een notitie, gaat het dan specifiek om het ophangen van
foto's of gaat het om de privacy in zijn algemeenheid?Mevrouw Griffith (VVD):Het gaat mij daarbij om de privacy in zijn algemeenheid, in het kader
van de criminaliteitsbestrijding en de rechtshandhaving.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dan zie ik dat verzoek met belangstelling tegemoet, want ik denk dat dit
heel verstandig is. Deze discussie moeten wij verder voeren. Ik wil echter
al wel zeggen dat als het bijvoorbeeld betreft het verspreiden van foto's,
het mij erom gaat dat het aldus verspreiden van gegevens tot doel moet hebben
dat er ook iets met die gegeven gebeurt. Van een verdachte kun je bijvoorbeeld
de foto bekendmaken. Is iemand geen verdachte, dan vind ik dat veel moeilijker,
want het laten zien van de foto leidt er niet toe dat de politie in actie
kan komen. Daar zie ik de grens. Ik ben graag bereid om, wanneer wij daar
een beter stuk van de regering over hebben, die discussie verder uit te diepen.Mevrouw Griffith (VVD):Inderdaad, het woord "verdachte" heeft een bepaalde juridische betekenis
in ons strafrecht. Als een winkelier zegt dat hij gezien heeft dat iemand
iets gestolen heeft, dan hoeft betrokkene in ons juridisch proces nog geen
verdachte te zijn in de ogen van de politie, maar zo'n winkelier kan wel zeggen:
jij komt mijn winkel niet meer in. In hoeverre hang je dat alleen op aan de
term "verdachte" of zeg je dat het ook iemand kan betreffen die iets gedaan
heeft in een winkel dat nog niet strafwaardig is? Wat zijn daar de grenzen?
Daar ben ik naar op zoek.De heer Van Haersma Buma (CDA):Die grens moeten wij zoeken. Ik zoek de grens daar waar bijvoorbeeld iemand
een winkelverbod heeft gekregen of een straatverbod in een bepaalde buurt.
Dat gebeurt ook hier in Den Haag: drie winkeldiefstallen in een bepaalde straat
en dan komt er een algemeen afgekondigd winkelverbod. Dan is er op dat moment
niet een strafbaar feit, maar er is wel het verbod dat gehandhaafd moet worden
en de winkelier moet dit kunnen doen. Deze moet meteen kunnen bellen naar
de politie met de mededeling: er is hier iemand die hier niet mag zijn; en
de politie moet komen en hem weghalen. Dan heeft het een functie. Maar wat
niet kan, is het ophangen van een foto van iemand waarvan de winkelier zelf
denkt: "Ik wil hem niet in mijn winkel". Daar is immers geen enkele grondslag
voor. Welnu, daar ergens moet de grens liggen.De heer Wolfsen (PvdA):In het strafrecht, zo zou je kunnen zeggen, heb je twee typen mensen:
de verdachten en zij die dit niet zijn. U zegt dat privacyrechten teruggedrongen
moeten worden. Nu, als je verdachte bent, dan wijkt je privacy al, want dan
mag de telefoon afgetapt worden en mag er huiszoeking worden gedaan en mogen
er heel veel inbreuken gepleegd worden op iemands privacy. Wat wilt u nu:
wilt u dat de groep verdachten nog meer privacy verliest en dat je daar nog
meer van zou moeten willen weten? Of zegt u: ook de groep mensen die geen
verdachten zijn – wij allemaal – moeten meer van hun privacy inleveren
om mensen aldus makkelijker als verdachten te kunnen zien? Het zou betekenen
dat van iedereen overal foto's opgehangen kunnen worden. Wat
is uw redenering?De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat is een terechte vraag. Het gaat natuurlijk om allebei de aspecten,
want als je bijvoorbeeld kijkt naar het preventief fouilleren en straks de
identificatieplicht, dan betekent dit dat wij van iedere burger vragen privacy
in te leveren voor het belang van de eigen veiligheid.De heer Wolfsen (PvdA):Nee, bij de identificatieplicht moet je eerst verdachte zijn of er moet
een vermoeden zijn van het zijn van vreemdeling of er moet sprake zijn van
het verstoren van de openbare orde. Pas dan mag je worden gevraagd om je identiteit.
Wilt u nu de privacy van iedereen terugdringen?De heer Van Haersma Buma (CDA):De nieuwe wetgeving die eraan komt, gaat niet over de verdachte: de nieuwe
identificatiewet gaat niet over het feit dat men verdacht is van een strafbaar
feit...De heer Wolfsen (PvdA):Nee, bij identificatieplicht moet je eerst verdachte zijn of er moet een
vermoeden van illegaliteit zijn of je moet de openbare orde verstoren. Nu,
in dit laatste geval ben je nog geen verdachte. Er is dan evenwel een aanleiding
en pas dan mag je vragen naar iemands identiteit.De heer Van Haersma Buma (CDA):U sprak over de verdachten en de niet-verdachten. Ik wees vervolgens op
het preventief fouilleren, waarbij er geen verdenking tegen de persoon hoeft
te zijn maar er wel sprake is van een algemene aanleiding in de omgeving.
Uit onderzoek kan bijvoorbeeld geconstateerd worden dat de Nederlandse burgers
die het aangaat, best bereid zijn een stukje privacy in te leveren als het
gaat om hun eigen veiligheid. Wij praten bijvoorbeeld over camera's op wegen
en over het meekijken van de politie met camera's van Rijkswaterstaat. Ik
heb daar overigens lang geleden vragen over gesteld en er nimmer een antwoord
van de minister op gekregen.De voorzitter:Ik verzoek de heer Van Haersma Buma zijn inbreng af te maken.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dankzij alle interrupties heb ik alles gezegd wat ik wilde zeggen, voorzitter.De heer Wolfsen (PvdA):Voorzitter. Ik begin met het uitspreken van hulde; hulde voor de professoren
Groenhuijsen en Knigge voor alles wat zij hebben geproduceerd in het kader
van het onderzoeksproject Strafvordering 2001: vele duizenden lezenswaardige
pagina's. Ook hulde voor deze minister van Justitie dat hij serieus werk wil
gaan maken van de invoering van al die voorstellen; in ieder geval hulde voor
de aanpak, hulde voor de uitvoering moet ik voorwaardelijk geven omdat ik
niet weet in hoeverre de minister serieus rekening houdt met de waarschuwende
woorden van prof. Groenhuijsen.Waar gaat het om bij het onderzoeksproject Strafvordering 2001? Ik lees
maar even voor uit een van de toespraken van prof. Groenhuijsen: "Waar het
om gaat is dat de praktijk van de huidige Nederlandse strafvordering in veel
opzichten best goed te verdragen is. Maar vanuit wetenschappelijke optiek
is niet minder belangrijk dat voor wie goed kijkt, de systematiek van de wettelijke
regeling waarin die praktijk is genormeerd, wel beschouwd van geen kanten
deugt. Ons project is er dus mede op gericht om een reële band te herstellen
tussen de theorie en de praktijk." Hij komt dan met een lawine aan voorstellen:
herordeningsvoorstellen en serieuze vernieuwing. Als je er paar noemt, doe
je de andere eigenlijk tekort. Ik kom dan bij de waarschuwende woorden van
diezelfde professor. "Het zou funest zijn en riskant om binnen onze voorstellen
met een budgettaire bril te gaan 'shoppen'. Niemand kan met een beroep op
de uitkomsten van Strafvordering 2001 de letterlijk 'goedkope' ideeën
overnemen en de meer kostbare voorstellen terzijde leggen. Partiële herzieningen
van het bestaande wetboek zullen ook in de nabije toekomst onvermijdelijk
zijn. Maar wie het belang van systematische grondslagen van de strafvordering
wenst te respecteren, kan daarbij het beste te werk gaan volgens het binnen
ons project uitgewerkte basispatroon dat in financiële zin zowel kosten
als baten met zich brengt. Wij staan op een kruispunt." Wij zijn zeer benieuwd
hoe de minister met die waarschuwing omgaat bij de implementatie van al die
voorstellen.In een hoofdlijnendebat moet men zich eigenlijk beperken tot de hoofdlijnen
van de hoofdlijnen. Ik zou drie punten willen bespreken. Op de eerste plaats
de indringende waarschuwing. Vervolgens de context van strafvordering, dat
wil zeggen de relatie tot andere rechtsgebieden: bestuursrecht en civiel recht.
Strafvordering is immers geen eiland. Op de derde plaats de centrale rol van
het OM die, zoals de heer Van Haersma Buma terecht zei, nog centraler wordt
in de toekomst. Het gaat dan om bevoegdheden, verantwoordelijkheden, verantwoording
en intern toezicht.Allereerst het punt van de indringende waarschuwing. De minister is gekomen
met wat kleinere wetten. Ik vond dat goed omdat het allemaal efficiencywetgeving
betrof. Tegelijkertijd vraag ik mij af of daarmee het systeem van het hele
project niet een beetje uit elkaar getrokken wordt. Ik geef als voorbeeld
de motiveringsverplichting. De minister zegt in zijn brief terecht: "Gebrek
aan inzicht in het gewicht van de factoren bij het vervolgingsbeleid of het
nemen van rechterlijke beslissing een rol hebben gespeeld of een gebrek aan
overtuigingskracht van de motivering in het vonnis kunnen de geloofwaardigheid
van de strafrechtspleging in het geding brengen. Tegen deze achtergrond mag
van het openbaar ministerie en rechters worden verwacht dat zij zich rekenschap
geven van de invloed die van een beslissing of uitspraak kan uitgaan op het
maatschappelijke debat. Het wetboek dient de voorwaarden te scheppen die bevorderen
dat dergelijke kritiek zoveel mogelijk kan worden voorkomen." Daarom hebben
wij bij de begrotingsbehandeling voorgesteld om de rechter te verplichten,
gemotiveerd in te gaan op de eis van de officier, en de appèlrechter
als hij daarvan afwijkt te verplichten, gemotiveerd in te gaan op de uitspraak
van de rechter in eerste aanleg. Nu ligt er echter een wetsvoorstel waarin
de motiveringsverplichting juist wordt verlicht. Dat staat haaks op de inhoud
van deze brief. Ik wil graag van de minister horen hoe hij te werk
denkt te gaan en wat zijn invoeringsstrategie is met betrekking tot de strafvorderingsvoorstellen.Ook het spreekrecht is een voorbeeld. Ik verwijs naar het initiatiefwetsvoorstel
van de heer Dittrich. In Strafvordering 2001 staan echter zeer uitgewerkte
ideeën over het verstevigen van de positie van het slachtoffer.Ik kom nu bij de relatie met de andere rechtsgebieden en begin bij het
bestuursrecht. Waarom zwijgt de minister in zijn brief over het opnemen van
de algemene beginselen van een behoorlijk procesrecht? Er staan heel mooie
stukken in het uitvoeringsproject over verbod van willekeur, vertrouwensbeginsel,
evenredigheidsbeginsel en motiveringsbeginsel. Waarom geen woord daarover?
Is het de bedoeling van de minister om het ook niet op te nemen in het nieuwe
Wetboek van Strafvordering? Hoe zit het met de toegang tot strafvordering?
De Algemene wet bestuursrecht kent inmiddels een fraai handhavingsinstrumentarium:
toezichthouders zijn goed genormeerd, er is sprake van bestuursdwang, de dwangsom
is ingevoerd en vergunningen kunnen worden ingetrokken. Ik sprak onlangs met
een inspecteur-generaal van een van de departementen, die mij vertelde dat
hij een convenant had gesloten met het College van procureurs-generaal. Hij
zei dat zij eerst hun uiterste best zouden gaan doen om het hele bestuursrechtelijke
instrumentarium toe te passen en dat pas daarna, als het niet lukt, de strafzaak
wordt doorgegeven aan het openbaar ministerie. Dat leek mij eigenlijk logisch
en voor de hand liggend, maar kennelijk is dat geen praktijk.Wij kennen allemaal de werkdruk van het OM. Eenderde van de capaciteit
van het OM wordt besteed aan verkeershandhaving. Dat betreft veelal ordeningsrecht.
10% wordt besteed aan, wat in het overleg over de fraude is gaan heten, de
"stoeltjesproblematiek". Dat zijn APV-overtredingen die ook door gemeenten
kunnen worden gehandhaafd. Dat belast het OM enorm. Ongeveer de helft van
de capaciteit van het OM wordt dus aan dit soort zaken besteed. Ik vroeg mij
af of wij niet toe zouden moeten naar een ontvankelijkheidsvereiste. Het OM
is dan pas ontvankelijk in de strafvordering als alle bestuursrechtelijke
middelen zijn uitgeput of als er een serieuze andere aanleiding is om te gaan
vervolgen. Iemand kan dan ook zeggen: ik sta hier ten onrechte in het openbaar
terecht; de gemeente had het beter af kunnen doen met bijvoorbeeld een bestuurlijke
boete. Dan schoon je het strafrecht van oneigenlijk gebruik en maak je het
strafrecht weer echt een ultimum remedium. Bovendien kom je tegemoet aan het
gezag van het strafrecht, dat in mijn beleving soms wordt misbruikt. Het geeft
het OM ook veel meer ruimte, want er valt dan veel werk weg, en het verplicht
gemeenten en overheidsinstanties die zelf wetten maken, om die beter te controleren
en beter te handhaven en beter hun eigen normen na te leven. Ik wil graag
de minister en mijn collega's hierover horen. Ik ben voornemens daar eventueel
een Kameruitspraak over te vragen.Mevrouw Griffith (VVD):Kan de heer Wolfsen een voorbeeld geven van een delict dat eerst bij de
bestuursrechter zou moeten worden afgehandeld, voordat het strafrecht in beeld
komt?De heer Wolfsen (PvdA):10% van de capaciteit van het OM wordt besteed aan kleinere overtredingen,
zoals vergunningsvoorschriften die niet worden nageleefd, illegaal bouwen,
stoeltjes die te vroeg worden buiten gezet. Daarvoor kan een vergunning worden
ingetrokken. Ik was laatst op bezoek bij de rechtbank in Rotterdam. Daar werd
mij verteld dat er intern in de rechtbank een verschuiving plaatsvindt, dat
men veel meer kantonzaken krijgt, die de gemeenten best zelf af zouden kunnen
handelen, en minder zwaardere zaken. De echte grote zaken lijken wat weg te
vallen. Dat lijkt mij een omgekeerde beweging.Mevrouw Griffith (VVD):Ligt er niet al een wetsvoorstel inzake bestuurlijke afdoening? In hoeverre
is hetgeen u nu zegt eigenlijk al geregeld en is men daar in de praktijk al
mee bezig?De heer Wolfsen (PvdA):Dat gebeurt voor een gedeelte inderdaad al. Ik zou dat nog veel steviger
willen. Van de inspecteur-generaal waar ik mee heb gesproken, hoorde ik dat
vaak strafrechtelijk wordt opgetreden tegen chauffeurs die rijden met overgewicht.
Daar worden strafrechtelijke boetes voor uitgedeeld. Waarom, zo zei hij, leg
je niet via een dwangsom die bedrijven op daarmee te stoppen? Dat is veel
effectiever en daarmee tref je ze meer in de portemonnee. Bovendien wordt
daarmee de strafrechtelijke keten ontlast. Die kan dan meer tijd besteden
aan, wat wij allemaal willen, bijvoorbeeld geweld op straat en geweld voor
en achter de voordeur. Ik zou bijna zeggen: aan het klassieke strafrecht,
waar het oorspronkelijk voor bedoeld is.De heer Van Haersma Buma (CDA):Maar waarom moet dat met een ontvankelijkheidsvereiste? Het openbaar ministerie,
dat blijkbaar vindt dat zij te veel van dat soort zaken doet, heeft namelijk
ook een opportuniteitsbeginsel en hoeft die zaken dus niet aan te pakken.De heer Wolfsen (PvdA):Dat doen ze in de praktijk echter wel. Ik wil graag een ontvankelijkheidsvereiste,
want ik vind het vreemd dat departementen, in dit geval een inspecteur-generaal,
convenanten moeten sluiten met het OM, waarin zij zichzelf verplichten tot
het uiterste te gaan in het bestuursrecht, voordat strafrechtelijk kan worden
opgetreden. Dat moet vanzelfsprekend zijn. Ik vind ook dat iemand die met
een lichter middel zou kunnen worden aangepakt, er ook recht op heeft te kunnen
zeggen: ik sta hier nu wel in het openbaar, in de volle schijnwerpers terecht,
maar u had mij ook aan kunnen pakken met een lichter middel. Op die wijze
dwing je af dat de bestuursrechtelijke weg tot het uiterste wordt gevolgd.
Als het ontvankelijkheidsvereiste niet wordt opgenomen, heeft dat ongewenste
gevolgen. Eenderde van de capaciteit van het OM wordt bijvoorbeeld aan verkeershandhaving
besteed. Daar gaat gigantisch veel tijd in zitten. Men vindt dit ook leuk,
want hierdoor worden de parketten groter en ontstaan er meer promotiemogelijkheden.
Daar gaan verkeerde prikkels van uit. Ik wil een prikkel die precies tegengesteld
werkt.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dit is een interessant punt. Wat mij betreft, kan de bestuurlijke boete
worden uitgebreid tot verkeersovertredingen. Ik vind het echter te ver gaan
om het OM te verbieden om die zaken aan te pakken. In sommige gevallen
is een strafrechtelijke aanpak beter.De heer Wolfsen (PvdA):Ik ben het met u eens. Ik zou het graag zo geformuleerd willen zien dat
het OM pas ontvankelijk is als alle bestuursrechtelijke middelen zijn uitgeput
en als er andere aan het algemeen maatschappelijk belang ontleende redenen
zijn om iemand voor de strafrechter te brengen. Dat moet dan wel de uitzondering
zijn die de regel bevestigt.De heer Dittrich (D66):Op zichzelf ben ik het wel met u eens, maar ik kan mij ook voorstellen
dat de richtlijnen voor het OM aangepast worden. Als dit wordt opgenomen in
het Wetboek van Strafvordering, moeten er vervolgens allerlei uitzonderingsbepalingen
worden geformuleerd. Het aanpassen van de richtlijnen lijkt mij slagvaardiger.De heer Wolfsen (PvdA):Het zou mooi zijn als dit via de richtlijnen geregeld kan worden, maar
ik denk dat een verplichting beter werkt. Een richtlijn is te vrijblijvend.
Men kan een convenant sluiten, maar dit hoeft niet. Ik wil expliciet aangeven
dat strafrechtelijke vervolging geboden is als een soort laatste middel, dus
als iets anders niet helpt. Ik ben voor een steviger aanpak.De heer Dittrich (D66):Het kan bijvoorbeeld om een recidivist gaan. Op een gegeven moment moet
daarbij het strafrecht een rol spelen omdat afdoen via een bestuurlijke boete
niet langer werkt. Dit moet dan in het Wetboek van Strafvordering geregeld
worden.De heer Wolfsen (PvdA):Nee. In de bepaling moet staan dat eerst alle bestuursrechtelijke middelen
uitgeput moeten zijn voordat het OM ontvankelijk is. Ik sluit ook aan bij
de wens van de minister, namelijk het hanteren van een motiveringsverplichting.
Het OM moet motiveren waarom het tot vervolging is overgegaan. In het voorbeeld
kan het OM tegen de rechter zeggen dat deze mijnheer vervolgd wordt omdat
het een recidivist is en dat er een groot maatschappelijk belang mee gemoeid
is.Mijn laatste punt betreft de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van
de machtigste speler in het Wetboek van Strafvordering, namelijk het OM. Ik
laat de rechter maar even onbesproken, want die kan pas in actie komen als
het OM presteert. Voor de positie van de rechter verandert niet zo heel veel.
Het OM krijgt een meer centrale rol en krijgt ook meer bevoegdheden. Er kan
gewerkt worden met meer open normen. Het krijgt iets meer vrijheid. Houden
de verantwoordingsplicht en het toezicht, intern en extern, daarmee gelijke
tred? Knigge schrijft in een van zijn inleidingen dat Strafvordering 2001
begint en eindigt met het legaliteitsbeginsel; het eerste artikel van het
Wetboek van Strafvordering: strafvordering heeft alleen plaats op de wijze
bij de wet voorzien. Dat is ook de rechtsstaat waar de heer Van Haersma Buma
het over had. De overheid moet zich houden aan het recht, dus ook het OM.Toen wij daarover in de fractie spraken, kwamen er belangrijke vragen
boven. Zo neemt de discretionaire ruimte van het OM toe. Het OM krijgt veel
meer beleidsvrijheid en mag nog meer zaken zelf afdoen. Die zaken blijven
dus binnen het OM. Het OM krijgt de mogelijkheid zaken af te doen via een
OM-beschikking, maar wie controleert dat allemaal? Als je bevoegdheden hebt,
kun je die op een bepaalde manier gebruiken. Je kunt ook afzien van het gebruik
van bevoegdheden. Als je bevoegdheden hebt, kun je daarover contracteren?
Over deals met criminelen is in het verleden al vaak gesproken, maar je kunt
misschien ook een deal sluiten met een gewone getuige. Bij transacties kun
je afspraken maken. Je kunt geld geven aan tipgevers. Waaraan denkt de minister
bij het opzetten van dit wetboek? Wij moeten daaraan straks het wetsvoorstel
OM-beschikking toetsen. Hoeveel ruimte heeft het OM om te kunnen contracteren
over de bevoegdheden die het heeft?Ik wil het illustreren aan de hand van een voorbeeld. Ik las recentelijk
een uitspraak van de Hoge Raad. Het OM had een deal gesloten met een veroordeelde
dat geen ontnemingsvordering zou worden ingesteld. De zaak wordt voorgebracht,
er komt bewijs uit en de man legt een getuigenverklaring af. De Hoge Raad
zegt dan dat dit bewijs mag worden gebruikt, omdat het in de openbaarheid
is gebeurd. Er is weliswaar een deal gesloten, misschien zelfs in strijd met
de richtlijnen, maar het is zo in het openbaar gebeurd dat het bewijs gebruikt
mag worden in deze strafzaak. In de pers lees je dan: rechter akkoord met
sluiten deals. De rechter zegt dat echter helemaal niet. Hij zegt dat je dit
als bewijs mag gebruiken.Als de officier heeft gehandeld in strijd met het recht of met de interne
richtlijnen, wie corrigeert dat dan? Je mag het als bewijs gebruiken, hoewel
het waarschijnlijk in strijd is met het Wetboek van Strafvordering en met
de richtlijnen. Wat gebeurt er dan? Ziet iemand erop toe? Het is belangrijk
dat te weten. Stel je voor dat de officier een transactie sluit die niet meer
in de openbaarheid komt, dan toetst niemand dat meer. De prikkel is nu misschien:
als iemand veroordeeld wordt, is iedereen tevreden. Mogelijk maakt zo'n officier
zelfs promotie, omdat er iemand opgesloten wordt, terwijl hij feitelijk in
strijd met het recht handelt. Hoe gaat dat op dit moment? Houdt de minister
daar toezicht op? Zijn er commissies voor? Wordt er ooit intern disciplinerend
en corrigerend opgetreden? Ik heb geen idee.Mevrouw Griffith (VVD):Ik word misschien een beetje persoonlijk, maar ik meen dat de heer Wolfsen
in zijn vorige leven rechter was.De heer Wolfsen (PvdA):Ik ben dat inderdaad ooit geweest.Mevrouw Griffith (VVD):Ik neem aan dat u ook het openbaar ministerie heeft gecontroleerd op de
uitvoering van zijn taken.De heer Wolfsen (PvdA):Alleen maar.Mevrouw Griffith (VVD):Als u de minister van Justitie nu vraagt wie het openbaar ministerie bij
de bewijsvoering controleert, dan is dat volgens mij de rechterlijke macht.
De minister is de politiek eindverantwoordelijke voor het openbaar ministerie.
Het is al vaker voorgekomen dat de Kamer de minister op het matje heeft geroepen
voor strafzaken die zich in de praktijk hebben voorgedaan. Ik begrijp uw vraag
niet over wie wie controleert. Kunt u iets duidelijker zijn?De heer Wolfsen (PvdA):Ik ben met u eens dat de officier van justitie op twee manieren wordt
getoetst. De eerste is door de rechter, maar alleen voor hetgeen aan de rechter
wordt voorgelegd. In de casuspositie die ik zo-even beschreef,
controleert de rechter alleen of er voldoende bewijs is om iemand te kunnen
veroordelen. Als dat bewijs eventueel verkregen is in strijd met het recht
of in strijd met het schenden van een recht waardoor de verdachte niet in
zijn belangen is geschaad, dan zegt de rechter dat dit bewijs wel gebruikt
mag worden tegen deze verdachte, omdat het schenden van dit recht diens belangen
niet schaadt. Het schenden van dat recht kan wel de belangen van iemand anders
schaden.Ik geef een ander voorbeeld uit het vreemdelingenrecht. Er wordt een vreemdeling
opgepakt door bij iemand illegaal binnen te lopen. Men loopt bij u binnen,
mevrouw Griffith, in strijd met het huisrecht. Uw grondrecht wordt geschonden.
Vervolgens wordt er bij u een illegaal aangetroffen, bijvoorbeeld de heer
Buma. De heer Buma zegt dat hij onrechtmatig wordt aangehouden, omdat hij
gevonden kon worden door een grondrecht te schenden. De rechter zal daarop
zeggen: het is een mooie redenering; natuurlijk is het grondrecht van mevrouw
Griffith geschonden, maar daardoor bent u, mijnheer Buma niet in uw rechten
geschaad, want het gaat niet om uw grondrecht, maar dat van mevrouw Griffith.
Voor de beoordeling van de rechter is dat argument irrelevant. Toch is uw
grondrecht geschonden. Wie controleert dat dan? Wordt er dan intern disciplinair
opgetreden, wordt die agent er door het openbaar ministerie op aangesproken?
Ik heb geen idee.Hetzelfde geldt in het andere voorbeeld dat ik zojuist noemde. Het openbaar
ministerie sluit onrechtmatig een deal met een crimineel en de rechter zegt
dat het bewijs dat daaruit voortkomt, wel gebruikt mag worden. Die strafzaak
wordt dus gewoon afgedaan. Toch heeft de officier de wet overtreden. De rechter
maakt dat verder niet uit, want voor de verdachte is dat niet van belang.
Wie corrigeert dat dan?Mevrouw Griffith (VVD):Volgens mij haalt u twee dingen door elkaar.De heer Wolfsen (PvdA):Nee, uit elkaar.Mevrouw Griffith (VVD):Enerzijds spreekt u over onrechtmatig verkregen bewijs. Er zijn vele uitspraken,
ook van de rechter, over de vraag hoe daar tegenaan gekeken moet worden en
of het bewijs dan ongeldig wordt verklaard. U doelt echter volgens mij op
het geval waarin iemand anders slachtoffer of benadeelde wordt van een proces
waarbij het openbaar ministerie optreedt. Het is dan inderdaad een zeer interessante
vraag, wat er met het slachtoffer of de benadeelde of de direct betrokken
derde moet gebeuren in het kader van een proces waarin er geen sprake is van
schade. Is er wel schade bij onrechtmatig overheidsoptreden, bijvoorbeeld
omdat de politie ten onrechte een huis is binnengegaan en de vloerbedekking
heeft losgetrokken of de deur ingetrapt, dan kan er bij de rechter een beroep
worden gedaan op de regeling daarvoor. U spreekt nu volgens mij over het geval
waarbij er geen sprake is van schade, maar wel een inbreuk op grondrechten
is gemaakt. Ik begrijp dat u daar een oplossing voor zoekt.De heer Wolfsen (PvdA):U spreekt over onrechtmatig verkregen bewijs, maar onrechtmatig is altijd
relatief, gerelateerd aan de belangen van degene die zegt dat zijn grondrecht
is geschonden. Een voorbeeld: u wordt illegaal getapt en daarmee komen er
bewijzen tegen de heer Van Haersma Buma. De heer Van Haersma Buma kan dan
stellen dat er een grondrecht is geschonden, maar hem kan dan worden tegengeworpen
dat niet zijn grondrecht is geschonden, omdat het niet zijn telefoon was die
illegaal is getapt. U kunt echter wel terecht stellen dat het openbaar ministerie
uw grondrechten heeft geschonden, maar hoe gaat het daar dan verder mee? Een
ander voorbeeld: de al genoemde deal met een crimineel. Als het openbaar ministerie
nog meer bevoegdheden krijgt, zou het een deal met een crimineel kunnen sluiten
die inhoudt dat tegen die crimineel geen strafvervolging en ook geen ontneming
van het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt ingesteld, met als tegenprestatie
dat die crimineel bewijs levert tegen een derde. Dit geheel blijft dan helemaal
binnen het openbaar ministerie.Mijn punt is dus dat de interne controle op orde moet zijn, als het openbaar
ministerie nog meer bevoegdheden en nog meer macht krijgt. In de genoemde
casus heeft het openbaar ministerie waarschijnlijk in strijd met alle richtlijnen
een deal met de crimineel gesloten, waarna die deal leidt tot een veroordeling.
Ik vrees dat de minister daar niet tegen zal optreden en dat ook de procureurs-generaal
dat niet zullen doen. Sterker nog: waarschijnlijk heeft de man of vrouw een
beloning gekregen. Opnieuw klemt dan de vraag, hoe het zit met de interne
controle. Ik zou de minister willen vragen hoe vaak er het afgelopen jaar
intern corrigerend is opgetreden.De voorzitter:Nee, u hebt een vraag van mevrouw Griffith gekregen en daarop kunt u antwoorden.
U moet dan niet uw inbreng nog verder verlengen door er een vraag aan de minister
aan te koppelen. Ik geef nu de heer Dittrich gelegenheid om u nog een vraag
te stellen.De heer Dittrich (D66):Het voorbeeld van controle op illegalen bij mevrouw Griffith thuis, waarbij
de heer Van Haersma Buma wordt aangetroffen, is niet zo goed gekozen met het
oog op de nieuwe Vreemdelingenwet die wel degelijk de nodige mogelijkheden
biedt om mensen op te sporen. Begrijp ik goed dat u eigenlijk zegt dat u in
de kolom van het openbaar ministerie een soort van disciplinaire toets mist,
in het geval zich de situatie heeft voorgedaan dat iets wel gebruikt mag worden,
maar eigenlijk in strijd is met de regels van het recht? U gaat ervan uit
dat dit dan niet doorwerkt in het openbaar ministerie en dat een officier
van justitie dus een volgende keer weer precies hetzelfde kan doen. Volgens
u zou daar interne controle op moeten worden uitgeoefend. Is dat wat u zegt?De heer Wolfsen (PvdA):Ja, precies.De heer Dittrich (D66):Dan is het terecht om dit punt hier aan te kaarten en aan de minister
van Justitie te vragen hoe dat zit. Met dit debat sijpelt het immers ook al
door in de kolom van het openbaar ministerie. Mijn vraag aan u is dan: wilt
u dat daarvoor een regel wordt opgesteld, of wilt u dat de rechtsstatelijkheid
ook een discussiepunt wordt binnen de kolom van het openbaar ministerie, voorzover
dat al niet het geval is?De heer Wolfsen (PvdA):Ik doel met name op het laatste, want als iemand zich aan
de wet moet houden, is dat natuurlijk het openbaar ministerie. Ik ben van
nature geneigd om mee te gaan met de stelling dat het goed is om efficiënter
te werken en daartoe meer bevoegdheden aan het openbaar ministerie te geven.
De driestromenmodellen in het project Strafvordering 2001 vind ik mooi: heel
veel zaken door het openbaar ministerie laten afdoen. Dan moet echter de interne
controle goed op orde zijn. De robuuste rechtsstaat, zoals de heer Van Haersma
Buma het noemt, geldt ook voor het OM. Je hebt de "crimefighters" en de "due
process"-aanhangers (de magistraten) en binnen die stromingen heb je dan nog
weer rekkelijken en preciezen. Een rekkelijke crimefighter is een soort juridische
buitendienst van de politie, terwijl er bijna geen verschil is tussen een
precieze magistraat en een rechter. Ik geef de voorkeur aan een precieze crimefighter
en een rekkelijke magistraat die enigszins speels opereert binnen het OM.
De buitengrenzen zou ik echter niet te dicht willen naderen. Maar wie bewaakt
dat?De heer Van Haersma Buma (CDA):U wilt vooral nieuwe regels creëren, want de algemene beginselen
van een behoorlijk procesrecht, waar u het over had, zullen moeten worden
opgeschreven. Verder wilt u een ontvankelijkheidsvereiste en meer interne
verantwoording. Ook die zaken vergen extra regels. Het gaat echter bij het
project Strafvordering 2001 toch niet over het OM maar om het verbeteren van
de gehele strafrechtspleging? Als je efficiënter wilt werken en meer
zaken wilt kunnen afdoen, moet je minder in plaats van meer regels hebben.De heer Wolfsen (PvdA):Bij de strafvordering gaat het om de toerusting van het belangrijkste
apparaat dat zich bezighoudt met het bestrijden van criminaliteit. Ik vind
dan ook dat moet worden geregeld wanneer het OM wel en niet in actie mag komen.
Ik wil niet meer regels, maar ik wil betere regels. Willekeur moet worden
voorkomen. Het OM is voor mij de cruciale speler als het gaat om het bestrijden
van criminaliteit. Dat kan ook niet anders als je het beziet in de context
van strafvordering.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. In 1994 gaf minister Sorgdrager opdracht om het Wetboek van
Strafvordering te herzien. Dat was in een periode waarin er vanuit allerlei
geledingen in de samenleving op werd aangedrongen om strafvordering op een
integrale manier en niet hapsnap aan te pakken. Kort daarop kwam er de parlementaire
enquête naar de opsporingsmethoden en kwam er uitgebreide wetgeving
in procedure. In die periode leek de roep om een integrale herziening wat
te verstommen. Mijn fractie is echter van mening dat de noodzaak daartoe nog
steeds bestaat. Daarom ben ik erg blij dat deze minister dat heeft opgepakt
en dat wij al die rapporten hebben kunnen bekijken. Ook ben ik blij dat men
er in de wetenschappelijke wereld gewoon mee is doorgegaan. Wij vinden het
erg belangrijk dat het Wetboek van Strafvordering wordt herzien.De minister schrijft in zijn begeleidende brief dat het vernieuwde wetboek
zeker zal bijdragen aan een doelmatige en effectieve bestrijding van criminaliteit.
Kan hij mij dat even uitleggen? Criminelen laten zich over het algemeen weinig
gelegen liggen aan wat er in een wetboek staat. Het Wetboek van Strafvordering
is bovendien vooral een soort neerslag van de organisatie die zich bezighoudt
met het afdoen van strafbare feiten. In het woord "bestrijden" zit ook iets
van het voorkomen van criminaliteit en ik denk niet dat een wetboek zoveel
invloed zal hebben.De kern van het strafproces is het naar boven brengen van de waarheid.
Dit kan nooit de absolute waarheid zijn, maar bijvoorbeeld via het verhoren
van getuigen, van de verdachte en ook van deskundigen, komt een beeld naar
voren dat de strafrechtelijke waarheid is. De laatste jaren staat die strafrechtelijke
waarheid onder druk. Een verdachte kan in hoogste instantie, bijvoorbeeld
ook nog door de Hoge Raad, veroordeeld zijn, maar de vraag is dan nog steeds
gewettigd of dit betekent dat hij het misdrijf heeft begaan. De Puttense moordzaak
is er natuurlijk een legendarisch voorbeeld van dat de strafrechtelijke waarheid
op een zeker moment kan worden vervangen door een andere strafrechtelijke
waarheid. De veroordeelde zwagers uit Putten werden alsnog vrijgesproken.Dit roept mij bij de vraag op of de regeling van herziening van strafvonnissen
in het wetboek ook niet zelf aan een herziening toe is. In de stukken die
het kabinet aan de Kamer heeft gepresenteerd, wordt hierover niet gerept.
In de wetenschap gebeurt dit wel en in de wetenschap wordt ook veel en snel
vooruitgang geboekt. Een wetenschappelijk inzicht, bijvoorbeeld het feit dat
een bepaalde stof iemand kan vergiftigen en dat dit tot de dood kan leiden,
kan op een gegeven ogenblik een soort communis opinio zijn in de wetenschap,
maar na een aantal jaren kan dit denkbeeld helemaal veranderd zijn. Op grond
van de huidige regeling kun je dan niet een definitief strafvonnis herzien.
Wij zouden graag zien dat dit wordt verruimd. Ik verwijs dan ook naar het
artikel van prof. Knoops in het Nederlands Juristenblad. Hij is advocaat in
Amsterdam en hoogleraar in Utrecht.De structuur van het wetboek kan redelijk overeind blijven, schrijft de
minister, maar er dient wel een grondige herpositionering plaats te vinden.
Wij zij het hiermee van harte eens. Wij zijn ook een groot voorstander van
de positionering van het slachtoffer in het strafproces. Nu speelt het slachtoffer
geen wezenlijke rol; hij hangt er eigenlijk maar een beetje bij. Wat mijn
fractie betreft moet het slachtoffer inderdaad een aparte titel of afdeling
in het wetboek krijgen. Hij moet spreekrecht krijgen, een informatierecht
en een schadeclaimrecht, uitgebreider dan het nu is geregeld. Wij vinden het
belangrijk dat het slachtoffer een wezenlijke rol in het strafproces zal spelen
zonder dat het centrale uitgangspunt van het strafproces teloorgaat, namelijk
de verdachte en de vraag of de verdachte het misdrijf heeft begaan en wat
zijn motieven zijn geweest. Het is echter duidelijk dat de positie van het
slachtoffer moet worden versterkt. Dit zien wij terug in de voorstellen van
beide professoren.In de brief van de minister aan de Kamer lees ik dat er in het najaar
van 2004 een begin zal worden gemaakt met de uitwerking van het kernprofiel
van het slachtoffer. Wat betekent dit in wetgevingstermen? Betekent dit dat
als het kernprofiel is uitgewerkt, er een voorstel of notitie de wereld wordt
ingezonden waarop allerlei organisaties kunnen reageren? Betekent
dit dat wij pas een wetsvoorstel in 2005, 2006 of 2007 tegemoet kunnen zien?
In ieder geval kan ik meedelen dat de initiatiefnemers van het wetsvoorstel
Spreekrecht voor slachtoffers in de rechtszaal, na dit debat de behandeling
in de Eerste Kamer willen voortzetten met de beantwoording van de schriftelijke
vragen die de Kamerfracties daar hebben gesteld.Mevrouw Griffith (VVD):Ik wil nog even terugkeren naar een eerder punt. De heer Dittrich sprak
over een artikel van prof. Knoops waarin wordt gevraagd om verruiming van
bevoegdheden. Volgens mij staat dit in het kader van de discussie over het
legaliteitsbeginsel, over de vraag wat je al of niet in de wet zal vastleggen.
Het is mij niet helemaal duidelijk wat de heer Dittrich bedoelt. Misschien
kan hij zijn standpunt nog verder toelichten?De heer Dittrich (D66):Ik doel op de herziening van de kracht van een gewijzigd strafvonnis,
zoals bij de Puttense moordzaak. In deze zaak kwamen nieuwe feiten aan het
licht die ertoe hebben geleid dat het definitieve vonnis in deze zaak werd
opengebroken door een herziening.In de juridische literatuur wordt op dit moment een discussie gevoerd
over de vraag of de wet niet te beperkt is en of het mogelijk moet worden
om een definitief vonnis te herzien als wetenschappers tot een ander inzicht
zijn gekomen. Ik wil geen specifieke strafzaken als voorbeeld noemen, omdat
die misschien nog in behandeling zijn, maar ik denk dat ook zonder die voorbeelden
duidelijk moet zijn dat deze discussie terecht is opgestart. In het buitenland,
maar ook in Nederland, is namelijk gebleken dat de rechter na een nieuwe beoordeling
tot vrijspraak kan besluiten. Ik denk al met al dat dit een punt van zorg
in de materiële waarheidsvinding moet zijn voor de medewetgever.Voorzitter. De komst van moderne technieken heeft nog niet geleid tot
een concrete reactie van de regering op de inpassing daarvan in het strafproces.
De fractie van D66 is bijvoorbeeld een groot voorstander van het opnemen met
video van politieverhoren bij belangrijke zaken. Waarom wordt daar op dit
moment geen regeling voor getroffen? Een aantal hoogleraren heeft hiertoe
een voorstel gedaan. De regering heeft daar echter niet op gereageerd. Verder
heeft het kabinet hierop in de beantwoording van mijn schriftelijke vragen
heel afhoudend gereageerd. Mijn fractie houdt er echter aan vast dat verhoren
bij belangrijke zaken als levensdelicten en geweldsdelicten standaard op video
moeten worden opgenomen. In de praktijk gebeurt dat soms al, maar er zijn
allerlei voorbeelden, onder meer de Puttense moordzaak, die laten zien dat
die opnames vaak nodig zijn voor het strafproces.Mevrouw Vos (GroenLinks):Vindt u dat rechtshulpverleners aanwezig moeten zijn bij politieverhoren?De heer Dittrich (D66):Nee, althans niet bij het eerste verhoor. Ik weet dat sommigen vinden
dat er ruimschoots toegang moet zijn van rechtshulpverleners tot de verdachte.
Ik ben echter van mening dat de advocaat van de verdachte in beginsel niet
bij het politieverhoor aanwezig moet zijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):De Kamer moet het wetsvoorstel inzake de bekennende verdachte nog behandelen,
maar daarop vooruitlopend wil ik u toch vragen of u vindt dat bij een dergelijke
verdachte de rechtshulpverlener vanaf het eerste moment aanwezig moet zijn.De heer Dittrich (D66):Daarbij gaat het bijvoorbeeld over contacten tussen de advocatuur en het
openbaar ministerie, voordat het strafproces is begonnen. Als een verdachte
via zijn advocaat aan de officier van justitie kenbaar maakt dat hij een bekentenis
wil afleggen, is het van belang dat de rechtshulpverlener van begin af aan
aanwezig is. In een dergelijk geval is immers de vraag aan de orde in hoeverre
het aanbod van de verdachte vrijwillig tot stand is gekomen en of hij de gevolgen
van eventuele afspraken kan overzien.Voorzitter. Mijn fractie is voorstander van televerhoor bij raadkamerzittingen.
Hierdoor wordt namelijk zittingscapaciteit en vervoerscapaciteit uitgespaard.
Verder wordt zo voorkomen dat rechters moeten wachten op verdachten die niet
op tijd aangeleverd worden. Hierover heb ik niets in de stukken terug kunnen
vinden. Ik wil de discussie over camera's in de rechtszaal niet opnieuw oprakelen.
Het moge echter duidelijk zijn dat mijn fractie een voorstander is van een
verruiming van de mogelijkheden daartoe. Zo zouden wij het een goede zaak
vinden als een openbare rechtszitting op camera opgenomen kan worden en later
voor een deel kan worden uitgezonden. Hierover moet de wetgever bij een herziening
van de strafvordering in beginsel ook een uitspraak doen.De heer Van Haersma Buma heeft gesproken over DNA-technieken. Ook mijn
fractie vindt het belangrijk dat die in het wetboek terugkomen.In de stukken wordt weinig aandacht besteed aan de rechten van de verdachte.
Wij leven natuurlijk ook in een tijd dat die positie niet meer centraal staat.
Wij mogen echter niet vergeten dat het Wetboek van Strafvordering misschien
wel een eeuw mee zal moeten gaan. De positie van de verdachte zal daarom goed
moeten worden bezien. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan het recht van de verdediging
om getuigen voor te dragen om te worden gehoord op de strafzitting. Op dat
punt is een wetsvoorstel in voorbereiding. Als algemene notie geef ik mee
dat de huidige regeling vreemd is; de advocaat van de verdachte moet aan de
officier van justitie opgeven welke getuige hij wil horen op het strafproces
en vervolgens kan de officier van justitie bepalen dat die getuige niet gehoord
wordt omdat daarmee naar zijn mening niet wordt bijgedragen aan waarheidsvinding.
De advocaat van de verdachte moet in dat geval op de strafzitting bezwaar
tegen die beslissing maken. Als de zittingsrechter het toch belangrijk acht
dat meer getuigen worden gehoord, wordt de zitting aangehouden. Op die manier
wordt veel zittingscapaciteit verbruikt waardoor vertraging in het strafproces
ontstaat. Ik stel daarom voor om te kijken naar een vorm van "mini-getuigenconflictbeslechting",
analoog aan de mini-instructie. Een verschil van mening over het horen van
meer getuigen tussen de advocaat van de verdachte en de officier van justitie
kan in dat geval aan een rechter worden voorgelegd, los van de zittingsrechter,
zodat de zitting op de geplande datum kan doorgaan. Dat zou veel tijd schelen en wellicht de materiële waarheidsvinding ten goede komen.De heer Wolfsen (PvdA):Waarom omarmt u niet gewoon het idee dat in het project staat om in alle
gevallen een instructiezitting te houden? De zittingsrechter bepaalt dan wie
er worden gehoord, enzovoort. Dat lijkt mij efficiënter.De heer Dittrich (D66):Dat idee is door ex-hoofdofficier Vrakking naar voren gebracht en met
klem verdedigd. Ook anderen hebben zich daarover uitgesproken. Dat lijkt in
beginsel een goed idee te zijn en wij hebben daar in de Kamer al eens over
gesproken. Daarmee kunnen echter wel vertragingen ontstaan. Een instructiezitting
vergt weliswaar geen intensieve bestudering van het dossier, maar het moet
wel worden voorbereid. Ik spreek over een concreet conflict over het al dan
niet horen van getuigen en ik vraag mij af of dat punt een goede plaats kan
krijgen in de instructiezitting. Ik sta achter het idee van de instructiezitting,
hoewel daar uitzonderingen op mogelijk moeten zijn.Ik kom graag te spreken over de herpositionering van de rol van de officier
van justitie. Wij hebben in het debat over de rechtsstaat vorige week gesproken
over het opportuniteitsbeginsel. Dat debat zal ik nu niet herhalen; dat wordt
binnenkort vervolgd. Ik constateer wel dat in de samenleving steeds meer behoefte
is aan een soort mengvorm: een officier van justitie die ook civielrechtelijk
aan de slag kan. Ik zal een voorbeeld noemen. In een buurt die geterroriseerd
wordt, is het soms belangrijk dat een officier van justitie namens de buurt
civiele vorderingen doet omdat concrete aangevers/getuigen te bang zijn om
tegen iemand in het geweer te komen. Ik kan mij voorstellen dat bekeken wordt
in hoeverre die mengvormen in het Wetboek van Strafvordering kunnen worden
ingepast. Dat betekent ook dat er misschien een ander arsenaal aan sancties
ingeschreven moet worden. Ik denk aan het voorstel dat D66 graag doet om een
verhuisplicht in te lassen, ook in strafrechtelijke procedures. Ik vind daar
niets van terug in de reactie van de regering. Misschien was het te gedetailleerd
voor de brief maar ik vraag de minister om daarop in te gaan en het mee te
nemen.De minister gooit het voorstel van de professoren over amicus curiae,
de vriend van het gerecht, in de prullenbak. In het buitenland krijgen rechtbanken
op een gegeven moment advies uit wetenschappelijke hoek zonder dat het om
een getuige-deskundige gaat. Ik wijs in dit verband op het internationaal
oorlogsrecht, het Joegoslavië-tribunaal en het Internationaal Strafhof.
Ik vraag mij af waarom de minister dit terzijde schuift. Het kan interessant
zijn om verdere gedachten daarover te ontwikkelen. Sommige mensen uit de samenleving
stellen voor om burgers te betrekken bij een strafzitting en advies uit te
laten brengen aan de rechter over zaken als crime passionel en de strafmaat
daarvan, teneinde de samenleving beter te betrekken bij de strafoplegging
en de hoogte van de strafmaat. Zou de minister daarop, nu of op een ander
moment, willen reageren?Het voorstel van het kabinet over het driesporenmodel is heel belangrijk
en wij onderschrijven het in zijn algemeenheid. Het komt echter op de uitwerking
aan. Wij ondersteunen ook dat er een gerechtelijk vooronderzoek blijft bestaan.
Ook daartoe wachten wij de voorstellen af.Tot slot merk ik op dat wij de internationale en Europese dimensie in
het geheel hebben gemist. Op Europees niveau wordt er steeds meer samengewerkt.
In ander verband voeren wij discussies over een Europese officier van justitie
en wat zijn of haar bevoegdheden zouden zijn. Wij lezen daarover in de stukken
echter niets terug. Dat geldt ook voor internationale rechtshulpverlening
en hoe die beter te stroomlijnen is en past in strafvordering. Wil de minister
op die dimensie ingaan?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Dit is een hoofdlijnendebat over een algemeen kader herziening
Wetboek van Strafvordering. Daarom beperk ik mij tot de hoofdlijnen. Ik zal
vooral ingaan op een aantal punten die ik misschien wat hapsnap uit de brief
van de minister heb gepikt. In deze brief geeft de minister zijn reactie op
hoofdlijnen op de richting waarin de herziening op onderdelen van het Wetboek
van Strafvordering volgens het kabinet moet gaan naar aanleiding van het onderzoek
van de hoogleraren Knigge en Groenhuijsen. Ik sluit mij aan bij collega Wolfsen
en anderen die hun waardering hebben uitgesproken voor het vele werk dat al
is verricht in het kader van het project Strafvordering 2001.Het kabinet kiest voor een herziening op onderdelen van het Wetboek
van Strafvordering, in plaats van een volledige herziening van het wetboek.
Dat zou te omvangrijk zijn en te veel werk kosten. Tegelijkertijd geeft de
minister aan dat die gedeeltelijke herziening waarschijnlijk eveneens meerdere
kabinetsperioden zal doorlopen. Ik vroeg mij daarom in gemoede af waarom dan
niet wordt gekozen voor een algehele herziening. Het element tijdwinst lijkt
minder zwaar te wegen in de visie van het kabinet zelf. Voor de bevordering
van de eenheid, eenvoud en de samenhang van een Wetboek van Strafvordering
zou het goed zijn om het in één keer goed aan te pakken en het
hele wetboek op de schop te nemen. Het is niet ondenkbaar dat de lappendeken–
een term die in de stukken voorkomt – die nu bestaat, daardoor niet
wordt weggenomen. Het valt niet te voorzien dat het nog erger zal worden,
maar het is niet uitgesloten. Als je op onderdelen tot een ingrijpende herziening
gaat komen, dan loop je de kans dat de samenhang wegdrijft. Waarom niet gewoon
een nieuwe deken aangeschaft, in plaats van de oude lappendeken deels te herstellen
en op te lappen? Het blijft dan een lappendeken. Graag een reactie van de
minister op die gedachtegang, want het kan zinnig zijn hierover te spreken
tijdens een hoofdlijnendebat, vóórdat wij straks afzonderlijke
voorstellen inhoudelijk gaan bespreken.Het valt mij op dat de minister aangeeft dat de onderzoekers op een aantal
terreinen voorstellen hebben gedaan, die ook worden beschreven, terwijl in
de notitie vooral de nadruk ligt op de herstructurering van het voorbereidend
onderzoek. Dit is een apart hoofdstuk in de brief van de minister. Het is
mijn fractie niet helemaal duidelijk waarom zo nadrukkelijk de prioriteit
bij die herstructurering wordt gelegd. Valt er nog, zo vraag ik de minister,
een nadere notitie van zijn kant te verwachten over de andere onderwerpen
die in de voorstellen van de hoogleraren aan de orde komen en wanneer dan?
Voorbeelden van dergelijke voorstellen zijn de uitbreiding en inbedding van
de regeling voor buitengerechtelijke afdoening van overtredingen en lichtere
misdrijven of de aanpassing van de regeling van de betekeningsvoorschriften. Ik kom nu te spreken over het wegen van alle bij het strafproces betrokken
belangen. Dat is een belangrijke kwestie, omdat de wijzigingen die je wilt
aanbrengen daar altijd aan raken. Hierop is tijdens interruptiedebatjes al
enigszins ingegaan. Wijzigingen kunnen betrekking hebben op de positie van
het slachtoffer, de getuige, de verdachte of rechtshandhaving en waarheidsvinding
in het algemeen. Dat zijn allemaal relevante belangen die gewogen moeten worden.
De minister schrijft dat het streven naar een maatschappelijke acceptatie
van een strafrechtelijke uitspraak een factor van betekenis is bij de afweging
van die betrokken belangen bij een uitspraak.Ik begrijp wel wat de minister bedoelt, maar aan de andere kant wil ik
er de vinger bij leggen dat maatschappelijke acceptatie niet alleen afhangt
van factoren als de weging van belangen en de vraag of dit op een goede manier
wordt gedaan. Er zijn ook een heleboel factoren die met het strafproces weinig
te maken hebben maar die voor de maatschappelijke acceptatie zeer van belang
zijn. Ik wijs bijvoorbeeld op de rol van de media. Ik denk dat het belangrijk
is ons te realiseren dat wij met alleen een verschuiving in de balans bij
de weging van belangen nog niet automatisch bijdragen tot een betere acceptatie
van uitspraken van rechters in concrete situaties. Dat is namelijk maar beperkt
stuurbaar. Niettemin onderschrijf ik het belang van een heroverweging in de
zin van: hebben wij de belangen goed tegen elkaar afgewogen? Het is per slot
van rekening een wetboek uit 1926: bepaalde actoren komen nauwelijks in dit
wetboek voor, terwijl de maatschappelijke praktijk en de rechtspraktijk die
al wel laten zien. Wij moeten dus opnieuw de balans gaan zoeken. Het gaat
dan over de getuige, de verdachte, het slachtoffer en degene om wiens medewerking
wordt verzocht, alsmede het belang van het onderzoek en de opsporing.Het is waar dat in de maatschappelijke discussie deze belangenafweging
lang niet altijd als evenwichtig wordt ervaren. Dat kan zich met name op twee
punten toespitsen en dat gebeurde in dit debat ook al even, namelijk de rechten
van de verdachte en bijvoorbeeld de positie van het slachtoffer. Met name
de positie van het slachtoffer in het strafproces is al langere tijd onderwerp
van discussie. Het kan voorkomen dat het slachtoffer noch de plaats, noch
de tijd weet van het proces tegen de verdachte. Inmiddels is er in de praktijk
in de achterliggende jaren een kentering op gang gekomen, waarbij het slachtoffer
in een aantal gevallen al meer mogelijkheden heeft dan hem rechtens zijn toegekend.
Ik vind het terecht dat wij bij een herziening op onderdelen, waarbij wij
het Wetboek van Strafvordering tegen het licht houden, de ontstane praktijk
codificeren. Het primaat hoort immers bij de wetgever te liggen. Overigens
moet je niet iedere ontwikkeling in de samenleving volautomatisch in wetgeving
vastleggen. Integendeel, mijn fractie is er voorstander van dat de wetgever
soms voet bij stuk houdt en zegt: zo willen wij het nu eenmaal niet geregeld
hebben. Je moet dan gewoonweg de wet handhaven en niet aanpassen. Bij dit
soort ontwikkelingen is het echter goed om dat te laten doorwerken, omdat
de verhoudingen in het strafproces nu eenmaal gewijzigd zijn en de rol van
het slachtoffer inderdaad lange tijd onderbelicht is gebleven.Het tweede punt hierbij betreft de discussie over de privacy, de rechten
van de verdachte. Ik heb daar een aantal keren collega Van Haersma Buma op
geïnterrumpeerd, omdat ik dit een afzonderlijk belang vind. Ik deel overigens
de observatie van degenen die zeggen dat wij in de achterliggende decennia
te veel de focus hebben gericht op de rechten van de verdachte en dat ook
op dat punt een heroverweging, een bezinning, legitiem is: is dat een goede
balans geweest of zijn daardoor andere belangen in het gedrang gekomen? Die
afweging maakt mijn fractie ook bij concrete wetsvoorstellen die in dit huis
behandeld worden. Ik vind dat terecht, omdat je niet op voorhand kunt zeggen:
dat kunnen wij niet doen of die methode kunnen wij niet toepassen, want de
privacy belemmert dat. Als dat de strekking van de opmerking van de CDA-fractie
is geweest, deel ik dit.Privacy is een belangrijk grondrecht, maar grondrechten zijn bij wet in
te perken. Dat doen wij ook regelmatig. Iedere wetgeving die wij hier tot
stand brengen, heeft ook zijn effect op grondrechten. Geen
enkel grondrecht is absoluut. Waar ik echter voor wil waarschuwen, is dat
wij te gemakkelijk spreken over privacy in de zin van: die tijd hebben wij
gehad en wij moeten nu aan de andere kant van het bootje gaan hangen, waarbij
wij dan te gemakkelijk de privacy terzijde schuiven. De redenering daarbij
is: die fase van privacybescherming hebben wij achter de rug en het gaat nu
om het beschermen van de samenleving. Daarvan zeg ik: ook in een veranderde
balans blijft het van belang om in de gaten te houden dat privacy een grondrecht
is dat bescherming behoeft en waar ook aanspraak op gemaakt kan worden door
de verdachte in een strafproces. Immers, het belang van de rechtsstaat is
ook gelegen in het voorkómen dat wij, doordat wij zo graag de veiligheid
willen handhaven en de samenleving willen beschermen tegen criminaliteit,
het risico lopen de verkeerde mensen achter de dikke deur te krijgen. Ik blijf
daarom hechten aan een goed zicht op de rechten van de verdachte. Privacy
is daar een onderdeel van, maar de balans mag wat mij betreft opnieuw tegen
het licht worden gehouden. Dat doen wij ook regelmatig met alle wetsvoorstellen
en dat zal ook hier aan de orde komen. Ik wilde dit gezegd hebben, omdat ik
misverstanden zou willen vermijden over eenzijdigheden die ik ook bij andere
collega's niet graag vooronderstel. Ik heb geen behoefte aan vierkante stellingen
over grondrechten die zouden hebben afgedaan. Als de discussie in die richting
gaat, plaats ik daar graag een kanttekening bij.De onderzoekers constateren een verschuiving van het zwaartepunt van het
gerechtelijk vooronderzoek naar het voorbereidend onderzoek onder leiding
van de officier van justitie. De rol van het openbaar ministerie komt dan
in beeld. Dat betekent dat de rol van de officier van justitie van groter
belang wordt en die van rechter-commissaris van minder belang. De minister
neemt niet de conclusie van de onderzoekers over dat dit kan leiden tot opheffing
van het onderscheid tussen het gerechtelijk vooronderzoek en het voorbereidend
onderzoek. Dat is wel te betreuren. Mijn fractie staat daar opener tegenover.
Ik zie daar meer mogelijkheden dan de minister lijkt te zien. Het zou het
strafproces in ieder geval aanzienlijk vereenvoudigen, terwijl de rechter-commissaris
wel een soort toezichthoudende en controlerende functie houdt. Ik wijs in
dit verband op de voorpostrechter en de machtigingsrechter. Ik denk dat daar
meer mogelijkheden liggen dan uit de notitie van de regering naar voren komt.
Ik zou dat niet meteen willen uitsluiten. Het voorstel van de onderzoekers
is immers behoorlijk beargumenteerd op dat punt. Ik zie daarvoor wel ruimte
en zou die discussie graag willen openhouden.De heer Wolfsen (PvdA):Ik vind u wat voorzichtig over de gedachte van het afschaffen van het
GVO, mijnheer Rouvoet. Ik vind uw gedachten sympathiek, maar ik zou verder
willen gaan en gewoon zeggen: minister, probeer te bewerkstelligen dat het
GVO wordt afgeschaft, dat die voorstellen worden overgenomen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Als ik net heb uitgesproken dat ik een hekel heb aan vierkante stellingen,
dan moet ik de volgende passage niet zeggen: afschaffen die hap! Laten wij
het maar daarop houden.Ik wil er wel iets meer over zeggen. Ik had het niet gek gevonden als
de minister had gezegd dat hij het een zinnig voorstel vond, maar dat hij
wel bepaalde haken en ogen ziet en er nog eens over wil nadenken. De minister
neemt dit voorstel echter niet over. Dat vind ik jammer omdat ik wel mogelijkheden
zie en meen dat het een aanmerkelijke versimpeling zou betekenen zonder dat
wij de rechtswaarborgen kwijt hoeven te raken. Ik had liever gezien dat de
minister iets voorzichtiger was geweest en dat heb ik met de van mij bekende
voorzichtigheid geprobeerd uit te drukken, collega Wolfsen.Mijn fractie kan zich vinden in het driesporenmodel. Ik heb een beetje
aarzeling of het onderscheid tussen het eerste en het tweede spoor wel heel
helder is. De minister spreekt over een gradueel verschil. Ik denk dat dit
waar is. Het veronderstelt een driedeling die op het punt van het eerste en
het tweede spoor heel dun zal zijn. Ik vind dat niet zo heel erg. Ik vraag
de minister wel waar dit toe leidt. De minister is positief over het driesporenmodel.
Waar zal dat in de voorstellen uiteindelijk toe leiden? Overigens ben ik het
met de minister eens dat het meer een instrument is dan een fundamenteel beginsel.De minister schrijft over de herschikking van taken en bevoegdheden in
het voorbereidend onderzoek en wijst op de kernprofielen. Ik heb wel behoefte
aan meer greep op wat er nu bedoeld wordt met die kernprofielen, bijvoorbeeld
van het slachtoffer. Kan de minister indicatief aangeven waaraan hij denkt
bij kernprofielen van de verschillende deelnemers en actoren in het strafproces?Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. In 1999 is aan prof. Knigge en prof. Groenhuijsen gevraagd
om onderzoek te doen naar de grondslagen van ons strafprocesrecht. Ons strafprocesrecht
was immers sterk verouderd. In vier jaar tijd hebben veertien onderzoekers
ontzettend veel werk verricht en het project heeft geleid tot een indrukwekkende
reeks voorstellen en beschouwingen waarbij wij allemaal baat kunnen hebben.
Collega Wolfsen citeerde al uit Delikt en Delinkwent.De fractie van de VVD heeft zeer veel lof voor het werk van de onderzoeksgroep.
Wij hebben waardering voor de wijze waarop het project is ingevuld. Wij hebben
ook kennisgenomen van de zorg van de onderzoekers. Zij zeggen namelijk dat
de voorstellen niet alleen getoetst moet worden aan de bijdragen die zij leveren
aan het oplossen van de dagelijkse problemen, maar dat er ook gekeken moet
worden naar de systematische grondslagen van het Wetboek van Strafvordering.Bij de behandeling van de voorstellen zullen wij moeten trachten de balans
te vinden tussen hun principiële benadering – de achterliggende
uitgangspunten en de systematiek – en de praktische benadering van de
prangende problemen en de oplossingen die daarvoor worden gevonden. Mijn vraag
is of de minister die uitgangspunten en die zorg deelt en hoe dat zich verhoudt
met de grondslagen die ook voor hem gelden bij de prioritering en de selectie
van de onderwerpen. Hij zegt namelijk dat eerst die onderwerpen de Kamer zullen
worden voorgelegd die maatschappelijk en politiek of in de praktijk van de
rechtspleging als ernstig worden ervaren. Voorts zal een aantal
voorstellen op het terrein van verbetering, efficiency en verlichting van
de werklast voorrang krijgen. Hoe verhouden die zaken zich tot elkaar? Natuurlijk,
ook wij zijn voor het aan de orde stellen van maatschappelijk urgente onderwerpen.
Echter, je moet niet alleen maar aandacht besteden aan de alledaagse problemen.Wij kunnen ons natuurlijk vinden in het toetsingskader dat door de minister
en de onderzoekers is aangegeven. Wel vragen wij ons af of al die beginselen
worden toegepast bij de opstelling van alle wetsvoorstellen. De minister concentreert
zich in met name zijn kaderbrief maar op een paar voorstellen. Daarbij heeft
hij het voor een groot deel over het voorbereidend onderzoek. Betekent dit
dat de toetsingsgronden en de kaders ook gelden voor de andere onderzoeken
die ons straks zullen worden voorgelegd of zullen zij alleen gelden voor de
wetsvoorstellen? Helemaal aan het eind van de brief van de minister staan
een heleboel voorstellen. Zullen voor al die voorstellen dezelfde toetsingskaders
gelden?Ook is het voor mijn fractie onduidelijk op welke manier de minister de
onderlinge samenhang van al die voorstellen gestalte wil geven. Als er een
keus gemaakt zal worden aan de hand van de efficiencygedachte of de maatschappelijke
urgentie, is de vraag hoe je nog heel goed de samenhang in de gaten kunt houden.
Misschien kan de minister hier iets over zeggen.De onderzoekers hebben drie algemene uitgangspunten geformuleerd: herijking
van de positie van de verschillende actoren, het driesporenmodel en het doel
van het strafprocesrecht in combinatie met de kwaliteit van de procesvoering.
De minister spreekt met het schetsen van het algemeen kader alleen over de
herstructurering van het voorbereidend onderzoek. Komt er voor de andere onderzoeken
een ander algemeen kader? Of gelden daarvoor de drie uitgangspunten in de
brief waarover ook de onderzoekers spreken?Wij zijn er groot voorstander van dat apart aandacht wordt besteed aan
de slachtoffers, de deskundigen en de getuigen. Wij vinden dus ook dat het
Wetboek van Strafvordering toe is aan een grondige herziening, vooral vanwege
de tijd, de verandering van het criminaliteitsbeeld en allerlei maatschappelijke
bedreigingen. Er is nog wel een onderwerp waarvoor ik de aandacht wil vragen
en dat betreft de praktijk en de privacy van de getuige en het slachtoffer.
Het komt tegenwoordig heel vaak voor dat met name slachtoffers en getuigen
worden bedreigd. Hun gegevens belanden in het strafdossier, al dan niet door
de tussenkomst van de advocaat. Zou niet meer gebruik kunnen worden gemaakt
van de "de auditu"-verklaring? Die houdt in dat getuigen of slachtoffers bij
een politiefunctionaris hun verhaal doen. Wat zij die functionaris verteld
hebben, wordt dan in het strafdossier opgenomen. Tegenwoordig durven mensen
namelijk niet meer verklaringen af te leggen, omdat zij bang zijn voor bedreigingen.
Misschien kan de minister hier ook iets over zeggen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik snap deze zorg, maar het voorstel dat mevrouw Griffith
doet, brengt de verdediging in een lastige positie als die de getuigen vragen
wil stellen. Als een "de auditu"-verklaring wordt afgelegd, zou je alleen
aan de opsporingsambtenaar vragen kunnen stellen, terwijl het mogelijk moet
zijn om rechtstreeks te kunnen horen wat de wetenschap van de getuigen is.
Hoe denkt mevrouw Griffith dat probleem op te lossen?Mevrouw Griffith (VVD):Voor mij is hier ook sprake van een dilemma. Enerzijds moet de oplossing
voldoen aan de wens van directheid van ons strafstelsel: je moet partijen
met elkaar kunnen confronteren. De onderzoekers spreken in dat verband over
interactie tussen de verschillende actoren. Die interactie moeten wij bevorderen.
Ik meen evenwel dat je niet uit het oog kunt verliezen dat er getuigen en
slachtoffers zijn die bedreigd worden. De vraag is daarom als je denkt te
maken te hebben met ernstige criminelen, op welke manier je de slachtoffers
en de getuigen zou kunnen beschermen. De manier die ik aangaf, hoeft dus niet
in alle gevallen te worden gebruikt, maar mijn vraag aan de minister is in
welke gevallen je daarvan vaker gebruik zou kunnen maken.De heer Dittrich (D66):Zoudt u het eens kunnen zijn met de opstelling van D66 dat je de oplossing
van dat dilemma meer zou moeten zoeken in het gebruiken van moderne technieken,
zodat het voor de verdediging en de verdachte onmogelijk is om de getuige
te zien, de stem te herkennen enzovoorts, terwijl men wel rechtstreeks vragen
kan stellen?Mevrouw Griffith (VVD):Ik kan een beetje met u meegaan, maar ik kan mij ook voorstellen dat in
een geval waarin slachtoffer en dader al eerder met elkaar zijn geconfronteerd
of als het gaat om mensen die bij elkaar in de buurt wonen, je wel allerlei
technische apparaten kunt bedenken, maar dat de dader dan toch wel weet wie
het slachtoffer is. Dan wordt het probleem dus niet opgelost.De heer Wolfsen (PvdA):Er zijn getuigenbeschermingsprogramma's en getuigen kunnen anoniem worden
gehoord. Dat voorziet al in een bepaalde behoefte. Zoekt u nu naar een variant,
waarbij iemand wel op de zitting moet kunnen worden gehoord, maar dat zijn
personalia niet bekend worden? In mijn fractie is wel eens de mogelijkheid
besproken om iemand wel op de zitting te horen, maar alleen zijn sofi-nummer
te laten melden. Dan zijn zijn personalia niet bekend en is niet bekend waar
hij woont, maar kan hij wel face to face worden gehoord. Is dat een variant
waar u aan denkt?Mevrouw Griffith (VVD):Dat is mogelijk een oplossing. De informatie kan dan wel bekend zijn bij
het openbaar ministerie of bij de politie, maar belandt dan niet in het strafdossier.
Soms gebeurt dat echt per ongeluk en dan word je geconfronteerd met een slachtoffer
of getuige of deskundige die bedreigd wordt. Ik vind dat wij daar een oplossing
voor moeten zien te vinden.De heer Wolfsen (PvdA):U wilt de getuige dan dus niet van de zitting weghalen, maar alleen zorgen
dat zijn personalia niet bekend worden.Mevrouw Griffith (VVD):Als er aanwijzingen zijn dat een slachtoffer ernstig bedreigd wordt, kan
ik mij voorstellen dat zo iemand niet op de zitting hoeft te verschijnen en
dat andere vormen van het horen van het slachtoffer worden bedacht.De heer Wolfsen (PvdA):Dan kunnen wij de minister vragen om de sofi-nummervariant te becommentariëren.Mevrouw Griffith (VVD):Het kan een mogelijkheid zijn.Voorzitter. De minister gaat in zijn kaderbrief in op het voorbereidend
onderzoek. Ik wil kort stilstaan bij twee punten: het gerechtelijk vooronderzoek
en de positie van de dader in de fase van het voorbereidend onderzoek. Collega
Rouvoet sprak daar ook over. De minister gaat vrij kort door de bocht als
hij zegt dat hij geen aanleiding ziet om het gerechtelijk vooronderzoek af
te schaffen. Hij geeft daarvoor een vrij magere, armoedige motivering. Ik
kan nu alvast zeggen dat mijn fractie een groot voorstander is van afschaffing
van het gerechtelijk vooronderzoek. De heren Knigge en Groenhuijsen hebben
aangegeven dat de voorstellen die zij hebben gedaan, in samenhang gezien moeten
worden. Ik snap niet hoe, als maar een deel van de oplossingen zou worden
overgenomen, tot een grondige herziening van het Wetboek van Strafvordering
zou kunnen worden gekomen. Ik zie ook niet de toegevoegde waarde van het handhaven
van het gerechtelijk vooronderzoek als de bevoegdheden van de rechter-commissaris,
de officier van justitie en de politie zo ingrijpend worden gewijzigd. Kan
de minister daar kort op ingaan?Net als collega Rouvoet wil ik er niet voor pleiten nu de deur al dicht
te houden, maar ik denk dat wij in de Kamer een meerderheid hebben om over
te gaan tot afschaffing van het GVO. Dat zou heel vernieuwend zijn voor de
minister. Daarmee wordt dan niet maar een deel van de oplossingen die de onderzoekers
hebben aangedragen, overgenomen, maar wordt gekeken naar alle voorstellen
die zijn gedaan. Ik denk dat deze commissie met een grondige herziening is
gekomen, die in zijn geheel moet worden bekeken. Wij moeten namelijk inderdaad
een eeuw vooruit met ons Wetboek van Strafvordering.Over de versterking van de positie van de dader het volgende. Ik kan mij
wel vinden in de uitlatingen van de minister dat wij niet zomaar over moeten
gaan tot een verruiming van de bevoegdheden van de dader, zoals de onderzoekers
voorstellen. Je moet komen tot een afweging van de belangen van alle actoren
in het strafproces, van slachtoffer, dader en getuige. Ik wil de minister
erop wijzen dat hij in mei 2002 in een open brief een oproep heeft gekregen
om te letten op de rechten van de daders en dat hij ook in een open brief
heeft gereageerd en heeft gezegd dat hij een zeker fundamentalisme ontwaarde
en dat er een groot gevaar bestond dat steeds meer functionarissen de grondrechten
zagen als juridische dogma's. Ik wil hem eraan herinneren dat hij zei dat
juristen niet altijd bereid zijn een aantal grondslagen ter discussie te stellen
en eventueel te herijken. Wij zijn daar wel toe bereid. Ik wil hem dan ook
vragen om vast te houden aan hetgeen hij in mei 2002 in een open brief heeft
geschreven aan deze juristen.De heer Dittrich (D66):Nu doet zich iets merkwaardigs voor. U heeft gezegd dat alles in samenhang
gezien moet worden en dat er niet selectief in de voorstellen van beide professoren
gewinkeld mag worden. U noemt het te kort door de bocht dat de minister het
gerechtelijk vooronderzoek niet wil afschaffen, maar u wijst nu zelf het uitbouwen
van de rechten van een verdachte af. Het lijkt mij dat de VVD-fractie selectief
winkelt in de voorstellen van de commissie.Mevrouw Griffith (VVD):Op dit punt heeft de minister een uitgebreide argumentatie gegeven. De
stukken van prof. Knigge en prof. Groenhuijsen zijn hier ook helder over.
De argumentatie inzake het GVO was echter niet meer dan één
zin en kan dus niet als een onderbouwing worden gezien. De minister wil geen
uitbreiding van bevoegdheden in verband met slachtoffers of daders. Hij wil
ook geen inperking van de grondrechten. Ik ben een groot voorstander van een
evenwichtige belangenafweging. Ik heb geen argumenten gevonden, ook niet bij
de onderzoekers, om op voorhand al te stellen dat de bescherming van de verdachte
uitgebreid moet worden.Mijn fractie is voor het audiovisueel vastleggen van verhoren. De commissie
meent dat in het kader van de grondrechten van de verdachten al bij het eerste
verhoor een raadsman aanwezig moet zijn. De commissie suggereert om in ieder
geval dit eerste verhoor audiovisueel vast te leggen. Wij zijn daarvan een
groot voorstander vanwege de grotere transparantie en het toenemen van de
mogelijkheden voor toetsing. De minister heeft hier nog geen standpunt over
ingenomen. Wil hij dat alsnog doen?De privacyaspecten moeten opnieuw onder de loep genomen worden. Ik wijs
op de recente discussie naar aanleiding van de uitlatingen van korpschef Vogelzang.
Hierop werd vrij spastisch gereageerd door Kamerleden en door het College
bescherming privacygegevens. Men meende dat er niet aan de huidige regels
getornd mag worden. Wil de minister in een notitie de grenzen van de privacy
bij de criminaliteitsbestrijding aangeven? In bepaalde gevallen moeten buurten
gebriefd kunnen worden als een crimineel daar actief is. Er is behoefte aan
een beter evenwicht tussen privacybescherming en criminaliteitsbestrijding.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik begrijp wat u wilt, maar uw vraag is te algemeen. De fracties van de
PvdA en GroenLinks hebben schriftelijke vragen gesteld over de uitspraken
van de heer Vogelzang. Daar komt nog een reactie op. Wij moeten niet meer
notities laten schrijven dan nodig is. Wat wilt u nog meer weten?Mevrouw Griffith (VVD):Ik wil weten wat de grenzen zijn bij opsporing en privacy. Er blijkt een
groot grijs gebied te zijn. Er is een programma voor de aanpak van veelplegers,
maar wat mag er nu wel en wat niet? De politie klaagt dat zij te weinig informatie
van andere instanties krijgt. Welke belemmeringen zijn er voor een adequate
samenwerking? Ik heb het niet over het plaatsen van foto's van een verdachte
op internet. De heer Vogelzang had het alleen over een profiel. In hoeverre
mag je profielen in bepaalde wijken verspreiden? Mij gaat het om een breder
kader van de privacy. De heer Van de Pol van het College bescherming persoonsgegevens
heeft daar uitlatingen over gedaan. Hij houdt strikt vast aan de bestaande
regels. Ik ben van mening dat wij daar niet te krampachtig mee moeten omgaan.
Wij moeten discussiëren over de knelpunten.De heer Wolfsen (PvdA):Als de minister mijn vragen over het toestaan van het gebruik van foto's beantwoordt, wordt u al bediend. U zegt dat Kamerleden wat spastisch
hebben gereageerd op het gebruik van foto's. Ik voel mij daardoor ook aangesproken.
Ik heb niet spastisch gereageerd, maar het een interessante gedachte genoemd.
Bent u met mij van mening dat de korpschef wat spastisch reageerde door zo
ruw en weinig doordacht zo'n voorstel te lanceren? Als hem gevraagd werd wat
hij bedoelde, wist hij het niet. Moeten wij niet wat netter en meer doordacht
spreken over het inperken van privacy door om notities te vragen in plaats
van proefballonnetjes op te laten die niet doordacht zijn? Dat verruwt het
debat. Ik voel mij daar niet prettig bij.Mevrouw Griffith (VVD):Ik ben het met u eens dat wij moeten oppassen voor verruwing. Ik heb het
artikel in de Volkskrant gelezen waarin de uitlatingen van de heer Vogelzang
zijn opgenomen. Er is absoluut geen sprake van een proefballon. Hij heeft
heel expliciet gezegd dat de burgers betrokken moeten worden bij de bestrijding
van criminaliteit. Als voorbeeld noemde hij het houden van een buurtbriefing
waarbij hij profielen van de daders ter beschikking stelt. Het artikel in
de Volkskrant heb ik heel zorgvuldig gelezen. Het woord foto kwam niet één
keer voor. Het debat dat vervolgens losbarstte, ging over foto's op internet,
terwijl hij het had over profielen op internet. De vraag is hoe wij daar als
Kamerleden op reageren.De heer Wolfsen (PvdA):Dat was een secundair idee van de korpschef. Het aanvankelijke idee werd
ruw gelanceerd tijdens een nieuwjaarsborrel. Dat is niet goed.Mevrouw Griffith (VVD):Ik was niet bij die nieuwjaarsborrel aanwezig en weet dus niet wat hij
daar precies gezegd heeft. Ik ben uitgegaan van wat zwart op wit in de krant
stond. Ik heb mij ook niet laten leiden door wat de media riepen over het
plaatsen van foto's op internet. Ik heb eerst het artikel gelezen. Omdat ik
nergens het woord foto tegenkwam, heb ik gevraagd of hij mij precies kon vertellen
waar de discussie over ging.Ik rond af. Het Wetboek van Strafvordering kent vijf hoofdstukken waaronder
opsporing, berechting en tenuitvoerlegging. In de voorstellen mis ik het onderdeel
tenuitvoerlegging. Mijn fractie vindt het vijfde boek heel belangrijk. Wanneer
worden in het kader van de herziening van het Wetboek van Strafvordering Boek
3, Boek 4 en Boek 5 aan de Kamer voorgelegd? Het gaat mij om de samenhang
van de voorstellen.De commissie-Otte heeft voorstellen gedaan over voorwaardelijke veroordeling
en vervroegde invrijheidstelling. Deze voorstellen zouden bij de herziening
betrokken moeten worden. Je kunt wel praten over criminaliteit en criminaliteitsbestrijding,
maar bij de tenuitvoerlegging knelt het. Kan de minister daar dieper op ingaan?De herziening van het Wetboek van Strafvordering kan niet alleen bijdragen
aan het herstel van de reële band tussen theorie en praktijk. De heer
Wolfsen sprak daar ook al over. De herziening kan ten dele een bijdrage leveren
aan een doelmatige bestrijding van de criminaliteit. Mijn fractie heeft er
vertrouwen in dat met de door de onderzoekscommissie uitgevoerde onderzoeken
een wezenlijke bijdrage geleverd kan worden aan de bestrijding van criminaliteit.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Het essentiële verschil tussen een rechtsstaat en een
politiestaat is dat inperkingen van burgerlijke vrijheden door overheidsfunctionarissen
wettelijk geregeld zijn en dat er te allen tijde rechterlijk controle bestaat
op deze inperkingen. Mijn fractie waardeert het zeer dat deze minister de
strafrechtspleging wil nalopen op de praktische uitvoerbaarheid. Niemand zal
willen ontkennen dat het Wetboek van Strafvordering ook bedoeld moet zijn
als juridisch instrument om Nederland veiliger te houden en te maken. Boeven
horen achter de tralies.Voor ons wordt de kern van dit debat gevormd door de rechten van de verdachte
en de wijze waarop die geregeld zijn in onder meer het Wetboek van Strafvordering.
Boeven kunnen natuurlijk geen rechteloze burgers zijn, zelfs al zijn ze verdachten
of daders. De belangrijkste functie van het Wetboek van Strafvordering is
het geven van regels waaraan de overheid zich moet houden als ze verdachten
wil opsporen, vervolgen en laten veroordelen. Expliciet wordt de overmacht
van de overheid gebonden aan de rechtsstatelijke regels en rechterlijke controle
ter bescherming van de burger. Elk strafvorderlijk wetgevingsproduct moet
voorzien in een heldere balans tussen overheidsbevoegdheden en burgerlijke
rechtsbescherming.Op dit punt vindt mijn fractie de minister niet helder in de brief die
hij ons heeft gestuurd. Hij stelt onder meer dat onderzoeksbevoegdheden van
overheidsfunctionarissen precies omschreven behoren te zijn en geen vrijbrief
inhouden voor uiteenlopende hantering naar willekeur. Anderzijds, zo voegt
hij eraan toe, dient het onderzoek niet te worden belast met ingewikkelde
formaliteiten die slagvaardig optreden kunnen belemmeren. Ik begrijp dat de
minister tegen willekeurige strafrechtspleging is, maar ik vind dat de minister
met hetgeen ik zojuist aanhaalde, het beeld oproept dat de huidige strafrechtspleging
verzandt in proceduralia. Daarmee werkt de minister mee aan de hardnekkige
mythe onder de bevolking dat snelle en vooral sluwe advocaten het openbaar
ministerie vleugellam weten te maken door uiteenlopende procedurevoorschriften
naar hun hand te zetten, om zo hun cliënten op vrije voeten te krijgen.
De minister weet toch ook wel dat de wetgeving op vormverzuimen aan die praktijk
een einde heeft gemaakt? De minister weet mij in zijn algemene kader niet
te overtuigen dat op dit moment het grote probleem van het Wetboek van Strafvordering
is, dat het vol staat met onwerkbare procedures.Anderzijds stellen wij vast dat er ook glasheldere procedurevoorschriften
zijn die op moment straffeloos buiten toepassing blijven. Ik noem het voorbeeld
van het uitblijven van notificatie nadat personen zijn afgetapt, een zaak
waar ik schriftelijke vragen over heb gesteld. Daar is een glasheldere procedureregel
voor die zeer zinvol en noodzakelijk is, maar die op dit moment straffeloos
niet wordt nageleefd. Ik zou dan ook aan de minister willen vragen of de glasheldere
procedureregels niet sterkere naleving verdienen, naast onderzoek of er in
procedures wellicht nog wat te snijden valt.De heer Van Haersma Buma (CDA):U zei zojuist dat wij geen karikatuur moeten maken van
de rol van advocaten. U kent echter toch ook wel het verschijnsel dat op het
laatste moment nog allerlei getuigen worden opgeroepen, waardoor een zitting
verdaagd moet worden en vertraging optreedt? Zulke zaken moeten toch gewoon
aangepakt worden?Mevrouw Vos (GroenLinks):Natuurlijk zijn er advocaten die uitermate slim opereren en daarmee rechtszaken
vertragen. De vraag is echter of het beeld klopt dat het alléén
maar vertragen en traineren is en dat het allemaal niets meer te maken heeft
met een rechtvaardige en reële rechtspleging. Dat beeld wil ik in ieder
geval bestrijden. Ik ben het met u eens dat wel eens kritisch kan worden gekeken
naar de manier waarop nu een aantal zaken lopen, maar bij burgers bestaat
heel breed het beeld dat advocaten het op allerlei manieren rechters onmogelijk
maken om strafzaken in een redelijk tempo af te handelen. Dat beeld bestrijdt
mijn fractie. Natuurlijk moet ernaar gekeken worden, maar de rechtswaarborgen
voor de verdachte moeten wel in stand blijven.De heer Van Haersma Buma (CDA):Maar u wilt wel meewerken aan het weghalen van die hinderpalen, zoals
het voorstel om het oproepen van getuigen eerder te laten gebeuren?Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ga nu niet op zo'n concreet voorstel in. Ik zeg alleen dat ook mijn
fractie niet de ogen sluit voor allerlei zaken, maar wel het beeld wil bestrijden
dat het één grote pan zou zijn en dat advocaten voortdurend
zaken kunnen traineren of blokkeren, zonder enige rechtvaardige zin. Dat beeld
leeft te veel en heeft ook te vaak de overhand in de discussies. De procedures
dienen er echter in eerste instantie wel toe dat de overheid die een zaak
heeft tegen een verdachte, zich aan een aantal regels moet houden en dat de
rechtswaarborgen voor de verdachte verzekerd zijn. Dat staat bij mij voorop
en daar vraag ik aandacht voor.Mevrouw Griffith (VVD):De commissie heeft heel objectief gekeken naar de werking van het Wetboek
van Strafvordering en heeft nagegaan welke regels overbodig zijn met het oog
op een versnelling van het strafprocesrecht. Is dat ook uw uitgangspunt? Of
gaat u uit van het beeld dat advocaten het proces vertragen?Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ga uit van het beeld van de commissie. Ik spreek hier echter met de
minister die het in zijn brief had over het maatschappelijk debat over bepaalde
types rechtszaken. Ik vind dat er waarborgen moeten zijn voor de verdachte
en dat de overheid zich aan de regels op dat punt heeft te houden. Uiteraard
willen wij ook serieus kijken naar de voorstellen van de onderzoekscommissie.Voorzitter. De strafrechtspleging is voor professionals. Iedereen mag
er zijn mening over hebben, maar feit is en blijft dat de argeloze toeschouwer
op de Nederlandse rechtbanktribunes vooral een ondoorzichtig fenomeen aanschouwt.
Dat deze minister zich geroepen voelt om de wat hij de maatschappelijke onvrede
noemt te laten meewegen, vind ik enerzijds begrijpelijk maar aan de andere
kant ben ik toch ook wat terughoudend. De Nederlandse strafrechtspleging mag
immers niet worden geregeerd door de wil van de publieke opinie. Er is geen
samenleving te vinden waarin de bevolking niet de krachtdadige aanpak van
boosdoeners eist. Ik citeer hier graag uit Johan Huizinga's Herfstij der Middeleeuwen:
"Het gevoel van onzekerheid, de bange vrees, die in elke crisis het staatsgezag
smeekt om schrikbewind, was in het einde der Middeleeuwen chronisch. Zo is
het einde der Middeleeuwen de bedwelmende bloeitijd geworden van pijnlijke
gerechtigheid en justitiële wreedheid. Daar was geen ogenblik van twijfel
of de boosdoener zijn recht had verdiend. Daar was de innige voldoening over
treffende daden van justitie, door de vorst zelf verricht. Bij vlagen verhief
zich de overheid tot campagnes van straffe gerechtigheid, dan tegen rovers
en geboefte, dan tegen heksen en tovenaars, dan tegen sodomie". Zonder terug
te willen keren naar de Middeleeuwen en zonder te stellen dat er ook maar
enige echte vergelijking mogelijk is, wil ik erop wijzen dat het uiteindelijk
niet gaat om genoegdoening in de richting van de publieke opinie, maar om
het laten geschieden van gerechtigheid.De rol van slachtoffers in de strafrechtspleging is een belangrijk onderwerp.
De minister is rijkelijk vaag in wat hij daarmee wil. Wij hebben ons uitgesproken
vóór de slachtofferverklaring op de terechtzitting, want slachtoffers
mogen niet genegeerd worden door de overheid. Zij hebben immers in volle gruwelijkheid
meegemaakt wat het is om slachtoffer van criminaliteit te worden. Zij moeten
dan ook de mogelijkheid hebben – sterker nog: zij hebben het recht –
om hun gevoelens en wensen te uiten. Wij moeten echter niet uit het oog verliezen
dat het in de strafrechtspleging vooral om de verdachte moet gaan. De voorkeur
van mijn fractie gaat uit naar "empowerment" van de slachtoffers op een ander
vlak. In september 2001 heeft Femke Halsema voorgesteld om een grievengerecht
in te stellen. Slachtoffers kunnen daar, als zij er prijs op stellen, met
hun daders, als die bekend zijn, om de tafel gaan zitten om de materiële
en immateriële gevolgen van het delict te bespreken en op te lossen.
Dat lijkt mij een goed spoor om slachtoffers grip te geven op hun eigen conflict.
Ik hoor hierop graag de reactie van de minister.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Is het mevrouw Vos opgevallen dat in het kabinetsstandpunt over het WRR-rapport
de Toekomst van de nationale rechtsstaat, dat wij vorige week hebben besproken,
staat dat naar het grievenstelsel zal worden gekeken? Volgens mij is zij al
op haar wenken bediend.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik heb dit over het hoofd gezien, maar als dit zo is, vind ik het geweldig.De heer Wolfsen (PvdA):Wil mevrouw Vos bereiken dat twee mensen vrijwillig naar de rechter kunnen
stappen om de knoop door te hakken?Mevrouw Vos (GroenLinks):Dit hoeft niet zozeer de rechter zijn, maar in ieder geval een justitiële
functionaris. Als mensen ervoor kiezen om via de officiële rechterlijke
kanalen een zaak af te handelen, zouden zij in ieder geval moeten kunnen besluiten
om onder toezicht van een justitiële ambtenaar de zaak te bespreken.De heer Wolfsen (PvdA):Die mogelijk bestaat al. Je kunt als je dat wilt vrijwillig naar de kantonrechter.
Dit grievenrecht bestaat allang. Als je samen overeenkomt om naar een rechter te gaan, onverschillig van de vraag waar het om gaat, leg
je het conflict voor aan de kantonrechter en die hakt dan de knoop door. Zo
simpel is het. Die mogelijkheid is misschien vergeten, maar bestaat al heel
lang.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik heb het idee dat dit voorstel aan andere zaken tegemoet komt dan nu
praktijk is, maar ik neem die opmerking graag mee.Slachtoffers verdienen het om serieus te worden genomen. De voorstellen
die de minister nu nog in het vage laat, mogen er beslist niet toe leiden
dat slachtoffers formeel procesdeelnemers zijn, maar materieel eigenlijk niet
meer dan brandstof voor de strafrechtspleging. Als ik naar de voorstellen
van de minister kijk, komt bij mij de vraag op of wel kan worden volstaan
met de codificatie van reeds bestaande slachtoffercirculaires. Is hier niet
in hoofdzaak sprake van een gebrek aan het naleven van die circulaires? Is
een wettelijke regeling überhaupt wel nodig en zou die wel helpen nu
het probleem vooral lijkt te zijn dat men zich niet aan de regels houdt? Is
het niet veel belangrijker dat de functionarissen van politie en justitie
zich consequent houden aan de voor hen geldende gedragsvoorschriften jegens
de slachtoffers? Het kan toch niet zo zijn dat slachtoffers voor de tweede
maal het slachtoffer worden, maar dan door machinaties van de strafrechtspleging.De minister stelt mij op dit punt niet gerust. Ik verwijs naar de discussies
tussen de Kamer en de minister over het groenboek voor de harmonisatie van
rechten van verdachten in de Europese Unie. Daarbij werd ook het kaderbesluit
voor rechten van het slachtoffer betrokken. De minister zei toen: "Lidstaten
hebben door het kaderbesluit over de rechten van slachtoffers minder ruimte
om hun eigen prioriteiten te stellen. In plaats van meer geld voor rechters,
moeten zij nu het geld steken in aparte wachtkamers voor slachtoffers." Uit
deze uitspraak blijkt dat de minister toch niet zo heel enthousiast is over
deze zaak. Wat wil hij hier nu mee?De doelmatige en snelle afdoening van strafzaken is een belangrijk punt
voor de minister. In zijn brief schrijft hij wel dat het beslissingsschema
van de artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering – het
hart van de strafrechtspleging – niet dwingt om in alle zaken een even
intensieve speurtocht naar de materiële waarheid te ondernemen. Dit baart
mij grote zorgen. Is het uitgangspunt nu niet langer dat de echte waarheid
moet worden achterhaald? Zal straks de snelheid belangrijker zijn dan het
achterhalen van de waarheid? Ik zou dit een probleem vinden, zeker als straks
in het strafproces in de rechtszaal de bewijzen niet meer ten volle en uitvoerig
kunnen worden getoetst. Ook in het kader van de voorstellen voor de bekennende
verdachte maken wij ons zorgen of er een situatie zal ontstaan waarin de formele
waarheid als dé waarheid wordt gezien en niet langer de materiële
waarheid zal worden achterhaald.De voorzitter:Het spijt me, maar u moet nu echt afbreken. Wij stellen spreektijden vast
in de Kamer en dit heeft geen enkele zin als die geen betekenis hebben.Ik deel mee dat de heer Eerdmans zich heeft verontschuldigd voor dit debat.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Minister Donner:Voorzitter. Ik bedank u voor de gelegenheid die u mij biedt om stil te
staan bij het algemene beeld van het proces van strafvordering in Nederland.
Het rapport van de hoogleraren Knigge en Groenhuijsen is een goede basis om
hierover een discussie te voeren. Verder bedank ik natuurlijk de leden voor
hun vragen en opmerkingen.Het grondslagenonderzoek heeft sinds 1999 plaatsgevonden. Na afronding
van dit onderzoek heb ik de Kamer in oktober 2003 het algemene kader toegezonden,
teneinde aan te geven op welke wijze ik hieraan uitvoering denk te geven.
Door verschillende leden is de begrijpelijke vraag gesteld of wij niet moeten
komen tot een algehele herziening, omdat nu het gevaar dreigt dat wij de krenten
uit de pap halen en een lappendeken overlaten. Uit het rapport blijkt niet
dat er reden is voor een algehele herziening. Bovendien is niet geheel duidelijke
wat precies het graduele verschil is tussen een algehele herziening en een
grondige herziening op onderdelen.Aan de brief die ik de Kamer in oktober 2003 heb gestuurd, ligt mijn mening
ten grondslag dat er reden is om nu te komen tot wijziging van het Wetboek
van Strafvordering, omdat de problematiek rondom de criminaliteitsbestrijding
en de maatschappelijke context ons daartoe dwingen. Overigens is dit wetboek, dat in 1926 is opgesteld, regelmatig bijgesteld. Wij zullen
dus moeten bezien of het noodzakelijk is om de grondslagen waarop wij het
strafproces hebben gebaseerd, te veranderen.Als wij zouden besluiten tot een algehele herziening of een combinatie
van deze voorstellen met zo'n herziening, zal hieraan nog jaren moeten worden
gewerkt. Het gevolg hiervan zal zijn dat wij gedurende die tijd het proces
lamleggen om het strafproces te verbeteren. De vier voorstellen die ik u in
oktober heb doen toekomen, zijn daarvan een voorbeeld, want dit zijn voorstellen
die al in voorbereiding waren voordat het laatste rapport van de hoogleraren
Knigge en Groenhuijsen uitkwam.Deze voorstellen zijn mede de uitkomst van discussies met de rechterlijke
macht. Deze mensen uit de praktijk zijn gekomen met ideeën om capaciteit
vrij te maken voor het veiligheidsprogramma, zonder dat daarvoor geld of extra
menskracht ter beschikking moet worden gesteld. Wij hebben vervolgens besloten
om deze voorstellen van de commissie van de Raad voor de rechtspraak aan de
Kamer voor te leggen. Deze voorstellen zijn getoetst op de vraag of zij passen
binnen de hoofdlijnen die zijn aangegeven in het project Strafvordering 2001
en zij zijn daar ook ten dele aan ontleend.Als dergelijke verbetervoorstellen of andere voorstellen die bij voorrang
overwogen moeten worden, zouden blijven liggen totdat het geheel herzien is,
zouden wij nog jaren op tal van gebieden met inefficiënte procedures
moeten werken. Verder zouden wij ons dan de mogelijkheid ontnemen om in afwachting
van de algehele herziening te profiteren van een aantal inzichten. Het beeld
dat wat nu wordt voorgelegd, dat het neerkomt op het pikken van de krenten
uit de pap, is dus niet juist. Er wordt duidelijk aangegeven dat het project
in het geheel wordt meegenomen. Er is alleen een prioritering nodig, enerzijds
van zaken die weinig controversieel zijn en op korte termijn gerealiseerd
kunnen worden en anderzijds van voorstellen die van substantieel belang zijn
en bij voorrang behandeld moeten worden. Daarmee beantwoord ik de vraag, in
hoeverre de andere voorstellen worden meegenomen en het verdere proces getoetst
wordt aan de criteria die zijn neergelegd. Om deze reden heb ik toegezegd,
de Kamer jaarlijks te berichten over de voortgang van het proces. Vermoedelijk
zal dat voor de begrotingsbehandeling gebeuren zodat bij de begrotingsbehandeling
kan worden ingegaan op de voortgang. Als de Kamer dit jaar wil passeren omdat
het debat nu plaatsvindt, dan is dat mooi meegenomen. De voorstellen worden
naar de Kamer gestuurd.Mevrouw Griffith (VVD):Hoe zorgt u ervoor dat de samenhang intact wordt gehouden?Minister Donner:Die samenhang moet door de wetgever bewaakt worden op basis van de grondslagen
en uitgangspunten uit het kader. De prioritering is aangegeven in de brief
die ik in oktober heb gestuurd. Naarmate die wordt afgelopen, wordt in de
jaarlijkse berichtgeving aangegeven aan welke zaken vervolgens prioriteit
wordt gegeven. Ik heb aangegeven wat naar mijn mening de uitgangspunten moeten
zijn bij die herziening. De samenhang zal steeds getoetst worden aan de mate
waarin de verschillende stenen passen binnen het gehele stramien. De ervaring
leert dat dit niet beter wordt als wij ons richten op een volledige herziening
omdat die net zoveel jaren in beslag neemt. Ik noem het voorbeeld van de opstelling
van het nieuwe BW dat decennia heeft geduurd en dat lopende het proces voortdurend
is gewijzigd.De heer Wolfsen (PvdA):In de bijlage van de prioritering staat een opsomming van voorstellen
die in meer of mindere mate samenhangen met het project herziening strafvordering.
Is het uw bedoeling om uiteindelijk te komen tot een invoering van alle voorstellen
en is het puur een kwestie van prioritering of neemt u slechts gedeelten uit
die voorstellen over en ziet u wel op enig moment hoever u komt?Minister Donner:Het is niet mijn bedoeling om op voorhand te zeggen dat ik alle voorstellen
overneem. Van een aantal voorstellen meen ik dat zij niet moeten worden uitgevoerd.
De bedoeling van de jaarlijkse berichtgeving is juist om keuzes steeds te
verantwoorden. In het kader van de verschillende voorstellen komen ook de
verschillende punten die al dan niet zijn meegenomen aan de orde. De opsomming
van voorstellen die min of meer daarmee samenhangen is gemaakt om de voorstellen
die er nog lagen in te kaderen in het totaal. Daarmee is de overgang van los-vaste
voorstellen naar de meer geordende discussie over de voortgang geregeld.Het lijkt mij goed om aan te geven dat dit aspect, hoe breed ook, onderdeel
uitmaakt van een groter proces, dat in gang is gezet met het veiligheidsprogramma
en de begrotingen die ik vorig jaar en dit jaar aan de Kamer heb gestuurd.
Dat proces bestaat uit een drieluik van het veiligheidsprogramma, dat zich
richt op de praktische bestrijding van criminaliteit aan de hand van de materiële
wetgeving. Een onderdeel daarvan is de wetgeving op het punt van terrorisme.
Er is gevraagd in hoeverre dat met elkaar samenhangt. Ik heb de Kamer daarover
een brief gestuurd en volgende week vindt daarover opnieuw overleg plaats.
Dat is het kader waarin ik steeds wil bezien wat er nodig is op het terrein
van terrorisme en wat niet. Strikt genomen is dat niet zelfstandig in het
project meegenomen, maar er zal steeds worden gekeken welke ontwikkeling nodig
en wenselijk is. Het veiligheidsprogramma is echter één poot.Een andere poot hangt samen met de vraag van mevrouw Griffith over de
tenuitvoerlegging. Dat betreft het hele proces dat in gang is gezet met de
brief over de modernisering van de sancties. In wezen is dat nu ook aan de
orde in het kader van de capaciteitsproblematiek. Ik heb daarbij ingezet op
het breder differentiëren van de mogelijkheden binnen het sanctiestelsel.
Het gaat dan om het ontwikkelen van nieuwe mogelijkheden van sanctie teneinde
de capaciteit op dat punt uit te breiden, maar ook om de effectiviteit van
verschillende straffen te bezien. In dat kader zal ook de vraag aan de orde
komen of er niet andere straffen mogelijk zijn. Er is bijvoorbeeld een verhuisplicht
voorgesteld. Dit betreft de vragen welke sancties op dit terrein effectief
zijn en hoe met de gegeven middelen de capaciteit aangepast kan worden, zodat
ik opgewassen ben tegen de groeiende stroom van straffen die ten uitvoer gelegd
moeten worden. Dat is een derde luik. Het centrale luik betreft natuurlijk het hele vraagstuk van de rechtspleging.
Ik hoop de Kamer binnenkort een brief te doen toekomen met de verschillende
poten. Enerzijds betreft dat het afronden van de derde fase van de rechterlijke
organisatie. Kortom: het scheiden van bestuursrechtspraak en gewone rechtspleging.
Het afronden van wat in gang gezet is met de tweede fase, de Raad voor de
rechtspraak, is een tweede punt. Wat zijn de moderniseringsvoorstellen op
het punt van de organisatie? Een derde poot heeft betrekking op de vraag:
hoe kunnen wij komen tot een slagvaardige rechtspleging? Welke alternatieven
van geschilbeslechting zijn er en hoe kan ik binnen het apparaat komen tot
een effectieve specialisatie en concentratie van zaken? Onderdeel van dat
geheel, met name dat laatste, is een herziening van in de eerste plaats het
strafprocesrecht. Thans zijn ook voorstellen voor het burgerlijk procesrecht
in voorbereiding. Voor het burgerlijk procesrecht is evenzo als bij het strafprocesrecht
een commissie bezig met verbetervoorstellen. Wat zijn de voorstellen die wij
op korte termijn kunnen realiseren om te komen tot een verbetering van de
capaciteit? Idem dito heb ik in de begroting aangegeven dat ik een dergelijke
exercitie zou willen plegen voor het bestuursprocesrecht. Kortom: wat wij
hier bespreken is onderdeel van een breder proces van herziening en herijking
van wetgeving op het terrein van strafrecht, de tenuitvoerlegging en rechtspleging.De heer Wolfsen (PvdA):Wordt daarin ook de gedachte meegenomen waar het bestuursrecht gebruikt
kan worden...Minister Donner:Daar kom ik straks op terug, want dat is inderdaad een belangrijk punt.Ik heb niet het gevoel dat ik inzake de wenselijkheid van de herziening
veel hoef toe te voegen aan wat er van verschillende zijden is gezegd. Ik
beluister bij geen van de partijen de vraag: is die herziening eigenlijk wel
nodig? Uiteraard beluister ik wel verschillende nuances in waarom het nodig
zou zijn en wat het belang is. Even los van deze vragen moet je gewoon constateren
dat het karakter is veranderd van de maatschappelijke verschijnselen die bestreden
moeten worden met het strafrecht en met het strafprocesrecht. Het driesporenmodel
is gebaseerd op de constatering dat een bepaalde criminaliteit massaal is
geworden en niet meer benaderd kan worden met een strafvordering die berust
op de gedachte dat misdrijven en inbreuken op de rechtsorde incidenten zijn.Voorts is er de technische ontwikkeling, de heer Dittrich wees er al op.
Wat zijn de implicaties daarvan voor met name het onderzoek ter zitting? Welke
mogelijkheden zijn er op dat terrein? De eerste vier voorstellen zijn verbetervoorstellen.
De voorstellen die de heer Dittrich noemt, zullen aan de orde komen als het
gaat om de verbetering van de behandeling ter zitting van het misdrijf, althans
van het onderzoek ter zitting.Weer een ander discussiepunt zijn de Europese ontwikkelingen. Het strafrecht
moet functioneren in een meer Europese context. De vraag waarom daar geen
rekening mee is gehouden, bevreemdt mij. De voorstellen bevatten een vrij
substantieel hoofdstuk over de internationale dimensie, ook bij de commissie.
Er is in het stuk van oktober niet onmiddellijk op ingegaan, omdat er geen
aanleiding was om aan te geven dat het wezenlijk anders moet. Toch is de internationale
dimensie een wezenlijk onderdeel van het kader waarin het strafrecht zal moeten
functioneren. Doel van de hele herziening is om een modern, consistent en
beter gefundeerd Wetboek van Strafvordering te hebben.De heer Dittrich vroeg mij in hoeverre de doelmatigheid wordt bevorderd
door strafvordering. Het punt is dat je criminaliteit en misdrijven niet met
wetten bestrijdt. Misdrijven worden per definitie gepleegd door mensen die
zich niet aan de wet houden. Hun daden moeten bestreden worden. Die mogelijkheid
hebben wij bij de overheid neergelegd, alleen is de overheid vanuit onze opvatting
over de rechtsstaat gebonden aan de regels terzake. Die regels en bevoegdheden
regelen wij in het Wetboek van Strafvordering. Derhalve zijn de regels voor
strafvordering in de eerste plaats van belang voor de vraag of de bestrijding
en de handhaving doelmatig zijn. Dan kom je inderdaad op vragen zoals of je
in alle gevallen moet vervolgen. Deze discussie hebben wij onder andere gehad
op het punt van Schiphol. Dan doen zich dilemma's voor. De regels van strafvordering
zeggen dat er in alle gevallen een dagvaarding moet komen, maar in de praktijk
moet je constateren dat je maar een deel van de problematiek kunt aanpakken.
Je kunt het ook op een andere manier doen. Daar kom ik straks op terug bij
de suggesties van de heer Wolfsen, omdat dit ten dele ook daaraan ten grondslag
ligt.Nogmaals, strafvordering is voor dat deel van de criminaliteit dat wij
met overheidsoptreden bestrijden van primair belang voor de doelmatigheid
en de doeltreffendheid waarmee wij criminaliteit tegemoet treden. In die zin
versta ik ook de opmerkingen van de heer Van Haersma Buma over een robuuste
rechtsorde. Ik denk dat wij anders een verkeerde discussie zouden ingaan.
De rechtsstaat is niet de inzet van het debat over strafvordering. De rechtsstaat –
daar hebben wij het net ook naar aanleiding van het rapport van de WRR over
gehad – is de notie, het concept waarin wij menen dat de uitoefening
van overheidsmacht moet geschieden ter oplossing van geschillen. Wij willen
de overheid aan bepaalde rechtsregels binden om het overheidsoptreden voorspelbaar
te maken in geschillen, in alle gevallen waarin burgers verplichtingen opgelegd
kunnen worden, eventueel zonder dat zij daarmee instemmen. Deze regels gelden
ook voor de methoden waarmee de overheid het geweld binnen de samenleving
tegen gaat, omdat het de vrede tussen burgers verstoort, en meer in het algemeen
voor gevallen waarin wij de overheid nodig hebben om op te treden in het algemene
belang. Dat optreden aan bepaalde rechtsregels binden en het daarmee voorspelbaar
maken, is de rechtsstaat. Als ik het woord "rechtsstaat" voorzie van de toevoeging
"bruikbare", dan doe ik dit alleen maar om aan te geven dat de bruikbaarheid
hierbij een factor is. Hoe dit begrip inhoud wordt gegeven, met robuustheid
of op een andere wijze, is vers twee. De kwalificatie "bruikbare" is dus niet
neutraal en het grote gevaar is dat wij gaan spreken van een slappe rechtsstaat.
Nee, je kunt zeggen dat er onvoldoende gedaan wordt aan criminaliteitsbestrijding,
maar een slappe rechtsstaat kan nu juist een teken zijn van
een al te robuuste bestrijding van de criminaliteit. Laten wij de rechtsstaat
dus niet tot inzet van deze discussie maken, maar de vraag of wij het strafrecht
hebben dat wij bij de huidige maatschappelijke ontwikkelingen nodig hebben
om het maatschappelijke verschijnsel van criminaliteit effectief te kunnen
bestrijden, maar onder de voorwaarden die de uitoefening van het strafrecht
door de overheid acceptabel maken. Dit houdt in dat er rekening wordt gehouden
met de rechten van verdachten, dat er wordt voorkomen dat iemand die onschuldig
is, in de gevangenis terechtkomt. Ik kan er mijn hand niet voor in het vuur
steken dat dit nooit zal gebeuren, maar het is een kwestie van afweging, want
de veiligheid van de burger, de bescherming van de burger tegen een medeburger
hangt in dezen af van de doeltreffendheid van de overheid. Maar een andere
aspect van de doeltreffendheid van het optreden van de overheid is de plaats
van het slachtoffer in dit geheel, want die maakt het aanvaardbaar om tegen
de burgers te zeggen dat zij het recht niet in eigen hand mogen nemen, dat
zij daarvoor aangewezen zijn op de overheid. Dit is een andere dimensie, maar
ook dit is een kwestie van doelmatigheid en draagvlak.De heer Wolfsen (PvdA):U lokt de discussie over de term rechtsstaat natuurlijk wel een beetje
uit door er de term "bruikbare" aan toe te voegen. U zegt zelf al dat dit
eigenlijk overbodig is en dat het om de basale notie gaat. De heer Van Haersma
Buma wil het weer overtreffen door van "robuust" te spreken. Laten wij de
afspraak maken dat de rechtsstaat zo belangrijk is dat wij dit woord voortaan
zonder bijvoeglijke naamwoorden gebruiken, dan zijn wij van deze discussie
af.Minister Donner:Ik weet een nog veel betere oplossing, wij spreken gewoon van "de staat".
De staat is immers een rechtsstructuur. Maar goed, wij moeten hier niet te
lang over praten. Ik wilde alleen aangeven dat het natuurlijk om het recht
gaat, maar ook om de bruikbaarheid van het recht. Mevrouw Griffith wees er
al op dat er uit de brieven die je krijgt zodra je aan een proces als dit
begint, blijkt dat het recht telkens wordt geïdentificeerd met wat erover
in het wetboek is opgeschreven. Nee, het recht is er voor de mensen, niet
omgekeerd. Dit bedoel ik met bruikbaarheid. Maar het blijft recht. Niet elke
keuze die wij maken, is recht, niet iedere regel die wij stellen, is recht.
Er is dus wel degelijk een inhoudelijk criterium voor het bepalen van wat
recht is. En dan kom ik inderdaad in de buurt van gerechtigheid, het woord
dat mevrouw Vos noemde. Maar laten wij het daar nu niet over hebben.Mevrouw Vos (GroenLinks):Begrijp ik het nu goed dat u het ongewenst vindt om zoals de heer Van
Haersma Buma te spreken van "een te slappe rechtsstaat"?Minister Donner:Ik heb aangegeven dat je je in dit debat over strafvordering kunt afvragen
of de overheid voldoende kan optreden, of zij niet te veel wordt belemmerd
door de wetgeving, maar dat de rechtsstaat niet de inzet van de discussie
is. De rechtsstaat is het kader voor het optreden van de overheid en vervolgens
kun je erover discussiëren of de overheid voldoende optreedt, of er te
veel aandacht aan de rechten van verdachten wordt besteed en of er te veel
aandacht wordt besteed aan het optreden van de overheid. Dit zijn politieke
keuzes die in deze Kamer gemaakt moeten worden. Ik heb er alleen voor gewaarschuwd
dat een te robuust optreden een teken van een te slappe rechtsstaat kan zijn.
Het kan overigens ook andersom zijn.Ik ben eigenlijk in algemene zin al ingegaan op vragen over de functie
van het strafrecht en de functie van strafvordering. Effectieve misdaadbestrijding
is zonder meer de reden waarom wij het strafrecht hebben gemaakt, maar een
behoorlijke en eerlijke rechtspleging is evenzeer een belang van strafvordering.
Een evenwicht tussen de verschillende belangen is daarbij al evenzeer een
punt. Op het punt van de privacy zal ik straks afzonderlijk ingaan.Juist vanuit die visie kom ik tot de hoofdlijnen en de grondslagen van
de voorstellen van de onderzoekers, waarbij het gaat om de vraag naar het
doel van het strafproces. Welnu, dat is het geven van een adequate justitiële
reactie op strafbaar gesteld gedrag. Daarmee kom ik bij de invalshoek van
de heer Van Haersma Buma: strafvordering en het strafproces moeten verzekeren
dat het materieel strafrecht kan worden toegepast in de concrete gevallen
waarin sprake is van inbreuk.Idem dito is er in de voorstellen ook een herkenning en een erkenning
van de verschillende posities van de procesdeelnemers, ook van de eigen positie
en de belangen van slachtoffers. Waar dit in het kader van de benadering zoals
wij die tot nu toe in de strafvordering hadden, niet het geval was, was dit
niet omdat het slachtoffer niet belangrijk was, maar omdat de strafvordering
zich richt op de dader en op de vraag: wordt hier niet iemand onschuldig veroordeeld?
In wezen is het slachtoffer daarbij het gegeven in het strafprocesrecht. Wij
hebben het vaak gehad over die herijking. Er zijn daarover verschillende vragen
gesteld, ook over het kernprofiel van het slachtoffer. Het voorstel betreffende
de positie van het slachtoffer zal nog dit jaar bij de Kamer worden ingediend.
Dat wil niet slechts zeggen dat er voor het einde van het jaar een notitie
zal zijn over het kernprofiel. Nee, de voorstellen met betrekking tot de positie
van het slachtoffer zullen dit jaar nog worden ingediend. Wellicht is dat
een factor die de heer Dittrich mee kan nemen bij zijn beantwoording van vragen
van de Eerste Kamer. In dat kader zullen ook de verschillende vragen aan de
orde moeten komen die hier gesteld zijn over de positie van het slachtoffer.De heer Dittrich (D66):Die voorstellen worden in de vorm van een wetsvoorstel eind 2004 bij de
Kamer ingediend?Minister Donner:Ja. De Kamer heeft in oktober 2003 een notitie ontvangen waarin wordt
aangegeven wat het kader is. Ik wilde nu, ook in het belang van een voortvarende
aanpak, de voorstellen zoveel mogelijk doen in de vorm van wetsvoorstellen
en niet in de vorm van voorafgaande notities over hoe je het zou kunnen doen.
Dan weten wij ook precies waar wij het over hebben. Dat kan bij sommige punten
waar nog vrij fundamentele keuzen gemaakt moeten worden, anders liggen, maar
het voorgaande vormt wel de aanpak. Dat is ook de reden waarom de Kamer zeer
binnenkort de voorstellen voor de OM-afdoening zal krijgen, die in wezen een
concretisering zijn van het driesporenmodel, namelijk van het derde spoor
in dat geheel. Er zijn vragen gesteld over het onderscheid tussen het eerste spoor, de
ernstige zaken, en het tweede spoor, de lichtere misdrijven. Ik ben het ermee
eens dat dit altijd een vloeiende overgang blijft. Derhalve zullen wij in
het wetboek, althans als het gaat om het proces, wat dat betreft geen inhoudelijke
criteria aangeven. Het blijven ten dele keuzen en het zijn keuzen die wij
nu ook al maken bij de keuze tussen enkelvoudige afdoening en meervoudige
afdoening. Er ligt wat dat betreft een wetsvoorstel voor bij de Kamer en ik
zou gaarne de Kamer willen verzoeken dit zo spoedig mogelijk te behandelen.
Het betreft ook een sleutel bij de vraag: wat is de bevoegdheid van de politierechter?
Daar zal ik nu weinig over zeggen, want anders kom ik onmiddellijk in moeilijkheden
in de Eerste Kamer. Het is evenwel een keuze die wij geleidelijkaan zullen
moeten maken: waar leggen wij die sleutel en wat is nu wel of niet verantwoord?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dit is heel helder en ik wil de minister niet in moeilijkheden brengen,
waar dan ook. Mijn vragen over het verschil tussen het eerste en het tweede
spoor hadden als achtergrond dat ik mij afvroeg of, buiten wat er nu ligt
aan voorstellen en in wetgeving, de minister vindt dat dit model naar de toekomst
toe allerlei consequenties moet hebben voor verschuivingen tussen die sporen
dan wel of dat niet op voorhand de opzet is. Het gaat mij nu niet om de details
maar om de hoofdlijn.Minister Donner:Je gaat uit van het model en dat betekent dat het waarschijnlijk ook zal
doorwerken bij de vragen die u aan de orde stelt, bijvoorbeeld betreffende
het gerechtelijk vooronderzoek of anderszins. Je zult dan kunnen zeggen: bij
dit soort zaken gaat het om een aantal andere waarborgen, een aantal andere
implicaties, dan bij de lichtere zaken en de bulkzaken. Het voorstel betreft
niet alleen de bevoegdheid van de rechter. Ik geef alleen aan dat wij op het
punt van die bevoegdheid die vraag nu al hebben. Zoals u in de voorstellen
kunt zien, werkt dat model uiteraard door op een aantal terreinen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat model volgende, is het toch niet op voorhand de bedoeling om in de
toekomst een heleboel zaken van de meervoudige kamer over te hevelen naar
de enkelvoudige kamer?Minister Donner:Daarmee ben ik het eens, maar die discussie zullen wij moeten voeren.
Wij hebben het in de noodwet op één jaar gezet. De Eerste Kamer
wil voor alle gevallen waarin het niet om drugs gaat, de bevoegdheid weer
terugschuiven naar zes maanden, terwijl een grote meerderheid van uw Kamer
een motie heeft aangenomen waarin wordt gezegd dat onderzoek moet worden verricht
naar een verschuiving naar twee jaar. Inmiddels krijg ik uit de rechterlijke
macht signalen dat het ook best drie jaar zou kunnen zijn. Daartegenover staan
echter ook andere geluiden en dat geeft aan dat je nooit helemaal op geluiden
moet blindvaren. Er moet nu al een belangrijke keuze gemaakt worden. Ik heb
aangegeven dat die keuze ook nu al in het systeem ligt. De verdere uitwerking
en de implicaties van een en ander zullen onderwerp van de verdere voorstellen
moeten zijn.De heer Wolfsen wees op het punt van een goede afstemming tussen bestuursrecht
en strafrecht. Strafrecht is ook in mijn visie ultimum remedium. Dat is de
reden voor de afspraak waarop de heer Wolfsen doelde – bijvoorbeeld
een convenant met een inspectie maar ook afspraken met gemeenten – namelijk
dat het OM de capaciteit van de strafrechter pas gaat inzetten als in de voorfase
daadwerkelijk gedaan is wat er gedaan kan worden om überhaupt te voorkomen
dat het tot strafrecht komt. Ik kan dat echter niet in wettelijke regels vastleggen
en dat is ook het allerlaatste wat ik zou willen. Dan zal namelijk iedere
verdachte zich verdedigen met het argument dat in de voorfase niet gedaan
is wat er gedaan kon worden en dat hij derhalve niet vervolgd mag worden.
Er is ook een tweede reden waarom het niet juist is. Bij dat soort afspraken
met het bestuur gaat het namelijk om het algemene beleid. Wat wordt er in
het algemeen gedaan? Het gaat niet om de vraag wat er gedaan is ten aanzien
van één geval, maar om de vraag welke maatregelen men in het
algemeen genomen heeft om bepaalde regels te handhaven. Het OM zal de vervolging
pas op zich nemen als er in een concreet geval sprake is van een inbreuk.
Derhalve kan ik bij de beoordeling of ik in een individueel geval tot vervolging
moet overgaan, dit niet koppelen aan de eis dat in het algemeen gedaan is
wat er gedaan moest worden, want dan meng ik een generalis met een specialis.Dergelijke afspraken worden ook met de dienst douane gemaakt. Het is een
onderdeel van de verkeershandhaving. De heer Wolfsen roept steeds dat eenderde
van de capaciteit van het OM voor verkeershandhaving gebruikt wordt. Dat berust
nu juist op dergelijke afspraken en is zeer doelmatig. Als u het aantal misdrijven
bekijkt, ziet u dat dit vele malen méér is dan eenderde deel,
terwijl de zaken in de meeste gevallen vrij geruisloos worden afgedaan. Dat
berust op de afspraken over wat ieder in dit proces moet doen om uiteindelijk
het optreden van de strafrechter effectief te laten zijn.De heer Wolfsen (PvdA):De minister zegt dat er een algemene regeling is met betrekking tot wat
het bestuur kan doen om iets bestuursrechtelijk af te doen. Dat is prima.Het gaat mij simpelweg om een concrete zaak. Als er in een concrete zaak
bestuursrechtelijk gehandhaafd kan worden, heeft het mijn voorkeur om dat
bestuursrechtelijk af te doen: bestuursdwang, dwangsommen, intrekken van vergunningen,
enzovoorts. Buiten het strafrecht houden wat buiten het strafrecht gehouden
kan worden. Ik begrijp dat dit ook de voorkeur van de minister heeft. Nu wordt
af en toe een regeling getroffen aan de hand van convenanten. Dat gebeurt
echter niet altijd. Op welke manier denkt u nu het OM aan te moedigen om zoveel
mogelijk te kiezen voor afdoening door het bestuur en te voorkomen dat het
bestuur vrij gemakkelijk tegen het OM zegt: treedt u maar op, want u kunt
dat veel gemakkelijker dan wij?Minister Donner:Nu lopen er verschillende dingen door elkaar. De beste voorbeelden zijn
in dit verband de afspraken bij het tegengaan van het voetbalvandalisme. Die
berusten op hetzelfde idee. Het gaat niet om de situatie waarin sprake is
van een samenloop van mogelijkheden, de situatie waarin het bestuur een dwangsom
of een boete zou kunnen opleggen en de rechter eraan te pas komt. In enkele
situaties is dat het geval, maar hier gaat het om de afspraken
met de inspectie voor het verkrijgen van een adequaat niveau van inspectie,
opdat mensen die potentieel de regels willen overtreden daarvan worden weerhouden.
Zij zullen namelijk in hun achterhoofd hebben: hé, er wordt gecontroleerd,
hierop wordt toegezien. De bevoegdheden van de inspectie hoeven echter niet
van dien aard te zijn dat ook boetes opgelegd kunnen worden. Daarom kan ik
ook niet zeggen: in dat geval moet eerst de boete of de dwangsom worden opgelegd
voordat verdere stappen mogelijk zijn. Men moet dus oppassen en niet zaken
cumuleren. De vraag blijft: is de bestuurlijke boete een vervanging voor de
handhaving op een aantal terreinen? Daarover zullen wij hier binnenkort discussiëren.De heren Dittrich en Rouvoet hebben vragen gesteld over de verschuiving
van de belangen in het strafproces. Op die vragen ben ik ingegaan. De juistheid
van de verschuiving vindt haar erkenning in de gedane voorstellen. Verder
denk ik aan de plaats van de strafvordering bij een doelmatige en effectieve
handhaving.Er is een aantal vragen gesteld over de toenemende rol van het openbaar
ministerie en de plaats van de opsporing binnen de strafvordering. Een element
van de verschuiving vindt vooral haar oorzaak in het massale karakter van
de criminaliteit en betreft de toegenomen rol van het openbaar ministerie.
Dat punt zal ook weer aan de orde komen als wij over de OM-afdoening en de
verruimde bevoegdheden van het openbaar ministerie komen te spreken.De heer Van Haersma Buma sprak over het aspect van de bevoegdheden van
het openbaar ministerie. Hij doelde daarbij op de opmerkingen over het eventueel
maken van deals met criminelen. Een wetsvoorstel daarover hebben wij eerder
in deze Kamer besproken. Er is ook de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden.
De evaluatie daarvan zal nog dit jaar de Kamer worden aangeboden, zij het
na de zomer en niet daarvoor. Aan de hand van die evaluatie zal worden nagegaan
of het instrumentarium te strak is dan wel of er toch voldoende ruimte is.De heer Wolfsen vroeg in dit verband: hoe weten wij dat het OM zich nu
wel of niet aan de regels houdt? Allereerst is er wat dit betreft de rechter.
Het OM komt met de uitkomst van het proces. Dan is er de veroordeling. Verder
weet men dat zodra er een controverse is in verband met de vraag of het OM
zich al dan niet aan de regels houdt, men daarvan doorgaans via de krant eerder
op de hoogte is dan ik via de interne lijn. Echter, ik wil wel mijn standpunt
aangeven. De praktijk en de aanwijzingen geven aan dat bij de vraag of men
wel of niet kan optreden, er gebruik kan worden gemaakt van een bepaald instrumentarium.
Bij de reorganisatie van het openbaar ministerie is dit instrumentarium in
overleg met de procureurs-generaal besproken en bevestigd. Het houdt in dat
de vraag "Kunnen we nu wel of kunnen we niet?" kan worden voorgelegd aan de
minister. Er wordt inderdaad over gediscussieerd of in een bepaald geval een
deal moet worden gesloten met criminelen. Wij hebben geaccepteerd dat er met
criminelen deals gemaakt kunnen worden. Daar moeten bepaalde criteria voor
zijn en daar moeten bepaalde beperkingen aan worden gesteld. Vervolgens moet
dan niet in concrete gevallen worden gezegd: misschien kan ik hier wat meer
krijgen als ik daarvan af ga wijken. Dat kan niet. Die discussie is een bevestiging
dat er binnen het openbaar ministerie de hand gehouden wordt aan die regels.De heer Wolfsen (PvdA):Stel u leest een uitspraak van de Hoge Raad waarin wordt gezegd dat er
een deal is gesloten met een crimineel, dat dat bewijs mag worden gebruikt,
maar dat de deal op zich niet had gemogen, omdat die is in strijd met de richtlijnen,
wat gebeurt er dan op uw ministerie?Minister Donner:Dat is dan een onderwerp dat aan de orde komt in het overleg met het College
van procureurs-generaal. Er vindt iedere maand een overlegvergadering plaats
met het openbaar ministerie, waarin ook de verschillende richtlijnen worden
besproken. Een vast punt in de vergadering betreft de heenzendingen. Dat gaat
altijd snel, want die vinden niet plaats. De Kamer heeft echter verzocht om
die iedere maand op de agenda te zetten en dat doen wij dan ook. Daarnaast
zie ik de voorzitter van het college regelmatig en dan komen dit soort individuele
gevallen ook aan de orde.De heer Wolfsen (PvdA):Hoe vaak is er het afgelopen jaar corrigerend opgetreden?Minister Donner:Het is vaak niet een kwestie van corrigerend optreden. Als zo'n uitspraak
wordt gedaan, kijk je hoe de deal tot stand is gekomen en welke maatregelen
er zijn om te voorkomen dat het weer gebeurt. Als de Hoge Raad met een uitspraak
komt, heeft de deal meestal al een aantal jaren eerder plaatsgevonden. Als
de Hoge Raad nu met uitspraken komt over deals, kan ik er bijna van uitgaan
dat die deals nog voor de IRT-affaire gesloten zijn, en toen gold een heel
ander regime. Als het openbaar ministerie een zo'n centrale plaats krijgt
in het geheel, is het de vraag hoe het openbaar ministerie omgaat met de bevoegdheden
en deze verantwoordt. Er zijn verschillende mogelijkheden, zoals de aanwijzing.
Er moet ook gekeken worden hoe het met het toezicht zit. Het laatste dat wij
moeten hebben, is de twee zaken gaan verwarren, namelijk de interne organisatie
van het openbaar ministerie en hoe u de minister erop aan kan spreken en hoe
de minister het openbaar ministerie aan kan spreken op hoe het beleid geformuleerd
wordt. Er moet echter niet in individuele gevallen gezegd worden: er had geen
deal gesloten mogen worden volgens de interne regels en daarom laten wij de
verdachte vrijuit gaan. Dan doen wij het verkeerd.De heer Wolfsen (PvdA):Ik ben het met u eens dat wij dat moeten voorkomen. Wij moeten er echter
blind op kunnen vertrouwen dat als wij die extra bevoegdheden toekennen, er
intern toezicht plaatsvindt. Ik proef bij u dat die interne correctie niet
of nauwelijks plaatsvindt, want anders bent u niet zo voorzichtig.Minister Donner:Er vindt voortdurend interne correctie plaats, maar dat hoeft de minister
niet allemaal te weten. U heeft recent een geval van interne correctie uit
de kranten kunnen vernemen.De heer Wolfsen (PvdA):Dat is de controle vooraf. Dat loopt procedureel inderdaad goed. Maar
als achteraf blijkt dat er iets mis is gegaan, wat gebeurt er dan?Minister Donner:Dan treffen wij, als dat nodig is, maatregelen om het de volgende
keer te kunnen voorkomen. Voor het overige kunt u blind vertrouwen op de minister.
Als wij nu afspreken dat wij een jaar lang niet samenkomen, bestuur ik het
departement en spreken wij over een jaar verder.Mevrouw Griffith (VVD):Ik wil de minister niet mijn blinde vertrouwen geven. Ik beloof hem dat
ik een algemeen overleg zal aanvragen, zodat wij hier uitgebreid over door
kunnen praten.Minister Donner:Dat zou ik niet doen.De voorzitter:Ik weet dat deze minister er altijd naar verlangt om in onze Kamer aanwezig
te zijn voor overleg in welke vorm dan ook.Minister Donner:Ik moet even zien of dit algemeen overleg nog in mijn agenda van Kamerverplichtingen
ingepast kan worden.Bij de uitoefening van opsporingsbevoegdheden blijft er behoefte aan controle
door een onafhankelijke rechter. Als het OM zich hiermee bezig gaat houden,
dreigt er een vermenging van functies.Sommige leden vragen zich af waarom het gerechtelijk vooronderzoek niet
wordt afgeschaft. Anderen menen dat er een mini-instructie voor de getuigen
nodig is. In wezen gebeurt dit nu bij het gerechtelijk vooronderzoek, namelijk
door de rechter-commissaris. Je moet je inderdaad steeds afvragen op welke
wijze het proces zo doelmatig mogelijk kan worden ingericht, maar ik wil de
discussie over de eventuele afschaffing van het GVO voeren aan de hand van
concrete voorstellen. Ik heb in de brief geschreven dat ik op voorhand geen
aanleiding zie voor afschaffing ervan om duidelijkheid te bieden over de invalshoek
van het departement.Mevrouw Vos heeft gevraagd of de procedureregels bij het OM wel worden
nageleefd. Die plicht geldt bij het gebruik van bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Naar mijn mening gebeurt dit ook. Bij de evaluatie van deze wet kan de vraag
aan de orde komen in hoeverre deze verplichting ook daadwerkelijk is nageleefd.Bij het grievengerecht is de fundamentele vraag of het om een civielrechtelijke
verhouding of om een strafproces gaat. Bij een civiele procedure spreekt de
ene burger de andere aan vanwege inbreuken. Ik ben het geheel met de heer
Wolfsen eens dat voor deze gevallen het kantongerecht de aangewezen plaats
is. Daarvoor hoeft geen nieuw gerecht ingesteld te worden. Een strafproces
kan nooit gevoerd worden tussen twee partijen die het erover eens zijn dat
er één gestraft moet worden. In dat geval beslist de justitiële
functionaris, de rechter of het OM.De voorstellen ter versterking van de positie van het slachtoffer worden
in het voorjaar 2004 ter consultatie rondgezonden. Ik zal de heer Dittrich
daar gaarne een exemplaar van sturen.De heer Dittrich (D66):Daar ben ik inderdaad zeer in geïnteresseerd. De Tweede Kamer heeft
zich uitgesproken voor een spreekrecht van slachtoffers op de terechtzitting.
Neemt u dat standpunt over?Minister Donner:Ik ben daarin zeer dualistisch. Pas als een initiatiefwetsvoorstel tot
wet verheven is, bepaalt de regering definitief haar standpunt of zij het
overneemt. Tijdens de behandeling heb ik u duidelijk gemaakt dat ik grote
vraagtekens plaats bij de invoering van het voorstel. Ik weet welk standpunt
de Tweede Kamer heeft ingenomen. Ik wacht de behandeling in de Eerste Kamer
af. Als de discussie in de Eerste Kamer heeft plaatsgevonden voordat de voorstellen
ter consultatie worden rondgestuurd, kunnen wij bekijken of wij het initiatiefvoorstel
daarin opnemen.De heer Dittrich heeft een groot aantal vragen gesteld over de technieken.
Mevrouw Griffith vraagt naar de mogelijkheid van schriftelijke getuigenverklaringen.
Een groot aantal van deze zaken komt aan de orde bij de behandeling van het
onderzoek ter zitting. Schriftelijke verklaringen en het gebruik van het testimonium
de auditu moeten in dat kader aan de orde komen. Ook daarbij hebben wij te
maken met de grenzen van artikel 6 EVRM die bepaalde directheid eist bij de
ondervraging van getuigen.Ik kan natuurlijk alleen het sofi-nummer gebruiken, zoals de heer Dittrich
aangeeft, hoewel het sofi-nummer tegenwoordig ook steeds meer bekend is naarmate
het meer gebruikt wordt en niet de personalia van de getuige, maar als ik
tegelijkertijd een camera in de rechtszaal toelaat, heb ik weinig meer aan
die bescherming. Die keuze moeten wij zinvol maken in concrete zaken en niet
in het algemeen bespreken.Er vinden op dit moment experimenten plaats met het op video opnemen van
verhoren door de politie om na te gaan hoe dat werkt. Er is een wetsvoorstel
in voorbereiding voor het televerhoren dat de Kamer zal worden toegestuurd.
Er is kennelijk sprake van een misverstand bij de bekennende verdachte. Dat
wetsvoorstel heeft alleen betrekking op de motivering bij het uitschrijven
van de bewijsvoering in het vonnis. Voor het overige heeft het geen invloed
op het proces of de aanwezigheid van advocaten of rechtshulp bij de verhoren.Er zijn vragen gesteld over een eventueel meningsverschil tussen de officier
en de advocaat over op te roepen getuigen. Dat punt komt aan de orde bij het
wetsvoorstel over het horen van getuigen dat al aanhangig is bij de Kamer.Gevraagd is of het openbaar ministerie niet kan optreden namens de buurt
in bepaalde civiele vorderingen. Er is natuurlijk van alles mogelijk, maar
alleen de organisatie van zo'n buurt om te komen tot civiele vorderingen is
al een probleem. Als wij het hebben over doelmatigheid moeten wij niet proberen
te veel van dergelijke zaken in het voorstel op te nemen.De heer Dittrich vroeg naar een verhuisverplichting. Dat punt komt aan
de orde in het kader van de vraag of het strafinstrumentarium adequaat is.De heer Dittrich (D66):Om die reden zal ik nu niet verder ingaan op de verhuisplicht waarvan
de fractie van D66 een groot voorstander is. Wij zullen dat op een ander moment
bespreken. Wij kennen het project Justitie in de buurt. Bij de begroting is
gediscussieerd over de financiering. Justitie in de buurt is erg belangrijk.
Het bevindt zich op de grens van strafrecht, civiel recht en bestuursrecht.
Het heeft ook te maken met de openbare orde. Bij de rol van de officier van
justitie en de positionering in het Wetboek van Strafvordering is aandacht
nodig voor die andere rol van het openbaar ministerie, tenzij de minister
besluit die rol niet in het Wetboek van Strafvordering te willen regelen, maar elders. Er zal dan toch een verwijzing moeten zijn.De discussie over de nieuwe rol van het openbaar ministerie wil ik graag
aangaan. Het probleem is dat als wij die rol bij strafvordering bespreken,
gezegd wordt dat het bij een ander onderwerp gedaan moet worden. Bespreek
je het ergens anders, dan wordt weer naar de strafkant verwezen. Wij kunnen
dus eigenlijk nooit over de nieuwe rol van het openbaar ministerie in de samenleving
spreken. Hoe denkt de minister dat te doen?Minister Donner:Laten wij daar niet mee wachten tot er voorstellen worden gedaan. De vraag
is dan met name of het OM kan optreden en of een civiele verordening mogelijk
is namens een buurt. Een fundamentele vraag die mede aan de orde is in het
kader van Justitie in de buurt en de andere experimenten op dit terrein, is
die naar de relatie tussen openbaar ministerie en een buurt. Gisteren is in
het kader van de jeugdcriminaliteit de vraag aan de orde geweest op welke
wijze alle verschillende signalen op het juiste moment bij elkaar komen en
of zij leiden tot de meest adequate reactie. Op 18 februari is de uitvoering
van de motie inzake Justitie in de buurt geagendeerd. De voorstellen in dat
kader zullen breder worden besproken. Ik ga nu na hoe dit beleid ontwikkeld
kan worden. Ik wil het verschijnsel handhaven, maar daar is nu uitsluitend
sprake van op kosten van het openbaar ministerie. Afgewogen moet worden op
welke wijze de toenemende zaaklast met de gegeven middelen kan worden afgedaan.
Daarin moeten keuzes worden gemaakt. Een ander punt, dat ongetwijfeld nog
aan de orde zal komen, is het belang van Justitie in de buurt en de adequate
financiering daarvan.Door verschillende sprekers is de privacy aan de orde gesteld. De heer
Wolfsen heeft het juiste onderscheid gemaakt. Ik heb te maken met de verdachte,
de niet-verdachte en de veroordeelde. Het Wetboek van Strafvordering geeft
ten aanzien van de verdachte ruime mogelijkheden voor het doorbreken van de
privacy. Privacy is daarbij niet het echte probleem. Privacy kan wel een probleem
zijn in de fase waarin er nog geen verdachte is. Bij het ophangen van foto's
in de buurt is er al een verdachte. Dat betreft dus de fase waarin bekend
is dat iemand iets heeft gedaan en een passende reactie daarop moet worden
gegeven. Dan gaat het bijvoorbeeld om de bijkomende straf van bekendmaking
dat iemand iets heeft gedaan.Bij opsporing is het nu al mogelijk om daarover met een buurt te praten,
als er geen andere middelen zijn die minder inbreuk maken op de privacy. Het
echte probleem is de wijze waarop, los van misdrijven en de verdachte, de
beschikbare informatie zodanig wordt samengebracht dat tijdig gewaarschuwd
kan worden voor het feit dat er misdrijven worden gepleegd. In dat kader speelt
de discussie over privacy het meest, dus gericht op preventie van misdrijven
of het oplossen ervan, terwijl er nog geen verdachte is. Men loopt daarbij
op tegen de verschillende vormen van regelgeving.Naar aanleiding van vragen van de heer Van der Vlies is er in 2001 een
notitie over dit onderwerp aan de Tweede Kamer gezonden. In de discussies
met bijvoorbeeld de grote steden, onder andere vanwege vragen over jeugdcriminaliteit,
heb ik steeds gevraagd om concreet aan te geven tegen welke knelpunten men
oploopt, zodat daarvoor een oplossing kan worden gezocht. Het voeren van een
algemene discussie over de grenzen is geen oplossing, want dat wordt een theologendiscussie
die niet echt iets oplost. Daarover moet gesproken worden aan de hand van
concrete voorstellen en knelpunten. Ik ben gaarne bereid om de Kamer aan de
hand van de concrete knelpunten die mij langs verschillende lijnen zijn aangegeven,
te informeren over waar naar mijn mening echte problemen zitten en waar er
in wezen geen problemen zijn omdat de wet meer mogelijk maakt dan men doorgaans
meent. Op het punt van de privacy moet mij immers van het hart dat die door
vrijwel iedereen vaak wordt gebruikt als excuus om niets te doen, met als
argument dat iets met het oog op de privacy niet mag, terwijl de wet vaak
veel meer mogelijk maakt dan men meent. Als het om verdachten gaat, stuit
ik doorgaans niet op privacyproblematiek, maar op het fundamentele artikel
29, dat bepaalt dat ik niemand kan verplichten om mee te werken aan zijn eigen
veroordeling; dat is echter geen privacybescherming. Op het punt van de andere
vraag – hoeveel moet de overheid weten om de "nog niet verdachte" tot
verdachte te kunnen bestempelen? – loop je soms tegen fundamentele vragen
op.Die vragen zijn aan de orde. Ik ontken niet dat iedereen daarbij toch
een zekere bescherming moet hebben en zich op sommige momenten onbewaakt moet
kunnen weten. Dat kun je niet zonder meer afdoen met: als je niets te verbergen
hebt, heb je daar geen behoefte aan. Ik weet van mijzelf dat ik die behoefte
heb, ook als ik niets gedaan heb.De heer Van Haersma Buma vroeg hoe het internationaal met de concrete
problematiek zit. In de voorstellen wordt op een aantal belangrijke punten
ingegaan op de internationale context en de harmonisatie met de systemen van
andere landen. Er komen een aantal initiatieven aan, namelijk het EU-rechtshulpverdrag
met een protocol en de goedkeuring van de uitvoeringswetgeving. Dat maakt
gemeenschappelijke opsporingsteams mogelijk. De heer Van Haersma Buma vroeg
mij om te gaan praten met de gemeente Dinxperlo. Ik weet niet of het hem tevreden
stelt, maar ik heb vanochtend met de gemeente Venlo gesproken over de problematiek
die zich daar in de grensstreek voordoet op het punt van de handhaving van
de openbare orde. Ik bezie op dit moment met mijn Duitse collega in hoeverre
wij gemeenschappelijk optreden in de grensstreek verdragsmatig verdergaand
kunnen regelen.De voorzitter:Er bestaat bij de Kamerleden geen behoefte aan een tweede termijn, maar
sommigen hebben wel de behoefte om, als een soort interruptie achteraf, een
enkele aanvullende vraag te stellen. Daartoe geef ik de gelegenheid.De heer Van Haersma Buma (CDA):Mijn vraag betreft dat laatste punt. De minister moet overigens snel zijn
met praten met de gemeente Dinxperlo; dat kan nog even, want dan wordt het
een andere gemeente. Ik noemde Dinxperlo omdat daar een politiebureau is dat
echt grensoverschrijdend werkt, maar dat geldt inderdaad ook voor Venlo en
voor het openbaar ministerie in Zuid-Limburg, waar het grootste deel van de
criminaliteit grensoverschrijdend is. Zij zeggen bijvoorbeeld tegen mij dat artikel 552l van het Wetboek van Strafvordering bepaalt dat
zij gegevens uit hun opsporingsonderzoeken niet zomaar mogen uitwisselen met
de buren; dat willen zij vaker kunnen doen. Ik herhaal mijn vraag of het niet
mogelijk is om door mensen uit de praktijk een praktische inventarisatie te
laten maken van de knelpunten waar zij tegenaan lopen. Dat hoeft niet meer
te zijn dan een lijstje dat bij u binnenkomt en waarover de Kamer dan wellicht
kan praten, al of niet "infietsend" in deze procedurewijzigingen.Minister Donner:Akkoord. Daarbij geef ik aan dat wij onder andere in het kader van de
Benelux al heel ver zijn met het inventariseren van dit soort concrete punten
en met het bespreken van mogelijke oplossingen. Dat hoop ik ook met de Bondsrepubliek
te kunnen doen. Ik zeg dus toe dat ik via navraag, ook bij de verschillende
gemeenten, erachter zal proberen te komen waar men concrete knelpunten ziet
en dat ik vervolgens met de Kamer zal overleggen over de mogelijke oplossing
daarvan.Mevrouw Griffith (VVD):De minister is volgens mij nog niet ingegaan op het punt van het afschaffen
van het gerechtelijk vooronderzoek.Minister Donner:Daar ben ik wel op ingegaan. In mijn brief geef ik aan, voor dit punt
vooralsnog geen aanleiding te zien. Ik kon dat in de brief niet anders formuleren.
Ik ben het ermee eens dat vervolgens de vraag aan de orde is hoe er inhoud
aan gegeven moet worden. Ik heb erop gewezen dat een voorstel zoals van de
heer Dittrich voor een mini-instructie, in wezen neerkomt op wat wij doen
in het kader van het gerechtelijk vooronderzoek. Of wij zoiets als een gerechtelijk
vooronderzoek moeten hebben, is dus een andere vraag dan die of alles op de
zitting moet komen. In een aantal opzichten is dat niet efficiënt. Een
punt is het geschil over getuigen die opgeroepen moeten worden. Daarbij heb
ik gezegd dat wij die discussie moeten voeren aan de hand van concrete voorstellen
over het gerechtelijk vooronderzoek zoals ik mij dat voorstel en over wat
eventueel anders kan.De heer Dittrich (D66):Mijn vraag over de positie van de amicus curiae, de vriend van het gerecht,
heeft de minister niet beantwoord. In de ons omringende landen is dit geen
onbekend verschijnsel. Ik vraag de minister te reageren op de gedachte –
het is geen voorstel – om de bevolking meer bij de strafmaatoplegging
te betrekken door als een panel te adviseren aan de rechtbank als een soort
amicus curiae.Minister Donner:In het project Strafvordering 2001 en ook in de brief is het belang aangegeven
van een doelmatige en professionele rechtspraak. In dat kader is vooralsnog
in Nederland niet de behoefte gebleken aan de amicus curiae, ook niet bij
de rechter. Uiteraard kan in sommige gevallen de behoefte zich voordoen. Er
kan dan een getuige-deskundige worden opgeroepen. Om het algemene verschijnsel
in te voeren van de mogelijkheid van een amicus curiae bestaat vooralsnog
geen aanleiding. Idem dito voor de figuur van panels van burgers die over
de strafmaat moeten praten. In Nederland proberen wij via de rechter tot een
zekere systematiek en gelijkheid te komen, ook in de strafmaat. De Raad voor
de rechtspraak probeert via discussie tussen de verschillende gerechten een
zekere harmonisatie in te brengen. Het is iets fundamenteel anders om de strafmaat
te laten bepalen door panels van burgers. Dan moeten wij kiezen voor een systeem
van juryrechtspraak.De heer Dittrich (D66):Ik kan het voor een groot deel eens zijn met de minister. Als wij spreken
over de herijking van strafvordering en als er wetsvoorstellen komen op de
diverse punten, kan ik mij echter voorstellen dat er in elk geval in het kader
van rechtsvergelijking opmerkingen worden gemaakt over het Belgische systeem
van juryrechtspraak, over Duitsland, dat een vorm van juryrechtspraak kent
in de vorm van een leek die met twee rechters in een rechtbank zit, en over
de juryrechtspraak in Engeland. Er zijn allerlei vormen in de ons omringende
landen, waarbij burgers betrokken worden bij rechtspraak. Alleen in Nederland
gebeurt dat niet. Mijn simpele vraag is om daaraan aandacht te besteden. De
conclusie is misschien dat wij het niet moeten doen. Dat zou heel goed kunnen.
In het wetgevingsproces moet er aandacht aan worden besteed en moet beredeneerd
worden of wij het wel of niet moeten doen.Minister Donner:Dat is iets anders dan een panel over de strafmaat, maar een onderzoek
naar hoe het op een andere wijze kan. Strikt genomen hebben wij deze figuur
in de vorm van de rechter-plaatsvervanger. Wij eisen dan wel dat die in Nederland
juridisch onderlegd is. Dat is een fundamentele discussie. Moet iemand beoordeeld
worden door mensen die juridisch onderlegd zijn of niet? Ik zeg toe dit punt
te zullen bezien op het moment dat het in de voorstellen aan de orde komt.De heer Wolfsen (PvdA):Veel zaken komen in volgende overleggen terug. Op één punt
kan de minister het de Kamer gemakkelijk maken, namelijk bij het jaarverslag
van het OM. Ik heb van de minister goed begrepen dat de toetsing vooraf van
procedurele dingen bij het OM, over deals met criminelen en dat soort dingen,
goed loopt. Dat is procedureel goed vastgelegd. Zou de minister aan het openbaar
ministerie willen vragen om in het jaarverslag aandacht te schenken aan het
punt van toetsing en controle achteraf? Hoe werkt dat en hoe vindt dat plaats?
Ik vraag de minister ook om in de brief bij het jaarverslag aan te geven hoe
hij invulling geeft aan zijn verantwoordelijkheid in het kader van toetsing
en controle bij het OM.Minister Donner:Dat eerste hadden wij volgens mij juist op uw verzoek al afgesproken toen
wij het jaarverslag van het OM bespraken.De heer Wolfsen (PvdA):Dat betrof strafzaken die stuk zijn gelopen!Minister Donner:Het gaat nu om de interne systemen van toezicht op de kwaliteit, zeg maar
de kwaliteitsbewaking van het OM. Hoe ik zelf invulling geef aan mijn verantwoordelijkheid,
laat ik graag ter beoordeling aan de Kamer over. Zij kan mij hier op elk moment
roepen. Zoals u ongetwijfeld weet, moeten bepaalde zaken volgens de aanwijzingen
aan mij worden voorgelegd. Vervolgens is het de vraag hoe je aan het aan de
orde moet stellen als je over bepaalde onregelmatigheden meent te horen. Over
dat laatste wil ik de Kamer niet rapporteren, want dat zou de
vertrouwelijkheid van het overleg met het OM schenden.De beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 16.45 uur tot 17.00 uur geschorst.Voorzitter: Van Heemst 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-3197-3224.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl