Behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs (Wet educatie en beroepsonderwijs) (23778)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 51-66

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-10-1995

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 3, pagina 51-66

24-10-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23778Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 24 oktober 1995)Pagina 95-98
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: Intrekking van de Wet raad van advies bibliotheekwezen en informatieverzorging (23255); Wijziging van de Wet op het specifiek cultuurbeleid in verband met de instelling van een adviesorgaan voor het beleid op het terrein van de cultuur (Raad voor cultuur) (24090)Pagina 66-77
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs (Wet educatie en beroepsonderwijs) (23778)Pagina 77-95
3de vergadering; 24 oktober 1995Pagina 51-51
Lijst van besluiten (dinsdag 24 oktober 1995)Pagina 95-95
Behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs (Wet educatie en beroepsonderwijs) (23778)Pagina 51-66

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 85 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Bepalingen
met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs (Wet educatie en beroepsonderwijs)
(23778).
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel de Kamer voor, na de eerste termijn van dit wetsontwerp te behandelen
de intrekking van de Wet raad van advies bibliotheekwezen en informatieverzorging
(23255), gekoppeld aan het wetsvoorstel 24090. Dat zullen wij geheel behandelen
om dan terug te keren naar de behandeling van de WEB, zoals het wetsvoorstel
is gaan heten: het antwoord van de regering en de tweede termijn.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het woord is aan de heer Hofstede, die zijn maiden-speech uitspreekt.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstede (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De Wet educatie en beroepsonderwijs is in alle
opzichten belangrijk. Eenmaal tot wet verheven, regelt zij de onderwijsaangelegenheden
van meer dan 300.000 leerlingen in het middelbaar beroepsonderwijs, van 130.000
leerlingen in het beroepsbegeleidend onderwijs, beter bekend als het leerlingwezen,
van 84.000 leerlingen in het VAVO, van 7500 leerlingen in het vormingsonderwijs
en van 128.000 mensen die lessen in de basiseducatie volgen. In totaal gaat
het hierbij om zo'n 650.000 meest jonge mensen. De wet heeft verder betrekking op in totaal ongeveer 22.000 onderwijsgevenden, en vraagt
op jaarbasis een bedrag van ruim 4 mld. Al deze cijfers heb ik kort geleden
van de minister ontvangen, waarvoor zeer hartelijk dank.
 
 Uit deze korte opsomming van cijfers mag blijken hoe belangrijk het nu
te behandelen wetsvoorstel is, maar daar blijft het niet bij. Als gekeken
wordt naar de werkgelegenheid, dan blijken het middelbaar beroepsonderwijs
en het leerlingwezen goed te scoren. Mensen met een diploma MBO hebben naar
verhouding de beste kans op een behoorlijke baan in onze maatschappij. Als
dat nodig is, is een latere bij- of omscholing ook relatief gemakkelijk. Verder
blijkt dat vooral het midden- en kleinbedrijf, het MKB, veel gebruik maakt
van mensen, afkomstig uit MBO of BBO. De vraag naar arbeidskrachten uit deze
opleidingen groeit nog steeds. Dat is zeker nu merkbaar, nu er weer spanningen
op de arbeidsmarkt ontstaan. De memorie van toelichting spreekt in dit kader
terecht over het vitale belang voor onze economie. Het gaat inderdaad om een
belangrijke kurk voor de economie in het algemeen en voor het midden- en kleinbedrijf
in het bijzonder.
 
 Dit vaststellende ontstaat bij mijn fractie enige verbijstering, als de
wijze waarop dit wetsontwerp dreigt te worden ingevoerd, in ogenschouw wordt
genomen. Van een in alle opzichten majeure operatie zou toch verwacht mogen
worden dat de zekerheid van succes aan alle kanten vaststaat? Als dat niet
het geval is, zou er toch niets op tegen zijn om bijvoorbeeld wat meer tijd
te nemen, of om zo nodig tot andere concentraties te komen, gesteld dat grotere
concentraties nodig zijn?
 
 Als bij zo'n in alle opzichten majeur gebeuren veel belangrijke factoren
nog onzeker zijn, is het dan niet onverantwoord om zo'n wet in te voeren?
Dan wordt het immers al snel spelen met de belangen van onze economie, spelen
met de belangen van vele bedrijven, met name in het MKB, spelen met de belangen
van honderdduizenden leerlingen, en spelen met de belangen van miljarden,
dus spelen met onze toekomst, want onderwijs is immers toekomst?
 
 De grote vraag bij de behandeling van vanmiddag zal zijn of de minister
voldoende garanties kan geven dat succes verzekerd is. In de schriftelijke
behandeling zijn de ministers daarin niet of in elk geval onvoldoende geslaagd.
Daaruit wordt zeer duidelijk dat er nog veel onduidelijk en omstreden is.
Het gaat hier om een fusieproces, waarbij enkele honderden instellingen door
de wet worden gedwongen om te fuseren tot 45 à 50 nieuwe instellingen.
Een belangrijk deel van deze scholen is nog nauwelijks bekomen van de SVM-operatie,
die veel scholen al tot vrij grote units had omgesmeed, vaak niet zonder problemen.
 
 Een fusieproces van zo'n grote omvang, qua mensen en geld, is in ons land
ongekend, denk ik. Nogmaals, dan moet op zeker worden gespeeld. Noodzakelijke
zekerheden zouden volgens de CDA-fractie moeten zijn: draagvlak in de Nederlandse
samenleving, draagvlak in de desbetreffende instellingen, draagvlak bij het
personeel, een gedegen marktverkenning, een solide financiering, in onderwijsland
aangeduid met de term "bekostiging", versterking van de concurrentiepositie
ten opzichte van de andere onderwijsmogelijkheden en versterking van de kwaliteit
van dit onderwijs. Achtereenvolgens zal ik elk van deze aspecten kort de revue
laten passeren.
 
 Over het draagvlak in de Nederlandse samenleving kan ik kort zijn. Volgens
het Sociaal en cultureel planbureau is dit draagvlak niet aanwezig. Dat is
ook niet zo verwonderlijk, want leerlingen of ouders zijn niet naar hun mening
gevraagd, laat staan beide groepen. In de nadere memorie van antwoord constateren
de bewindslieden dat de publieke aandacht inderdaad gering is. Door werkbezoeken
trachten zij dat te verbeteren, zeggen zij. Het zal duidelijk zijn dat ik
niets tegen werkbezoeken heb, maar het lijkt mij al te lichtvoetig om te veronderstellen
dat het draagvlak in de samenleving daarmee echt wordt verbreed. De conclusie
kan duidelijk zijn: draagvlak in de Nederlandse samenleving lijkt mij niet
of nauwelijks aanwezig.
 
 Dan kom ik op het draagvlak in de desbetreffende instellingen. Een groot
draagvlak wordt door de bewindslieden, eveneens in de nadere memorie van toelichting,
een succesbepalende factor voor de implementatie genoemd. Dat is terecht.
Het draagvlak wordt echter betwijfeld door de Raad van State, ruwweg ontkend
door de Onderwijsraad, ontkend door vele instanties als besturenraad en KBVO,
alsmede door het BVE-samenwerkingsverband, en betwijfeld door de sociale partners
en door vele instellingen zelf. Fusiedwang, onzekerheid over eigen voortbestaan
en/of over de eigen denominatie, lijfsbehoud, verhulde dreigementen dan wel
contraproduktieve aanmoedigingen, dat zijn heel vaak de overwegingen die tot
ROC-vorming leiden. Voorwaar, de tweede ondertekenaar was de minister van
landbouw, maar het is geen goed voorbereide akker, waarvan te zijner tijd
rijkelijk geoogst kan worden.
 
 Dan het draagvlak bij het personeel. Het personeel van veel scholen is
moe geworden. ROC-vorming betekent per definitie alweer een nieuwe werkgever.
Uitspraken als: ze doen maar in Zoetermeer of Den Haag zijn niet van de lucht.
De frustraties stapelen zich hoog op. Zonder dat ik mij hier een oordeel wil
aanmatigen over recente stakingen moet mij toch van het hart dat ik volkomen
begrijp wat er gebeurt. Een eerste werkelijke staking in het MBO-onderwijs
is een hard gegeven en een duidelijk teken dat het niet zo goed gaat in het
beroepsonderwijs, althans niet bij de werknemers. Zich opstapelende frustraties
zijn geen goede voedingsbodem voor een kwalitatief goede implementatie.
 
 Voor zover ik heb kunnen waarnemen, ontbreekt een gedegen marktverkenning
te enen male. Dat wordt kennelijk aan de nieuwe instellingen overgelaten,
evenals – overigens terecht – een goed ondernemingsplan. Dat gebeurt
echter wel zonder de zekerheid van een goede financiering. Alle factoren om
aanbodgericht te gaan werken, zijn aanwezig. Eerst wordt een ROC gevormd,
pas dan wordt gekeken of de markt daarom vraagt. De markt heeft echter niet
alleen behoefte aan aanbod zonder vraag, zij vraagt meer om vraaggericht werken.
 
 In dit kader is het wat onthullend hoe wordt omgegaan met die markt. Vanuit
de markt wordt betwijfeld of het veld van de educatie wel moet worden samengevoegd
met de beroepsopleiding. Daarop komt nauwelijks een sluitend antwoord van
de bewindsman. Er wordt wel doorgezet. 
 
 De doorstroming vanuit de volwasseneneducatie moet groter worden in de
komende jaren, zegt de minister. Zij moet gaan naar meer dan 10% in het jaar
2000. Dat betekent wel dat bijna 90% ook in de toekomst niet doorstroomt.
Desondanks vindt er samenvoeging plaats. Dat gebeurt, ik zei het al, tegen
de wil in van marktpartijen en tegen de wil en met grote zorg van het veld
van de basiseducatie zelf. Het lager beroepsonderwijs heeft zich, zeker bij
veel leerlingen en veel ouders, uit de markt geprijsd. Voor het MBO neemt
de minister nu grote risico's. De minister speelt, naar het mij voorkomt,
hierbij met vuur.
 
 Een ander punt is de solide financiering c.q. bekostiging. De bekostiging
moet pas over een aantal jaren worden geregeld, zeggen de bewindslieden. Zij
wagen het zelfs op te merken dat je naast alle andere beslommeringen daarmee
nu het veld niet mag lastigvallen. Het veld dringt echter allerwegen aan op
duidelijkheid inzake de bekostiging. In concreto betekent dit dat nieuwe instellingen
moeten worden opgetuigd, niet wetende wat in de toekomst de factoren zullen
zijn die wel of niet in de bekostiging worden opgenomen. In het bedrijfsleven
zou zo'n aanpak leiden tot een zeker faillissement. Immers, je moet een jaar
of vijf gaan produceren zonder dat je weet of die produkten ooit geld waard
zijn.
 
 Naar het mij voorkomt moet deze Kamer en dan graag kamerbreed van de bewindslieden
eisen dat eerst de bekostiging deugdelijk wordt geregeld alvorens de wet in
werking mag treden. Alle woordvoerders van de andere fracties in deze Kamer
vraag ik nadrukkelijk, zich duidelijk uit te spreken over de door de bewindslieden
voorgestelde bekostiging zodat daarop in tweede lezing kan worden teruggekomen.
 
 Een zelfde uitspraak vraag ik ten aanzien van de in artikel 2, lid 2.2,
genoemde parameters. Dat betreft de instroom en het aantal diploma's. Het
kan toch niet zo zijn dat je de instellingen grotere beleidsvrijheid geeft
en veel meer risicodragend maakt zonder de zekerheid van de toekomstige bekostiging
en met alleen twee parameters die daar zeer omstreden zijn.
 
 Inzake de toekomstige bekostiging geldt ook dat het in de toekomst allemaal
wat meer gecompliceerd gaat worden. Niet de minister is nog langer overal
voor verantwoordelijk. Op het vlak van educatie zijn dat de gemeenten. In
het MBO-veld is er nogal wat huiver voor deze ingewikkelde financieringsvorm
die in hoge mate afhankelijk dreigt te worden van jaarlijks te vernieuwen
contracten met gemeentebesturen. Slecht bij kas zittende gemeenten zullen
zich al snel kunnen verschuilen, aannemende dat de landelijke overheid dan
wel bijspringt. Maar een zich verschuilende landelijke overheid ligt wellicht
nog meer voor de hand. Hoe dan ook, bij de ROC's zal onzekerheid troef zijn,
tenzij de bekostiging hier en nu goed geregeld wordt.
 
 Mijn volgende opmerking betreft de versterking van de concurrentiepositie
ten opzichte van andere onderwijsmogelijkheden. In de tweede ronde van de
schriftelijke voorbereiding heeft de CDA-fractie indringende vragen gesteld
over de toekomstige positie van het middelbaar beroepsonderwijs. Immers, deze
vorm van onderwijs is van eminent belang voor onze economie. Dat zeggen ook
onze bewindslieden.
 
 De huidige fusiegolf, opgeroepen door dit wetsvoorstel, draagt in zich
dat in de nabije toekomst het aantal vestigingsplaatsen zal teruglopen. Dat
is nu al volop aan de gang in het hoger beroepsonderwijs. Er zijn voor zover
ik heb kunnen nagaan geen ingebouwde remmen die een soortgelijke gang van
zaken in het MBO zouden tegengaan. Zeker voor de leeftijdscategorieën
waarop de wet betrekking heeft, zijn grotere reisafstanden vaak een beletsel.
 
 Een vraag daarover van de CDA-fractie in de schriftelijke voorbereiding
beantwoordden de bewindslieden met de zin dat de arbeidsmarkt hierbij belangrijk
zou zijn als motivatie voor de schoolkeuze. Als dat zo zou zijn, volgden ongetwijfeld
minder mensen onderwijs op AVO-scholen en veel meer in beroepsopleidingen.
Daarom moet ik constateren dat de toekomstige concurrentiepositie van het
middelbaar beroepsonderwijs hoogst waarschijnlijk zal verslechteren. Ook een
zekere monopolievorming, in de hand gewerkt doordat er in een aantal gebieden
slechts een instelling is die volledig de dienst kan uitmaken, bevordert niet
een gezonde concurrentie.
 
 Bedrijfseconomische principes zullen in instellingen van soms meer dan
20.000 leerlingen al snel een dominante rol kunnen gaan spelen. Opleidingen
in technische vakken vragen daarnaast vaak meer investeringsmiddelen dan andere
beroepsopleidingen. Maar meer investeringen in financieel onduidelijke of
kort gehouden situaties zullen veeleer gaan in de richting van goedkopere
opleidingen.
 
 De bewindslieden gaan daar gemakkelijk mee om door te stellen dat de technische
opleidingen, dus ook zonder ROC-vorming, nu al onder druk staan. Dat is waar,
maar dan moet je de kans op nog grotere discrepantie niet uitlokken. Feit
is dat de positie van de BVJ-opleidingen zeker niet verbeterd wordt. Er is
eerder sprake van een zekere verzwakking.
 
 De versterking van de kwaliteit van dit onderwijs is mijn volgende punt.
Betere kwaliteit ontstaat niet per definitie in grotere instellingen. Samenvoeging
van twee zwakke scholen levert vrijwel nooit een sterke op. Ook de nu al jaren
voortdurende fusiegolven vergroten niet automatisch de kwaliteit. Integendeel
zelfs. De fusies kosten veel aan inventiviteit en veel aan energie. Het kost
energie om de nieuwe instellingen in goede banen te leiden. Het kost energie
om dieptestudies te doen, het kost energie om het personeel te motiveren enzovoorts.
Betere kwaliteit is gebaat bij een zekere rust en bij zekerheid, zekerheid
inzake de bekostiging bijvoorbeeld.
 
 Daarbij hoort dat er voldoende investeringen kunnen worden gedaan, graag
in de vorm van diepte-investeringen. Er is in ons land veel behoefte aan technische
opleidingen. Dat wordt duidelijk gestipuleerd in de schoolverlatersbrief van
1995 van de arbeidsvoorziening. Ik citeer. Bij een voortzetting van het huidige
schoolkeuzegedrag zullen zich in de nabije toekomst tekorten openbaren aan
technisch opgeleiden op alle niveaus. Einde citaat. Daarom moet er veel aandacht
zijn voor kwaliteit, dit in nauwe samenwerking met de vraagkant, dus met de
werkgelegenheidsontwikkeling.
 
 Mijnheer de voorzitter! Resumerend ben ik geneigd, te constateren dat
er geen of in elk geval onvoldoende draagvlak is in de Nederlandse samenleving.
En daar doen wij het toch voor. Ik constateer voorts dat er onvoldoende draagvlak
 is bij de instellingen en bij het personeel in casu de onderwijsgevenden.
Ik constateer tevens dat op de markt de vraagkant centraal staat, terwijl
nu weer hoofdzakelijk aanbodgericht gewerkt dreigt te worden. Ik constateer
dat een solide bekostiging niet aanwezig is, laat staan gewaarborgd. De concurrentiepositie
ten aanzien van andere onderwijsvormen wordt nauwelijks versterkt en veel
energie is niet beschikbaar voor kwaliteitsverbetering, maar verdwijnt in
fusies. Graag nodig ik de minister uit, hierover vanmiddag zijn licht te laten
schijnen.
 
 De ROC-vorming roept verder nogal wat vragen op. Dat geldt niet de doelstelling,
want beter en op maat gesneden onderwijs is te allen tijde nastrevenswaardig.
Ook moet worden gesteld dat het onderhavige wetsvoorstel al aanmerkelijk beter
is dan het aanvankelijke voornemen van de bewindslieden. Immers, toen was
er sprake van ongeveer 28 ROC's. Er komen er nu zo'n kleine 50. Toen waren
er slechts regionale instellingen, nu ook interregionale. Onder druk van de
CDA-fractie in de Tweede Kamer zijn verder in artikel 12, lid 3 en volgende,
nogal wat uitzonderingsbepalingen opgenomen. Voorts is naast de institutionele
nu ook de bestuurlijke fusie mogelijk. Al deze factoren hebben ertoe bijgedragen
dat in elk geval ook het confessionele onderwijs gelukkig weer wat meer kansen
heeft gekregen om te blijven bestaan, hoewel vele instellingen onder grote
druk staan.
 
 Mijnheer de voorzitter! Overigens is het verschil tussen de IGI en de
BGI wel erg gering. Ik wil de minister nog eens dringend vragen dat verschil
wat groter te maken door het gehele personeelsbeleid, dus inclusief werving,
selectie en aanstelling, toe te voegen aan de mogelijkheden voor de BGI en
voor elk van de scholen daar. Dat is eveneens van groot belang voor het zelfstandige
karakter van het confessionele onderwijs.
 
 Ik wil de bewindslieden nog eens nadrukkelijk vragen naar de werkelijke
reden van ROC-vorming. Gaat het echt om het onderwijs of is er toch ook een
verborgen agenda? Immers, bij het antwoord over confederatievorming in de
nadere memorie van toelichting is er plotseling sprake van het belang van
"en het ene aanspreekpunt voor de overheid". Gaat het inderdaad om het onderwijs
of gaat het om grotere zeggenschap van de rijksoverheid? Meer zeggenschap
daar lijkt mij echt niet nodig, want in het onderwijsveld is Zoetermeer al
decennialang het centrum van de wereld. Daarom vraag ik aan de bewindslieden
om de dwang op fusie toch nog eens te heroverwegen, in die zin dat er wat
meer rek ontstaat waardoor de eigen zelfstandigheid van scholen beter tot
haar recht kan komen.
 
 Een prangende vraag is ook nog steeds, waarom de educatie samengevoegd
moet worden met MBO en BBO. Vanuit het jaar van de alfabetisering heb ik grote
waardering gekregen voor de basiseducatie in ons land. Ik was daarbij zeer
onder de indruk van de klasjes van bijvoorbeeld allochtone vrouwen die Nederlands
wilden leren om te kunnen winkelen en om met hun in ons land geboren kleinkinderen
te kunnen communiceren. "Zelfredzaamheid" noemden wij dat. De groep die ik
toen in Utrecht bezocht, had Sara al gezien.
 
 De vraag is nu wat deze groep vrouwen van doen heeft met MTS, MEAO of
MDGO. Waarom wordt basiseducatie toegevoegd? Of is ook hier misschien sprake
van een verborgen agenda? De minister laadt de verdenking op zich dat deze
hele operatie is opgezet om de sanering van de basiseducatie in te laten zetten
door de nieuwe ROC-besturen. De ROC-besturen van hun kant zouden vanwege krappe
financiële middelen kunnen worden gedwongen en zouden derhalve voorrang
moeten geven aan de vakopleiding.
 
 In gebieden waar ROC-vorming al tot een afronding is gekomen en waarbij
alle scholen onderdak hebben gevonden – ik doel hierbij met name op
Friesland – kan een ongelijke situatie ontstaan als een uit zeven componenten
bestaande instelling wel de ROC-status zou verkrijgen en bijvoorbeeld een
uit zes componenten bestaande instelling nog even niet. Dat is een ongewenste
situatie, zeker waar alle scholen al een onderdak hebben gevonden. Graag wil
ik de minister uitnodigen, in zo'n situatie beide instellingen tegelijkertijd
de ROC-status te verlenen.
 
 In de nadere memorie van antwoord wordt een aantal nieuwe fondsen genoemd
ter bekostiging van bijvoorbeeld deskundigheidsbevordering, professionalisering
van het management, vrouwen in het management, enzovoorts. Mijn vraag daarbij
is hoeveel nieuwe potjes erbij komen vanwege de WEB en hoeveel potjes er in
totaal zijn, ook in vergelijking met bijvoorbeeld vijf jaar geleden. Zijn
de nieuwe potjes tijdelijk en, zo ja, wanneer eindigt deze potjescultuur?
Is de minister niet van mening dat al deze zaken gewoon onderdeel zijn van
bedrijfsvoering? Is het wel juist, democratisch gezien, dat de potjescultuur
al volop tot bloei komt alvorens de wet de goedkeuring heeft van deze Kamer?
Is dit systeem in overeenstemming met de beoogde autonomie van de instellingen?
Een andere vraag is of de minister bereid is, in de toekomst aanmerkelijk
voorzichtiger om te springen met het reeds in gang zetten van allerlei implementatieprocessen
voordat deze Kamer de behandeling heeft afgerond. Voorstanders van ROC-vorming
spreken nu al lange tijd over een onomkeerbaar proces. Vindt de minister ook
dat het proces onomkeerbaar is?
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom tot een afronding. De behandeling in deze
Kamer heeft al een enkel positief punt opgeleverd. Zo heeft de minister toegegeven
dat het wetsartikel dat studiefinanciering plotsklaps dreigde te onthouden
aan studenten van particuliere opleidingen, niet houdbaar is. De CDA-fractie
is daar blij mee. Overigens heeft de minister er moeite mee zijn eigen ongelijk
wat volmondig toe te geven, want in alle kranten moest ik lezen dat de minister
het gelijk volkomen aan zijn kant had, maar dat hij helaas aan deze Kamer
moest toegeven. Die domme Kamer toch, denk ik dan.
 
 Het zal duidelijk zijn dat de CDA-fractie niet enthousiast is over het
wetsvoorstel in deze vorm. Toch heeft de fractie nog niet alle hoop opgegeven.
De minister is bij machte, hier en nu, de wet nog aanmerkelijk te verbeteren
door een deugdelijk en houdbaar bekostigingssysteem aan te bieden en door
de dwang op fusie wat minder intensief te maken. Daarom is de CDA-fractie
zeer benieuwd naar de antwoorden van de minister alsmede naar de openingen
die hij wil bieden.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het is een goede gewoonte dat ik u als eerste geluk mag wensen met uw
maiden-speech. U bent hier, net zoals bij het CNV, de opvolger van de heer
Van der Meulen. Maar ook hier zal blijken dat u heel eigen accenten
legt. U bent afkomstig uit de agrarische sector, waar werken alles was, en
u bent vervolgens met hart en ziel vakbondsman geworden. U bent geen ideologische
scherpslijper, maar u komt wel met ijkpunten, door u altijd "kapstokken" genoemd:
naastenliefde, echte rechtvaardigheid, eigen verantwoordelijkheid van mensen
en vrijheid. U bent geen nee-roeper maar u bent, zo blijkt ook uit deze maiden-speech,
wel kritisch. U bent echter ook een realist, want zoals ze bij u zeiden: als
de lucht naar beneden valt, breken de bonestokken.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het woord is aan mevrouw Schoondergang-Horikx, die eveneens haar maiden-speech
uitspreekt.
 
 
 
 
 Voorzitter: Heijne Makkreel
 
 
 
 
 
 Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Wij behandelen vandaag de WEB, de Wet educatie en beroepsonderwijs.
De bedoeling daarvan is dat er een integraal en samenhangend stelsel van beroepsonderwijs
en educatie gecreëerd wordt; onderwijs op maat. Dat is voorwaar een ambitieuze
doelstelling!
 
 Een uitgebreide schriftelijke voorbereiding in twee ronden is aan deze
plenaire behandeling voorafgegaan. Voordat ik inhoudelijk op het wetsvoorstel
inga, wil ik eerst wat irritaties kwijt. Om te beginnen wil ik iets zeggen
over de beantwoording van de gestelde schriftelijke vragen in de eerste ronde.
De toon en de inhoud van de memorie van antwoord waren onder de maat. Alle
fracties hebben dat duidelijk gemaakt in het nader voorlopig verslag, en de
nadere memorie van antwoord was dan ook beduidend beter. Wij zullen het daar
nu maar bij laten. De boodschap is, hoop ik, duidelijk overgekomen.
 
 De tweede irritatie is dat er weer eens een wetsvoorstel door de Eerste
Kamer wordt gejaagd. De WEB is de grootste reorganisatie op onderwijsgebied,
zowel in aantal betrokkenen als in breedte van het onderwijs. Ook de heer
Hofstede heeft daar al op geduid. Zo'n operatie vereist een zorgvuldige behandeling,
ook in de Eerste Kamer; juist in de Eerste Kamer. De druk om dit wetsvoorstel
vóór 1 november af te handelen, was groot. Dat lijkt GroenLinks
een reden om geen tijdslimieten meer in een wetsvoorstel zelf op te nemen.
Hoe denkt de minister daarover?
 
 Na de schriftelijke behandeling zijn voor GroenLinks twee grote problemen
overgebleven, eigenlijk drie. De positie van de bodemgroepen, de situatie
waarin de basiseducatie zich bevindt en de implementatie van de WEB, indien
tot wet verheven. Voordat ik die onderwerpen behandel, eerst een aantal andere
zaken die wij in de schriftelijke voorbereiding aan de orde hebben gesteld.
 
 In de eerste plaats het niet langer aanspraak kunnen maken op de Wet studiefinanciering
door studerenden aan erkende particuliere beroepsopleidingen. De ministers
constateerden dat hierover tijdens de behandeling in de Tweede Kamer geen
opmerkingen zijn gemaakt. Dat is correct, maar het standpunt van de ministers
dat, "wanneer het kabinet een voornemen heeft en de Tweede Kamer gaat daarmee
niet-expliciet niet akkoord", (ja, zo staat het echt op blz. 5 van de nadere
memorie van antwoord en ik ben hierover nog niet uitgedacht), "dat dan de
Tweede Kamer geacht wordt te hebben ingestemd", snijdt geen hout, in ieder
geval niet bij zo'n ingewikkeld voorstel als de WEB. Bij zo'n ingewikkeld
wetsvoorstel loop je altijd de kans dat er dingen doorheen glippen en dat
zaken niet worden onderkend. Het in de WEB laten vervallen van het recht op
studiefinanciering bij het volgen van een opleiding aan een erkende particuliere
beroepsopleiding, was zo'n situatie. Drie jaar geleden is namelijk een dergelijk
voorstel met grote meerderheid in de Tweede Kamer weggestemd. Dan gaat het
ons te ver om te zeggen: wie zwijgt, stemt toe.
 
 De ministers komen echter – hoewel wat tegenstribbelend –
tegemoet aan de bezwaren van de Eerste Kamer op dit punt. Er is gekozen voor
een tweede nota van wijziging van de Wet tegemoetkoming studiekosten. Ik laat
nu maar in het midden of dat een initiatief was van de Tweede Kamer of van
de ministers. Dat laatste suggereert namelijk de tekst op pagina 6 van de
nadere memorie van antwoord. Hoe dat ook zij; dit probleem is in ieder geval
uit de wereld; hoewel: tot een volgende poging van de minister? Wij hebben
nog wel een vraag hierover. Is dit nu een sluitende regeling of valt er een
gat tussen de inwerkingtreding van de WEB en die van de WTS?
 
 Het tweede punt wordt gevormd door de ROC's. De vragen die GroenLinks
daarover heeft gesteld, zijn uitgebreid beantwoord, waarvoor onze dank. De
beantwoording heeft echter onze twijfels niet weggenomen en het bericht in
de Volkskrant van zaterdag jongstleden, waarin werd uiteengezet waartoe vrije
concurrentie tussen ROC's kan leiden, heeft onze zorg eigenlijk alleen maar
bevestigd, onze zorg namelijk dat de ministers aan de kant blijven toekijken,
ook als het fout gaat. Ik nodig de minister uit om een laatste poging te doen
om GroenLinks ervan te overtuigen dat de zorgen en twijfels op dit punt onterecht
zijn.
 
 Het derde punt: een zelfde gevoel hebben wij bij de bekostiging van de
WEB-operatie. Je kunt de stelling betrekken dat het onverantwoord is om een
wet aan te nemen zonder een bekostigingsparagraaf, juist omdat invoering van
nieuwe bekostigingsmodellen complexe en ingrijpende gevolgen kan hebben voor
afzonderlijke instellingen, zoals de ministers zelf schrijven op pagina 11
van de nadere memorie van antwoord. Daartegenover staat het argument van de
ministers dat je instellingen niet kunt opzadelen met een nieuw bekostigingsmodel,
met mogelijk grote gevolgen per instelling, tegelijk met grote organisatorische
veranderingen, zowel bestuurlijk als inhoudelijk.
 
 De ministers kiezen voor een gefaseerde invoering van een nieuw bekostigingsmodel
vanaf het jaar 2000, terwijl over de inhoud van het model zal worden gediscussieerd
met het BVE-veld. GroenLinks legt zich voorlopig bij deze gang van zaken neer –
dat is meteen het antwoord op de vraag van de heer Hofstede – maar verwacht
wel dat het overleg met het BVE-veld uiterst zorgvuldig zal worden gevoerd.
Kan de minister mij bevestigen dat daarvoor in ieder geval van zijn kant –
en van de kant van de andere minister die daarbij betrokken is – een
uiterste krachtsinspanning zal worden geleverd? 
 
 Het vierde punt is het personeel. De ministers overwegen om in 1996 middelen
beschikbaar te stellen voor scholing en/of outplacement ten behoeve van het
management. Wil dat zeggen dat hiervoor middelen in de Regeling facilitering
ROC-vorming 1996 zullen worden opgenomen?
 
 Wat de onderwijsdocenten betreft, vinden de ministers het van belang dat
binnen een ROC condities worden gecreëerd waaronder oudere werknemers
optimaal aan het arbeidsproces kunnen blijven deelnemen en dat de ontwikkeling
van een leeftijdsbewust personeelsbeleid binnen scholen zal worden bevorderd
(lees blz. 33 van de nadere memorie van antwoord). Wij zouden graag van de
ministers willen horen wat hun rol in deze aangelegenheid is, ook voor de
toekomst.
 
 Dit, voorzitter, waren de onderwerpen die volgens GroenLinks, weliswaar
met veel inzet van alle betrokkenen, zonder al te veel problemen tot een goed
einde kunnen worden gebracht, maar nu kom ik bij de zaken waar dat problematischer
ligt, allereerst bij de bodemgroepen. Door de WEB verdwijnt het vormingswerk
in zijn huidige gedaante. Om toch de zogenaamde bodemgroepen, die wel eens
"de niet-kunners" en de "niet-willers" worden genoemd, te bereiken –
die groepen kun je niet in de kou laten staan – komt het vormingswerk
terug in andere regelingen, zoals in de sociale vernieuwing en in het grote-stedenbeleid,
maar het vormingswerk wordt wel versnipperd. Coördinatie in de uitvoering
van de diverse regelingen ten behoeve van deze groepen zou wel eens moeilijk
kunnen worden.
 
 Tijdens de plenaire behandeling van de WEB in de Tweede Kamer kwam de
problematiek van de bodemgroepen uitvoerig aan de orde. De minister heeft
toen toegezegd in het najaar met een notitie te komen. Kan de minister vandaag
iets meer vertellen over zijn inhoudelijke stellingname op dit punt? De bezorgdheid
over de bodemgroepen leeft ook in de Eerste Kamer. Wil de minister de Eerste
Kamer bij de uitwerking van de WEB op dit punt betrekken?
 
 Dan de basiseducatie. Wij hebben in het nader voorlopig verslag al melding
gemaakt van de signalen uit het veld die er op wezen dat de basiseducatie
in een klemsituatie zit. "Noodkreten" heb ik ze genoemd. Daarna kreeg ik nog
een brief toegestuurd van docenten basiseducatie uit de regio Den Haag, waarin
nog eens uitvoerig werd uiteengezet hoe zwak de positie is van diegenen die
op deze vorm van onderwijs zijn aangewezen. Ook de andere leden van de commissie
Onderwijs hebben deze brief ontvangen. De basiseducatie komt nog eens extra
in problemen omdat de scholingsgelden van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
via de RBA's voor dit soort onderwijs sterk teruglopen, terwijl in de WEB
een zwaar accent wordt gelegd op rendement.
 
 Een inhoudelijke kwaliteitsbeoordeling van het onderwijs is noodzakelijk
en eigenlijk vanzelfsprekend. Wij zijn dan ook uiterst benieuwd naar de uitkomst
van het onderzoek dat PROVE verricht naar een kwalificatiestructuur educatie.
Juist bij het onderwijs aan die groepen die geen beroepsopleiding volgen,
maar bijvoorbeeld een opleiding gericht op sociale redzaamheid, zijn criteria
voor rendement echter moeilijk op te stellen, is het rendement moeilijk te
meten en kan toepassing daarvan zelfs averechts werken. De maatschappij is
er ook bij gebaat als cursisten met goed gevolg zo'n cursus afmaken! De opmerking
over "leren op afstand" en de aanwezigheid van computers in huishoudens, op
blz. 25 van de memorie van antwoord, is in dit kader nauwelijks serieus te
noemen. Zullen we dit maar laten vallen onder de categorie "maffe antwoorden"?
 
 Volgens de memorie van antwoord op pagina 31 zal in de educatie-opleidingen
de bekostiging alleen aan rendement worden gekoppeld als de gemeenten dat
in de contracten opnemen. Ik citeer: "Aangenomen wordt dat gemeenten in het
overleg dat voorafgaat aan de contractuele relatie, zullen bespreken op welke
wijze het door de gemeente beoogde resultaat het beste kan worden beoordeeld
en welke effectmeting daarvoor het meest toepasselijk is. Daarbij ligt het
voor de hand dat het rendement in de volwasseneneducatie niet alleen afgelezen
wordt aan het aantal behaalde kwalificaties, maar gekoppeld wordt aan het
concept van maatwerk: de mate waarin het geboden onderwijs aansluit bij de
behoefte, de aspiraties, de capaciteiten en de vaardigheden van de deelnemers;
dit is immers in hoge mate bepalend voor de effectiviteit van de educatietrajecten."
Dat is mooi geformuleerd, maar wel wordt alle verantwoordelijkheid neergelegd
bij de gemeente. En, omdat gemeenten autonoom zijn, kan de volwasseneneducatie
in iedere gemeente anders worden ingevuld. Dat is op zichzelf natuurlijk niet
erg. Er ontstaat pas een probleem als er wèl vraag is naar een vorm
van volwasseneneducatie en als aan die vraag niet wordt voldaan. Wat dan?
 
 In de beantwoording van vragen hoe de minister van onderwijs zijn verantwoordelijkheid
voor de volwasseneneducatie denkt in te vullen, wordt ook steeds op de rol
van de gemeenten gewezen. Toch draagt de minister van onderwijs wel degelijk
verantwoordelijkheid. In de nadere memorie van antwoord staat op blz. 32 dat
voor de uitvoering van het wetsvoorstel WEB de eerste ondergetekende –
dat is de minister van onderwijs – verantwoordelijk is voor het onderdeel
educatie. Ik citeer weer: "Aan de gemeentebesturen is een belangrijke verantwoordelijkheid
toebedeeld in het wetsvoorstel. Dat betekent evenwel niet dat de minister
in het geheel niet meer verantwoordelijk is voor de educatie." De tekst gaat
dan verder: "Door middel van het inwinnen van informatie en het volgen van
de ontwikkelingen blijft de minister op de hoogte van de uitvoering van de
wet." En dat is het. Daarmee houdt de verantwoordelijkheid van de minister
kennelijk op. GroenLinks is van mening dat dit niet kan. Kan er nu niet iets
ontwikkeld worden, waarbij de basiseducatie een steuntje in de rug krijgt,
zonder de autonomie van de gemeenten aan te tasten? Wij zouden vandaag graag
van de minister bruikbare suggesties horen hoe de minister uitvoering denkt
te geven aan zijn verantwoordelijkheid indien gemeenten in gebreke blijven.
 
 Als laatste punt noem ik de implementatie van de WEB, indien tot wet verheven.
Een goed punt van de WEB is dat er een landelijke kwalificatiestructuur voor
het beroepsonderwijs komt en landelijke eindtermen waaraan een diploma moet
voldoen. Over de kwalificatiestructuur en de eindtermen schijnt overeenstemming
te zijn tussen betrokkenen. Tot zover gaat het goed, al is het allemaal aan
de late kant. Maar dan! Het beroepsprofiel dat per niveau wordt gemaakt, met
 bijbehorende beroepskwalificatie, maatschappelijk-culturele
kwalificatie en de doorstromingskwalificatie moet worden vertaald in leerstof
voor alle vijf de niveaus. En dat kost moeite en vooral veel tijd. Eerst moet
de leerstof worden ontwikkeld en dan moeten de leerboeken nog worden gedrukt.
Ik voorzie een grote puinhoop. We zullen het toch niet beleven dat er geen
materiaal is om onderwijs te geven of dat het in het gunstigste geval moet
met behulp van stenciltjes? En dat allemaal omdat de WEB zo snel mogelijk
haar beslag moet krijgen!
 
 Wij hebben toen wij in het nader voorlopig verslag onze zorg uitspraken
over het ontbreken van de bekostigingsparagraaf de vergelijking gemaakt met
een trein die in beweging is, maar waarbij een deel van de railinfrastructuur
ontbreekt. Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat de implementatie van de WEB, indien
tot wet verheven, zodanig verloopt dat de totale infrastructuur er op tijd
is? Indien daarvoor de invoeringstermijn moet worden uitgesteld, dan moet
dat maar. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat wij gaan zitten wachten
op ongelukken? De kans op ontsporingen moet tot een minimum worden teruggebracht.
 
 Kan de minister vandaag de garantie geven dat de implementatie van de
WEB goed en zorgvuldig kan gebeuren? Indien de minister dat kan, waarop baseert
hij dan die garantie? Indien de minister die garantie niet durft te geven,
welke consequentie verbindt dan òf de minister òf de Eerste
Kamer daaraan?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De traditie getrouw, heb ik het genoegen mevrouw Schoondergang als eerste
geluk te wensen met het houden van haar maiden-speech. Dat doe ik met des
te meer genoegen omdat zij hier een proeve van bekwaamheid heeft afgelegd
door een verhaal te houden over een onderwerp waarmee zij zich, als wij goed
zijn ingelicht, pas sinds haar intrede in deze Kamer is gaan bemoeien, aangezien
de functie waarin zij eerder ervaring heeft opgedaan als lid van provinciale
staten niet de gelegenheid geeft om veel aan onderwijs te doen. Ik wens u,
mevrouw Schoondergang, geluk met uw eerste optreden achter deze katheder en
ik ga ervan uit dat het niet uw laatste zal zijn.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Tuinstra (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Er wordt veel gemopperd op politici, soms terecht
en soms onterecht, maar dit keer mag ik toch wel de kamerleden prijzen die
zich met dit wetsvoorstel hebben beziggehouden. Met een ongelooflijke ijver
en vasthoudendheid hebben zij zich met deze materie beziggehouden en gelukkig
hoef ik niet te zeggen: "een betere zaak waardig", want het gaat hier over
iets heel belangrijks, namelijk het verbeteren van de structuur van beroepsonderwijs
en volwasseneneducatie door deze onder te brengen in brede regionale opleidingscentra.
 
 Dit klinkt heel technisch, maar in werkelijkheid zien we hier een operationalisering
van veranderde en veranderende opvattingen rondom onderwijs en educatie van
de laatste twintig jaar. Het was immers lang taboe om onderwijs en arbeidsmarkt
te koppelen. Prestatiegerichtheid was ook een poosje uit, algemene vorming
stond hoog in het vaandel en volwasseneneducatie was vooral iets voor vrouwen
in achterstandssituaties, hoe belangrijk overigens ook. In het voorliggende
wetsvoorstel wordt met die ideeën afgerekend en soms terecht. In de praktijk
bleek de uitval groot en de arbeidsmarkt onbereikbaar. Tegelijkertijd kon
aan de vraag van het bedrijfsleven naar beroepskrachten niet worden voldaan.
We zijn iets pragmatischer geworden.
 
 De memorie van toelichting stelt, op blz. 22, als doel het tot stand komen
van een geheel aan gedifferentieerde onderwijsvoorzieningen op het terrein
van het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie dat beantwoordt aan de
maatschappelijke en individuele vraag naar beroepsonderwijs. Wat ik nu vooral
zo interessant aan dat zinnetje vind, is de volgorde: eerst de maatschappelijke
vraag en dan de individuele vraag. Ik ben geen futuroloog, maar het zou mij
niks verbazen als over twintig jaar deze volgorde weer omgekeerd is. Een kortere
werkweek en geen volledige werkgelegenheid brengen dat dan wellicht met zich
mee.
 
 Ik constateer deze slingerbewegingen, maar ik betreur ze niet. De maatschappij
is immers constant in beweging en het bestuur moet daarop inspelen. Dat doet
dit wetsvoorstel en wij steunen daarom de doelstelling. Maar, wat je wel hoopt,
is dat er niet te veel slachtoffers vallen onderweg. Vandaar dat wij gevraagd
hebben of de wel heel grote verscheidenheid aan doelgroepen geen belemmering
is. Wij denken dan met name aan de zwakke leerlinggroepen.
 
 De Tweede-Kamerfractie van D66 heeft bij monde van mevrouw Van Vliet in
de WEB positief gewaardeerd dat voor voortijdige schoolverlaters betere tijden
aan kunnen breken. In de loop van de behandeling in de Tweede Kamer en in
de schriftelijke behandeling in de Eerste Kamer lijkt de marktwerking verder
opgerukt. Wij delen de zorg van de Nederlandse katholieke schoolraad en de
Nederlandse protestantse schoolraad dat het erop lijkt alsof deze beleidsdoelstelling
is afgezwakt en nu tot wenselijkheid is gemaakt. Ook de docenten-basiseducatie
schrijven ons hierover zo'n goede brief – ook mevrouw Schoondergang
heeft erop gewezen – dat ik die brief wil citeren.
 
 "Er is een groep mensen in onze samenleving die geen of nauwelijks schoolopleiding
heeft gehad en de basiseducatie nodig heeft om zich het Nederlands eigen te
maken en te leren lezen en schrijven. Dat is voor de meesten een langzaam
en moeizaam proces. Bij de uitvoering van de nieuwe wet zal gekeken worden
naar rendement. De vraag is nu wat men onder rendement verstaat. Het zou zinnig
zijn voor deze "zwakke" groep dit rendement te formuleren in doelstellingen
van sociale redzaamheid. Het is te vrezen dat de doelstellingen vooral geformuleerd
gaan worden in de richting van vervolgopleidingen en geschiktheid voor de
arbeidsmarkt. Het is de vraag of deze mensen ooit zover zullen kunnen komen.
Wordt de kwaliteit van het onderwijs gedefinieerd in termen van "output criteria"
(zoals bijvoorbeeld doorstromingspercentage naar vervolgopleidingen), dan
zijn niet alleen cursisten met een geringe vooropleiding, maar ook andere
"zwakke" cursisten die een gering leerpotentieel hebben of in ongunstige persoonlijke
of sociale omstandigheden verkeren voor een instelling zeer ongunstig; ze
kosten relatief veel geld en tijd en maken minder vorderingen dan "betere"
cursisten, waardoor ze weinig bijdragen aan de "output". Aangezien
er geen wettelijk recht op onderwijs bestaat voor volwassenen, zullen instellingen
in verband met beperkte subsidiemogelijkheden wellicht ertoe gebracht worden
deze groep te laten vallen. Het zou wel heel wrang zijn als er een groep mensen
in deze samenleving verstoken blijft van de mogelijkheid om Nederlands te
leren en/of te leren lezen en schrijven, terwijl men aan de andere kant middels
inburgeringscontracten integratie van nieuwkomers wil bevorderen. In het belang
van de mensen zelf èn ook van de maatschappij lijkt het noodzakelijk
dat de educatie tot sociale redzaamheid ruim de tijd (en dus geld) gegeven
wordt. Een vraag hierbij is ongetwijfeld of de mensen die nog gealfabetiseerd
moeten worden, wel voldoende tijd gegeven wordt om een zekere mate van sociale
redzaamheid te kunnen bereiken. Voor vrouwen met kinderen zal de mogelijkheid
tot die educatie gegeven moeten worden op bereikbare plekken in hun buurt,
op tijden dat de kinderen naar school zijn. Het is wellicht zinnig te informeren
hoe bij de instellingen voor basiseducatie in den lande deze zaken geregeld
zijn en vooral ook geregeld zullen worden. Zijn de mogelijkheden tot educatie
gegarandeerd ook voor de groep die meer tijd nodig heeft? Het is de vraag
of de instellingen niet te veel afhankelijk worden van de subsidiegever, die
doorstroming naar de arbeidsmarkt voor ogen lijkt te hebben en of zij nog
voldoende aandacht (geld) zullen kunnen besteden aan de groep die in eerste
instantie enigszins sociaal redzaam wil worden."
 
 Voorzitter! Tot zover deze belangrijke brief die veel van de verontrusting
die in deze Kamer leeft, verwoordt. Kan de minister deze groep docenten en
ons geruststellen? Graag zou mijn fractie ook vernemen hoe de uitvoering is
voorzien van de in de Tweede Kamer aangenomen moties die handelen over deze
zwakke leerlingen.
 
 Voorzitter! Een interessante passage – ik zeg dit ter afronding
van mijn opmerkingen over de sociaal-politieke context van dit wetsvoorstel –
staat in de memorie van antwoord, paragraaf 4, over de toegankelijkheid van
het nieuwe stelsel: "Er zou een versnelling plaatsvinden in de gedachtenvorming
in het onderwijsveld inzake de toeleidende functie van de educatie. Deze functie
werd tot voor kort als ondergeschikt beschouwd aan de functies ten aanzien
van algemene maatschappelijke voorbereiding en ontwikkeling. Er tekent zich
thans een tendens af waarin deze verhouding omgedraaid wordt. Binnen de onderwijsprogramma's
heeft de toeleidende functie in korte tijd aanzienlijk meer aandacht gekregen".
Tot zover de memorie van antwoord, in een mijns inziens positieve toonzetting.
 
 Voorzitter! Hiermee komen wij precies uit bij het dilemma: enerzijds is
die doorstroming mooi, anderzijds vormen prestatie en hogere niveaugerichtheid
een bedreiging voor zwakkere broeders en zusters. Ook mijn voorgangers, de
heer Hofstede en mevrouw Schoondergang, hebben hierop gewezen. Mijn fractie
zou graag een beschouwing van de minister hierover horen.
 
 Mijn fractie heeft met betrekking tot de volwasseneneducatie ook zorgen
waar het gaat om de bestuurlijk gefuseerde instellingen. Komt de volwasseneneducatie
niet knel te zitten door de verplichte bestuursaanstelling, door het afschaffen
van bevoegdheden (één personeelsbestand met het MBO) en vooral
ook door het op lange termijn afschaffen van de afvloeiingssystematiek? De
medewerkers van deze toch betrekkelijk jonge onderwijstak van de volwasseneneducatie
hebben over het algemeen weinig dienstjaren. Het betreft hier heel vaak herintredende
vrouwen. Ligt hier niet een probleem en wat denkt de minister hieraan eventueel
te doen?
 
 Positief staat mijn fractie tegenover het betrokken zijn van het agrarisch
onderwijs bij de WEB. Deze tak van beroepsonderwijs is te lang in isolement
geweest. In mindere mate geldt dit isolement voor de verplegende en verzorgende
beroepen, maar de verbreding kan ook hier gunstig werken.
 
 Voorzitter! Bij de schriftelijke voorbereiding zijn enkele misverstanden
gerezen tussen deze Kamer en het departement. Wat mij betreft zijn ze uit
de wereld. "Niet nazeuren", zei mijn hooggeachte oud-collega Zeevalking altijd
als iemand toch die verleiding niet kon weerstaan. Wij zijn de minister dankbaar
voor de zeer uitvoerige nadere memorie van antwoord. In het bijzonder verheugen
wij ons over de duidelijkheid die geschapen is over de studiefinanciering,
beschikbaar in verband met erkende particuliere, niet door de overheid bekostigde
beroepsopleidingen. Wij achten de oplossing die de minister gekozen heeft,
aanvaardbaar. De keuzemogelijkheid voor de student wordt nu dus niet verkleind
maar gehandhaafd. Bovendien is mijn fractie van mening dat de meerdere kosten
gecompenseerd kunnen worden doordat het private onderwijs door zijn kleinschaligheid
soms een betere begeleiding biedt. De uitval is daardoor geringer. Volkomen
terecht worden hier wel eisen gesteld waar het gaat om kwaliteit, studielast
en aanwezigheidscontrole. Het verheugt mijn fractie zeer dat dit punt in deze
Kamer zo algemeen de aandacht heeft gekregen.
 
 Mijn fractie heeft bij de schriftelijke voorbereiding enkele technische
opmerkingen gemaakt over het karakter van een ontwikkelingswet, examencommissies
en evaluatie van vigerende wetgeving. Daarop hebben wij bevredigende antwoorden
ontvangen. Mijn collega's gaan, zo heb ik vernomen, nog nader op de bekostigings-
en kwalificatiestructuur in. Ik zal daar met belangstelling naar luisteren.
Ik wacht de reacties van de minister met vertrouwen af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jaarsma (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is verbazingwekkend hoe weinig publieke aandacht
de ingrijpende verandering in ons onderwijsstelsel waarvan wij vandaag het
wettelijke kader behandelen, heeft gekregen buiten de kring van direct betrokkenen.
Pas toen de Eerste Kamer een beetje moeilijk begon te doen over de memorie
van antwoord, leek de pers uit de dommel op te schrikken. En toen ging het
niet eens om de inhoud maar voornamelijk om een zich mogelijk ontwikkelende
rel. Ik moet zeggen dat mijn fractie deze gang van zaken in hoge mate betreurt.
 
 Voorzitter! De BVE-sector levert – ik citeer met instemming de brochure
"Alle talenten ontwikkelen" van het ministerie van OC&W – zeer belangrijke
bijdragen aan zowel het kwaliteitsniveau van de toekomstige beroepsbevolking,
en daarmee aan het innovatiepotentieel van de Nederlandse economie, als aan
de sociale cohesie in onze maatschappij: "niemand de deur uit zonder primaire startkwalificatie" als wenkend perspectief. De heer Hofstede
heeft al enige cijfers vermeld. Ik heb andere cijfers aan het papier toevertrouwd,
die nog hoger uitvallen. Echter, gezamenlijk zijn wij tot de conclusie gekomen
dat het om een buitengewoon belangrijke sector gaat. Wat hij niet noemde,
is het feit dat er ongeveer 4,5 mld. in deze onderwijssector omgaat. Daarmee
worden sommige bij ons levende twijfels in een bepaald licht geplaatst. Ik
heb die gegevens nodig om te verklaren waarom wij het noodzakelijk vinden
om heel nauwkeurig en op onderdelen zeer kritisch naar het voorliggende wetsvoorstel
te kijken. Ongeacht de verbetering van de BVE-sector die in dit wetsvoorstel
besloten ligt, achten wij het eerst en vooral noodzakelijk dat het voortbestaan
van deze onderwijssector op geen enkele wijze in de waagschaal wordt gesteld
en dat de bereikbaarheid en toegankelijkheid voor een ieder gegarandeerd zijn.
Wij vinden dat primair een overheidsverantwoordelijkheid en hanteren dit dan
ook als eerste ijkpunt voor de toetsing van dit wetsvoorstel.
 
 Het tweede toetsingspunt dat voor ons centraal staat, is de beoogde kwaliteit
van het produkt van de BVE-sector. Het geïntegreerde onderwijsaanbod
van educatie en beroepsopleidingen moet, zoals dat heet, onderwijs op maat
leveren. Dat onderwijs moet vervolgens maatwerk leveren voor de arbeidsmarkt
en het bedrijfsleven voorzien van gekwalificeerde vakmensen en aldus een bijdrage
leveren aan onze economische ontwikkeling. Maar dat onderwijs moet ook zorgen
voor de maatschappelijke integratie van groepen met een achterstand, door
ervoor te zorgen dat zo min mogelijk mensen uit het onderwijs vallen zonder
startkwalificatie.
 
 Wie naar de huidige rendementscijfers kijkt en bovendien onder ogen ziet
dat op dit moment nog 30% van de deelnemers uit het onderwijs stroomt zonder
primaire startkwalificatie, moet met mij vaststellen dat er nog buitengewoon
veel ruimte voor verbetering is. Nu geldt dat voor vele sectoren van de overheid
als producent van publieke diensten. Grosso modo blijft die nogal eens onder
de maat. Het valt mij op dat de term "maatwerk" tegenwoordig buitengewoon
hoog scoort op de top-tien van witwassers. Dat geldt ook voor termen als "kwaliteit"
en "kwaliteitszorg". Het meest opvallende is dat die termen meestal gepaard
gaan met het verleggen van de verantwoordelijkheden naar buiten de overheid,
alsof de oplossingen zo simpel zijn.
 
 Het gebruik van deze termen verplicht wat mij betreft tot iets, zeker
als de wetgever ze bezigt. Vandaar dat ik in de loop van mijn betoog de beoogde
kwaliteitsverhoging tegen het licht zal houden van de randvoorwaarden die
in dit wetsvoorstel worden gecreëerd. Daarbij gaat mijn fractie ervan
uit dat ook het bieden van een minimale kwaliteitsgarantie eveneens tot de
onvervreemdbare overheidsverantwoordelijkheid behoort.
 
 Beide ijkpunten, de garantie van beschikbaarheid en toegankelijkheid en
de garantie van een minimaal kwaliteitsniveau, zijn des te meer van gewicht
als wij kijken naar de nieuwe besturingsfilosofie en verantwoordelijkheidsverdeling.
Kern van het besturingsprincipe is de autonome instelling en een overheid
die stuurt op hoofdlijnen. Dat principe onderschrijven wij. Wie maatwerk vraagt,
zal ruimte moeten scheppen voor degenen die dat maatwerk moeten realiseren,
vooral als dat maatwerk door de overheid zelf kennelijk niet geleverd kan
worden. Het gaat ons echter om de grenzen van de autonomie, namelijk daar
waar het algemeen belang in het geding is. Daar houdt het afschuiven –
laat ik het neutraler formuleren: delegeren – van verantwoordelijkheden
op.
 
 Het gaat ons, omgekeerd, ook om de vraag of de autonome ruimte die de
overheid schept voor andere actoren, wel voldoende is om de opgave in de praktijk
te realiseren. Wij vinden het wat gemakkelijk om, zoals in de eerdergenoemde
brochure en in de nadere memorie van antwoord gebeurt, te vluchten in termen
als "bondgenotenstrategie". Bondgenoten zijn bondgenoten zolang de belangen
parallel lopen. Een beetje stabiel bondgenootschap veronderstelt ook een gelijkwaardigheid
van partners. De minister zal het mij niet euvel duiden als ik na vijf jaar
voorzitterschap van een RBA en met de nieuw Arbeidsvoorzieningswet op de plank
een beetje huiverig ben geworden voor experimenten die gebaseerd zijn op "wij
met z'n allen". Vroeger heette dat corporatisme. Als puntje bij paaltje komt,
is die gelijkwaardigheid er ten principale niet. De overheid betaalt en, zoals
de minister in de memorie van antwoord zelf zegt over de gemeentelijke overheden,
die bepaalt dus ook. Kaders met betrekking tot de grenzen van de autonomie
zijn dus wezenlijk. Win-winsituaties waarop dit wetsvoorstel mikt, zijn dus
alleen maar mogelijk als de rollen afgebakend zijn en de randvoorwaarden helder.
 
 Eén van de meest cruciale randvoorwaarden – en hiermee wordt
de heer Hofstede op zijn wenken bediend – de bekostigingssystematiek,
ontbreekt in dit wetsvoorstel. Het bevat slecht twee parameters voor de bekostiging
van de beroepsopleidingen, te weten: de instroom van deelnemers en het aantal
behaalde diploma's. Ofte wel: input en output. Op het eerste gezicht lijkt
dit een logische systematiek. Bij de invulling van de bekostigingssystematiek
kan bij de input dan een gewogen beoordeling en een financiële vertaling
plaatsvinden van onder andere de doelgroepen als uitdrukking van de overheidsverantwoordelijkheid
voor een rechtvaardige verdeling van kansen. Ik zou graag van de minister
vernemen of hij voornemens is, deze parameter in deze zin ook kwalitatief
te hanteren. Het gaat er dan niet alleen om de marktpositie van een ROC in
kwantitatieve zin te beoordelen, maar ook om de vertaling van de kwalitatieve
bijdrage van zo'n ROC aan de doelstelling "sociale cohesie" of "maatschappelijke
integratie" in financiële termen.
 
 Wat betreft de parameter "output" in termen van diploma's dachten wij
dat wij het begrepen hadden, maar in de nadere memorie van antwoord lezen
wij dat het streven om 30% uitval in vijf jaar te verminderen naar 15% "geen
juridisch en met sancties afdwingbaar gegeven is. Het cijfer zal dan ook geen
deel uitmaken van het bekostigingsmodel." Welke eisen stelt de overheid dan
wel? Of stellen wij à raison van 4,5 mld. helemaal geen eisen meer
en laten wij ons meedrijven op de stroom van, wat tegenwoordig ook zo in is,
het proces? Ik wil hier heel graag een precies antwoord op hebben, omdat het
gaat om één van de meest cruciale randvoorwaarden. Als nu niet
helder gemaakt kan worden wat precies wordt verstaan onder de in deze wettekst
opgenomen parameters, dan horen zij ook nu niet in het wetsvoorstel
thuis. Het is van tweeën één: of de minister maakt duidelijk
in hoeverre de artikelen 2.2.1 en 2.2.2 serieuze randvoorwaarden zijn, die
hem een sturingsinstrument verschaffen, of hij kan dat niet en dan is de wettekst
volstrekt prematuur en horen de parameters er niet in thuis. Het is duidelijk
dat wij in het laatste geval een probleem hebben.
 
 Ik wil alvast melden dat wij de term "diploma's" als output-parameter
zeer ongelukkig achten, omdat deze louter refereert aan bepaalde beroepsopleidingen.
Ik kan mij voorstellen dat de gewenste spreiding van deze opleidingen, waarop
ik straks nog terugkom bij de aanbod-infrastructuur, een verstorende factor
kan vormen bij de bekostigingssystematiek. Het lijkt mij dan ook op dit moment
prematuur om vast te houden aan het begrip "diploma". Bovendien kan dit criterium
voor de bekostiging tot risicomijdend gedrag van de instellingen bij de toelating
leiden en dus tot verscherpte selectie aan de poort, hetgeen mij, gezien de
maatschappelijke doelstelling, niet de bedoeling lijkt. Wij zouden het zeer
op prijs stellen als de minister in zijn antwoord de nodige ruimte creëert,
zodat het begrip "rendement" in de bekostigingssystematiek wat ruimer kan
worden geïnterpreteerd dan het wat enge begrip "diploma". Ik kom overigens
aan het eind van mijn betoog nog terug op de noodzaak bekostigingsparameters,
dus eisen die de rijksoverheid aan de BVE-sector stelt, verder te verbreden
en ook buiten het rendementsbegrip.
 
 Uit de schriftelijke gedachtenwisseling zal het de minister duidelijk
zijn dat wij de financiering van de educatie-opleidingen door de gemeenten
een minder gelukkige constructie vinden. Dat is niet omdat wij geen vertrouwen
hebben in de lokale overheden en ook niet omdat wij niet zouden kunnen inzien
dat de behoeften aan de verschillende soorten educatie ongelijk over het land
zijn gespreid, maar het is wel vanuit de beoogde integratie van beroepsonderwijs
en educatie. Deze wordt naar onze mening onnodig belemmerd door twee financieringsstromen
onder twee gescheiden regimes. Deze gescheiden financieringssystematiek zal
naar onze prognose een belangrijk obstakel gaan vormen in een verantwoorde
bedrijfsvoering van de instellingen en daarmee afbreuk doen aan de beoogde
autonomie. Instellingen zijn van jaar tot jaar afhankelijk van de financieringsstromen
en -stroompjes vanuit de verschillende gemeenten. En wie wil er dan nog gaan
investeren in leerroutes op maat, die bestaan uit een mix van educatie en
beroepsonderwijs? Waarom, zo vraag ik de minister, wel output-parameters voor
het beroepsonderwijs en niet voor de educatie? Als iedere gemeente die voor
zichzelf gaat bepalen, komt er immers van de samenhang niets terecht. Het
gaat de wetgever, de rijksoverheid, toch om een integraal wettelijk kader?
Ik begrijp overigens ook niets van de opmerking in de nadere memorie van antwoord
op pagina 16 van de getypte versie, waar staat: "Gemeenten zullen het output-element
minder zwaar laten wegen en andere wijzen van verantwoording hanteren" Hoezo?
Welke andere wijzen van verantwoording? Het gaat toch in de educatie-opleidingen
ook om rendement of niet? Ik wil daar graag enige uitleg over.
 
 Ik kom dan aan de beschikbaarheid en toegankelijkheid van de BVE-infrastructuur.
Mijn fractie hecht, zoals gezegd, hier zeer aan, omdat het gaat om een onderwijssector
die van cruciaal belang is voor een zeer grote groep jongeren en voor groepen
volwassenen die via de BVE-voorzieningen moeten integreren in deze samenleving
of wel zich een betere uitgangspositie verschaffen door lacunes in hun onderwijsloopbaan
alsnog bij te spijkeren. Dat is dus een essentieel verschil met bijvoorbeeld
het HBO of het wetenschappelijk onderwijs. De doelgroep van de BVE-sector
indiceert een zodanig aanbodstructuur, dat de voorzieningen voor deze groepen
bereikbaar zijn. Wij, dat wil zeggen: de wetgever, de minister en de volksvertegenwoordiging,
willen immers dat minder mensen zonder primaire startkwalificatie op de arbeidsmarkt
verschijnen. Wij willen immers dat deze onderwijssector bijdraagt aan sociale
cohesie? Welnu, dat verplicht dan tot het in stand houden van een aanbodinfrastructuur
die bereikbaar en toegankelijk is.
 
 Wie nu het landschap na invoering van de WEB overziet, constateert dat
er allerminst sprake is van een minimumgarantie op dit vlak. Het is al vrijheid
blijheid dat de klok slaat. Iedere ROC bepaalt voor zichzelf welke opleidingen
worden verzorgd en welke uitvoeringslocaties daarbij gelden. Er is geen enkele
verplichting. Blijkbaar is het vertrouwen van de minister in "de markt" zo
groot, dat hij verwacht dat alles vanzelf wel goed komt. Hij gaat er daarbij
aan voorbij, dat een van de belangrijkste randvoorwaarden, namelijk de bekostiging,
in zijn handen ligt. Zoals gezegd, kennen we van deze bekostiging de twee
parameters output en input. Ook de cruciale huisvestingsfinanciering is op
dit moment onbekend. Het wetsvoorstel dat de OKF-operatie moet regelen, zal
pas over enkele maanden bij de Tweede Kamer worden ingediend.
 
 Wij zijn allerminst overtuigd door het antwoord van de minister op onze
vraag met betrekking tot de fysieke bereikbaarheid. Er verandert niet zoveel,
zegt hij. Leerlingen in het MBO moeten nu ook al over grotere afstanden reizen,
omdat de opleidingen nu reeds in grote plaatsen zijn geconcentreerd. En de
gemeenten moeten met het oog op het algemeen belang maar zorgen voor een toegankelijke,
fysiek bereikbare infrastructuur voor de educatie.
 
 Voorzitter! Zo simpel is het natuurlijk niet. Door de ROC-vorming wordt
de fysieke aanbodinfrastructuur grofmaziger en in hoge mate afhankelijk van
bedrijfseconomische motieven van autonome instellingen. Daardoor is de kans
groot dat er wel degelijk iets verandert in de bereikbaarheid. De minister
heeft echter geen enkele mogelijkheid om de spreiding van de ROC's te beïnvloeden.
Hij bevestigt dat nog eens in de nadere memorie van antwoord. De ROC's kiezen
zelf welke beroepsopleidingen zij binnen de kwalificatiestructuur willen verzorgen.
Er is geen verplichting ten aanzien van het aanbod per uitvoeringslocatie.
Gemeenten kunnen instellingen waarmee zij een contractuele relatie hebben
weliswaar dwingen tot naleving van het contract, maar niet tot het in stand
houden van het educatieve aanbod op een bepaalde uitvoeringslocatie. Er is
dus, zo concludeer ik, geen enkele garantie voor een redelijk gespreide aanbodinfrastructuur,
waardoor de toegankelijkheid en bereikbaarheid van deze onderwijssector voor
een ieder, ongeacht zijn of haar woonplaats, gewaarborgd zou zijn. De
minister heeft daarvoor geen enkel instrument in handen.
 
 Dit nu, voorzitter, acht mijn fractie onacceptabel. Een dergelijke situatie
is strijdig met de doelstellingen van de wet. Zij is strijdig met het maatschappelijk
belang dat aan de BVE-sector moet worden gehecht. Opmerkelijk is dat de minister
wel instrumenten heeft om de groei in de hand te houden. Hij kan negatief
beslissen over bij het Centraal register aangemeld nieuw aanbod en hij kan
besluiten bestaand aanbod te beëindigen. Maar als het erom gaat bestaand
aanbod, dat uit bedrijfseconomische overwegingen dreigt te verdwijnen, in
stand te houden omdat eliminatie leidt tot onverantwoorde verschraling in
de regio, staat hij met lege handen. Wij vinden dat dat niet kan. Ook in dunbevolkte
gebieden in Nederland heeft men recht op een minimale aanbodinfrastructuur
in de BVE-sector. Dat kan onzes inziens niet geheel aan het particulier initiatief
en de marktwerking worden overgelaten.
 
 Voorzitter! Eigenlijk betreft het voorgaande een essentiële omissie
in de wet. Een minister die geen sturingsinstrument heeft om een minimale,
voor iedereen bereikbare aanbodinfrastructuur in stand te houden, kan ook
door het parlement niet ter verantwoording worden geroepen als de zaken fout
lopen. Hij kan dan slechts de handen ten hemel heffen, zeggen dat hij de optredende
effecten ook niet zo bedoeld heeft, maar ingrijpen kan hij niet. Ik verwacht
dat zo'n situatie uitloopt op de toezegging te zijner tijd de wet te zullen
repareren. Dan is het echter te laat, want dan is het kwaad al geschied.
 
 Eigenlijk, voorzitter, zou het voorgaande moeten leiden tot een novelle.
Daar is mijn fractie echter niet zo dol op, maar er moest wel iets bedacht
worden. Ik heb mij dus het hoofd gebroken over de next best-oplossing die
in ieder geval de overheidsverantwoordelijkheid voor de instandhouding van
een minimaal voorzieningenniveau in de BVE-sector herstelt. Ik wil de minister
de volgende variant voorleggen.
 
 Neem in de bekostigings-AMvB's op grond van de artikelen 2.2.1 en 2.3.1
een vangnetbepaling op die de mogelijkheid biedt om corrigerend op te treden
als onverhoopt de BVE-aanbodinfrastructuur "gaten" gaat vertonen, omdat uit
bedrijfseconomisch oogpunt onrendabele vestigingen dan wel opleidingen dreigen
te worden gesloten, waardoor de fysieke bereikbaarheid van het BVE-aanbod
in een regio onder een nader te bepalen minimum zakt. In zulke gevallen kunnen
vestigingen dan wel opleidingen in stand worden gehouden, ondanks het feit
dat ze onrendabel zijn. Het gaat ons daarbij nadrukkelijk om individuele gevallen
die ook individueel getoetst moeten worden. Bereikbaarheid heeft vele dimensies,
zoals de minister bij de uitleg van het begrip "redelijke afstand" in de nadere
memorie van antwoord ook al aangaf. Deze vangnetbepaling geeft dus geen rechten
aan de instellingen en zij kunnen op grond daarvan niet lichtvaardig met hun
bedrijfsvoering omgaan in de veronderstelling dat de overheid toch wel bijstuurt
en bijbetaalt. De vangnetbepaling verschaft de minister de mogelijkheid inhoud
te geven aan zijn taak om in het algemeen corrigerend op te treden ten aanzien
van de resultaten van de marktwerking. De vangnetbepaling geeft ten slotte
het parlement de mogelijkheid om de verantwoordelijke bewindspersoon ook werkelijk
ter verantwoording te roepen op dit onderdeel van zijn beleid.
 
 Wij vernemen graag de reactie van de minister op dit voorstel. Indien
met deze reactie onvoldoende tegemoet wordt gekomen aan onze wensen, zal ik
namens de overgrote meerderheid van deze Kamer een motie met de aangegeven
strekking indienen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik ben met mijn opmerkingen toe aan ons tweede
ijkpunt: de garantie van een minimaal kwaliteitsniveau dat naar onze mening
voorwerp van overheidszorg dient te zijn. De WEB bepaalt dat een instelling
een stelsel van kwaliteitszorg dient te hebben, maar niet hoe dat kwaliteitszorgsysteem
eruit moet zien. In een kwaliteitsverslag legt de instelling verantwoording
over de werking en de resultaten van dit kwaliteitszorgstelsel af. Ten slotte
is de instelling verantwoordelijk voor externe legitimering door een exameninstelling
van 51% van de deelkwalificaties van een kwalificatie beroepsonderwijs. Aan
deze exameninstellingen worden krachtens de wet kwaliteitseisen gesteld. De
examens van opleidingen educatie vallen voor een deel onder de verantwoordelijkheid
van de Staatsexamencommissie NTW, voor deel gelden voor de examens de examenregelingen
WVO en voor een deel zijn zij een verantwoordelijkheid van de instellingen,
terwijl er ook verantwoording moet worden afgelegd tegenover de financierende
gemeenten. Voorzitter! Twee of drie jaar geleden heb ik bij de behandeling
van, toen nog, Onderwijs en Wetenschappen met deze zelfde minister van gedachten
gewisseld over de vraag hoe je rendementsdoelstellingen als het ware zou kunnen
verzoenen met de doelstelling die wij destijds nog aanduidden met "gelijke
kansen". Ik kwam toen uit bij een kwaliteitsbeleid dat het intrigerend kader
zou moeten zijn, waarbinnen beide doelstellingen in kwaliteitsnormen geoperationaliseerd
zouden kunnen worden en op basis waarvan scholen zouden kunnen worden beoordeeld
op hun prestaties ten aanzien van beide kwaliteitsnormen. Gelet op de doelstellingen
van het voor ons liggende wetsvoorstel is er aanleiding om die discussie voort
te zetten.
 
 Kwaliteit is het leveren van een produkt waarmee de klanten tevreden zijn
en dat, als het even kan, tegen de laagst mogelijk kosten wordt voorgebracht.
Klanten van de nieuwe ROC's zijn de deelnemers, het bedrijfsleven, de gemeenten
en de rijksoverheid. De deelnemers krijgen in dit wetsvoorstel voor het eerst
een "positie" in de vorm van de privaatrechtelijke onderwijsovereenkomst tussen
deelnemer en instelling, hoewel er enige twijfel kan bestaan aan de waarde
van deze overeenkomst als het om educatie-opleidingen gaat. Het is echter
vooral jammer dat in artikel 8.1.3 niet wordt verwezen naar de kwaliteit van
het aanbod, maar dat daarin uitsluitend wordt geredeneerd in termen van "rechten
en plichten". Ik wil, via de minister, de BVE-procescoördinatie aanraden
om bij de ontwikkeling van modelovereenkomsten hier wel expliciet aandacht
aan te besteden. Kwaliteitszorg voor de deelnemers wordt dan tenminste iets
met vlees op de botten.
 
 De kwaliteitszorg voor het bedrijfsleven heeft vorm gekregen in de kwalificatiestructuur
beroepsonderwijs. Deze kwaliteitsnormen zijn eigenlijk de enige die goed houvast
geven. Voor de educatie ontbreekt de kwaliteitsnormering voor een groot deel.
Daarop kom ik straks nog even terug, maar ik zeg eerst iets
over de rol van de rijksoverheid.
 
 Welke eisen stelt de wetgever als klant aan de BVE-instellingen? Op het
eerste gezicht: weinig of geen. Straks, als het bekostigingssysteem er is,
worden eisen met betrekking tot de instroom van deelnemers gesteld en eisen
met betrekking tot het aantal behaalde diploma's. Dat zijn in feite de parameters
van de rendementsdoelstelling. En dat, voorzitter, lijkt me wat mager.
 
 De doelstellingen van dit wetsvoorstel duiden immers op veel meer. De
BVE-sector in de nieuwe constellatie dient maatwerk te leveren voor de arbeidsmarkt,
maar hij dient ook te zorgen voor maatschappelijke integratie van groepen
met een achterstand en hij dient ervoor te zorgen dat meer mensen dan nu met
een primaire startkwalificatie op de arbeidsmarkt verschijnen. Het lijkt er
dus op dat wij de oude discussie over rendementen en gelijke kansen weer te
pakken hebben.
 
 De WEB zoekt de synthese in maatwerk, maatwerk dat onder meer bereikt
moet worden door de integratie van beroepsonderwijs en educatie in één
verband. Wat mij betreft komen hier heldere kwaliteitsnormen uit voort, die
de overheid als klant dan ook dient te hanteren om te bepalen of zij tevreden
is over de prestaties van de instellingen of niet. Behalve uit de eerder genoemde
rendementsdoelstelling bestaan de normen onder meer uit: 
 
 
 - de aantallen
deelnemers uit – zo duid ik het gemakshalve maar even aan – achterstandsgroepen;
 
 
 - de mate waarin de instelling specifieke uit educatie en beroepsonderwijs
bestaande onderwijsroutes creëert voor deze groepen (het doorstroomcriterium);
 
 
 - de uitstroomresultaten van deze groepen, afgezet tegen de resultaten
van reguliere groepen.
 
 
 
 Het wetsvoorstel bepaalt slechts dat instellingen aan kwaliteitszorg moeten
doen. Mijn vraag is of de minister voornemens is, de instellingen af te rekenen
op deze punten, bijvoorbeeld door de bekostigingssystematiek er mede op toe
te snijden. Zo nee, wat is dan de betekenis van de centrale doelstellingen
in de wet? Mijn fractie meent dat hier een van de grenzen van de autonomie
aan de orde is. De overheid als klant van 4,5 mld. mag, nee, moet op grond
van de eigen doelstellingen dit soort kwaliteitseisen stellen.
 
 Ik stuit op een onvolkomenheid die ook al in de schriftelijke voorbereiding
aan de orde is geweest: de scheiding van beroepsonderwijs en educatie. Ik
heb al gezegd dat wij de aansturing en bekostiging van de educatie via de
gemeenten uit een oogpunt van integratie van beide en dus uit een oogpunt
van het realiseren van maatwerk op zijn zachtst gezegd onhandig vinden. Ik
vind het zo mogelijk nog veel onhandiger dat externe objectieve kwaliteitseisen
in de vorm van een landelijke kwalificatiestructuur wel voor het beroepsonderwijs
worden gesteld, maar niet voor de educatie-opleidingen. Zeker gezien de eerder
aangehaalde opmerking uit de nadere memorie van antwoord, dat de gemeenten
het output-element minder zwaar zullen laten wegen, is het gevaar groot dat
de educatie er maar zo'n beetje bij blijft hangen. Als de minister de doelstellingen
van deze wet serieus neemt, behoort een landelijke kwalificatiestructuur educatie
tot het gereedschap dat het mogelijk maakt de kwaliteit van de geleverde prestaties
van integraal aanbod te meten. Ik neem aan dat de minister wel wil weten wat
hij bij de BVE-instellingen koopt. In ieder geval wil mijn fractie dat wel
graag. Daarom dringen wij er met klem op aan, nu toe te zeggen dat de landelijke
kwalificatiestructuur educatie er ook komt.
 
 Voorzitter! Wij vinden het wetsvoorstel een belangrijke bijdrage aan de
vernieuwing en verbetering van ons onderwijsbestel. Wij hebben echter op een
drietal punten zeer grote moeite met de uitwerking. Het stemgedrag van mijn
fractie is in hoge mate afhankelijk van het antwoord van de minister. Dat
wachten wij dan ook met veel belangstelling af.
 
 
 
 
 
 De heer Veling (GPV):
 
 Voorzitter! Ik mag mede namens de fracties van de SGP en de RPF het woord
voeren. Het wetsvoorstel heeft in de Tweede Kamer brede steun gekregen. Dat
is verklaarbaar. Er is een aantal positieve elementen aan te wijzen. Het wetsvoorstel
biedt in het algemeen gesproken een werkbaar kader voor de structuur van de
BVE-sector. De beleidsdoelstellingen die de minister getuige de considerans
nastreeft, zijn te waarderen.
 
 Daar komt bij dat de minister in het overleg met het onderwijsveld, maar
ook in de behandeling in de Tweede Kamer actief gezocht heeft naar overbrugging
van tegenstellingen. Dat is uiteraard zeer te waarderen. Dit proces heeft
ertoe geleid dat vele partijen direct betrokkenen werden in de lotgevallen
van de wet. Ook onze geestverwanten in de Tweede Kamer hebben uiteindelijk
voor gestemd.
 
 Wij staan voor de taak, het geheel van het wetsvoorstel op enige afstand
te bezien. De vraag is dan of het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie
en daarmee het Nederlandse onderwijs in zijn geheel gebaat zijn bij de invoering
van de WEB. Naar onze mening is die vraag niet zo gemakkelijk positief te
beantwoorden. Terugkijkend moet worden geconstateerd dat er al vroeg in de
discussie over de toekomstige opzet van de BVE-sector op een bepaald punt
een verwisseling van doel en middel heeft plaatsgevonden. Een dubieus en omstreden
middel, de verplichte brede ROC-vorming, is op een zodanige manier inzet van
strijd geworden, dat het er soms op leek dat dit een doelstelling op zichzelf
was, inclusief concessies en compromissen. Daarbij is, zeker in de slotfase
van de behandeling in de Tweede Kamer, onvoldoende aandacht besteed aan de
merites van de gedwongen brede ROC-vorming zelf, voor de pro's en contra's
van de niet geringe schaalvergroting en voor de terugtredende rol van de rijksoverheid,
die daarmee annex is.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Ik vraag de heer Veling of hij hierbij het brede historische perspectief
wil meenemen. In de afgelopen vier jaar heeft de Tweede Kamer over de gedwongen
ROC-vorming gesproken. Dat is niet pas bij het wetsvoorstel gebeurd. Ik vraag
de heer Veling, zijn betoog zodanig in te richten dat hij hierop ingaat. Wat
is er specifiek nieuw aan de gedwongen ROC-vorming geweest?
 
 
 
 
 
 De heer Veling (GPV):
 
 Ik zet mijn stelling neer en zal haar in de loop van mijn betoog onderbouwen.
Ik ga daar nu liever niet improviserend op vooruitlopen. Ik denk dat ik de
minister kan overtuigen. 
 
 Ik zal nagaan hoe de discussie zich heeft ontwikkeld. Vervolgens zal ik
uiteenzetten waarom naar onze mening die sterke inzet op het middel van schaalvergroting
principieel bedenkelijk is, ook bezien vanuit de doelstellingen van de wet
zelf. Wellicht ten overvloede benadruk ik dat over de WEB veel positiefs te
melden is. De BVE-sector is complex en worstelt met problemen. De overzichtelijkheid
en de samenhang laten te wensen over. De kwalificatiestructuur kan beter.
Het rendement van veel beroepsopleidingen is te laag. Geen wonder dat allerwegen
gepleit is voor een wettelijk kader waarin de verschillende vormen van beroepsonderwijs
en volwasseneneducatie zich in onderlinge afstemming en samenwerking kunnen
ontwikkelen.
 
 De minister heeft zich sterk ingespannen om door overleg met betrokkenen
in het veld en met de Tweede Kamer – het is een heel lang proces geweest –
een benadering te vinden die voldoende steun kon krijgen. Het was een groot
karwei. De minister en zijn mensen verdienen waardering voor hun inzet. Op
een aantal punten was het niet moeilijk om steun te vinden. Een helderder
kwalificatiestructuur zou kwaliteitsverhogend kunnen werken. Opheffing van
belemmeringen voor eventueel vergaande vormen van samenwerking in het onderwijsveld
zou de samenhang kunnen versterken. Mede via de inzet van het procesmanagement
BVE kwam een proces van samenwerking en ROC-vorming op gang.
 
 Ik ga een hele tijd terug, verder dan de start van de WEB. De minister
kreeg op de aanvankelijke plannen voor een opzet twee soorten van kritiek,
die beide voortkwamen uit de overtuiging dat de ontwikkeling van het beroepsonderwijs
en de volwasseneneducatie in veel opzichten open is en moeilijk voorspelbaar.
Er is veel gaande. De ene criticus vond dat de regelgeving flexibeler moest
wezen, zodat de praktijk zich zou kunnen bewijzen. Dit kunnen wij de Onderwijsraad-insteek
noemen. De andere criticus pleitte voor een grotere terughoudendheid van de
overheid, zodat het veld zijn eigen boontjes zou kunnen doppen. Dit was de
opstelling die door de instellingen in het veld werd gekozen. De keuze is
van verstrekkende betekenis. De minister koos onder voorwaarden voor de richting
van de laatstgenoemde kritiek. Het is niet een tussenweg tussen beide vormen
van kritiek, maar een keuze in een bepaalde richting. De minister koos voor
een structuur waarbinnen instellingen verregaand vrij zijn om hun eigen koers
te zoeken, waarbinnen de zelfstandigheid van de actoren, met name de onderwijsinstellingen,
groot is en de bestuurlijke lasten binnen de instellingen verminderen.
 
 Hoe moet het dan verder gaan met de gewenste afstemming tussen beroepsonderwijs
en educatie, met de doelstelling om tot beter maatwerk te komen ten behoeve
van leerlingen en cursisten? Deze waarden konden moeilijk meer rechtstreeks
worden gerealiseerd. Immers, de overheid zou op grotere afstand gaan staan.
De waarden zouden moeten worden gerealiseerd door een structuureis, namelijk
het vormen van brede ROC's, die naar de verwachting van sommigen beter in
staat zullen zijn om maatwerk te leveren. Er werd gekozen voor het afzien
van veel inhoudelijke vereisten, bijvoorbeeld in een jaarlijks plan "Onderwijs
op maat", zoals dat later bepleit werd in een verworpen amendement van de
CDA- en SGP-fractie in de Tweede Kamer. Dit vroeg om compensatie in de vorm.
De maatwerkdoelstellingen van de wet moesten via een structuurvereiste veilig
gesteld worden.
 
 Hier ligt de kiem van de verschuiving van de verplichte brede ROC-vorming
van middel naar doel in dit wetsvoorstel. Ik zal dit dadelijk trachten aan
te tonen. Eerst wijs ik er nog op dat de keuze voor verplichte brede ROC-vorming
nog een ander motief heeft; het is niet alleen maar een middel dat de kwaliteit
beoogt te verbeteren. Het andere motief kwam echter minder prominent naar
voren. Dat is de wens van de rijksoverheid om het veld overzichtelijker te
maken: dus minder en grotere instellingen waaraan gemakkelijker financiële
risico's overgedragen kunnen worden. Mevrouw Schoondergang wees hier ook al
op. De minister verwoordt die combinatie van motieven zelf in de nadere memorie
van antwoord aan onze Kamer. In antwoord op een vraag van GroenLinks wijst
hij minder vergaande samenwerking dan fusie als volgt van de hand: "De noodzakelijke
eenheid in beleid en het ene aanspreekpunt voor de overheid worden op die
manier niet gecreëerd." Ik neem aan dat de noodzakelijke eenheid slaat
op de beoogde samenhang. Het ene aanspreekpunt voor de overheid is natuurlijk
voornamelijk een beheersmotief. Beide motieven hebben hierbij dus een rol
gespeeld, zij het dat het laatste wat minder prominent naar voren komt dan
het eerste.
 
 Voor de stelling dat de verplichte ROC-vorming in de discussie is verschoven
van middel naar doel, heb ik twee argumenten. Het eerste is gelegen in de
gedrevenheid waarmee de verplichte brede ROC-vorming wordt verdedigd in verhouding
tot de zeer magere onderwijskundige argumentatie. Toen in het eerste advies
van Mentink werd geconstateerd dat er spanning bestond tussen het toenmalige
wetsvoorstel en artikel 23 van de Grondwet, werden drie mogelijke uitwegen
gesuggereerd. De eerste twee hielden in dat de gedwongen ROC-vorming zou verdwijnen.
De derde hield in dat de structuureis, de vorming van ROC's, zou worden opgevat
als een deugdelijkheidseis in de zin van de Grondwet. De minister heeft toen
in reactie op dat advies overtuigd gekozen voor de derde optie. Deze sloot
aan, zo schreef hij, bij de bedoeling van de wet. Hij wees er net zelf op
dat dit geen verrassing was. Ik constateer echter dat de argumentatie voor
deze deugdelijkheidseis mager was en is. Het is maar de vraag of grote instellingen
met een zo uiteenlopend onderwijsaanbod als de brede ROC's beter in staat
zijn om maatwerk te leveren dan kleinere instellingen die tot verplichtende
afspraken komen.
 
 Schaalvergroting kan voordelen hebben, zeker in de beheerssfeer. De praktijk
van grote instellingen, zelfs van de toch ervaren klassieke instellingen als
universiteiten en hogescholen – ik denk ook aan de bestaande ROC's –
maakt echter allerminst duidelijk dat onderwijskundige voordelen, bijvoorbeeld
maatwerk voor de student/leerling, zijn gegarandeerd. Die zekerheid is er
absoluut niet. Bestuurlijk hebben grote instellingen vaak moeite om samenhang
te bewerkstelligen. Zeker waar er zulke grote inhoudelijke verschillen bestaan
als in de ROC's tussen beroepsonderwijs en volwasseneneducatie – ik
denk dan nog niet eens aan de bekostigings systematiek –
vraagt de gewenste samenwerking maatregelen binnen de instellingen die niet
minder vergen dan verplichtende coöperatie van zelfstandige instellingen.
De verwachting wordt uitgesproken dat grote instellingen tot 20.000 à
30.000 studenten beter in staat zouden zijn om dat maatwerk te garanderen
dan een overheid die in eisen en regels samenwerking tussen afzonderlijke
instellingen kan afdwingen. Waar berust die verwachting op? Daar komt nog
bij dat de rijksoverheid in de structuur van de wet weinig instrumenten heeft
om de ontwikkeling van maatwerk te bevorderen. Collega Jaarsma heeft, wat
dat betreft, nogal uitvoerig gewezen op de bekostigingsregelingen. Ik ben
nieuwsgierig naar de reactie van de minister op dat punt. Ik vind echter wel
dat bekostigingsregelingen, als doorgaat wat mevrouw Jaarsma allemaal wenst,
een geweldige hypotheek mee krijgen. Het is de vraag of het eigenlijk wel
netjes is om via bekostigingsregelingen bij nader inzien toch een dergelijke
vergaande sturing te realiseren. Ik constateer dat dit niet in overeenstemming
is met de opzet van de WEB. Mijn eerste reden is dus die sterke aandrang tot
schaalvergroting waarbij de onderwijskundige motivering sterk achterblijft.
 
 Dat het gaandeweg erop ging lijken dat de mate waarin ROC's breed zouden
zijn, het centrale thema was, wordt nog bevestigd door de afwijkingen die
de minister bereid was toe te staan om toch maar zoveel mogelijk van die breedte
gerealiseerd te krijgen. Opvallend is dat in de discussie daarover de achterliggende
doelstellingen van die breedte heel weinig expliciet aan de orde kwamen. Ik
noem een aantal voorbeelden. De systeemscheiding tussen agrarisch onderwijs
en de rest is van meet af aan aanvaard. Dat is blijkbaar een gegeven. Over
samenhang en maatwerk gesproken! Ook onvolledige ROC's krijgen op allerlei
manieren kansen. Wanneer ROC's zich ver over grenzen van RBA-gebieden gaan
uitstrekken, moet dat ook kunnen. Als instituutfusie een brug te ver is, is
besturenfusie ook voldoende. De laatste instelling van een bepaalde richting
behoudt haar bestaansrecht. Men zal begrijpen dat ik op zichzelf een zekere
waardering heb voor die soepele opstelling van de minister en voor de behandeling
van deze problematiek in de Tweede Kamer. Ik kan mij ook voorstellen dat onze
geestverwanten in de Tweede Kamer de WEB uiteindelijk hebben gesteund, mede
vanwege die soepele en open opstelling. Wij moeten echter toch constateren
dat deze soepelheid op zichzelf, vanuit het perspectief van de minister bezien,
afbreuk doet aan de geloofwaardigheid van de brede ROC als een zware en noodzakelijke
deugdelijkheidseis. Het lijkt erop dat de minister er toch niet van overtuigd
is dat de maatwerkdoelstelling van de WEB staat of valt met de bundeling van
het gehele BVE binnen instellingen.
 
 Als er inderdaad valt af te dingen op de noodzakelijkheid van brede ROC-vorming
als noodzakelijke eis van deugdelijkheid, dan komen de nadelen van de geforceerde
schaalvergroting en de afstandelijke overheid in een ander licht te staan.
Ik word dan kritischer en voel mij ook wat vrijer om daar vandaag uiting aan
te geven. Misschien moeten die bezwaren dan toch de doorslag geven. Ik wil
nu niet uitvoerig ingaan op de vraag naar de grondwettigheid van de WEB; die
discussie is al breed gevoerd. Ik wil alleen een reactie van de minister vragen
op het zogenaamde tweede advies van Mentink, uitgebracht op verzoek van De
Factoor, een school in Zwolle. Mentink adviseert om de kan-bepaling uit artikel
1.3.2-4 nader in te vullen. In artikel 7.4.8-3 zou grotere zekerheid voor
levensbeschouwelijke pluriformiteit geboden moeten worden.
 
 Ik ben – andere hebben dit ook al gezegd – niet zo onder de
indruk van de waarborgen voor instellingen die hun eigen identiteit willen
handhaven binnen een gefuseerde instelling. Het verschil tussen IGI en BGI
is minder groot dan het lijkt. Afzien van boetes wanneer wachtgelders niet
in aanmerking worden gebracht voor benoeming binnen één onderdeel
van de organisatie – die mogelijkheid is er – biedt niet veel
soelaas voor de instelling als geheel die de last van die wachtgelders mee
torst. Je zult dat als klein onderdeel bij je eigen bestuur moeten claimen;
dat ziet je al komen. Het zal geen boete geven, maar ondertussen blijven die
wachtgelders wel voor rekening van de school. Ik vind die tegemoetkoming dus
niet zo erg substantieel. Ik laat die dingen nu echter rusten. Vandaag wil
ik graag breder discussiëren over de waarde van schaalvergroting ter
realisering van onderwijskundige doeleinden. Die waarde, zo is mijn stelling,
moet niet worden overschat. De bestuurlijke problemen van brede ROC's zijn
groot. De gescheiden bekostigingskanalen voor beroepsonderwijs en educatie
scheppen nieuwe problemen. De noodzakelijke bedrijfseconomische invalshoek
van de instellingsbesturen kan gemakkelijk tot verschraling van het onderwijsaanbod
leiden. Niet voor niets laat het CPB zich bijzonder kritisch uit over de schaalvergroting
en niet alleen die in de BVE-sector.
 
 De structuureis voor de BVE-sector gaat gepaard met een sterke autonomievergroting
van de ROC's. Ik heb aangegeven dat die twee een koppel vormen. Die koppeling
is begrijpelijk, maar zij roept ook weer nieuwe vragen op. Is het goed dat
de rijksoverheid zich zozeer op afstand houdt, bijvoorbeeld als blijkt dat
het aanbod aan volwassenenonderwijs verschraalt of minder toegankelijk wordt?
Is het verstandig om ROC's volledige programmeervrijheid en op termijn ook
vrijheid van locatiekeuze te geven? Ik voorzie hier echt problemen. Er zijn
ook precedenten. Bijvoorbeeld in het HBO heeft de programmeervrijheid haar
grenzen gezien. Daardoor was de overheid genoodzaakt om hierop terug te komen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom tot een conclusie. Het voorgaande maakt
duidelijk dat wij sterke aarzelingen hebben over de WEB, niet zozeer als ordeningskader –
de WEB heeft zeker kwaliteiten – maar als beleidsinstrument. De WEB
wil iets bereiken en iets afdwingen; daar zitten onze grote aarzelingen. De
bevordering van ROC's is niet zo'n vanzelfsprekende waarde. En zeker zijn
er goede argumenten om te twijfelen aan de brede ROC-vorming als deugdelijkheidseis.
 
 Per saldo was de weg van de zogenaamde verplichtende samenwerking misschien
toch beter geweest met het oog op de gewenste samenhang in de BVE-sector.
Ik bekijk dat nu vanuit het perspectief van de doelstellingen van de WUB,
en dus vanuit dat van de minister. Dan zou de minister een instrument hebben
om deze samenhang inhoudelijk te bevorderen; hij zou eisen kunnen stellen
aan die samenwerking; er zouden minder schaalproblemen optreden en, niet onbelangrijk, er zouden minder uitzonderingen nodig zijn geweest.
En minder instellingen zouden hebben gekozen voor vluchtgedrag, bijvoorbeeld
door aansluiting te zoeken buiten de eigen regio. Begrijpelijk vluchtgedrag
in de huidige omstandigheden, maar niet ten voordele van de doelstellingen
van de minister.
 
 Mijnheer de voorzitter! Met veel belangstelling wacht ik het antwoord
van de minister af.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik geef het woord aan de heer De Jager, die eveneens zijn maiden-speech
uitspreekt. Wij hebben er vandaag vijf!
 
 
 
 
 
 De heer De Jager (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Morgen, 25 oktober, is het twee jaar geleden dat
het toen zittende kabinet van de Tweede Kamer goedkeuring gekregen heeft voor
de beleidsdoelstelling, dat het kabinetsbeleid zich richt op de totstandkoming
van circa 50 regionale opleidingencentra (ROC's).
 
 In de door de minister gezonden instellingsbrief aan de Raad van advies –
beter gezegd: de Adviescommissie BVE-procescoördinatie – stelt
hij: "ROC-vorming is een complex proces. Dit niet alleen vanwege het feit
dat sprake is van verdere schaalvergroting en een inzet tot verdere kwaliteitsverbetering
van hetgeen de BVE-sector oplevert, maar vooral ook omdat er sprake is van
een proces, waarbij meerdere actoren betrokken zijn, respectievelijk belang
hebben. In dit verband noem ik de lokale en regionale besturen, alsmede sociale
partners, besturenorganisaties, belangenorganisaties, alsmede de instellingen
zelf. Het zal u duidelijk zijn, dat voor het welslagen van dit proces de inzet
van velen noodzakelijk is".
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is de VVD-fractie volstrekt duidelijk dat
de ROC-vorming een complex proces is. Uit de beantwoording van de vragen naar
aanleiding van het voorlopig verslag is ook wel duidelijk geworden, dat ook
de minister nog moeite heeft de goede antwoorden te vinden. Maar ook is duidelijk,
dat de minister bij de beantwoording naar aanleiding van het nader voorlopig
verslag dit volledig heeft goedgemaakt. Bij de les blijven is in zo'n moeilijk
proces uitermate belangrijk. Zeker de minister moet zich dat realiseren. Mijn
fractie is de minister erkentelijk voor het snel realiseren van een wetswijziging,
die tot resultaat heeft, dat studenten van het particuliere onderwijs, wat
de studiefinanciering betreft, weer gelijk worden gesteld aan studenten van
gesubsidieerde instellingen.
 
 Namens de VVD-fractie wil ik nog een aantal vragen aan de minister stellen,
en een aantal opmerkingen maken.
 
 1. Een eerste zorgpunt van onze fractie is de basiseducatie. Voor instellingen
is er de aparte financiering via contracten met gemeenten. Voor cursisten
is er de bereikbaarheid. Voor cursisten die op de basiseducatie zijn aangewezen
is er het risico, dat er vanuit de ROC's onvoldoende belangstelling voor hen
bestaat. Het hanteren van begrippen als rendement en dergelijke is voor deze
groep van cursisten ongepast. Juist voor alfabetisering en inburgeringscontracten
is het van groot belang, ruimte te laten voor leren in eigen tempo. Behoefte
aan een snel doorstroompad hebben zij vaak niet. Voor deze groep mensen, vaak
vrouwen, moeten deze mogelijkheden er blijven. Net nu het besef breed ingang
vindt, dat iedereen een aantal fundamentele basisvaardigheden moet beheersen,
zoals het Nederlands, is het noodzakelijk, deze ontwikkeling een kans te geven.
De VVD-fractie staat er dan ook op dat de minister de vinger aan de pols houdt
en maatregelen treft indien de groep, die aangewezen is op basiseducatie,
niet met voldoende resultaten kan deelnemen door het hanteren van te strakke
regels van gemeenten en ROC's. Juist bij deze groep dienen we de eerder genoemde
begrippen minder strak te hanteren.
 
 2. In de Tweede Kamer is een motie aangenomen, van de heren Van Gelder
en Cornielje, over de relaties met de RBA's. Gezien het grote belang hiervan
zou ik de minister willen vragen hoe het hiermee staat. Onze fractie hecht
er zeer aan, dat ook de onderwijsactiviteiten van de RBA's bij dit proces
worden betrokken, en wel nu, en niet later. Fusieprocessen moeten elkaar niet
steeds opvolgen.
 
 3. Over de bekostiging is veel onrust in het veld. De VVD-fractie dringt
er bij de minister op aan, zo spoedig mogelijk met een hoofdlijnennotitie
uit te komen, zodat het veld weet waar het naar toe gaat. De VVD-fractie heeft
veel moeite met de gekozen procedure: eerst de wet aannemen en daarna de bekostiging
regelen. Met veel moeite kunnen wij akkoord gaan met deze volgorde, dankzij
de toezegging van de minister de AMvB voor te hangen aan de Tweede en de Eerste
Kamer.
 
 4. Zijn regionale opleidingencentra wel regionaal genoeg? De bedoeling
van de wet is toch dat er opleidingencentra komen die misschien dan niet één
RBA-gebied, maar ten minste toch een aaneengesloten gebied bestrijken? Nu
dreigt daar inbreuk op gemaakt te worden door het ontlopen van verantwoordelijkheden
van besturen om met scholen in de eigen regio tot zaken te komen. Het kan
toch niet zo zijn, dat er in provincie X de hoofdvestiging is, en in de provincies
Y en Z een aantal uitvoeringslocaties bestaan, om maar te voldoen aan de voldoende
breedheid van het ROC? Beter is, bij voldoende omvang, tijdelijk de breedheid
terzijde te stellen, dan om dit soort constructies toe te staan. Bemiddeling
en persoonlijke inzet van de minister kunnen nog veel problemen voorkomen.
Is de minister bereid, indien hij het eens is met onze zienswijze, te proberen
dit soort constructies te voorkomen?
 
 5. Uit de beantwoording van de vragen over de personele invulling blijkt,
dat er extra middelen ter beschikking zullen komen voor bijscholing en andere
hulp. Vooral de directies krijgen het zwaar te verduren; zij worden gesteld
voor ingewikkelde financieringsvraagstukken en voor gevoelige personeelsproblemen,
zeker in de overgangsfase. Aan de inrichting van de administraties en het
financieel management worden zware eisen gesteld. Vooral in de overgangsfase
vallen er vele slachtoffers. Dat is wel gebleken bij andere grote reorganisatieprocessen.
Het is juist daarom, dat wij aandringen op een zorgvuldig implementatietraject.
 
 6. Het HAVO/MBO en het VHBO worden afgebouwd. Beter is te spreken over
ombouwen. De verworvenheden van het HAVO/MBO en het VHBO dienen te worden
gebruikt voor de verdere doorstroming van studenten. Aan de Tweede Kamer is
hierover een notitie toegezegd, hoe daarmee om te gaan. Is dat nog steeds
de bedoeling van de minister? 
 
 7. Vele vragen bereiken de fractie vanuit het veld over het onderscheid
tussen IGI en BGI. De volgende vragen worden ons voorgelegd. 
 
 
 a.
Is er eigenlijk nog wel verschil tussen een IGI en een BGI?
 
 
 b. Is
het zo dat in beide gevallen de instelling één college van bestuur
of één centrale directie heeft, en dat sprake is van één
personeelsbeleid? Hoe zit het dan met de uitleg van artikel 1.3.2. over het
samenwerken van twee of meer instellingen in een samenwerkingsverband? De
uitleg die vanuit het veld komt, is als volgt. Men kan separate instellingen
onder één bevoegd gezag brengen, volgens het BGI-model. Men
heeft dan niet met één instelling te maken, maar met meerdere
instellingen, en dus is er ook de mogelijkheid van meerdere colleges van bestuur
en dergelijke. Graag zou onze fractie de minister willen vragen, dit nog eens
nader toe te lichten.
 
 
 
 8. Veel is er gezegd over het draagvlak van deze wet. Volgens velen heeft
deze wet onvoldoende draagvlak. De minister heeft op vragen daarover geantwoord,
dat het draagvlak is toegenomen, en dat het nog steeds toeneemt. Op zichzelf
is de conclusie van de minister wel te volgen. Immers, vele fusieprocessen
zijn al rond, de Tweede Kamer heeft de wet aanvaard, maar toch. Het veld is
al vier jaar onder druk van dit proces gezet. Scholen willen niet achter het
net vissen, dus zoeken ze partners. Brochures worden door het ministerie uitgebracht
alsof alles al vaststaat en alsof dit de enige wijsheid is. Procescoördinatie
en een adviesraad worden al opgestart, voordat de Eerste Kamer zich kan uitspreken.
Onze fractie heeft de vele reacties uit het veld toch ook gezien als signalen
dat er nog vele zaken onduidelijk zijn. Om het draagvlak te vergroten, lijkt
het de VVD-fractie verstandig sterk te sturen op de inhoudelijke veranderingen
binnen deze vorm van onderwijs, waarbij vele positieve mogelijkheden worden
neergelegd voor degenen die dit moeten doen, namelijk de docenten. Ik denk
dan ook aan bijscholingsmogelijkheden en verbetering van de salarispositie.
De docenten zijn het hart van deze verandering, en het lijkt er nu meer op
dat uitsluitend gestuurd wordt op schaalvergroting, bestuurlijke verantwoordelijkheden
en dergelijke.
 
 9. De kwalificatiestructuur is zeer belangrijk. De minister is in zijn
beantwoording uitvoerig en duidelijk geweest. Er blijft nog wel een vraag
over. Die betreft de volwasseneneducatie. Op dat punt is nog sprake van onvoldoende
samenhang. Er wordt gesproken over afstemming op het beroepsonderwijs. Hierover
is onrust in het VE-veld ontstaan. Kan er binnenkort meer duidelijkheid komen?
 
 Voorzitter! Ik kom aan het eind van mijn betoog. De VVD-fractie had en
heeft grote moeite met dit wetsvoorstel. De minister heeft een belangrijke
toezegging gedaan ten aanzien van de studiefinanciering, maar er blijven nog
vele vragen open. Wij wachten dan ook met belangstelling op het antwoord van
de minister.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dank u wel. Ik wens ook u geluk met uw maiden-speech. U brengt een grote
ervaring mee op het gebied van het onderwijs, wat betreft de praktijk, het
beleid, plaatselijk, landelijk, hier, maar ook op de Nederlandse Antillen
en op Aruba, heb ik gelezen. U had ook al vrij vroeg belangstelling voor de
politiek, als lid van de gemeenteraad van Borssele en van verschillende VVD-afdelingen,
allemaal in de jaren zestig en zeventig, die voor een gedeelte nog steeds
de discussie beheersen. Zoals uit deze maiden-speech blijkt, zijn de jaren
tachtig en negentig ook niet aan u voorbijgegaan. U was puntig en duidelijk,
waarschijnlijk ook tot groot genoegen van de ambtenaren die de antwoorden
op uw vragen voorbereiden.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-3-51-66.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl