Behandeling van:  - de Uitvoeringswet Internationaal Strafhof (28098, R1704);  - het wetsvoorstel Aanpassing van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten aan de Uitvoeringswet Internationaal Strafhof (28099)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1523-1532

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-07-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 32, pagina 1523-1532

18-06-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28098Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28099Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Herdenking naar aanleiding van het overlijden van het oud-lid van de Eerste Kamer de heer M.C. BatenburgPagina 1536-1536
Behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake de bevordering van integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur met betrekking tot beschikkingen of overheidsopdrachten (Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) (26883)Pagina 1555-1563
Stemming in verband met het wetsvoorstel houdende regels inzake handelingen met geslachtscellen en embryo's (Embryowet) (27423)Pagina 1536-1537
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake de bevordering van integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur met betrekking tot beschikkingen of overheidsopdrachten (Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) (26883)Pagina 1576-1587
Lijst van besluiten (dinsdag 18 juni 2002)Pagina 1587-1587
Behandeling van het wetsvoorstel Wet op het onderwijstoezicht (27783)Pagina 1546-1555
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Gerechtsdeurwaarderswet en enkele andere wetten in verband met enige technische aanpassingen (27845); - Samenvoeging van de gemeenten Echt en Susteren (28012); - Wijziging van de Wet toezicht kredietwezen 1992 in verband met de Invoering van bedrijfseconomisch toezicht op instellingen voor elektronisch geld (28189); - Wijziging begroting VROM 2002 (voorjaarsnota) (28303)Pagina 1523-1523
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962 (implementatie biociden richtlijn) (27085)Pagina 1537-1546
Presentie en opening (dinsdag 18 juni 2002)Pagina 1523-1523
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 18 juni 2002)Pagina 1587-1588
Behandeling van: - de Uitvoeringswet Internationaal Strafhof (28098, R1704); - het wetsvoorstel Aanpassing van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten aan de Uitvoeringswet Internationaal Strafhof (28099)Pagina 1523-1532
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wet op het onderwijstoezicht (27783)Pagina 1563-1576
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962 (implementatie biociden richtlijn) (27085)Pagina 1532-1536

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het voorstel van (rijks)wet
Uitvoering van het Statuut van het Internationaal Strafhof met betrekking
tot de samenwerking met en bijstand aan het Internationaal Strafhof en de
tenuitvoerlegging van zijn vonnissen (Uitvoeringswet Internationaal Strafhof)
(28098, R1704);het wetsvoorstel Aanpassing van
het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere
wetten aan de Uitvoeringswet Internationaal Strafhof (28099).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van de Beeten (CDA):Mijnheer de voorzitter. De American Servicemembers Protection Act, zoals
behandeld in de Amerikaanse Senaat, heeft de gemoederen nogal in beweging
gebracht. Aan de overzijde was er zelfs een oud-cavalerist die als ik het
goed heb begrepen het blanke sabel weer uit het vet heeft gehaald. Ik moet
u bekennen dat na kennisneming van al die berichten ook van mij zich een hevige
gemoedsbeweging meester maakte en ik de neiging had om te zeggen dat in dit
geval het platteland de residentie Den Haag te hulp zou moeten schieten en
dat het bestuur van de Schutterij Eensgezindheid in Aerdt nu de acht officieren
en de 250 manschappen, waaronder dit lid van uw Kamer, wellicht
ter beschikking zou moeten stellen aan de burgemeester van Den Haag om zo
nodig het Scheveningse strand schoon te vegen van Amerikaanse marines. Echter,
zoals het gaat met gemoedsbewegingen, ook deze duurde kort en al snel daarna
heeft de gebruikelijke rationaliteit zich weer van mij meester gemaakt en
ben ik tot het gebruikelijke bezonken oordeel van de oude politiek gekomen.
Daarin werd ik geholpen door een artikel in NRC Handelsblad en wel de editie
van 15 en 16 juni. Deze krant beschikt blijkbaar over de kwaliteit van bilocatie
en verschijnt op twee dagen tegelijkertijd, dus zou haar het recht ontzegd
moeten worden om in het vervolg nog schampere opmerkingen te maken over katholieke
heiligen als die ook die eigenschap blijken te hebben. In dat artikel trof
ik in ieder geval een drietal punten van kritiek aan die mij aanleiding geven
om enkele opmerkingen in dit debat te maken.Het eerste punt is dat op grond van het Statuut ook onderdanen van staten
die geen partij zijn bij het Statuut kunnen worden onderworpen aan de rechtsmacht
van het Internationaal Strafhof. Het tweede punt, dat ik verder niet uitvoerig
zal behandelen, is dat de Verenigde Staten wellicht geconfronteerd zouden
zijn geweest met een procedure bij het Internationaal Strafhof als dat had
bestaat ten tijde van de bombardementen in Wereldoorlog II op Japan en Duitsland.
Het derde punt was het verwijt dat het hof een gebrek aan legitimiteit heeft,
zoals ook het Internationaal Hof van Justitie dat eveneens hier in Den Haag
gevestigd is. Op dat laatste punt kom ik nog terug in het vervolg van mijn
betoog.Eerst iets over het punt van de rechtstreekse werking. Dat onderwerp is
ook aan de orde geweest bij de behandeling van de Goedkeuringswet voor het
Statuut van het Internationaal Strafhof. Toen bleek bij verscheidende fracties
in deze Kamer de opvatting te heersen dat van verschillende bepalingen van
het Statuut en in feite ook van de elements of crimes, waarin een verdere
uitwerking is gegeven van de strafbare feiten, én van het reglement
voor de procesvoering gezegd kan worden dat die een directe werking hebben.
In de schriftelijke voorbereiding voor dit debat heb ik dit punt nog eens
aan de orde gesteld en gevraagd of de minister bij nader inzien toch niet
moet onderschrijven dat dit hier aan de orde is. Ik heb dat gedaan, omdat
wij op dit moment met de bijzondere omstandigheid zitten dat in het Statuut
misdrijven tegen de menselijkheid strafbaar worden gesteld die behoren tot
de competentie van het Internationaal Strafhof. Vanaf 1 juli zullen dus ook
onderdanen van Nederland voor het Internationaal Strafhof kunnen worden gebracht
die misdrijven tegen de menselijkheid hebben begaan, terwijl in de Nederlandse
nationale wetgeving dergelijke misdrijven nog steeds niet strafbaar zijn gesteld.
Er ligt wel een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer, de Wet internationale misdrijven,
die daarin zal voorzien, maar dat betekent dat wij vanaf 1 juli juridisch
gesproken dus te maken hebben met een zekere lacune. Bij de Nederlandse nationale
strafrechter kan een dergelijk misdrijf niet worden voorgebracht, Nederland
heeft zelfs niet de keuze om een zaak aan zich te houden, het Internationaal
Strafhof is vanaf 1 juli wel bevoegd. Moet men daar dan niet de conclusie
aan verbinden dat derhalve de normen die in het Statuut zijn neergelegd rechtstreekse
werking hebben in de Nederlandse nationale rechtsorde? Neen, zegt de minister
in de memorie van antwoord, want zo'n zaak kan niet voor de nationale rechter
worden gebracht. Dat antwoord nu lijkt mij niet juist. Bepalend voor het concept
van de rechtstreekse werking van regels van internationaal recht is niet of
de zaak voor de nationale rechter kan worden gebracht, het concept is breder.
Vanzelfsprekend heeft het zich altijd geopenbaard in situaties waarin ook
de nationale rechter werd geadieerd en tegenover de nationale rechter een
beroep werd gedaan op regels van internationaal recht. Denk maar aan hetgeen
is gebeurd in het kader van de Europese Gemeenschap met betrekking tot regels
uit het andere Verdrag van Rome waarbij de Europese Economische Gemeenschap
werd opgericht en waarin bijvoorbeeld het discriminatieverbod met betrekking
tot vrouwelijke en mannelijke werknemers werd vastgelegd. Dat heeft een zeer
belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de Europese Gemeenschap en
daarbij heeft het concept van de rechtstreekse werking ook een belangrijke
functie gehad. Sinds het Van Gend & Loos-arrest van het Europese Hof gelden
daarbij drie criteria: er wordt gekeken naar de geest van de regeling, naar
de structuur ervan en naar de bewoordingen. Niet beslissend is dus of de zaak
voor de nationale rechter wordt gebracht. Met andere woorden: ook bij bepalingen
van het Statuut van het Internationaal Strafhof zal moeten worden gekeken
of deze zich lenen voor rechtstreekse werking. Ik denk dat dit aan de orde
is en ook feitelijk blijkt, omdat de minister in de memorie van antwoord ook
erkent dat misdrijven tegen de menselijkheid van Nederlandse onderdanen, zonder
dat er in het nationale strafrecht een bepaling is te vinden, zonder dat de
nationale Nederlandse rechter daar op dit moment een rol in kan spelen, voor
het Internationaal Strafhof kunnen worden gebracht.Er zit dus wel iets in die kritiek vanuit de VS dat ook onderdanen van
staten die geen partij zijn bij het Statuut voor het Internationaal Strafhof
kunnen worden gebracht, omdat het concept van die rechtstreekse werking met
zich brengt dat zich dat niet beperkt tot onderdanen van alleen maar de staten
die partij zijn bij het Statuut. Ik denk dat het ook goed is voor de ontwikkeling
van de internationale rechtsorde en dat de VS gezegd zou moeten worden dat
als zij willen dat dan ook hun nationale rechter krachtens het Statuut de
voorrangsregel in acht kan nemen en daar een beroep op kan doen, zij simpelweg
partij moeten worden bij het Statuut, omdat zich het probleem dat zij op dit
moment hebben met het Internationaal Strafhof niet meer kan voordoen.Bij het debat over de Goedkeuringswet is uitvoerig stilgestaan bij de
betekenis van het concept van de rechtstreekse werking voor de elements of
crimes, het stuk van de conferentie waarin uitvoeriger is vastgelegd hoe de
strafbepalingen uit het Statuut moeten worden opgevat, en de waarborgen die
in het reglement met betrekking tot de procesvoering zijn te vinden. De Kamer
heeft destijds bij motie uitgesproken dat het juist vanwege deze status van
de elements of crimes en het reglement voor de procesvoering wenselijk zou
zijn dat het parlement betrokken zou worden bij wijziging van deze belangrijke
documenten van het Internationaal Strafhof. Tot mijn spijt
moet ik constateren dat de minister van Buitenlandse Zaken naar aanleiding
van die motie de Kamer heeft laten weten dat het kabinet niet bereid was om
die motie uit te voeren, waarin onder meer werd gevraagd om de Goedkeuringswet
zo aan te passen dat daarin eenzelfde regeling zou zijn te vinden als die
welke geldt voor de bekende derde pijler van de Europese Unie. Ik denk dat
dit toch een onverstandige beslissing is geweest en ik wil proberen nogmaals
duidelijk te maken dat wij hier wel degelijk te maken hebben met regels die
ook waarborgen bevatten. In de schriftelijke voorbereiding heb ik er al op
gewezen dat in Nederland getuigen doorgaans niet op de zitting worden gehoord,
in het kader van het vooronderzoek in ieder geval in de raadkamer bij de rechter-commissaris.
Daarentegen bevat het reglement voor de procesvoering de belangrijke waarborg
dat alle getuigen in het openbaar worden gehoord. Bij wijze van voorbeeld
wijs ik op het Joegoslavië Tribunaal. Dat zijn zeer uitvoerige en grondige
verhoren die in het openbaar plaatsvinden en waar dus de wereldgemeenschap
naar kan kijken. Ik zou mij goed de situatie kunnen voorstellen dat een Nederlandse
verdachte te maken krijgt met een besluit van het Nederlandse Openbaar Ministerie
om een zaak te vervolgen en er belang bij kan hebben dat die zaak juist niet
voor de Nederlandse rechter wordt behandeld, omdat de meeste getuigen nu eenmaal
niet ter zitting worden gehoord, maar in raadkamer bij de rechter-commissaris
en hij er juist wel belang bij heeft dat die getuigenis wel in het openbaar
gebeurt – zie ook de manier waarop de heer Milosovic in dit opzicht
van zijn recht gebruik maakt – en er dus tegenover de Nederlandse Staat
aanspraak op maakt dat niet zij gebruik maakt van haar bevoegdheid, maar de
zaak overlaat aan het Internationaal Strafhof. Ik denk dat het reglement voor
de procesvoering van het Internationaal Strafhof dan ook waarborgen bevat
waarop ook een Nederlands onderdaan tegenover de Nederlandse rechter een beroep
kan doen. Ik wijs er overigens nog op dat Nederland de status van de regels
van het reglement voor de procesvoering ook heeft erkend, want uit de beantwoording
van de vragen blijkt dat in de thans voorliggende wetsvoorstellen op verschillende
punten regels uit het reglement feitelijk worden geïmplementeerd in het
Nederlandse strafrecht.Daar komt nog bij de kwestie van de rechtstreekse werking in relatie tot
onderdanen van staten die geen lid zijn bij het Statuut, zoals bekend het
belangrijkste argument dat de Amerikanen op dit moment hanteren. Het systeem
van het Statuut van de elements of crimes en het reglement voor de procesvoering
brengt met zich mee dat bijvoorbeeld uitlevering door een derde staat van
een Amerikaanse krijgsgevangene aan het Internationaal Strafhof mogelijk zal
zijn. Dan hebben wij dus te maken dat een derde staat, denk als pikant voorbeeld
maar even aan Servië, een Amerikaanse soldaat die krijgsgevangen is gemaakt,
beschuldigt van oorlogsmisdrijven, die zaak niet zelf wil of kan behandelen
en hem aan het Internationaal Strafhof uitlevert Als het Internationaal Strafhof
zelf heeft vastgesteld dat er inderdaad sprake is van een verdachte, kan hij
worden uitgeleverd. Die uitlevering geschiedt – dat is ook bij de behandeling
van de Goedkeuringswet aan de orde geweest – op basis van een verdrag,
namelijk een verdrag tussen Servië aan de ene kant en het Internationaal
Strafhof aan de andere kant. Het bijzondere daarvan is dat zo'n verdrag niet
gesloten wordt door een uitvoerende macht, zoals gebruikelijk in het statenverkeer,
maar in dit geval door een internationale organisatie, i.c. het Strafhof.
Namens dat hof ondertekent dan de president van het hof. In de beantwoording
van mijn vragen heeft de regering aangegeven dat het hof zelf zal moeten beoordelen
of die uitlevering rechtmatig is geweest, dus ook of dat verdrag wel rechtmatig
is gesloten, of het verdrag – om de minister nog maar even aan het debat
van verleden week te herinneren – wel in overeenstemming is met het
Weens Verdrag inzake het verdragenrecht. Ik zou mij kunnen voorstellen dat
artikel 26 of 27 van dat verdrag, waar het gaat om het beoordelen van de constitutionaliteit
van het sluiten van internationale overeenkomsten door een staat, ook weleens
in de weg kan staan aan de rechtsgeldigheid van de uitlevering van mijnheer
Milosovic. Dat is overigens niet aan de orde geweest in de procedure die tot
nu toe bij de rechter heeft gespeeld. Dan moet dus het Internationaal Strafhof
zelf de rechtmatigheid van het verdrag beoordelen dat door het hof zelf is
gesloten en dat wringt toch. Dat komt omdat wij op internationaal niveau te
maken hebben met een onvolmaakt constitutioneel bestel waarin er geen uitvoerende
macht is met een wetgevende en een rechterlijke macht en de rechterlijke macht
deels ook als uitvoerende macht optreedt, een verdrag sluit over uitlevering
en dan vervolgens de rechtmatigheid daarvan moet beoordelen. Het is verre
van denkbeeldig dat de conclusie moet worden getrokken dat dit toch eigenlijk
niet kan en dat een dergelijke verdachte dan naar de Nederlandse rechter gaat
om de rechtmatigheid van die uitlevering en de consequenties daarvan te beoordelen.
Het interessante is dat in de beantwoording van mijn vragen hierover de regering
zelf ook erkent dat het niet ondenkbaar is dat een Nederlandse rechter als
zgn. restrechter – een rechter die in laatste instantie in zaken die
niet door de beoogde rechter behandeld kunnen worden – toch een oordeel
zou moeten geven over de rechtmatigheid van de uitlevering. Daarmee zitten
wij dan precies in de problematiek die ook al aan de orde is geweest bij de
behandeling van het Statuut en daarna ook in de publieke discussie erover,
zeker over de Amerikaanse positie hierin, namelijk dat Nederland betrokken
zou kunnen worden in een geschil over die uitlevering, omdat de betrokkene
nu eenmaal fysiek in Nederland aanwezig is, aan Nederlandse instanties ter
beschikking wordt gesteld, ook al zijn die instanties dienstbaar aan het Internationaal
Strafhof, en zelfs de Nederlandse rechter daarbij zou kunnen worden ingeschakeld.
Dat betekent dat daarmee volgens mij toch weer eens gedemonstreerd is dat
het hoogst noodzakelijk is om te komen tot afspraken over juist dit soort
conflicten. Men zou kunnen zeggen dat wij een conflictenrecht nodig hebben,
regels die dit soort conflicten proberen te voorkomen dan wel op te lossen
en die te maken hebben met het internationale publieke recht waarover wij
hier spreken.Mijnheer de voorzitter. Dit brengt mij tot enkele gevolgtrekkingen. Het lijkt mij goed als ook de Nederlandse regering deze aspecten die
nu ten tweede, zo niet ten derde male in deze Kamer worden besproken, zou
onderkennen, ze niet te veel wegpoetst en niet te veel slechts erkent in bijzinnen
in de antwoorden op onze vragen. Bovendien herhaal ik het pleidooi om toch
ook het Nederlandse parlement een uitdrukkelijke status te geven bij het wijzigen
van de elements of crimes en het reglement voor de procesvoering. Voorts is
het wenselijk om te komen tot een internationaal publiek conflictenrecht.
Ik wil de regering nogmaals oproepen hieraan aandacht te besteden en te bezien
welke initiatieven op dit punt zouden kunnen worden genomen. Vervolgens zou
het mij goed lijken als de Nederlandse regering er ook tegenover de VS blijk
van geeft, dit soort aspecten niet alleen te onderkennen, maar ook te zien
dat er problemen aan kunnen vastzitten, problemen die leiden tot reële
klachten ook van de zijde van de VS als het gaat om de verdere uitwerking
van het concept van het Internationaal Strafhof. Ten slotte lijkt het mij
van groot belang om een belangrijke inzet te blijven plegen met betrekking
tot de verbetering van de kwaliteit, de geloofwaardigheid en de betrouwbaarheid
van het hof. Ik denk dat straks het eerste moment een belangrijke toetssteen
zal zijn, namelijk als de leden van het hof zullen worden benoemd resp. verkozen.
Ik denk dat Nederland er goed aan zou doen om daar een belangrijke bijdrage
aan te leveren, ook aan de personele samenstelling, omdat dit de betrouwbaarheid
van het hof, ook in de ogen van de partijen die er nog geen lid van zijn,
zou kunnen vergroten. Het is betreurenswaardig dat de VS geen partij zijn
bij het Statuut, want dat betekent dat het ook onmogelijk is om een onderdaan
van die staat te benoemen tot lid van het hof, hetgeen op zich wel wenselijk
zou zijn.Mijnheer de voorzitter. Het is verheugend dat de Nederlandse regering
erin is geslaagd om ook op het punt van de huisvesting van het Internationaal
Strafhof met adequate oplossingen te komen. Dat is goed voor het aanzien van
Nederland en van Den Haag als wereldhoofdstad voor juridische instituten.
Ik herinner eraan dat ons eigen hoogste nationale rechtscollege, de Hoge Raad,
bij de verhuizing als gevolg van de nieuwbouw voor de Tweede Kamer toezeggingen
zijn gedaan om de huisvesting van dat college te verbeteren. Het lijkt mij
goed als dit kabinet, net als het volgende, daar nog eens aandacht aan gaat
besteden, want ik zou het niet bevredigend vinden als wij er wel in slagen
om een internationaal hof goed te huisvesten, terwijl ons eigen nationale
hoogste rechtscollege op dat punt op zijn minst wat onderbedeeld zou blijven.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Op 17 juli 1998 is in Rome het Statuut voor een permanent
Internationaal Strafhof tot stand gekomen, wereldwijd beter bekend als het
International Criminal Court of ICC. Het Strafhof zal oordelen over de meest
ernstige vergrijpen tegen het humanitaire recht: genocide, misdrijven tegen
de menselijkheid, oorlogsmisdrijven, agressie. De totstandkoming van het Statuut
is een gebeurtenis van betekenis voor het internationale strafrecht. Ook vandaag
wil de VVD-fractie dat nog eens benadrukken. In het Statuut is een drietal
fundamentele beginselen gecodificeerd: het rechtsbeginsel van individuele
strafrechtelijke aansprakelijkheid voor misdrijven tegen het volkenrecht,
de persoonlijke status als staatshoofd of constitutioneel orgaan van de staat
ten tijde van het volkenrechtelijk misdrijf speelt geen rol en de verdachte
kan zich in het geval van misdrijven tegen het volkenrecht niet meer beroepen
op orders van hogerhand of een wettelijk gebiedend voorschrift, niet als rechtvaardigingsgrond
en ook niet als schulduitsluitingsgrond.Vandaag spreken wij over de Uitvoeringswet Internationaal Strafhof en
ook over de Aanpassingswet, maar in mijn bijdrage namens de VVD-fractie aan
het debat van vandaag zal ik mij tot de Uitvoeringswet beperken en drie onderwerpen
bespreken: de medewerking van staten die partij zijn bij het Statuut aan de
tenuitvoerlegging van de uitspraken van het Strafhof, het onderwerp penitentiaire
standaard en de opstelling van de Verenigde Staten nu in de Senaat de ASPA,
the American Servicemembers Protection Act, is aangenomen.Wat mijn eerste punt betreft: er bestaat geen algemene plicht voor staten
die partij zijn bij het Statuut om mee te werken aan de tenuitvoerlegging
van de uitspraken van het Strafhof. Nederland heeft in de hoedanigheid van
gastland wél de verplichting om in bepaalde gevallen de door het Strafhof
opgelegde gevangenisstraffen ten uitvoer te leggen. Nederland fungeert als
een soort vangnet. Als het Strafhof het niet voor elkaar krijgt dat een andere
verdragspartij meewerkt aan de tenuitvoerlegging van een uitspraak van het
Strafhof, zal Nederland als gastland van het Strafhof ervoor moeten opdraaien.
De VVD vreest dat deze situatie zich vaker zal voordoen dan wellicht gewenst
of acceptabel is. De minister veronderstelt in de memorie van antwoord van
31 mei jongstleden dat er voldoende commitment bij de andere verdragspartijen
zal zijn, vooral omdat de kosten van tenuitvoerlegging in Nederland een voldoende
prikkel zullen zijn om mee te werken. Kortom, Nederland is kennelijk zó
duur – de andere landen moeten daaraan meebetalen – dat de andere
landen eieren voor hun geld zullen kiezen: liever detineren dan financieren!
Mijn fractie wordt door dit antwoord van de minister absoluut niet overtuigd.
Is het niet zo dat de tenuitvoerlegging in bijvoorbeeld andere landen van
de Europese Unie, die verdragspartij zijn, qua kostenniveau toch niet of nauwelijks
zal verschillen van Nederland? Dan gaat het argument van de minister dus niet
op. Valt niet te verwachten dat Nederland sowieso aanzienlijke kosten zal
moeten maken voor verscherpte beveiligingsmaatregelen, omdat Nederland immers
te allen tijde geprepareerd moet zijn als de gastlandplicht roept? Zijn ook
deze preventieve kosten voor rekening van het Strafhof en drukken deze derhalve
op de contributie van de deelnemende landen? Als Nederland toch deze kosten
moet maken omdat, zoals gezegd, het als gastland geprepareerd moet zijn, valt
dan niet te verwachten dat andere landen de detentie liever aan Nederland
overlaten onder het motto "Nederland is goed voorbereid, wij moeten de extra
beveiligingsmaatregelen nog nemen en dat kost tijd, moeite en nodeloos extra
geld"?Mijn tweede punt sluit hierop aan. Bij de schriftelijke vragenronde heb
ik de minister gevraagd of te verwachten valt dat juist op Nederland
een beroep zal worden gedaan voor de tenuitvoerlegging van de uitspraken van
het Strafhof, omdat gevangenisstraf in andere landen wellicht met minder waarborgen
is omgeven en onder slechtere omstandigheden zal plaatsvinden. Landen, kortom,
waar de penitentiaire standaard van een minder hoog niveau is dan in Nederland.
De minister antwoordde daarop dat uit de totstandkomingsgeschiedenis van het
Strafhof blijkt dat het niet de bedoeling is dat tenuitvoerlegging slechts
kan plaatsvinden in landen die aan een "ideale" penitentiaire standaard voldoen.
Voldaan moet worden aan "ingevolge internationale verdragen aanvaarde maatstaven
van behandeling van gevangenen", zoals de minister stelt. Volgens hem komt
met dit criterium een flink aantal landen in aanmerking. Zouden dit nu ook
weer niet de "duurdere" landen zijn en, zo ja, zijn wij dan weer niet terug
bij "af", namelijk dat in dat geval het kostenargument niet speelt en dat
detentie in Nederland wel zo handig is omdat Nederland als gastland met vangnetfunctie
toch al alle voorzieningen, zoals extra beveiliging, getroffen heeft? Of kan
als uitgangspunt gelden dat de veroordeelde in het land van herkomst gedetineerd
wordt? Hoe beoordeelt de minister de veiligheidsrisico's voor Nederland als
degenen die door het Strafhof veroordeeld zijn voornamelijk in Nederland gedetineerd
worden? Ik denk hierbij aan mogelijke bevrijdings- of terreuracties. De VVD
hoort graag de reactie van de minister.Voorzitter. Mijn derde punt betreft de opstelling van de Verenigde Staten.
Ik zal hierover kort zijn, omdat er verleden week in de Tweede Kamer al met
de regering over gesproken is. Toch wil ik er niet aan voorbijgaan, omdat
naar het oordeel van de VVD de opstelling van de Verenigde Staten met betrekking
tot het aannemen door de Senaat van de ASPA ongehoord en eigenlijk onaanvaardbaar
is. Vastgesteld moet worden dat bij de onderhandelingen in Rome de Verenigde
Staten een actieve rol hebben gespeeld en op verschillende punten formuleringen
zijn aangepast teneinde hen tegemoet te komen. Het is buitengewoon teleurstellend
dat de Verenigde Staten, na eerst het Statuut ondertekend te hebben, zich
op 6 mei jongstleden uit het Statuut hebben teruggetrokken en nu de Senaat
de ASPA heeft aangenomen. Wereldwijd wordt van de Verenigde Staten verwacht
dat zij een leidende rol spelen bij de handhaving van internationale vrede
en veiligheid. In dat kader stellen de Verenigde Staten op ruime schaal troepen
ter beschikking met alle risico's van dien. In dat licht bezien, valt de ASPA
wellicht te verklaren. Maar dit betekent niet dat de ASPA daarmee op begrip
kan rekenen. Integendeel, de stellingname van Verenigde Staten is onaanvaardbaar
in de internationale verhoudingen, betekent een miskenning van het primaat
van het internationale recht en ondergraaft de positie van het Strafhof. In
de memorie van antwoord van 31 mei jongstleden sprak de minister de hoop uit
dat de Verenigde Staten in de toekomst alsnog zullen deelnemen aan het Strafhof.
Samen met de Europese partners heeft de regering op 13 mei een verklaring
afgelegd waarin wordt gesteld dat het Statuut alle garanties biedt die nodig
zijn om misbruik voor politieke doeleinden te voorkomen. De landen van de
Europese Unie hebben recent diplomatieke stappen richting Verenigde Staten
ondernomen. Hoe schat de minister de kans in dat de Verenigde Staten met het
aannemen van de ASPA in de toekomst nog zullen deelnemen aan het Strafhof?
Indien de Amerikaanse president ondanks alle inspanningen van vele landen
toch zijn handtekening zet, verzoek ik de minister bij zijn ambtgenoot van
Buitenlandse Zaken te bevorderen dat de Amerikaanse president op dat moment
met een ondubbelzinnige verklaring komt waarin hij stelt dat de Verenigde
Staten geen gebruik zullen maken van de desbetreffende bepalingen in de wet
om militaire operaties tegen bondgenoten en bevriende staten uit te voeren
teneinde Amerikaanse Servicemembers die in staat van vervolging zijn of worden
gesteld te bevrijden.Voorzitter. Voordat ik mijn betoog afrond, wil ik nog specifiek aandacht
vragen voor Den Haag als "legal capital" of, zoals Boutros Ghali dat noemde,
"judicial capital of the world". Met de komst van het Internationaal Strafhof
in Den Haag begint dat er aardig op te lijken. Met name de Hoge Raad zal daarbij
vanuit de positie van Nederlands hoogste rechtscollege een rol van betekenis
kunnen spelen. De omstandigheid dat de Raad voor de Rechtspraak eveneens in
Den Haag zetelt, is ook niet onbelangrijk. Voor het Internationaal Strafhof
zal passende huisvesting moeten worden gerealiseerd. In dit verband vraag
ik ook de aandacht van de minister voor de huisvesting van de Hoge Raad. In
Den Haag, "legal capital of the world", hoort de Hoge Raad, evenals het Internationaal
Strafhof, op een voor het college passende wijze te zijn gehuisvest. Het gebouw
aan het Lange Voorhout voldoet daaraan, maar voor het overige is de huisvesting
van de Hoge Raad mager en te krap. Deelt de minister de opvatting dat de huisvesting
van de Hoge Raad, mede in het licht van Den Haag als "legal capital of the
world" verbetering behoeft en is hij bereid om, voor zover dat in zijn vermogen
ligt, de verbetering van die huisvesting te bevorderen?Voorzitter. Ik rond af. Met anderen meent de VVD dat de komst van het
Internationaal Strafhof een belangrijke stap is in de strijd tegen misdrijven
tegen de menselijkheid. Het niet deelnemen van de Verenigde Staten is echter
een punt van ernstige zorg. Voor Nederland heeft de komst van het Strafhof
een bijzondere betekenis nu het Strafhof in Den Haag wordt gevestigd. Met
belangstelling wachten wij de antwoorden van de minister op onze vragen af.Minister Korthals:Voorzitter. Zoals ik nauwelijks meer dan drie maanden geleden in de Tweede
Kamer heb gedaan, begin ik ook nu met de Eerste Kamer te danken voor haar
bereidheid prioriteit te geven aan de afhandeling van de vandaag te bespreken
wetsvoorstellen. Ondanks dat u slechts eenmaal per week bijeen komt, bent
u bereid geweest om in een zo omvangrijk dossier in een heel kort bestek een
voorlopig verslag en een verslag uit te brengen. Ook hebt u de bereidheid
getoond om de mondelinge behandeling van deze wetsvoorstellen reeds te agenderen
toen ik uw verslag nog moest beantwoorden. Als de beraadslaging vandaag kan
worden afgerond, zal het dus ook aan uw Kamer te danken zijn dat de uitvoeringswetgeving
voor het gastland op dezelfde dag in werking kan treden als
het Statuut van het Strafhof zelf, als uw Kamer tenminste instemt met de voorstellen.Over het belang van het Strafhof en in het verlengde daarvan van de vandaag
te bespreken wetsvoorstellen is in het verleden al veel gezegd. Dat het belang
van internationale samenwerking ook op strafrechtelijk terrein en ook het
afgelopen jaar is toegenomen, blijkt onder meer uit de gestaag doorgroeiende
stroom ratificaties. Inmiddels zijn wij de 60 ratificaties ruimschoots gepasseerd,
hetgeen betekent dat het Statuut van het Strafhof op 1 juli a.s. in werking
kan treden. De eerste bijeenkomst van de Vergadering van Statenpartijen zal
in september plaatsvinden. Na afronding van de daarvoor in het Statuut voorziene
procedures zal de top van het Strafhof, bestaande uit de aanklager, de rechters
en de griffier, mogelijk in het vroege voorjaar van 2003 kunnen worden gekozen
en in Den Haag worden verwelkomd, waarna het Strafhof zijn werk zal kunnen
aanvangen.Dat het Strafhof binnenkort in Nederland zijn deuren zal openen, heeft
de laatste weken en maanden vrijwel continu in de belangstelling gestaan.
De voorbereidingen daarvoor zijn in volle gang. Mijn ambtgenoot van Buitenlandse
Zaken heeft verleden jaar een task force op zijn ministerie ingesteld die
tot taak heeft zowel de feitelijke als de juridische voorbereidingen van de
vestiging van het Strafhof te coördineren en te fungeren als contactpersoon
voor de internationale vertegenwoordigers van het Strafhof in oprichting.
De task force staat onder leiding van een speciaal daartoe aangestelde directeur-generaal.
Gelukkig is de task force in voorkomende gevallen ook beschikbaar voor de
ondersteuning van de minister van Justitie, zodat ik vandaag ook op hen kan
rekenen.Naast de voorbereidingen voor de feitelijke vestiging van het Strafhof
zijn er uiteraard ook de wetgevende voorbereidingen die, zoals bekend, uit
een tweeluik bestaan, de vandaag te bespreken uitvoerings- en aanpassingswetten
en de Wet internationale misdrijven die op 19 april jongstleden bij de Tweede
Kamer is ingediend.Voorzitter. De Amerikaanse positie ten opzichte van het Internationaal
Strafhof is inderdaad zorgelijk. De intrekking van de handtekening onder het
Statuut en recent de aanvaarding van de American Servicemembers Protection
Act door de Senaat doen het Strafhof natuurlijk geen goed. Ik wil hier niet
te veel over zeggen, want deze kwestie is toch primair er een van buitenlandse
politiek. Collega Van Aartsen heeft afgelopen donderdag uitvoerig met de Tweede
Kamer gedebatteerd over de ASPA en de consequenties daarvan. Hij heeft daar
namens de Nederlandse regering de grote zorgen over uitgesproken. Nederland
beschouwt de bepaling die de president autoriseert om personen die door het
ICC zijn gedetineerd met alle passende en noodzakelijke middelen te bevrijden
als onacceptabel. Collega Van Aartsen heeft daarbij aangegeven dat Nederland
langs vele wegen acties heeft ondernomen en zal blijven ondernemen die erop
gericht zijn om ASPA van de tafel te krijgen, dan wel dat sectie 3008 wordt
geschrapt. Overigens is hem inmiddels door de Amerikaanse regering verzekerd
dat, indien ASPA in de huidige vorm overleeft, de VS ervan uitgaan dat eventuele
controverses hierover met Nederland op een constructieve manier zullen worden
opgelost die passen binnen de banden van "close allies and NATO-partners".
De VS kunnen zich geen situatie voorstellen waarin zij zouden moeten terugvallen
op militaire acties tegen Nederland of een andere bondgenoot. Berichten als
zouden de VS Nederland hebben benaderd om een bilateraal akkoord te sluiten
om het ICC te omzeilen, zijn niet juist. De minister van Buitenlandse Zaken
heeft in de Tweede Kamer duidelijk gesteld dat Nederland aan dergelijke akkoorden
geen medewerking zal verlenen. Het is de inzet van de Nederlandse regering
om hierover in EU-verband één lijn te trekken.Mevrouw Broekers vroeg hoe ik de kans inschat dat de VS alsnog zullen
toetreden tot dit verdrag. Ik denk dat het niet goed is om op dit moment daarover
te speculeren. Wat dat betreft laat ik overigens ook graag het voortouw aan
mijn collega van Buitenlandse Zaken.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Ik weet dat deze minister niet de meest deskundige is op het
gebied van het NAVO-verdrag, maar enige agressie tegen Nederland, in dit geval
in zijn hoedanigheid als gastland van het Strafhof, zou met zich brengen strijd
met dat NAVO-verdrag en bovendien zouden andere NAVO-landen moeten inspringen
om Nederland te helpen verdedigen. Zou dit niet een buitengewoon groteske
situatie opleveren?Minister Korthals:Voorzitter. Ik ben dat volstrekt met de heer Jurgens eens. Eerlijk gezegd
denk ik ook niet dat het ooit zover zal komen. Daarom heb ik ook gezegd dat
door de VS is bevestigd dat er op een constructieve manier zal worden uitgekomen.
Dat neemt echter niet weg dat de situatie en hetgeen zich op dit punt in de
VS heeft afgespeeld als ernstig moeten worden aangemerkt. Daarom ben ik er
ook nogal uitvoerig op ingegaan.In praktisch organisatorische zin komt er op dit ogenblik uiteraard veel
op het gastland van het Strafhof af. Denk maar aan de huisvesting, de beveiliging,
het vervoer van gedetineerden, een goed gastheerschap voor de functionarissen
van het hof, enz., enz. De minister van Buitenlandse Zaken vervult op dit
punt een trekkersrol en het is dan ook niet aan mij om er bij deze gelegenheid
veel over te zeggen. Natuurlijk is er wel nauw en goed contact tussen mijn
ambtenaren en die van het ministerie van Buitenlandse Zaken waar het de meer
justitiële taken van het gastland betreft. Het bericht van hedenmorgen
over de nieuwe plaats van de tijdelijke huisvesting is echter niet afkomstig
van het ministerie van Buitenlandse Zaken en ook niet door dat ministerie
bevestigd. Wel weet ik dat de voorbereidingen ver gevorderd zijn. Bij het
ministerie van Buitenlandse Zaken is, zoals ik al zei, een task force ICC
ondergebracht onder leiding van een directeur-generaal. Als Den Haag een internationale
hoofdstad voor het recht wil zijn, betekent dat natuurlijk ook dat de huisvesting
van de Hoge Raad behoorlijk moet zijn. Onlangs heb ik daarover zowel met de
president van de Hoge Raad als met de procureur-generaal bij de Hoge Raad
uitvoerig gesproken. Er is inmiddels een vrij uitvoerig plan ingediend waarover
op dit moment nader overleg wordt gevoerd. Ik heb er in ieder geval begrip
voor uitgesproken dat de Hoge Raad goed gehuisvest moet zijn en ook moet blijven.
Ik zeg dat met name omdat er een behoorlijke uitbreiding van de Hoge
Raad is voorzien, zodat er meer huisvestingsmogelijkheden moeten komen. Er
wordt in ieder geval dus aan gewerkt.Voorzitter. De heer Van de Beeten wees erop dat het Hof van Justitie van
de EG in het Van Gend & Loos-arrest drie criteria voor de directe werking
van de regels van het EG-recht noemt en dat deze ook zouden moeten worden
gebruikt voor de regels van het Statuut van het Strafhof. Die drie criteria
van de directe werking die in dat arrest zijn genoemd, gelden echter alleen
voor het EG-recht, dus niet voor de regels van het Statuut van het Strafhof.
Het Hof van Justitie heeft ook benadrukt dat de EG-rechtsorde een nieuwe supranationale
rechtsorde is die fundamenteel anders is dan de klassieke internationale rechtsorde.
In het EG-recht wordt in laatste instantie door het EG Hof van Justitie bepaald
of een EG-regel directe werking heeft. In het internationale recht is dat
traditioneel voorbehouden aan de nationale rechter.Hij vroeg vervolgens of er dan geen conflicten kunnen ontstaan op grond
van het EVRM en wie toetst of het Strafhof aan het EVRM voldoet. Voorop moet
worden gesteld dat de opstellers van het Statuut van het Strafhof de eisen
die de mensenrechtenverdragen, het EVRM en het BUPO-verdrag van de VN aan
een behoorlijke strafrechtspleging stellen voortdurend goed voor ogen hebben
gehouden. Er mocht en mag geen enkele twijfel aan bestaan dat de rechtsgang
voor het Strafhof in alle opzichten aan de mensenrechtelijke maat is. Dat
betekent dat degenen die worden vervolgd door het Strafhof en daar ook zijn
gedetineerd, te allen tijde toegang hebben tot een onafhankelijke en onpartijdige
rechter en een "fair trial" krijgen. Dat is ook in het belang van het Strafhof
en zijn legitimiteit. Het betekent tevens dat er voor de Nederlandse rechter
in beginsel geen taak is weggelegd waar het gaat om klachten van gedetineerden
van het Strafhof. De Nederlandse rechter – dat geldt eigenlijk voor
de Nederlandse autoriteiten in het algemeen – mag ervan uitgaan dat
de rechten van betrokkenen bij het Strafhof voldoende zijn gewaarborgd. Dit
uitgangspunt is inmiddels bevestigd door het Europese Hof voor de rechten
van de mens in een zaak van een verdachte van het Joegoslavië Tribunaal
tegen Kroatië, de Naletilic-zaak, en recent door de president van de
rechtbank van Den Haag in twee kort gedingen die tegen de Nederlandse Staat
werden aangespannen door de heer Milosovic die klaagde dat door zijn behandeling
bij het Joegoslavië Tribunaal het EVRM was geschonden. Men kan dus zeggen
dat Nederland wat betreft de rechtspleging van het Strafhof en het tribunaal
zijn rechtsmacht aan het Strafhof heeft overdragen als supranationale instantie.
Deze overdracht van rechtsmacht betekent echter niet dat Nederland als partij
bij onder andere het EVRM geen enkele verantwoordelijkheid meer heeft voor
hetgeen bij de supranationale rechter gebeurt. Er is rechtspraak van het Europese
Hof waaruit volgt dat een bepaalde restverantwoordelijkheid resteert. Dat
geldt overigens niet alleen voor Nederland als gastland, maar voor alle leden
van de Raad van Europa die tevens partij zijn bij het Statuut van het Strafhof.
Deze restverantwoordelijkheid wordt waarschijnlijk pas geactiveerd in zeer
uitzonderlijke gevallen, namelijk wanneer sprake is van flagrante en zeer
ernstige schendingen van het EVRM. Ik ga er overigens van uit dat die niet
zullen voorkomen.De heer Van de Beeten vroeg wie moet toetsen of het Strafhof aan het EVRM
voldoet. Hij bepleitte in dat verband een internationaal publiekrechtelijk
conflictenrecht. De vraag is of het volkenrecht daar niet al in voorziet.
Er zijn namelijk verschillende wegen om dit soort juridische conflicten aan
de orde te stellen. In eerste instantie, zoals ik al heb gezegd, bij het Strafhof
zelf. Het Statuut bevat bezwaar- en appelregelingen. Verder kan natuurlijk
het EHRM worden benaderd. Ten slotte is er dan nog een soort restrol voor
de Nederlandse rechter, maar daar ligt zoals ik al uiteen heb gezet niet de
primaire rol.De heer Van de Beeten vroeg voorts of Nederlandse verdachten er belang
bij kunnen hebben om voor een bepaald feit niet door de Nederlandse autoriteiten
maar door het Strafhof te worden vervolgd. Of een persoon voor een bepaald
feit wordt vervolgd door de ene dan wel de andere jurisdictie is niet afhankelijk
van de voorkeur van hemzelf. Onder het Statuut van het Strafhof is dat niet
anders. Wanneer het Strafhof in reactie op een verzoek tot overlevering van
Nederland hoort dat de Nederlandse autoriteiten de desbetreffende persoon
zelf willen vervolgen, zal het Strafhof slechts kunnen beoordelen of die Nederlandse
autoriteiten daar in zijn ogen wel goed toe in staat zijn. Of de desbetreffende
persoon voorkeur heeft voor berechting door de een dan wel door de ander doet
derhalve niet ter zake. Dit hangt uiteraard direct met het complementariteitbeginsel
samen.Voorzitter. De heer Van de Beeten kwam in feite terug op zijn motie die
door uw Kamer op 18 december verleden jaar is aangenomen en waarin een instemmingsrecht
van de Kamers wordt bepleit voor besluiten van de Vergadering van Statenpartijen
met betrekking tot de zogenoemde elementen van misdrijven en het reglement
van proces- en bewijsvoering. Dat instemmingsrecht zou alsnog in de Goedkeuringswet
moeten worden neergelegd. Mijn ambtgenoot van Buitenlandse Zaken heeft de
Kamer bij brief van 14 januari 2002 bericht dat de regering die motie niet
zal uitvoeren. Ik kan hier slechts herhalen wat hij toen namens de regering
heeft geschreven. De regering is van mening, zoals zij herhaaldelijk tegenover
de Kamer heeft aangegeven, dat er geen plaats is voor een instemmingsrecht
van het parlement met betrekking tot de genoemde reglementen, omdat zij geen
voor de Nederlandse burgers bindende bepalingen bevatten. In zoverre zijn
zij dus niet vergelijkbaar met de besluiten van de Europese Unie waarvoor
wel een instemmingsrecht van de Kamers bestaat. Dit laat onverlet dat de regering
graag bereid is om voorgenomen besluiten van de Vergadering van Statenpartijen
op dit vlak tijdig in concept aan de Kamers toe te zenden, zodat regering
en parlement daarover met elkaar van gedachten kunnen wisselen. Meer in het
algemeen zou ik willen opmerken dat de regering de grote belangstelling die
blijkt vanuit beide Kamers zeer heeft gewaardeerd en op prijs heeft gesteld
en dat zij hoopt, maar eigenlijk wel zeker weet, dat die belangstelling zal
blijven wanneer het Strafhof eenmaal in werking is getreden.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Is de minister werkelijk van mening dat die elementen van
strafrecht en die regels van procesrecht niet verbindend zijn
in de zin van de artikelen 93 en 94 van de Grondwet? Een Nederlands burger
die op welke wijze dan ook betrokken raakt bij de werkzaamheden van het Strafhof,
bijvoorbeeld als verdachte, wordt geraakt door het procesrecht van dat hof,
en als elementen van misdrijven worden omschreven, dan kan de delictsomschrijving
al dan niet op hem van toepassing zijn op grond van beslissingen van de Vergadering
van Staten. Ik zou dan ook graag een nadere toelichting krijgen op de stelling
van de regering dat er geen sprake is van verbindendheid voor Nederland van
deze bepalingen en dat het daarom ook niet noodzakelijk is om daar een instemmingsrecht
voor te hebben. Gaat de regering niet al te gemakkelijk voorbij aan die feitelijke
verbindendheid voor Nederlandse onderdanen in het gegeven geval?Minister Korthals:Voorzitter. Uiteraard sluit ik mij aan bij hetgeen de minister van Buitenlandse
Zaken daarover indertijd heeft geschreven, want dat heeft hij toch ook namens
het kabinet gedaan. Het is inderdaad juist dat hier geen sprake is van voor
Nederlandse burgers bindende bepalingen. In die zin is het ook niet in strijd
met artikel 93 Grondwet. Dat is de redenering die op dit punt is opgezet.
Ik begrijp dat de heer Jurgens zelf denkt dat dit wel het geval is, maar het
kabinet gaat er in ieder geval van uit dat het niet zo is.De heer Jurgens (PvdA):Een Nederlander wordt opgepakt omdat hij een misdrijf zou hebben gepleegd
waarvan de delictsomschrijving nader is bepaald door een beslissing van de
Vergadering van Staten. Hij wordt op grond daarvan voorgeleid aan het Strafhof
en vervolgens worden op hem van toepassing bepaalde procedureregels die beslist
zijn door de Vergadering van Staten. De minister kan dat toch niet redelijkerwijs
volhouden dat die bepalingen niet bindend zijn voor Nederlandse onderdanen?
In casu voor deze onderdaan wel!Minister Korthals:Voorzitter. Het lijkt mij verstandiger om dit nog eens te bespreken als
wij deze besluiten voorleggen aan de Kamer. Dat zullen wij tijdig doen, zodat
wij dan diepgaand kunnen ingaan op de argumenten die de heer Jurgens net naar
voren heeft gebracht. Ik denk echt dat hij er nu te veel van uitgaat dat omdat
het wordt voorgesteld door de statenpartijen het ook rechtstreeks bindende
bepalingen zouden zijn voor de Nederlandse burgers. Daar is geen sprake van,
maar het lijkt mij beter om daar te zijner tijd op terug te komen.Voorzitter. Ten slotte kom ik op de restrol van Nederland bij de tenuitvoerlegging
en de onevenredige belasting die met name door mevrouw Broekers naar voren
is gebracht. Zorgen over de gevolgen van de restrol of vangnetrol die het
gastland heeft bij de tenuitvoerlegging van de gevangenisstraffen zijn in
het parlement al eerder onderwerp van bespreking geweest. De regering heeft
begrip voor deze zorg en heeft al eerder laten weten dat deze specifieke taak
van het gastland haar voortdurende aandacht heeft en zeker ook zal blijven
houden. Zowel in multilateraal als in bilateraal verband zal zij er bij andere
staten die partij zijn op blijven aandringen dat zij hun verantwoordelijkheid
nemen, ook voor de executie van vonnissen van het Strafhof. De regering heeft
er evenwel vertrouwen in dat andere landen die verantwoordelijkheid ook zullen
nemen en dat de belasting van het gastland dan ook beperkt zal blijven. Dat
vertrouwen is mede gebaseerd op de grote betrokkenheid van veel landen bij
het welslagen van het Strafhof en op het feit dat steeds meer landen in hun
uitvoeringswetgeving voorzieningen treffen voor de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen.
Natuurlijk zal de regering ook in de richting van het Strafhof en zijn functionarissen
erop wijzen dat het Strafhof zelf hier een belangrijke verantwoordelijkheid
en inspanningsverplichting heeft. Ook zij zullen ervan doordrongen moeten
zijn dat op langere termijn de legitimiteit van de strafrechtspleging van
het Strafhof slechts gewaarborgd is als ook de tenuitvoerlegging een gespreide
verantwoordelijkheid is. Verder wil de regering bekijken of er wellicht mogelijkheden
zijn om in de zetelovereenkomst een mechanisme in te bouwen dat het beroep
op het gastland ook daadwerkelijk beperkt. Overigens, is er ook een financiële
prikkel voor het Strafhof om te zoeken naar andere staten voor de tenuitvoerlegging
dan Nederland. De kosten van tenuitvoerlegging als vangnet zijn namelijk voor
rekening van het Strafhof en drukken dus op de contributie van de deelnemende
landen. Wat dat betreft hoef ik volgens mij dan ook niet in te gaan op de
redenering van mevrouw Broekers dat andere landen die ervoor in aanmerking
komen ook wel erg duur zullen zijn, maar die kosten drukken dan op het budget
van die landen.Voorzitter. Volgens mij heb ik hiermee alle vragen beantwoord.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn beantwoording, ook van onze
schriftelijke vragen die zeer uitvoerig en adequaat was.Wat betreft het concept van de rechtstreekse werking is het zeker niet
mijn bedoeling om in dit debat als het ware alsnog een gelijk te halen wat
niet gehaald is blijkens de brief van de minister van Buitenlandse Zaken.
Zowel voor de regering als voor de Kamer zou kunnen gelden dat in een voortgaand
debat wellicht ook sprake kan zijn van voortschrijdend inzicht. Daarom heb
ik het ook aan de orde gesteld, maar ook vanwege het praktische belang, want
ik zie wel degelijk het risico dat de Nederlandse rechter voor nogal vervelende
zaken kan worden geplaatst.Het begrip "rechtstreekse werking" is geen vastomlijnd en geen voor de
eeuwigheid geschreven begrip. Het is het eerst gehanteerd door het Permanente
hof van arbitrage in de jaren dertig van de vorige eeuw toen er nog geen Europese
Economische Gemeenschap was, laat staan een hof in Luxemburg dat hier uitspraken
over zou kunnen doen. Dat was dus nog in het volledig klassieke model van
het volkenrecht als concept ontwikkeld door een hof dat nog niet als supranationaal
kon worden aangemerkt zoals het Hof van Justitie in Luxemburg. Er is ook een
belangrijk verschil dat niet zozeer zit in het Van Gend & Loos-arrest,
maar meer in het Simmenthal-arrest van het Europese Hof van Justitie, omdat
in die zaak het hof heeft uitgemaakt dat zelfs nationaal constitutioneel recht
geen reden kan zijn voor een staat om niet Europese regels te implementeren
en toe te passen en ook geen reden kan zijn voor de nationale rechter om die
Europese regels niet toe te passen in zijn uitspraken. Daarmee is duidelijk gemaakt dat er sprake is van een echt supranationaal Europees rechtsbestel,
een eigen rechtsorde, waardoor ook de Nederlandse Grondwet – of de Franse,
want daar ging het in die zaak om – ondergeschikt moet zijn aan die
Europese regels. Ik wil niet stellen dat wij hier met het Internationaal Strafhof
te maken hebben met een supranationaal orgaan in die zin. Wij hebben hier
nog steeds te maken met een orgaan dat functioneert in het klassieke volkenrecht
en daardoor krijgt men ook die conflicten. Als er een regel zou zijn als het
Simmenthal-arrest zoals dat geldt voor Europese regels, zou het vrij simpel
zijn; dan zou het altijd het Internationaal Strafhof zijn dat uiteindelijk
het laatste woord heeft en als het ware ook het constitutionele bestel bepaalt.
Dat is er niet en kan er ook niet zijn, omdat het nu eenmaal een bestel is
dat internationaal gezien onvolmaakt is, omdat er nu eenmaal geen duidelijk
uitvoerende en wetgevende macht is met een democratische legitimatie, enz.,
zoals ik eerder al opmerkte.Dit brengt mij tot de conclusie dat, hoe men het ook wendt of keert, het
begrip "rechtstreekse werking" wel degelijk ook toegepast kan worden op de
regels van het Statuut van het Internationaal Strafhof. Ik wijs de minister
er nogmaals op – hij heeft daar in zijn beantwoording niet op gereageerd –
dat een Nederlands onderdaan die na 1 juli een misdrijf tegen de menselijkheid
begaat, terwijl de Wet internationale misdrijven nog niet door het parlement
is aanvaard en nog niet in het Staatsblad is verschenen, niet voor de nationale
Nederlandse rechter kan worden gebracht, omdat er nu eenmaal geen nationaal
Nederlandse strafbepaling is, maar wel via de aanklager bij het Internationaal
Strafhof voor dat Strafhof kan worden gebracht. Dit enkele feit kan toch tot
geen andere conclusie leiden dan dat de bepalingen van het Statuut van het
Strafhof een rechtstreekse werking hebben voor de onderdanen, zelfs de ingezetenen
van dit land, ongeacht de omstandigheid dat er op dit moment voor de nationale
rechter geen bevoegdheid is? Hier heeft het Internationaal Strafhof vanaf
1 juli dus een exclusieve bevoegdheid die niet weg te poetsen is.Ik blijf ook de mening toegedaan, zoals al door collega Jurgens is verwoord,
dat het concept ook moet worden toegepast op de elements of crimes en het
reglement voor de procesvoering. Kortheidshalve verwijs ik op dat punt naar
hetgeen ik daarover in eerste termijn heb gezegd. Ik ben onverminderd van
mening dat een Nederlands onderdaan op grond van de waarborgen die in het
reglement voor de procesvoering zijn neergelegd ook tegenover de Nederlandse
strafrechter zou kunnen zeggen dat de rechter weliswaar de bevoegdheid heeft
op grond van de Nederlandse Grondwet, maar dat hij te maken heeft met een
waarborg die te vinden is in het reglement voor de procesvoering van het Internationaal
Strafhof en dat hij die waarborg – te weten: het horen van getuigen
op een openbare terechtzitting – zo belangrijk vindt dat die moet worden
gehonoreerd en dat de Nederlandse Staat hem derhalve zou moeten uitleveren
aan het Internationaal Strafhof als dat bereid is om die zaak in behandeling
te nemen. Mijn conclusie blijft dan ook dat het wenselijk is om het debat
en de gedachtevorming hierover voort te zetten, niet alleen vanwege de betekenis
voor de Nederlandse rechter, maar ook omdat ik denk dat wij hier te maken
hebben met aspecten die in het debat met de Amerikanen aan de orde zouden
kunnen worden gesteld. Natuurlijk wil ik de minister niet verleiden tot uitspraken
van buitenlandse politiek, maar hem er wel op wijzen dat het hier om een materie
gaat waarover wij ook met Amerikaanse juristen in debat zouden moeten gaan,
zowel binnen als buiten de Amerikaanse regering, omdat ik denk dat dit ook
een niveau is waarop meer te bereiken is dan op het puur politieke niveau.
Nederland heeft nu eenmaal een belangrijke traditie op het punt van het internationale
recht en ik denk dat wij dan ook het voortouw moeten nemen en dat het ministerie
van deze minister daarbij een belangrijke rol kan vervullen. Daartoe zou ik
de minister dan ook graag willen aanmoedigen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Ook ik dank de minister voor zijn uitvoerige beantwoording.
Het verheugt mij dat zijn ambtgenoot van Buitenlandse Zaken met de Amerikanen
spreekt en heeft vernomen dat eventuele controverses tussen Nederland en de
VS naar aanleiding van de ASPA op passende en constructieve wijze zullen worden
opgelost. Ik ga er dan ook van uit dat mijn verzoek aan de minister om bij
zijn ambtgenoot van Buitenlandse Zaken te bevorderen dat, als de Amerikaanse
president toch zijn handtekening onder de ASPA zet, er een ondubbelzinnige
verklaring komt van de Amerikaanse president, waarin wordt uitgesproken dat
de VS geen gebruik zal maken van de desbetreffende bepalingen in de wet om
militaire operaties tegen bondgenoten en bevriende staten uit te voeren ten
einde Amerikaanse Servicemembers die in staat van vervolging zijn of worden
gesteld te bevrijden. Het lijkt mij goed om dit toch nog maar eens te zeggen,
want op "passende wijze en een constructieve manier oplossen" is prachtig,
maar een ondubbelzinnige verklaring van de Amerikaanse president is misschien
toch wel heel erg gewenst in deze situatie.De minister heeft groot vertrouwen in de bereidheid van andere landen
om mee te werken aan de detentie. Ik ben blij dat hij dat vertrouwen heeft
en ik denk dat wij allen dat vertrouwen maar moeten hebben. Het is goed van
de minister te horen dat ook het Strafhof zelf een belangrijke inspanningsverplichting
heeft en dat hij het Strafhof daar ook op zal wijzen als dat aan de orde is.Ik heb nog gevraagd hoe de minister de veiligheidsrisico's voor Nederland
in verband met eventuele bevrijdings- en terreuracties inschat en door wie
de met extra beveiliging gemoeide kosten moeten worden opgebracht, maar daarop
geen antwoord gehad. Ik zou dat antwoord nog graag willen hebben.Minister Korthals:Voorzitter. De heer Van de Beeten herhaalde dat de elementen van misdrijven
eigenlijk de Nederlandse burger binden. Mijn antwoord daarop blijft luiden
"neen", maar de discussie daarover zal nog verder gevoerd worden. In het debat
met uw Kamer over artikel 91, lid 3, Grondwet heeft de regering al uitvoerig
aangegeven waarom dit niet het geval is. In het Statuut zelf staat dat de
elementen niet bindend zijn, maar hulpmiddel bij de interpretatie door het
hof. Bovendien moet u goed bedenken dat een burger die voor
het Strafhof terechtstaat in een andere jurisdictie verkeert. Hij staat daar
niet als Nederlandse burger die aan het Nederlandse recht is onderworpen,
hij is procespartij bij het Strafhof. Ten slotte wijs ik erop dat de elementen
in overeenstemming moeten zijn met de strafbepalingen in het Statuut. Voor
zover zij daar buiten gaan, hebben ze geen enkele waarde. Dat zijn wel de
belangrijkste redenen waarom de regering van mening is dat er geen sprake
van rechtstreekse werking is, maar ik verheug mij op het verdere debat daarover.De heer Van de Beeten heeft wel gelijk als hij zegt dat er supranationaal
EU-recht is, maar de ontwikkelde structuren van het Europees recht kunnen
naar mijn oordeel niet zomaar worden toegepast op het Internationaal Strafhof.
Ik dacht dat de heer Van de Beeten dat wel met mij eens moet zijn en is.Wat betreft de veiligheidsrisico's hebben wij natuurlijk ook al het Joegoslavië
Tribunaal en het Rwanda Tribunaal. Daar zaten ook heel wat veiligheidsrisico's
aan, maar die zijn altijd in ogenschouw genomen. De Nederlandse regering is
altijd van mening geweest dat die risico's aanvaardbaar waren. Dat denkt zij
wat betreft het Strafhof ook. Dat neemt natuurlijk niet weg dat wij voortdurend
alert zullen moeten zijn op mogelijke inbreuken op de veiligheid in Nederland.
Er zijn speciale procedures ontwikkeld om dat in de gaten te houden. Ik denk
dat dit goed verloopt, maar 100% garanties zijn natuurlijk niet te geven.
Dat er zeer grote veiligheidsrisico's zijn, denk ik eigenlijk niet. In ieder
geval zijn zij behoorlijk in de hand te houden. Dat zou wat anders worden
als de VS bijvoorbeeld de weg ingaat die wij niet zouden willen. Ik heb er
overigens het volste vertrouwen in dat dit goed met de VS wordt opgelost.
Ik weet, maar laat dat verder graag aan mijn collega van Buitenlandse Zaken
over, dat hij daar echt veel overleg over heeft met de Amerikanen, zodat dat
in ieder geval niet uit de hand loopt. Ik heb ook helemaal niet het idee dat
dit zal gebeuren.De beraadslaging wordt gesloten.De voorstellen van (rijks)wet worden zonder stemming aangenomen.De voorzitter:Omdat enkele sprekers zich van de sprekerslijst hebben teruggetrokken,
lopen wij iets voor op het schema. Wij hebben de bewindslieden die bij het
volgende agendapunt betrokken zijn en de sprekers die zich hebben aangemeld
van deze mogelijkheid in kennis gesteld, maar omdat de bewindslieden in ieder
geval nog niet zijn gearriveerd, schors ik de vergadering in afwachting van
hun komst.De vergadering wordt van 11.20 uur tot 11.40 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-1523-1532.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl