Vragen van het lid Roemer aan de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, bij haar afwezigheid gesteld aan de minister van Verkeer en Waterstaat, over de prijsstijgingen in het ov door de OV-chipkaart
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 19
 
 
 
 Vragenuur
 Vragen van het lid Roemer aan de staatssecretaris van Verkeer en
Waterstaat, bij haar afwezigheid gesteld aan de minister van Verkeer en Waterstaat,
over de prijsstijgingen in het ov door de OV-chipkaart.
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Voorzitter. Het had zo mooi kunnen zijn: een OV-chipkaart waarmee je heel
gemakkelijk en goedkoop kunt reizen door Nederland in de trein, de metro,
de tram, de bus en de taxi. Een chipkaart die het voor de reiziger gemakkelijker
zou maken dan al die papieren kaartjes. De hele invoering van deze kaart is
echter al jaren een drama. Dat heeft natuurlijk alles te maken met de blunder
dat wij de ontwikkeling en de invoering van deze kaart hebben overgelaten
aan de vervoersbedrijven en de provincies. Daardoor probeert iedereen er zijn
eigen voordeel uit te halen en er vooral zelf beter en ook rijker van te worden.
Daar was die kaart echter niet voor bedoeld. De kaart was bedoeld voor de
reiziger in het openbaar vervoer.
 Het volgende dieptepunt is nu dat het reizen door de invoering van de
chipkaart in één klap fors duurder dreigt te worden voor de
reiziger, en dat terwijl het kabinet heeft beloofd dat dit niet zou gebeuren.
Het kabinet heeft de afgelopen drie jaar zeker zeven keer keihard toegezegd
dat de tarieven door de chipkaart in de overgangsfase gemiddeld niet hoger
zouden worden. Het tegendeel blijkt het geval te zijn. Uit onderzoek, onder
andere door ROVER, maar ook door onszelf, blijkt dat 80% tot 90%
van alle korte stadsritjes, maar ook de meeste langere reizen, duurder blijken
te zijn, puur en alleen door de invoering van de OV-chipkaart. Zo worden ritten
tot 21% duurder in de regio Arnhem en sommige ritten in Amsterdam zelfs
tot 63%. Als er al ritten goedkoper worden om aan het gemiddelde te
komen, blijken dat vooral de voor de reizigers minst interessante ritten te
zijn.
 Mijn fractie heeft daarom de volgende vragen aan de minister. Wat is de
reactie van het kabinet op het feit dat de kaartjes voor het openbaar vervoer
toch fors duurder blijken te worden? Is de minister bereid om uitgebreid onderzoek
te doen naar deze ontwikkeling en hierbij rekening te houden met de reizigersaantallen,
vooral met de bedoeling om in te grijpen? Hoe gaat de minister woord houden
en ervoor zorgen dat de reiziger in het openbaar vervoer, zoals
afgesproken, door deze chipkaart niet meer gaat betalen? Hoe denkt de minister
draagvlak te krijgen voor een chipkaart wanneer de reiziger in de gaten krijgt
dat hij fors duurder uit is? Hoeveel ellende moet de reiziger nog voor de
kiezen krijgen, voordat de minister inziet dat de invoering van een landelijke
OV-chipkaart niet moet worden overgelaten aan provinciebestuurders en al helemaal
niet aan private busbedrijven?
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Voorzitter. Ik dank de heer Roemer voor zijn prangende vragen. Ik mag
vandaag staatssecretaris Huizinga vervangen. Zij groet u allen vanaf haar
ziekbed. Zij heeft mij gezegd dat zij de live-uitzending volgt. Ik zal mijn
best doen haar waardig te vervangen.
 De heer Roemer stelt heel wat vragen, waarbij hij terugkomt op de essentie
van de invoering van de OV-chipkaart. De staatssecretaris heeft daarover vaak
met de Kamer van gedachten gewisseld. De invoering is op streek. Stad na stad,
regio na regio gaat over. Ik zou het wat meer willen toespitsen, niet zozeer
op het herhalen van die discussie, als wel op de vraag wat er aan de overgang
qua kosten aan de hand is. Ik ga ervan uit dat de reden waarom de heer Roemer
mij naar de Kamer heeft gehaald, er vooral in gelegen is dat ROVER vandaag
en gisteren gewag heeft gemaakt van prijsstijgingen in de regio Arnhem-Nijmegen,
dit als een beeld van de oneerlijkheid van de situatie.
 Ik stel voorop dat het vaststellen van tarieven voor het regionale openbaar
vervoer op grond van de Wet personenvervoer 2000 een bevoegdheid is van de
decentrale overheid. Wij kunnen ervan vinden wat wij willen, maar dat staat
los van de invoering van de OV-chipkaart. De decentrale overheid, in dit geval
provinciale staten, beslist. In het geval van Arnhem-Nijmegen zijn dat de
provinciale staten van Gelderland en de stadsregio. De stadsregio beslist
over de tarieven. De stadsregio heeft de tarieven vastgesteld en er is ook
advies gevraagd aan de consumentenorganisaties.
 In het voorbeeld van Arnhem-Nijmegen – maar dat is het beeld in
het hele land – betreft het een opbrengstneutrale overgang. Wat is er
nu aan de hand? Waarom heeft ROVER aan de bel getrokken? In zo'n regio loopt
het oude systeem nog met strippenkaarten van 15 of 45 strippen. De OV-chipkaart
wordt ingevoerd. Wat men nu niet meer verkoopt, zijn de twee- en driestrippenkaartjes
in de bus. Daarvoor in de plaats heeft men een ander kaartje ingevoerd, het
zogeheten ritkaartje. Maakt dat het nu duurder? Nee, dat maakt het niet duurder.
41% van de reizigers gaat er juist op vooruit. Het wordt goedkoper,
vooral in het stedelijk gebied. Voor 24% van het aantal reizigers blijft
wat zij moeten betalen gelijk; de rest, ongeveer 35% betaalt meer.
Dat zijn met name de reizigers die een langere afstand binnen en buiten de
stad afleggen. Het is dus "opbrengstneutraal". Dit betekent dat er niet extra
aan wordt verdiend en dat niemand er rijker van wordt.
 Daarbij komt dat over dit soort overgangssituaties altijd advies wordt
gevraagd aan consumentenorganisaties. Ik pak daartoe de recente casus van
Arnhem-Nijmegen er weer even bij. Daarover is omstreeks deze zomer expliciet
advies gevraagd aan een hele reeks van consumentenorganisaties; ROVER was
daar een van. Mij is door de regio gemeld dat er toen geen bezwaar is ingediend,
ook niet door ROVER, nadat ROVER kennisgenomen had van het huidige voorstel.
 Afrondend: het beeld bij ons staat en blijft staan dat er geen sprake
is van verrijking en dat het een kostenneutrale omzetting betreft. U kunt
terecht of onterecht tal van vragen stellen over de inrichting van de OV-chipkaart
indertijd. Dat staat hier echter een beetje los van. Hierbij gaat het evenwel
om de vraag hoe men in de tussentijd nog omgaat met de bestaande strippenkaart.
Ik constateer dat er geen sprake is van verrijking, dat het even duur blijft
en dat alleen op het traject Arnhem-Nijmegen sommige reizigers iets duurder
uit zijn en anderen iets goedkoper.
 
 
 
 De heer
 Roemer
 SP
 
 Voorzitter. Laat ik beginnen met de opmerking dat de minister de staatssecretaris
heel waardig vervangt, want ook hij begint nu te zeggen: daar ga ik niet over.
Daar heb ik het wel helemaal mee gehad.
 Wij hebben namelijk een landelijke OV-chipkaart en wij hebben het hier
over tarieven in het openbaar vervoer. Als de minister nu een beetje als een
balletje balletje gaat roepen "daar is het een beetje meer en daar is het
een beetje minder" kan ik zeggen dat de reiziger zich daarmee niet laat afschepen.
In Nijmegen-Arnhem heeft men heel goed in de gaten op welke ritten, dus de
meest populaire ritten en de meeste ritten, zowel kort als lang, men gewoon
meer moet gaan betalen. Zelfs voor de "korte kaarten" die men zo kan kopen,
betaalt men tot 2,5 keer zo veel. Als het over de instaptijden gaat, kan ik
zeggen dat een strippenkaart een uur geldig was voor overstappen; bij de OV-chipkaart
is dat 35 minuten! De mensen weten dus dat zij bedonderd worden bij de OV-chipkaart.
 En de opbrengstneutraliteit is berekend uit het oogpunt van de vervoerders
en niet van de reizigers. De vervoerders donderen er allemaal kosten bij om
te kunnen zeggen dat er sprake is van opbrengstneutraliteit. Wie betaalt de
rekening? De reiziger in het openbaar vervoer! Dit is terwijl de staatssecretaris
keihard heeft afgesproken "dat de tarieven gemiddeld niet mogen stijgen; die
afspraak is gemaakt en dat blijft zo". Dat blijft dus niet zo, want de feiten
zijn dat de tarieven fors gestegen zijn.
 Mijn vraag aan de minister is dan ook of hij bereid is om hiernaar onafhankelijk
onderzoek te laten uitvoeren? Op die manier kan hij eventueel aantonen dat
ik gelijk heb of niet. Wanneer komt dat onderzoek er? Is de minister bereid
om eindelijk eens meer regie hier naartoe te halen? Wij hebben het immers
over landelijke tarieven voor het openbaar vervoer. Hoe wil hij de mensen
anders het openbaar vervoer in krijgen?
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Voorzitter. Dank voor deze tweede serie vragen, die ook van enige emotionele
lading waren voorzien. Ik heb daar begrip voor, maar ik constateer nuchter,
als ik terugga naar de ratio, dat het dit huis, deze Tweede Kamer zelf is
geweest die in het verleden heeft besloten dat een gedeelte van de bevoegdheid
ter zake niet meer in Den Haag ligt, maar in de regio. Ik zeg dan als iemand
die uit een regio komt, dat ik weet dat in mijn regio ook wel eens over Randstedelijke
arrogantie wordt gesproken. Het hoeft dus helemaal niet slecht te zijn, als
je in een regio ver van de Randstad woont en die regio zelf een aantal beslissingen
kan nemen. Je kunt dan bij "jouw" statenlid terecht om te reclameren. Ik weet
dat u, mevrouw Kant, Den Haag misschien heel fantastisch vindt,
maar niet iedereen is dat direct met u eens.
 
 
 Mijnheer Eurlings ...
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Nu kom ik ...
 
 
 Minister, minister, minister, ik vind echt dat u de Kamerleden niet rechtstreeks
moet aanspreken en dat u de vragen zakelijk moet beantwoorden.
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Voorzitter. Ik verontschuldig mij daarvoor, maar het geluidsoverlast van
de linker zijde was stevig.
 Voorzitter. Ik ga terug naar de inhoud. Wij hebben landelijk nog steeds
heel veel in de hand. Ook in Arnhem-Nijmegen kan men nog steeds met een strippenkaart
met15 of 45 strippen, precies op dezelfde manier reizen als voorheen. Met
de OV-chipkaart kan ook gereisd worden op een manier die hartstikke goed is.
Dat is niet duurder; het tarief is gemiddeld gelijk.
 En dan de nieuwe kaart die de regio zelf heeft ingevoerd. Als die opbrengstneutraal
is, betekent dit dat het voor de gemiddelde reiziger niet duurder wordt. Zo
simpel is het. Ik wil nog een keer het staatje noemen: 35% van het
aantal reizigers gaat meer betalen, 24% betaalt hetzelfde en 41%,
het grootste segment, is goedkoper uit. Dan nog kan de heer Roemer zeggen:
ik ben het er toch niet mee eens. Dat recht heeft hij. Dan zal hij zich eerst
moeten wenden tot de regio waarin het openbaar vervoer functioneert. Daar
heeft men de bevoegdheid op basis van de Wet personenvervoer 2000 die in de
Kamer met een grote meerderheid is aangenomen. Zo gaat dat in een democratie
en rechtsstaat.
 
 
 
 De heer
 De Mos
 PVV
 
 Vorige week bereikte ons het bericht dat geld van de OV-chipkaart wordt
afgeboekt van passanten. Ik benadruk dat het over passanten gaat, dus niet
eens gebruikers. Mijn vraag is simpel. Wanneer houdt de slechtnieuwsshow rondom
de OV-chipkaart nu eindelijk eens op?
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Ieder systeem heeft ingroeiproblemen. In alle nuchterheid constateer ik
dat vriend en vijand verbaasd waren over hoe soepel het verliep toen toenmalig
wethouder Jeannette Baljeu in Rotterdam de knop heeft omgezet. Ik doe dat
als iemand die de staatssecretaris van dichtbij met dit dossier heeft bezig
gezien. De spookbeelden en doemverhalen die tevoren de ronde deden, werden
in de praktijk helemaal niet bewaarheid. De meeste reizigers vonden het een
prima, klantvriendelijk systeem. Dat is de grote lijn. Als er kinderziektes
zijn, moeten die worden opgelost. Laten wij wel de hoofdzaken scheiden van
de kinderziekten die zich voordoen bij de ingroei.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Het lijkt bijna of de minister een enkeltje Limburg wil.
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Dank u wel.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Dan is hij ook nog eens duurder uit. Dus ik zou maar oppassen als ik hem
was. Het relatief goedkope enkeltje is verdwenen. De minister heeft het over
"opbrengstenneutraal". Bij de invoering van de OV-chipkaart is beloofd dat
het per saldo kostenneutraal zou uitpakken voor de reiziger. Nu moet 35%
van de reizigers echter meer gaan betalen. Daarom wil ik de volgende vraag
aan de minister stellen. Staat de afspraak over de kostenneutraliteit voor
de reiziger, die bij de invoering is gemaakt, nog steeds overeind of wordt
er langzaam maar zeker de hand mee gelicht? Ik heb de indruk dat dit laatste
het geval is.
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Die indruk kan ik wegnemen. De kostenneutraliteit bij de invoering van
de OV-chipkaart staat als een huis. Aan het begin van mijn beantwoording heb
ik het onderscheid misschien onvoldoende helder gemaakt. Ik wil het daarom
nog een keer proberen. Enerzijds hebben wij de invoering van de OV-chipkaart.
Die gebeurt kostenneutraal. Punt. Anderzijds hebben wij sinds 1 januari
2001 de Wet personenvervoer 2000. Deze maakt het regio's mogelijk om een ander
kaartje te verkopen dan de twee- of driestrippenkaart. Dat is het kleine kaartje
dat je vroeger altijd in de bus kon kopen. In de regio Arnhem/Nijmegen heeft
men dat veranderd. Men verkoopt daar nu een zogenaamde ritkaart. Dat heeft
dus niets te maken met de invoering van de OV-chipkaart. Het is een opbrengstneutrale
operatie. In veel andere regio's is het al eerder veranderd. Al heel lang
heeft men in de regio Twente de twee- en driestrippenkaarten niet meer in
de bus. Apeldoorn heeft ze niet meer. Amsterdam heeft ze niet meer. Dat hangt
samen met de bevoegdheid die de regio's op basis van de Wet personenvervoer
2000 per 1 januari 2001 hebben gekregen om een alternatief te verkopen
voor het kleine ministrippenkaartje. Ik benadruk nogmaals dat dit kostenneutraal,
herstel opbrengstneutraal, geschiedt. Ook in dit geval is het gemiddeld voor
de reiziger niet duurder.
 
 
 
 De heer
 Mastwijk
 CDA
 
 Godfried Bomans vertelde over de statisticus die een rivier probeerde
te doorwaden die gemiddeld een meter diep was. Hij verdronk. Zo kijk ik ook
tegen het gegoochel met cijfers van de minister aan. Kostenneutraal kan, grafisch
gezien, ver naar boven en beneden uitschieten. De heer Roemer heeft een punt.
Het klopt dat is beloofd dat de invoering van de OV-chipkaart de reizigers
geen extra geld zou kosten. Het zou kostenneutraal zijn. De move die de regio
Arnhem/Nijmegen maakt, lijkt op een getrapte invoering van de OV-chipkaart.
Goed, wij komen er in deze zaal niet uit. Op 8 december houden wij een
algemeen overleg. Ik zou de minister willen vragen om er bij de staatssecretaris
op aan te dringen – zij luistert mee, zo heb ik begrepen – om
de hele kwestie van de overgang en de tarieven nog eens duidelijk aan de Kamer
te communiceren, zodat wij hierover op 8 december kunnen doorpraten.
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Dat verzoek zal ik met graagte aan haar overbrengen. Ik voeg toch nog één
zin toe. Godfried Bomans was een groot man, en ik denk dat hij heel licht
zou hebben begrepen dat het heel goed opbrengstneutraal kan zijn als 41%
van de reizigers goedkoper uit is en 35% duurder uit is. Daarbij heeft
ROVER, de consumentenorganisatie die nu protesteert, zelf van tevoren advies
mogen geven. Toen heeft die vereniging gezegd dat zij geen bezwaar had. Dat
moet ook op u toch op zijn minst een beetje vreemd overkomen.
 
 
 
 De heer
 Lempens
 SP
 
 Voorzitter. De belofte van de minister was dat de tarieven gemiddeld niet
duurder zouden worden. Dat is heel erg duidelijk. Collega Roemer
heeft dat net herhaald. Onderzoek, ook van de Gelderlander, wijst uit dat
80% tot 90% duurder uitvalt. Dat is de realiteit. Ik stel nogmaals
de vraag of de minister bereid is om een onafhankelijk onderzoek te doen naar
deze tarieven.
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Ik ga niet reageren op cijfers van de Gelderlander. Ik reageer op de officiële
cijfers die mij zijn aangeleverd door de regio. Dat is niet de 80%
of 90% die u noemt. Het beeld is: 41% van de reizigers gaat
erop vooruit, voor 24% blijft het gelijk en 35% gaat erop achteruit.
Dat zijn de cijfers. Ik wil best vragen of de staatssecretaris dit nog eens
helder zwart op wit namens de regio, die er eerstens over gaat, aan u communiceert.
Dat wil ik graag doen. Maar laten wij alsjeblieft een beetje voorzichtig zijn
en niet, terwijl consumentenorganisaties zelf van tevoren geen bezwaar hadden,
zo gemakkelijk met dit soort beelden gaan lopen. De cijfers die ik u geef,
zijn de officiële cijfers zoals die aan ons zijn aangeleverd.
 
 
 
 De heer
 Aptroot
 VVD
 
 Voorzitter. Stel dat het zo is – ik twijfel er nog aan, maar stel
dat het zo is – dat in Nijmegen de kaartjes inderdaad per saldo veel
duurder zijn geworden. Denkt de minister dat dit zou kunnen komen omdat daar
GroenLinkswethouder Van der Meer verantwoordelijk is in een college met de
SP, men in Nijmegen dure aardgasbussen heeft gekocht en de consument dus de
dupe is van alle dure linkse hobby's?
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Dat is een stevige vraagstelling! Daar moet ik even goed over nadenken,
mijnheer Aptroot. Ik weet dat de staatssecretaris meekijkt. Wellicht voelt
zij zich geroepen om ook hierop in te gaan. Hoe het ook zij, de beslissing
is daar lokaal genomen. In alle ernst: de regio heeft gegarandeerd dat het
opbrengstneutraal is en dat hij er met andere woorden geen euro extra aan
overhoudt. Dat laten de feiten tot nu toe ook zien. Nogmaals: de staatssecretaris
zal deze feiten van de regio zwart op wit aan u doen toekomen.
 
 
 
 Mevrouw
 Roefs
 PvdA
 
 Voorzitter. De verantwoordelijke wethouder hiervoor is de CDA-wethouder
Walrave. Dit heeft dus niets met GroenLinks en de heer Van der Meer te maken.
Ik hoorde de minister zeggen dat er overleg is geweest met de consumentenorganisaties.
Wij hebben echter gewoon adviesrecht ingesteld. Ik zou de minister dus willen
vragen wat het advies van het ROCOV was. Dit overleg is immers officieel gekend
in wat de tarieven bij de invoering van de OV-chipkaart in de Stadsregio Arnhem
Nijmegen zullen zijn.
 
 
 
 Minister
 Eurlings
 
 Wij moeten snel alle informatie vergaren als zo'n vraag opkomt; excuus
daarvoor. De informatie die ik hier heb, is dat het plan in juli 2009 aan
een serie van consumentenorganisaties is voorgelegd en dat geen van die organisaties
bezwaar heeft aangetekend. Bij die organisaties zat in elk geval ook ROVER,
die op 26 oktober alsnog ruchtbaarheid heeft gegeven aan haar bezwaar.
Ik zal de staatssecretaris vragen om in de feitelijke weergave van de situatie
namens de regio ook nog eens netjes uit te schrijven welke organisaties precies
bij die consultatie betrokken zijn geweest.