Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004 (29200 VIII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 1038-1055

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-04-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 21, pagina 1038-1055

16-03-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29200-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (disndag 16 maart 2004)Pagina 1086-1088
Presentie en opening (dinsdag 16 maart 2003)Pagina 1029-1029
Debat over arbeid en ziektePagina 1037-1038
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet op het specifiek cultuurbeleid in verband met een verlaging van het maximale aantal leden van de Raad voor cultuur en een verhoging van het maximale aantal leden van commissies van die Raad (28847); - Wijziging van de Wet personenvervoer 2000, houdende technische wijzigingen en enige andere verbeteringen (28977); - Wijziging van de Colportagewet in verband met krediettransacties (28988); en een ander wetsvoorstel (28997)Pagina 1029-1030
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004 (29200 VIII)Pagina 1064-1086
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en andere wetten in verband met de aanpassing van de bevoegdheden tot het vorderen van gegevens terzake van telecommunicatie (vorderen gegevens telecommunicatie) (28059); - Goedkeuring van de op 29 mei 2000 te Brussel tot stand gekomen Overeenkomst, door de Raad vastgesteld overeenkomstig artikel 34 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, betreffende de wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de Lid-Staten van de Europese Unie (28350, R1720); - Wijziging van enige bepalingen van het Wetboek van Strafvordering en de Wet politieregisters en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht met het oog op de uitvoering van de op 29 mei 2000 te Brussel tot stand gekomen Overeenkomst, door de Raad vastgesteld overeenkomstig artikel 34 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, betreffende de wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de Lid-Staten van de Europese Unie (28351) en twee andere wetsvoorstellen.Pagina 1055-1064
Lijst van besluiten (dinsdag 16 maart 2004)Pagina 1086-1086
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2004 (29200 XIV); - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2004 (29200 F)Pagina 1030-1030
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en andere wetten in verband met de aanpassing van de bevoegdheden tot het vorderen van gegevens terzake van telecommunicatie (vorderen gegevens telecommunicatie) (28059); - Goedkeuring van de op 29 mei 2000 te Brussel tot stand gekomen Overeenkomst, door de Raad vastgesteld overeenkomstig artikel 34 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, betreffende de wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de Lid-Staten van de Europese Unie (28350, R1720); - Wijziging van enige bepalingen van het Wetboek van Strafvordering en de Wet politieregisters en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht met het oog op de uitvoering van de op 29 mei 2000 te Brussel tot stand gekomen Overeenkomst, betreffende de Europese Unie, betreffende de wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de Lid-Staten van de Europese Unie (28351) en twee andere wetsvoorstellenPagina 1030-1037
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004 (29200 VIII)Pagina 1038-1055

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 109 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(VIII) voor het jaar 2004 (29200 VIII).De voorzitter:Ik heet staatssecretaris Van der Laan van harte welkom in dit huis en
geef allereerst het woord aan mevrouw Witteman, die haar maidenspeech zal
houden.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Witteman (PvdA):Oote oote oote BoeOote ooteOote oote oote
boeMevrouw de voorzitter. Het is 22 april 1952 en in de Eerste Kamer
der Staten-Generaal ontstaat er een rel rond Oote oote boe, een gedicht van
Jan Hanlo. "Het zou geen zin hebben dergelijke uitingen van decadentie hier
te bespreken", betoogt de geachte afgevaardigde Wendelaar, "ware het niet
dat dit gedicht oorspronkelijk gepubliceerd is in 'Roeping', een door de Staat
gesubsidieerd tijdschrift. Mijnheer de Voorzitter! Juist in een zo moeilijken
tijd als den tegenwoordigen behoorden de kunstenaars algemeen hun verantwoordelijkheid
te gevoelen, dat ook zij het zijn die ons boven de narigheid uit moeten heffen."
Vervolgens citeert hij Romain Rolland: "C'est le rôle de l'artiste de
créer le soleil lorsqu'il n'y en a pas." "Dat er artisten
zijn, die hun taak vergeten en daarentegen door hun infantiel gebazel ons
aller rampzaligheid nog dieper doen gevoelen, tant pis, maar laat de Staat
zich er zorgvuldig van onthouden hieraan enigen steun te geven."Oote oote boe, geen woorden en geen muziek, geen zang en geen dictie,
alleen maar articulatie, een spel van klanken met als doel toen de vrijmaking
van het vers en daardoor van de geest.Mevrouw de voorzitter. Omdat kunstenaars bewust of onbewust codes doorbreken,
is het niet verwonderlijk dat de ijkpunten van de geschiedenis van de kunsten
een keten vormen van schandalen. Behalve Hanlo's gedicht is zo'n ijkpunt Le
Sacre du Printemps van Igor Strawinsky. "Une pièce de merde, c'est
une debâcle", oordeelt een criticus na de première in Parijs
in 1913. Al bij de eerste hoge tonen van de fagot raakt het deftige publiek
totaal van streek. Nog zo'n ijkpunt is het monumentale lichaam in brons van
Zadkine, beeld van het gehavende hart van Rotterdam. "Te macaber om nog mooi
te kunnen zijn", oordeelt de directeur Gemeentewerken in 1950. Of het "zap"-toneel
van Gerard Jan Rijnders uit de tachtiger jaren van de vorige eeuw, waarin
beeld de taal vervangt en de taal niet meer gerangschikt wordt volgens de
wetten van Aristoteles. Wanneer "waarde" niet gezien wordt, komt afbraak heel
dichtbij. Dat was bijna het lot van "Vragende kinderen", een wandschildering
van Karel Appel in de kantine van het stadhuis van Amsterdam. De ambtenaren
stoorden zich zo aan "die gekleurde vlakken met stippen als ogen" dat ze weigerden
er nog langer hun boterham bij op te eten. De gemeente bracht uitkomst: het
kunstwerk verdween voor tien jaar achter het behang!Mevrouw de voorzitter. Waarom kunst? Voor de ontspanning? Mag! Om schoonheid,
ontroering? Natuurlijk! Maar ook om te leren kijken en luisteren, om anders
te leren kijken en luisteren, door de codering heen. De kunst moet geroofd
worden, als het vuur van Prometheus, om er ons van te bedienen tegen de gevestigde
orde. Dat zei Picasso, wiens Guernica uit 1937 voor het Spaanse volk gisteren
geschilderd lijkt te zijn voor het bloedbad van vandaag! Oe oeOe oe oote oote ooteADe functie van cultuur is een belangwekkende. Dat vindt de regering ook.
Niet alleen het Hoofdlijnenakkoord, maar ook de staatssecretaris put zich
in haar beleidsbrief uit in het vinden van argumenten om de ondersteuning
van kunst en cultuur te rechtvaardigen. Ik citeer: "De kracht van cultuur
schuilt in zijn innovatief en creatief vermogen, in het vormgeven van het
'aanzien' van ons land, in zijn samenbindend vermogen, in de verworvenheden
van ons verleden, in het ter discussie stellen van waarin we ons zeker waanden
en in het steeds opnieuw ijken van waarden."Dat is nogal wat! Als cultuur zoveel vermag, dan vragen wij ons af waarom
de cultuurbegroting zo weinig omvat dat cultuur schouderophalend kan worden
afgedaan. Waarom de Nederlandse overheid denkt zich er met 674 mln euro van
af te kunnen maken; evenveel als alleen al de stad München aan cultuur
uitgeeft. Dan vragen wij ons af waarom er in 2004 en de komende jaren nog
extra wordt bezuinigd, eerst 1,2 mln euro en vanaf 2005 19 mln structureel,
terwijl toch duidelijk is dat door de kostenstijging van pensioenen, de gevolgen
van Arbo-wetgeving en door sociale-lasten- en autonome kostenstijgingen er
nog eens 15% extra van ons cultuurbudget af gaat. En dan noemen we nog niet
eens de negatieve effecten voor kunst en cultuur ten gevolge van de bezuinigingen
op de omroepen, de inkomstenderving van 30 mln door het op korte termijn wegvallen
van de filmstimuleringsmaatregel, de bezuinigingen op gemeentelijk en provinciaal
niveau en het verdwijnen van de Melkertbanen. Weet u wat dit betekent? Meer
werkloze kunstenaars, minder kunst die ertoe doet en meer vrijblijvend vermaak.
Gelukkig zijn er ook positieve cijfers: extra geld voor cultuur en school,
de openbare bibliotheken en het cultureel erfgoed.Voorzitter. Mag ik u iets bekennen? Ik heb er een grote hekel aan om over
de centen te praten. Toch moet het, alleen al om mijn verontwaardiging te
uiten over het feit dat cultuur te vaak als luxegoed voor de vrije tijd wordt
afgedaan, dat kunstenaars te vaak als uitvreters worden gezien die wel erg
gemakkelijk van de subsidie leven. Al te gemakkelijk vergeten wij dat de samenleving
in ruil veel van hen terugkrijgt: hun creativiteit. We zouden hen moeten eren,
in plaats van achter het behang stoppen. Dit brengt ons tot de vraag waarom
de staatssecretaris zich niet uit alle macht tegen de bezuinigingen heeft
verzet. Met antwoorden als "dat hadden we nu eenmaal afgesproken", "stabiliteitspact"
enz. neemt mijn fractie geen genoegen. Juist in tijden van schaarste wil de
fractie van de Partij van de Arbeid aandacht voor de niet-materiële kant
van het bestaan. Kunst kan een inspirerende tegenkracht zijn. Let wel, mijn
fractie bedoelt níét de kunst te gebruiken als instrument van
de politiek; wij vinden net als de staatssecretaris dat de kunstenaar autonoom
moet zijn, opdat de kunst in vrijheid kan gedijen, en dat de overheid zich
terughoudend moet opstellen. Wij geven de kunst geen opdracht, wij leggen
niets op. Dat is ook niet nodig, de kunst doet dat zelf; dat is ook een teken
van het talent van de kunstenaar. Kunst is een kracht, kan dus een inspirerende
tegenkracht zijn. Tegen een samenleving die "vrijheid" en "vrijblijvendheid"
synoniem acht, tegen een samenleving gericht op consumptie en concurrentie,
tegen de vervlakking, tegen een samenleving die als instrument louter de "afrekening"
inzet, in plaats van ook de "sociale cohesie".Dit brengt ons tot de vraag waarom de kunsten niet worden ingezet in het
normen-en-waardendebat. Mijn fractie is van mening dat juist in tijden van
grote onrust de kunsten een belangrijke bijdrage kunnen leveren. De kunsten
zijn altijd bezig met het onderzoeken van vaste waarden, deze eventueel ter
discussie te stellen en te herijken, of in ieder geval de discussie erover
op gang te brengen. Daarom moet juist nu de productie en verspreiding van
de kunsten gestimuleerd en gewaarborgd worden. Deze functie van de kunst is
niet nieuw. Al in de Griekse Oudheid fungeerden de tragedievoorstellingen
als discussiemateriaal voor de jonge democratie door in de voorstellingen
de oude mythen telkens opnieuw op impliciete normen en waarden te bevragen
en te onderzoeken. AA a aOote a a aOote oe oe oeOe oe oeOe oe oe oe oeZolang er kunstenaars bestaan, zijn er mecenassen en opdrachtgevers nodig
geweest om de kunstenaars aan het werk te houden. Moet er dan altijd geld
bij? Niet altijd, er zijn kunsten die zichzelf kunnen bedruipen. De producten
van de entertainmentindustrie bijvoorbeeld vinden gretig aftrek omdat zij
goed zijn afgestemd op wat het publiek of de afnemer wil. De wet van de markt
luidt immers: "Wil je je product verkopen en er nog wat aan verdienen? Stem
het dan af op de vraag en produceer het zo goedkoop mogelijk." Wie afstemt
op de commerciële omroepen weet precies wat ik bedoel. Uiteraard is er
ook goed, vakkundig gemaakt entertainment waarvan de economische en sociale
betekenis zeker niet zijn uit te vlakken. Cultuurbeleid gaat echter niet over
ontspanning en vermaak, maar is gericht op dat deel van de hedendaagse kunsten
dat zonder subsidie niet zou overleven, hoewel het vernieuwend en origineel
is, of misschien omdat het vernieuwend en origineel is. Het verrassende is
dat deze kunst uiteindelijk, soms vele jaren later, meer oplevert dan er via
subsidie aan is uitgegeven. Soms is de impact zelfs wereldwijd. Wij zeggen
dan dat het culturele kapitaal niet meer in geld is uit te drukken.Dit klinkt bemoedigend, maar toch is mijn fractie niet gerust. In de beleidspapieren
van de staatssecretaris wordt het woord "cultuur" steeds vaker vergezeld van
epitheta zoals "economische groeifactor van formaat" en "motor van de economie".
Dit brengt mijn fractie tot de vraag hoe lang de kunst nog zal gelden als
een "merit good" op grond waarvan de kwetsbare vitale onderdelen tegen het
vrije spel van de markt worden beschermd. De vraag wordt dringend gesteld,
omdat het huidige klimaat niet gunstig is. Niet alleen wat de subsidies betreft,
nu de groei stagneert, wordt kunst weer kostenpost, maar vooral omdat er een
conservatieve wind door ons land waait. De geschiedenis leert ons dat de kunstenaar
dan het kind van de rekening wordt. Een vaak gestelde vraag is of die kunstenaar
zijn aanbod niet meer op de vraag kan afstemmen. Ja, dat kan, "vraaggestuurde
kunst, maar dan is de kunst, en zijn wij als beschouwer, publiek en afnemer,
het kind van de rekening. Mevrouw de staatssecretaris, u bent Roodkapje niet
en u hebt de keuze tussen de rechte weg en de weg door een spannend bos. Welke
weg kiest u? D d d d daD dda d dda daD da d da
d da d da d da dadaMevrouw de voorzitter. Ik neem u nu mee van deze eerbiedwaardige chambre
naar de kamer met de kunsten die door bezuinigingen en de lokroep van de markt
het meeste gevaar lopen. Wij gaan door de schatkamer van het verleden, ons
cultureel erfgoed waarvoor tot vreugde van mijn fractie nu goed wordt gezorgd,
lopen door de ontspanningsruimte van de entertainmentindustrie, die zichzelf
kan onderhouden omdat wordt gedraaid wat wordt gevraagd, in de richting van
de kraamkamer, waarbinnen de kunst van nu ontstaat. Die kunst is vitaal maar
kwetsbaar en behoeft dus zorgvuldige koestering. Hoeveel is er niet verloren
gegaan? Wij kunnen bijna niet meer lezen en zijn onze eigen taal vergeten.Het is nog niet te laat, mits de staatssecretaris zich bewust wordt van
haar zorgtaak in de kraamkamer en haar rol van inspirerende muze in de samenleving.
Concreet betekent dit voor onze fractie ten eerste dat de staatssecretaris
beleid ontwikkelt waardoor de samenleving ervan wordt doordrongen dat cultuur
geen franje is, dat cultuur er is voor "de beleving van je menszijn". Iedereen
neemt deel aan cultuur, dus bevordert cultuur de sociale cohesie. Ook private
partijen raken zo geïnteresseerd om in cultuur te investeren. Fiscale
steun kan vervolgens een handje helpen. Ten tweede betekent dit voor onze
fractie dat de staatssecretaris de kwetsbare kunst als "merit good" beschermt
tegen het vrije spel van de markt, met andere woorden dat zij blijft vechten
voor een cultuurbudget van 1% van de rijksbegroting. Zoals de staatssecretaris
weet, staat zij niet alleen: het merendeel van de partijen in de Tweede Kamer
staat hierachter. Ten derde dient de staatssecretaris er in verband hiermee
op toe te zien dat zorgvuldig wordt omgegaan met subsidieaanvragen. Ten vierde
dient zij een visionair beleid te ontwikkelen voor de snel veranderende samenleving.
Op punt 3 en 4 ga ik nu nader in. Omdat dit een plechtig moment is, begin
ik met een lezing uit artikel 2 van de Wet op het specifiek cultuurbeleid
uit 1993: "Onze minister is belast met het scheppen van voorwaarden voor het
in stand houden, ontwikkelen, sociaal en geografisch spreiden of anderszins
verbreiden van cultuuruitingen; hij laat zich daarbij leiden door overwegingen
van kwaliteit en verscheidenheid."In de wet wordt gevraagd om kwaliteit en om verscheidenheid. De Raad voor
cultuur adviseert hierover. In de wet wordt gevraagd om geografisch spreiden.
De staatssecretaris spreekt over regionale spreiding en voegt hieraan "functie
in het landelijk bestel" toe. Voorop zij gesteld dat onze fractie hecht aan
regionale spreiding. Alle burgers hebben overal recht op alle kunst en cultuur.
Loopt de staatssecretaris evenwel niet het gevaar dat dit criterium, gevoegd
bij "functie in het bestel", zal werken als politiek sturingsinstrument? Het
is immers niet denkbeeldig dat minder kwalitatieve instellingen worden gesubsidieerd,
omdat ze zijn gestationeerd op plekken waarop gebrek is aan zo'n instelling.
En denkt de staatssecretaris echt dat kunstenaars te verspreiden zijn –
dat mensen sowieso te verspreiden zijn – met regionale fondsen als lokkertje?
Kunstenaars zoeken elkaar op. Zij laten zich niet plaatsen. De Arnhemse modeontwerpers
Victor en Rolf zouden met hun theatrale ontwerpen bijvoorbeeld nooit internationaal
zijn doorgebroken wanneer zij niet dagelijks in contact waren gekomen met
het theater en het museum ter plaatse. En de staatssecretaris wil Arnhem beperken
tot mode? Hoe moeilijk is het niet om in Eindhoven een toneelgezelschap te
handhaven? Als meer steden de kans krijgen zich te ontwikkelen tot creatieve
steden, zoals Amsterdam, Groningen en Maastricht waar alle genietingen zijn
en vaak meer van hetzelfde is, is er hoop voor de regio. Hoe staat het in
dit verband met de gezamenlijke plannen van VROM en OCW om cultuur in te zetten
bij stedelijke vernieuwing?In de wet wordt gevraagd om sociale spreiding. De staatssecretaris spreekt
over "maatschappelijk bereik". Het is voor mijn fractie van het allergrootste
belang dat de kwetsbare nieuwe kunst in een samenleving terechtkomt waarin
zij welkom is, met liefde wordt ontvangen en wordt gewaardeerd,
waarin zij wordt herkend, gehoord, beleefd en ondergaan door de hele samenleving,
nu en in de toekomst. In haar plannen reikt de staatssecretaris daarvoor een
aantal waardevolle instrumenten aan: het actieplan Cultuurbereik, cultuureducatie
en cultureel zelfbewustzijn. Onze fractie is er zeer verheugd over dat het
actieplan Cultuurbereik, een gezamenlijk beleidsprogramma van gemeenten, provincies
en het Rijk, wordt voortgezet. Ook de plannen om cultuureducatie structureel
in het onderwijsprogramma te verankeren verheugen ons. De extra middelen die
ter beschikking komen, zullen ruimschoots worden terugverdiend, omdat investeren
in cultuureducatie immers investeren in de toekomst is. Het verontrust onze
fractie al geruime tijd dat onze kinderen heel goed leren rekenen, maar slecht
scoren inzake cultuur, literatuur, muziek en geschiedenis. Hoe is dat toch
mogelijk in een cultureel zo rijk land als het onze? Kennis van moderne talen,
waaronder onze eigen taal, is verwaarloosd, alsof Nederland niet meer in Europa
ligt. Het roer moet definitief om, anders bereiken wij Lissabon nooit.Heeft de staatssecretaris ooit samen met de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap onderzocht hóé kunst en cultuur worden onderricht?
Toont zij wel eens belangstelling voor de culturele activiteiten van scholen?
Wordt het niet eens tijd om de curricula van de pabo en de docentenopleidingen
door te lichten op vakken die kunst in specifieke zin, en cultuur in algemene
zin behandelen? Wij weten allemaal dat een begenadigd cultuurdocent meer overdraagt
dan tien computerprogramma's. Ons inziens verdient het aanbeveling om meer
kunstenaars, uiteraard betaald, bij het cultuuronderwijs te betrekken, zodat
kunst tastbaar wordt.Het begrip "cultureel bewustzijn" heeft onze fractie aan het denken gezet.
Wij begrijpen niet helemaal wat de staatssecretaris ermee bedoelt. Moeten
ook de nieuwe Nederlanders een cultureel zelfbewustzijn verkrijgen? En doelt
de staatssecretaris dan op bewustzijn van de eigen cultuur, op bewustzijn
van de Nederlandse cultuur of op beide, zoiets als een dubbel paspoort? Indien
het laatste het geval is, dan loopt de staatssecretaris niet aan de leiband
van de regering. Daar prijzen wij haar om. Daarom durven wij haar ook te vragen
of het niet mogelijk is dat zij vanuit het departement van OCW, dat naar de
toekomst gerichte gebouw waar muren ramen zijn, een cultuurbeleid inzet dat
even weids is als het uitzicht. Ik doel op een visionair beleid, de nieuwe
culturen betreffende, dat het onbegrip, de angst en de onmacht die nu het
debat beheersen, wegneemt, een beleid gericht op versterking van onze eigen
zwakke culturele identiteit – dat is uiteraard een dynamisch begrip –
en een beleid gericht op stopzetting van de negatieve beeldvorming van de
nieuwe Nederlander.Wij, een zwakke identiteit? Ja, wereldburger waanden wij ons tot 1992.
Door de Tweede Wereldoorlog zat de angst voor nationalisme "van vreemde smetten
vrij" er zo stevig in dat alleen op sportieve hoogtepunten de verbondenheid
bezongen werd met het nationaal verleden. Dan voer de Zilvervloot weer binnen.
Na 1992, het jaar van de eerste Europese economische integratie, stijgt de
behoefte aan de tegenkracht van een eigen culturele identiteit. In het theater
betekent dat bijvoorbeeld een ware hausse aan Nederlandstalig toneel. Het
Nederlandse lied wordt herontdekt en zelfs regionale dialecten worden opgepoetst.
Naarstig schrapen wij onze identiteit bij elkaar. Dat dat niet mogelijk is
na zo veel jaren zonder, wordt duidelijk uit de crisis waar wij nu in zitten.
Wat blijkt? Wij zijn nog niet geïntegreerd in onze eigen cultuur. Het
beste is dat wij allemaal op cursus of weer terug naar school gaan. Wij zijn
het dan ook hartgrondig eens met de minister van OCW die ons een leven lang
laat leren, over onszelf en onze cultuur. Cultuur geeft je een kamer om in
te wonen, een kamer waarin je ook ontvangen kunt. Dus verdiepen wij ons, de
boeken liggen toch opengeslagen en de bibliotheek krijgt extra subsidie, ook
in andere culturen.Ik kom tot een afronding. Mijn fractie maakt zich zorgen. Hoe moet het
straks met de zich uitbreidende EU? Hoe gaan wij met al die culturen om? Met
de angst van de onwetende of met de wijsheid van de beschaafde mens? Het integratiedebat
is een cultuurdebat en het normen-en-waardendebat loopt daar dwars doorheen.
Het is de taak van de staatssecretaris om het integratiedebat te brengen van
een voor sommige groepen schofferend debat naar een door kennis gestut, intelligent
debat. Nota bene: wij bedoelen niet dat de staatssecretaris het debat inhoudelijk
moet sturen, maar dat zij het debat mede moet stimuleren en mogelijk moet
maken. In haar beleidsplan wijdt zij er woorden aan, maar die woorden klinken
naar wensen en strevingen. Onze vraag is dan ook wanneer onze fractie een
notitie tegemoet mag zien waarin de staatssecretaris die wensen en strevingen
omzet in concrete plannen. Wij willen graag met haar en het liefst met vertegenwoordigers
van alle fracties in deze Kamer om de tafel gaan zitten om tot beleid te komen
dat het tij kan keren. Het parlement waartoe ook deze Kamer behoort, is het
geweten van de democratie. Laten wij ons dat aantrekken.De fractie van de PvdA vraagt de staatssecretaris om beleid dat de samenleving
ervan doordringt dat cultuur geen franje is, maar noodzaak voor sociale cohesie,
om beleid dat de kwetsbare kunst blijft beschermen en om beleid dat het integratiedebat
en het normen-en-waardendebat op een waardevol plan brengt. Mijn fractie ziet
in de staatssecretaris een potentiële drager van het vuur van Prometheus.
Neemt zij dit vuur aan of blijft zij wachten op het behaaglijke zonnetje waar
in 1952 in dit huis zo naar gesmacht werd? Kneu ote ote ote ote
oteOte ote ooteOte oteBoeMevrouw de voorzitter,
dank u wel.De voorzitter:Mevrouw Witteman, ik feliciteer u van harte met uw maidenspeech, waarin
u sprak over het doorbreken van codes. Dat hebt u met de vorm waarin u uw
bijdrage hebt gegoten in ieder geval gedaan. Feitelijk is ook met uw lidmaatschap
van deze Kamer een ongeschreven code doorbroken, althans gelet op uw loopbaan.
Voor u geen uitgebreide politieke of bestuurlijke carrière. Uw werkervaring
deed u op als artistiek leider van toneelgezelschappen, als bijzonder hoogleraar
kunst en cultuur aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen, de Anton van
Duinkerken-wisselleerstoel, en als regisseuse, publiciste en gastdocente op
het gebied van het theater van de Griekse oudheid. Ook was
u gedurende zes jaar lid van de Raad voor de kunst.Het is verleidelijk om het politieke optreden dat zich wekelijks in deze
Senaat afspeelt te vergelijken met het Griekse theater. Ongetwijfeld zijn
er parallellen tussen onze debatten en de opbouw, de climax en de wending,
zoals die voorkomen in het theater van de Griekse oudheid. Alleen is er in
dit huis niet vaak een deus ex machina om een oplossing voor de problemen
aan te kondigen. Toch ligt uw motivatie voor het werk in deze Kamer niet besloten
in de mogelijke parallellen met het theater. Op de website van uw partij legt
u uit waarom de Eerste Kamer u past: "Omdat deze chambre de réflexion
meer dan de Tweede Kamer ruimte biedt om op zoek te gaan naar de diepere oorzaken
van maatschappelijke problemen."Door uw passie voor de grote en de kleine lettertjes van welk onderwerp
dan ook, wilt u een bijdrage leveren aan de politieke discussie in deze Kamer.
Met uw gepassioneerde bijdrage vandaag aan het debat over de begroting voor
Cultuur hebt u aangetoond dat u uitstekend in staat bent de grote en de kleine
lettertjes van het cultuurbeleid te doorgronden. Ik wens u bij het politieke
werk hier alle succes toe. Ik geef de Kamer de gelegenheid om onze nieuwe
collega te feliciteren.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Woldring (CDA):Mevrouw de voorzitter. Anders dan mevrouw Witteman is het mij niet gegeven
om zulke harmonische klanken voort te brengen dat die leiden tot een bevrijding
van de creatieve geest. Ik moet het prozaïscher doen, maar ik hoop de
culturele geest dan wel te raken en tot het beleid van de staatssecretaris
te komen. Ik mag namens de CDA-fractie zeggen dat wij het onderdeel Cultuur
van de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap grotendeels
met instemming hebben gelezen evenals de Uitgangspuntenbrief van 1 juli
vorig jaar en de Cultuurnota 2005-2008. Mijn fractie steunt het streven van
de staatssecretaris om het cultureel bewustzijn in onze samenleving te vergroten,
om kunstenaars ruimte te geven om zich echt op de inhoud van hun werk te richten
en om kunstinstellingen te stimuleren, hun ambitie en hun professionaliteit
te tonen. Dat de staatssecretaris daarbij bepaalde beleidsinstrumenten wil
gebruiken, zoals het terugdringen van regels en bureaucratie, zorgvuldige
procedures en het hanteren van duidelijke criteria voor de rijksfinanciering
van de kunst, beoordelen wij positief.Er zijn meer onderwerpen in de Cultuurnota waarvoor wij graag onze waardering
uitspreken. Ik noem de initiatieven met betrekking tot de cultuureducatie,
het selectiever subsidiëren van ondersteunende instellingen ten gunste
van uitvoerende instellingen en het afschaffen van de 2%-regeling waarop mijn
fractie in het verleden enkele keren duidelijke kritiek heeft laten horen.
De CDA-fractie staat zonder meer positief tegenover de intensievere samenwerking
met de regio's. Ook tijdens vorige behandelingen van het begrotingsonderdeel
Cultuur hebben wij daarop gewezen. Mijn collega Dölle en eerder de toenmalige
fractievoorzitter van het CDA in deze Kamer, de heer Braks, hebben er aandacht
aan besteed.Er zijn ook enkele onderwerpen die onze kritische aandacht vragen. In
een onderdeel van de Cultuurnota getiteld "Culturele diversiteit en integratie"
wordt gerept van culturele diversiteit onder andere met betrekking tot culturele
minderheden. De staatssecretaris schrijft op pagina 12 van de Cultuurnota
dat zij met betrekking tot die culturele diversiteit in de komende periode
haar doelen wil verhelderen en zoveel mogelijk wil verbinden met de "vaste
waarden van het cultuurbeleid". De vraag die de CDA-fractie in dit verband
wil stellen is: kan de staatssecretaris aangeven wat zij, naast de genoemde
beleidsinstrumenten, precies verstaat onder "vaste waarden van het cultuurbeleid"?Bij het hanteren van het begrip culturele diversiteit wil de staatssecretaris
haar beleid richten op interculturele verrijking. Zo staat het in de Cultuurnota.
Op dezelfde pagina (13) wordt opgemerkt: "Het bestaande diversiteitsbeleid
kan effectiever worden door het te differentiëren." Anderzijds wordt
gerept van integratie en "de wens dat de zojuist genoemde diversiteit zich
ook ontpopt als een samenbindend vermogen van cultuur". Vervolgens wordt gesteld
dat de verhouding tussen culturele diversiteit en integratie stuit op wat
wordt genoemd een multiculturele paradox. Echter, die paradox lijkt niet echt
een onoplosbaar dilemma te zijn, want direct na het noemen ervan wordt gewezen
op het cultureel erfgoed dat zijn neerslag vindt in de gedeelde taal, cultuur
en geschiedenis van de Nederlandse samenleving en bijdraagt tot het cultureel
bewustzijn dat onmisbaar is voor het interculturele debat en voor een stevige
positie van de Nederlandse cultuur in de internationale context. Ook in de
Uitgangspuntenbrief wordt gerept van het erfgoed als samenbindend vermogen.
Ja, de staatssecretaris heeft het zelfs gewaagd om, zo blijkt uit het verslag
van het algemeen overleg van 29 september vorig jaar, te spreken over
het cultureel erfgoed als "een belangrijke drager van de Nederlandse identiteit".Ook het CDA-program van uitgangspunten stelt dat het de taak is van christen-democraten
"om voort te bouwen op dat erfgoed". In hetzelfde program wordt erkend dat
diversiteit tot dat erfgoed behoort en als zodanig een verworvenheid is, maar
tegelijkertijd een risico. Het wordt namelijk moeilijker voor mensen om het
cultureel erfgoed van de samenleving te waarderen en zich voor het behoud
ervan in te zetten. Met erkenning van diversiteit is het CDA van oordeel dat
de overheid op het gebied van de cultuur geen dirigistische, maar wel een
regierol behoort te vervullen, teneinde het samenbindend vermogen van de cultuur
te bevorderen. Vandaar de vraag: kan de staatssecretaris uitleggen hoe zij
de verhouding ziet tussen culturele diversiteit en integratie op grond van
het cultureel erfgoed? Hoe ontpopt zich, naar de wens van de staatssecretaris,
uit die diversiteit een samenbindend vermogen van cultuur? Vergroot het benadrukken
van het diversiteitsbeleid niet het risico dat dat beleid afbreuk doet aan
het samenbindend vermogen van de cultuur als erfgoed? Is de genoemde multiculturele
paradox volgens de staatssecretaris een onoplosbaar dilemma of een probleem
waaraan beleidsmatig gewerkt kan en moeten worden om het te overwinnen?Een kenmerk van cultuurpolitiek is dat er veel geld – ook overheidsgeld –
wordt uitgegeven aan tentoonstel lingen, musea, bibliotheken,
conferenties en uitwisselingen. Regelmatig wordt de vraag gesteld: wat levert
kunst op? Er kan dan sprake zijn van een spanning tussen de inherente artistieke
waarde van kunst enerzijds en economische en commerciële belangen van
kunst anderzijds. Als economische belangen te opdringerig worden, gaat dat
ongetwijfeld ten koste van de authentieke en artistieke waarde of kwaliteit
van kunst. Terecht schrijft de staatssecretaris in de Uitgangspuntenbrief
en in de Cultuurnota dat de waarde of kwaliteit van de kunst alleen goed tot
haar recht komt, als kunst in vrijheid kan gedijen en als de overheid die
vrijheid waarborgt en tegelijkertijd de betekenis van kunst voor de samenleving
zo goed mogelijk weet te benutten. Dat is mooi. Dat de Cultuurnota in verband
met de betekenis van kunst voor de samenleving spreekt over cultuur als een
"economische groeisector van formaat", is terecht. Wij steunen het beleid
dat gericht is op het bevorderen van de betekenis van kunst voor de economie.
Ook de constatering dat cultuur belangrijke economische effecten heeft voor
het toerisme, de horeca en de middenstand en dat die effecten versterkt kunnen
worden, is juist. Bovendien erkent de CDA-fractie van harte dat een goede
culturele infrastructuur van grote betekenis is voor het vestigingsklimaat
van tal van ondernemingen, voor het leefklimaat van mensen, voor cultuureducatie
en andere zaken die in de Cultuurnota worden genoemd. Cultuur en economie
zijn nauw met elkaar verbonden, maar ze behoren ook van elkaar te worden onderscheiden.
Laat staan dat cultuur ondergeschikt wordt gemaakt aan wetten die voor de
economie gelden. In de Cultuurnota (pagina 3) staat dat cultuurinstellingen
geen dochterondernemingen van het ministerie zijn. Wij voegen daaraan toe:
ook uitvoerende culturele instellingen behoren niet ondergeschikt te zijn
aan markt en commercie. Bij vorige behandelingen van de cultuurbegroting heeft
de CDA-fractie meermalen kritiek geuit op de vereconomisering van kunst en
cultuur. In de Cultuurnota schrijft de staatssecretaris in verband met de
beeldende kunst dat zij streeft naar een "beter evenwicht tussen aanbod, distributie
en afname en naar een betere wisselwerking met de markt in de zin van publiek,
verzamelaars en opdrachtgevers". Wat bedoelt de staatssecretaris met haar
streven naar een beter evenwicht en een betere wisselwerking met de markt
en op welke wijze denkt zij dat streven beleidsmatig te kunnen realiseren?
Deelt zij onze mening dat indien kunst afhankelijk wordt gemaakt van de markt,
haar authentiek artistieke waarde – die, zoals de nota terecht stelt,
slechts in vrijheid kan gedijen – in gevaar komt en dat de overheid
de kunst moet beschermen tegen die imperialiserende werking van de markt?Mevrouw de voorzitter. De overheid behoort in haar cultuurpolitiek met
zorg en respect te waken voor het voortbestaan van Nederlandse cultuuruitingen
en de daaraan ten grondslag liggende plaatselijke en regionale culturen, bijvoorbeeld
het gebruik van de Nederlandse en Friese taal. Indien men in verband van de
Europese en andere internationale culturele betrekkingen spreekt over internationale
uitwisseling op het gebied van cultuur, dan moet Nederland natuurlijk wel
iets hebben om uit te wisselen. Die uitwisseling kan niet alleen maar betrekking
hebben op historische kunstschatten of op hedendaagse cultuuruitingen, maar
ook op de Nederlandse taal die tot ons culturele erfgoed behoort. Wij hebben
dan ook met instemming kennisgenomen van de aandacht die de staatssecretaris
in de Cultuurnota besteedt aan de positie van de Nederlandse taal als een
uiting van ons collectief bewustzijn. Ook streeft zij naar het behoud van
correct gesproken en geschreven Nederlands. Omdat ik met de staatssecretaris
een grote belangstelling deel voor het werk van de Nederlandse Taalunie, neem
ik aan dat zij met mij van mening is dat wij taalvervuiling door middel van
overbodige Engelse uitdrukkingen zoveel mogelijk moeten tegengaan. Het valt
dan wel op dat bijvoorbeeld in de Cultuurnota een uitdrukking wordt gebruikt
als "cultural governance", terwijl de correcte Nederlandse vertaling er nota
bene direct op volgt. Wij hebben een goede Nederlandse uitdrukking, de Engelse
is volstrekt niet nodig. Zo worden ook uitdrukkingen gebruikt als "best practices",
"filmcommissioner", "mid term"-evaluatie waar correcte Nederlandse woorden
voor bestaan en waar Engels taalgebruik gewoon tot vervuiling leidt. Is de
staatssecretaris bereid erop toe te zien dat in de stukken van haar departement –
mede vanwege de voorbeeldfunctie ervan – die genoemde taalvervuiling
voortaan wordt vermeden?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Mevrouw de voorzitter. Ik ondersteun dit van harte. De heer Woldring vraagt
de staatssecretaris erop toe te zien dat er minder Engelse woorden worden
gebruikt, maar wellicht kan hij ook enig zendingswerk binnen zijn eigen fractie
verrichten. Toen ik hier enkele weken geleden luisterde naar de bijdragen
aan de behandeling van de begroting voor Binnenlandse Zaken vroeg ik mij af
en toe af of ik niet in the House of Lords was!De heer Woldring (CDA):Mevrouw de voorzitter. Af en toe zijn wij in een zeer voornaam gezelschap,
maar ik moet mevrouw Van den Broek toegeven dat in de professionalisering
van de politiek altijd sprake is van enige beroepsdegeneratie. Door het voorkomen
van Engelse en anderstalige uitdrukkingen en overbodige afkortingen zouden
wij niet alleen onze onderlinge communicatie maar ook onze communicatie naar
buiten toe ongetwijfeld kunnen verbeteren. Daarom dank voor haar interventie;
ik zal dat zendingswerk binnen mijn eigen fractie graag ter hand nemen.Mevrouw de voorzitter. Ik heb in dit verband geen aandacht besteed aan
de publieke omroep en dus ook niet aan haar taken op het gebied van kunst
en cultuur. Ik laat deze onderwerpen nu ook maar achterwege, mede omdat wij
deze of volgende maand in deze Kamer twee wetsvoorstellen inzake media aan
de orde zullen komen. Bovendien komt naar verwachting de visitatiecommissie
Rinnooy Kan in april met haar rapport en zal de Wetenschappelijke raad voor
het regeringsbeleid dit najaar met een uitgebreid rapport komen over het gehele
omroepbestel. In de zeer nabije toekomst zijn er dus nog voldoende mogelijkheden
om over het publieke omroepbeleid van gedachten te wisselen.Mevrouw de voorzitter. Wij wensen de staatssecretaris sterkte en plezier
in haar ambtsvervulling toe en zien de beantwoording van onze vragen graag
tegemoet.De heer Van der Lans (GroenLinks):Voorzitter. Ik ben erg voor tradities, dus ik stel dat we van de gedichten
in de maidenspeech van mevrouw Witteman een traditie maken en in de toekomst
onze voordrachten bij de cultuurbegroting van dichtregels voorzien. Dat had
ik nu ook graag gedaan, maar ik ben snel naar mijn fractiekamer gelopen om
slechts te constateren dat wij geen dichtwerken voorhanden hebben. Het culturele
niveau van deze Kamer kan dus aanzienlijk worden verhoogd door het grote werk
van Komrij in elke fractiekamer een plaats te geven.Dit kabinet beoogt een nieuwe benadering van het cultuurbeleid. Als ik
het goed heb begrepen, komt deze op het volgende neer. In het verleden stond
cultuurbeleid in het teken van "de vermaatschappelijking van de cultuur".
Een beetje onvriendelijk gezegd, zou je kunnen zeggen dat de cultuur werd
opgezadeld met maatschappelijke problemen in het kader van het klassieke ideaal
van cultuurspreiding. Cultuur moest helpen om maatschappelijke problemen op
te lossen.Dat wil dit kabinet niet meer. Het kabinet draait de redenering om: het
gaat niet langer om een vermaatschappelijking van de cultuur, maar om een
"verculturalisering" van de maatschappij. Niet het maatschappelijk bewustzijn
in de cultuursector moet worden vergroot; nee, het cultureel zelfbewustzijn
in de maatschappij moet worden vergroot. Daarmee verruimt dit kabinet de scope –
o nee, ik moet natuurlijk zeggen "het bereik" – van het cultuurbeleid
enorm. En dat merk je ook aan de nota's van deze staatssecretaris, waarin
volop aandacht is voor de creatieve industrie. Dat zijn de scheppers van artistieke
diensten, de creatieve vormgevers, de designers, de architecten, de amusementmakers,
de internetcreatievelingen; er gaat, kortom, een culturele wereld open. Je
zou bijna zeggen dat, als het aan deze staatssecretaris ligt, de hele kenniseconomie
een grote culturele happening is.Ik ben daar niet op voorhand op tegen. Ik ben cultuurpsycholoog van huis
uit en heb altijd geijverd voor een zo ruim mogelijk cultuurbegrip, dus ik
wil best met deze staatssecretaris meedenken. Maar dat laat onverlet dat we
in ieder geval de vraag moeten stellen wat deze verruiming nu concreet oplevert:
wat betekent die eigenlijk? Is het niet een probleem dat we het begrip cultuur
zo oprekken dat het in feite nietszeggend wordt? En leidt deze paradigmawisseling
niet tot een soort begripsinflatie die uiteindelijk het cultuurbeleid kan
schaden, omdat we het terrein zo groot maken dat we er de macht over verliezen?
Die vrees voor onnodige begripsinflatie bekruipt me in ieder geval als ik
naar de concrete beleidsdaden kijk, want eigenlijk neemt het begrip dan toch
weer snel zijn normale proporties aan: dan gaat het namelijk toch weer om
cultuur in de relatief beperkte betekenis, want daar liggen nu eenmaal de
relaties en de huidige subsidiebetrekkingen.Dat brengt mij op mijn eerste vragen: wat voor concrete initiatieven –
die dus geheel anders zijn dan in het verleden het geval was – zullen
voortvloeien uit de verkondigde omkering van het cultuurbeleid? En wanneer
acht de staatssecretaris deze omslag succesvol? Is zij ook – om maar
eens een modieuze term te noemen – afrekenbaar op dit punt? Welk oud
beleid moet nu voor dit nieuwe perspectief wijken, is dat alleen de gewraakte
2%-doelgroepenmaatregel of mogen wij meer verwachten? Ik vraag dat ook omdat
een impliciete gedachte achter het oude cultuurbeleid was, dat cultuur niet
alleen een economisch goed, maar een wijdere publiek-maatschappelijke betekenis
heeft. Dat was ook de rechtvaardiging voor subsidie: we vinden cultuuruitingen
zo belangrijk, dat we het domein feitelijk zijn gaan beschermen tegen de "invisible
hand" van Adam Smith, waardoor we het cultuurdomein grotendeels vrijwaren
van een louter economische rationaliteit. Collega Woldring zei het veel beter
dan ik dat kan. Zonder die vrijwaring zouden immers alleen de mensen die het
kunnen betalen zich op het terrein van de cultuur kunnen bewegen en dat zou
een verschraling zijn die ook voor de productie van cultuur negatief zou uitwerken.Die gedachte was het basisidee van het klassieke ideaal van cultuurspreiding.
Daar is in mijn ogen nog steeds weinig mis mee. De staatssecretaris neemt
zo nadrukkelijk afstand van dit oude ideaal, dat mij onduidelijk is of er
nog iets van dit gedachtegoed in haar ogen de moeite waard is. Daarover zou
ik graag wat meer uitleg krijgen. Natuurlijk is het mooi om een lofzang af
te steken over het cultureel ondernemerschap. Natuurlijk moet dat worden gestimuleerd.
Is cultuur echter alleen interessant als zij op termijn economisch levensvatbaar
is? Hoe vult de staatssecretaris haar nieuwe uitgangspunten in de praktijk
in? Ik weet ook wel dat zij niet met een pennenstreek alle cultuursubsidies
kan veranderen, maar wat wil zij er gezien haar nieuwe uitgangspunten aan
wijzigen? Wat zou zij willen verminderen? Of betekenen de nieuwe accenten
vooral dat er iets bij komt zonder dat er veel aan het oude verandert?Er is één toonsoort in het nieuwe beleid die mij echt zorgen
baart: de gretigheid waarmee de staatssecretaris afstand neemt van het oude
beleid. Misschien overdrijf ik, maar het heeft iets weg van een afrekening.
Hoe hebben wij zo dom kunnen zijn dat wij via cultuurbeleid maatschappelijke
problemen wilden oplossen? Hoe naïef. Dat staat mij, juist in deze tijd,
erg tegen. Juist die stelligheid zorgt ervoor dat wij eigenlijk nauwelijks
meer heldere ambities vernemen op het gebied van culturele diversiteit en
allochtone cultuuruitingen. De passages hierover in de beleidsbrief zijn tamelijk
algemeen. De heer Woldring heeft hier al op gewezen. Terwijl de discussies
over de multiculturele samenleving, integratie, aanpassen en inburgeren heftiger
zijn dan ooit, grossiert de staatssecretaris in dit opzicht toch vooral in
gemeenplaatsen. Dat vind ik jammer.Misschien nog meer dan in de periode van de heer Van der Ploeg, hebben
wij behoefte aan een cultuurbeleid dat, nog afgezien van wat het precies voorstaat,
in deze maatschappelijke discussie een duidelijke rol speelt. Zijn de voornemens
van ex-staatssecretaris Van der Ploeg uit de nota's Cultuur als confrontatie
en Ruim baan voor culturele diversiteit, in de ogen van deze staatssecretaris
voorbeelden van "de cultuursector opzadelen met maatschappelijke problemen"
en dus van hoe het niet moet? Als het dan niet moet volgens het recept van
Van der Ploeg, hoe moet de cultuur van minderheidsgroeperingen zich dan weerspiegelen
in het culturele klimaat? Welke rol heeft de overheid daar dan nog in? Het
spannende van Van der Ploeg, en dat mag best eens worden gezegd,
is dat hij de knuppel in het hoenderhok gooide, wetende dat hij een storm
van kritiek over zich heen zou krijgen vanuit het gevestigde cultuurland.
Juist daarom was hij bereid om druk op de instellingen te zetten. Hij constateerde
terecht dat de gevestigde belangen niet vanzelf ruimte maken voor nieuwe generaties
en voor andere culturen. Hij besloot dus om te gaan duwen. Of zijn quoteringsregeling
nu zo'n handig instrument was, zullen wij nooit weten, maar hij was in ieder
geval uitgesproken en dwong het veld tot reflectie. Wat blijft daar eigenlijk
van over nu de staatssecretaris hiervan zo nadrukkelijk afstand neemt?Hoe belangrijk acht dit kabinet culturele diversiteit en cultuurpolitiek?
Wordt dit meer gezien als een verplicht nummer? Zelf benadrukt de staatssecretaris
het samenbindende vermogen van cultuur. Wat betekent die eigenschap in het
licht van de problemen van de multiculturele samenleving? Het is te gemakkelijk
om, zoals in de beleidsbrief enigszins gebeurt, het louter als een soort personeelsprobleem
te zien. Als de besturen en de cultuurprofessionals nu maar uit de minderheden
worden gerekruteerd, komt het allemaal vanzelf goed. Ik denk dat niemand dit
gelooft. Ik zou een concrete beschouwing van de staatssecretaris over het
cultuurbeleid in een multiculturele samenleving, over de multiculturele paradox,
zeer op prijs stellen.Mijn volgende punt heeft niet zo veel met het voorafgaande te maken, maar
het moet wat mijn fractie betreft eindelijk eens goed worden geregeld. Het
gaat om de ratificering van het Unidroit-verdrag uit 1995 inzake de internationale
terugkeer van gestolen en onrechtmatig uitgevoerde cultuurobjecten. Het is
om kort te gaan het verdrag dat kunstroof, vooral uit arme en kwetsbare landen,
moet tegengaan. Nederland heeft het verdrag in 1995 wel ondertekend, maar
nog steeds niet geratificeerd. Dat maakt het bijvoorbeeld voor de douane erg
lastig om op te treden, omdat zij de kwade trouw van handelaren zelf moet
bewijzen. Als het verdrag wordt geratificeerd, kan de bewijslast worden omgedraaid.
Dat maakt het mogelijk om illegale kunsthandel veel actiever tegen te gaan.
Wij hechten in ons land sterk aan ons nationale erfgoed. Met het genoemde
verdrag wordt het mogelijk gemaakt dat ook andere, kwetsbare armere landen
hun erfgoed beter kunnen beschermen. De inspectie Cultuurbezit en de Douane
pleiten voor ratificering van het verdrag. Een ruime meerderheid van de Tweede
Kamer onder aanvoering van partijgenoot Dittrich van de staatssecretaris pleit
ervoor. De vraag is waarop wij wachten. Het zou geweldig nieuws zijn als de
staatssecretaris vandaag bekend maakt dat wij het verdrag nog dit jaar zullen
ratificeren.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Mevrouw de voorzitter. Het bespreken van de cultuurbegroting lijkt een
luchtig moment in deze zware begrotingsweken. Cultuur is echter niet het lichtvoetige
zusje; ook cultuur is een zwaar en belangrijk begrotingshoofdstuk. Vandaag
spreek ik namens mijn fractie over cultuur en economie. Helaas kan ik daarbij
mijn favoriete onderwerpen, te weten archeologie en archieven, niet bespreken,
maar ik verzeker de staatssecretaris dat ik haar beleid ook op die twee terreinen
nauwlettend volg.Ik begin met een ander lid van het kabinet te citeren. Minister De Geus
zegt in de Volkskrant van 17 januari in verband met bezuinigingen: "Dan
moeten we verder bezuinigen op subsidies voor cultuur. Kunst is altijd afhankelijk
geweest van weldoeners. Eerst de kerk, daarna rijke mensen en toen de overheid.
Dat moeten anderen, bijvoorbeeld bedrijven, maar weer overnemen." De heer
Van Grevenstein, directeur van het Bonnefantenmuseum in Maastricht, heeft
daarop evenals vele anderen in de Volkskrant gereageerd: "In de VS is het
zo, dat cultuur een zaak is van het particulier initiatief. In Europa echter
betreft het een staatszaak. In de VS zijn, zoals we allemaal weten, de belastingen
ook aanzienlijk lager. Dus minder subsidies voor cultuur moet je compenseren
met verlaging van de belastingen." Dat is een interessante gedachte. Ik zou
graag de visie van de staatssecretaris vernemen op de ideeën van de minister
en op de oplossing van de heer Van Grevenstein.Tijdens het kennismakingsgesprek met de staatssecretaris gaf zij nadrukkelijk
aan dat het kabinet de cultuur niet in een zielig, afhankelijk hoekje wil
positioneren. Cultuur is volgens haar van enorm grote betekenis, onder meer
voor de economie. Wij zouden daaraan veel meer aandacht moeten besteden. In
haar brief van 20 november schrijft de staatssecretaris: "Cultuur is
een groeisector van formaat; de creatieve industrie bestaat uit kleinschalige
culturele bedrijvigheid, bijvoorbeeld op het terrein van audiovisuele media,
vormgeving of muziek." Verderop in de brief schrijft zij: "De tijd is rijp
om de creatieve industrie beter in kaart te brengen en zicht te krijgen op
de kracht en de zwakte ervan." De gemeente Amsterdam heeft over de economische
vreugde van culturele activiteiten een heel "bruisende" nota geschreven. Het
college van die stad stelt daarin dat de creatieve sector, die meer omvat
dan de kunsten in engere zin, zorgt voor een kwart van de werkgelegenheid
in Amsterdam.Die kracht van cultuur heeft meer facetten. Cultuur draagt bijvoorbeeld
bij aan het nationaal prestige. Bedrijven nemen het culturele klimaat van
de stad mee in hun beschouwingen om zich ergens te vestigen. Mensen willen
ook ergens wonen waar het culturele klimaat goed is. Het is helaas moeilijk
het effect van overvloedig cultureel aanbod op het vestigingsklimaat exact
te kwantificeren. Heeft de staatssecretaris hierop een visie? Vele bedrijven
zijn voorts zelf rechtstreeks betrokken bij de cultuur. Zij verzamelen kunstvoorwerpen
of sponsoren podiumkunsten, museale activiteiten en andere culturele manifestaties.
Hierbij groeien de bomen echter niet tot in de hemel. Zo slaagt het wereldwijd
zeer prestigieuze Concertgebouworkest erin om 50% van de totale kosten zelf
uit entrees en sponsorgelden te dekken. 50% moet dus worden gesubsidieerd.
Met dit voorbeeld zeg ik twee dingen: enerzijds kan sponsoring heel veel geld
opleveren, maar anderzijds is in aanvulling daarop een omvangrijke overheidssubsidie
onmisbaar. Ik wil graag ook nog een ander voorbeeld noemen. Het bedrijf Turmac –
dat maakt sigaretten, geen sigaren – in Zevenaar heeft in de fabriek
een prachtige collectie moderne schilderkunst hangen, echt boven en tussen
de mensen en de machines. Het werkt zeer stimulerend, zo verzekert men mij.
Op Schiphol – dat is nog een voorbeeld – werd 1%
van het totale bouwbudget voor kunst in de terminal gereserveerd. Dat heeft
geleid tot hoogwaardige kunst en een heuse kunstroute op de luchthaven.Naar de mening van de VVD-fractie zou sponsoring van de kunst door het
bedrijfsleven meer aandacht mogen hebben van ons allen, enerzijds uit waardering
voor alles wat door sponsoring mogelijk wordt gemaakt, en anderzijds uit zorg,
omdat bij economische achteruitgang de bereidheid tot sponsoren logischerwijs
afneemt. Ziet de staatssecretaris hier voorbeelden van? Ik vraag mij in dit
verband af of het niet een goed idee is om als ministerie van OCW aan te sluiten
bij de initiatieven die worden genomen in het kader van Maatschappelijk verantwoord
ondernemen. Tot nu toe vallen slechts economische, sociale en ecologische
activiteiten onder dit Maatschappelijk verantwoord ondernemen, maar cultuur
lijkt daar eigenlijk heel logisch bij te horen. Graag hoor ik hierop een reactie
van de staatssecretaris.Als je spreekt over cultuur en economie, heb je het natuurlijk ook over
de cultuur die zeer grote groepen mensen aanspreekt, zoals musicals en popfestivals.
Daar hoeft geen cent subsidie bij en sommige mensen worden daar heel rijk
van. De staatssecretaris is terecht enthousiast over deze vorm van cultuur.
Misschien wil zij daar in dit huis nader op ingaan en uitleggen of zij verbanden
ziet met, laat ik het maar noemen, klassieke vormen van cultuur. Economie
en cultuur bijten elkaar niet, ze versterken elkaar. Wij staan van harte achter
het beleid van de staatssecretaris die dit voorstaat.Hiermee is het positieve stuk van mijn inbreng ten einde. De staatssecretaris
wacht namelijk een zware taak om de cultuurinstellingen te laten floreren:
Het is echt essentieel dat de belemmeringen die de overheid de sector oplegt,
worden verlicht. Behalve over geld te klagen, maken cultuurinstellingen en
gemeenten zich grote zorgen over arbo-eisen, milieu-eisen en overbodige regelgeving.
Op dat terrein is er echt veel te doen voor de staatssecretaris. Ik noem een
paar voorbeelden. In de Volkskrant van 5 februari stond een vreselijk
verhaal over het subsidiebeleid ten aanzien van kamermuziekensembles. Steen
des aanstoots is het Fonds voor podiumprogrammering marketing dat twee jaar
geleden werd opgericht door staatssecretaris Van der Ploeg. Ongetwijfeld zal
de krant de citaten uit hun verband hebben gerukt – ik kan en wil echter
niet beoordelen wie er gelijk heeft in dit kafkaiaanse verhaal – maar
ik wil wel van de staatssecretaris weten of zij mogelijkheden ziet om Kafka
uit te bannen en de bureaucratie die daar kennelijk heerst, op kan ruimen.Als de staatssecretaris toch gaat praten met de minister van Sociale Zaken
over zijn uitlatingen over het al dan niet subsidiëren van cultuur, dan
kan zij bij hem meteen een ander onderwerp aansnijden, namelijk het vereenvoudigen
van de Arbo-wetgeving voor de cultuursector. De voortschrijdende Arbo-wetgeving
veroorzaakt voor de podiumkunsten forse kostenstijgingen, zowel qua personeel
als qua materieel. Ik geef twee vrij willekeurig gekozen voorbeelden. De eisen
betreffende de arbeids- en rusttijdenwet veroorzaken extra kosten, want technici
en ook toneelspelers mogen maar een beperkt aantal uren achtereen werken.
Dat betekent dat bijvoorbeeld bij reisvoorstellingen, maar ook bij lange voorstellingen,
zoals Tantalus in het Appeltheater, nu altijd met twee groepen gewerkt moet
worden.Mevrouw Witteman (PvdA):Beseft u wel hoe zwaar het werk in theaters is? Dan heb ik het over de
techniek. Geen technicus haalt de pensioengerechtigde leeftijd. Dat komt onder
andere door het sjouwen van decors en door de trekkenwanden die soms nog met
de hand bediend moeten worden. De Arbo-wetgeving is er dus niet voor niets.
Ik ben het met u eens dat het daardoor duurder wordt, want elk toneelgezelschap
moet nu twee ploegen technici hebben, die met dezelfde voorstelling moeten
meereizen. De vraag is wat wij nu moeten doen. Moeten wij de technici opofferen
aan de centen of moeten wij de mensen beschermen?U zegt dat toneelspelers niet lang achter elkaar mogen werken, maar dat
heb ik nog nooit gehoord. Bij Tantalus mogen mensen onder een bepaalde leeftijd,
kinderen, niet lang werken. Toneelspelers werken rustig twintig uur per dag,
indien nodig, ook bij De Appel.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):U vraagt of wij ze moeten beschermen. Ik denk dat mensen daar heel goed
zelf toe in staat zijn. Ik vraag de staatssecretaris ook niet om al die arbo-eisen
op te heffen. Ik vraag haar om samen met de minister van Sociale Zaken te
kijken waar de wetgeving doorgeslagen is en waar toneelgezelschappen eigen
verantwoordelijkheid kunnen dragen. Waar het nodig is, moeten de arbo-eisen
in stand gehouden worden. Ik zeg dus niet dat alle arbo-eisen weg moeten,
maar er moet voor de cultuursector wel apart naar gekeken worden. Zo moet
je voor elke productie een risico-inventarisatieplan maken. De vijftien jaarlijks
door het Rijk gesubsidieerde Utrechtse gezelschappen moeten voor elke productie
een apart plan maken, wat neerkomt op € 18.750. Ik vraag mij af
of dat nodig is. Is het niet mogelijk om een algemeen plan te maken? Zo simpel
is het. Ook wat betreft de arbo-eisen moet je kijken of je de regels met veel
minder bureaucratie kunt handhaven.Mevrouw Witteman (PvdA):Een risicoplan per productie is vanzelfsprekend, omdat elke productie
anders is. Soms doen er twee acteurs mee en soms dertig. De veiligheid geldt
niet alleen de techniek, maar ook de acteurs, de mensen in de bus of de vrachtwagen.
Iedere productie is anders. Je kunt dus geen veiligheidsplan voor een heel
jaar maken.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Ik zal niet ingaan op de details van elke productie. Mijn vraag is heel
simpel of wij met minder bureaucratie toekunnen. Natuurlijk is elke productie
anders, maar het is overdreven om te stellen dat er voor iedere productie
een nieuw risico-inventarisatieplan moet komen. Daardoor zitten mensen op
het kantoor te schrijven in plaats van toneel te spelen.Een andere arbo-eis op het materiële vlak is ook erg kostbaar. Ik
heb onderzocht of het waar is, maar het is echt zo. De geluidsoverlast voor
musici moet worden teruggebracht, op zichzelf heel nobel, maar dat leidt tot
het verstrekken van op termijn wettelijk verplichte gehoorbeschermers. De
kosten daarvan bedragen ruim 1,2 mln euro. Ik hoop dat de staatssecretaris
kan uitleggen waarom musici gehoorbeschermers nodig hebben. Een ander onderwerp waar ik de aandacht voor vraag, is dat het voor toporkesten
steeds moeilijker wordt om getalenteerde musici van buiten de EU aan te trekken.
De administratieve rompslomp is enorm. Dat weerhoudt veel orkesten ervan om
nog een poging te wagen. Dat heeft te maken met de zeer rigide wet- en regelgeving
en de terecht strikte naleving daarvan. Dat betekent wel dat wij als Nederland
de boot gaan missen en dat is niet goed voor onze culturele positie. Ik las
dat de staatssecretaris daar onlangs ook met de Tweede Kamer over sprak. Zij
zei toen dat het allemaal heel moeilijk lag. Dat is dan zeer te betreuren,
maar ik vraag de staatssecretaris heel nadrukkelijk of zij met haar collega,
de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, wil bezien of aanpassing
van de regels op dit punt mogelijk is.Kortom, het mogelijk maken voor de cultuurinstellingen en de kunstenaars
om zo goed en mooi mogelijk te werken, vergt veel daadkracht van de staatssecretaris.
Wat is zij voornemens te doen op deze terreinen? Ziet de staatssecretaris
mogelijkheden de cultuursector op onderdelen een uitzonderingspositie te laten
innemen, daar waar sprake is van kennelijke onredelijkheid?Ik zei het al eerder, in de Nederlandse situatie is een bloeiend cultuurleven
zonder overheidssubsidie ondenkbaar. Mocht uit mijn betoog de suggestie naar
voren zijn gekomen dat de VVD-fractie vraagtekens zet bij het subsidiëren
door de overheid van cultuurinstellingen en kunstenaars, dan weerspreek ik
dat hier.De lokale, provinciale en landelijke overheid hebben gezamenlijk een verantwoordelijkheid
voor een gezond en bloeiend cultuurklimaat. Ik ga daar nu niet verder op in,
maar ik maak één uitzondering: als wij spreken over het brede
cultuurgoed, dan is de VVD-fractie een groot voorstander van initiatieven
en subsidievoorstellen die ertoe leiden dat alle kinderen in Nederland een
verhouding krijgen (om met de woorden van Paul Scheffer te spreken) met het
Nederlands cultuurerfgoed.Aan de vooravond van het Nederlands voorzitterschap is het goed ook stil
te staan bij het gezamenlijke culturele erfgoed van de Europese lidstaten.
Naast vrij verkeer van kapitaal, mensen en goederen, verdient uitwisseling
van kunstvoorwerpen onze speciale aandacht. Het gezamenlijk produceren van
tentoonstellingen en bijbehorende publicaties is efficiënt en kosteneffectief.
Exposeren op meer dan één plaats maakt dat een veelvoud van
belangstellenden van het gebodene kennis kan nemen. Voorwaarde voor een dergelijke
aanpak is dat voorwerpen tussen lidstaten geleend en uitgeleend kunnen worden.
Dat vormt op zichzelf geen probleem. Problematisch wordt het wanneer het transport
van voorwerpen die van vrijwel onschatbare waarde zijn, moet worden verzekerd.
In onder meer het Verenigd Koninkrijk stelt de staat zich hiervoor garant.
In Nederland is dat niet het geval. Is de staatssecretaris met ons van mening
dat, bij voorkeur in Europees verband, het indemniteitsvraagstuk moet worden
opgelost?Ik wil tot slot nog een vraag stellen over het Catshuis. Ik kreeg van
minister Dekker antwoord op mijn schriftelijke vragen die ik daarover had
gesteld, maar voor mij blijft de prangende vraag: wat vindt de Rijksdienst
voor de Monumentenzorg nu exact van de hele verbouwing en inrichting? Hoewel
wij het interieur slechts van plaatjes kennen, zijn wij ontdaan over de weinig
gastvrije en kille uitstraling die het Catshuis nu heeft. Ik wacht met belangstelling
de beantwoording door de staatssecretaris af.De heer Van Raak (SP):In navolging van mevrouw Witteman wilde ook ik graag beginnen met een
experimenteel gedicht. Ik heb er even over zitten nadenken, maar dit jaar
kom ik helaas niet verder dan Olleke Bolleke. Ik beloof beterschap voor volgend
jaar. Ik wil de staatssecretaris overigens niet het vuur van Prometheus toewensen,
zoals mevrouw Witteman deed. Zoals u weet is hij gestraft door de oppergod.
Hij is opgehangen in de bergen waar tot in de eeuwigheid dagelijks zijn lever
zou worden uitgepikt door een arend. Mevrouw Witteman kan dat toch niet bedoelen.
Misschien kan zij daarover duidelijkheid geven.Mevrouw Witteman (PvdA):Mijnheer Van Raak, ik wens de staatssecretaris ook niet het lot van Prometheus
toe, maar het vuur. Het vuur staat voor kennis. Vergelijkt u dat eens even
met Genesis en Eva en de appel, dan zijn wij weer helemaal thuis.De heer Van Raak (SP):U hebt mij helemaal gerustgesteld en waarschijnlijk de staatssecretaris
ook. Dank daarvoor.Vorige week woensdag vond aan de overkant van het Binnenhof een historisch
debat plaats, niet omdat de SP-fractie wilde spreken over waarden en normen –
dat zal ik hier vandaag ook doen – en ook niet, omdat het kabinet gretig
voorstellen vanuit de Kamer overnam – dat verwacht ik ook van deze staatssecretaris –
maar vooral omdat VVD-fractievoorzitter Van Aartsen verklaarde dat meer markt
niet kan zonder meer overheid. Deze kentering in het liberale denken kan ook
de staatssecretaris niet zijn ontgaan. De opvatting dat meer markt niet kan
zonder meer overheid is helaas nog niet doorgedrongen tot het cultuurbeleid
van dit kabinet. Met de staatssecretaris wil ik vandaag graag debatteren over
cultuur en economie, het thema van dit begrotingsdebat. Ik zal mijn inbreng
toespitsen op enkele problemen die mijn fractie voorziet in de toegankelijkheid
van de cultuureducatie, het onderhouden van een publiek mediabestel en het
waarborgen van wetenschappelijke waarden op de archeologiemarkt.Mijn fractie is tevreden over de voornemens om de educatieve functie van
musea en bibliotheken te versterken en om in het kader van "Cultuur en school"
ook in het onderwijs meer ruimte te bieden aan cultuureducatie. Cultuur heeft
voor mijn fractie niet alleen een esthetische, maar zeker ook een vormende
waarde. Door jongeren een ander beeld van de wereld voor te houden, leren
zij dat een andere wereld mogelijk is. Iedere jongere moet kennismaken met
verschillende vormen van hogere cultuur. Lumpsumbekostiging van cultuureducatie
in het primair onderwijs, zoals de staatssecretaris wil, en het systeem van
vouchers in het voortgezet onderwijs, zoals nu is ingevoerd voor leerlingen
die het vak CKV volgen, verzekeren geenszins dat elke leerling wordt bereikt.
Bovendien is het systeem nogal bureaucratisch. Kan de staatssecretaris verzekeren
dat elke leerling tijdens de schooltijd enkele musea bezoekt
en kennismaakt met enkele vormen van hogere podiumcultuur? Kan zij instemmen
met het idee om jongeren een gratis museumjaarkaart te geven?Het centrale thema vandaag is cultuur en economie. Geen enkele publieke
sector heeft de afgelopen jaren meer te maken gehad met commercialisering
dan de publieke omroep. Door de concurrentie van commerciële omroepen
heeft zich hier een mentaliteitsverandering voorgedaan met een gerichtheid
op reclame, sponsoring en kijkcijfers die enkele decennia geleden nog ondenkbaar
was. Op de publieke omroep wordt fors bezuinigd. Dat er bij de omroepen een
belangrijke efficiencyslag kan worden gemaakt, staat buiten kijf. Laten wij
hierbij ook de hoge inkomens van de omroepbazen en de dj's niet vergeten.
Wat ontbreekt in de begroting is een duidelijke keuze van de staatssecretaris.
Welk soort publiek bestel staat haar voor ogen? Moet de publieke omroep verder
gaan in de slag om marktaandeel en kijkcijfers? Mijn fractie voorspelt dat
in dat geval de publieke omroepen steeds meer zullen gaan lijken op de commerciële
omroepen en dat het publieke bestel op termijn zal vervagen. Of is de pluriformiteit
van de massamedia gebaat bij een publieke omroep die niet afhankelijk is van
reclame en sponsoring? Mijn fractie wil om te beginnen één reclamevrije
publieke tv-zender mogelijk maken. Wat de Belgen kunnen, moeten wij toch ook
kunnen?In een eerder debat met de staatssecretaris heb ik haar gevraagd naar
haar opvatting over een reclamevrij kinderblok, waarvoor ook de Tweede Kamer
zich heeft uitgesproken. In een brief van 18 november geeft zij enkele
redenen waarom zij die motie niet wil uitvoeren. Haar argumenten zijn echter
niet overtuigend. De staatssecretaris beroept zich op wetenschappers die niet
kunnen bevestigen noch kunnen ontkennen dat reclame veel invloed heeft op
kinderen. Daar hebben wij dus niet zoveel aan. Duidelijk is intussen wel dat
snack- en snoepreclame het consumptiegedrag van kinderen beïnvloedt.
Ik kan het weten, want ook mijn consumptiegedrag wordt daardoor beïnvloed.
Het argument dat reclame kinderen informatie verschaft over producten en bijdraagt
aan hun opvoeding tot bewuste consumenten is lachwekkend. Zelfs een liberaal
als de staatssecretaris kan toch niet zoveel rede en vrijheid bij kinderen
veronderstellen? Van werkelijk belang voor de staatssecretaris is, denk ik,
dat een reclamevrij jeugdblok geld kost. Zij schat dat op ongeveer 15 mln
euro per jaar. Mijn fractie ziet dit als een bevestiging dat commerciële
overwegingen van doorslaggevend belang zijn geworden in het mediabeleid. Hetzelfde
geldt voor haar argument dat het geen zin heeft om een reclamevrij jeugdblok
in te voeren bij de publieke omroep omdat het geld anders naar de commerciëlen
gaat. Is de staatssecretaris met ons van mening dat als commerciële belangen
het mediabeleid gaan bepalen, een mediabeleid op termijn onmogelijk wordt?Onlangs kreeg ik een mooie brief van de staatssecretaris over de evenementen
die in ieder geval op het open net moeten worden uitgezonden. Ook hier ziet
mijn fractie dat commerciële belangen het cultuurbeleid dicteren. De
introductie van decoders verplichtte de overheid ertoe de toegankelijkheid
tot bepaalde evenementen te waarborgen. Op de lijst van gekozen evenementen
heb ik weinig aan te merken. De politieke motivering van deze keuze blijft
echter ook na de uitgebreide toelichting vrij willekeurig. Bovendien wordt
opnieuw een beroep gedaan op hoge kijkcijfers. Voor mijn fractie geeft dit
voorbeeld in ieder geval aan dat meer markt ook leidt tot meer overheid. Heeft
het toenmalige kabinet bij het toestaan van commerciële tv volgens de
staatssecretaris wel voldoende nagedacht over het borgen van publieke belang,
in dit geval de zgn. evenementen?Dit brengt mij op het cultureel erfgoed. Met verbazing heeft mijn fractie
gezien hoe weinig aandacht achtereenvolgende kabinetten hebben besteed aan
het borgen van wetenschappelijke belangen op de archeologiemarkt. In haar
begroting onderschrijft de staatssecretaris het belang om, als in geval van
economische activiteiten archeologische waarden worden bedreigd, de bodeminformatie
door middel van wetenschappelijk onderzoek te bewaren en toegankelijk te maken.
Niet in het huidige interim-beleid, noch in de voorgestelde nieuwe monumentenwet
worden wetenschappelijke waarden op de archeologiemarkt naar onze opvatting
voldoende geborgen.In haar begroting stelt de staatssecretaris tot doel om het verdrag van
Valletta – dat ligt op Malta – uit 1992 volgend jaar in te voeren.
Doelstelling van dat verdrag is onder meer óf bescherming van het cultureel
erfgoed óf, als dat niet mogelijk is, het wetenschappelijk onderzoeken
en toegankelijk maken van archeologisch erfgoed. Van liberalisering wordt
volgens ons in dat verdrag niet gesproken. Volgens de Archeologiebalans 2002,
opgesteld in opdracht van het ministerie, werden in het midden van de jaren
negentig de eerste initiatieven genomen om het archeologische bestel aan te
passen aan de eisen van Valletta. Op blz. 77 staat: "In dat kader werd bijvoorbeeld
ook besloten om voor de archeologische opgravingen een markt te introduceren."
Is de staatssecretaris het met mij eens dat dit verdrag van Valletta niet
kan worden aangewend als argument voor liberalisering van de archeologische
opgravingsmarkt?Voorzitter. Ik heb goed gezocht, maar het besluit tot invoering van een
vrije markt voor archeologische opgravingen heb ik nergens in de stukken kunnen
vinden. Wel vond ik een opmerking van de toenmalige staatssecretaris Van der
Ploeg in zijn brief van januari 2001, namelijk dat de door hem bepleite liberalisering
van de opgravingsmarkt was ingegeven door de noodzaak om de wetgeving aan
te passen aan een door hem gesignaleerde gegroeide praktijk!Voorzitter. Het archeologisch beleid wordt, zo vreest mijn fractie, gedicteerd
door opnieuw commerciële belangen. Mede onder invloed van grote infrastructurele
projecten, zoals de Betuwelijn, de HSL, de Vinex-lokaties, de Maaswerken en
aanleg van de A27 en A73 is met instemming van de verschillende staatssecretarissen
een opgravingsmarkt ontstaan met inmiddels zo'n 50 bedrijfjes, waar volgens
de Archeologiebalans een kleine duizend mensen werkzaam zijn. Kan de staatssecretaris
aangeven wanneer precies het politieke besluit tot het instellen van een archeologische
markt is genomen en, misschien nog belangrijker, waarom de Kamer
toen niet om een oordeel is gevraagd?Onduidelijk voor mijn fractie is hoe besloten is tot het invoeren van
een archeologische markt en daarmee ook hoe toen is nagedacht over het borgen
van wetenschappelijke belangen. Opdrachtgevers op de archeologische markt
zijn meestal bouwers die als gevolg van vernietiging van archeologisch erfgoed
onderzoek en publicatie moeten financieren. In totaal is het opgravingsproces
opgedeeld in ruim 15 stappen, waarvoor telkens een aanbesteding kan worden
gedaan. Het toezicht op het vooronderzoek en de opgraving is redelijk geregeld,
bijvoorbeeld via de Rijksinspectie voor de archeologie en wordt in de komende
monumentenwet nog aangescherpt. Hoewel ook hier problemen blijven, bijvoorbeeld
over de onderzoeksintensiteit, zegt het technisch hoe van een opgraving nog
maar weinig over de wetenschappelijke waarde van het onderzoek. Dus los van
de kwaliteitsnormen, die aangeven hoe een opgraving moet worden gedaan, is
er de wetenschappelijke vraag naar wat wij willen weten.Het probleem in het huidige beleid van de staatssecretaris, maar ook in
de komende wetgeving is dat deze wetenschappelijke vraag wordt overgelaten
aan de markt. Commerciële opgravers leggen deze wetenschappelijke vragen
vast in een zogenaamd programma van eisen, waarvoor opdrachtgevers eveneens
aanbestedingen kunnen uitschrijven.Voorzitter. Het zal u niet verbazen dat bouwers niet primair zijn geïnteresseerd
in archeologische waarden: hoe minder materiaal wordt gevonden, des te sneller
en goedkoper zij aan de slag kunnen. Het zogenaamd "bevoegd gezag", de gemeenteambtenaar
die het programma van eisen moet goedkeuren, mist in ieder geval de kennis
om de wetenschappelijke waarde van de opgraving goed te kunnen beoordelen.
Is de staatssecretaris het met me eens dat niet de commerciële opgraver,
de commerciële bouwer en de vaak commercieel betrokken gemeenten, maar
onafhankelijk wetenschappers de aangewezenen zijn om een programma van eisen
te beoordelen? Kan zij daarom instemmen met mijn voorstel om een wetenschappelijke
commissie in het leven te roepen, bijvoorbeeld onder auspiciën van de
Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek?Ten slotte wil ik de staatssecretaris nogmaals de woorden van Van Aartsen
voorhouden, dat meer markt niet kan zonder meer overheid. De overheid heeft
tot taak om op de kennismarkt wetenschappelijke waarden te borgen. Dat dit
ook financieel erg gunstig kan zijn, bewijst het drama in Zierikzee, waarin
bij de aanbesteding werd gekozen voor een goedkoop vooronderzoek en de kosten
daarvan uiteindelijk opliepen van € 50.000 tot € 650.000,
wat leidde tot het aftreden van vier wethouders.In de archeologie is een markt ontstaan zonder startschot en zonder criteria.
Volgens het Verdrag van Valletta moet de toepassing van het archeologiebeleid
na tien jaar worden geëvalueerd. De Archeologiewet van 1988 is naar ons
weten nooit geëvalueerd en de liberalisering van de archeologie is dat
evenmin. Dat brengt mij bij mijn laatste vragen: wanneer mogen wij van de
staatssecretaris een evaluatie verwachten van het functioneren van de archeologische
opgravingmarkt en wat zijn volgens de staatssecretaris de wetenschappelijke
faalcriteria van deze kennismarkt?De heer Schouw (D66):Voorzitter. Wij zijn verheugd dat wij vandaag met de staatssecretaris
in debat kunnen gaan over het cultuurbeleid van deze regering, ook omdat het
de bedoeling was dat het oorspronkelijke debat in de randen van de nacht had
moeten plaatsvinden. Gelukkig heeft het kabinet er alles aan gedaan om het
cultuurdebat uit de randen van de nacht te halen en op prime time te voeren.
Wij zijn de regering hier buitengewoon erkentelijk voor. Het hoofdthema van
de inbreng van D66 en de OSF is de relatie tussen economie en cultuur. Ik
ga in op twee onderdelen: de huidige culturele staat van Nederland in relatie
tot de andere landen in Europa en de ingezette beleidsveranderingen.Ik sta eerst stil bij de culturele staat van Nederland in relatie tot
de landen om ons heen. Het culturele beleid is immers steeds vaker internationaal
georiënteerd. Even een verwijzing naar de inbreng van de heer Woldring:
er is nu eenmaal een verbinding tussen het Nederlandse cultureel beleid en
dat in het buitenland en in het buitenland wordt vaak wat anders gesproken
dan hier. In de opleidingen voor kunst en cultuur is het vaak ook verplicht
om in het buitenland stage te lopen en ervaring op te doen, dus het is vrij
logisch dat onze taal beïnvloed wordt. Er zijn meer internationale uitwisselingen
van de kunsten, van studenten, van tentoonstellingen en, uiteraard, van kunstenaars
zelf.Over de internationalisering van het cultuurbeleid en de unieke plek die
Nederland daarin kan spelen, valt weinig te zeggen. Er zijn niet veel gegevens
over beschikbaar, en als ze er zijn, dan zijn ze niet actueel. Ik wil de Nederlandse
positie ten opzichte van andere landen in Europa beter leren kennen om te
kunnen bepalen waarin het Nederlandse cultuurbeleid zich in onderscheidt van
dat van de ons omringende landen, zowel in positieve als in negatieve zin.
In de beleidstekst bij de begroting mis ik enig beeld hiervan. Kan de staatssecretaris
haar visie geven op die hiaat en is het niet een zinvolle exercitie om even
te bekijken hoe onze activiteiten zich verhouden tot die van de ons omringende
landen?Ondanks de sterke internationalisering bungelt cultuur onderaan de prioriteitenlijst
van de EU. Wat gaat de staatssecretaris op dit punt ondernemen tijdens het
aanstaand Nederlands voorzitterschap? Welke expliciete doelen heeft zij om
het cultuurbeleid wat hoger op de Europese agenda te krijgen? Ook weten wij
allemaal dat de subsidiepotten in Europa op dit vlak mager zijn gevuld. Maakt
Nederland er voldoende gebruik van? Ik krijg ook steeds vaker de kritiek te
horen dat de kunsten de weg naar Brussel onvoldoende weten te vinden. Deelt
de staatssecretaris deze zorg en zo ja, wat denkt zij hieraan te kunnen doen?
Wil de staatssecretaris in dit verband toelichten hoe zij denkt te bevorderen
dat de Nederlandse filmindustrie gebruik gaat maken van een Europees stimuleringsprogramma
nu de filmaftrek in dit land definitief verdwijnt?Mijn volgende onderwerp betreft de ingezette beleidsverandering. De fracties
van D66 en OSF hebben veel waardering voor de ingezette vernieuwing van de
staatssecretaris. Gekozen is voor een nieuwe benadering van cultuur, die een
aantal weken geleden in deze Kamer enthousiast, krachtig en
gedegen uiteen is gezet. Die manier spreekt ons aan. Er komt een versterking
van de bibliotheken, de digitalisering van het cultuur erfgoed wordt opgepakt
en er komt een structurele intensivering voor cultuur en school. Al dit soort
zaken heeft onze instemming. In het verleden is nogal eens ingezet op de koppeling
tussen cultuur en het bereiken van specifieke groepen. Deze staatssecretaris
draait het nu om: het versterken van het culturele element in de gehele samenleving
staat voorop. Dat betekent meer aandacht voor cultuur in bijvoorbeeld het
onderwijs en het stedenbeleid. Het is natuurlijk de vraag hoe dit uitgangspunt
zich laat operationaliseren. Welke concrete maatregelen heeft de staatssecretaris
voor ogen?Wie de culturele sector niet te nauw omschrijft, ziet dat deze een steeds
belangrijker deel uitmaakt van onze economie. Daarnaast heeft de sector buitengewoon
veel potentie; denk maar aan de wereld van de televisie, de cultuur of het
grote en kleine amusement. Niet voor niets wordt steeds vaker gesproken over
de culturele economie. Zo werkt in de Verenigde Staten ongeveer 30% van de
beroepsbevolking in sectoren die hiermee een relatie hebben. De Nederlandse
culturele economie is ook een belangrijk exportartikel aan het worden. Wij
zien dat culturele innovaties dikwijls het geheim zijn achter een commercieel
succes van bepaalde producten. Hoe denkt de staatssecretaris deze sector verder
te kunnen versterken? De minister van Economische Zaken heeft een week of
vier geleden toegezegd om samen met de staatssecretaris op dit punt een krachtige
Nederlandse inzet te leveren en zelfs met concreet beleid te komen. Hoe staat
het daarmee? Kan de staatssecretaris alvast een doorkijkje geven van dat krachtige,
nieuwe beleid dat zij samen met haar collega van Economische Zaken voorstaat
om cultuur en economie op een intelligente manier met elkaar te verbinden?Wat mijn fractie ook interesseert, is de verbinding tussen de creatieve
sector, de cultuur en de kunsten enerzijds en het inmiddels roemruchte Innovatieplatform
anderzijds. Innovatie gaat toch niet zonder kunst en cultuur. Als wij op de
website kijken naar de stand van zaken bij het Innovatieplatform, valt het
op dat de inbreng van cultuur buitengewoon mager is, om maar niet te zeggen
volledig afwezig. Wil de staatssecretaris hier op ingaan?Ik maak even een uitstapje van het versterken van de creatieve sector
naar de modernisering van het omroeplandschap in Nederland. De staatssecretaris
is een voorstander van minder bureaucratie, zowel in de kunstensector als
bij de omroepen. Als wij daaraan politieke steun kunnen geven, doen wij dat
natuurlijk van harte. Hoewel wij over een paar weken terugkomen op de omroepen,
heb ik toch behoefte om er iets over te zeggen. De publieke omroepen in ons
land zullen veel efficiënter en effectiever moeten werken. Zoals het
nu gaat, met alle omroepstichtingen, besturen en eigen identiteiten, gaat
het natuurlijk niet meer. Het is niet kosteneffectief. De laatste restanten
van het verzuilde Nederland moeten dan ook maar eens grondig worden afgestoft.
De structuur moet naar het inzicht van mijn fractie sterk worden gemoderniseerd.
Dat vraagt om een andere verantwoordelijkheid en bevoegdheidsverdeling binnen
de omroep.De heer Van Raak (SP):De fractie van D66 pleit ook voor afschaffing van de specifieke identiteiten
van de omroepen. Dat vond ik nu juist zo'n charmant kenmerk van onze publieke
omroep. Wij hebben geen staatsomroep in de zuivere zin. Evenmin hebben wij
een zuivere commerciële omroep. Wij hebben daarentegen een soort tussenvorm,
waarbij de identiteiten van de omroepen een belangrijke rol spelen. Is dat
een relict uit het verleden, een relict van de verzuiling, of kan het ook
een belangrijke rol spelen in een toekomstig omroepbestel?De heer Schouw (D66):Ik heb de identiteiten genoemd als blokkaden voor samenwerking. Dat betekent
niet dat ik voor afschaffing van de identiteiten ben. Je kunt moeilijk tegen
de omroepen zeggen dat zij hun identiteiten een beetje moeten afschaffen.
Dat kan niet. Het gaat meer om de institutionele omgeving waarbinnen de identiteiten
zeggenschap hebben over de vraag wie er uitzendt, waarmee en wanneer. Zij
hebben hun eigen faciliteiten. Dat is het belangrijkste punt, want dat is
niet kosteneffectief. Je kunt de identiteiten ook op een andere, veel kosteneffectievere
manier waarborgen. Uiteindelijk scheelt dat de heer Van Raak en mij belastingcenten.De heer Van Raak (SP):Dat scheelt vooral u belastingcenten.De heer Schouw (D66):Kunt u die stelling onderbouwen?De heer Van Raak (SP):Dat doe ik na afloop. Voorzitter. De identiteit van sommige omroepen is
sterk verwaterd sinds de "vertrossing" van ons omroepbestel in de jaren zeventig
begon. Sommige omroepen zijn bezig met een heroriëntatie op de eigen
uitgangspunten. Zou de fractie van D66 iets voelen voor ons voorstel om op
één reclamevrij net ruimte te geven aan omroepen met een uitgesproken
identiteit? Die omroepen zijn dan niet afhankelijk van kijkcijfers, sponsoring
en reclamegelden. Op basis van hun eigen identiteit kunnen zij echter wel
programma's maken op die ene zender.De heer Schouw (D66):Deze interruptie geeft mij de gelegenheid om te constateren dat de heer
Van Raak zich aansluit bij een eerder idee van een woordvoerder van D66, namelijk
de heer Bert Bakker in de Tweede Kamer. De heer Bakker heeft al twee jaar
geleden gepleit voor een reclamevrij net. Dat is onze opvatting. Het is buitengewoon
prettig om te bemerken dat de heer Van Raak zich daarbij aansluit.De heer Woldring (CDA):De heer Schouw zegt dat het hem uiteindelijk gaat om de institutionele
inbedding van omroepen. Wat heeft die opmerking er echter mee te maken dat
omroepen met een verouderd of een verzuild systeem te maken hebben? Een en
ander gaat om identiteit in een pluralistische samenleving. Dat is uiterst
actueel, modern en toekomstgericht. De institutionele samenwerking en de problemen
die daaraan zijn verbonden, zullen wij het komende jaar behandelen, onder
andere naar aanleiding van visitaties. Ik snap echter het onderling verband
helemaal niet.De heer Schouw (D66):Het onderling verband is vrij helder. Omroepverenigingen hebben een eigen
identiteit, eigen verantwoordelijkheden, eigen taken en eigen bevoegdheden.
Boven de omroep verenigingen hangt een orgaan dat ook een bepaalde
zeggenschap en bepaalde bevoegdheden heeft. Wij vinden evenwel dat die bevoegdheden
veel te beperkt zijn ingevuld. Daardoor gaat er ontzettend veel tijd, energie
en geld zitten in de competitie van allerlei omroepverenigingen, nog afgezien
van het feit dat zij hun eigen winkeltjes hebben. Een hoop faciliteiten delen
zij dus niet met elkaar. Dat systeem moet veranderen, omdat dat kosteneffectiever
is. Zo hangen de dingen in mijn optiek met elkaar samen.Voorzitter. Op het punt van de omroepen kijken wij reikhalzend uit naar
de voorstellen van de visitatiecommissie onder leiding van de heer Rinnooy
Kan. Kan die commissie op tijd leveren? Is alles op orde?In ons land investeren wij relatief veel in cultuur. Wij zouden dan ook
willen dat een breed publiek toegang heeft tot allerlei cultuuruitingen. Dat
is nu juist het een probleem, zo signaleerde het Sociaal en Cultureel Planbureau
onlangs. Ondanks jarenlange inspanningen profiteren vooral mensen met een
hoog inkomen van subsidie voor musea en podia. Daarbij komt dat er gemiddeld
zo'n € 120 per bezoeker aan een toneelvoorstelling en € 275
per operabezoeker gesubsidieerd wordt, althans volgens het SCP. Overdreven
gesproken, zou je kunnen zeggen dat de blanke elite die over voldoende geld
beschikt, optimaal profiteert van dit soort culturele voorzieningen. Echter,
als de kunsten zich niet voldoende richten op de wat bredere behoefte van
het publiek, verliezen zij draagvlak en relevantie. Dat geldt vooral voor
het lager opgeleide en niet blanke publiek. Hoe denkt de staatssecretaris
daarmee om te gaan?Mevrouw Witteman (PvdA):Is spreken over de kosten van de opera en de hoeveelheid geld die daarbij
moet, geen zinloze discussie? Toen ik met de zakelijk leidster van de opera;
Truze Lodder, over die prijzen sprak, zei zij dat men er bij de opera juist
mee bezig is om de duurste plaatsen zo duur mogelijk te maken – dat
zijn de plaatsen voor de mensen die het uiteindelijk mogelijk maken dat de
opera plaatsvindt; zij betalen ook de meeste belasting – en de goedkoopste
plaatsen zo goedkoop mogelijk. De goedkoopste plaatsen in de opera zijn € 15.
Als u naar een musical van Joop van den Ende gaat, kost u dat € 80.
Dat is dan niet gesubsidieerd, maar het is wel veel geld. Een museum is volgens
u alleen voor de elite. Dat is echter helemaal niet waar, want met een museumjaarkaart
kom je voor heel weinig geld door het hele land. Volgens mij wordt deze discussie
aangejaagd door een groep mensen die de feiten nog eens zouden moeten bekijken
om te zien waar het om gaat. Opera bijvoorbeeld is ongelofelijk duur. Wij
weten ook waar de opera vandaan komt.De voorzitter:Wilt u uw vraag stellen? Het is namelijk een interruptie.Mevrouw Witteman (PvdA):Ik heb mijn vraag al gesteld.De heer Schouw (D66):De vraag was of het niet een beetje overbodig is om dit aan te kaarten.
Ik vind het niet overbodig om dit aan te kaarten en daarom heb ik het ook
aangekaart. Verder merk ik nog op dat u, als u goed geluisterd had, had kunnen
horen dat er geen waardeoordeel zat in mijn verhaal. Ik heb alleen een aantal
feiten neergelegd. U ging in uw interruptie uit van een waardeoordeel, namelijk
dat je hier maar beter niet over kunt praten. Ik constateer het echter wel.
Er wordt over geschreven en gesproken en je kunt het dus niet onbesproken
laten. Ik heb gevraagd hoe de staatssecretaris daartegen aankijkt, zonder
aan te geven dat het allemaal niet zo had mogen gebeuren en dat het dus moet
veranderen.Mevrouw Witteman (PvdA):Met uw redevoering bedoelt u toch impliciet iets dergelijks?De heer Schouw (D66):Nee, u ziet dingen die er niet zijn.Deze maanden buigt de Raad voor cultuur zich weer over de subsidieaanvragen
voor de sector. Ooit was dit een revolutionair systeem: elke vier jaar met
nieuwe plannen en nieuwe gezelschappen fijn competitie voeren. Het begint
echter allemaal wat sleets te worden. Dat moet je althans constateren, als
je je oor te luisteren legt in de sector. Het systeem met de plannen en de
mensen die elkaar beoordelen, bureaucratiseert volgens mijn fractie. Er is
veel papier en er zijn veel commissies. De competitie is ook ingewikkelder
geworden, omdat het aantal bezwaar- en beroepsprocedures beheersbaar gemaakt
moest worden. Mijn fractie heeft er een sterke voorkeur voor om te komen tot
een ander systeem voor de verdeling van de middelen voor de sector. Het huidige
systeem is namelijk nog maar weinig visionair en, als wij niet uitkijken,
loopt het vast in zijn eigen stroperigheid. Een mogelijkheid om het anders
en misschien ook wel beter te doen, is het creëren van meer fondsen,
fondsen waar ook het bedrijfsleven aan kan meebetalen. Hoe kijkt de staatssecretaris
daar tegenaan? Het systeem zou nu trouwens voor de laatste keer veranderd
moeten worden.In het verlengde hiervan wil ik ook nog even spreken over de bureaucratisering
in de sector. Mevrouw Van den Broek maakte hier ook al een opmerking over.
Bij mijn weten heeft het kabinet afgesproken om de administratievelastendruk
met 20% tot 25% te verminderen. Ik ben echter even kwijt of het is niet tot
mij gekomen hoe die lastenvermindering wordt ingevuld voor de cultuursector.
Misschien wil de staatssecretaris daar dus nog even op ingaan.Mijn fractie zou ook graag zien dat particuliere giften meer worden gestimuleerd,
net als in de Verenigde Staten. Het belastingstelsel daar biedt veel meer
ruimte voor aftrek, waar het giften, schenkingen en legaten voor de goede
zaak, de culturele zaak, betreft.Van het grote Amerika en de grote woorden over cultuurfilosofie maak ik
een uitstapje naar de amateurkunsten. Vaak is dit een van de leukste en aardigste
vormen van kunstbeoefening. Immers, je hoeft er niet bijzonder goed in te
zijn, als het maar leuk is en als het maar aanzet tot ideevorming. Hoe denkt
de staatssecretaris de amateurkunsten te versterken?Tot slot vraag ik aandacht voor cultuur in de grote steden. Vanuit de
gemeenten zelf wordt – in de ene gemeente uiteraard anders dan in de
andere – relatief veel geld vrijgemaakt voor de cultuurbegroting. Het
goed reilen en zeilen van de lokale amateurkunsten, de schouwburg, de kunstuitleen,
festivals en toneelverenigingen geven kleur aan een stad, waardoor het er
vaak prettiger wonen, leven en uitgaan is. Bij mijn fractie bestaat de indruk
dat de stedelijke budgetten voor cultuur sterk onder druk staan vanwege de bezuinigingen. Natuurlijk kan de staatssecretaris daar niet veel
aan doen – er is sprake van lokale autonomie – maar als cultuur
een sluitpost wordt in de steden, dan is het relevant om dit ten minste te
weten en er zo mogelijk iets aan te doen. Heeft de staatssecretaris de cultuurwethouders
uit de grote steden al eens om de tafel gevraagd om dit probleem te verkennen?
Ik denk tenminste dat het probleem is, maar als de feiten anders uitwijzen,
hoor ik dat graag.Het huidige actieplan Cultuurbereik met de steden loopt eind 2004 af.
Wat is de agenda van de staatssecretaris? Wat zou er volgens haar moeten veranderen?
Misschien kunnen wij een connectie maken tussen het vernieuwde actieplan Cultuurbereik
en de suggestie die mevrouw Witteman heeft gedaan in haar inbreng. Zij zei
dat cultuur veel explicieter verbonden zou moeten worden met discussies over
normen en waarden. Ik zou één stapje verder willen gaan. Maak
het dan concreet. Start dan een discussie over normen en waarden en veranderingen
in onze grote steden, want 70% van onze inwoners woont daar.Wij steunen het beleid van deze staatssecretaris van harte. Wij kijken
met grote belangstelling uit naar een voortvarende aanpak om de omroepburchten
te slechten en wij vertrouwen een spoedige ontbureaucratisering van de cultuursector
aan de hand van zichtbare maatregelen graag aan haar toe.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Als het college van senioren zich dan toch moet
buigen over de suggestie van de heer Van der Lans om ons te verplichten tijdens
dit soort debatten een gedicht voor te lezen, dan zou ik er nog een suggestie
naast willen leggen, namelijk om plenair te vergaderen op de dag van de poëzie.
Ik hoor wel wat de uitkomst daarvan is. Dit is mijn manier om mijn waardering
te uiten voor de maidenspeech van collega Witteman en ook een zeker bewijs
van de creatieve verwarring die zij daarmee heeft gezaaid. Dat is geheel passend
bij de materie waarmee wij ons bezighouden.Ik spreek namens de fracties van de ChristenUnie en de SGP. De verantwoordelijkheid
voor de cultuurportefeuille wordt door mij zeker niet gebagatelliseerd wanneer
ik begin met de observatie dat er in het kabinet zwaardere lasten zijn te
dragen. Cultuur is tot op heden door het bezuinigingsmes redelijk ontzien,
wellicht onder het motto van Lucebert: alles van waarde is weerloos. Daar
komt bij dat wat vanouds door de beleidsbril als cultuur wordt aangemerkt
in ons land ondanks de economische sores bloeiende is. In vrijwel alle sectoren
is het aanbod groot evenals de kwaliteit. Daar komt bij dat de culturele sector
zelf zich meer lijkt te zijn gaan bezighouden met de eigenlijke creatieve
arbeid en zich minder in dienst stelt van een maatschappelijk ideaal of ideologie
of het shockeren van de burgerij. Het zij in alle voorzichtigheid gezegd,
want er ontgaat mij natuurlijk wel eens wat. De politiek-bestuurlijke filosofie
van de staatssecretaris lijkt zich daarbij aan te sluiten en dat is winst.
De stelling, verwoord in de Uitgangspuntenbrief van 1 juli 2003, dat
het om de vier jaar opnieuw formuleren van prioriteiten leidt tot beleidsinflatie
en strategisch gedrag, is een verademing. Het ritme van de culturele sector
valt inderdaad niet altijd samen met dat van de politieke sector en het is
goed daarmee rekening te houden.Waardering is er ook voor het voornemen minder bevoogdend – het
zijn mijn woorden – op te treden, de aandacht voor "cultural governance" –
met de aantekening van de heer Woldring dat daarvoor Nederlandse begrippen
moeten worden gevonden – en het verminderen van de regeldruk. Ook inhoudelijk
kan ik mijn waardering uitspreken bijvoorbeeld als het gaat om het accentueren
van de betekenis van het cultureel erfgoed als manifestatie van ons zelfbewustzijn,
dat op zijn beurt onmisbaar is in een samenleving waarin anderen willen en
moeten integreren. De Nederlandse samenleving is het aan zichzelf verplicht
anderen te tonen wat zij waard is, waaruit de aantrekkelijkheid van haar instituties,
geschiedenis en cultuur bestaat, kortom, waarom het de moeite waard is in
te burgeren. Met erkenning van haar vrijheid en zelfstandigheid kan cultuurbeleid
daarbij een rol spelen. Van de sceptische vragen die op dit punt zijn geformuleerd
door de heer Woldring over de betekenis van het erfgoed voor de maatschappelijke
samenhang heb ik dan ook heel weinig begrepen, zo voeg ik eraan toe.Ik wil in dit debat enkele zaken van meer algemene strekking aan de orde
stellen. Laat ik beginnen met de positie van de Raad voor cultuur. Ik kan
daarbij enigszins aansluiten bij de opmerkingen die de heer Schouw zo-even
daaraan besteedde. Ik heb geen bijzondere aanleiding, maar meen dat het goed
is een raad, die een instituut is geworden waar weinigen omheen kunnen, niet
te vanzelfsprekend te vinden, inclusief de bijbehorende procedures. Al was
het slechts omdat deze raad, anders dan veel andere adviesraden van de Rijksoverheid,
zich met meer bezighoudt dan met alleen adviseren. Dan is het interessant
te vragen naar de verantwoordelijkheidsafbakening van enerzijds de staatssecretaris
en anderzijds de raad, die soms het karakter lijkt te hebben van een agentschap
op afstand.In de Uitgangspuntenbrief schrijft de staatssecretaris "het artistiek-inhoudelijke
oordeel van de raad volledig te respecteren". Dat klinkt verdraagzaam, maar
wat betekent dit voor de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris tegenover
het parlement? Wil dit zeggen dat ten principale in het politieke debat artistieke
oordelen niet aan de orde kunnen en mogen zijn? Dat is niet vol te houden.
Elk cultuurbeleid rust op het zelden uitgesproken onderscheid tussen wat artistiek
of cultureel wel en wat niet de moeite waard is. Dat het oordeel van deskundigen,
want op grond daarvan is de raad samengesteld, zwaar weegt is evident –
en ik zou ook niet anders willen – maar dat kan en mag niet leiden tot
een principieel afzien van elke politieke verantwoordelijkheid ter zake van
culturele inhouden bij voorbaat. Ik weet dat ik met deze opmerkingen aan een
oud thema raak, maar dat neemt de relevantie ervan niet weg.Mevrouw Witteman (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Mag ik de heer Van Middelkoop vragen hoe hij het
dan ziet? Gaan wij tezamen met de Tweede Kamer dan oordelen over de inhoud
van de kunst?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik denk dat u die vraag, zo geformuleerd, zelf wel kunt beantwoorden.
Nee, dat gaan wij niet. Dat moeten wij ook niet willen. Ik
wil alleen hier markeren dat er ten slotte wel degelijk een vrijheid kan zijn,
die zelden zal worden benut en zelden benut hoort te worden, om eventueel
bepaalde oordelen te formuleren. Want laten wij reëel zijn: wat is subsidiebeleid?
Dat is het geven van financiële steun aan activiteiten die de moeite
waard zijn. Het debat over wat de moeite waard is, zou ik niet helemaal willen
bevrijden van uitspraken over mogelijke artistieke, culturele of kunstzinnige
kwaliteiten.Mevrouw Witteman (PvdA):Ik kan mij voorstellen dat er binnen het ministerie van OCW een debat
bestaat over wat de moeite waard is, omdat hierover wel eens informatie naar
buiten komt. Het is op zichzelf niet slecht wanneer er wel eens zo'n debat
"met de benen op tafel" wordt gevoerd. Ik bedoel niet een debat over kwaliteit
en over het al dan niet goed samengesteld zijn van de Raad voor cultuur, maar
echt over "culturele inhoud". Het is echter het veld zelf dat geacht wordt
het beste te kunnen oordelen over wat goede nieuwe kunst is. Daar gaat het
om, want die moet worden gesubsidieerd. Wij kunnen het als parlement daar
niet mee eens zijn, maar daar hebben wij niks mee te maken. Ik sta in dit
opzicht helemaal aan de kant van de liberalen, aan de kant van Thorbecke,
wat u misschien niet verwacht van mij als PvdA-lid.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik weet niet beter. Op dit punt heeft Thorbecke z'n duizenden verslagen.
Uw reactie is zeer herkenbaar. Laat er geen misverstand over bestaan: natuurlijk
hebben wij iets nodig als de Raad voor cultuur. Het zou onzinnig zijn om in
de Tweede of de Eerste Kamer permanent met elkaar over inhoudelijke culturele
zaken te spreken. We moeten echter niet doorschieten naar de andere kant door
ons ten principale onbevoegd te verklaren om in voorkomende gevallen vragen
te stellen en meningen te ventileren. Nogmaals, ik zie op dit moment echt
niet de noodzaak om telkens weer cultureel-inhoudelijke debatten te voeren,
maar ik heb ook geen zin om – en nu zeg ik het een beetje onaangenaam –
het voor de volle 100% over te laten aan de culturele technocratie van de
Raad voor cultuur. Ik bedoel het niet letterlijk zo, maar ik heb er behoefte
aan om onze bevoegdheid te articuleren.De heer Van Raak (SP):Ik ben het helemaal eens met de heer Van Middelkoop dat de Raad voor cultuur
niet perfect functioneert.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Zo heb ik het niet geformuleerd.De heer Van Raak (SP):Die woorden zijn van mij. Het probleem is dat de sector over zichzelf
moet oordelen. Ook mijn fractie staat in dezen pal achter Thorbecke. Moet
volgens de heer Van Middelkoop de voorwaardelijke bemoeienis van de staatssecretaris
en het parlement ook inhouden dat inhoudelijke meningen kunnen worden geventileerd
over wat wel en niet gesubsidieerd moet worden?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik wist van tevoren dat ik dit soort doorslaande reacties kon verwachten.
Ik vraag heel voorzichtig naar een bevoegdheid en nu hoor ik dat ik wil dat
het parlement de regie gaat voeren. Dat kan men mij echter niet in de schoenen
schuiven. Aan de andere kant spreken wij echter wel uit dat bijvoorbeeld archeologie
en de beeldende kunst belangrijk zijn. Er is dus wel degelijk sprake van intrinsieke
oordelen en het kan geen kwaad om dat eens te articuleren zonder dat er sprake
is van een pleidooi voor een regierol van de Kamer.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Maar wat de heer Van Middelkoop wil, gebeurt toch al? De Tweede Kamer
heeft enkele jaren geleden het Appeltheater overeind gehouden. Zij heeft duidelijk
haar verantwoordelijkheid genomen, dus ik begrijp niet wat het probleem eigenlijk
is.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Volgens mij praat u nu over iets anders, namelijk over de vraag of een
bepaalde instelling al dan niet subsidiabel is. Ik had het echter over een
uitspraak van de staatssecretaris in een van haar brieven over het artistiek-inhoudelijke
oordeel van de Raad voor cultuur tegenover de mogelijkheid van het parlement
om daarover ook iets te zeggen. Maar goed, het oude thema is weer voldoende
besproken. Ik dank de collega's en straks mag de staatssecretaris vertellen
wat zij ervan vindt. Het was haar zinnetje dat mij ertoe bracht dit onderwerp
op te voeren. Ik voeg er nog een bestuurlijke vraag aan toe. De cultuursector
is vol van fondsen. Voor deze beheersstructuur zijn goede gronden, maar het
overzicht is soms zoek. Zonder een bijzondere aanleiding te hebben, wil ik
eens vragen of de staatssecretaris de overtuiging is toegedaan dat al deze
fondsen in voldoende mate worden gecontroleerd en tijdig geëvalueerd
en of het toezicht op bevredigende wijze is geregeld. Er is bij mijn weten
geen inspectie die ter zake bevoegd is – de monumentenzorg uitgezonderd –
en dat zal ook niet nodig zijn, maar dat betekent slechts dat de directe verantwoordelijkheid
van de staatssecretaris groter is. In de beleidsbrief Cultuur geeft de staatssecretaris
zelf aan niet bij voorbaat positief te willen reageren op suggesties uit het
land om regionale fondsen op te richten voor het stimuleren van culturele
ontwikkeling. Is haar denken op dit punt al verder gekomen?In de beleidsbrief Cultuur wordt ook gewezen op de economische betekenis
van de cultuursector. Er zijn tal van redenen om daar aandacht aan te geven,
al was het maar om het beeld te corrigeren als zou deze sector vooral gekenmerkt
worden door de financiële afhankelijkheid van de overheid of de belastingbetaler.
Er is echter meer te vertellen. Bijvoorbeeld dat het ook gaat om werkgelegenheid,
om toeristische aantrekkelijkheid en om positieve vestigingsfactoren voor
bedrijven. De staatssecretaris wijst daar zelf ook op en vermeldt tevens de
lange traditie van particulier mecenaat en initiatief. Ik wil in dit debat
vragen of er geen ingangen zijn dit mecenaat uit te lokken tot nieuwere en
moderne varianten. Ik doel op het volgende. In het door sommigen zo verfoeide
kapitalistische Amerika – ik heb die terminologie in dit verband wel
nodig – bestaat sinds jaar en dag een traditie van cultuursteun en -bevordering
door personen uit het bedrijfsleven die financieel goed hebben geboerd. Zoiets
kennen wij niet of nauwelijks en als het gebeurt dan in stilte. Ik heb dat
verschil tussen Amerika en Nederland op dit punt nooit goed begrepen, maar
wel het effect. Misschien hadden wij in het verleden te weinig miljonairs,
wat overigens geen schande is. Hoe dan ook, nu zijn ze er wel,
maar wordt hun rijkdom eerder verbonden met de term "exhibitionistische zelfverrijking"
dan met exhibities in positief culturele zin.De heer Van Raak (SP):U kunt die klachten over het kapitalistische Amerika wel eens bij mijn
fractie horen als u daar uw oor te luisteren legt. Vaak hebben die een reden,
zeker in dit verband. Het is natuurlijk al problematisch als een overheid
zich door financiering en sponsoring moet gaan uitspreken over de kwaliteit
van cultuuruitingen, maar waarom zouden miljonairs, rijke mensen, meer verstand
van cultuur hebben dan bijvoorbeeld de Raad voor cultuur. Worden de criteria
dan niet in heel rare handen gelegd?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb inmiddels geleerd dat je heel goed moet luisteren naar interrupties
van collega Van Raak, want hij neemt bijdragen vaak op een heel andere manier
in zijn vraag op dan de sprekers hebben bedoeld. Er is natuurlijk geen sprake
van dat ik de Raad voor cultuur zou willen vervangen door de miljonairs van
Nederland. Het gaat erom dat zij veel geld hebben en dat het toch wel eens
aardig zou kunnen zijn om dat geld op een culturele manier te besteden. Zo
bijzonder is dat niet, waarom zou het automatisch altijd de staat moeten zijn
of, zoals in het verleden de vorst. Ik ben groot bewonderaar van klassieke
muziek en ik ben bijvoorbeeld heel blij dat vorsten in het verleden Joseph
Haydn in staat hebben gesteld zijn symfonische muziek te componeren en uit
te voeren. Als wij kleine varianten daarvan in onze tijd wat kunnen versterken,
kan de heer Van Raak daar toch geen bezwaar tegen hebben?Daarvoor is het wellicht wel nodig dat deze rijke landgenoten worden bevrijd
van enige schroom, want op het etaleren van rijkdom rust in ons landje een
taboe. Noem dat geen calvinisme, want in onze Gouden Eeuw werd door calvinistische
kooplieden aanzienlijk minder besmuikt gedaan over het publiekelijk aanwenden
van rijkdom voor culturele doeleinden.De heer Jurgens (PvdA):Dat waren remonstranten!De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik weet zeker dat er ook wel een contraremonstrant tussendoor zal hebben
gelopen. Ik weiger om alle Amsterdamse kooplieden met terugwerkende kracht
tot remonstrants te verklaren. Dat zou de kerkgeschiedenis ook weinig recht
doen.De vraag is dus of het mogelijk is dat nationale trekje van destijds te
revitaliseren in onze tijd. Hoe dat moet, heb ik nog niet helder voor ogen,
maar de staatssecretaris beschikt stellig over toepasbare communicatieve en
stimulerende gaven. Wellicht kan zij zich eens als spreker laten uitnodigen
op een jaarvergadering van VNO-NCW of het werk van de commissie-Tabaksblat
naar zich toe halen op een passend moment. Ik reik haar deze gedachte aan
en wacht af of de prikkeling overkomt.Over het mediabeleid komen wij later nog wel zelfstandig te spreken. Ik
releveer nu slechts de door de staatssecretaris zelf benadrukte betekenis
van de publieke omroep voor kunst en cultuur. Die is niet gering en zo heeft
de wetgever het ook gewild. Ik geef haar in overweging op enig moment ook
eens te onderzoeken wat op cultureel gebied de prestaties zijn van de commerciële
omroep – ik weet overigens dat zij op dat punt veel minder bevoegdheden
heeft – maar dan weten wij in ieder geval wel weer waarom het publieke
bestel met al zijn lek en gebrek toch de moeite van het verdedigen waard is.Mevrouw de voorzitter. De portefeuille van de staatssecretaris is breder
dan aandacht voor de "hoge cultuur". Voor een onderdeel daarvan wil ik aandacht
vragen en dat is de positie en het gebruik van de Nederlandse taal. Vorige
week vrijdag kon men in NRC-Handelsblad een prachtig geschreven artikel aantreffen
van de hand van Mark Eyskens, voormalig premier van België. Hij luchtte
daarin zijn hart over "de schandelijke taalverloedering in Vlaanderen door
toedoen van de (zogenaamde) politieke elite." Van het spreken van beschaafd
Nederlands is kennelijk afscheid genomen, en dat heeft het effect dat op universiteiten
eerder voor het Engels dan voor het Nederlands wordt gekozen. Aldus Eyskens.
Als dat waar is, dan is dat ook ons een zorg. Daarom geef ik de staatssecretaris
in overweging om eens te bezien of het geen tijd wordt voor een taaloffensief
met als Nederlandse en Vlaamse inzet de toekomst van het Nederlands. Ik kan
het niet laten er in dit verband aan te herinneren dat collega Koekkoek en
ik een aantal jaren geleden als leden van het parlementaire orgaan dat wél
het recht van initiatief kent, getracht hebben het bevorderen van het gebruik
van de Nederlandse taal met zoveel woorden als cultureel grondrecht te verankeren
in de Grondwet. Dat is toen niet gelukt, mede door een aarzelende D66-fractie,
die een jaar of wat later hetzelfde voorstel opnam in haar verkiezingsprogramma.
Men zal het mij dan ook niet kwalijk nemen wanneer ik deze staatssecretaris
daar nu op aanspreek. Wanneer het debat over waarden en normen ook de cultuur
heeft bereikt, dan is het opkomen voor het Nederlands het minste wat kan worden
gevraagd. Misschien wil de heer Eyskens samen met een Nederlandse collega –
ik ben zo vrij te wijzen op de taalrijkdom van de heer Van Agt – een
taalmobiele brigade leiden om Nederland en Vlaanderen weer te winnen voor
de schoonheid van het algemeen beschaafd Nederlands. Op dit punt moet toch
in elk geval de Nederlandse Taalunie te activeren zijn.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. De invloed op het D66-programma op dat punt kwam van de Senaatsfractie.
Wij zouden dat initiatief van harte hebben gesteund.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Fantastisch! Ik heb dat nooit geweten, maar heb nu een antwoord op de
verbazing die mij destijds beving toen ik, nog geen jaar nadat ons initiatief
het in de Tweede Kamer niet had gehaald, precies dezelfde tekst tegenkwam
in het D66-program. Zo zie je maar dat voor sommige partijen de Eerste-Kamerfractie
superieur moet worden geacht. Enfin, ik moet nu gaan uitkijken...Ik wijs er verder nog op dat enige taalculturele alertheid ook geboden
kan zijn met het oog op de handhaving van de positie van het Nederlands in
het zich uitbreidende Europa. We zijn in ons land nooit echt geconfronteerd
geweest met een taalstrijd en zijn daarom kinderen van onnozelheid, maar dat is een houding die we ons steeds minder kunnen permitteren.Ten slotte vraag ik nog aandacht voor een specifieke zaak betreffende
onze archieven. In het Jaarverslag 2002 van de Raad voor cultuur viel mijn
oog op een passage over het archiefbeheer op de ministeries. Min of meer bij
toeval schonk de raad daaraan aandacht op hetzelfde moment dat in het NIOD-rapport
over de val van Srebrenica te lezen viel dat er nogal wat mankeerde aan de
archivering van bescheiden op het ministerie van Defensie. Het schijnt daar
nu weer de goede kant op te gaan, maar dat kan niet gezegd worden van de archivering
op andere departementen. Ik krijg daarom de indruk dat het nodig is dat er
een oekaze van de staatssecretaris uitgaat naar al haar collega's om ter zake
te voldoen aan de vereisten van de Archiefwet. Ook hier geldt natuurlijk dat
de overheid het goede voorbeeld moet geven. Graag hoor ik nu, of op een later
tijdstip, of de staatssecretaris actie wil ondernemen.Voorzitter. De portefeuille van de staatssecretaris is mooi en uitdagend.
Onze fracties wensen haar veel sterkte, fijngevoeligheid, voldoende bestuurlijk
vermogen en de gave van de verwondering toe.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.42 uur tot 14.15 uur geschorst.De voorzitter:Wij zullen na de behandeling van de Justitievoorstellen doorgaan met de
beraadslaging over de begroting voor Cultuur.Ik maak de leden erop attent dat de bijeenkomst van het College van senioren
nu aanvangt. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-1038-1055.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl