Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering met betrekking tot verklaringen van getuigen die in ruil voor een toezegging van het openbaar ministerie zijn afgelegd (toezeggingen aan getuigen in strafzaken) (26294)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 4498-4515

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-04-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 67, pagina 4498-4515

11-04-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26294Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 11 april 2001)Pagina 4535-4535
Regeling van werkzaamheden (woensdag 11 april 2001)Pagina 4481-4482
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van regels voor het tot stand brengen van een nieuw evenwicht tussen arbeid en zorg in de ruimste zin (Wet arbeid en zorg) (27207); - Vaststelling van regels voor Overgangs-, en invoeringsrecht voor de totstandkoming van de Wet arbeid en zorg (Invoeringswet arbeid en zorg) (27208)Pagina 4523-4535
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 4 april 2001 over Agrarisch natuurbeheerPagina 4493-4498
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 4 april 2001 over MKZPagina 4482-4493
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Luchtvaartwet inzake de beveiliging op luchtvaartterreinen (26607)Pagina 4515-4523
Presentie en opening (woensdag 11 april 2001)Pagina 4481-4481
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering met betrekking tot verklaringen van getuigen die in ruil voor een toezegging van het openbaar ministerie zijn afgelegd (toezeggingen aan getuigen in strafzaken) (26294)Pagina 4498-4515

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van
Strafvordering met betrekking tot verklaringen van getuigen die in ruil voor
een toezegging van het openbaar ministerie zijn afgelegd (toezeggingen aan
getuigen in strafzaken) (26294).(Zie wetgevingsoverleg van 2 april 2001.)De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Van de Camp (CDA):Mevrouw de voorzitter! Terecht hebben wij even moeten wachten met de behandeling
van dit onderwerp vanwege de aan de orde zijn belangrijke onderwerpen op het
ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Nu gaan wij dan over tot
behandeling van de toezeggingen aan getuigen in strafzaken.De voorgeschiedenis, maar ook de behandelgeschiedenis van dit wetsontwerp
is bepaald niet standaard te noemen. Na de aanbevelingen van de parlementaire
enquêtecommissie-Van Traa, de aanscherping via de motie-Kalsbeek, heeft
de minister van Justitie op 17 november 1998 een wetsontwerp ingediend. Deze
minister rondde daarmee de pogingen en de concepten van zijn voorganger, minister
Sorgdrager, af. De plenaire behandeling op 14 en 15 maart 2000 werd geschorst.
Niet duidelijk was op dat moment of naast strafvermindering andere substantiële
toezeggingen gedaan zouden kunnen worden. Na wat ik nu maar even een anderhalve
schriftelijke ronde noem, is deze afrondende plenaire behandeling in een wetgevingsoverleg
voorbereid. Zelfs na dat wetgevingsoverleg van 2 april, heeft de minister
nog een uitgebreide brief en een vierde nota van wijziging gestuurd om een
aantal hoofdlijnen en details te verduidelijken.Voorzitter! Over de principiële kanten van dit wetsontwerp is in
de samenleving, in de vakliteratuur en in dit huis het nodige gezegd. Is het
een fraai wetsontwerp? Preciezer: is het een fraai onderwerp om bij wet te
regelen? Neen. Vanuit rechtstheoretisch en strafvorderlijk oogpunt verdient
een dergelijke regeling niet de schoonheidsprijs. De wetgever dient echter
ook de doel/middelenverhouding in het oog te houden. Criminaliteit is niet
fraai en zij dient voortvarend bestreden te worden. Daarbij
bestaat onmiskenbaar de indruk, dat georganiseerde criminaliteit met innovatie,
financiën en methoden altijd enkele voorstappen voorloopt op de bestrijders
ervan. Wij, de leden van de CDA-fractie, realiseren ons dan ook heel goed
wat wij met dit wetsontwerp nastreven. Wanneer zware criminelen bereid zijn
om te praten, waardoor andere zaken wellicht ook opgehelderd en bestraft kunnen
worden, dient er een fatsoenlijke wettelijke regeling te zijn die de mogelijkheden
tot het doen van toezeggingen inkadert, de onderscheiden belangen van de diverse
partijen waarborgt en die de praktijk van alle dag realistisch in het oog
houdt. Geheime trajecten zijn niet acceptabel en maken een integere overheid
kwetsbaar. Voor de volledigheid: de commissie-Van Traa heeft de "deals" met
criminelen niet ten principale afgewezen, maar gepleit voor een afdoende wettelijke
regeling.Aan de hand van de brief van de minister van 6 april wil ik nog een aantal
zaken aan de orde stellen. Deze brief roept nieuwe vragen op, waardoor de
praktische hanteerbaarheid van de nieuwe wet in mijn ogen nog verder wordt
beperkt. Met name het punt dat niet op voorhand valt uit te sluiten dat een
conceptverklaring in de diverse strafdossiers wordt toegevoegd, zal de bereidheid
van criminelen om een belastende verklaring in een andere zaak af te leggen,
verder doen verminderen. Ik begrijp de strafvorderlijke argumentatie van de
minister, maar naast het geheugen van de officier van justitie loopt de verdachte/getuige
nu een tweede risico, namelijk dat een niet door hem geaccordeerde conceptverklaring
toch een rol gaat spelen in de diverse strafdossiers. Wie zal er nu nog bereid
zijn om mee te werken?Ook het feit dat een dergelijke verdachte/getuige in aanmerking kan komen
voor toepassing van artikel 187d van het Wetboek van Strafvordering en daar
eventueel mee samenhangende specifieke beschermingsmaatregelen, geeft aan
dat het hier niet om een eenvoudige positie van de verdachte/getuige gaat.
Het amendement van collega Van Oven op stuk nr. 21 is vanuit strafvorderlijk
oogpunt niet fraai, maar zou de praktische werkbaarheid van hetgeen wij met
dit wetsvoorstel willen bereiken, nog wel eens kunnen redden.In de brief wordt voorts opnieuw onduidelijkheid geschapen over het feit
of verlenging of schorsing van de voorlopige hechtenis nu wel of geen toezegging
is in het kader van dit wetsvoorstel. Ik meende verleden week juist begrepen
te hebben dat verlenging of schorsing van de voorlopige hechtenis onderdeel
uitmaakt van de "kleine" toezeggingen, behorend tot een normale procesgang,
die in het proces-verbaal van het voorgestelde artikel 226g, lid 4, moeten
worden opgenomen. Waarom wordt er onderaan pagina 2 van de brief van 6 april
weer expliciet een relatie gelegd met een door de rechter-commissaris goedgekeurde
afspraak, namelijk een afspraak van artikel 226g, lid 1?Verder wordt op pagina 3 van de brief een onderscheid gemaakt tussen de
onderhandelingsfase, de fase van onderlinge overeenstemming, in de vorm van
een voornemen tot een afspraak, en de goedkeuringsfase bij de rechter-commissaris.
Daarmee komt ook het amendement van collega Van Oven op stuk nr. 18 in een
ander daglicht te staan. Wat heeft het voor zin al deze fases zo duidelijk
te onderscheiden als er toch geen expliciete juridische afdwingbaarheid aan
kan worden verbonden?Ik zal nu ingaan op het sepotverbod. Ik heb er goede nota van genomen
dat het collega van procureurs-generaal bereid is om de conceptaanwijzing
onder punt 4.2, sub 2 te verduidelijken. Dit moeilijke spanningspunt tussen
enerzijds het opportuniteitsbeginsel en anderzijds het verbod op het toezeggen
van totale strafrechtelijke immuniteit, lijkt hiermee afdoende geregeld te
zijn.Ik wil nog een opmerkingen maken over het amendement van de collega's
Van Oven, Halsema en Rouvoet op stuk nr. 24. Zij zullen ook kennis genomen
hebben van de vierde nota van wijziging. De vraag is nu of het amendement
op stuk nr. 24 toch gehandhaafd dient te blijven. De CDA-fractie neigt naar
niet. Om de Wet toezeggingen aan getuigen in strafzaken nog enig vlees op
de botten te laten houden, wil ik wel instemmen met de vierde nota van wijziging,
ondanks de waarschijnlijk dubieuze oorsprong van het geld, waarmee de onvoorwaardelijke
geldboete betaald gaat worden. Wij hebben daar in het wetgevingsoverleg al
het nodige over gewisseld.Het heeft er alle schijn van dat het maatschappelijk debat over het wetsvoorstel
eerst verleden week in volle hevigheid is losgebarsten. Met name het punt
van een derde of de helft strafvermindering heeft de tongen losgemaakt. Dat
is een overzichtelijk dispuut geworden. Ik wil hier zeker geen principieel
punt van maken. De zittingsrechter moet in de ogen van de CDA-fractie in alle
openheid en vrijheid een afweging kunnen maken inzake de waarde en betekenis
van de afgelegde verklaringen. Daarbij kan soms meer dan eenderde strafvermindering
aan de orde zijn, maar wordt daarmee maatschappelijk gezien wel het goede
signaal gegeven? De minister schrijft in zijn brief van 6 april jongstleden
opnieuw dat hij grote moeite heeft met het voorstel van collega Van Oven,
dat inmiddels is vastgelegd in het amendement op stuk nr. 27. De CDA-fractie
laat zich alsnog overtuigen door de minister. Aan een aanzuigende werking
van deals met criminelen hebben ook wij geen behoefte.De heer Dittrich (D66):Ik vind dit deel van uw bijdrage nogal cryptisch. Wat is nu de positie
van het CDA op het punt van de strafkorting?De heer Van de Camp (CDA):Ik heb gezegd dat wij het amendement op stuk nr. 27 niet zullen steunen.De heer Dittrich (D66):Dan heb ik dus goed gehoord. Dat is een enorme draai in vergelijking met
hetgeen u tijdens het wetgevingsoverleg op dit punt naar voren heeft gebracht.
Toen wilde u namelijk nog wel een korting van 50%. In kranteninterviews heeft
u ook aangegeven dit goed was omdat daardoor de regeling meer gebruikt kon
worden.De heer Van de Camp (CDA):Ik heb het stenogram nog eens nagelezen. Daarin staat dat ik de oren wijd
open heb voor het voorstel van collega Van Oven.De heer Dittrich (D66):Zijn uw oren gaan klapperen?De heer Van de Camp (CDA):Nee, op dat moment stond ik daar positief tegenover. Daarna ontstond het
maatschappelijk debat en is er fractieoverleg geweest. Ik zie
aan de reactie van de heer Van Oven dat hij het in zijn fractie alleen voor
het zeggen heeft, maar bij het CDA werkt dat anders.De heer Dittrich (D66):Ik begrijp dat u door uw fractie bent teruggefloten.De heer Van de Camp (CDA):Wij kunnen niet fluiten. In onze kring heet dat gemeen overleg. Het begrip
"gemeen" mag u overigens zelf invullen.De heer Dittrich (D66):In parlementaire taal is er dus sprake van een verandering van standpunt.
Dat mag best, zeker nu u weer op de goede weg bent teruggekeerd door niet
langer het amendement van de heer Van Oven te steunen. De CDA-fractie stemt
in met het wetsvoorstel, waarin de strafkorting op maximaal eenderde wordt
bepaald.De heer Van de Camp (CDA):Ja. Uit het feit dat wij het amendement niet mede hadden ondertekend,
blijkt al dat de instemming tijdens het wetgevingsoverleg tentatief was. Ik
herinner eraan dat de heer Rouvoet de steun van zijn fractie aan het wetsvoorstel
min of meer afhankelijk heeft gesteld van het al dan niet aannemen van het
amendement. Dit soort argumenten speelt ook een rol in onze afweging.De heer Dittrich (D66):Dat is een interessante opmerking. Bij de keuze van het CDA tussen het
amendement van de heer Van Oven en de dringende oproep van de heer Rouvoet,
blijkt de heer Rouvoet aan het langste eind te trekken.De heer Van de Camp (CDA):Er is toch helemaal niets op tegen dat in de CDA-fractie de verschillende
opinies tegen elkaar worden afgewogen? Ik heb in mijn fractie nu eenmaal niet
zo'n vooruitgeschoven positie als u in uw fractie heeft.Voorzitter! Uit de eerste pagina van stuk nr. 15 – de resterende
schriftelijke antwoorden van de minister na het plenaire debat op 14 en 15
maart 2000 – blijkt dat er aanvankelijk sprake kan zijn van drie soorten
tegenprestaties: tipgeld, het eisen van een lagere straf en verzachting van
het strafregime. Dit wetsontwerp regelt het eisen van een lagere straf in
de vorm van een toe te zeggen strafvermindering. De bestaande toon- en tipgeldregeling
van het College van procureurs-generaal regelt de tipgelden. Blijft dat zo
in de toekomst? En de verzachting van het strafregime? Die is onderdeel van
een met de veroordeelde te sluiten overeenkomst in afwachting van de gratieverlening
of kan bij de verdachte getuigen als zogenaamde kleine toezegging worden vastgelegd
in het proces-verbaal ex het voorgestelde artikel 226g, lid 4. Zie ik dit
juist?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Mijn teleurstelling vorige week was zo mogelijk nog groter
dan die van mijn hier aanwezige collega's toen ik door griep geveld op het
allerlaatste moment niet aan het wetgevingsoverleg kon deelnemen. Dit dwingt
mij nu contre coeur tot enige bescheidenheid. Mijn fractie beschouwt deze
wet daarenboven als zeer belangrijk en omstreden.Ik heb het afgelopen weekend het stenografisch verslag van het wetgevingsoverleg
zeer nauwkeurig gelezen. De grote twijfels over deze wet die ik vorig jaar
tijdens de plenaire behandeling had, zijn nog niet echt veel kleiner geworden.Vorig jaar heb ik een aantal algemene bezwaren tegen deze wet aangevoerd.
Ik som ze kort op. 1. Deze wet veroorzaakt spanning met artikel 1 van de Grondwet:
gelijke gevallen dienen gelijk behandeld te worden. Een meer uitgelezen informatiepositie
kan immers leiden tot bevoordeling door justitie. 2. De wet kan ertoe leiden
dat meer criminele getuigen gebruik gaan maken van hun verschoningsrecht als
er geen strafvermindering tegenover staat. 3. De wet sluit niet uit dat het
openbaar ministerie sepot aanbiedt in ruil voor een getuigenis. Ik kom daar
zo dadelijk nog op terug. 4. De positie van de verdediging verzwakt omdat
de verdediging in het belang van het onderzoek pas vlak voor de zitting op
de hoogte wordt gebracht van de gemaakte afspraak. Wij staan overigens positief
tegenover het amendement van de heer Dittrich waarin wordt verzocht de kleine
toezeggingen in ieder geval aan het dossier toe te voegen, zodat de verdediging
bijtijds op de hoogte is. 5. In de wet ontbreken waarborgen voor terughoudend
gebruik.Hiertegenover staat een ander bezwaar, namelijk dat de wet niet effectief
zou zijn. Uilskuikens, zo oordeelde prof. Bovenkerk vorig jaar, zijn de verdachten
die de regeling in de wet nog toereikend vinden om te komen tot een getuigenis.
Laten wij daarbij niet vergeten wat de belangrijkste empirische achtergrond
van dit wetsvoorstel is: getuigen uit het criminele milieu zouden eigener
beweging niet bereid zijn hun burgerplicht om te getuigen na te leven. Daarom,
zo oordeelden de commissie-Van Traa en de minister destijds, moeten in uitzonderlijke
situaties deals kunnen worden gesloten.Tot mijn verwondering heeft een aantal partijen in de Kamer tijdens het
wetgevingsoverleg met name in dit laatste bezwaar, de geringe effectiviteit
van de wet, aanleiding gezien voor een aantal amendementen. Blijkbaar is voor
een aantal woordvoerders het afgelopen jaar de nadruk verschoven. Diende de
wet een bestaande en vaak afgekeurde praktijk restrictief te normeren, nu
lijkt het vooral te gaan om de effectiviteit van de voorgestelde regeling.
Verschillende woordvoerders spraken in het wetgevingsoverleg, zo las ik, van
de noodzaak van een aantrekkelijke regeling omdat zij hanteerbaar is. Ik citeer
nu de heer Van Oven.Mijn fractie is ongelukkig met de richting waarin een aantal amendementen
zich beweegt. Als ik het goed heb begrepen, is de vermindering van de vrijheid
van de zittingsrechter inmiddels per amendement ingetrokken, evenals de wettelijke
strafkortingsregeling. Daar ben ik blij om. Het blijft wel mogelijk dat door
het amendement op stuk nr. 19 onduidelijkheid ontstaat over het constitutieve
moment tussen deal en predeal. Daar ben ik niet erg gelukkig mee. Met het
gewijzigde amendement op stuk nr. 27, dat de mogelijkheden van de deal uitbreidt
tot strafvermindering met de helft, zijn wij zeer ongelukkig.Aanname van deze amendementen, met name die op stuk nr. 19 en stuk nr.
27, maakt voor ons instemming met het wetsvoorstel moeilijker zo niet onmogelijk.
Voor ons stuit de wens om de effectiviteit van de wet te willen vergroten
namelijk direct op het onoverkomelijke probleem dat de andere, hiervoor door
mij genoemde, bezwaren toenemen als ware het communicerende
vaten. Ik noem bijvoorbeeld de betrouwbaarheid van de getuigenis. Wordt het
risico van het gebruik van het verschoningsrecht groter als de beloning die
er tegenover staat ook groter wordt?De wet, zo luidde mijn voorlopige conclusie vorig jaar voordat het debat
werd afgebroken, probeert een heel kwetsbare balans aan te brengen tussen
de tegengestelde vereisten van waarborgen en effectiviteit. Wij waarderen
de zorgvuldigheid van de minister waarmee hij het wetgevingsproces doorloopt.
De vraag blijft echter of de wet acceptabel is. Als er daarbij een grotere
nadruk komt te liggen op de effectiviteit van de regeling, is de vraag in
welke mate de wet nog normerend is. De heer Van Oven sprak in het wetgevingsoverleg
in algemene zin van de normerende kracht van een wet boven een richtlijn.
Ik kan mij daar iets bij voorstellen, maar dat is natuurlijk geheel afhankelijk
van de inhoud van de wet en de restricties die aan het handelen van de betrokken
opsporende en vervolgende instanties worden gesteld.Voor ons is, evenals voor de andere partijen, uitgangspunt bij de behandeling
geweest dat het in uitzonderlijke gevallen noodzakelijk kan zijn om afspraken
te maken met criminele getuigen. Wij waren aangesproken door de stellingname
van het College van PG's van vorig jaar dat daarvoor sprake moet zijn van
een publieke noodtoestand. Wij vrezen de introductie van een nieuw, gewoon
opsporings- of bewijsmiddel dat afbreuk kan doen aan het voor ons wel overeind
blijvende adagium dat de overheid eigenlijk niet moet onderhandelen met criminelen
over hun straf. Ook in het wetgevingsoverleg is niet werkelijk duidelijkheid
ontstaan over terughoudend gebruik. In de aanwijzing is geen omschrijving
opgenomen van een "publieke noodtoestand" waarvan het college vorig jaar repte.
In een eerdere brief heeft het college gewezen op het gevaar van de aanzuigende
werking. Men heeft daarbij verwezen naar de ontstane praktijk van de telefoontap.
In de aanwijzing van het college die wij eind vorig jaar hebben gekregen,
wordt gesteld dat toezeggingen kunnen worden gedaan indien een afspraak dringend
noodzakelijk is voor de opsporing en/of de vervolging. Het blijft echter onduidelijk
waaruit die "dringende noodzakelijkheid" bestaat.Hierover willen wij dan ook graag meer duidelijkheid hebben. Wij willen
weten of hiermee hetzelfde is bedoeld als met "publieke noodtoestand". Ook
willen wij weten wat een publieke noodtoestand nu precies behelst. Daarnaast
vraag ik indringend aan de minister of het niet mogelijk is om criteria in
de aanwijzing op te nemen wanneer dringende noodzakelijkheid of, met andere
woorden, een publieke noodtoestand ontstaat.Het eerste, grote probleem dat wij dus houden met deze wet is het ontbreken
van waarborgen voor terughoudend gebruik. Wij zijn bang geworden door de praktijk
van de telefoontap, die behoorlijk is uitgedijd. Het tweede grote probleem
is de bestaande mogelijkheid van sepot. Immers, als het werkelijk verboden
zou zijn, zou het in de wet moeten en kunnen worden opgenomen. Dat verhoudt
zich echter niet tot het opportuniteitsbeginsel. Daar helpt uiteindelijk ook
geen richtlijn of aanwijzing tegen. Ook dan blijf het opportuniteitsbeginsel
intact, ondanks dat wij de omschrijving in de aanwijzing plezierig en verhelderend
vinden.Wij hebben eerlijk gezegd ook niet echt een antwoord op het dilemma, dat
blijft bestaan. Ook wij willen het opportuniteitsbeginsel intact laten. Wij
willen wij hier tevens niet getuigen van een gebrek aan vertrouwen in het
openbaar ministerie. Daar gaat het niet om. Wij willen er de ogen niet voor
sluiten dat in de toekomst weldegelijk sepot kan worden aangeboden vanwege
de onafhankelijke positie van het openbaar ministerie en het voortbestaan
van het opportuniteitsbeginsel, in rechtstreekse zin of op de door de heer
Van Oven in het wetgevingsoverleg naar voren gehaalde indirecte wijze. Hij
stelde daar namelijk dat het probleem is dat de omstandigheden die gevangen
zouden kunnen worden onder de regelingen terzijde van dit wetsvoorstel kunnen
samenvallen met andere sepotgronden die heel valide zijn maar die op zichzelf
misschien niet doorslaggevend zijn. Dat is mij bijgebleven. Ik ben daar niet
geruster door geworden. Daar komt bij, zo voeg ik eraan toe, dat sepotbeslissingen
doorgaans slechts zeer summier worden gemotiveerd. Dat zou ervoor kunnen pleiten
om in de toekomst sepotbeslissingen uitgebreider te gaan motiveren dan nu
gebeurt door middel van de codes die in het codeboek zijn opgenomen. Ik zou
de minister dan ook willen vragen, of hij ervoor zou voelen om de mogelijkheden
van een uitgebreidere motivatie van sepotbeslissingen na te gaan. Inmiddels
hebben de heren Rouvoet en Van der Staaij een amendement ingediend om de mogelijkheid
van sepot verder te verminderen, overigens overeenkomstig een door mij eerder
gedane suggestie. Vanzelfsprekend kan dit amendement dan ook op onze steun
rekenen, anders zou ik inconsistent zijn. En dat kan van ons zelden worden
gezegd.Al met al, voorzitter, worstelt mijn fractie met dit wetsvoorstel. Wij
zijn eerlijk gezegd geneigd tot een tegenstem, maar wij willen tegelijkertijd
niet weglopen voor de verantwoordelijkheid om deals te normeren, aangezien
die in het verleden hebben plaatsgevonden. Dat betekent dan voor ons, dat
ze zo restrictief mogelijk worden genormeerd. Onze uiteindelijke stem willen
wij afhankelijk maken van de tweede termijn van de minister en van de stemmingen
over de amendementen. Ik denk dat ik al duidelijk heb gemaakt, dat aanneming
van de amendementen op de stukken nrs. 19 en 27 voor ons eigenlijk een tegenstem
onontkoombaar maakt. Ik hoop dan ook, dat daarop geen meerderheid ontstaat.
Tot een definitief oordeel over het stemverdrag van de GroenLinks-fractie
ben ik op dit moment niet in staat.De heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter! Na twee mondelinge en diverse schriftelijke behandelingen
en ook nog eens de brief van 6 april jl., kan ik de bijdrage van de fractie
van D66 tot een paar punten beperken.Allereerst het recente maatschappelijke debat, zoals de heer Van de Camp
dat noemde, over het amendement op stuk nr. 27 van de heer Van Oven waarin
de Partij van de Arbeid-fractie voorstelt om de strafmaatkorting van éénderde
op te voeren naar 50%, de helft dus. Ik moet zeggen, dat de fractie van D66
verrast was door de verandering van standpunt van de Partij van de Arbeid,
omdat in het plenaire debat van vorig jaar de toenmalige woordvoerder
heel duidelijk heeft gezegd, dat dit wetsvoorstel, als het aanvaard wordt,
uiterst terughoudend zal moeten worden toegepast. Vorige week heeft de huidige
woordvoerder van de Partij van de Arbeid-fractie juist geprobeerd de regeling
wat aantrekkelijker te maken door verruiming van de strafmaatkorting.Voor D66 is van belang onze vrees dat het risico van onbetrouwbare getuigenverklaringen
groter wordt naarmate de worst die criminele getuigen wordt voorgehouden,
groter wordt. Wij willen eigenlijk helemaal niet dat de regeling veel wordt
gebruikt, ook al is dat soms noodzakelijk. Daarom zijn wij tegen het amendement
op stuk nr. 27. Ik ben blij dat de CDA-fractie in de tijd van één
week van gedachten is veranderd.In echt uitzonderlijke situaties, waarbij het om ernstige strafzaken gaat
waarin het openbaar ministerie onvoldoende bewijs bij elkaar kan brengen om
een succesvolle vervolging in te zetten, is het volgens ons van belang, dat
het openbaar ministerie afspraken mag maken met een criminele getuige; afspraken
waarbij het openbaar ministerie belooft zich in ruil voor een bruikbare getuigenverklaring
te zullen inzetten voor een door de zittingsrechter op te leggen strafvermindering.
Dit raakt aan het amendement op stuk nr. 8, dat ik heb ingediend, want dat
gaat over de vrijheid van de zittingsrechter om die straf op te leggen die
deze juist acht. In uitzonderingssituaties kan dat een andere, bijvoorbeeld
een hogere, straf zijn dan door de officier van justitie ingevolge diens afspraak
met de criminele getuige is geëist. Er is discussie ontstaan over dit
amendement. De minister van Justitie voelde daar niet voor. Tijdens het wetgevingsoverleg
heeft hij echter zelf aangegeven, dat het wezenlijk is, zoals hij het noemde,
dat de rechter ruimte behoudt om af te wijken van het oordeel van het openbaar
ministerie. En waarom is dat wezenlijk? Omdat de rechter-commissaris die de
afspraak heeft goedgekeurd, dat heeft gedaan op een bepaald moment in het
verleden. Er kunnen dus weken of maanden tussen de bezegeling van de afspraak
door de rechter-commissaris en de zitting zitten. In die lange periode kunnen
zich allerlei nieuwe feiten en omstandigheden hebben voorgedaan. Het is om
die reden van belang dat de zittingsrechter zich tijdens de zitting een oordeel
vormt en een straf kan opleggen die afwijkt van hetgeen de officier van justitie
op de zitting heeft geëist. Daarom heb ik in mijn amendement op stuk
nr. 8 geformuleerd dat de zittingsrechter de straf kan verminderen en niet,
zoals de minister het formuleert, dat de zittingsrechter de straf vermindert.
Het woord "vermindert" is namelijk een imperatieve formulering.Ik ben dus niet overtuigd door de redenering van de regering en ik handhaaf
dan ook mijn amendement. Overigens ben ik wel bereid om de toelichting op
het amendement aan te passen. Ik ben bereid, daarin op te nemen dat de zittingsrechter
in beginsel de eis van de officier van justitie volgt. Ik hoop dat ik daarmee
de minister tot een positievere reactie kan bewegen.De heer Van Oven (PvdA):Deze laatste wijziging verrast mij, omdat de heer Dittrich daarmee de
kracht van het amendement beperkt. Hij zegt dat de rechter dat kan doen, terwijl
tegelijkertijd artikel 226g over de afspraak tussen de officier van justitie
en de getuige blijft bestaan. Wat moeten wij ons dan voorstellen van de psychologische
vrijheid van de zittingsrechter om geen rekening te houden met hetgeen de
officier van justitie over die afspraak naar voren brengt?De heer Dittrich (D66):Artikel 226g raakt aan de rol van de rechter-commissaris. De officier
van justitie brengt aan de rechter-commissaris de afspraak die hij wil maken
ter kennis, waarna de procedure volgt. Mijn amendement betreft echter de zittingsrechter.
De heer Van Oven vraagt terecht wat de psychologische vrijheid van de zittingsrechter
is om af te wijken van de afspraak die inmiddels is goedgekeurd door de rechter-commissaris.
Daarmee heeft hij een punt, want dat is een van de dilemma's van de wet. Daar
waar de regering de formulering hanteert dat de zittingsrechter de straf vermindert,
dus moet verminderen, ben ik van mening dat er een soort sluier over de wettekst
wordt gehangen. Wij weten allemaal dat de zittingsrechter formeel vrij is
in het opleggen van de straf. De psychologische ruimte van de rechter is eigenlijk
een stap verder. Als hij afwijkt van de gemaakte afspraak en van de eis van
de officier van justitie als gevolg van die afspraak, zal hij een en ander
goed moeten motiveren. De zittingsrechter zal dan moeten motiveren waarom
hij van mening is dat er een, in dit geval, hogere straf op zijn plaats is.De heer Van Oven (PvdA):Brengt de heer Dittrich evenwel met de aangekondigde wijziging van de
toelichting niet een nieuwe sluier aan? Er zal vanzelfsprekend discussie ontstaan
over de vraag of de rechter dat beginsel heeft toegepast.De heer Dittrich (D66):Mijn opvatting is van niet. Ik ben tot deze handreiking gekomen naar aanleiding
van het debat in het wetgevingsoverleg waarin onder anderen de heer Rouvoet
enigszins gevoelig leek voor de argumentatie van de minister dat de zittingsrechter
in beginsel de eis van de officier zou moeten volgen. Ik heb gezegd: dat in
beginsel staat er niet, dus laten wij gewoon opschrijven wat wij als wetgever
menen dat er moet gebeuren. De zittingsrechter is vrij om de straf op te leggen
die hij rechtvaardig acht.De heer Van Oven (PvdA):Ik heb vorige week gezegd dat ik in principe wel voelde voor uw amendement,
maar ik moet zeggen dat de toelichting die u nu geeft mij in beginsel weer
doet aarzelen.De heer Dittrich (D66):Dat vind ik erg jammer. Ik heb overigens nu niks anders gezegd dat wat
ik vorige week heb gezegd, behalve dan dat ik de minister een handreiking
wilde doen door de toelichting op het amendement aan te passen. Het gevolg
van aanneming van het amendement is overigens wel dat de wettekst veranderd
wordt. Die wordt duidelijker en geeft precies aan wat de rechter kan doen.De voorzitter:Volgens mij gaat de heer Van Oven hier in zijn eigen termijn op in.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik probeer een beetje zicht te houden op wie consistent is in zijn redenering.
De opmerkingen van de heer Van Oven over dit amendement geven aan dat er sprake
is van een probleem. De heer Dittrich heeft mijn naam genoemd
en ik heb de vraag aan hem of hij hiermee niet meer onduidelijkheid in de
wettekst brengt. Een "kan"-bepaling is niet iets wat je even kan wijzigen
door daarover in de toelichting op een amendement wat te zeggen. Een "kan"-bepaling
geeft aan dat er sprake is van een vrijheid. Als de heer Dittrich een "kan"-bepaling
introduceert en in de toelichting op het amendement zegt dat in beginsel de
afspraak moet worden gehonoreerd, vind ik dat hij niet zover meer verwijderd
is van de formulering van de regering, namelijk dat de straf wordt verminderd
onder erkenning dat de zittingsrechter uiteindelijk een formele vrijheid heeft.De heer Dittrich (D66):Ik denk dat de regering en ik het erover eens zijn dat, als de zittingsrechter
een hogere straf oplegt dan de officier geëist heeft ingevolge een gemaakte
afspraak met de criminele getuige, die zittingsrechter dit echt moet motiveren.
De vraag is nu hoe de wettekst moet worden geformuleerd. Ik ben er een groot
voorstander van dat de zittingsrechter straftoemetingsvrijheid heeft. Ik wil
niet de schijn wekken dat die vrijheid ingeperkt wordt door de formulering
die de regering gebruikt. Wat de regering stelt, is veel te imperatief, terwijl
de regering in het wetgevingsoverleg heeft aangegeven dat er allerlei nieuwe
feiten en omstandigheden kunnen zijn waarmee de zittingsrechter rekening moet
houden. Dat is het enige wat ik probeer te bereiken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzover dit als een handreiking bedoeld is, heeft de heer Dittrich mij
wel verder geholpen, maar niet in de richting van steun voor zijn amendement.De heer Dittrich (D66):Ik heb overigens niet gezegd dat ik het amendement zal aanpassen. Ik heb
gezegd dat ik dat overweeg, afhankelijk van de reactie van de regering. De
tekst van het amendement is nog niet gewijzigd.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Maar u heeft de intentie van wat u met het amendement wil bereiken duidelijker
aangegeven. Dat helpt niet, zeg ik.De heer Dittrich (D66):Ik zal daar niet verder op ingaan. Ik zeg eigenlijk niets anders dan wat
ik vorig jaar en ook vorige week heb gezegd.Mevrouw de voorzitter! Mijn volgende punt betreft de discussie over het
verbod op seponering in ruil voor het afleggen van een getuigenverklaring.
Ik volsta ermee, mijn voldoening erover uit te spreken dat de minister in
zijn brief van 6 april jl. heeft aangegeven dat de conceptrichtlijn op dit
punt door het college van procureurs-generaal zal worden aangepast. Daarmee
moet het voor de leden van het openbaar ministerie in de praktijk helder zijn
dat seponering in dit verband gewoon niet mag. Ik vind dat dit punt nu voldoende
is opgehelderd.Ik kom tot mijn amendement op stuk nr. 9. De minister heeft dit amendement
overbodig verklaard. Ik heb goed nagelezen wat de minister in het wetgevingsoverleg
hierover heeft gezegd. Hij heeft een onjuiste reden opgegeven voor het overbodig
verklaren van dit amendement. Mijn amendement is gericht op verandering van
artikel 44a. Dit artikel verwijst naar artikel 226h, derde lid. In dit lid
worden de criteria vermeld die de rechter-commissaris moet hanteren bij zijn
oordeel of een gemaakte afspraak rechtmatig is. In artikel 226h, derde lid,
wordt dus niet verwezen naar artikel 226g, zoals de minister in het wetgevingsoverleg
stelde. Nu dit niet zo is en uit de redenering van de minister blijkt dat
ook hij het belangrijk vindt dat geen afspraken kunnen worden gemaakt over
zomaar misdrijven, verdient het amendement een positieve beoordeling. Het
beperkt namelijk de mogelijkheid tot het maken van afspraken over misdrijven,
zoals ze omschreven zijn in artikel 226g, de misdrijven die een ernstige inbreuk
maken op de rechtsorde en waar een gevangenisstraf van acht jaar of meer op
staat. Ik hoop dat de minister hierop morgen zal willen ingaan.Tegen het amendement op stuk nr. 10 heeft de minister geen wezenlijke
bezwaren, maar hij geeft er de voorkeur aan om de strafmaat van drie jaar,
vermeld in het amendement, terug te brengen tot twee jaar. Voorzitter! Het
gaat hierbij om de situatie waarin de criminele getuige al een straf heeft
gehad in de zaak waarin hij zelf verdachte was. Vervolgens moet hij een getuigeverklaring
afleggen in een zaak tegen een verdachte in een andere strafzaak. Als hij
daarin een valse verklaring aflegt, kan hij meineed plegen. Daar staat zes
jaar gevangenisstraf op. Echter, als hij geen meineed pleegt – als dat
niet zo duidelijk is op de zitting, bijvoorbeeld omdat hij geteisterd wordt
door geheugenverlies of omdat hij een hakkelende verklaring aflegt die voor
de rechter in die zaak absoluut niet overtuigend is – dan heeft deze
criminele getuige naar de letter van de wet en de afspraak wél aan
de afspraak voldaan, maar in de praktijk niet. Men kan hem niet aanpakken
op basis van meineed, maar hij kan ook niet gelijk worden gesteld met een
getuige die weigerachtig is een verklaring af te leggen. Immers, hij heeft
wel degelijk een verklaring afgelegd. Dit betekent dat een strafmaat moet
worden gekozen die in dit verband redelijk is. Vooralsnog handhaaf ik dan
ook de strafbedreiging van drie jaar, hetgeen de helft is van de strafmaat
op meineed.Het amendement op stuk nr. 11 handelt over het begrip "getuige". De minister
heeft hierover gezegd dat een getuige ook is degene die uit feiten en omstandigheden
moet verklaren wat zijn rol is geweest. Voorts heeft hij verwezen naar een
aantal wetsartikelen. Ik moet zeggen dat de minister mij op dit punt heeft
overtuigd. Daarom trek ik dit amendement in.De voorzitter:Aangezien het amendement-Dittrich (stuk nr. 11) is ingetrokken, maakt
het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Amendement nr. 12 is erop gericht om in artikel 226g, tweede
lid, onder g, het woord "verdachte" te vervangen door het woord "getuige".
De minister heeft in reactie hierop gezegd: neen, het gaat hier om iemand
die een verdachte is en met wie de afspraak wordt gemaakt. Pas als de rechter-commissaris
die afspraak heeft goedgekeurd, verschuift die persoon in de positie van getuige,
aldus de minister. Voorzitter! Deze redenering klopt niet. In het tweede lid
van artikel 226g, onder a, waar het al over deze persoon gaat, wordt die persoon
al aangeduid als "getuige" die over de verdachte in een andere strafzaak een
verklaring moet afleggen. Waar deze persoon onder a. van dit artikel al als
getuige wordt aangemerkt, moet hij dat ook zeker onder c. van
hetzelfde artikel zijn. Immers, anders treedt er verwarring op. Een extra
argument voor het vervangen van het woord "verdachte" door het woord "getuige"
is dat ook afspraken kunnen worden gemaakt met mensen die al veroordeeld zijn,
die al een lange gevangenisstraf hebben gekregen en die vervolgens een getuigeverklaring
kunnen gaan afleggen. Die mensen zijn per definitie geen verdachte meer; dat
zijn veroordeelden. Vandaar dat ik dit amendement handhaaf.Tegen mijn amendement nr. 25 heeft de minister geen bezwaar. Echter, tussen
collega Van Oven en mij is een discussie ontstaan aan de hand van de vraag
over welk strafdossier het nu gaat waar het proces-verbaal moet worden ingevoegd.
Is dat het strafdossier in de zaak van de criminele getuige waarin die getuige
zelf de verdachte is? Of moet het proces-verbaal met die onbelangrijkere afspraken
worden gevoegd in het strafdossier van degene over wie een verklaring moet
worden afgelegd, de verdachte? Gelet op het voorbeeld dat de minister zelf
bij de voorbereiding gaf, namelijk van een afspraak dat de officier van justitie
zich niet zal verzetten tegen een verzoek tot schorsing van de voorlopige
hechtenis, te doen door de criminele getuige, ga ik er nog steeds van uit,
dat deze afspraak gevoegd moet worden in het strafdossier van de criminele
getuige, waar die zelf verdachte is. Het is immers mogelijk dat hij een verklaring
moet afleggen over een verdachte waarover nog helemaal geen strafdossier bestaat.
Misschien stelt het openbaar ministerie pas als hij die verklaring heeft afgelegd
vervolging tegen die verdachte in. Het lijkt mij daarom te gaan om het proces-verbaal
in de strafzaak van de criminele getuige. Ik handhaaf mijn amendement.De heer Van Oven (PvdA):In het derde lid van artikel 226g is sprake van de rechter-commissaris,
die de rechtmatigheid van de afspraak toetst. Ik kan het niet anders zien
dan dat dit de rechter-commissaris is van de zaak tegen de verdachte, in welke
zaak de criminele getuige een verklaring aflegt. Het zou toch wel heel gek
zijn als het in het vierde lid om een heel ander strafdossier ging. Systematisch
is dat in ieder geval nauwelijks te begrijpen.De heer Dittrich (D66):Maar ik ben het niet met u eens dat in lid 3 de rechter-commissaris in
de strafzaak tegen de verdachte wordt bedoeld. De officier van justitie die
met een criminele getuige een afspraak wil maken en daarover heeft gesproken,
wendt zich vervolgens tot de rechter-commissaris om dit te laten vastleggen.
Het is toch heel goed mogelijk dat er nog helemaal geen strafzaak tegen de
verdachte is? Dat is misschien een heel grote vis, tegen wie er nog onvoldoende
bewijs is. Dan moet er eerst een rechter-commissaris zijn die de voorgenomen
afspraak gaat bekrachtigen. Dat kan wel degelijk de rechter-commissaris in
de strafzaak van de criminele getuige zijn.De heer Van Oven (PvdA):Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister.De heer Dittrich (D66):Ik ook!Mijn conclusie is als volgt. De fractie van D66 vindt het wetsvoorstel
een broos samenstel van belangenafwegingen. Wij hebben het wetsvoorstel vergeleken
met de huidige situatie. In de huidige praktijk is er geen formalisering van
afspraken, althans geen wettelijke formalisering. Naar aanleiding van de rapportage
van de parlementaire enquêtecommissie en van de commissie-Kalsbeek vinden
wij, dat het de voorkeur verdient om dit soort afspraken en de procedurele
kanten zo goed mogelijk in een wetstekst vast te leggen. Mijn fractie geeft
daarom voorkeur aan dit wetsvoorstel. Wij zullen het steunen. Ik zeg er meteen
bij dat wij eigenlijk hopen, dat het maar zeer sporadisch zal worden gebruikt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Is de steun van de fractie van D66 voor het wetsvoorstel nog afhankelijk
van de amendementen, met name het amendement op stuk nr. 27?De heer Dittrich (D66):Dat is het amendement van de heer Van Oven, met de strafkorting van 50%.
Ik ga ervan uit dat de VVD het nog steeds niet steunt. Het CDA is omgegaan
en steunt het ook niet meer. Wij steunen het niet, de heer Rouvoet en de heer
Van der Staaij steunen het niet en mevrouw Halsema steunt het niet. Eigenlijk
steunt niemand het, behalve de heer Van Oven zelf.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mochten andere partijen inconsistent zijn en het amendement toch worden
aangenomen, luidt het oordeel van de fractie van D66 dan anders?De heer Dittrich (D66):Die andere fracties zijn net zo weinig inconsistent als u zojuist zei
dat uw fractie is. Het amendement wordt gewoon niet aangenomen.De heer Niederer (VVD):Mevrouw de voorzitter! Vanmiddag vindt de plenaire afronding in eerste
termijn plaats van de behandeling van een wetsvoorstel waarin onze fractie
van meet af aan heeft geloofd. Wij stellen ons dus buitengewoon consistent
op, zo zeg ik tot mevrouw Halsema. Onzes inziens vormt de voorgestelde regeling
voor afspraken met criminele getuigen een welkome aanvulling voor het openbaar
ministerie in zijn immer moeilijke strijd tegen de zware georganiseerde criminaliteit.
En zoals ik al eerder heb gezegd: soms moet je boeven met boeven vangen.Daar staat tegenover dat misdaad niet mag lonen. Hiermee kom ik meteen
op het amendement van de heer Van Oven op stuk nr. 27 om uit te gaan van strafvermindering
met de helft in plaats van de vermindering met een derde die het kabinet heeft
voorgesteld. Tot de heer Van de Camp zeg ik: beter ten halve gekeerd dan ten
hele gedwaald. Ik ben blij dat ook hij dit amendement niet meer steunt. Met
dit amendement wordt het klikken van de ene crimineel over de andere immers
wel erg vorstelijk beloond. Allereerst wordt zijn straf met de helft verminderd,
maar daar komt dan nog een derde strafvermindering bij op grond van de huidige
regeling voor vervroegde invrijheidstelling. Stel dat iemand negen jaar gevangenisstraf
wordt opgelegd; dan resteert er netto nog maar bar weinig detentietijd. Immers,
de helft van negen jaar is vier en een half jaar, een derde van negen jaar
is drie jaar, dus samen zeven en een half jaar strafkwijtschelding op een
totaal van negen jaar. Tel uit je winst! Dit kan niet, want wij hebben hierbij
te maken met een zware crimineel, niet met een alledaagse fietsendief.De heer Van Oven (PvdA):Dit ging wel heel snel. Ik ben zeer benieuwd naar de herberekening van
de minister...De heer Niederer (VVD):Ik ook, maar vooralsnog ga ik van deze berekening uit.Voorzitter! Het voorstel van de heer Van Oven zou nog wel te plaatsen
zijn in bijvoorbeeld het Amerikaanse rechtssysteem, waarin gevangenisstraffen
kunnen cumuleren tot wel vijftig jaar of meer. Wat daarvan dan overblijft,
doet er nog wel toe, maar dit is in Nederland door onze antisamenloopbepalingen
ondenkbaar. Dit maakt naar het oordeel van onze fractie het amendement niet
werkbaar en derhalve onwenselijk. Wij zullen er dan ook tegen stemmen en wij
houden vast aan de door de regering voorgestelde strafvermindering van maximaal
een derde.Wij kijken toch met enige voldoening terug naar de zeer intensieve voorbereiding
van de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel. Er zijn naar ons idee voldoende
argumenten uitgewisseld en er zijn voor ons geen wezenlijke vragen meer overgebleven.
Ik zal mijn fractie dan ook adviseren, vóór dit wetsvoorstel
te stemmen. De amendementen, met uitzondering van het zojuist genoemde, en
de eventueel nog in te dienen moties zal ik toetsen aan de mate waarin ze
iets toevoegen of juist afbreuk doen aan de inhoud en de strekking van dit
wetsvoorstel. Die kwesties wil ik echter nog bespreken in onze fractie, zodat
ik er nu publiekelijk nog geen oordeel over uitspreek. Dit laat ons eindoordeel
over het wetsvoorstel echter onverlet, zoals ik het nu inschat.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter! Vandaag spreken wij opnieuw over het voorstel om
een wettelijke basis te geven aan afspraken tussen het openbaar ministerie
en een verdachte die bereid is, een getuigenverklaring af te leggen in een
strafzaak tegen een andere verdachte. Het betreft een gevoelige materie, die
de nodige juridische, maar ook ethische vragen oproept. Ik heb al eerder uiteengezet
dat het voor onze fractie in lijn met de conclusie van de Kamer naar aanleiding
van de rapportage van de parlementaire enquêtecommissie Opsporingsmethoden
een uitgangspunt is dat een wettelijke regeling voor afspraken met criminelen
noodzakelijk is. Die wettelijke regeling moet evenwel een evident restrictief
karakter hebben. Zo'n regeling moet niet als een stimulering, maar als een
normering dienen van gevallen waarin afspraken met criminelen onontkoombaar
zijn met het oog op de oplossing van zeer ernstige zaken.Meer dan een jaar geleden werden de plenaire beraadslagingen over dit
wetsvoorstel geschorst. De behandeling van dit wetsvoorstel is dan ook geen
haastklus geweest. De reden voor die schorsing was de onduidelijkheid over
wat niet door deze wetgeving wordt bestreken. Dat was de belangrijkste reden.
Er bestond ongerustheid over een grijs gebied van afspraken waarvoor geen
duidelijke regeling zou bestaan. Ik denk dat de schriftelijke gedachtewisseling
en het wetgevingsoverleg dat wij hierover onlangs hebben gehad, verheldering
hebben geboden. De bijgestelde tekst van de aanwijzing toezeggingen aan getuigen
in strafzaken heeft meer duidelijk gemaakt over de manier waarop ook door
het OM uitvoering zal worden gegeven aan de wet. Het amendement op stuk nr.
26 dat collega Rouvoet en ik hebben ingediend, beoogt het restrictieve karakter
van de regeling explicieter te verankeren door te onderstrepen dat voor het
verkrijgen van getuigenverklaringen geen andere toezeggingen dan die strekken
tot strafvermindering toegestaan zijn.Een ander discussiepunt in het wetgevingsoverleg betrof de modaliteiten
van strafvermindering. Het amendement op stuk nr. 24 van collega Van Oven
en anderen wil de omzettingen van een vrijheidsstraf in een geldboete als
modaliteit schrappen. De SGP-fractie deelt de zienswijze van de regering dat
het onwenselijk en onnodig is, deze mogelijkheid zonder meer te schrappen.
Wel hebben wij naar aanleiding van dit amendement de wens geuit dat deze omzettingsmogelijkheid
expliciet wettelijk wordt gelimiteerd tot maximaal een derde gedeelte van
een vrijheidsstraf. Bij vierde nota van wijziging is deze wens ingewilligd.
In dit eindresultaat kunnen wij ons vinden. Wij zullen het amendement op stuk
nr. 24, zo dit gehandhaafd wordt na de vierde nota van wijziging, niet steunen.In het wetgevingsoverleg is ook nog besproken of in de conceptaanwijzing
voldoende helder is geformuleerd dat een sepot, dus algehele immuniteit, als
tegenprestatie voor een getuigenverklaring niet toegestaan is. Dat zo'n sepot
niet door de beugel kan, is onbetwist. De vraag is alleen of het duidelijk
op papier staat. De SGP-fractie waardeert het positief dat blijkens de brief
van 6 april de tekst van de aanwijzing op dit onderdeel door het college van
procureurs-generaal nog zal worden verduidelijkt, zodat elk misverstand hierover
de pas wordt afgesneden.De meeste discussie sinds een jaar geleden ging over de vraag of de regeling
voldoende terughoudend is. In dit licht is het amendement op stuk nr. 27 een
vreemde eend in de bijt. Daarmee is een discussie ontstaan over de maximale
strafvermindering en een amendement ingediend dat de maximale strafvermindering
fors wil oprekken, van een derde naar de helft van de voorgenomen straf. Zoals
wij al in het wetgevingsoverleg naar voren hebben gebracht, is de SGP-fractie
tegenstander van een dergelijke oprekking van de strafvermindering. De uitbreiding
staat haaks op de door ons bepleite terughoudendheid van de regeling. Wij
menen dat de balans die door dit wetsvoorstel wordt beoogd, door de aanvaarding
van dit amendement dan ook ernstig verstoord zou worden. Ik merk daarbij op
dat het om een wijziging gaat die naar onze overtuiging niet het wezen van
het wetsvoorstel raakt.Ik kom tot de afrondende opmerkingen. Gaandeweg zijn heel wat bezwaren
en moeilijkheden om de hoek komen kijken, ook in de literatuur naar aanleiding
van dit wetsvoorstel. Als je al die bezwaren en bedenkingen op je laat inwerken,
moeten wij vaststellen dat dit wetsvoorstel niet hoort bij de categorie wetsvoorstellen
die wij van harte kunnen omarmen. Dit roept heel wat vragen op, maar daar
staat tegenover de verantwoordelijkheid voor de noodzakelijke normering van
afspraken met criminelen waaraan dit wetsvoorstel gestalte wil geven. Juist
die normering is een zaak die wij in het licht van de voorgeschiedenis van
de enquêtecommissie nadrukkelijk wensen. Vanuit dit gezichtspunt
staan wij per saldo toch positief tegenover dit wetsvoorstel. Voor ons eindoordeel
is van beslissende betekenis, ook nadat de diverse amendementen in stemming
zijn gebracht, dat dit wetsvoorstel op overtuigende wijze de gewenste terughoudendheid
blijft vertonen. Deals met criminelen moeten een uitzonderlijk verschijnsel
blijven en geen normale zaak zijn.Tot slot nog de vraag die ik in eerste termijn, meer dan een jaar geleden,
reeds voorlegde. In de literatuur is als kritiekpunt naar voren gebracht dat
het wetsvoorstel in de praktijk weinig meerwaarde zou hebben boven de bestaande
situatie. Wat is de reactie van de minister op deze kritiek? Zou hij nog eens
willen uiteenzetten waar volgens hem de toegevoegde waarde van deze voorgestelde
wettelijke regeling voor de praktijk ligt?De heer Van Oven (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Wij komen aan het slot van de behandeling van het
wetsvoorstel Toezeggingen getuigen in strafzaken. Wij hebben een wetgevingsoverleg
gehad en door mij is nog een laatste amendement ingediend. Wij hebben een
brief van de minister gekregen en een nota van wijziging. Het eindoordeel
van de PvdA-fractie over het wetsvoorstel is positief. Het wetsvoorstel voorziet
in een behoefte, en wel een behoefte op het gebied van de waarheidsvinding.
Het houdt verband met de praktijk in het verleden, naar aanleiding waarvan
door de parlementaire enquêtecommissie Opsporingsmethode de aanbeveling
is gedaan om een wettelijke regeling te treffen. Daar is een motie van mevrouw
Kalsbeek overheen gegaan, met het verzoek om toetsing door de rechter te laten
plaatsvinden. In de laatste versie van het wetsvoorstel is dat toegevoegd:
toetsing door de rechter-commissaris, voorafgaand aan de zitting waarin de
verklaring een rol zal spelen.Dit alles bij elkaar weegt op tegen de nadelen die inherent zijn aan een
dergelijke regeling. In de eerste plaats betreft dat de betrouwbaarheid van
de op deze manier te verkrijgen getuigenverklaring. In de tweede plaats betreft
het de mogelijke rechtsongelijkheid, in de derde plaats de integriteit van
het strafrechtelijk systeem en in de vierde plaats het veiligheidsrisico voor
de criminele getuige die zich in een dergelijke deal begeeft. Wij vinden de
dreiging van deze nadelen aanvaardbaar. Wat de betrouwbaarheid betreft is
dat het geval, omdat het bepaald niet alleen gaat om de verklaring van de
getuige. Er vind ook een heel duidelijke toetsing van die verklaring plaats.
Wat de mogelijke rechtsongelijkheid betreft is dat zo, omdat wij overtuigd
zijn geraakt door de redenering van de minister, dat de gevallen waarin dergelijke
verklaringen worden afgelegd, zich moeilijk laten vergelijken met andere verklaringen.
Wat de integriteit van het strafrechtelijk systeem betreft gaat het vooral
over de weerzin tegen het marchanderen over straf en over de ondermijning
van de getuigplicht. Dat gebeurt vanuit de gedachte dat de strekking van het
wetsvoorstel vooral is, dit soort onvermijdelijke afspraken niet in achterkamertjes
te laten plaatsvinden, maar om ze in het volle daglicht ter zitting te brengen
ter toetsing door de rechter. De veiligheidsrisico's voor de criminele getuige
zijn reëel, maar die risico's gelden ook voor sommige niet-criminele
getuigen. In dit geval staat voorop dat er sprake is van een eigen afweging
van de criminele getuige zelf. Hij wordt niet gedwongen om die afspraak te
maken.De discussie is vorig jaar gestrand, althans opgeschort, vooral in verband
met de discussie over de vraag wat er nog buiten het wetsvoorstel aan afspraken
kan worden gemaakt. Wij hebben nu de ontwerprichtlijn, met daarin met name
de afwijzing van het sepot in ruil voor strafvermindering in het kader van
dit soort deals. Daarnaast is er het amendement op stuk nr. 26, waarin dit
als het ware nog eens wordt onderstreept. Dat is een amendement waarin mijn
fractie zich goed kan vinden. Dit betekent overigens niet dat niet alles buiten
dit wetsvoorstel om niet mag, zoals de minister in de antwoorden op de schriftelijke
vragen duidelijk heeft gemaakt.Er ligt nog wel de vraag naar het algemene vervolgingsbeleid. Wij hebben
de uitspraak van de minister genoteerd dat vervolging van ernstige strafbare
feiten in beginsel wenselijk is. Dat is een uitspraak die hij in september
van het vorige jaar heeft gedaan. Daarna heeft hij de toezegging gedaan, nader
te komen met een reactie van het openbaar ministerie, althans met het resultaat
van zijn gesprekken met het openbaar ministerie over de betekenis van die
uitspraak. De minister hoopte daarop voor eind december 2000 terug te kunnen
komen. Tot ons leedwezen heeft mijn fractie nog niets gezien. Wanneer kunnen
wij een stuk tegemoetzien?Voorzitter! Er gaat een gevaar uit van de wet: enerzijds zou er te weinig
kunnen worden geregeld waardoor het openbaar ministerie aanzienlijke ruimte
houdt om buiten de wet om afspraken te maken, anderzijds zou er te veel kunnen
worden geregeld. Er zouden zaken kunnen worden dicht geregeld. Er zouden namelijk
zoveel waarborgen en garanties kunnen worden ontwikkeld en vastgelegd dat
het systeem praktisch onwerkbaar wordt en een boemerangeffect ontstaat. Immers,
de wet zou een verplichting voor het OM kennen, maar als dat een niet-werkbare
verplichting is, zou er op dit gebied helemaal niets meer kunnen. De heer
Van der Staaij doelde hierop. Ik sluit mij graag aan bij zijn verzoek om een
reactie van de minister op dit punt. In ieder geval zullen wij tussen Scylla
en Charybdis moeten laveren. Het nastreven van beide uitersten is niet vruchtbaar.De ontworpen regeling heeft ook veel kritiek ondervonden, juist met het
oog op deze twee mogelijkheden. Wij als wetgevers hebben de plicht voor ordentelijke
wetgeving te zorgen en daarom is er ook van onze kant naar gestreefd tot verbetering
te komen. Daartoe hebben wij amendementen ingediend die aanpassingen naar
twee kanten inhouden. Grofweg houden zij zowel verbreding als verenging in.
Verenging kan namelijk ook nodig zijn.Voorzitter! Het amendement op stuk nr. 20 is ingetrokken. De strafkortingsvariant
die wij vorige week bespraken was voor vele woordvoerders een burg te ver.
Ik heb dat vastgesteld en mij constructief tegenover de overige amendementen
opgesteld. Aan opmerkingen daarover kom ik nu toe.Het hoofddoel van het amendement op stuk nr. 18 is het vervallen van de
strafbepaling voorzien in onderdeel B van de wet en betreft de verklaarplicht
ter zitting van de criminele getuige die bij de rechter-commissaris een verklaring heeft afgelegd. Dit amendement is een ombouwing van het amendement
op stuk nr. 13 van collega Kalsbeek en kent samenhang met het amendement op
stuk nr. 10 van collega Dittrich. Het gestelde in deze amendementen stond
overigens haaks op elkaar.Tegen het gebruik van de strafbepaling zijn aanzienlijke bezwaren gerezen.
Ik verwijs met name naar het artikel van Otten in het Nederlands Juristenblad.
Daarin wordt spanning gesignaleerd met artikel 6 van het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens. Verder is er het gevaar van de dubbele bestraffing:
een criminele getuige die zou haperen, die zou weigeren te verklaren, zou
de strafvermindering worden ontnomen en daarnaast zou hem nog een straf te
wachten staan. Dit betekent een dubbele bestraffing die op zichzelf al in
strijd zou zijn met het gestelde in artikel 6 van het Europees Verdrag voor
de Rechten van de Mens. Ik herinner eraan, dat de Raad van State voor dit
punt nadrukkelijk aandacht heeft gevraagd. Mijn fractie heeft vorige week
al opgemerkt, dat de bepaling wellicht onnodig is vanwege de gijzelingsmogelijkheid
die wij in Nederland kennen, zij het dat de gijzeling tot 30 dagen beperkt
dient te blijven.Het amendement van mevrouw Kalsbeek doelt erop, dat de bepaling onnodig
is voor de getuige die op het moment dat hij terechtstaat, al moest verschijnen.
Zij is wel nodig voor degene die nog als getuige moet optreden, maar ook het
systeem van de heer Dittrich is niet sluitend. Misschien wil hij het voor
de getuige niet aantrekkelijk maken om nadat hij strafvermindering heeft gekregen,
terug te komen op zijn voornemen om te verklaren. De heer Dittrich merkt op,
dat een rekensom nodig is in verband met de strafkorting die hij inmiddels
al zou hebben geïncasseerd. Het is dan niet logisch waarom de strafverhoging
waarover het amendement-Dittrich spreekt, tot drie jaar beperkt blijft. Bij
extreem hoge straffen, zou de geïncasseerde strafvermindering wel degelijk
een langere periode kunnen betreffen dan die drie jaar. Wat dat betreft wordt
dus ook met het amendement-Dittrich geen sluitend systeem geboden. Tegen het
amendement is bezwaar ingebracht door de minister, omdat in het kader van
dit amendement tevens is voorgesteld om in de "situatie-Dittrich" de strafkorting
te regelen in de vorm van gratie. De minister heeft gezegd dat daardoor de
positie van de rechter wordt verkort en dat de gratieprocedure veel tijd neemt.
Ik heb er mijnerzijds op gewezen dat die variant al bestond en wel in artikel
226k van het voorgestelde ontwerp, waarin het gaat om de derde variant, namelijk
de getuige die al is afgestraft op het moment dat hij de afspraak met de officier
van justitie maakt.Ik wil er wel op wijzen dat het misschien een verkorting betekent van
de positie van de zittingsrechter die oordeelt over de straf die de criminele
getuige als verdachte krijgt, maar dat anderzijds in de variant-Dittrich de
andere zittingsrechter in zijn mogelijkheden wordt beperkt. Daar gaat het
immers om de rechter die in de hoofdzaak moet vaststellen welk aandeel de
criminele getuige in de bewijsvoering heeft geleverd. Daar is in de variant-Dittrich
op het moment dat die criminele getuige wordt berecht, nog helemaal geen sprake
van. Dus ook in die variant is sowieso sprake van verkorting van de mogelijkheden
van een rechter, een van de drie die zich met het geheel bezighouden.Hoe het ook zij, het amendement dat is voorgesteld en dat die twee aspecten
bevat, is geen verbreding of versmalling van de wet, maar een zuivere verbetering.
Aangezien mijn fractie groot bezwaar heeft tegen de voorgestelde strafbepaling,
zal ik dat amendement dan ook zeker handhaven. Ik wijs er daarbij op dat de
fractie van de PvdA een- en andermaal aandacht heeft gevraagd voor die strafbepaling
en de bezwaren daartegen. Dat is gebeurd via de schriftelijke vragen. Vervolgens
hebben wij verleden week een andere variant aangeboden in de strafkortingssfeer,
waardoor het hele probleem zou worden ontlopen. Wij blijven met dat grote
bezwaar tegen de spanning met artikel 6 van het EVRM zitten. De minister heeft
ons wat dat betreft niet overtuigd. Wanneer dit amendement niet zou worden
aanvaard, zal ik dan ook ernstig overwegen om mijn fractie aan te raden tegen
dat onderdeel B van het wetsvoorstel te stemmen, waardoor de strafbepaling
zal vervallen. Ik realiseer mij wat de consequenties daarvan zijn, maar ik
wijs erop dat de fractie van de PvdA een- en andermaal op dat bezwaar heeft
gewezen en heeft getracht daar op verschillende wijzen aan tegemoet te komen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Zeker nu de heer Van Oven dit zo principieel neerzet, heb ik een vraag
aan hem. Hij koppelt het aan de strijdigheid met het due-process-beginsel.
Vindt hij dan niet, consequent doorredenerend, dat sowieso het feit dat een
getuige onder druk staat, omdat hij zijn beloning, de korting, alleen maar
kan incasseren als hij een verklaring geeft, in strijd is met artikel 6 EVRM?
Is daarom niet het hele instrument van het afsluiten van deals met criminelen
of van het doen van toezeggingen aan getuigen in strafzaken in strijd met
dat artikel?De heer Van Oven (PvdA):Dat geloof ik niet. De criminele getuige gaat in volle vrijheid een afspraak
aan. Hij wordt daar op geen enkele manier toe gedwongen. Hij kan echter in
een onmogelijke positie terechtkomen in de periode tussen het afleggen van
de verklaring bij de rechter-commissaris en de zitting. Dat is een positie
die zelfs in strijd kan komen met het Nederlandse strafvorderlijke systeem.
Stel dat in de eerste situatie de criminele getuige liegt bij de rechter-commissaris.
Vervolgens wordt hij ter zitting opgeroepen. Daar moet hij verschijnen. Hij
wordt daar beëdigd en moet dan de waarheid spreken. Als hij uitspreekt
dat hij eerder heeft gelogen en alsnog de waarheid op tafel legt, wordt hij
onmiddellijk verdacht van meineed omdat hij immers bij de rechter-commissaris
ook al een beëdigde verklaring heeft afgelegd. Artikel 219 Strafvordering
maakt het een verdachte in een dergelijk geval mogelijk om zich te verschonen.
Helaas is dit in dit geval rechtstreeks in strijd met de verklaarplicht in
verband met de strafbepaling zoals voorgesteld in artikel 192 Strafrecht.
Dit is een volstrekt onmogelijke positie die de getuige sowieso in aanraking
brengt met de strafrechter.Een getuige die bij de rechter-commissaris de waarheid heeft gesproken,
kan in de tussentijd zodanig onder druk komen te staan dat hij bijvoorbeeld
uit angst voor zijn eigen veiligheid ter zitting ofwel niets zegt –
ook dan volgt strafvervolging op grond van het nieuwe artikel 192 –
ofwel liegt. Dat is overigens min of meer te voorzien. Dan
is er inderdaad sprake van schending van het verdragsartikel.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dit is een heel lang antwoord, maar mijn vraag was veel simpeler. Kunt
u volhouden dat iemand die een afspraak heeft gemaakt over een beloning voor
zijn getuigenis nog in volle vrijheid een verklaring aflegt?De heer Van Oven (PvdA):Dat kan heel goed. Als hij bij de rechter-commissaris de waarheid spreekt
en dit op de zitting opnieuw doet, is er geen vuiltje aan de lucht.De heer Dittrich (D66):U heeft gezegd dat u overweegt tegen onderdeel B van de wet te stemmen
als uw amendement wordt verworpen. Dit onderdeel is echter de kern van het
wetsvoorstel.De heer Van Oven (PvdA):Ik heb het wetsvoorstel niet bij de hand, maar het gaat mij uitsluitend
om het onderdeel dat slaat op de strafbepaling. Wellicht is dat onderdeel
II. Het is goed dat u mij gelegenheid geeft, dit te corrigeren.De heer Dittrich (D66):Ik meende dat er sprake kon zijn van destructief stemgedrag, maar u hebt
mij gerustgesteld.De heer Van Oven (PvdA):Destructief stemgedrag kunt van de PvdA-fractie natuurlijk niet verwachten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De eventuele stem tegen dit onderdeel heeft slechts symbolische waarde.
U verbindt er geen consequenties aan voor het stemgedrag van uw fractie ten
aanzien van het gehele wetsvoorstel.De heer Van Oven (PvdA):Ik wil dat bepaald niet symbolisch noemen. Ik geef aan dat mijn fractie
ernstig bezwaar heeft tegen dat onderdeel van de wet. Als zij tot de conclusie
komt, tegen dit onderdeel te moeten stemmen, hangt het van het stemgedrag
van andere partijen af of dat onderdeel gehandhaafd wordt. Dat is moeilijk
te voorspellen. Wellicht wil de fractie van de GroenLinks hier ook nog eens
over nadenken. Uiteindelijk komt het wetsvoorstel in stemming. Ik heb al gezegd
dat mijn fractie wat dat betreft een positieve grondhouding heeft. Ik voorzie
niet dat het aannemen van alleen dit onderdeel mijn fractie tot een ander
standpunt zal brengen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het spreekt vanzelf dat ik daar ernstig over zal nadenken. Helaas hebben
onze fracties samen nog geen democratische meerderheid, hoewel wij daar elk
jaar dichterbij komen. Ik heb de andere fracties nog niet hierover gehoord.
Praktisch betekent dit dat de PvdA symbolisch tegen een onderdeel stemt, omdat
zij, ongeacht de uitslag van de stemming daarover, nu al aangeeft, voor het
wetsvoorstel te zullen stemmen.De heer Van Oven (PvdA):Ik heb grote bezwaren tegen het gebruik van het begrip "symbolisch". Een
bezwaar tegen een onderdeel van een wet hoeft niet in te houden dat je tegen
het gehele wetsvoorstel stemt. Dat is een geheel andere afweging.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Eerlijk gezegd, is dat ook de consequentie die ik eraan verbind. Het weegt
voor de heer Van Oven zeer zwaar en het is een belangrijk onderdeel van de
wet. Als het dan zo zwaarwegend is, snap ik niet waarom hij tegen zo'n onderdeel
en voor de wet kan stemmen.De heer Van Oven (PvdA):Dan ben ik toch iets pragmatischer dan mevrouw Halsema had verwacht.De heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik interrumpeerde de heer Van Oven net met de vraag:
hoe kunt u nou tegen onderdeel B stemmen? Ik sprak toen over onderdeel B van
artikel II. De heer Van Oven bedoelde echter onderdeel B van artikel I. Dat
betreft alleen artikel 192. Dat wil ik even rechtzetten. Het spijt me. Ik
heb de verwarring zelf veroorzaakt.De heer Van Oven (PvdA):Oké, dat is dan ook weer opgehelderd.Het amendement op stuk nr. 19 strekt ertoe het woord "voornemens" te schrappen.
Het gaat daarbij om het voornemen om een afspraak te maken. De Partij van
de Arbeid heeft om deze duidelijkheid gevraagd omdat dit niet valt los te
zien van de zaak K, waarover wij in de Kamer uitgebreid hebben gediscussieerd.
De stelling van de minister dat de afspraak voorafgaand aan de goedkeuring
door de rechter-commissaris geen status heeft, is volgens mijn fractie niet
houdbaar. Het gaat om de status van een voornemen met een zekere gebondenheid.
De minister heeft dit ook bevestigd in antwoord op vragen daarover van de
fractie van de PvdA.Als wij de bewoordingen van de richtlijn onder punt 6.7 vergelijken met
de wet, komen wij tot de merkwaardige conclusie dat daarin wel degelijke wordt
gesproken over een schriftelijke overeenkomst die wordt ondertekend door de
officier van justitie en de criminele getuige. Wat is de betekenis van de
ondertekening wanneer het puur om een voornemen gaat en die afspraak geen
enkele rechtskracht heeft? Wij hebben het al gehad over de mogelijkheid dat
een dergelijke afspraak of voornemen, zoals de minister het noemt, aan de
rechter in kort geding wordt voorgelegd. De minister heeft gezegd dat hij
zich niet kon voorstellen dat dit ergens toe zou dienen, maar moest toegeven
dat niemand het recht ontzegd kan worden, een dergelijke zaak aan de rechter-commissaris
voor te leggen.Dit is temeer relevant nu de minister zich tegen het amendement op stuk
nr. 21 verzet. Op het amendement op stuk nr. 19 kom ik nog terug, maar ik
wil nu graag een paar opmerkingen over het amendement op stuk nr. 21 maken.
In dit amendement wordt voorgesteld om de voeging van de afspraak in het strafdossier
pas mogelijk te maken na goedkeuring door de rechter-commissaris. Zo niet,
dan is sprake van een voor de crimineel wel zeer onaantrekkelijke situatie.
Hij legt bij de officier van justitie een verklaring in ruwe trekken af en
moet dan maar afwachten of de officier van justitie de verklaring met goedkeuring
door de rechter-commissaris, dus met strafkorting, of zonder goedkeuring door
de rechter-commissaris, en derhalve zonder strafkorting, in het dossier zal
voegen. Hij is volstrekt overgelaten aan de willekeur van de officier van
justitie. De minister maakt hier een principieel punt van door te betuigen
dat het dossier een volledig beeld geeft van de opsporingsverrichting in een
bepaalde zaak en de rechter alle stukken moet kunnen opvragen. Hij gaat eraan
voorbij dat de regeling inzake de criminele getuige zonder meer
een inbreuk vormt op dat systeem.Daarnaast is de uitleg van de minister over de zogenaamde kluisverklaring
onbegrijpelijk. Bij een kluisverklaring wordt bedongen dat deze verklaring
alleen bij de totstandkoming van de afspraak bij de rechter-commissaris mag
worden gebruikt; tot die tijd blijft die verklaring in de kluis. Nu is het
van tweeën een. Stel dat de kluisverklaringsafspraak onverkort geldt.
Dat betekent in de eerste plaats dat de officier van justitie en de criminele
getuige voorafgaand aan de toetsing door de rechter-commissaris een bindende
afspraak kunnen maken. Die afspraak kan in ieder geval in zoverre bindend
zijn dat de officier van justitie deze afspraak of verklaring niet in het
dossier mag voegen. Dat betekent in de tweede plaats dat de rechter die kluisverklaring,
ook als hij die relevant acht voor de beantwoording van de vragen in het kader
van de artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering, niet in het
dossier kan laten voegen. De andere mogelijkheid is dat de kluisverklaring
niet onverkort geldt, maar op last van de rechter wel in het dossier kan worden
gevoegd. In dat geval verliest het begrip kluisverklaring uiteraard elke betekenis
en dus ook elke garantie. De uitleg zit 'm misschien in de woorden "zonder
meer" zoals die zijn gebruikt in de brief van de minister. Die woorden ontnemen,
als zij letterlijk moeten worden genomen, echter elke betekenis aan de kluisverklaring.
De woorden "zonder meer" komen niet overeen met punt 6.4 van de richtlijn.
Daarin staat immers: "Indien de officier van justitie het onderhandelingsproces
ingaat en nadere onderhandelingen niet tot resultaat leiden, is het gebruik
van de verklaring van de getuige door het openbaar ministerie uitgesloten."
Dus ook de voeging daarvan is dan uitgesloten op de verklaring daarover door
de officier van justitie op eigen initiatief, zo begreep ik ook procureur-generaal
Wijkerslooth tijdens het wetgevingsoverleg. Ik wil hier graag een verduidelijking
van de woorden "zonde meer" horen. Zonder dat kan bezwaarlijk tot het aanvaarden
van het amendement op stuk nr. 21 worden besloten.Hoe het ook zij, om de totale regeling zoals die in het wetsvoorstel is
voorgesteld bruikbaar te doen zijn, moeten de criminele getuigen tenminste
kunnen afgaan op de kluisverklaringsafspraak. Zo niet, dan komt de veiligheid
van de betrokkene direct in het geding. Dat was een van de toetsingspunten
die ik aan het begin van mijn optreden heb genoemd. De criminele getuige heeft
dan geen afspraak en dus ook geen getuigenbescherming. Hij heeft tegelijkertijd
geen invloed op het gebruik van de informatie wanneer de afspraak ook buiten
zijn schuld niet doorgaat. De criminele getuige die aan een dergelijk systeem
meedoet, is zo dom dat aan zijn verklaring wel per definitie moet worden getwijfeld!Vandaar de voorkeur van mijn fractie voor de eerste variant. De kluisverklaring
bindt wel, ook juist voorafgaand aan de toetsing door de rechter-commissaris.
Er is dus sprake van een overeenkomst tussen de officier van justitie en de
crimineel. Het amendement op stuk nr. 19 is dan juist. Als het amendement
wordt aanvaardt en wordt opgesloten in het systeem, wordt er een inbreuk gemaakt
op de algehele regeling inzake de voeging van stukken. Het amendement op stuk
nr. 21 is dan vervolgens noodzakelijk om daarvoor een wettelijke basis te
bieden.De uitzondering voor de getuige "à decharge", zoals vorige week
besproken tijdens het wetgevingsoverleg, is niet consistent. Een argument
ten gunste van de ene getuige kan immers ten koste gaan van de andere getuige.
Stel dat een criminele getuige zegt dat A niet de moordenaar is, omdat hij
zegt gezien te hebben dat B het deed. Dat A hem nu verder niet meer naar het
leven zal staan, is voor de criminele getuige een schrale troost.In het amendement op stuk nr. 24 wordt de afkoopmogelijkheid van gevangenisstraf
geschrapt. De minister heeft daar bezwaar tegen omdat het de modaliteiten
tot strafvermindering beperkt. Het gaat er juist om dat dit uitgerekend een
zeer ongewenste wijze van strafvermindering betreft. Wij hebben het daar vorige
week over gehad. Het is immers een verregaande inbreuk op het gelijkheidsbeginsel,
omdat de ene crimineel nu eenmaal over meer geld beschikt dan de andere crimineel.
Dat geldt niet voor de andere ruilmodaliteiten, zoals de gevangenisstraf of
de gedeeltelijk voorwaardelijke gevangenisstraf. Erger is nog het verloederingseffect
dat van een dergelijke ruil kan uitgaan door de mogelijkheid dat de criminele
getuige de gevangenisstraf afkoopt met crimineel geld. Dat zou uitgelokt kunnen
worden in de zin dat de criminele getuige besluit om na de afspraak alsnog
te zien dat hij dat geld via criminele vrienden bij elkaar krijgt. Het verzet
van de minister tegen dit amendement verbaast overigens in zoverre dat hij
kennelijk zonder enige moeite de ruilmogelijkheid tot een derde beperkt in
de nota van wijziging op stuk nr. 29. Daarmee ontdoet hij deze variant vrijwel
volledig van zijn betekenis. Om dat duidelijk te maken vergelijk ik de modaliteiten
die er bestonden in het oorspronkelijke ontwerp met de modaliteiten zoals
die nu bestaan na de nota van wijziging.In de modaliteiten van het oorspronkelijke ontwerp kon door de criminele
getuigen worden gevraagd om vervanging van maximaal eenderde van de gevangenisstraf
door niks of door voorwaardelijke gevangenisstraf dan wel om afkoop van een
gedeelte van de gevangenisstraf. Dat kon oplopen tot 4/5de, 9/10de of 19/20ste
van de gevangenisstraf. Het is duidelijk welke variant daarbij de voorkeur
van de criminele getuige verdient. Iedere criminele getuige die ook maar één
zakje met geld op de plank heeft liggen, zal aan de laatste variant de voorkeur
geven en zal trachten de gevangenisstraf af te kopen. In het nieuwe systeem
kan worden gekozen tussen het vervallen van eenderde van de gevangenisstraf,
het omzetten van eenderde van de gevangenisstraf in voorwaardelijke gevangenisstraf
en het voor een derde omzetten van de gevangenisstraf in een geldboete. Het
is volstrekt duidelijk, dat in dat systeem de laatste variant verreweg de
minst aantrekkelijke is geworden.Het valt te voorzien dat in de harde onderhandelingen die door criminele
getuigen met de officieren van justitie op dit gebied zullen worden gevoerd,
de criminele getuigen er vaak op uit zullen zijn om het onderste uit de kan
te halen. Dat is heel logisch, gezien het veiligheidsrisico dat zij lopen
en het definitieve afscheid dat zij nemen van het criminele milieu met, nogmaals,
alle risico's die daarmee gepaard gaan. Anderzijds zal het bijna altijd gaan
om een verklaring die de officier van justitie heel hard nodig heeft. Ik denk
zelfs dat het vrijwel altijd zal gaan om een essentiële
verklaring. Dat betekent ook, dat officieren van justitie die eenmaal hebben
besloten om die stap te doen en die afspraak te maken, moeilijk onder het
maximum zullen kunnen gaan zitten. Dat betekent dus, dat de variant van de
afkoopmogelijkheid, zoals in de nota van wijziging voorgesteld, vrijwel volledig
van zijn betekenis is ontdaan.Als de minister zegt, dat hij grote bezwaren heeft tegen het totaal schrappen
van die variant, begrijp ik dat niet. De minister is een enorm eind met de
indieners van het amendement meegekomen. Je zou kunnen zeggen dat de minister
door het indienen van de nota van wijziging als het ware hand in hand met
de indieners van het amendement van Venus naar de Maan is gereisd, om vervolgens
als de indieners zich apart gereed maken om door te reizen naar de Aarde te
roepen: dat mag je niet doen.Voorzitter! Ik kom ten slotte bij het amendement op stuk nr. 27, de voorgestelde
uitbreiding van de strafverminderingsmogelijkheid van eenderde tot de helft.
Dit is zo'n beetje de andere kant van het verhaal. Wij moeten ons realiseren,
dat de regeling die wordt voorgesteld niet heel vaak toepassing zal vinden,
maar wél feitelijk bruikbaar moet zijn in die situaties waarvoor zij
bedoeld is: het ophelderen van ernstige misdrijven waarvoor niet op een andere
manier opheldering kan worden gevonden. Hoe je het ook wendt of keert, dan
is een zekere aantrekkelijkheid van de regeling voor de criminele getuige
noodzakelijk, niet uit een soort sympathie voor de criminele getuigen, maar
om een beter functioneren van de regeling en een beter effect ervan mogelijk
te maken. Ook hier verrast de felheid van het verzet van andere woordvoerders
en de regering.De commissie-Van Traa zei: geen immuniteit. Eenderde vermindering van
de straf noch vermindering met de helft betekent immuniteit. Het amendement
behelst een verruiming, maar zeker geen onaanvaardbare. Tussen de helft en
eenderde bestaat geen principieel verschil. Tegen collega Niederer zou ik
willen zeggen: betrekt u de voorwaardelijke vrijstelling er nu niet bij. Dat
is een volstrekt ander hoofdstuk. Daarbij gaat het om een andere regeling
met een ander doel. Het doel van voorwaardelijke invrijheidstelling is om
een afgestrafte die zich behoorlijk gedraagt, na verloop van tijd de kans
te geven om voorwaardelijk in de maatschappij terug te keren. Het is verkeerd
om dat op voorhand in te calculeren in de straftoemeting.De heer Niederer (VVD):Dat kan de heer Van Oven mij theoretisch wel voorhouden, en ik schuif
graag de VI zoals wij die nu kennen terzijde, maar het feit blijft wel dat
de netto detentietijd op grond van de VI-regeling ook voor zware criminelen
praktisch nihil is. Wij komen toch wel heel erg dicht in de buurt van volledige
strafrechtelijke immuniteit en dat is onaanvaardbaar.De heer Van Oven (PvdA):Ik heb al gezegd dat de heer Niederer er niet goed aan doet om dit punt
bij de rekensom te betrekken. De zaak kan ook worden omgedraaid. Het effect
van de verruiming van de strafvermindering, zoals voorgesteld in het amendement
op stuk nr. 27, wordt juist wat beperkt doordat eenieder normaal gesproken
recht heeft op voorwaardelijke invrijheidstelling. Het is evenwel een ander
traject, waar wij nog apart over zullen spreken. Misschien wordt dit onderdeel
afgeschaft, misschien blijft het bestaan. Wij kunnen dat nu niet voorzien.
In ieder geval staat het los van het wetsvoorstel dat wij nu bespreken.Voorzitter! De verruiming is geen wilde gedachte, maar bedoeld om de regeling
bruikbaarder te maken, en dat is hard nodig. De minister zegt dat hij van
het college van procureurs-generaal andere geluiden heeft gehoord. Ik heb
alle waardering voor de leden van dat college, maar ik heb informatie gekregen
van leden van het openbaar ministerie. Wij kunnen die meningen moeilijk tegenover
elkaar zetten.De heer Dittrich (D66):Ik kan de redenering van de heer Van Oven volgen, hoewel ik het er niet
mee eens ben. Hoe is het evenwel mogelijk dat vorig jaar maart in deze zaal
namens de Partij van de Arbeid is gezegd dat er terughoudendheid moet worden
betracht bij deze regeling omdat er geen aanzuigende werking van uit mag gaan,
terwijl er nu door een andere woordvoerder namens dezelfde fractie wordt gezegd
dat de regeling weliswaar een noodzakelijk kwaad is maar toch zo aantrekkelijk
gemaakt moet worden, dat criminele getuigen hun verklaringen zullen geven?
Daartoe biedt de Partij van de Arbeid zelfs maar liefst de helft strafkorting
aan. Dat is toch inconsistent?De heer Van Oven (PvdA):De terughoudendheid zit vooral in de procedures en waarborgen die in dit
wetsvoorstel zijn opgenomen. Die terughoudendheid moet niet zo worden uitgelegd
dat, nadat het systeem tot stand is gekomen, er praktisch geen gebruik van
wordt gemaakt. Dat is ook mijn antwoord op de bezwaren die andere woordvoerders
tegen het amendement hebben ingebracht. Ik vind het een half-half-situatie.
Natuurlijk hebben wij allemaal moeite met dit soort wetgeving. Wie echter
voor de wet stemt, moet er ook verantwoordelijkheid voor nemen dat deze daadwerkelijk
wordt uitgevoerd. In een aantal gevallen zullen er dus deals worden gesloten,
zal strafvermindering plaatsvinden en zullen, als consequentie daarvan, andere
strafbare feiten worden opgespoord en criminelen worden vervolgd. Mijn fractie
heeft van twee moordenaars altijd nog liever anderhalf achter de tralies,
dan een.De heer Dittrich (D66):De heer Van Oven zegt dat het een half-half-situatie is en dat zal zeker
het geval zijn als het amendement van de Partij van de Arbeid wordt aanvaard.
In dat geval is de strafkorting namelijk 50%. De regering, waaronder mevrouw
Kalsbeek, heeft echter naar voren gebracht dat het echt de bedoeling is dat
deze wet in de praktijk zo weinig mogelijk wordt toegepast. Om die reden heeft
iedereen, ook de PvdA, zich er positief over uitgelaten dat in anderhalf jaar
in slechts drie gevallen een afspraak is gemaakt met een criminele getuige.
U weet toch dat, als uw amendement wordt aanvaard, er sprake van een toeloop
zal zijn van criminele getuigen om onder de PvdA-regeling van 50% te komen?De heer Van Oven (PvdA):Ik denk eerder dat je het omgekeerde moet stellen, namelijk dat als het
amendement wordt aanvaard daar nog enig gebruik van zal worden gemaakt. Laat
ik een berichtje uit de samenleving meedelen. Gisteren had ik een televisie-uitzending
samen met twee advocaten in Amsterdam. Na die uitzending bleven
wij nog even napraten. Daar was ook een universitair docent bij aanwezig.
Op een gegeven moment kwamen wij op de strafverminderingsvarianten, waarbij
ik uitlegde dat ik dacht dat een strafvermindering van een derde onvoldoende
zou zijn. Daarop riepen de advocaten in koor uit: een derde, daar doen ze
het natuurlijk niet voor.De heer Dittrich (D66):Dat kan ik mij voorstellen. Dat zijn advocaten die criminele getuigen
bijstaan. Die willen misschien wel meer dan 50%.De heer Van Oven (PvdA):Nee, zij waren allebei tegenstander van de wet. Zij zeiden het in een
spontane opwelling.Voorzitter! Ik sluit af. Ik zie dat u dat op prijs stelt. Alles bijeen
genomen, meen ik dat de strekking...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ken ook het oordeel van een aantal advocaten. Dat zijn natuurlijk geen
tegenstanders van de wet. Als de strafkorting wordt vergroot, wordt deze aantrekkelijk,
maar wordt een groot aantal waarborgen verminderd. Het verschoningsrecht zal
vaker gebruikt worden en zo zijn er nog een aantal. Daarop gaat u niet in.De heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! Wij hebben eerst – daarin moeten wij eerlijk zijn –
de aantrekkelijkheid van de regeling aanzienlijk verminderd door het wegstrepen
van de afkoopmogelijkheid. Wil je er toch nog iets van overeind houden dan
heb je behoorlijke strafverminderingsporties nodig. Anders zal zoiets niet
werken. Wanneer wij staan voor de afweging, te maken te krijgen met een volstrekt
lam instrument dan wel met een instrument dat ondanks een aantal matschappelijke
offers een aantal strafbare feiten zal weten te doen vervolgen die anders
daarvoor niet in aanmerking zouden komen, waardoor meer zware criminelen achter
de tralies komen, is de keuze voor mijn fractie duidelijk.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter! Dit is de tweede termijn van het debat dat wij het vorige
jaar zijn aangevangen, zoals andere sprekers al hebben aangestipt. Ik heb
er dan ook weinig behoefte aan om, zeker na het wetgevingsoverleg, alle punten
langs te lopen. Maar omdat het nu gaat om de plenaire afronding lijkt het
mij goed om, de balans opmakend, even terug te kijken naar wat ik eerste termijn
over dit onderwerp gezegd heb. Dat kan samengevat worden in de opmerking dat
ik, toen nog sprekend namens de fracties van RPF en GPV, een kritische opstelling
heb gekozen ten aanzien van dit wetsvoorstel. Dit werkte door in het wetgevingsoverleg.
Ik zeg dit, omdat ik aarzelingen heb bij de keuze van het instrument. Het
blijkt ook wel uit de aanbevelingen van de commissie-Van Traa dat het geen
vanzelfsprekend probleemloos instrument is en dat er nogal wat aan vastzit.Ik heb wat moeite met het gemak en de onbekommerdheid waarmee soms de
stelling wordt verdedigd, ook vandaag weer, dat je boeven nu eenmaal vangt
met boeven. Ik vind dit een tamelijk gevaarlijke stelling. Misschien is het
wel goed, dit eens hardop te zeggen. Wij zeggen ook niet: corruptie bestrijd
je met corruptie. Er is een grens aan de nonchalance die je kunt betrachten
in het debiteren van dat soort stellingen. Ik zou die in elk geval niet al
te gemakkelijk tot de mijne willen maken, omdat altijd een maatstaf blijft
dat de overheid gehouden is zich aan de normen van het recht te houden en
zich niet kan verlagen tot het niveau van de boeven. Niemand wil dat, maar
ik leg toch maar even de vinger bij de stelling dat je boeven nu eenmaal vangt
met boeven. Dit kan in mijn ogen nooit een rechtvaardiging zijn voor welke
wettelijke regeling als zodanig.Ik heb vorig jaar in eerste termijn gewezen op het compromitterende karakter
dat eigen is aan dit instrument. Dat is een nadeel, zoals door iedereen is
onderkend. Dit is misschien niet doorslaggevend voor het uiteindelijk standpunt,
maar het is wel goed om het in de gaten te houden. Je zou het een vorm van
gepremieerde verlinking kunnen noemen. Het vorige jaar heb ik verwezen naar
wat professor Bovenkerk toen, voorafgaand aan het debat schreef, namelijk
dat de overheid zich met de uitnodiging om maten te verlinken, verlaagt tot
het morele niveau van de onderwereld die zij bestrijdt. Dat is een pregnante
stellingname en het is goed om deze dimensie steeds in deze discussie in de
gaten te houden. Dit leidt ertoe dat mijn fractie haar aarzelingen ten aanzien
van dit instrument behoudt.Het vorige jaar heb ik voorts gewezen op een aantal risico's. Ze zijn
vandaag ook door mevrouw Halsema genoemd: het inflatierisico, het risico van
regie vanuit criminele organisaties en het risico van onbetrouwbaarheid van
getuigen omdat er sprake is van eigen belang bij strafvermindering. Vanaf
het begin heb ik niettemin voor dit wetsvoorstel een opening gelaten. Ik heb
aangegeven, niet terug te willen achter de aanbevelingen van de commissie-Van
Traa. Echter, in essentie zouden de criteria die toen zijn geformuleerd, maatgevend
moeten zijn. Als conclusie heb ik vorig jaar geformuleerd, dat een wettelijke
regeling niet zou mogen leiden tot meer "deals".De discussie in eerste termijn over dit wetsvoorstel heeft mijn aarzelingen
nog versterkt, met name door de uitleg die de minister eraan leek te geven
en die mij te open was. Ik denk hierbij aan andere toezeggingen met een do
ut des-karakter – ik geef jou iets en jij geeft mij iets terug –
die buiten dit wetsvoorstel nog mogelijk zouden kunnen zijn. Daarom was ik
wel ingenomen met de rolwisseling die ik in zekere zin heb bespeurd in het
wetgevingsoverleg ten opzichte van een jaar geleden. Was het in maart 2000
nog zo dat de Kamer zeer terughoudend was en uit wilde sluiten dat er buiten
de wet nog van alles mogelijk zou zijn en leek de minister toen nog meer ruimte
te willen bieden, vorige week was het eerder omgekeerd. De minister volgde
mij in mijn redenering over de do ut des-toezeggingen. Hij zei dat er sprake
zou zijn van een verduidelijking wanneer een en ander in de wet zou worden
vastgelegd. Ik heb in dat verband een amendement ingediend.Daarentegen werd door enkele fracties de nadruk gelegd op een wat royalere
bruikbaarheid van dit instrument. Ik heb dit wat verbazingwekkend gevonden
en ik ben er ook van geschrokken. Ik vind dit riskant. Met name de bewegingen
van de fractie van de PvdA heb ik slecht begrepen. Ik begrijp de worsteling
van de heer Van Oven tussen Scylla en Charibdis wel, maar mijn waarneming
was toch dat hij vaak de kans liep om eerder op een van beide stuk te lopen
dan dat hij een koers tussendoor zou vinden. Zo waren er amendementen die verschillende richtingen op gingen. Af en toe dacht ik: nu gaan
wij weer met volle kracht in de richting van Charibdis.De conclusie die ik de vorige week heb getrokken, is dat er voor mijn
fractie twee belangrijke voorwaarden gelden voor het steunen van dit wetsvoorstel.
In de eerste plaats dient er één duidelijke wettelijke basis
te zijn voor alle "deals" en do ut des-toezeggingen, afspraken tussen officieren
van justitie en potentiële getuigen. Daartoe heb ik amendement nr. 26
ingediend. Uit opmerkingen van collega's heb ik opgemaakt dat dit amendement
op brede steun kan rekenen. Daarmee wordt het element van "uitsluitend tot
strafvermindering" toegevoegd aan de wet. Het betreft een suggestie die ik
al in eerste termijn heb gedaan.In de tweede plaats mag de regeling niet zó aantrekkelijk zijn
dat daarvan royaler gebruik zal worden gemaakt. Daaraan zijn de risico's verbonden
die al voldoende zijn geschetst. Vandaar mijn afwijzing van het amendement
dat de vorige week door de heer Van Oven werd aangekondigd en dat is gericht
op verruiming van de korting van eenderde naar de helft. Aanvaarding van dit
amendement zou de steun van mijn fractie voor het wetsvoorstel zeer onzeker
maken. Uit het debat van vandaag is mij duidelijk geworden dat ik de vraag
wat dit voor de minister betekent niet aan hem behoef voor te leggen. Immers,
de verhoudingen met betrekking tot het bedoelde amendement zijn duidelijk.
Ik ben blij met het definitieve standpunt van de fractie van het CDA, nog
afgezien van de daarvoor geldende argumentatie. Ook die heb ik dankbaar genoteerd.Wat ik de vorige week over de amendementen heb gezegd zal ik niet allemaal
herhalen. Ik heb vastgesteld dat het amendement op stuk nr. 8 van de heer
Dittrich, de "kan"-bepaling voor de zittingsrechter, en het amendement op
stuk nr. 20 van de heer Van Oven twee tegenovergestelde richtingen uit wezen.
Ik heb toen mijn voorkeur uitgesproken voor het amendement op stuk nr. 8,
waarin de nadruk wordt gelegd op de vrijheid van de zittingsrechter. Gehoord
de argumenten van de minister en omdat de heer Van Oven zijn amendement op
stuk nr. 20 heeft ingetrokken, heb ik uiteindelijk voorkeur voor de huidige
redactie van de wetstekst, waarin staat dat de zittingsrechter vermindert.
Wij weten allen dat de zittingsrechter daarin uiteindelijk vrij is. De tekst
biedt iets meer waarborgen en zekerheden aan de potentiële getuige dan
de "kan"-bepaling. De minister heeft terecht gezegd, dat met het amendement
van de heer Dittrich, met alle waardering voor de poging om daarin tot uitdrukking
te brengen wat wij eigenlijk bedoelen, eigenlijk niet meer wordt gezegd dan
dat de rechter alles moet afwegen en uiteindelijk tot een oordeel moet komen.
Dat is ook het geval zonder aanvaarding van het amendement van de heer Dittrich.
Ik had een voorkeur voor het amendement op stuk nr. 8 boven dat op stuk nr.
20. Uiteindelijk wil ik het echter, alles overziende, bij de redactie van
de regering houden.De heer Dittrich (D66):Ik doe één poging om de heer Rouvoet alsnog te overtuigen.
Hij begon met te zeggen dat iedereen die de wetstekst leest weet wat er bedoeld
wordt. Dat is nu juist mijn bezwaar. In de formulering van de regering staat:
de rechter vermindert. Iemand die dat leest denkt, dat er op de straf wordt
gekort. Dat is niet zo, want de rechter heeft de vrijheid. De heer Rouvoet
moet het als medewetgever dan toch met mij eens zijn, dat wij ook de verantwoordelijkheid
moeten nemen om in de wet op te schrijven wat wij met z'n allen beogen?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dan werp ik de heer Dittrich tegen, dat in zijn redactie een potentiële
getuige die van de officier van justitie te horen krijgt, dat hij er bij het
maken van een afspraak op kan rekenen dat de rechter straf in mindering zal
brengen, zal opmerken dat hij in de wet, die natuurlijk zorgvuldig wordt gelezen,
leest dat er staat: de rechter kan verminderen. Hij heeft dus geen enkele
zekerheid. De officier van justitie kan dan wel zeggen wat de heer Dittrich
in de toelichting op het amendement heeft gezegd, maar er staat een "kan"-bepaling.
Zo'n bepaling duidt de vrijheid aan om daar gebruik van te maken. De helderheid
van de tekst neemt in mijn ogen niet toe.De heer Dittrich (D66):Ik schrik van wat u nu zegt. Een officier van justitie die tegen een getuige
zegt, dat bij een bepaalde regeling de straf wordt verminderd, is fout bezig.
Een officier van justitie moet in zijn eis iets aan de rechter presenteren,
maar het is de zittingsrechter die een straf oplegt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U hebt gelijk; ik heb mij ongelukkig uitgedrukt. Onderhandelingen zijn
echter toch zodanig, dat een potentiële getuige van een officier zal
willen weten welke status de afspraak die wordt gemaakt heeft. Dan staat in
de wet een "kan"-bepaling, waarin een volstrekt open bevoegdheid van de zittingsrechter
besloten is, zoals in alle "kan"-bepalingen. Door de formulering die door
uw amendering in de wetstekst zou komen blijft de onduidelijkheid bestaan.
Uit de wet valt niet precies af te lezen wat de status is van de afspraak
die de officier van justitie maakt.De heer Dittrich (D66):Het is ook echt zo bedoeld, omdat er tussen het maken van de afspraak
bij de rechter-commissaris en de zitting misschien wel maanden zitten, waarin
nieuwe feiten en nieuwe omstandigheden aan het licht kunnen komen. De minister
heeft in zijn reactie ook gezegd dat het wezenlijk is, dat de zittingsrechter
die vrijheid behoudt. U wilt hem die vrijheid toch een beetje afnemen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U wilt dat ook een beetje. U heeft gezegd dat u aan uw toelichting zou
kunnen toevoegen, dat de zittingsrechter in beginsel de officier van justitie
volgt. Dan wilt u eigenlijk hetzelfde, maar dat kunt u niet zo maar in uw
amendement schrijven. Je kunt niet "in beginsel" bij een "kan"-bepaling opnemen.Ik heb waardering voor het amendement. Ik ben een eind in de redenering
meegegaan, omdat ik de vrijheid van de zittingsrechter niet ten principale
wil aantasten. Als ik de twee varianten echter naast elkaar leg, vind ik het
amendement uiteindelijk geen verbetering. Bij interruptie heb ik ook gezegd,
dat het resultaat niet zover af zit van dat van de regering. In beide gevallen
is er een extra claim dat de zittingsrechter kijkt wat er met de afspraak
is gebeurd. Wij erkennen de vrijheid om van die afspraak af te wijken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Ik hoef het amendement- Dittrich niet te verdedigen,
al zullen wij er waarschijnlijk wel vóór stemmen, maar ik zou
de heer Rouvoet er toch ook een vraag over willen stellen. Als een getuige
in de wetstekst leest "de rechter kan", is hij toch juist geïnformeerd?
Dan is er in de wet toch zo nauwkeurig mogelijk aangegeven, wat de positie
van de getuige is? Een wetstekst mag toch niet misleidend zijn?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik kan alleen zeggen dat het voor mij een redactionele voorkeur is waarbij
ik denk dat het verschil bij het maken van die afspraken in de praktijk niet
zo groot zal zijn. Op zichzelf vind ik het wel een zinnig argument en ik wil
er best nog eens naar kijken, maar mijn conclusie was tot nu toe dat de huidige
redactie van het wetsvoorstel zo gek nog niet is. Ik beloof dus graag dat
ik uw argumentatie nog eens zal bekijken – en dit is meer dan een vage
toezegging – maar ik ben in ieder geval enigszins teruggekomen van mijn
voorkeur voor de redactie van de heer Dittrich.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik beschouw het inderdaad als een redactionele wijziging waarmee de kenbaarheid
van de wet wordt vergroot en in overeenstemming wordt gebracht met de vrijheid
die de rechter al heeft.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik zal ook deze opmerking bij mijn overwegingen betrekken.Voorzitter! Ik hoor graag een reactie van de minister op het amendement
op stuk nr. 19, omdat ik aarzelingen heb bij het schrappen van de woorden
"voornemen tot". Ik zie er een duidelijk voordeel in, namelijk een duidelijker
rolverdeling, maar ook een nadeel, want wanneer komt de afspraak precies tot
stand?Met het amendement op stuk nr. 24 wordt modaliteit c geschrapt, zo zeg
ik maar even kortheidshalve. De heer Van Oven heeft hierover al het nodige
gezegd en ik denk net als hij dat er met de vierde nota van wijziging een
stap in de goede richting wordt gezet. Er is nog wel een dilemma: een potentiële
getuige is waardevoller naarmate hij meer bij een criminele organisatie betrokken
is, maar dan is het ook waarschijnlijker dat hij bulkt van het criminele geld.
De modaliteiten a en b zijn voor de officier van justitie waarschijnlijk voldoende.
Ik hoor graag van de minister een bevestiging dat niet de potentiële
getuige, maar de officier de keuze maakt voor de modaliteit, maar ik wil ook
weer niet naïef zijn als het gaat om hoe het er bij onderhandelingen
aan toe gaat. Vandaar dat ik net als de heer Van Oven aan dit amendement wil
vasthouden.Voorzitter! In mijn conclusie is eigenlijk de aarzeling verpakt waarmee
ik mijn bijdrage begon. Of wij sluiten iedere deal in deze sfeer uit met een
wettelijk verbod, anders dan wat de enquêtecommissie en uiteindelijk
de overgrote meerderheid van de Kamer en de regering eerder hebben uitgesproken,
of wij geven deze afspraken een wettelijke basis. Maar dan moet het ook een
wet zijn met een duidelijke strekking en reikwijdte. En in mijn ogen moet
de wet ook dwingen tot een restrictief gebruik van deze mogelijkheid. De beraadslagingen
hebben uiteindelijk de nodige helderheid verschaft en bij aanvaarding van
het amendement op stuk nr. 26 van mijn collega Van der Staaij en mij en bij
verwerping van het amendement van de heer Van Oven over uitbreiding van de
strafvermindering, wat vermoedelijk zal gebeuren, lijkt de weg open voor steun
van mijn fractie voor dit wetsvoorstel. Ik zeg erbij dat er wetsvoorstellen
zijn die wij met meer enthousiasme hebben behandeld en gesteund, maar als
je uiteindelijk tot de conclusie komt dat je een wetsvoorstel zult steunen,
dan moet je er ook niet meer over zeuren. De les die ik van Maarten van Traa
geleerd heb toen ik een keer zei dat ik ergens mee worstelde, was: "Worstelen
doe je maar in je vrije tijd; je wordt niet betaald om te worstelen, maar
om je werk als Kamerlid te doen." Daar had hij eigenlijk wel gelijk in. Als
wij de wet steunen, aanvaarden wij daar dan ook medeverantwoordelijkheid voor.
Wel vinden wij het van belang, de vinger aan de pols te houden bij de toepassing
van deze wet in de praktijk. Daarvoor is het nodig om over feitelijke informatie
te beschikken en ik dien daartoe tot slot van mijn betoog een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van oordeel dat het van belang is dat de Kamer wordt geïnformeerd
over de toepassing van de onderhavige regeling inzake toezeggingen aan getuigen
in strafzaken;tevens van oordeel dat het van belang is dat de Kamer zoveel als mogelijk
ook inzicht verkrijgt in de kwalitatieve aspecten van de toepassing van deze
regeling, zoals wie het initiatief heeft genomen tot het maken van een afspraak,
het type delicten in zowel de zaak tegen de getuige als die tegen de verdachte,
en de mate waarin sprake is van een effectief gebruik in het kader van de
bestrijding van de georganiseerde criminaliteit;verzoekt de regering, de Kamer jaarlijks kwantitatief en zoveel als mogelijk
ook kwalitatief te informeren over in elk geval de volgende aspecten: - totstandgekomen afspraken met getuigen in strafzaken;- door
de CTC resp. het College van procureurs-generaal afgewezen (voornemens tot)
afspraken;- door de rechter-commissaris niet rechtmatig geoordeelde
(voornemens tot) afspraken;- de wijze waarop de zittingsrechter afspraken
met getuigen in zijn oordeel heeft verdisconteerd,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Rouvoet, Van der Staaij en Halsema.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 31 (26294).De heer Van Oven (PvdA):Cijfers kun je altijd aan de minister vragen om te verzamelen. Hoe stelt
de heer Rouvoet zich echter voor dat de minister nagaat wat zich in 's rechters
hoofd heeft afgespeeld wat de straftoemeting betreft?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Daar stel ik mij niet zoveel bij voor. De minister heeft tijdens de behandeling
gezegd dat het tot nu toe gaat om 3 van dit soort afspraken. Dat is ongeveer
wat ik in gedachten zou kunnen hebben. Als het om een periode van anderhalf
jaar gaat, schrik ik niet van 3Rouvoet afspraken. Als wij echter over een
aantal jaren moeten vaststellen dat het is gestegen tot 32 afspraken per jaar zou ik wel schrikken en daarom wil ik de vinger aan de pols
kunnen houden. Dat betreft met name het aantal afspraken. Ik heb een aantal
aspecten aangegeven, waarover ik graag feitelijke cijfermatige informatie
en mogelijk ook kwalitatieve informatie van de minister heb. Ik wacht natuurlijk
de reactie van de minister af. Het is mogelijk dat de minister zegt dat het
lastig is om aan te geven in hoeverre de zittingsrechter dit verdisconteerd
heeft. Daarom zeg ik: zoveel mogelijk. Wat ik niet wil, is dat wij met dit
wetsvoorstel een sprong in het duister wagen. Het is een belangrijk en gevoelig
onderwerp en bovendien een omstreden onderwerp. Er is maatschappelijk veel
aandacht aan besteed. Ik zou niet willen dat wij er helemaal geen zicht op
hebben in hoeverre het metterdaad doorwerkt, dus in hoeverre de afspraken
resultaat hebben in de zin van een toegepaste strafkorting. Ik hoor graag
of de minister daar mogelijkheden toe ziet. Ik stel het op prijs als het mogelijk
is. Daarom vraag ik in de motie om zoveel mogelijk van dit type informatie.
Ik heb dat niet limitatief opgesomd. De vorm waarin en het moment waarop de
minister dat jaarlijks doet, laat ik graag aan hem over. De informatie kan
wellicht bij andere informatie worden gevoegd. Net als bij de doorlating,
waar wij eerder over gesproken hebben, blijf ik graag op de hoogte van de
toepassing van dit bijzondere instrument. Het is immers een bijzonder instrument.De heer Van Oven (PvdA):En als nu over 3 jaar blijkt dat er 32 gevallen zijn geweest en dat op
die manier 32 ernstige misdrijven zijn opgelost? Bent u er dan voorstander
van om de regeling weer af te schaffen?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Zullen wij het daarover op dat moment hebben? Wij hebben niet voor niks
gevraagd – overigens onder aanvoering van de PvdA-fractie – om
op de hoogte te worden gehouden van het aantal keren waarop doorlating plaatsvindt
via de bekende procedure van het muizengaatje. Het gaat om een bijzonder instrument,
waar wij allemaal veel woorden aan wijden. Het is dan toch geen vreemd verzoek
aan de minister om te weten te komen hoe het in de praktijk van de toepassing
gaat? Ik neem aan dat ik de minister hiermee niet overvraag. Ik ben in ieder
geval zeer geïnteresseerd in die informatie, omdat ik zicht wil houden
op de toepassing van het instrument.De heer Van Oven (PvdA):Ik koppel dit uiteraard aan uw mededeling dat u het liefste ziet dat er
niet of nauwelijks gebruik wordt gemaakt van de regeling. Nu zegt u: ik wil
weten hoe vaak het gebeurt. Het is dan niet zo gek om naar de consequenties
daarvan te vragen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik ben overigens niet de enige. Uw fractie heeft in het verleden ook heel
expliciet gezegd: zo min mogelijk gebruikmaken van deze regeling. Wij introduceren
een bevoegdheid, maar tegelijkertijd hopen wij dat wij er zo weinig mogelijk
gebruik van hoeven te maken, omdat het toch een beetje fishy is. Dat is ook
het gekke ervan en dat blijft het vreemde van dit instrument. Ik loop daar
niet voor weg, maar ik wil dat de Kamer de mogelijkheid heeft om over twee
of drie jaar – als wij constateren dat het aantal afspraken de pan uit
rijst – te zeggen dat dit niet datgene is wat wij in gedachten hadden.
Dan moeten wij misschien tot insnoering van de mogelijkheden of misschien
wel tot het terugdraaien van het instrument komen. Dat kan bij andere instrumenten
ook het geval zijn.De heer Van Oven (PvdA):En dan het niet opsporen van die misdrijven voor lief nemen?De heer Rouvoet (ChristenUnie):U moet niet net doen alsof u alleen dit instrument hebt om de georganiseerde
criminaliteit aan te pakken. U verbaast mij nu werkelijk. Ik zal er wat principieel
op reageren. Vanuit de PvdA-fractie is de discussie aangezwengeld om het gebruik
van dit instrument in de touwen te houden. Maar nu zegt u tegen mij: mijnheer
Rouvoet, als wij dit over twee of drie jaar niet meer kunnen gebruiken, kunnen
wij de criminaliteit niet meer bestrijden. Kom nou toch, mijnheer Van Oven.
Noemt u mij één succesvolle deal, waarbij men kan zeggen dat
dankzij die deal de georganiseerde criminaliteit grote slagen is toegebracht.
Ik geloof niet in de onmisbaarheid van het instrument. Ik geloof niet dat
het in brede zin van veel betekenis is voor de bestrijding van de georganiseerde
criminaliteit. Ik zie de noodzaak om het in uitzonderlijke gevallen beschikbaar
te hebben, maar gebruik ervan moet inderdaad tot uitzonderlijke gevallen beperkt
blijven. En verleidt u mij nu niet, mijnheer Van Oven, tot een discussie die
u, gelet op de houding van uw fractie in het verleden, helemaal niet kunt
voeren en doet u ook niet alsof dit het enige instrument is dat wij hebben.
Dat zou ik werkelijk niet begrijpen.De heer Van Oven (PvdA):Ik probeer bij u duidelijkheid te verkrijgen. Tot op heden heeft u die
niet geboden en dat komt doordat u twee posities heeft ingenomen. Enerzijds
wilt u verantwoordelijkheid nemen voor de wet, mede op grond van datgene wat
de commissie-Van Traa heeft gezegd, anderzijds blijft u wensen dat er zo weinig
mogelijk gebruik van wordt gemaakt. Dan moet u toch een afweging maken. Daar
gaat het om. U moet dan toch in aanmerking nemen dat bepaalde misdrijven niet
op een andere manier kunnen worden opgelost.De heer Rouvoet (ChristenUnie):En dan kunt u mij maar op één ding betrappen en dat is consistentie.
Vanaf het moment waarop ik als lid van de enquêtecommissie opsporingsmethoden
de aanbevelingen heb onderschreven, heb ik betoogd, dat slechts in zeer uitzonderlijke
gevallen van dit instrument gebruik zou moeten worden gemaakt. Ik heb al een
paar keer aangegeven dat het bij die zeer uitzonderlijke gevallen om een lager
aantal gaat dan het aantal dat de regering in het wetsvoorstel heeft aangeven.
In zeer uitzonderlijke gevallen zou het gebruik van dit instrument niet op
voorhand moeten worden uitgesloten: dat houdt de consistente lijn in mijn
betoog in. En die hoop ik over drie jaar nog te volgen.De heer Dittrich (D66):Ik kan mij nog herinneren, dat u in deze zaal zei niet steeds te veel
informatie van de regering te willen ontvangen, omdat de leden van de vaste
Kamercommissie voor Justitie bedolven worden met allerlei brieven over allerlei
onderwerpen. Toen u dat zei, hadden wij het over het asielbeleid. Zoudt u
het daarom een goed idee vinden als de minister elk jaar in de begroting melding
maakt van de ontwikkelingen op dit punt en dat wij dus niet
weer een apart traject met aparte informatie krijgen? Dat wij op een bepaald
punt informatie nodig hebben, ben ik namelijk met u eens.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter! De heer Dittrich heeft gelijk dat wij vaak bedolven worden
met brieven. Overigens, vaak met brieven die op zijn verzoek naar de vaste
commissie voor Justitie worden gestuurd.De heer Dittrich (D66):Ik moet toch onderstrepen dat dit niet het geval is.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Daar kunnen we over twisten, want door mij wordt hier anders over gedacht.
Natuurlijk, we moeten niet voortdurend overbodige informatie krijgen. Hier
gaat het echter niet om overbodige informatie. Ik heb al gezegd, dat ik de
keuze voor de vorm waarin de informatie wordt verstrekt aan de minister laat.
Ik vind het niet nodig vast te leggen op welke wijze die moet worden verstrekt.
Ik heb ook even gedacht aan het jaarverslag van het openbaar ministerie, maar
misschien is dat hier minder voor geschikt. Het gaat mij erom, dat wij de
jaarlijks de cijfers krijgen. Ik kan mij overigens niet voorstellen, dat de
minister zich tegen de motie als zodanig wil verzetten en misschien kan hij
aangeven wat de geschikte manier is om ons de gevraagde informatie te verstrekken.
Ik vind de keuze in dit verband van ondergeschikt belang.De heer Niederer (VVD):U zei zojuist dat als het wetsvoorstel wordt aangenomen, u niet meer zult
mitsen en maren. Dat begrijp ik en dat waardeer ik ten zeerste. Echter, in
de motie doet u het voorkomen dat u jaarlijks wilt controleren hoe de uitvoering
van de wet verloopt. Ik herinner eraan dat de regering regeert en de Kamer
controleert. Moeten wij er dan niet op vertrouwen dat de wet wordt uitgevoerd
zoals is aangegeven en moeten wij niet reageren als dat niet gebeurt? Naar
mijn idee kiest u met uw motie voor een omgekeerde volgorde. Zie ik dat goed?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Nee, dat ziet u niet goed. Je zou kunnen zeggen, dat wij kiezen voor de
lijn die de VVD bij de uitvoering van de Vreemdelingenwet wil volgen. Heet
heeft van de controle van de uitvoering van die wet zelfs een groot project
gemaakt. U wilt heel nauw bij de uitvoering betrokken zijn en goed kunnen
nagaan wat er gebeurt.De heer Niederer (VVD):Met instemming!De heer Rouvoet (ChristenUnie):Jawel, maar hier is voor dezelfde lijn gekozen. Wij willen dus niet preventief
controleren, maar aan de hand van cijfers controleren wat er in een bepaalde
periode is gebeurd. Nogmaals, ik maak er geen groot project van, maar ik vind
het wel van belang dat wij de vinger aan de pols kunnen houden. Daarvoor hebben
wij echt feitelijke informatie nodig.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De regering zal morgen antwoorden.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-4498-4515.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl