Noot 3: een uiteenzetting van de ChristenUnie over 'koude uitsluiting' in het kader van een studie over alimentatie
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2001-2002
 34
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Noot 1 (zie blz. 2501)
 De commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven heeft de eer het
volgende te rapporteren.
 In handen van de commissie is gesteld, behalve de geloofsbrief van mevrouw
G.A. Verbeet te Amsterdam, de volgende missive van de voorzitter van het Centraal
Stembureau voor de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal:
 een afschrift van zijn besluit van 11 december 2001, waarbij in de vacature
ontstaan door het ontslag van de heer R. van Gijzel te 's-Gravenhage, wordt
benoemd verklaard tot lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal mevrouw
G.A. Verbeet te Amsterdam.
 Uit de bij de geloofsbrief gevoegde stukken blijkt, dat zij de vereiste
leeftijd heeft bereikt. Voorts blijkt uit een verklaring van de benoemde,
dat zij geen betrekkingen bekleedt welke onverenigbaar zijn met het lidmaatschap
der Kamer, terwijl aan de commissie ten aanzien van haar niet is gebleken
van enige omstandigheid welke haar Nederlanderschap in twijfel zou moeten
doen trekken, noch van enige omstandigheid, ten gevolge waarvan zij op grond
van artikel 54 der Grondwet van het kiesrecht ontzet zou zijn.
 De commissie stelt derhalve voor als lid der Kamer toe te laten, nadat
zij de bij de wet van 27 februari 1992, Stb. 120, voorgeschreven verklaringen
en beloften zal hebben afgelegd, mevrouw G.A. Verbeet te Amsterdam.
 
 
 
 Noot 2 (zie blz. 2526)
 ILLEGALE ARBEID BESTRIJDEN
 10 punten om de werking van de arbeidsmarkt te verbeteren
en illegale arbeid te voorkomen en te bestrijden
 CDA-Tweede Kamerfractie, december 2001
 Het welvarende Westen wordt geconfronteerd met groeiende migratiestromen
van mensen die huis en haard verlaten hebben, veelal vanwege slechte financiële
of sociaal-economische omstandigheden. Deze groep migranten komt via de asielprocedure
of met een tewerkstellingsvergunning ons land binnen, maar ook via illegale
wegen. Ons land kent daardoor een groot aantal illegaal verblijvende mensen.
Malafide bemiddelingsbureaus maken hiervan gebruik door illegaal verblijvenden
als arbeidskracht aan te bieden aan werkgevers die te maken hebben met personeelstekorten.
 Illegale arbeid is een lang bestaand en complex probleem. Ondanks tal
van overheidsmaatregelen ter bestrijding ervan, neemt de omvang eerder toe
dan af. Ook bemiddeling van illegale arbeidskrachten door malafide uitzendbureaus
en loonbedrijven is sterk gegroeid.
 Om hoeveel banen en mensen gaat het?
 De omvang van illegale arbeid is aanzienlijk: naar schatting tussen de
35 000 en 50 000 arbeidsjaren of volledige banen worden vooral ingevuld
door illegaal in Nederland verblijvende personen. Daarnaast wordt een groot
deel vervuld door tijdelijke arbeidsmigranten. Het resterende deel wordt onder
meer door asielzoekers ingevuld.
 In Nederland verblijven naar schatting 50 000 tot 100 000 illegalen
die ook illegaal werkzaam zijn. De meesten zijn afkomstig uit Turkije, Marokko,
andere Afrikaanse landen en Oost-Europa.
 Waarom illegale arbeid? Motieven voor illegale tewerkstelling
 De tewerkstelling van illegalen wordt vooral verklaard uit het tekort
aan legaal personeel. Dit tekort valt onder meer te verklaren vanuit het teruglopende
aanbod van «traditionele» arbeids-/hulp-/invalkrachten als scholieren
en vrouwen, voor met name het opvangen van de seizoenspieken. Daarnaast zien
werkgevers zich vanwege de scherpe prijsconcurrentie (ook vanuit het buitenland)
aangewezen op zo goedkoop mogelijke arbeidskrachten. Voor een gedeelte bieden
deze arbeidskrachten zichzelf aan, maar ook (malafide) loonbedrijven en uitzendbureaus
bieden personeel «onder de prijs» aan. Illegalen veelal werken
veelal voor 10 á 15 gulden en soms zelfs voor 5 tot 8 gulden per uur,
in plaats van voor het normale uurloon van circa 35 gulden. Werkgevers kunnen
tenslotte in de huidige situatie op eenvoudige wijze illegale arbeidskrachten
werven. De pakkans is laag en dat geldt ook voor de strafmaat voor illegale
tewerkstelling, en de op basis daarvan opgelegde boetes en ontnemingsvorderingen.
 
 Voor illegalen zelf zijn de verdiensten het belangrijkste motief –
die liggen nog altijd fors hoger dan de inkomsten die men in het eigen land
kan verwerven. Op hun beurt is het eenvoudig om op illegale wijze aan werk
te komen. Er bestaan vele vormen van identiteitsfraude; onder andere het werken
met valse paspoorten en /of «geleende» en «dubbele»
sofi-nummers.
 Illegale tewerkstelling onacceptabel
 Illegale tewerkstelling is wat het CDA betreftonacceptabel, en wel om de volgende redenen:
 – Er bestaat nog altijd een grote arbeidsreserve van legale werkzoekenden.
Werkzoekenden in Nederland (en de EER) worden door illegale arbeid belemmerd
in het vinden van werk. Dat is niet alleen vanuit sociaal oogpunt voor de
werkzoekenden onwenselijk, maar ook vanuit economisch perspectief.
 – De Nederlandse samenleving wordt fors benadeeld door de gederfde
belasting- en premie-inkomsten.
 – Illegale tewerkstelling leidt binnen een sector tot oneerlijke
concurrentieverhoudingen. Bedrijven die zich wel aan de regels houden (de
meerderheid) zijn hiervan de dupe.
 – Wanneer binnen een bepaalde sector veel illegale arbeid plaatsvindt,
is dat niet goed voor het imago die sector. Werken in de betreffende sector
wordt daardoor minder aantrekkelijk.
 – Een ruime «arbeidsmarkt» voor illegale tewerkstelling
leidt tot een aanzuigende werking op nieuwe illegale migranten.
 – Minstens zo belangrijk: de leef- en werkomstandigheden van de
illegale arbeidskrachten zelf zijn in de regel slecht. Net als de arbeidsomstandigheden
en arbeidstijden voldoen deze niet aan de Nederlandse normen. Deze sociale
uitbuiting, die ook voortkomt uit het zeer lage loon (ver beneden het minimum),
is onacceptabel.
 Al veel is gebeurd, maar niet genoeg
 Om illegale arbeid tegen te gaan en legale tewerkstelling te bevorderen,
zijn in het verleden tal van maatregelen genomen op het gebied van wet- en regelgeving en versterking van bij de uitvoering daarvan betrokken
organisaties en instanties. Er is echter meer nodig. In een drietrapsraket
ziet die andere aanpak er als volgt uit:
 
 – Allereerst is verbetering en stroomlijning gewenst inzake afstemming van vraag en aanbod van (seizoens-)arbeidskrachten
en de daarmee samenhangende regelgeving, procedures en voorwaarden (onder
andere van de WAV). Zie ook bijlage pag. 19.
 – Preventie en voorlichting moeten verbeterd
worden.
 – En als sluitstuk versterking van de handhaving. De huidige maatregelen op het gebied van opsporing en bestraffing
zijn onvoldoende om ondernemers te weerhouden van een bewuste, op financieel-economische
gronden gebaseerde keuze voor illegale tewerkstelling. De bestaande handhavingsmaatregelen
blijken door capaciteitstekorten in de uitvoering veelal onvoldoende te kunnen
worden toegepast. Gezien de groeiende omvang van illegale tewerkstelling is
naast aanscherping van handhavingsmaatregelen dus ook capaciteitsuitbreiding
gewenst.
 
 De volgorde in de voorstellen is niet willekeurig. Aanbodvergroting en
het nemen van de eigen verantwoordelijkheid gaan vooraf aan versterking van
de handhaving.
 Tien CDA-voorstellen
 1. Aanpakken tekorten seizoensarbeid door inzet langdurige
werklozen en nieuwkomers. Daartoe moeten de zgn. «REA-gelden»
voor de reïntegratie van arbeidsgehandicapten per sector ingezet kunnen
worden voor seizoensarbeid. Nieuwkomers dienen actief te worden bemiddeld
voor seizoens- en piekgebonden arbeid. Op deze wijze kunnen zij «duaal
inburgeren» (werken en leren van de Nederlandse taal). Door deze maatregelen
kan de huidige arbeidsreserve beter worden ingezet.
 
 2. Sneller toekennen tewerkstellingsvergunningen:
in de huidige situatie is nog te veel sprake van onnodige vertraging en overmatige
bureaucratie. De uitvoering van de Wet Arbeid Vreemdelingen (WAV) moet beter
en sneller: vergunningen moeten we op de meest korte termijn kunnen verstrekken.
In geval van calamiteiten moet gegarandeerd binnen enkele dagen een tewerkstellingsvergunning
worden afgegeven.
 
 3. Seizoensarbeid aantrekkelijker maken: verschillende
periodes moeten aan elkaar kunnen worden gekoppeld. Door deze overbrugging
kan seizoensarbeid financieel én wat de arbeidsvoorwaarden betreft
aantrekkelijker worden voor potentiële werknemers. Ook kan op deze manier
de inzet van het huidige personeel worden gemaximaliseerd en kan de kwaliteit
van het aanbod versterkt worden. De overheid moet hiervoor de juiste randvoorwaarden
scheppen, samen met de Uitvoeringsinstanties en uitzendbureaus.
 
 4. Uitzendbureaus moeten in ruimere mate van de regeling
voor gelegenheidsarbeid (GELA-regeling) gebruik kunnen maken. Dit
versterkt de concurrentiepositie van bonafide bemiddelaars.
 
 5. Fraude met sofi-nummers krachtig bestrijden:Aanvragers
van een sofi-nummer moeten worden verplicht bij de aanvraag hun paspoort of
identiteitsbewijs te tonen. Sofi-nummers moeten via een vast uitgiftepunt
bij het ministerie van Financiën worden verstrekt. Het huidige sofi-nummerbestand
moet hoognodig met spoed worden opgeschoond en fraudevrij gemaakt.
 
 6. Controleren identiteit beter mogelijk maken:
op het centrale checkpunt voor snelle verificatie van identiteits- en verblijfsdocumenten
moet ook door ondernemers en uitzendbureaus dagelijks een beroep kunnen worden
gedaan.
 
 7. Versterking van de ketenaansprakelijkheid.
Elke ketenpartner, van producent tot consument, moet voldoende inzicht hebben
in de keten. Dit draagt bij aan het besef van maatschappelijk verantwoord
ondernemen. De Arbeidsinspectie moet hier een controlerende rol vervullen
en wordt daarom uitgebreid. Een keurmerk kan hierin een rol spelen. Voor het
realiseren van deze langetermijnoptie hebben brancheorganisaties, consumentenorganisaties
en vakbonden een verantwoordelijkheid.
 
 8. Hardere aanpak malafide werkgevers en uitzendbureaus:pakkans, strafmaat en strafoplegging voor betrapte malafide werkgevers
moeten omhoog. Dit willen wij bereiken door onder anderen meer gezamenlijke
acties waarbij instellingen als Arbeidsinspectie, Belastingdienst en interventieteams
samenwerken, en verder hogere boetes en – bij recidive – het overgegaan
tot het opleggen van gevangenisstraf.
 
 9. Onderzoek naar mogelijkheden om kosten van bewaring
en uitzetting van illegalen te verhalen op malafide werkgevers en malafide
bemiddelaars: wie mensen illegaal tewerkstelt, moet daarvoor de maatschappelijke
kosten betalen.
 
 10. lllegaal verblijf moet strafbaar worden.
 Illegale arbeid bestrijden
 Voorstellen om de werking van de arbeidsmarkt te verbeteren
en illegale arbeid te voorkomen en te bestrijden
 
 CDA-Tweede Kamerfractie, December 2001
 
 1. Inleiding
 Illegaal verblijf is steeds groter wordend probleem in Nederland. In combinatie
met personeelstekorten en een groeiend aanbod van malafide bemiddelingsbedrijven
leidt het een groei van illegale arbeid. Ondanks tot dusver genomen maatregelen
blijkt illegale arbeid met name in bepaalde sectoren nog altijd op ruime schaal
voor te komen. Om illegale arbeid en illegale arbeidsbemiddeling beter te
bestrijden, zijn aanvullende maatregelen gewenst. Deze moeten betrekking hebben
op de drietrapsraket: aanbodstimulering, preventie en handhaving. Daartoe
worden in deze notitie voorstellen gedaan.
 
 In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de motieven waarom het CDA illegale arbeid
wil bestrijden.
 Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 een algemene probleemschets gegeven van
o.a. aard en omvang van de problematiek. En tot slot gaat hoofdstuk 4 over
de CDA-voorstellen om middels nieuwe maatregelen illegale arbeid terug te
dringen. In bijlage 1 wordt een opsomming gegeven van de maatregelen die tot nu toe door het kabinet / de overheid zijn genomen. De notitie is
tot stand gekomen in samenwerking met de Algemene Bond van Uitzendorganisaties
(ABU) en de Land en Tuinbouworganisatie (LTO).
 
 
 Gerda Verburg
 
 
 Woordvoerder Arbeidsmarktbeleid
 
 2. Illegale arbeid bestrijden
 De grote welvaartsverschillen die migratiestromen op gang brengen zijn
onrechtvaardig. De internationale gemeenschap draagt een grote verantwoordelijkheid
voor het opheffen van deze verschillen. Er moet worden gewerkt aan structurele
oplossingen voor het ontstaan van migratiestromen.
 
 Voor de toegang tot Nederland en de Nederlandse arbeidsmarkt kennen we
verschillende regelingen. Door het tekortschieten hiervan en van de handhaving
(zie bijlage 1) ontstaan mogelijkheden voor illegaal verblijf in ons land.
Illegaliteit is niet acceptabel om een aantal redenen. Het leidt vaak tot
zwerfgedrag van mensen. Het brengt risico's met zich voor de volksgezondheid.
Voor de burger kan het leiden tot overlast en criminaliteit van mensen die
in de marge van de samenleving moeten proberen hun hoofd boven water te houden.
Door het tekortschietend beleid ontstaan op lokaal niveau morele dilemma's
bij uitvoerders en lokale bestuurders. Op grond van gemeentelijke zorgplicht
zien deze zich genoodzaakt tot het creëren van noodvoorzieningen voor
mensen die op straat zwerven. De op 1 juli 1998 in werking getreden Koppelingswet
heeft als doel illegaal verblijf tegen te gaan door aan vreemdelingen die
geen vergunning tot verblijf hebben, geen aanspraak te laten maken op door
de overheid verstrekte voorzieningen. Voor de geloofwaardigheid en houdbaarheid
van ons asiel- en vreemdelingenbeleid is het een essentiële en principiële
zaak dat aan mensen die hier niet mogen blijven, geen overheidsvoorzieningen
worden verstrekt.
 
 Illegale tewerkstelling is wat het CDA betreft onacceptabel. Allereerst
belemmert illegale arbeid mensen die in Nederland (en de EER) legaal naar
werk zoeken, om dit ook te vinden. Dat is vanuit niet alleen vanuit sociaal
maar ook vanuit economisch perspectief voor de werkzoekenden onwenselijk,
Bovendien wordt het beleid om het aantal mensen met een uitkering terug te
dringen hierdoor ontkracht.
 
 De Nederlandse samenleving wordt fors benadeeld door de gederfde belastingen
premie-inkomsten. Het financiële draagvlak voor het sociale zekerheidsstelsel
en voor de belastingheffing wordt erdoor verminderd. Deze moeten betaalbaar
blijven. Ook is het onrechtvaardig ten opzichte van mensen en bedrijven die
wel keurig hun premies en belastingen betalen.
 
 Illegale tewerkstelling leidt binnen een sector tot oneerlijke concurrentieverhoudingen.
Als het op grote schaal gebeurt dan worden de goedwillende bedrijven er fors
door benadeeld en moeten op den duur wellicht verdwijnen. Bovendien is het
voor het imago van een sector niet goed. Werken in de betreffende sector wordt
onaantrekkelijker. Ook initiatieven van de sector of branche zelf om de arbeidsvoorwaarden
aantrekkelijker te maken of het imago te verbeteren om personeel aan te trekken
worden erdoor ondergraven.
 
 Ook heeft een ruime «arbeidsmarkt» voor illegale tewerkstelling
een aanzuigende werking op nieuwe illegale migranten. Het bevordert eveneens
illegale arbeidsbemiddeling door malafide uitzendorganisaties, die in het
huidige economische tij als paddenstoelen uit de grond rijzen.
 
 Minstens zo belangrijk zijn de leef- en werkomstandigheden van de illegale
arbeidskrachten zelf. Vaak leven zij onder zeer slechte omstandigheden en
voldoen ook de arbeidsomstandigheden en -tijden niet aan de Nederlandse normen.
De betaling is onder CAO-niveau en vaak ook onder minimumloonniveau. Dit soort
«uitbuiting» is onacceptabel. Dat de illegalen zelf onderbetaling
en uitbuitingssituaties op de koop toenemen, doet daaraan niet af.
 3. Wat is het probleem? Aard en omvang van illegale arbeid
en illegale tewerkstelling
 3.1 Achtergrond: illegaal verblijf een toenemend probleem
 Het welvarende Westen wordt geconfronteerd met groeiende migratiestromen,
van mensen die op de vlucht zijn vanwege oorlogsgeweld, mensenrechtenschendingen,
persoonlijke vervolging, politieke instabiliteit of vanwege slechte financiële
of sociaal-economische omstandigheden. Armoede, ziekte, honger, kindersterfte,
werkloosheid, gebrek aan onderwijs- en gezondheidsvoorzieningen, corruptie,
burgeroorlogen; het zijn voorbeelden van zogenaamdepushfactoren waardoor mensen hun eigen omgeving verlaten. Daarbij komen
de pullfactoren waardoor mensen naar het westen
trekken: de rechtsstaat, welvaart, veiligheid, (illegale) arbeidsmogelijkheden
en bestaande gemeenschappen van landgenoten.
 
 De grote welvaartsverschillen zijn onrechtvaardig. De internationale gemeenschap
draagt een grote verantwoordelijkheid voor het opheffen van deze verschillen.
Er moet worden gewerkt aan structurele oplossingen voor het ontstaan van migratiestromen.
 
 Om de toelating en het verblijf van vreemdelingen – niet alleen
asielzoekers, maar ook vreemdelingen die in het kader van gezinsvorming of
gezinshereniging, of voor arbeid of studie naar ons land willen komen –
te reguleren, zijn er allerlei regels opgesteld. Een illegaal is iemand die
zich niet aan deze regels houdt. Dat wordt vergemakkelijkt doordat de controle,
niet alleen op binnenkomst in Nederland, maar ook op het verlaten van ons
land, sterk tekort schiet.
 
 Nederland is aantrekkelijk voor economische migranten, onder andere vanwege
de mogelijkheden tot het verrichten van illegale arbeid. De aanwezigheid van
illegale vreemdelingen kan werkgevers in de verleiding brengen om gebruik
te maken van goedkope arbeidskrachten, temeer daar het werven van legale arbeidskrachten
in de praktijk, met name bij seizoensmatig werk met piekperioden, een vaak
moeizame opgave blijkt. Van het beschikbare illegale aanbod wordt dan grif
gebruik gemaakt. Door illegale tewerkstelling helpen werkgevers mee aan het
mogelijk maken van een bestaan in de illegaliteit. 
 3.2 Wat is illegale arbeid? Omvang en aspecten van illegale
arbeid in de tijd gezien.
 
 Illegale arbeidstewerkstelling is een al lang bestaand,
beschreven en besproken verschijnsel. De problematiek is zeker niet verminderd
ondanks de in het verleden genomen maatregelen ter bestijding van illegale
arbeid (zie bijlage 1).Ook komt het in verschillende sectoren voor.
 
 
 Illegale arbeid betreft:
 a. het tewerkstellen van illegale vreemdelingen;
 b. het zwart werken door mensen met een uitkering, scholieren, studenten,
huisvrouwen en anderen;
 c. het niet aanmelden van dat werk bij de uitvoeringsinstellingen, waardoor
geen belastingen en premies worden afgedragen; doorgaans wordt ook onder het
CAO-/minimumloon uitbetaald.
 
 Hoewel het per definitie lastig is over een illegaal verschijnsel harde
gegevens te verkrijgen, zijn in de loop der jaren diverse onderzoeken verricht
en schattingen gedaan inzake de aard en de omvang ervan. Een kleine greep1.
 
 
 Uit een onderzoek van het Regionaal Interdisciplinair
Fraudeteam (RIF) Amsterdam uit 2000 blijkt dat ruim 10% van de werknemers
(voornamelijk illegalen en asielzoekers) in de Amsterdamse schoonmaakbranche
illegaal werkt. Van de 472 onderzochte personen maakten 30 gebruik van valse
identiteitspapieren. Meer dan de helft kon zich op de werkplek niet identificeren
 
 
 • In juni 1999 signaleert de Algemene Rekenkamer (ARK)2
het volgende: gebrek aan gecoördineerde, geüniformeerde en gesystematiseerde
informatievoorziening; ontbreken van een duidelijk afwegingskader voor beleidsmatige
en politieke aansturing voor de bestrijding van illegale arbeid; risico van
ongewenste verschillen in regionale werkwijzen en van onevenredig veel aandacht
voor bepaalde bedrijfstakken en het bestaan van «witte vlekken»;
ontbreken van inzicht in de (opbrengsten van de) samenwerking tussen Arbeidsvoorziening
en andere handhavende instanties; beperkte effectiviteit van de handhaving
door de geringe mogelijkheden om het economische voordeel dat werkgevers van
het tewerkstellen van illegale arbeidskrachten hebben te bestrijden.
 
 
 Van de in 2000 door de Arbeidsinspectie opgepakte 1 900
illegale werknemers (25% meer dan in 1999) waren de meeste werkzaam in de
horeca. Ook werden er steeds meer illegale vrachtwagenchauffeurs gesignaleerd.
(Ter vergelijking: in een ontwerp-beleidsnota van de FNV-horecabond uit 1987
werd aangegeven dat in ten minste 80% van de horecabedrijven zwart werd «geknoeid».)
 
 
 • Volgens Research voor beleid3 bedraagt de omvang van
de illegale tewerkstelling naar schatting tussen de 35 000 en 50 000
arbeidsjaren / volledige banen. Deze arbeidsjaren zouden voor minimaal 42%
worden ingevuld door illegaal in Nederland verblijvende personen die zich
richten op permanent verblijf in Nederland, 35% door tijdelijke arbeidsmigranten
en de resterende 23% door asielzoekers en overige legaal in Nederland verblijvende
personen die niet of slechts onder beperkingen mogen werken. Illegale tewerkstelling
zou overwegend plaatsvinden in de sectoren horeca (met een geschat aandeel
van 36% van de totale omvang van illegale tewerkstelling), land- en tuinbouw
(36%), bouw (15%) en wegtransport (5%).
 
 • In november 20004 schat de Arbeidsinspectie dat er in
Nederland tussen de 50 000 en 100 000 vreemdelingen illegaal werken.
In bijna 80% betreft het mensen zonder verblijfsvergunning. De rest omvat
asielzoekers en anderen die legaal in Nederland zijn, maar geen vergunning
hebben om te werken. De meesten zijn afkomstig uit Turkijke, Marokko, Oost-Europa
en Afrika.
 3.3 Wat zijn de kernmerken van de verschillende sectoren
waarin illegale arbeid veel voorkomt?
 
 In deze paragraaf worden de sectoren waarin veel illegale
arbeid voorkomt iets dieper besproken. De algemene kenmerken die samenhangen
met illegale arbeid komen aan de orde. Kenmerkend zijn: pieken in het werk,
personeelstekort, prijsconcurrentie en relatief veel ongeschoold werk.
 
 In deze sectoren is het «gemakkelijker» om aan illegale arbeidskrachten
te komen dan in bijvoorbeeld het onderwijs, de zorg, de ICT, de zakelijke
dienstverlening, sectoren die momenteel ook te kampen hebben met aanzienlijke
personeelstekorten.
 De illegale tewerkstelling zorgt in de sector zelf weer voor problemen.
De meerderheid van bedrijven die zich wel aan de regels houdt wordt de dupe
door oneerlijke concurrentie.
 3.3.1 Personeelsgebrek, met name bij tijdelijke of seizoensmatige
pieken in de productie.
 Het personeelstekort heeft onder andere met het teruglopen van het aanbod
van «traditionele» arbeids-/hulp-/invalkrachten als scholieren
en vrouwen, voor met name het opvangen van seizoenspieken. Veelal zijn de
arbeidsomstandigheden minder gunstig dan in andere sectoren. Dat zou een belemmerende
factor kunnen zijn. Men heeft in een economische groeiperiode immers ruim
voldoende mogelijkheden om elders geld te verdienen. In de agrarische sector
zien we overigens dat scholieren ruim 76% van de seizoensarbeid voor hun rekening
nemen, huisvrouwen 20% en asielzoekers 3,5%. Terwijl de twee eerstgenoemde
groepen een daling te zien geven, vertoont het aantal seizoensarbeidende asielzoekers
een stijging.
 
 In mei en juni 2001 werden door politie en Arbeidsinspectie
bij een Maastrichtse scheepswerf tientallen illegale Polen aangehouden (die
slechts 7 gulden per uur kregen uitbetaald). Begin jaren negentig waren tot
twee maal toe op hetzelfde bedrijf ook al tientallen Oost-Europeanen opgepakt
 
 Uit de Evaluatie agrarisch seizoenswerk 1999 (2000) blijkt dat circa 5%
van de vraag niet kan worden vervuld, met name doordat traditioneel aanbod
(vrouwen, scholieren) momenteel in andere sectoren tegen betere condities
aan de slag kan. Als die 5% reëel is, is het de vraag in hoeverre dit
de omvangrijke inzet van illegale arbeidskrachten en het sterk toegenomen
aantal bemiddelingsbedrijven verklaart.
 Uit onderzoek naar de motieven van werkgevers om illegale arbeid te laten
verrichten geeft de grote meerderheid als reden aan het tekort aan legaal
personeel. Het merendeel van de betrapte werkgevers blijkt echter geen enkele
poging te hebben ondernomen om via het arbeidsbureau of de arbeidsvoorzieningsorganisatie
aan legaal personeel te komen.
 Research voor Beleid spreekt in de eerdergenoemde rapportage op diverse
plaatsen van het «vermeende» arbeidstekort en het «gemak»
van illegale arbeid. De Arbeidsinspectie is van mening dat krapte op de arbeidsmarkt
geen rol speelt en dat financiële motieven de enige drijfveer is voor
illegale tewerkstelling.
 3.3.2 Prijsconcurrentie
 Gebruik van (lager betaalde) illegale arbeid leidt tot oneerlijke concurrentie.
Gezonde, goedwillende bedrijven worden daardoor in hun bestaansmogelijkheden
bedreigd, terwijl marginale, «slechtwillende» bedrijven zichzelf
op onoorbare wijze in stand houden. Vanwege scherpe prijsconcurrentie en globaliserende
markt acht een aantal werkgevers zich, uit overlevingsnoodzaak, aangewezen
op zo goedkoop mogelijke arbeidskrachten. Echter eerder lijkt er de op zichzelf
staande wens te zijn om op loonkosten, premies en heffingen te besparen. Illegale
tewerkstelling leidt daarmee tot aanzienlijke besparingen voor de desbetreffende
bedrijven.
 3.4 Individuele motieven en omstandigheden voor illegale
tewerkstelling
 
 Hieronder wordt voornamelijk ingegaan op de positie
van individuele werkgevers en bemiddelingsinstanties die gebruik maken van
illegale arbeidskrachten. Uiteraard hebben individuele aanbieders van arbeid
hun eigen motieven, maar zijn voor de verwezenlijking ervan grotendeels afhankelijk
van degenen die hen tewerkstellen.
 
 3.4.1 Gemakkelijke werving van illegale arbeidskrachten
 Voor een gedeelte bieden de illegale arbeidskrachten zichzelf aan, maar
vooral ook (malafide) loonbedrijven en uitzendbureaus bieden personeel «onder
de prijs» aan. Werkgevers kunnen zo op eenvoudige wijze illegale arbeidskrachten
werven.
 
 Motieven als: «iedereen doet het»; «illegalen werken
hard»; «werklozen zijn lui»; «het werk neemt vaak
korte tijd in beslag en dus heeft het geen zin om voor die paar weken of maanden
legaal personeel te werven» spelen hierbij en rol.
 
 
 Uit een onderzoek in 2000 door het Sociaal Fonds Bouwnijverheid
(SFB) op alle bouwplaatsen in de gemeente Barendrecht bleek dat bij 10% van
de bouwvakkers er geen geregistreerd dienstverband was terug te vinden bij
werkgevers, uitkeringsinstanties, Kamer van Koophandel of fiscus. De SFB,
alsook de FNV-Bouwbond achten het onderzoek representatief voor de gehele
bouwsector. Ook werd gewezen op de rol van malafide uitzendbureaus
 
 
 Sinds het vergunningstelsel voor uitzendbureaus per 1 juli 1998 is afgeschaft,
is een wildgroei aan uitzendbureaus ontstaan. In de regio Den Haag stonden
medio 2001 ruim 2 000 uitzendbureaus en handmatige loonbedrijven in de
agrarische branche ingeschreven (begin 2001 waren het er nog 1 000 á
1 500). De meeste worden geleid door mensen van Turkse of Koerdische
afkomst en richten zich op tewerkstelling in de kassen in het Westland. Medio
2001 schatte het ministerie van SZW het aantal malafide uitleen-ondernemingen
in de Haagse regio op 400 á 500. De meest recente schatting van SZW
komt uit op circa 600.
 3.4.2 Kostenbesparing door lagere lonen en niet afdragen
van belastingen en premies
 Met illegale arbeidskrachten voorzien werkgevers zich van flexibel en
goedkoop personeel. In bijvoorbeeld de tuinbouw werken illegalen veelal voor
10 á 15 gulden en soms voor 5 tot 8 gulden per uur, in plaats van voor
het normale uurloon van circa 35 gulden. Dit is voor werkgevers een belangrijk
motief om weten regelgeving te overtreden.
 
 Uit een onderzoek door de Fiscale Opsporingsdienst (FIOD) bij 14 agrarische
uitzendbureaus blijkt dat de belastingdienst door deze bedrijven in de periode
1998 t/m 2000 is benadeeld voor minimaal 10 miljoen gulden.
 
 De omvang van de door de overheid gederfde belastingen en premies bij
de door Research voor Beleid geschatte huidige omvang van illegale tewerkstelling
van 35 000 tot 50 000 arbeidsjaren wordt door de ABU geschat op
300 á 500 miljoen gulden per jaar.
 
 
 In drie in 1999 door enkele RIF's ondernomen controleprojecten
in de autohandel, de autoreparatiehandel en de beveiliging is voor bijna 13
miljoen gulden aan fraude met belastingen en sociale premies ontdekt.
 
 
 In 105 gevallen is bij controle door het WIT in 2000 vastgesteld dat een
aangetroffen werknemer niet door de werkgever was aangemeld bij het GAK. Vrijwel
zonder uitzondering wordt daarbij aangegeven dat de werknemer juist op de dag van controle voor het eerst is begonnen met werken.
In veel van deze gevallen bestaan ernstige twijfels omtrent de juistheid van
die bewering. De indruk bestaat dat de betrokken werkgevers «hun»
werknemers pas aanmelden nadat zij zijn geconfronteerd met een controle. Hierbij
misbruiken de werkgevers de mogelijkheid om werknemers tot dertig dagen na
indiensttreding aan te melden bij de uitvoeringsinstelling. In al deze gevallen
heeft de werkgever de desbetreffende werknemers, na de WIT-controle, alsnog
aangemeld.
 3.4.3 Lage pakkans en strafmaat voor illegale tewerkstelling
en op basis daarvan opgelegde boetes en ontnemingsvorderingen
 Het feit dat veel recidive voorkomt, wijst daarop. Notoire overtreders
calculeren boetes in als bedrijfsrisico en laten zich niet afschrikken door
de (te geringe) hoogte daarvan.
 
 Het WIT stelt dat de financiële opbrengsten van boetes, correcties
en naheffingen achterblijven bij de verwachtingen. In 2000 werd aan door het
WIT betrapte tuinders een bedrag op van circa 2 miljoen gulden aan boetes,
correcties en naheffingen opgelegd.
 
 Door gebrek aan menskracht bij de verschillende uitvoerende instanties is omvangrijker/intensiever financieel onderzoek van malafide bedrijven
en de financiële afwikkeling van geconstateerde overtredingen niet goed
mogelijk. De «afstand» tussen het geconstateerde strafbare feit
en de uiteindelijke afhandeling ervan is veelal te groot.
 
 De vreemdelingenpolitie schiet tekort bij de aanpak van illegale arbeid.
Mede door personeelsgebrek vinden geen intensieve controles plaats. Los daarvan
zijn er echter signalen dat de vreemdelingenpolitie niet altijd de juiste
attitude heeft en onvoldoende actie onderneemt inzake signalen van illegale
tewerkstelling.
 3.4.4 Onduidelijke gegevens en administraties van uitleenorganisaties
 Malafide uitleenorganisaties bedienen zich vaak van onduidelijke, moeilijk
verifieerbare vestigings- en administratieve adressen en van tussenpersonen,
hetgeen effectieve controles moeilijk en tijdrovend maakt. Uit FIOD-onderzoek
is gebleken dat bij de malafide bedrijven de werkelijke eigenaren vaak buiten
schot blijven, omdat zij zich via stromannen/«katvangers» hebben
afgeschermd. Dergelijke bedrijven hebben vaak hun administratie niet op orde.
Dit belemmert de controle door opsporings- en controle-instanties. Die kiezen
daardoor nogal eens de weg van de minste weerstand en controleren, omdat de
bewijslast veel moeilijker is, niet deze bureaus, maar andere die hun administratie
beter op orde hebben en dus gemakkelijker «te pakken» zijn. Het
niet op orde hebben van de administratie loont daardoor.
 3.4.5 Identificatieproblemen arbeidskrachten
 Op grond van de Wet op de indentificatieplicht (WID) zijn werkgevers verplicht
de identiteit van de werknemer te controleren aan de hand van originele documenten
en foto's (en niet aan de hand van kopieën) en een afschrift te bewaren
in de administratie. Het niet daaraan voldoen is strafbaar op grond van de
Wet economische delicten. Aan de verplichting wordt vaak niet voldaan, maar
dat wordt onvoldoende bestraft.
 
 Ook uitzendbureaus moeten bij inschrijving vragen naar geldige identiteitsen
verblijfsdocumenten en mogen geen genoegen nemen met kopieën.
 
 Werkgevers zijn zelf niet altijd goed in staat of deskundig genoeg om
echte van valse documenten te onderscheiden. Vreemdelingendiensten wimpelen
verzoeken om assistentie bij de beoordeling van documenten te vaak af met
een beroep op de privacywetgeving of gebrek aan prioriteit.
 
 Ook komt het voor dat werknemers zich niet kunnen/willen identificeren
en dat werkgevers een controle frustreren door het verstrekken van valse gegevens/documenten,
gebrekkige administraties, en het vooraf instrueren van illegale werknemers
om tegen te werken. Vaststelling van de feitelijke situatie in het bedrijf
is daardoor niet mogelijk. Evenmin kan een vergelijking worden gemaakt met
de administratieve gegevens van de controlerende instanties. Dit belemmert
de strafrechtelijke aanpak, ook in de zin van het ontnemen van het verkregen
voordeel.
 
 Daarnaast blijken tal van vormen van identiteitsfraude voor te komen,
onder andere het werken met valse, «geleende» en «dubbele»
of «meervoudige» sofi-nummers.
 3.4.6 Motieven van illegale arbeidskrachten
 Nederland is aantrekkelijk voor economische migranten, onder andere vanwege
de mogelijkheden tot het verrichten van illegale arbeid. Onderbetaling en
uitbuitingssituaties neemt men op de koop toe, omdat de verdiensten nog altijd
fors hoger liggen dan de inkomsten die men in het eigen land kan verwerven.
De toelating tot de asielprocedure schiet tekort als het gaat om de identificatie
van de asielzoekers. Dit belemmert de daadwerkelijke uitzetting van mensen
die ten onrechte een beroep gedaan hebben op de asielprocedure. Daarnaast
komen mensen illegaal ons land binnen, mede met het doel inkomsten te verwerven.
 Armoede, ziekte, honger, kindersterfte, werkloosheid, gebrek aan onderwijsen
gezondheidsvoorzieningen, corruptie, burgeroorlogen; het zijn voorbeelden
van zogenaamde pushfactoren waardoor mensen hun
eigen omgeving verlaten. Daartegenover staan pullfactoren
waardoor mensen naar het westen trekken: de rechtsstaat, welvaart, veiligheid,
(illegale) arbeidsmogelijkheden en bestaande gemeenschappen van landgenoten.
 4. CDA-voorstellen voor de bestrijding van illegale arbeid
 
 Voor zover krapte op de arbeidsmarkt en omslachtige
procedures goedwillende ondernemers parten speelt om binnen de wettelijke
grenzen tijdig in personeelsbehoefte te kunnen voorzien, zijn aanvullende
maatregelen nodig.
 
 – Er moeten meer «legale» arbeidsalternatieven
worden aangeboord en gecreëerd en gestimuleerd. Dit laatste betreft ook
het vergroten van de bekendheid van die alternatieven en de daarmee samenhangende
wervingsprocedures.
 – Ook moet de concurrentiepositie van bonafide
bemiddelaars ten opzichte van malafide bureaus worden versterkt.
 – Als sluitstuk van het geheel geldt uiteraard
stringentere handhaving.
 
 Een meersporenbeleid is nodig met maatregelen die elkaar
versterken. De combinatie van positieve en negatieve prikkels moet zorgen
voor de noodzakelijke cultuuromslag en een vergroting van het besef van maatschappelijk
verantwoord ondernemen. Hieronder volgt een aantal voorstellen voor een drietrapsraket:
aanbodstimulering, preventie en handhaving.
 
 4.1. Aanbodstimulering
 4.1.1 Inzet huidige arbeidsreserve
 • Prioriteit moet worden gegeven aan meer inspanningen gericht op
het inzetten van mensen die thans tot de potentiële arbeidsreserve kunnen
worden gerekend: Uitkeringsgerechtigden (WW-ers, gedeeltelijk WAO-ers, Bijstandsgerechtigden),
vrouwen, allochtonen, scholieren/studenten, erkende vluchtelingen, asielzoekers,
en Europees aanbod. Aan de andere kant moet alertheid op zwart werken door
Bijstands- en WAO-gerechtigden worden vergroot, door betere controles.
 
 • De inburgering van nieuwkomers wordt gedualiseerd zodat nieuwkomers
tijdens hun inburgering werken en inburgeren kunnen combineren en niet eerst
afhankelijk worden van een bijstandsuitkering. Inburgeraars worden
actief bemiddeld naar seizoens en piekgebonden arbeid. Het gaat nu om 30 000
nieuwkomers per jaar.
 
 • Asielzoekers moeten (binnen de thans geldende randvoorwaarden)
actiever worden benaderd.
 
 • Via een sectorale aanpak moet worden gewerkt aan het inzetten van
langdurig werklozen. In verband daarmee moeten gelden in het kader van de
Wet reïntegratie arbeidsgehandicapten (REA-gelden) toepasbaar zijn voor
seizoensarbeid. Deze regeling kan deel uitmaken van het reïntegratietraject.
 
 • De sluitende aanpak inzake toeleiding naar de arbeidsmarkt moet
echt sluitend worden. Tijdelijke of seizoensarbeid moet daarbij een grotere
rol spelen. Daarbij is van belang dat «armoedevallen» worden tegengegaan.
 4.1.2 Verbetering van de planning van arbeidskrachten
door werkgevers en inrichting van arbeidspools
 • Werkgevers moeten weten waar, hoe, en wanneer ze aan legaal aanbod
kunnen komen. Voorlichting over mogelijkheden en procedures inzake personeelsvoorziening
gebeurt voor een deel al, maar kan worden verbeterd. Werkgevers mogen niet
het excuus hebben dat men «het niet heeft geweten».
 
 •Brancheorganisaties moeten een ondersteunende rol vervullen, o.a.
bij de planning en bij de inventarisatie van prioriteitgenietend aanbod. Dit
draagt bij aan het voorkómen van onverwachte piekaanvragen, en daarmee
aan de bestrijding van illegale arbeid.
 
 • Werkgevers moeten worden gestimuleerd om mee te draaien in regionale
projecten, gericht op het werven van legaal aanbod, zoals de fruitplukprojecten
voor asielzoekers in Zeeland en Gelderland.
 
 • Met het oog op vergroting van de inzet van (potentiële) seizoensarbeiders
moet er een oplossing komen voor (financiële) overbrugging van de verschillende
periodes waarin niet kan worden gewerkt. Deze periodes moeten, financieel
aantrekkelijker, aan elkaar kunnen worden gekoppeld. Daarmee worden de arbeidsvoorwaarden
voor individuele werknemers aantrekkelijker en kan maximaal worden ingezet
op beschikbaarheid van personeel wanneer dat nodig is, en op het versterken
van de kwaliteit van het aanbod. Nagegaan moet worden welke rol de Uitvoeringsinstanties
en uitzendbureaus hier kunnen vervullen in de organisatie ervan, welke problemen
er liggen in relatie tot de Wet flexibiliteit en zekerheid, en welke oplossingen
in CAO-verband mogelijk zijn.
 4.1.3 Verbetering van de WAV-procedures voor het verkrijgen
van tewerkstellingsvergunningen
 • De periodes van de wervingsprocedures voor arbeidskrachten van
buiten de EER moeten zo kort mogelijk worden gemaakt.
 
 • Onderzocht moet worden of het uit oogpunt van grotere slagvaardigheid
wenselijk is de WAV-uitvoering te laten verlopen via een agentschap.
 
 • Het Europese bemiddelingsbureau EURES moet een actievere rol spelen
bij het in kaart brengen van prioriteit genietend Europees aanbod.
 
 • Er moet voldoende uitvoeringscapaciteit zijn om daadwerkelijke
versnelling van procedures te bereiken.
 4.1.4 Uitbreiding van de regeling inzake gelegenheidsarbeid
(GELA-regeling) tot bemiddelingsinstanties
 • Uitzendbureaus moeten in ruimere mate van de GELA-regeling gebruik
kunnen maken. Dit versterkt de concurrentiepositie van bonafide bemiddelaars.
Deze kunnen ook de administratieve rompslomp van de tuinder overnemen.
 4.1.5 Stimulering traditioneel arbeidsaanbod
 • Huisvrouwen, scholieren en studenten vormen traditioneel belangrijke
groepen voor het vervullen van seizoenswerk. Mogelijkheden om uitstroom van
deze groepen (naar andere sectoren) te voorkomen en binding aan de sector
te vergroten, moeten worden gestimuleerd. Hierbij moet worden gedacht aan
verbetering van arbeidsomstandigheden, beloning en personeelsbeleid.
 
 • Sectoren met personeelsproblemen in (seizoensmatige) piekperioden
moeten ook kunnen profiteren van het «Plan van aanpak herintredende
vrouwen», het kabinetsplan om de deelname van vrouwen aan het arbeidsproces
vergroten.
 
 • De minister van SZW moet initiatieven ontwikkelen tot overleg met
brancheorganisaties en sociale partners om uitwerking te geven aan het uitgangspunt
van het kabinet dat, naast handhavingsactiviteiten, normalisering van de concurrentieverhoudingen
en arbeidsverhoudingen vooral moet worden bewerkstelligd door de bereidheid
van sectoren om alleen nog legaal verblijvenden en wit-werkende mensen in
dienst te nemen.
 4.2. Preventie
 4.2.1 Verbetering identiteits- en documentencontrole
 • Werkgevers die arbeids-/uitzendkrachten inhuren zijn de eerst aangewezenen
om documenten te controleren. Uitvoeringsorganisaties moeten zowel deze werkgevers
als bemiddelaars van dienst zijn bij de controle op vergunningen.
 
 • Vreemdelingendiensten tot wie werkgevers of bemiddelingsinstanties
zich wenden met een verzoek om controle van papieren, moeten terstond aan
een dergelijk verzoek gehoor geven. Het bij de Vreemdelingendienst in te richten
meld en -checkpunt (motie aangenomen dd. 27 november (2001) bij behandeling
Koppelingswet) moet dagelijks beschikbaar zijn om papieren te checken op verzoek
van ondernemers en/of bemiddelaars.
 4.2.2 Betere controle op sofi-nummers
 • Aanvragers van een sofi-nummer moeten worden verplicht bij de aanvraag
hun paspoort of identiteitsbewijs te tonen.
 
 • Sofi-nummers moeten via een vast uitgiftepunt bij het ministerie
van Financiën worden verstrekt met de garantie dat ze fraudevrij zijn.
 
 • Omdat momenteel sofi-nummers niet altijd kloppen en er sprake is
van misbruik, moet het huidige sofi-nummerbestand worden opgeschoond en fraudevrij
worden gemaakt.
 4.2.3 Zelfregulering bedrijfstakken 
 • In het kader goed ondernemerschap moeten brancheorganisaties leden
met een «verleden» inzake illegale tewerkstelling weren of royeren
uit de werkgeversorganisatie. Dit moet een bijdrage leveren aan een cultuuromslag
en bevordering van maatschappelijk verantwoord ondernemen.
 
 • Bonafide bemiddelingsinstanties moeten worden gestimuleerd zich
aan te sluiten bij ABU of NBBU en bij de «daarachter liggende»
financiële toetsingsinstanties (zie hierna).
 
 • Over het bestaan van de huidige databanken (van ABU en NBBU) met
bonafide bemiddelingsbedrijven (dat wil zeggen die een SFT-verklaring kunnen
overleggen) moeten werkgevers beter worden geïnformeerd.
 
 • Het LTO-voorbeeld van het stimuleren van werkgevers om alleen zaken
te doen met «erkende» instanties, moet door andere organisaties
worden nagevolgd.
 4.2.4 Keurmerk voor kwaliteit en legale werkwijze voor
bemiddelingsinstanties
 Om de (concurrentie)positie van bonafide bemiddelaars te versterken,
moet het onderscheid tussen bonafide en malafide bureaus duidelijker tot uiting
komen.
 
 • Regelingen zoals de regeling inzake financiële toetsing (SFT-regeling)
moeten worden uitgebreid. Bemiddelaars die bij de Stichting Financiële
Toetsing (SFT) zijn aangesloten, moeten een keurmerk krijgen. Ook werkgevers
die voor 100% inlenen bij SFT aangesloten bemiddelaars moeten een keurmerk
krijgen. Ondernemingen die hun administratie niet op orde hebben krijgen geen
keurmerk.
 
 • Het keurmerk moet vervolgens breder worden uitgebouwd en gecommuniceerd
ter bevordering van mentaliteitsverbetering en consumentenbewustzijn.
 4.2.5 Ketenaansprakelijkheid
 • De mogelijkheden voor ketenaansprakelijkheid moeten worden vergroot
(zie bijvoorbeeld de bouwsector). Dit kan bijdragen aan het bevorderen van
het besef van maatschappelijk verantwoord ondernemen. 
 
 • Elke ketenpartner, van producent tot en met consument, moet voldoende
inzicht hebben in de keten. De Arbeidsinspectie moet hier een controlerende
rol vervullen.
 
 • Deze optie vergt een cultuuromslag en veel «marketinginspanningen
van diverse partijen. Het keurmerk kan hierin een rol spelen. Voor het realiseren
hiervan hebben brancheorganisaties, consumentenorganisaties en vakbonden een
verantwoordelijkheid.
 4.3. Handhaving
 4.3.1 Intensievere opsporing en bestraffing van malafide
werkgevers en illegalen
 • De controlekans en de pakkans voor malafide werkgevers moet worden
vergroot. Daartoe moeten onder andere gezamenlijke acties en de capaciteit
en kwaliteit van vreemdelingendiensten, Arbeidsinspectie, Belastingdienst,
interventieteams, fraudeteams, enzovoorts worden uitgebreid.
 
 • Met het oog op een succesvolle «lik-op-stuk-aanpak»
van werkgevers bij wie wetsovertreding is geconstateerd, moet het (administratief)
natraject, zoals het verbaliseren bij geconstateerde overtredingen en het
daadwerkelijk opleggen van naheffingen, correcties en boetes door fiscus en
de Uitvoeringsorganisatie werknemersverzekeringen, worden versneld en geïntensiveerd.
 
 • De strafmaat en strafoplegging voor betrapte malafide werkgevers
moet omhoog. Dat betekent onder andere hogere boetes. Bij recidive kan ook
worden overgegaan tot het opleggen van gevangenisstraf.
 
 • Ook moet bij recidive eventueel tot bedrijfssluiting worden overgegaan;
dit heeft zowel een sanerende als een imagoversterkende werking op de desbetreffende
sector.
 
 • Van de bestaande mogelijkheid van het door de Arbeidsinspectie
opnemen in de WAV-processen-verbaal van het wederrechtelijk genoten voordeel
van werkgevers bij illegale tewerkstelling, moet meer gebruik worden gemaakt.
Dit moet sneller en vaker leiden tot daadwerkelijke ontneming van het wederrechtelijk
verkregen voordeel (bijvoorbeeld in relatie tot de omzet).
 
 • De Arbeidsinspectie moet het haar ter beschikking staande instrument
van het opleggen van bestuurlijke boetes daadwerkelijk gaan toepassen.
 
 • Het niet voeren van een goede administratie moet strafbaar zijn.
 
 • Via de SIOD moet het ministerie van SZW niet alleen de coördinatie
hebben ten aanzien van andere ministeries en instanties maar ook de eindverantwoordelijkheid
dragen.
 
 • Het verwijderingsbeleid voor illegalen moet worden aangescherpt.
 
 • Het moet wettelijk mogelijk worden de kosten van bewaring en van
uitzetting van aangetroffen illegalen te verhalen op werkgevers die hen illegaal
tewerkstellen.
 
 • Illegaal verblijf moet strafbaar worden.
 4.3.2 Intensievere opsporing en bestraffing van malafide
bemiddelaars
 • Malafide uitzendbureaus en handmatige loonbedrijven moeten intensiever
worden opgespoord, vervolgd en bestraft. Daarbij moet, via specifieke teams,
een sectorgerichte aanpak worden gehanteerd.
 
 • Het niet op orde hebben van de administratie moet ook bij bemiddelingsinstanties
op zichzelf al leiden tot het opleggen van een boete.
 
 • Controles bij bemiddelaars die niet zijn aangesloten bij de SFT,
SVU of VRO, moeten prioriteit krijgen.
 4.3.3 Horeca Interventie Team (HIT)
 • Omdat volgens schattingen de horecasector een vergelijkbare omvang
van illegale tewerkstelling kent als de agrarische sector (36% van de illegale
tewerkstelling) moeten meer specifieke opsporingsactiviteiten worden gericht
op de horecasector. Daartoe moet, naar analogie van het WIT (Westland Interventie
Team) en het CIT (Confectie Interventie Team), een HIT (Horeca Interventie
Team) worden geformeerd. 
 Bijlage 1
 
 In het verleden genomen maatregelen ter bestrijding
van illegale arbeid
 
 
 
 Om illegale arbeid tegen te gaan en legale tewerkstelling
te bevorderen, zijn in het verleden tal van maatregelen genomen op het gebied
van wet- en regelgeving en van versterking van bij de uitvoering daarvan betrokken
organisaties en instanties. Globaal aangeduid hebben deze maatregelen betrekking
op de volgende drietrapsraket: aanbodstimulering, preventie en handhaving.
 
 
 Uitgangspunten en doelstellingen van de de Kabinetsnota
«Bestrijding illegale tewerkstelling» van 1994 waren:
 
 – integraal beleid
 – balans tussen strafrechtelijke handhaving en
voorkoming van illegale tewerkstelling
 – zelfregulering door de bedrijfstakken
 – intensieve samenwerking tussen de verschillende
beleidsinstanties bij de beleidsuitvoering
 – opsporing van illegale arbeid
 – bestuurlijk-preventieve maatregelen, zoals
voorlichting aan werkgevers
 – vergroting van de inschakeling van legaal arbeidsaanbod
 – verlaging van de arbeidskosten voor werkgevers.
 Deze uitgangspunten zijn nog steeds actueel.
 B1.1. Aanbodstimulering
 B1.1.1 De Wet arbeid vreemdelingen (WAV)
 Het doel van deze wet uit 1995 is in het kader van het arbeidsmarktbeleid
arbeidsmigranten restrictief toe te laten en illegale tewerkstelling te bestrijden.
Een werkgever die kan aantonen geen personeel te kunnen werven uit het (prioriteitgenietend)
arbeidsaanbod in Nederland of de Europese Economische Ruimte (EER) –
dit zijn de EU-lidstaten plus Noorwegen, Zwitserland, Liechtenstein en IJsland –
heeft de mogelijkheid eentewerkstellingsvergunning
aan te vragen voor personeel van buiten de EER. Voorwaarden daarbij zijn onder
andere dat de CAO wordt toegepast, belastingen en premies worden afgedragen
en normale arbeidsomstandigheden gelden. Arbeidsvoorziening kan dan een tewerkstellingsvergunning
verstrekken.
 
 Werkgevers moeten tijdig met de procedure starten voor het werven van
personeel5.
 Bij de geschatte omvang van de personeelsbehoefte moet worden uitgegaan
van een «normale» uitval van 10–15%. Is de uitval hoger,
dan kan men, bij uitzondering en onder bepaalde voorwaarden, in aanmerking
komen voor de calamiteitenregeling. Deze houdt
in dat als aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan, de termijn van de vacaturemelding
van 5 weken vervalt en men dan kan rekenen op een snelle behandeling6.
 Hoewel uit de evaluatie van de WAV in 1999 blijkt dat deze wet in het
algemeen als goed uitvoerbaar wordt beschouwd, worden de WAV-procedures anderzijds
dikwijls als te bureaucratisch en te langdurig ervaren. In de praktijk blijkt
dat Arbeidsvoorziening slechts 14% van de aanvragen binnen de 5 weken heeft
afgehandeld. Onduidelijk is voorts of en hoe doelmatig eventuele Europese
bemiddeling via EURES verloopt. Diverse projecten (onder andere agrarische
arbeidsprojecten voor Portugezen en Ieren) bleken geen onverdeeld succes.
 
 In juli 2001 heeft het kabinet besloten detoelatingsprocedures
voor buitenlandse werknemers te versnellen. De voorgestelde maatregelen
zullen in principe van toepassing zijn voor iedere categorie arbeidskrachten
waarvan is vastgesteld dat er onvoldoende arbeidsaanbod is in Nederland of
de EER. Doel is de totale duur van de verschillende procedures te beperken
tot maximaal 8 á 10 weken.
 
 Bij de uitvoering van de WAV zal SZW meer dan in het verleden via voorwaarden
die aan de tewerkstellingsvergunningen worden verbonden de relatie leggen
met wervings- en scholingsinspanningen van de
werkgever. Daarbij is het wenselijk om het individuele niveau van de werkgever
te overstijgen en op sectoraal niveau afspraken te maken over enerzijds de
inzet van arbeidsmigranten en anderzijds de maatregelen die gericht zijn op
inschakeling (op termijn) van prioriteitgenietend aanbod. 
 
 In mei 2001 hebben SZW en LTO-Nederland afspraken gemaakt om de werving
van personeel in de land- en tuinbouw per sector te bekijken en zo mogelijk per sector tewerkstellingsvergunningen te laten aanvragen.
Daartoe zal worden geïnventariseerd hoeveel arbeidskrachten in piekperiodes
nodig zijn en hoeveel mensen van binnen de EER daarvoor aangetrokken moeten
worden. De afspraken zouden op korte termijn worden uitgewerkt en nog dit
seizoen worden toegepast. Naast deze nu afgesproken aanpak per sector moet
Arbeidsvoorziening (vanaf 2002 LIWI) garanderen, in geval van calamiteiten
(bijvoorbeeld een eerder aangetrokken werknemer blijkt onverwacht niet beschikbaar)
binnen enkele dagen een tewerkstellingsvergunning te zullen afgeven.
 
 Omdat het kabinet van mening is dat arbeidsmigratie uit de nieuwe EU lidstaten
kan bijdragen tot het oplossen van bepaalde Nederlandse arbeidsmarktknelpunten,
zal Nederland in de aanloopperiode naar toetreding, binnen de reikwijdte van
de WAV, het arbeidsaanbod uit Midden- en Oost-Europese landen (MOE-landen)
als prioriteitgenietend aanbod uit niet-EER-landen beschouwen. Na toetreding
zal Nederland hieraan invulling geven door de vaststelling van een speciaal
voorkeursregime. De volgorde van prioriteitgenietend arbeidsaanbod wordt daarmee:
1. Nederland; 2. EER; 3. MOE-landen; 4. Landen buiten Nederland/EER/MOE.
 Aantallen aangevraagde tewerkstellingsvergunningen
 
 1997: 12 500
 
 
 1998: 19 750
 
 
 1999: 24 000
 
 
 2000: 30 500
 
 
 2001: 35 000
 
 
 Van die aanvragen wordt 90% gehonoreerd7.
 
 
 Van de in 2000 afgegeven tewerkstellingsvergunningen
had 50% een geldigheidsduur van minder dan 3 maanden. Minder dan 25% had de
maximale geldigheidsduur van 3 jaar.
 
 B1.1.2 De regeling inzake gelegenheidsarbeid (GELA-regeling)
 Vanaf 1 maart 1999 kan agrarisch seizoenswerk worden uitgevoerd met toepassing
van het Besluit Gelegenheidsarbeiders sector Agrarisch bedrijf
(GELA). Deze regeling richt zich specifiek op takken van bedrijf en beroep
met piekperioden. Vanwege lagere sociale premies
die werkgevers hoeven af te dragen zijn hun loonkosten lager. De regeling
is bestemd voor «gelegenheidsarbeiders» als scholieren, studenten,
huisvrouwen, zelfstandige boeren die tijdelijk elders gelegenheidsarbeid willen
verrichten, en asielzoekers. Zij mogen maximaal 8 weken per werkgever per
kalenderjaar gelegenheidsarbeid verrichten. De Wet Premieregime bij marginale
arbeid (PMA)8, die aan de GELA-regeling voorafging, is nog alleen
van toepassing op uitkeringsgerechtigden. De GELA-regeling is goed bekend
bij werkgevers en de ervaringen zijn positief.
 B1.1.3 Scholing van potentieel arbeidsaanbod
 In een aantal sectoren, zoals de horeca-, de metaal- en de binnenvaartsector,
vinden scholingsprojecten plaats. Randvoorwaarde is dat er een CAO of opleidingsfonds
aanwezig is. Ook de agrarische sector heeft een opleidingsfonds, voor werknemers
die al in dienst zijn. Het potentieel op te leiden aanbod neemt echter zowel
in kwalitatief als in kwantitatief opzicht af als gevolg van demografische
(vergrijzing) en economische ontwikkelingen. Hierdoor is in toenemende matevoorbereidende scholing nodig van potentiële arbeidskrachten. Dit biedt echter geen oplossing biedt voor werkgevers die te maken
hebben met acute personeelstekorten. Ook in sectoren waar een tekort is aan
laaggeschoolde arbeid, vormen opleidingsinitiatieven geen oplossing.
 B1.1.3 Inzet werklozen
 In het verleden zijn verschillende initiatieven ondernomen om (langdurig)
werklozen in te zetten bij de seizoensarbeid. Werknemers bleken echter onvoldoende
gemotiveerd en ook werkgevers waren niet echt bereid een langdurige relatie
aan te gaan. De bereidheid van uitkeringsgerechtigden werd ook nauwelijks
vergroot door het toekennen van premies of het opleggen van sancties. Ook
het beperkte gebruik van de PMA-regeling door uitkeringsgerechtigden bevestigt
dat het inzetten van uitkeringsgerechtigden nauwelijks bijdraagt aan het tegengaan
van het arbeidstekort.
 B1.1.4 Inzet asielzoekers
 De WAV maakt het sinds oktober 1998 mogelijk asielzoekers in te zetten
voor tijdelijk werk. Asielzoekers mogen gedurende maximaal 12 weken in een
periode van 12 maanden naar hun aard kortdurende werkzaamheden verrichten.
Dit betreft met name oogstwerkzaamheden die voornamelijk regionaal en niet
het gehele jaar door kunnen worden verricht. In de praktijk is een toename
te zien van het gebruik van asielzoekers in het seizoenswerk. Huidige knelpunt
is nog wel dat de procedure lang duurt, waardoor asielzoekers onvoldoende
flexibel ingezet kunnen worden. De resultaten van bijvoorbeeld de fruitplukprojecten
in Gelderland en Zeeland zijn verschillend. De daar in samenwerking met Arbeidsvoorziening
en regionale werkgeversorganisaties gehanteerde projectmatige aanpak houdt
onder meer in dat de projectorganisatie asielzoekers werft en verwijst; werkgevers
moeten een gedeelte van de kosten zelf financieren. De belangstelling van
werkgevers is niet groot. Vanwege de administratieve rompslomp werven werkgevers
veelal liever zelf rechtstreeks bij asielzoekerscentra. In het kader van het
transnationale programma EQUAL, dat wordt bekostigd door de EU, zijn middelen
beschikbaar voor financiering van projecten ten behoeve van de arbeidsinzet
van asielzoekers.
 B1.1.5 Arbeidspools
 In het verleden zijn op diverse plaatsen arbeidspools van werklozen opgezet
met als doel een flexibel inzetbaar arbeidsreservoir
voor (opeenvolgende) perioden van seizoens-/oogstwerkzaamheden. Werkgevers
bleken echter onvoldoende bereid om een langdurige relatie aan te gaan en
uitkeringsgerechtigden onvoldoende gemotiveerd, ondanks toegekende premies
en opgelegde sancties.
 B1.2. Preventie
 Dit betreft (aanpassing van) wet- en regelgeving ter voorkoming van illegale
tewerkstelling en informatievoorziening over de
mogelijkheden om (tijdig) te voorzien in arbeidsbehoeften, de inschakeling
van betrouwbare intermediairs en over de consequenties die illegale tewerkstelling
kan hebben. Genomen maatregelen op dit gebied zijn onder andere de volgende.
 B1.2.1 Sofi-nummers
 De belastingwetgeving is in 1991 aangepast, waardoor illegalen formeel
geen sofi-nummer meer kunnen krijgen. Uit onderzoeken9 blijkt echter
dat illegalen op diverse manieren gebruik maken van sofi-nummers (bijvoorbeeld
valse, of dubbele (meer personen op één sofi-nummer) en diverse
andere vormen van identiteitsfraude.
 
 Naar aanleiding daarvan is het Landelijk overleg platform (LOP) opgericht.
Dit heeft onlangs de aanbevelingen van alle sedert 1995 verschenen rapporten
van de RIF's op een rij gezet, waarover de komende tijd besluitvorming zal
plaats hebben. Verder is rijksbreed een aantal acties gestart ter bestrijding
van identiteitsfraude. Maatregelen die tot dusverre zijn genomen zijn onder
andere de volgende.
 – Binnen de sociale zekerheid en bij de Belastingdienst wordt momenteel
een opleiding ontwikkeld die het kennisniveau inzake authenticiteit en echtheidskenmerken
van baliepersoneel moet verhogen.
 – Inzake de sociale zekerheid zijn in 2000 acties gestart om bestanden
en personeelsregistraties van een aantal uitvoeringsinstellingen verder op
te schonen en om de voorlichting aan werkgevers te intensiveren.
 – Inzake signalering van fraude draagt het Inlichtingenbureau zorg
voor gegevensuitwisseling op basis van sofi-nummers tussen sociale diensten
en Belastingdienst, de uitvoeringsinstellingen en de Informatie Beheer Groep
(IBG).
 – Signalering van samenloop binnen de werknemersverzekeringen is
al jaren van door de Gemeenschappelijke Verwijsindex (GVI).
 – De Belastingdienst en het GAK verrichten momenteel onderzoek naar
bestandsvervuiling.
 – Bij de Arbeidsinspectie loopt momenteel een landelijk project,
gericht op de uitzendbranche en de WAV, waarvan één van de doelstellingen
is het inventariseren van hoe vaak gebruik wordt gemaakt van valse/vervalste
identiteitsbewijzen en van misbruik van sofi-nummers om toegang te krijgen
tot de arbeidsmarkt. 
 – Daarnaast worden aanvullende acties overwogen, onder meer, voor
de sociale zekerheid, vooraanmelding van dienstverbanden en onderzoek naar
de mogelijkheden van invoering van toepassing van een chipcard voor de sociale
zekerheid.
 B1.2.2 Koppelingswet
 Deze wet is vanaf 1 juli 1998 van kracht en heeft als doel dat vreemdelingen
alleen van overheidsvoorzieningen kunnen gebruik maken als zij legaal in Nederland
verblijven, dat wil zeggen beschikken over een verblijfsstatus. Ongewenst
gevolg van de Koppelingswet is dat uitvoeringsinstellingen sociale zekerheid
geen werknemerspremies meer kunnen navorderen bij vaststelling van illegale
tewerkstelling, waardoor het financieel voordeel van de werkgever ongewenst
wordt vergroot. De minister van SZW bekijkt momenteel mogelijkheden om over
te gaan tot strafheffing in de premiesfeer. Arbeidsinspectie, Belastingdienst
en Uitvoeringsinstellingen wisselen gegevens met elkaar uit onder andere over
illegaal en/of zwart werken door vreemdelingen.
 B1.2.3 Wet op identificatieplicht (WID)
 Iedereen in Nederland die 12 jaar of ouder is, moet op bepaalde plaatsen
en in bepaalde situaties zijn identiteit kunnen aantonen met een geldig identiteitsbewijs.
Daarnaast heeft een aantal instanties, waaronder werkgevers, een verificatieplicht,
de plicht om personen te vragen naar hun identiteitsbewijs. Het niet meteen
kunnen tonen van een geldig legitimatiebewijs aan een opsporingsambtenaar,
bijvoorbeeld bij controle op de werkplek, is strafbaar. De Arbeidsinspectie
is bevoegd de werknemer op de werkplek naar identificatie te vragen. De werknemer
is verplicht deze te overleggen. De werkgever is verplicht een kopie van het
identiteitsdocument in zijn bezit te hebben.
 B1.2.4 Wet Ketenaansprakelijkheid
 Op basis van deze wet kunnen bedrijven die werknemers inhuren via uitzendbureaus
of loonbedrijven, aansprakelijk worden gesteld indien die bemiddelingsinstanties
niet aan hun verplichtingen voldoen inzake het afdragen van belastingen en
premies.
 B1.2.5 Wet Allocatie Arbeidskrachten door Intermediairs
 Met deze sinds 1 juli 1998 van kracht zijnde wet is de vergunningplicht
voor uitzendbureaus afgeschaft. Opdrachtgevers van uitzendbureaus zijn mede
aansprakelijk wanneer een uitzendbureau niet aan zijn verplichtingen voldoet.
Met andere woorden ook de opdrachtgever is aansprakelijk voor de betaling
van premies en belastingen van werknemers (vergelijk Wet ketenaansprakelijkheid).
De wet wordt binnenkort geëvalueerd.
 B1.2.6 Voorlichting ter verbetering van het wervingsgedrag
van werkgevers
 Brancheorganisaties als LTO-Nederland, ABU en NBBU (Nederlandse Bond van
Bemiddelings- en Uitzendondernemingen) doen veel moeite om via voorlichting
(brochures, bijeenkomsten en dergelijke) bedrijven en bemiddelingsinstanties
in de sector te informeren over de regelgeving, procedures en mogelijke knelpunten
en problemen inzake het tewerkstellen van arbeidskrachten, al dan niet van
buiten de EER.
 
 Het ministerie van SZW, LTO-Nederland en Arbeidsvoorziening hebben gezamenlijk
een voorlichtingsbrochure uitgebracht over wervingsmogelijkheden voor seizoenswerkers
in land- en tuinbouw. Hierin staat de procedure uitgelegd voor het aannemen
van het prioriteitgenietend aanbod en de aanvraag voor een tewerkstellingsvergunning.
 
 Het WIT geeft voorlichting aan tuinders over de consequenties van het
inschakelen van malafide tussenpersonen.
 B1.2.6 Financiële en administratieve toetsing
 Begin jaren tachtig hebben enkele werkgeversorganisaties die zich wilden
beschermen tegen ketenaansprakelijkheid de stichting Vereniging Registratie
Ondernemingen (VRO) opgericht. De VRO beheert het zogeheten Bijzonder Register,
waarin bedrijven zijn ingeschreven die arbeidskrachten beschikbaar stellen
dan wel inhuren. Jaarlijks worden de ingeschreven bedrijven twee maal gecontroleerd
op tijdige en volledige aangifte en betaling van belastingen en sociale premies.
De VRO maakt ook «risicoanalyses».
 
 De brancheorganisaties van uitzendbureaus in Nederland, te weten de ABU
en de NBBU, hebben eigen stichtingen in het leven geroepen om aangesloten
bureaus te vrijwaren van boetes en naheffingen in geval van betalingsproblemen
faillissement van uitzendbureaus. Deze stichtingen geven de aangesloten uitzendbureaus
maandelijks een verklaring van goed betaalgedrag10.
 B1.3. Handhaving
 Eind vorig jaar heeft de minister van SZW11 een zevental speerpunten
uitsluitend gericht op handhaving -aangegeven om de bestrijding van illegale
arbeid te intensiveren.
 B1.3.1 Arbeidsinspectie en handhaving Wet arbeid vreemdelingen
 De Arbeidsinspectie ziet toe op de naleving van de WAV. Bij geconstateerde
overtredingen wordt proces-verbaal opgemaakt en kunnen boetes en naheffingen
volgen. De WAV wordt veelvuldig overtreden. Dit gaat vaak gepaard met overtredingen
van andere wet- en regelgeving, zoals: betaling beneden CAO- en/of minimumloon,
overtreding van de Arbeidstijdenwet, overtreding van de Arbeidsomstandighedenwet
en het niet of onvoldoende afdragen van premies en belastingen.
 
 Als richtlijn voor de strafvordering bij eerste overtreding van de WAV
hanteert het Openbaar Ministerie (OM) een bedrag van 2 000 tot 5 000
gulden boete per aangetroffen illegale vreemdeling, voor een overtreding waarbij
sprake is van belasting- en premieafdrachten en normale arbeidsvoorwaarden,
respectievelijk voor een overtreding waarbij sprake is van uitbuiting van
de werknemer en geen belastingen en premies worden afgedragen. Binnen deze
marge kan een hogere of lagere boete worden geëist aan de hand van de
aangetroffen arbeidsomstandigheden en andere verzwarende factoren. Voor rechtspersonen
kunnen deze bedragen worden verdubbeld. Bij herhaalde overtreding is de richtlijn
een strafeis tussen de 4 000 en 10 000 gulden. Bij herhaling van
de overtreding wordt het boetebedrag telkens verhoogd. 
 
 De arbeidsinspectie is in 2000 begonnen met het toevoegen van het door
de werkgever wederrechtelijk verkregen economisch voordeel aan processen-verbaal
wegens overtreding van de WAV. Daartoe wordt de onderzoeksstrategie verstrekt
via meer vooronderzoek en verdergaand administratief onderzoek. Met het OM
is afgesproken dat deze berekeningen worden meegenomen in de strafeisen. Het
ontnemen van financiële voordelen is tot op heden echter nauwelijks gebeurd12.
 
 In 2000 is het aantal inspecteurs (momenteel circa 90) verdrievoudigd
t.o.v. 1992. In 2001 worden het er 102. Deze zullen zich ook meer gaan richten
op organisatoren en faciliteerders van illegale tewerkstelling.
 
 In bepaalde branches is overtreding van de WAV gewoonte geworden. Daarom
zijn de strafrechtelijke bepalingen inzake de WAV aangescherpt. Notoire overtreders
zullen systematisch opnieuw gecontroleerd gaan worden. Bij herhaalde overtreding
zal het OM worden verzocht tot het opleggen van een voorlopige maatregel,
dat wil zeggen een bevel tot naleving van de WAV. Wordt zo'n bevel niet opgevolgd,
dan is er sprake van een misdrijf en kunnen zwaardere straffen worden geëist.
Illegale tewerkstelling wordt dan niet meer als overtreding, maar als misdrijf
aangemerkt. De maximumstraf werd verhoogd tot een jaar gevangenisstraf en
een geldboete van maximaal 100 000 gulden. Niet duidelijk is of hiervan
al gebruik is of zal worden gemaakt.
 B1.3.2 Regionale interdisciplinaire fraudeteams (RIF's)
 Deze zijn opgericht met als doel het verkrijgen van inzicht in de oorzaken
van fraude, zodat hier met beleid preventief op ingespeeld kan worden. Deelnemende
organisaties zijn de uitvoeringsinstellingen, de Sociale Verzekeringsbank,
de gemeenten, de Politie, de Arbeidsinspectie, de Belastingdienst en het OM.
Momenteel zijn er 6 RIF's.
 B1.3.3 Interventieteams
 Bijvoorbeeld het Westland Interventie Team (WIT)13. Dit is
een samenwerkingsverband tussen Arbeidsinspectie, OM, vreemdelingenpolitie,
Belastingdienst, Kamer van Koophandel en de uitvoeringsinstanties GAK en GUO.
Doel van het WIT is het bestrijden van zwartwerken in het Westland. Uit bestandsvergelijkingen
(GUO, GAK, Belastingdienst) is gebleken dat het Westland tussen de 2 500
en 2 800 tuinbouwondernemingen telt. Het WIT geeft voorlichting aan tuinders
over de consequenties van het inschakelen van malafide tussenpersonen en voert
controles bij werkgevers en tussenpersonen om belasting- en premiefraude en
illegaal werk te bestrijden.
 In de regio Amsterdam is al langer het Confectie Interventie Team (CIT)
actief. Dit team richt zich op confectie- en naaiateliers waar illegale tewerkstelling
wordt vermoed. Het team werkt op basis van een convenant dat de samenwerkende
instanties (Arbeidsinspectie, Vreemdelingendienst, Belastingdienst en het
GAK) hebben afgesloten, waarin meetbare doelstellingen en afspraken over capaciteitsinzet
en aantallen inspecties zijn opgenomen.
 B1.3.4 Sociale inlichtingen en opsporingsdienst (SIOD)
 Dit nieuwe orgaan in de strijd tegen uitkerings- en premiefraude start
per 1 januari 2002 en zal zich gaan richten op de zwaardere/complexere gevallen:
uitkeringsfraudezaken van minstens 25 000 gulden en premiefraudezaken
van minstens 100 000 gulden. SIOD-ambtenaren krijgen verregaande bevoegdheden
(onder andere afluisteren van telefoongesprekken, doorzoeken van auto's, doen
van pseudo-aankopen, infiltratie). De SIOD komt niet in de plaats van, maar
moet wel bevorderen dat er nauwere samenwerking ontstaan tussen Arbeidsinspectie,
gemeentelijke sociale diensten, de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en het toekomstige
Uitvoeringsorgaan werknemersverzekeringen (UWV). Een en ander moet leiden
tot navorderen van wat bedrijven als winst in hun zak hebben gestoken. Het
is de bedoeling dat in 2002 de SIOD 60 grote onderzoeken gaat verrichten en
vanaf 2003, als de volledige personeelssterkte van 345 fulltime krachten zal
zijn bereikt, ten minste 100 per jaar.
 
 In 1999 was al afgesproken dat de Arbeidsinspectie op korte termijn waar
mogelijk voordeelberekeningen zou gaan opnemen in processen-verbaal. De Arbeidsinspectie
is daarmee gestart. Ook zouden de mogelijkheden van bestuurlijke boetes zouden
worden geïnventariseerd. Twee jaar later gebeurt het opleggen van bestuurlijke
boetes echter nog niet. Onderzocht gaat worden in hoeverre invoering van dit
instrument wenselijk is.
 B1.3.5 Intensievere samenwerking tussen betrokken instanties
 In 1996 is een convenant gesloten tussen de Arbeidsinspectie, het Landelijk
Instituut Sociale verzekeringen (LISV) en de Belastingdienst. Sinds 1998 is
er structureel overleg tussen OM en Arbeidsinspectie. De samenwerking met
Uitvoeringsinstanties, Belastingdienst en Bijzondere Opsporingsdiensten wordt
geïntensiveerd. Dit gebeurt in het kader van de RIF's, het WIT en andere
samenwerkingsvormen op project- of zaakniveau.
 B1.3.6 Landelijke branchegerichte handhavingsprojecten
 Deze handhavingsprojecten zijn gericht op branches waar illegale tewerkstelling
het omvangrijkst is, en betreffen onder andere voorlichtingsbrochures en cursussen
documentenherkenning.
 Met ingang van 2002 zal bij SZW een Beleidsunit opsporing worden ingesteld
die, met het oog op meer centrale regie, verantwoordelijk is voor de coördinatie
van het opsporingsbeleid door de Arbeidsinspectie (AI), de Uitvoeringsorganisatie
werknemersverzekeringen (UWV), de Sociale Verzekeringsbank (SVB), gemeenten
en SIOD. Dit bureau fungeert tevens als centraal aanspreekpunt voor het OM.
 B1.4. Conclusie
 Het voorgaande overziende, kan worden gesteld dat er tot nu toe tal van
initiatieven en maatregelen zijn ontwikkeld op het gebied van aanbodstimulering,
preventie, en handhaving om illegale tewerkstelling te bestrijden. De conclusie
lijkt gerechtvaardigd dat bedrijven in ieder geval goed geïnformeerd kunnen zijn over de mogelijkheden en verplichtingen om
(tijdig) in personeelsbehoeften te voorzien. Wat dat betreft zijn er geen
excuses voor onwetendheid en onvoldoende inspanningsverplichtingen om op legale
wijze aan arbeidskrachten te komen. Dit rechtvaardigt een harde aanpak
van bedrijven die de regels aan de laars lappen. De huidige maatregelen op
het gebied van opsporing en bestraffing blijken onvoldoende om ondernemers
te weerhouden van een bewuste, op financieel-economische gronden gebaseerde
keuze voor illegale tewerkstelling. De bestaande handhavingsmaatregelen blijken
door capaciteitstekorten in de uitvoering echter onvoldoende te kunnen worden
toegepast. Gezien de groeiende omvang van illegale tewerkstelling is naast
aanscherping van handhavingsmaatregelen dus ook capaciteitsuitbreiding gewenst.
Daarnaast is verbetering en stroomlijning gewenst inzake afstemming van vraag
naar en aanbod van arbeidskrachten en de daarmee samenhangende regelgeving,
procedures en voorwaarden (onder andere van de WAV), en kan ook op het gebied
van preventie nog een slag worden gemaakt.
 Bijlage 2
 
 Lijst met afkortingen
 
 ABU Algemene Bond van Uitzendbureaus
 CIT Confectie Interventie Team
 DIA Dienst Inspectie Arbeidsverhoudingen
 EER Europese Economische Ruimte – dit zijn de EU-lidstaten plus
Noorwegen, Liechtenstein en IJsland
 FIOD Fiscale Opsporingsdienst
 GAK Gemeenschappelijk Administratiekantoor (uitvoeringsinstelling WW en
WAO)
 GELA-regeling regeling inzake gelegenheidsarbeid
 GUO
 GVI Gemeenschappelijke Verwijsindex
 LISV Landelijk Instituut Sociale verzekeringen
 MOE-landen Midden- en Oost-Europese landen
 NEI Nederlandse Economisch Instituut
 OM Openbaar Ministerie
 NBBU Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen
 PMA De Wet Premieregime bij marginale arbeid
 RIF Regionaal Interdisciplinair Fraudeteam
 SIOD Sociale inlichtingen en opsporingsdienst
 SFB Sociaal Fonds Bouwnijverheid
 SFT-verklaring
 SZW ministerie
 van Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 SVB Sociale Verzekeringsbank
 UWV Uitvoeringsorgaan werknemersverzekeringen
 VRO Vereniging Registratie Ondernemingen
 WAV Wet arbeid vreemdelingen
 WID Wet op de indentificatieplicht
 WIT Westland Interventie Team
 
 
 1 Bijlage 1 en 2 bevatten een iets uitgebreidere weergave van
de hieronder genoemde rapporten van FNV en NEI, mede omdat in deze rapporten
de problematiek van illegale arbeid in de bredere context van de internationaal
(arbeids)migratie wordt geplaatst en omdat er tal van voorstellen worden gedaan
die nog steeds opgeld doen.
 
 2 Aanpak illegale arbeid, Algemene Rekenkamer, 1999.
 
 3 Illegale tewerkstelling verkend, Research voor Beleid, 2000.
 
 4 Economisch Statistische Berichten, november 2000.
 
 5 Vacatures moeten minimaal 10 weken voor het in dienst nemen
van iemand worden aangemeld bij de Arbeidsvoorzieningsorganisatie. Het aanvragen
van een eventuele tewerkstellingsvergunning (namelijk voor «buiten-EER-arbeidskrachten»)
indien de vacaturemelding bij de arbeidsvoorzieningsorganisatie niets oplevert)
moet minimaal 5 weken voor de geschatte aanvang van het werk worden gedaan.
Bij bemiddeling door de European Employment Services (EURES) moet een vacature
minimaal 13 weken vooraf worden aangemeld bij de Arbeidsvoorzieningsorganisatie.
De aanvraag voor een eventuele tewerkstellingsvergunning moet minimaal 8 weken
voor aanvang van de werkzaamheden plaats hebben.
 
 6 Voorwaarden zijn onder andere dat men moet kunnen aantonen
dat men eerst over voldoende personeel beschikte; dat er sprake is van een
noodsituatie; dat men eerst heeft geïnformeerd bij het arbeidsbureau,
bij enkele (agrarische) uitzendbureaus, bij regionale arbeidsvoorzieningsprojecten
en bij een asielzoekerscentrum in de buurt of er mensen beschikbaar zijn;
dat men volgens CAO Land- of tuinbouw ten minste het wettelijk minimummaandloon
betaalt.
 
 7 Kanttekening hierbij is dat 25% van de aanvragen «arbeidsmarktrelevante»
aanvragen zijn, die volledig aan de arbeidsmarkt worden getoetst. 75% wordt
niet aan prioriteitgenietend aanbod getoetst en betreft tijdelijk werk op
niet-reguliere plaatsen (artiesten, musici, stagiaires praktikanten, sleutelpersoneel
van internationale concerns, promovendi, gastdocenten, wetenschappelijke onderzoekers,
deelnemers aan uitwisselingsprogramma's, asielzoekers (voor de laatste categorie:
in 1999 ruim 4 000 aanvragen).
 
 8 Op grond van de Wet PMA kunnen werkgevers en uitkeringsgerechtigden
in aanmerking komen voor premievrijstelling bij het verrichten van arbeid
van zeer korte duur.
 
 9 Uit rapporten van de Regionale Interdisciplinaire Fraudeteams
(onder andere het rapport Ganzeveer van het RIF Amsterdam, uit 1997), alsmede
rapporten van de Belastingdienst uit 1998 en 1999.
 
 10 Voor de ABU is dat de Stichting Financiële Toetsing
(SFT) en voor de NBBU is dit de Stichting Vrijwaring Uitzendbureaus (SVU).
Sinds 1998 voert de VRO ook de controles uit voor de SFT, waarmee ABU-leden
ook zijn aangesloten bij de VRO. Van de ABU-leden is circa 95% aangesloten
bij de SFT, van de NBBU-leden circa 5% bij de SVU.
 
 11 In reactie op het rapport Illegale tewerkstelling
verkend van Research voor Beleid.
 
 12 Bij een door de Algemene Rekenkamer steekproefsgewijs onderzoek
van 100 processen-verbaal, over de periode medio 1996 – medio 1997,
lag de boete per aangetroffen illegaal tewerkgestelde meestal op de ondergrens
van 2 000 gulden en 21 keer daaronder. In 51 van de 100 gevallen kwam
het tot een schikking met de werkgever, terwijl 9 keer tot seponering werd
overgegaan. Voor de rechter kwamen 25 gevallen en werd een straf of boete
opgelegd. In 2 gevallen werd de werkgever vrijgesproken. In behandeling waren
nog 13 zaken. Bij door de Arbeidsinspectie in de periode 1994 t/m maart 1999
opgemaakte 104 processen-verbaal inzake illegale tewerkstelling van Poolse
arbeidskrachten in de Bollenstreek, hadden de tot dan toe afgeronde zaken
in 35 gevallen geleid tot een transactie (van gemiddeld 4 514 gulden),
in 19 zaken tot een vonnis (van gemiddeld 5 561 gulden) en in 2 gevallen
tot seponering.
 
 13 In bijlage 2 is en samenvatting van het jaarverslag van
het WIT opgenomen.
 
 
 
 Noot 3 (zie blz. 2564)
 Feiten
 1. Het Nederlandse recht laat toe dat gehuwden en geregistreerde partners,
en a fortiori feitelijk samenwoners, een overeenkomst
afsluiten van uitsluiting van elke gemeenschap
van goederen (koude uitsluiting).
 2. De situatie in ons land laat zien dat veelal de mannen het accent leggen
op betaalde arbeid en vrouwen eerder op de zorgtaken. Mannen werken vaker
voltijds en vrouwen meestal, met het oog op gezinstaken, in deeltijd of kiezen
voor loopbaanonderbreking.
 Vaak ook stoppen vrouwen definitief met betaalde arbeid.
 3. Bij echtscheiding of verbreking van de relatie is het gevolg hiervan
dat de meeste vermogensbestanddelen op naam van de man alleen staan en deze
dus aan hem als zijn eigendom toekomen. Zelfs zo bepaalde activa op naam van
beiden staan, beschikt de financierende echtgenoot vaak over een terugvorderingsrecht.
 4. Bij elk huwelijk of relatie, maar a fortiori
bij alle langdurige relaties, leidt dit tot schrijnende onbillijke toestanden
ten aanzien van de vrouw. Mutatis mutandis geldt
hetzelfde indien de man de economisch zwakkere partner zou zijn die de zorgtaken
op zich nam, maar dat komt nu eenmaal veel minder voor.
 5. De rechtspraak en de notariële praktijk vangen deze onbillijkheid
maar zeer gedeeltelijk op, en in elk geval onvoldoende om onaanvaardbare vermogensrechtelijke
gevolgen de wereld uit te helpen.
 6. Alimentatie biedt geen oplossing. In de eerste plaats niet omdat hier
sprake is van rechtmatige aanspraken op vermogen. Daarnaast vormt alimentatie
geen oplossing omdat naast de studie die vorige week door het ministerie inzake
alimentatie is uitgebracht ook internationaal wetenschappelijk onderzoek aantoont
dat echtgenoten afhankelijk van alimentatie zich in disproportionele mate
onder de armoedegrens bevinden.
 Stelling – Wettelijk verbod van koude uitsluiting
 1. De wetgever kan niet aanvaarden dat contracten worden afgesloten die
er toe leiden dat rechtmatige vermogensaanspraken worden miskend. Zoals een
leeuwenbeding verboden is tussen vennoten in een zakelijke vennootschap (alle
winsten voor de één en de verliezen voor de ander), kan a fortiori geen dergelijk beding worden aanvaard tussen
partners in een intieme partnership zoals huwelijk,
geregistreerd partnerschap of feitelijke samenwoning. De koude uitsluiting
moet daarom bij wet worden verboden.
 2. Alimentatie is slechts een subsidiair vangnet, dat efficiënt moet
zijn, maar dat niet in de plaats kan treden van een billijke vermogensafwikkeling.
 Nadere uitwerking van de stelling Zie A. Verbeke, «Weg
met de koude uitsluiting!», WPN (Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat
en Registratie) 2002, nr. 6464 (3 november), p. 945–952
 1. Partnership – Huwelijk en geregistreerd
partnerschap zijn een partnership waarin beide
partners in onderling overleg hun gezamenlijk leven organiseren en waartoe
beiden een gelijkwaardige bijdrage leveren. Dit gebeurt hetzij door beroepsactiviteit
buitenhuis, geheel of gedeeltelijk, hetzij door zorgtaken in het gezin, geheel
of gedeeltelijk. Dit alles in talloze variaties, gradaties en fasering zoals
door de partners samen beslist en overlegd.
 2. Gelijkwaardige bijdrage in relatie-aanwinsten –
Aldus levert elke partner op zijn manier een gelijkwaardige bijdrage tot de
opbouw van vermogen verkregen uit arbeid (of vervangingsinkomen) tijdens de
duur van de relatie. Dit zijn de relatie-aanwinsten. De partner van de eigenaar
levert geen bijdrage tot goederen verworven voor de aanvang van de relatie
en goederen tijdens de relatie verkregen ingevolge schenking, erfenis of testament,
evenals inkomsten van voornoemde goederen.
 3. Gelijke participatie-vordering in relatie-aanwinsten – Gelet op de gelijkwaardige bijdrage komt aan elke partner
bij de verbreking van de relatie een dwingende participatievordering toe ten
belope van de helft van de relatie-aanwinsten. Het betreft een obligatoire
vordering, zodat de goederenrechtelijke aanspraken van de partners worden
gerespecteerd.
 
 Voorbeeld – Voorhuwelijks vermogen man
= 10; voorhuwelijks vermogen vrouw = 5; schenkingen ontvangen door man tijdens
huwelijk = 10; erfenis ontvangen door vrouw tijdens huwelijk = 10; aanwinsten
opgebouwd door man tijdens huwelijk = 200; aanwinsten opgebouwd door vrouw
= 50. De aanwinsten op naam van de man zijn de gezinswoning, een auto en een
effectenportefeuille, alles op zijn naam. De aanwinsten op naam van de vrouw
zijn een buitenhuis en auto op haar naam. Al deze goederen blijven op naam
van resp. man en vrouw staan en worden hen in principe toebedeeld.
 Bij koude uitsluiting heeft de vrouw recht op haar voorhuwelijks vermogen
van 5 en de erfénis van 10, evenals op het buitenhuis en haar auto.
Met een dwingende participatievordering heeft de vrouw daar bovenop nog een
vordering op de man ten belope van de helft van de aanwinsten (250/2 = 125)
onder aftrek van aanwinsten die reeds op haar naam staan (= 50). Zij heeft
aldus bijkomend recht op een bedrag ten belope van 75, haar door de man verschuldigd.
Deze vordering kadert in de vermogensafwikkeling en is geen alimentatie.
 4. Dwingende participatie-vordering –
Het dwingende karakter van de participatievordering betekent dat daarvan niet
bij overeenkomst kan worden afgeweken. Dergelijke wettelijke regeling moet
worden opgenomen in titel 6 van Boek 1 BW.
 5. Uitzonderlijke billijkheidscorrectie –
Uitzonderlijk moet om billijkheidsredenen door de rechter een afwijking van
de gelijke participatievordering kunnen worden opgelegd, zowel in mindere
als in meerdere zin.
 
 Verantwoorde en proportionele inbreuk op contractsvrijheid– De dwingende participatie-vordering in de relatie-aanwinsten
vormt een verantwoorde inbreuk op de contractsvrijheid omdat deze (1) gebaseerd
is op een verantwoorde grondslag (geleverde bijdrage, eventueel aangevuld
door de vergoedings- en verzorgingsgedachte) en (2) proportioneel is, dit
wil zeggen niet verder gaat dan nodig voor de realisatie van het beoogde doel.
Immers, de vordering betreft enkel aanwinsten opgebouwd tijdens de duur van
de relatie, zodat de participatie bij een relatie van twee jaar evenredig
is met de duur van de relatie en dus minder zal bedragen dan bij een relatie
die bv. meer dan twintig jaar duurde.