Behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepaling inzake de benoeming van de commissaris van de Koningin en de burgemeester (27551)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 770-778

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-02-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 16, pagina 770-778

22-01-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27551Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Eerste evaluatiewet Awb (26523); - Wet uniforme openbare voorbereidingsprocedure Awb (27023); - Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht met betrekking tot de kosten van bezwaar en administratief beroep (kosten bestuurlijke voorprocedures) (27024)Pagina 816-827
Installatie van mevrouw Maas-de BrouwerPagina 769-769
Presentie en opening (dinsdag 22 januari 2002)Pagina 769-769
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 22 januari 2002)Pagina 827-827
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Mededingingswet (implementatie van een wijziging van de EG-transparantierichtlijn) (27870)Pagina 770-770
Voortzetting van de behandeling van: - de notitie Inhuur van extern personeel/uitbesteding van werkzaamheden (EK 409a), - de motie-De Boer c.s. inzake het uitbrengen van een nota over externe advisering aan de overheid (27400, nr. 107)Pagina 801-816
Lijst van besluiten (dinsdag 22 januari 2002)Pagina 827-827
Noot 1 (zie blz. 769): Rapport van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrief van mevrouw T.A. Maas-de BrouwerPagina 828-828
Behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepaling inzake de benoeming van de commissaris van de Koningin en de burgemeester (27551)Pagina 770-778
Behandeling van: - de notitie Inhuur van extern personeel/uitbesteding van werkzaamheden (EK 409a), - de motie-De Boer c.s. inzake het uitbrengen van een nota over externe advisering aan de overheid (27400, nr. 107)Pagina 778-793
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepaling inzake de benoeming van de commissaris van de Koningin en de burgemeester (27551)Pagina 793-801

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 50 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in
de Grondwet, strekkende tot wijziging van de bepaling inzake de benoeming
van de commissaris van de Koningin en de burgemeester (27551).De beraadslaging wordt geopend.De heer Dölle (CDA):Mijnheer de voorzitter. Moet de aanstellingswijze van de commissaris van
de Koning en van de burgemeester uit de Grondwet worden gehaald? De regering
stelt voor, daartoe over te gaan. De CDA-fractie heeft bij de voorbereiding
van een eerder wetsvoorstel en bij de behandeling van het onderhavige voorstel
laten blijken van de wenselijkheid van deconstitutionalisering – of
"ontgrondwettelijking", een term waarvoor naar ik me meen te herinneren collega
Jurgens een voorkeur bezit – nog niet overtuigd te zijn.Wat wordt voorgesteld is uniek, een omstandigheid die overigens niet op
zichzelf onze reserve verklaart. De Grondwet bevat de fundamenten, hoekstenen
en gebinten van onze staatsinrichting. Zij vestigt of erkent in dit verband
ook een aantal ambten en/of colleges. Het zijn er niet zoveel maar hun catalogisering
in de Grondwet betekent dat ze bovenwettelijk zijn verankerd en dus slechts
met een verzwaarde procedure en gekwalificeerde meerderheid kunnen worden
verwijderd of substantieel van karakter worden veranderd. Wij wezen er in
het voorlopig verslag op dat deze vermelding ook steeds inhoudt – de
regering heeft dat ook niet weersproken – dat de Grondwet dan vervolgens
ook steeds bepaalt hoe de betrokken ambtsdragers worden gekozen of benoemd.
Wij hebben het hierbij over het staatshoofd, de kroonprins, de minister-president
en de overige ministers evenals de staatssecretarissen, de leden van beide
Kamers van de Staten-Generaal, hun voorzitters en griffiers, de leden van
de Raad van State en de Algemene Rekenkamer, de Nationale Ombudsman, de leden
van provinciale staten en gemeenteraden en dus impliciet – "expliciet"
was een foutje in de tekst van het voorlopig verslag dat ik bij correctie
over het hoofd zag – de aanstellingswijze van de gedeputeerden en wethouders
en ten slotte de aanstellingswijze van burgemeester en commissaris van de
Koning. Slechts in het laatste geval wordt de koppeling van de vestiging van
het ambt en de aanstellingswijze van de ambtsdrager losgeknipt, waardoor het
eerste in de Grondwet blijft en het laatste aan de wetgever komt.Mag ik mij in dit verband nog een terzijde permitteren, voorzitter. De
regering meent dat de opmerking van de leden van het CDA dat na deconstitutionalisering
de aanstellingswijze politiek voor een niet onbelangrijk deel bij de contractanten
van het regeerakkoord komt te liggen, misplaatst is. Wij zouden daarmee bepaald
een verkeerde suggestie wekken, door deze contractanten op één
lijn te zetten met de wetgever. Overigens staat dit niet in het verslag. Hoewel
wij niet in constitutionele jijbakken willen vervallen, moet ons ook na herlezing
van de passages van het hart dat wij deze opmerking in de memorie van antwoord
misplaatst, althans minder gelukkig vinden. Wie geen vreemdeling is in het
politieke Jeruzalem – deze minister is dat al helemaal niet –
weet dat regeerakkoorden wetgeving, bijvoorbeeld over referenda, voortbrengen.
Het door de regering gereleveerde feit dat hier veel met veel samenhangt en
dus ook andere regels ten gevolge van een andere aanstellingswijze moeten
veranderen, doet daar niet veel aan af. Ik ben als betrekkelijke nieuweling
nog steeds onder de indruk van de kennelijke fall-out van afspraken in het
regeerakkoord, die gaan tot aan stemmingen in deze Kamer toe, al was ik me,
uiteraard door de gebeurtenissen en vooral door de nasleep van de nacht die
naar uw ambtsvoorganger en oud-collega Wiegel lijkt vernoemd, voorzitter,
van deze uitstraling redelijk bewust.Terug naar de hoofdlijn van mijn betoog. Is er een afdoende reden om de
koppeling van vestiging van het ambt en aanstellingswijze van de ambtsdrager
te verbreken in het geval van de commissaris van de Koning en de burgemeester?
Hindert deze koppeling, dus die van artikel 131 van de Grondwet en indirect
het derde lid van artikel 125 van de Grondwet, het maatschappelijke of politieke
debat? Het lijkt er gelukkig op dat de regering het met ons eens is dat dit
op zichzelf niet het geval is. Er wordt behoorlijk veel gepraat over de inrichting
van het lokale bestuur. De dualiseringsoperatie van over een paar weken zal
daarin waarschijnlijk wel wat rust brengen, maar ze zal er geen einde aan
maken. Het debat over de aanstellingswijze lijkt permanent, en niet alleen
in ons land. In Nederland is er voorshands in de volksvertegenwoordiging een
meerderheid voor de benoemde burgemeester. Daarnaast rivaliseren modellen
die de door de bevolking gekozen burgemeester voorstaan, in Europa vooral
in katholieke gebieden, en modellen waarin uitgegaan wordt van de door college
of raad benoemde burgemeester, vooral in protestantse gebieden, met elkaar.
Er is voor beide alternatieven overigens thans nog lang geen uitgekristalliseerde
meerderheid. Wij menen dus niet dat deconstitutionalisering nodig zou zijn
vanwege de hinder van deze koppeling voor het debat.Hindert de koppeling dan wellicht de juridische verwerking van eventuele
uitkomsten van die discussie? Ja, dat lijkt wel duidelijk, maar is dit erg?
Het waarborgkarakter van de Grondwet brengt met zich mee dat voor bepaalde
zaken gekwalificeerde meerderheden nodig zijn. Dit is voor ons in zekere zin
de essentie van de Grondwet. Er wordt allang gedebatteerd over de vraag of
niet-Nederlanders het kiesrecht moeten bezitten voor de provinciale staten
en de Tweede Kamer, er wordt gesproken over allerlei vormen van districtenstelsel,
er zijn mensen die de positie van het bijzonder onderwijs anders willen invullen,
er zijn republikeinen, er zijn voorstanders van de doodstraf, maar gelukkig
niet veel, er zijn voorstanders van landsdelen in het binnenlands bestuur,
van de gekozen minister-president, van het staats hoofd buiten
de regering, van evaluatie van artikel 6 Grondwet, het hoofdschap van de raad
enz. enz. Tussen al deze alternatieven en hun verwerkelijking staan grondwetsbepalingen;
die halen wij er toch niet uit omdat dat ze omstreden zijn voor groepen uit
de samenleving en omdat ze onderwerp van debat zijn? Wij onderschrijven dus
de analyse van de commissie-Van Thijn dat de Grondwet soepele verandering
in de weg kan staan, maar wij menen niet dat daarom grondwetsbepalingen zouden
moeten wijken. Ik kom op dit punt nog terug.Is dan het feit dat het om deconstitutionele ambten gaat waarvan de aard
en positie in de Provinciewet en de Gemeentewet moeten worden ingevuld en
niet zoals bij centrale ambten in de Grondwet, een argument om tot ontkoppeling
over te gaan? Dit argument gebruikt de regering in de memorie van antwoord,
zij het min of meer subsidiair bij haar hoofdargument, waarop ik nog zal terugkomen.
Inderdaad regelt de Grondwet het decentrale bestuur slechts summier, in de
zin van een aantal kernpunten. Dit zelfde geldt overigens ook voor colleges
als de Raad van State, de Algemene Rekenkamer, de Nationale ombudsman en dergelijke.
Ook deze worden in organieke wetten nader geregeld. Maar de Grondwet stelt
wel de hoofdstructuur vast, namelijk dat er drie centrale bestuursorganen
zijn in de gemeente en de provincie; welke van die drie aan het hoofd staat;
waar de verordenende bevoegdheid ligt; hoe de raad wordt samengesteld; dat
deze in het openbaar vergadert; hoe het toezicht op de gemeente en de provincie
is ingericht; hoe de autonomie van de gemeente wordt gevestigd; hoe het medebewind
wordt ingesteld enz. Al deze zaken heeft men bovenwettelijk willen verankeren,
de laatste keer bij de algemene grondwetsherziening van 1983.De vraag die dan nog resteert en die door de regering, anders dan bijvoorbeeld
door de Raad van State of door onze geestverwanten aan de overzijde, ontkennend
wordt beantwoord, is de vraag of de aanstellingswijze van beide ambtsdragers
inderdaad niet zo een kernelement en dus niet van constitutionele orde is.
De regering beroept zich voor deze opvatting mede op een uitlating van Thorbecke,
op de staatscommissie-Cals/Donner, althans de meerderheid daarvan, en op de
commissie-Van Thijn, die vooral de hindermacht van betrokken bepalingen wilde
reduceren, zoals ik al aangaf. Hier staat wel tegenover het constante oordeel
van de grondwetgever van 1848 en bij de wijzigingen van 1887, 1917, 1956,
1972 en laatstelijk zelfs extra geprononceerd via het amendement-Faber bij
de algemene grondwetsherziening van 1983 dat dit wel het geval is, een oordeel
dat ook door de Raad van State in zijn advies bij dit wetsvoorstel wordt onderschreven.De regering voert, naast verwijzing naar commissies en schrijvers, verder
het argument aan dat in de huidige tijd de burgemeester slechts als gemeentelijk
orgaan werkzaam is en geen rijkstaken uitoefent, terwijl de commissaris van
de Koning ook tot provinciaal orgaan is geëvolueerd en "slechts in beperkte
mate rijkstaken uitoefent". Deze laatste opmerking verraste ons enigszins,
gelet op het zomerdebat over het wetsontwerp inzake herziening aanstellingsprocedure
(25444). De regering verzette zich daarbij tegen de invoering van een commissarissenreferendum
naar analogie van het burgemeestersreferendum (een verzet dat wij overigens,
zij het om andere redenen, kunnen billijken). Immers, de positie van de commissaris
was vanwege die rijkstaken zo onvergelijkbaar met die van de burgemeester
dat een wezenlijk element uit dit wetsvoorstel, namelijk het referendum, niet
in het aanstellingstraject van de eerste en wel in dat van de laatste ambtsdrager
paste – maar dit zij terzijde opgemerkt.Het fenomeen van de vergemeentelijkte burgemeester en de geprovincialiseerde
commissaris is overigens, naar het ons voorkomt, niet van belang voor de vraag
of de aanstellingswijze moet worden gedeconstitutionaliseerd. Het is wellicht
van belang voor de vraag of de kroonbenoeming moet worden gehandhaafd en,
zo ja, in welke vorm, maar niet voor de vraag of de aanstellingswijze van
constitutionele orde is. Wij vinden nog steeds dat er sterke aanwijzingen
zijn dat die aanstelling van constitutionele orde is en hebben daarvoor de
volgende argumenten.Een eerste maar bepaald niet doorslaggevend argument is het argument dat
het burgemeestersambt door de ingezetenen wordt beschouwd als een cruciaal
ambt uit het Nederlandse gemeenterecht, zoals de commissaris van de Koning
een vitaal ambt is in het provinciaal bestuur. In de ogen van de ingezetenen
zijn het zelfs vaak de "bazen", een oude voor betrokkenen sympathieke zij
het staatsrechtelijk onjuiste opvatting, maar zij illustreert de impact van
die ambten.Een tweede argument is dat ook los hiervan mag worden vastgesteld dat
in de 500 gemeenten die we nog kennen, de positie van de burgemeester –
het geldt uiteraard ook voor de commissaris – naast die van de raad
(die hij voorzit) en het college (waarvan hij ook nog deel uitmaakt) bepaald
niet die is van een bestuurlijke randgroepjongere, een etiket waarmee weer
een andere ambtsvoorganger van de minister hem opzadelde.In veel bovenlokale contacten en gremia, zowel nationaal als internationaal,
vormt de burgemeester het gezicht van de gemeente. Hij zit raad en college
voor en maakt van dat laatste deel uit. Hij vertegenwoordigt de gemeente in
en buiten rechte. Hij bezit een spilpositie in het openbareordebeleid dat
in deze tijden steeds verder oprukt op de diverse politieke en maatschappelijke
agenda's. Daarbij komt nog zijn plaats in het staatsnoodrecht; zijn positie
om grondrechten te beïnvloeden. Hij krijgt er na de dualiseringsoperatie
bovendien nog gewichtige taken bij op het snijvlak van gemeente en bevolking.
In reeksen bijzondere wetten wordt hij in medebewind geroepen taken te verrichten
en zo is er meer. Het burgemeestersambt is met het gemeentelijk takenpakket,
dat sinds de nachtwakerstaat uit Thorbeckes tijd onherkenbaar groeide en van
karakter veranderde, meegelift. Het is daarom goed dat hij genoemd blijft
worden in hoofdstuk 7 van onze Grondwet en het blijft voorshands merkwaardig
dat dit niet gebeurt met de aanstellingswijze.Een derde argument is dat ook politiek gezien die aanstellingswijze kennelijk
altijd als wezenlijk is beschouwd. Het is vele decennia lang een kernpunt
geweest in de staatsrechtelijke programma's van veel partijen en ook recente
groeperingen als Leefbaar Nederland stellen dit punt mede centraal. Dat geldt
van de weeromstuit dus ook voor groeperingen die terzake minder
veranderingslustig zijn.Een vierde argument is dat de aanstellingswijze – de regering zegt
dit ook in ander verband – de positie bepaalt van de beide andere centrale
bestuursorganen in de gemeente, op zijn minst op termijn.Het is al met al dan ook niet merkwaardig – dit als vijfde argument –
dat de Raad van State de regering adviseerde die aanstellingswijze als wezenlijk
onderdeel van de constitutionele orde te blijven beschouwen.Samengevat betekent dit dat onze fractie nog niet veel ziet in de voorgenomen
deconstitutionalisering. Wij zien de Grondwet als waarborg. Indien bepaalde
opvattingen breed worden gedragen en zijn uitgekristalliseerd, moet uiteraard
constitutionalisering van die alternatieven volgen. Zover is het nog lang
niet en het feit dat er een maatschappelijk en/of politiek debat rond items
wordt gevoerd, levert op zichzelf onvoldoende grond op om de betrokken grondwetsbepaling
te schrappen.Een andere kwestie is de vraag of de unieke ontkoppeling van de vestiging
van een ambt en de aanstellingswijze van de bekleder daarvan, in het geval
van de commissaris en de burgemeester, wordt gerechtvaardigd door de omstandigheid
dat deze aanstellingswijze niet van constitutionele orde is. Uit het voorgaande
mag u opmaken dat onze fractie, eufemistisch uitgedrukt, ernstige twijfels
heeft met betrekking tot de strekking van het wetsvoorstel op dat punt. Dat
neemt overigens zeker niet weg dat wij veel belang stellen in de opvattingen
van de regering met betrekking tot de door ons en anderen opgeworpen punten.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Opnieuw wordt een hoofdstuk toegevoegd aan de schier eindeloze
discussie over de benoeming van de burgemeester en in diens kielzog de benoeming
van de commissaris van de Koningin. Wij vinden het jammer dat de behandeling
van wetsvoorstel 25620 is gestaakt. Dat voorstel was een van de uitwerkingen
van het regeerakkoord dat op instemming van onze fractie kon rekenen. In het
regeerakkoord staat dat de passage over de benoeming van de burgemeester uit
de Grondwet moet. De wettekst die nu voor ons ligt lijkt materieel hetzelfde
te beogen, maar het nadeel is dat het woord "burgemeester" in de Grondwet
blijft staan. Het staat ook in enkele artikelen van de wet. Mede in het kader
van de dualisering worden echter vraagtekens en kanttekeningen gezet als het
gaat om het huidige ambt van de burgemeester. In de wettekst wordt gesproken
over de aanstelling van de burgemeester, maar volgens Van Dale draagt aanstellen
posteren en benoemen in zich. Daarom vraag ik mij af of het model van de door
de raad gekozen burgemeester dan wel van de door de bevolking gekozen burgemeester bij
het desbetreffende Grondwetsartikel past. Graag hoor ik hierover de mening
van de minister.In de memorie van toelichting staat: "De regering loopt niet vooruit op
de aanstellingwijze van de burgemeester na herziening van artikel 131 van
de Grondwet." Betekent dit dat de regering wel van mening is dat het in juli
jongstleden door de Eerste Kamer aanvaarde wetsvoorstel 25444 betreffende
de veranderde benoemingswijze van de burgemeester, een wet die door velen
als een lelijk eendje is betiteld, niet een al te lange houdbaarheidsdatum
heeft? Deze wet heeft in de korte tijd dat zij van kracht is al de nodige
opwinding veroorzaakt. Met name de door ons zo bestreden en de door de VVD
zo gewenste tweevoudige aanbeveling heeft tot kolderieke taferelen geleid.
We hebben destijds al gezegd dat gemeenteraden en de als tweede geplaatste
kandidaat niet houden van een dubbele aanbeveling. "Meervoudige aanbeveling
burgemeester is weeffout", luidde de kop boven een opiniërend artikel
van prof. Elzinga in Binnenlands Bestuur. Het is jammer dat de commissie-Elzinga,
wiens aanbevelingen zo ijverig door de regering worden opgevolgd, met een
zo verdeeld en discutabel advies met betrekking tot de aanstelling van de
burgemeester is gekomen. Daarmee werd het op dit punt een krachteloos advies.
De regering heeft daarvan dankbaar gebruikgemaakt door geen standpunt in te
willen nemen over de meest wenselijke aanstellingwijze. Dat blijf ik een betreurenswaardige
zaak vinden. Dit ambt verdient namelijk een mooier lot dan het eeuwig met
het zwaard van Damocles boven de markt zweven. Waarom wenst de regering eigenlijk
geen standpunt in te nemen? Deze deconstitutionalisering wordt toch niet voor
niets in gang gezet? Of is het alleen maar de bedoeling van de regering om
zo grondwettelijke ruimte te scheppen voor het indienen van een initiatiefwet
door leden van de Tweede Kamer?Wel heeft het kabinet voor haar doen razendsnel gehoor gegeven aan de
wens van de VVD-senaatsfractie om met een wetswijziging te komen die de minister
in staat stelt geen acht te slaan op een enkelvoudige aanbeveling als na zijn
oordeel geen sprake is van een bijzonder geval. Ik wil dit debat aangrijpen
daarover een vraag te stellen. De praktijk van burgemeestersbenoemingen blijft
namelijk bestaan en er zijn misverstanden met betrekking tot deze wens van
de VVD en met betrekking tot de invulling ervan door de minister. Tegelijk
kan ik niet nalaten op te merken dat wij hopen dat wij nooit over deze wet
komen te spreken en dat de Tweede Kamer deze wijziging niet zal laten doorgaan.
Na de wetsbehandeling is de circulaire van 26 november uitgegaan. Naar aanleiding
van de gevallen in Schagen en Wijchen heb ik er opmerkingen over. De minister
heeft in beide gevallen verklaard zich niet gebonden te achten aan de enkelvoudige
aanbeveling van beide raden, omdat de tweede kandidaat werd geïnformeerd
voordat de openbare aanbeveling bekend werd, waarna deze zich terugtrok. Hoe
moet het in de circulaire benoemde bijzondere geval dat de gemeenteraad een
enkelvoudige aanbeveling kan vaststellen wanneer een kandidaat zich terugtrekt
dan worden geïnterpreteerd? In de door de minister genoemde bijzondere
gevallen is wel degelijk gemeld en ook aanvaardbaar geacht dat er sprake kan
zijn van een enkelvoudige aanbeveling, als een kandidaat zich terugtrekt.
Ik vraag de minister om er in dit debat meer helderheid over te laten ontstaan.Met name het CDA heeft zich er in de schriftelijke voorbereiding druk
over gemaakt dat de burgemeester nu als enige functionaris in de Grondwet
wordt genoemd waarvan de aanstellingswijze niet tevens in de Grondwet wordt
bepaald, althans als de Grondwet wordt gewijzigd zoals de regering dat wil.
De regering maakt zich hiervan af door te wijzen op de verhouding
tussen de Grondwet en de organieke Gemeentewet en te stellen dat de aanstellingswijze
in decentrale ambten kan worden overgelaten aan de gewone wetgever. Dat is
een mooie redenering waarin wij wel een eind mee kunnen gaan, maar die naar
ons gevoel voorbijgaat aan de werkelijke reden waarom de aanstellingswijze
van de burgemeester een permanente discussie oplevert, namelijk omdat die
aanstelling niet democratisch plaatsvindt. Dat gebeurt wel met vele andere
vertegenwoordigende functies die in de Grondwet worden genoemd, behalve de
Eerste Kamer en de Koning. Maar ook over de democratische legitimatie van
deze functies vindt regelmatig discussie plaats. Dat is niet voor niks, omdat
daarvoor dezelfde redenering geldt als voor de burgemeester: niet democratisch
gekozen.Het argument dat de Grondwet niet lichtzinnig moet worden gewijzigd in
verband met de benoemingswijze van functionarissen vinden wij dan ook beperkt.
Niet valt in te zien waarom bijvoorbeeld de benoeming van niet alleen de griffier
en de voorzitter van de Tweede en de Eerste Kamer, maar ook de leden van de
Raad van State grondwettelijk moet worden geregeld. Als de Grondwet alleen
die functies zou noemen die democratisch gelegitimeerd zijn en een onvervreemdbaar
onderdeel zijn van de democratische rechtsstaat, zou terecht van lichtzinnigheid
kunnen worden gesproken als daaraan getornd zou worden. Maar dat geldt in
onze opvatting niet voor de benoemde burgemeester. Het wegtrekken van dit
steentje en vervangen door dat van de gekozen burgemeester betekent een versteviging
van het fundament van de democratische rechtsstaat.Voorzitter. Wij blijven optimistisch over de lichtpuntjes in het eindeloze
debat over de benoemingswijze van de burgemeester, soms bijna tegen beter
weten in. Dit wetsvoorstel vinden wij ook zo'n lichtpuntje. De heer Dölle
zei: de burgemeester is de baas van de gemeente; zo wordt het door velen gezien.
Dat is een constitutionele misvatting, zei hij daar achteraan. Dat vinden
wij ook. Wij vinden niet dat de Grondwet er moet zijn om misvattingen te continueren.De heer Terlouw (D66):Voorzitter. Ik neem aan dat niemand eraan twijfelt dat de fractie van
D66 instemt met het voorstel. Ik hoef er niet meer over uit te weiden waarom
wij ermee instemmen. Er zijn talloze woorden gesproken over het onderwerp.
Sinds jaar en dag zijn wij voorstander van de directe verkiezing van burgemeesters
en commissarissen van de Koning. Dat wordt door deze grondwetswijziging weliswaar
niet geregeld, maar wel mogelijk gemaakt. Toch wil ik enkele punten nog kort
aanstippen. In de memorie van antwoord herinnert de minister eraan dat het
kabinet behoud en versterking van de positie van de burgemeester van groot
belang acht voor het goed functioneren van de lokale democratie. Daar zijn
wij het natuurlijk over eens.Democratie hangt niet alleen af van een systeem, maar ook en zelfs vooral
van de mentale instelling van degenen die het systeem vormen. Dat geldt niet
alleen voor de structuur, maar ook voor de cultuur. In ieder systeem, ook
in een democratie, is leiderschap belangrijk. Dat is vaak zelfs onontbeerlijk
om het systeem te laten functioneren en om iets tot stand te brengen. Een
burgemeester is de voorzitter, de leider, van het college van B en W en van
de gemeenteraad. De burgemeester is echter niet het hoogste orgaan en maakt
zelfs geen deel uit van het hoogste orgaan in de gemeente, in casu de raad.
Langzaamaan is dat gaan wringen. Vroeger werd de burgemeester aanvaard als
de door de Kroon benoemde, met macht beklede eerste burger, wiens woord wet
was. Hoe mondiger en hoe geëmancipeerder de burgers en de raadsleden
echter worden, hoe meer het leiderschap iedere dag weer bewezen moet worden.
Het is dan dus des te lastiger voor de burgemeester om echt leider te zijn.Ons systeem van parlementaire democratie heeft zich ontwikkeld, is directer
geworden. Democratisch leiderschap functioneert in de eenentwintigste eeuw
heel anders dan zo'n vijftig jaar geleden. Zoals gezegd, begint dat te wringen.
Het heeft geleid tot het vaak beschreven systeem van een raad die een burgemeester
zoekt die vele kwaliteiten heeft, maar die, eenmaal benoemd, nauwelijks verantwoordelijkheden
krijgt toebedeeld. Nu kan men opmerken dat in een open democratie de factor
macht in verband met leiderschap aan belang inboet en dat gezag een steeds
belangrijker rol speelt. Daarom denk ik ook dat het nog steeds vrij goed gaat
met de burgemeesters in Nederland. Ze hebben weinig macht, maar velen genieten
gezag op grond van hun persoonlijkheid en op grond van het historisch gezien
grote belang dat de burger aan hun positie hecht.Het kabinet vindt echter met de Staatscommissie dat de ontwikkeling waardoor
het burgemeestersambt een steeds minder inhoudelijk en steeds meer representatief
karakter krijgt, moet worden gestopt. Hou vast wat hij aan bevoegdheden heeft
en voeg daar nieuwe aan toe, zo zegt de minister vrij vertaald in de memorie
van antwoord. Verder stelt hij dat het kabinet dit doet in het wetsvoorstel
inzake dualisering van het gemeentebestuur. Ik moet zeggen dat ik betwijfel
of dat helpt. Afgezien van zijn karakterstructuur ontleent iemand namelijk
het meeste gezag aan de manier waarop hij is aangesteld. Versterking van de
positie van de burgemeester komt pas echt tot stand, als hij beter gelegitimeerd
op zijn bestuurdersstoel zit, dus als hij is gekozen door degenen aan wie
hij leiding geeft.De kernvraag waar het vandaag om gaat, is of de aanstellingswijze van
de burgemeester en de commissaris van de Koning van constitutionele orde moet
worden geacht. De regering vindt dat niet, omdat zij die zaak niet van een
zodanig gewicht vindt dat die in de Grondwet moet worden vastgelegd. Het betoog
van de minister in de memorie van antwoord naar aanleiding van vragen van
de CDA-fractie over de ontwikkeling van het decentrale bestuur kunnen wij
geheel onderschrijven. Burgemeester en commissaris van de Koning zijn nu veel
meer een gemeentelijk c.q. provinciaal orgaan dan vroeger en dus is het niet
nodig dat de aanstelling van deze functionarissen in de Grondwet is vastgelegd.
Toch is dit voor ons niet nog helemaal een uitgemaakte zaak. Wij zouden ons
kunnen voorstellen dat in de Grondwet wordt bepaald dat burgemeesters en commissarissen
van de Koning door de bevolking worden gekozen. Als principe zou dat in de
Grondwet niet misstaan. Echt nodig lijkt het ons niet, maar
het zou kunnen.Een grondwetswijziging in die zin is evenwel een politiek onbegaanbare
weg om te komen tot een gekozen burgemeester. Het is een proces dat zijn tijd
nodig blijkt te hebben. Dat hebben wij de afgelopen vijfendertig jaar althans
kunnen waarnemen. Bij de behandeling van wetsvoorstel 25444 vorig jaar zomer –
de heer Platvoet wees hier zojuist ook op – heb ik betoogd dat het noodzakelijkerwijze
een stapsgewijs proces is, waarbij de tussenstappen niet altijd even elegant
zijn. Dat blijkt ook wel nu dat wetsvoorstel kracht van wet heeft gekregen.
Zo komt mij dat althans voor. Mij is opgevallen dat heel wat gemeenten graag
meer invloed willen hebben op de aanstelling van hun nieuwe burgemeester,
maar met de nieuwe wet lijkt dat niet allemaal even soepel te verlopen. De
heer Platvoet heeft hier zojuist uitvoerig op gewezen. Met hem zou ik het
op prijs stellen, als de minister deze gelegenheid gebruikte om ons zijn waarnemingen
en opvattingen daarover mee te delen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Het is er ten slotte toch van gekomen dat een voorstel tot
grondwetswijziging, althans in eerste lezing, strekkende tot deconstitutionalisering
van de aanstellingswijze van de burgemeester en van de commissaris van de
Koning, het eindstadium van de parlementaire behandeling heeft bereikt. Het
eerder, in 1997, ingediende voorstel dat strekte tot het volledig doen vervallen
van artikel 131 Grondwet – dat is wetsvoorstel 25620 – en dat
in deze Kamer reeds in schriftelijke behandeling was genomen, werd door het
huidige kabinet bij brief van 18 december 2000, stuk nr. 176, ingetrokken.
De Tweede Kamer had dat voorstel op 17 november 1998 aanvaard, onder gelijktijdige
verwerping van de motie-Schutte c.s. op stuk nr. 6. Die motie stelde voor
om uit te spreken dat de beslissing over het voorstel tot grondwetsherziening
zou worden aangehouden totdat bekend zou zijn, tot welke wijzigingen in Grondwet
en wet het advies van de staatscommissie-Elzinga aanleiding zou geven. De
motie werd, als gezegd, verworpen en kreeg slechts de steun van de fracties
van CDA, GPV, RPF en SGP.Het in de motie gehanteerde argument was voor de regering exact de reden
om in het kabinetsstandpunt van 23 mei 2000 over het advies van de staatscommissie
aan te kondigen dat het toen nog aanhangige voorstel 25620 zou worden ingetrokken.
Helaas ging die aankondiging echter vergezeld van de mededeling dat nog in
deze kabinetsperiode een voorstel tot wijziging van artikel 131 Grondwet zou
worden ingediend. Dat nieuwe, minder vergaande voorstel ligt thans ter finale
bespreking voor.Uit de in de memorie van toelichting in vogelvlucht weergegeven grondwetsgeschiedenis
blijkt wel dat de opneming van de benoemingswijze van de burgemeester al sinds
1848, toen artikel 139, tweede lid, in de Grondwet werd opgenomen, omstreden
is geweest. En uit de verdere geschiedenis blijkt overduidelijk dat de meningen
op dit punt verdeeld zijn gebleven. Dankzij een motie van het Tweede-Kamerlid
Tilanus van 21 januari 1975, ingediend tijdens de behandeling van de Nota
inzake het grondwetsherzieningbeleid is artikel 131 in de Grondwet van 1983
terechtgekomen. De heer Dölle heeft er overigens terecht aan herinnerd
dat ook het amendement-Faber in dit opzicht een rol heeft gespeeld.De verdere geschiedenis laat ik nu maar rusten. Duidelijk is dat het huidige
voorstel, behalve op adviezen van eerdere commissies, steunt op het op 17
januari 2000 uitgebrachte advies van de staatscommissie "Dualisme en lokale
democratie". Op blz. 410 van het rapport van de staatscommissie blijkt dat
een meerderheid – ik onderstreep dat – zich op het standpunt stelt
dat een grondwetsherziening tot deconstitutionalisering van de aanstellingswijze
van de burgemeester en van de commissaris van de Koning vergezeld zou moeten
gaan van een bepaling die waarborgt dat de wetgever de keuze van aanstellingswijze
bepaalt.Als ik de memorie van toelichting goed lees, is het voornaamste argument
om artikel 131 ter discussie te stellen de constatering dat de huidige grondwettelijke
verankering van de aanstellingswijze "een vruchtbaar debat over de positie
van de burgemeester in een veranderend lokaal bestuur in een zich snel ontwikkelende
samenleving blokkeert". Men spreekt zelfs van "een loden last". Dit argument
vind ik strikt genomen niet sterk. Naar mijn beleving wordt de discussie en
de levendigheid daarvan absoluut niet gehinderd door het bestaan van de desbetreffende
grondwetsbepaling. Een massa documenten bewijst dat. Het argument is naar
mijn besef dan ook oneigenlijk en verhullend. Het verheelt dat tot nog toe
niet is gebleken dat er een tweederde meerderheid in beide Kamers der Staten-Generaal
bestaat die een andere dan de huidige aanstellingswijze voorstaat. Met andere
woorden, het ontbreekt niet aan ruimte voor een inhoudelijke en open discussie.
De bestaande grondwetsbepaling biedt geen ruimte voor een gewone meerderheid
om alternatieve aanstellingswijzen wettelijk vorm te geven. In die zin betekent
artikel 131 een blokkade. We weten dat allen. De regering verklaart in de
memorie van antwoord op pagina vier dat het onderhavige wetsvoorstel niet
beoogt te komen tot wijziging van de thans geldende aanstellingswijze en dat
met dit wetsvoorstel op generlei wijze vooruit wordt gelopen of enig voorschot
wordt genomen op in de toekomst door de wetgever te maken keuzen. Dat men
ruimte wil creëren voor iets anders is overduidelijk. De wetgever wordt,
als dit voorstel zou worden aanvaard, inderdaad volledige vrijheid gelaten
wat de aanstellingswijze betreft. Dit kan, zoals thans het geval is, benoeming
door de Kroon zijn, verkiezing door de raad c.q. provinciale staten of rechtstreekse
verkiezing door de burgers, aldus de memorie van toelichting.De hoofdvraag die het onderhavige wetsvoorstel aan de orde stelt, is of
de aanstellingswijze van de commissaris van de Koning en de burgemeester in
de Grondwet behoort te zijn geregeld. Het standpunt van de regering in dezen
is duidelijk: de aanstellingswijze is niet van zodanig gewicht dat deze in
de Grondwet moet zijn verankerd. Overwegingen daarvoor zijn dat het om decentrale
ambten gaat en dat niet meer, zoals in 1848 het geval was, zorg behoeft te
bestaan over de eenheid van de Staat.Ik ben geneigd het eens te zijn met de regering als in de memorie van
antwoord wordt gesteld dat er geen, althans geen exacte criteria bestaan voor constitutionalisering en deconstitutionalisering. Zulke criteria
zijn bij mijn weten in elk geval nergens formeel vastgelegd, al zou ik de
stelling dat er in het geheel geen criteria bestaan niet over willen nemen.
Ik noem nu alleen maar de grondrechten. De regering hecht er overigens, blijkens
de memorie van toelichting, wel aan dat de aanstellingswijze van belangrijke
ambten een grondwettelijke basis heeft; vandaar een expliciete grondwettelijke
opdracht. Het bezwaar van de Raad van State tegen het onderhavige en tegen
het vorige wetsvoorstel berust volgens de regering dan ook niet op criteria
voor constitutionalisering en deconstitutionalisering, zoals bedoeld, maar
op een verschil van inzicht over de wenselijkheid van deconstitutionalisering
ten aanzien van dit bepaalde onderwerp. Het is de Raad van State zelf die
over dit punt uitsluitsel zou kunnen geven.Al evenzeer ben ik geneigd de regering bij te vallen als zij in de memorie
van toelichting op pagina drie opmerkt dat de vraag of de aanstellingswijze
van constitutionele orde is en de vraag of de in de Grondwet geregelde aanstellingswijze
dient te worden gehandhaafd sterk met elkaar verweven lijken te zijn. Ook
voor onze fracties geldt dat de vraag naar de wenselijkheid van deconstitutionalisering
is verweven met de vraag naar de wenselijkheid van benoeming door de Kroon.
Dit standpunt kan geen verrassing voor de minister zijn.Uiteraard is het ook ons niet ontgaan dat er van alles gaande is met betrekking
tot het burgemeestersambt en niet minder wat betreft de wijze van benoeming.
Of met de recente wetswijziging – ik doel op wetsvoorstel 25444 –
wat betreft de benoeming het ambt een dienst is bewezen, is zeer de vraag.
Wij zullen ons daarover thans niet in discussie begeven. Doorslaggevend voor
ons is dat wij vanwege wat de staatscommissie noemde de eigenstandigheid van
het burgemeesters- en commissarisambt een Kroonbenoeming wenselijk achten
en daarom geen behoefte hebben aan deconstitutionalisering. Wij menen dat
deze aanstellingswijze van beide ambtsdragers nog het meest bijdraagt aan
de fundering van hun positie als – zo staat het in de stukken –
enigszins afstandelijke, dat wil zeggen niet direct van de partijpolitieke
verhoudingen in de raad afhankelijke bestuurders.De heer Luijten (VVD):Voorzitter. Vandaag behandelen wij de deconstitutionalisering artikel
131 Grondwet strekkende tot wijziging van de bepaling inzake de benoeming
van de commissaris der Koning en de burgemeester. De wijze van benoeming van
de burgemeester en de commissaris ligt dus vandaag niet ter besluitvorming
voor.Het voorstel kent een geschiedenis die teruggaat tot 1997. Mede door toedoen
van mijn fractie is destijds de behandeling van het oorspronkelijke voorstel
niet doorgezet omdat het advies van de staatscommissie-Elzinga er nog niet
lag. Achteraf gezien zijn wij blij dat wij toen hebben gepersisteerd in het
niet verder willen behandelen van het voorstel omdat het nieuwe voorstel dat
door het kabinet is ingediend en dat wij vandaag bespreken in onze ogen een
verbetering is. In het nu voorliggende voorstel wordt artikel 131 niet meer
in zijn geheel geschrapt. Integendeel, de Grondwet bepaalt dat de aanstelling
van de commissaris van de Koningin en de burgemeester plaatsvindt volgens
regels bij wet te stellen. Er ligt dus een expliciete grondwettelijke opdracht
aan de wetgever. En dat doet meer recht aan de betekenis die het ambt van
burgemeester en commissaris van de Koningin in ons bestel heeft dan het oorspronkelijke
voorstel.Met name de positie van de burgemeester staat de laatste tijd nogal ter
discussie. Dit mede naar aanleiding van de vorig jaar juli door deze Kamer
aanvaarde wijziging van de Gemeentewet (25444) waarin de wijze van aanstelling
is geregeld. Mijn fractie heeft daarom in de schriftelijke voorbereiding van
dit voorstel alsmede bij het voorstel dat wij binnenkort hier behandelen,
de dualisering, aan het kabinet gevraagd met een samenhangende visie over
de toekomstige taken en bevoegdheden van de burgemeester te komen. Het lijkt
ons logisch dat, als je een en ander wat regelgeving betreft op de schop neemt,
je moet weten waar je uit wilt komen. Nu hadden wij niet de illusie dat deze
minister met een volledig afgetimmerd verhaal zou komen dat wij hier vandaag
even zouden behandelen. De staatscommissie had wel een visie maar trok er
nog geen logische conclusie uit voor de aanstellingswijze van de burgemeester.
Het werd een monistisch sluitstuk op een dualistische structuur. Maar wat
wij lezen in de memorie van antwoord is niet eens een eerste poging om met
een visie te komen. En dat moet toch niet moeilijk zijn daar de regering zelf
stelt dat er een brede consensus bestaat over de plaats van de burgemeester
in het lokaal bestuur.Het is dan wel heel erg makkelijk om te stellen dat "indien de grondwetgever
tot het oordeel komt dat zijn bevoegdheid op dit punt een einde dient te nemen,
hij dient te zwijgen over de wijze waarop de wetgever van zijn nieuwe bevoegdheid
gebruik zou moeten maken". Formeel klopt dat natuurlijk maar het betreft hier
toch niet twee totaal verschillende instanties die hier vandaag en volgende
week totaal anders over zouden denken. Alsof wij hier een beetje los van de
realiteit functioneren. Die realiteit is dat er op dit moment volop discussie
is over de wijze van aanstelling van de burgemeester en over zijn positie.
De regering kan dus niet meer volhouden hetgeen zij stelt in de nota naar
aanleiding van het verslag in de Tweede Kamer op 8 mei van vorig jaar: "De
regering heeft op dit moment geen aanwijzing dat het taakprofiel van de burgemeester
ter discussie staat. Dat geldt evenzeer de huidige aanstellingswijze." Het
is nog geen jaar geleden dat de regering dit opschreef. Wij hebben die aanwijzingen
dus wel en wij vinden het daarom helemaal niet ongepast om na te gaan denken
over waar je naar toe wilt met de burgemeester. En ik weet wel dat we dat
bij deze grondwetswijziging niet regelen maar deze wijziging doen we ook niet
zomaar omdat het nou toevallig in een regeerakkoord staat. De minister zelf
zit ook niet zo stil als hij in de memorie doet vermoeden.In bijvoorbeeld de memorie van antwoord over het wetsvoorstel inzake de
dualisering, een onderwerp dat wij volgende maand hier behandelen, is de regering
er zelf volop mee bezig. Bijna sluipenderwijs krijgt de burgemeester er daar
bevoegdheden bij. Zo kan hij bijvoorbeeld in zijn eentje de instelling van
deelraden blokkeren. Of, zoals wij in de memorie van antwoord lezen, moet
hij de raad zelfs adviseren om het college ter verantwoording
te roepen. Een pagina daarvoor stelt de minister nog dat het onvoorspelbaar
is hoe het ambt zich zal ontwikkelen. En dat is nou precies het punt. Wij
willen dat dit meer voorspelbaar wordt voordat wij hier onomkeerbare besluiten
nemen.De minister citeert in zijn antwoord uitvoerig de commissie-Elzinga. Hij
constateert dat er in de commissie volledige overeenstemming bestond over
de waarde van het huidige burgemeestersambt, waarbij de staatscommissie als
trefwoord het begrip "eigenstandigheid" hanteerde. Daarmee bracht de staatscommissie
volgens de minister tot uitdrukking dat de centrale rol die de burgemeester
in het gemeentelijk bestel vervult, wordt uitgeoefend met een zekere distantie
jegens de partijpolitieke verhoudingen. Maar de minister weet ook dat de staatscommissie
op dit punt niet unaniem was. Mijn fractie voelt zich thuis bij de opvatting
van de minderheid dat juist die eigenstandigheid een goede reden zou kunnen
zijn om dit constitutioneel te verankeren. Juist dualisme impliceert dat ook
de burgemeester losser van de raad komt te staan.De minister sluit zich in zijn antwoord aan de VVD-fractie min of meer
aan bij de staatscommissie als hij zegt dat de staatscommissie zich ten aanzien
van de aanstellingswijze van de burgemeester zich op het standpunt stelde
dat de eigenstandigheid van het burgemeestersambt zowel door een benoeming
door de Kroon als door een rechtstreekse verkiezing door de burgers wordt
ondersteund. Hij stelt: "Een benoeming van de burgemeester door de raad achtte
de staatscommissie niet ondersteunend voor de eigenstandige positie van de
burgemeester, omdat de positie van de burgemeester in dat geval juist afhankelijk
zou worden van lokale politieke verhoudingen." Wij vragen de minister of wij
mogen concluderen dat de regering zich bij deze conclusie van de staatscommissie
aansluit. Betekent dat een door de gemeenteraad gekozen burgemeester voor
de minister ook niet aan de orde is? Als dat zo is, sluit dat mooi aan bij
de opvattingen van de VVD-fractie. Onze voorkeur gaat nog steeds uit naar
een door de Kroon benoemde burgemeester. Dit past uitstekend in een duaal
bestel. Maar als dat politiek niet meer op een meerderheid kan rekenen, kiezen
wij zeker niet voor een monistisch sluitstuk, zoals een door de gemeenteraad
gekozen burgemeester. Wij hebben dus een sterke voorkeur voor een dualistische
variant en sluiten wat dat betreft geheel aan bij de opvattingen van de staatscommissie
over de wijze waarop de eigenstandigheid van de burgemeester het best gegarandeerd
kan worden.Ik kan namens mijn fractie stellen dat wat ons betreft het aan de orde
zijnde voorstel niet de hoogste politieke prioriteit heeft. De grondwettelijke
verankering van de benoemingswijze van de burgemeester is een prettig slot
op de deur als je weet wat je hebt maar niet weet wat je krijgt.De heer Platvoet (GroenLinks):U zet sterk in op dualistische variant. Over een maand praten wij daarover
verder. Past in uw beeld dat de gemeenteraad zijn eigen voorzitter kiest,
terwijl de burgemeester benoemd wordt door de Kroon? Als de benoemde burgemeester
voorzitter van de raad blijft, is er geen sprake van dualisme.De heer Luijten (VVD):Wij kiezen niet voor de burgemeester als verlengstuk van de gemeenteraad.
Dat is een monistisch sluitstuk van het dualisme.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik heb het over een door de raad gekozen voorzitter.De heer Luijten (VVD):Dan gaat het over heel andere taken en bevoegdheden van de burgemeester.
Wij zijn niet voor een systeem waarin de minister-president voorzitter van
de Tweede Kamer wordt.De heer Platvoet (GroenLinks):U begrijpt mij moedwillig verkeerd. U zet sterk in op de dualistische
variant. Past daarin een burgemeester als voorzitter van het college en een
door de raad gekozen voorzitter van de gemeenteraad? Ik laat de wijze van
benoeming even in het midden. U bent voor een benoeming door de Kroon.De heer Luijten (VVD):Dat kan een overweging zijn, maar daarmee wordt het ambt van burgemeester
sterk uitgekleed. Wij moeten het hebben over de taken en bevoegdheden van
de burgemeester. Wij hechten daarom aan een visie en een debat, omdat dit
niet zwart-wit te regelen valt. Ik heb in de schriftelijke voorbereiding gesproken
over een burgemeester die in een spagaat terecht dreigt te komen. Hij is voorzitter
van de raad en van het college. Hij moet de raad wijzen als het college iets
niet goed doet. Die burgemeester gaat zweven. Wij hechten daarom zeer aan
een goed doortimmerde visie van het kabinet, zodat wij stil kunnen staan bij
al deze aspecten voordat wij definitieve keuzes maken. Maar wij zijn niet
voor een door de gemeenteraad gekozen burgemeester as such.De heer Platvoet (GroenLinks):Wij praten daar op een ander moment verder over. U had het over het monistische
slotstuk op een dualistische ontwikkeling. Daarin past natuurlijk het beeld
van een zelfstandig door de raad gekozen raadsvoorzitter. Wij praten hierover
over een maandje verder.De heer Luijten (VVD):Ik zei al dat de grondwettelijke verankering van de benoemingswijze van
de burgemeester een prettig slot op de deur is, als je weet wat je hebt, maar
niet weet wat je krijgt. Maar wij weten ook dat aanneming van het voorstel
de door ons zeer gewilde benoeming door de Kroon niet wijzigt. Immers artikel
61 Gemeentewet, zo hebben we onlangs vastgesteld, blijft zoals het is. In
het regeerakkoord dat onze geestverwanten aan de overkant hebben gesloten,
is ook niet bepaald dat de aanstellingswijze zou moeten veranderen. Daar is
slechts afgesproken om de aanstelling uit de Grondwet te halen. Wij moeten
dus afwegen of een extra waarborg in de Grondwet nodig is. Die vraag is pas
te beantwoorden als wij weten waar het naartoe gaat met de burgemeester in
dit land.Voorzitter. Als wij dit voorstel vandaag aan een meerderheid zouden helpen,
is dit dus geen garantie dat wij dat straks in tweede lezing ook zullen doen.
Daarvoor is voor ons het eindplaatje noodzakelijk. Wij willen dan een heldere
visie op de positie van de burgemeester zien.De heer Dölle (CDA):Betekent dit dat u het al dan niet in de Grondwet opgenomen zijn vooral
als een strategische kwestie ziet, afhankelijk van de vraag
in hoeverre de opname al dan niet dienstig is aan uw afweging? En als u als
VVD uiteindelijk tot een afweging bent gekomen, bijvoorbeeld een door de bevolking
gekozen burgemeester, vindt u dan evenals de heer Terlouw dat ook de wijze
van aanstelling van constitutionele orde is? Of kan dat overgelaten blijven
worden aan de wetgever?De heer Luijten (VVD):Wij vinden wat nu gebeurt, namelijk dat de burgemeester en de commissaris
van de Koningin in de Grondwet worden genoemd, het minimale wat in de Grondwet
moet staan. Wij zijn er dus pertinent tegen om, zoals oorspronkelijk de bedoeling
was, het hele artikel 131 te schrappen. Wij vinden een constitutionele verankering
wel degelijk van belang.Voorzitter. Ik wil ten slotte nog een vraag aan de minister stellen. Deze
grondswetswijziging zal in tweede lezing in een Tweede Kamer in nieuwe samenstelling
aan de orde komen. Wij nemen aan dat dat ook voor deze Kamer geldt. Dat is
ook bij de Referendumwet aan de orde geweest. Kan de minister dat bevestigen?Voorzitter. Ik kom tot een concluderende afronding. Het nu voorliggende
voorstel heeft voor de VVD-fractie niet de hoogste politieke prioriteit. Wij
beseffen dat wij hier vandaag niet over de aanstellingwijze van de burgemeester
besluiten. De VVD wil meer duidelijkheid over de positie van de burgemeester
en verwacht dat de regering daarover een visie ontwikkelt. Deze visie is bepalend
voor ons stemgedrag als wij in een tweede ronde over dit voorstel zullen moeten
stemmen. De VVD zal in tweede ronde tegen deconstitutionalisering stemmen,
indien dit de mogelijkheid opent voor een door de gemeenteraad gekozen burgemeester,
omdat wij dat als een ongewenst monistisch sluitstuk op de dualisering beschouwen.De heer Van Thijn (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Het debat heeft een hoog déjà vu-gehalte.
Het speelt al anderhalve eeuw, maar ook in de eerste lezing van deze materie
zijn de bordjes al een keer verhangen. Wij bespreken hier nu al het tweede
wetsontwerp.Dit wetsvoorstel komt in de plaats van wetsvoorstel nr. 25620, wat beoogde
de benoeming van de commissaris der Koningin en de burgemeester uit de Grondwet
te schrappen. Nu wordt op advies van de commissie-Elzinga – althans
de meerderheid daarvan, zoals ons vandaag vele malen te verstaan is gegeven –
voorgesteld om in artikel 131 van de Grondwet te volstaan met de bepaling
dat de aanstelling van beiden plaatsvindt volgens regels die bij de wet worden
gesteld. Daarmee wordt voorkomen dat beide functionarissen in de Grondwet
geheel uit beeld verdwijnen. Ik ben het met de heer Luijten eens dat dit bij
nader inzien een verbetering is. Er wordt wel, zoals in het regeerakkoord
was afgesproken, vastgehouden aan het voornemen om de verdere regeling aan
de gewone wetgever over te laten.De vraag of deze benoemingsprocedure in de Grondwet thuishoort, is dus
eigenlijk zo oud als de Grondwet zelf. Thorbecke was hiervan een uitgesproken
tegenstander, maar werd bij de vaststelling van de Grondwet door niemand minder
dan de Grondwetgever van 1848 overruled. Sedertdien heeft een reeks van staatscommissies
in 1887, 1922, 1971 en 2001 aanbevolen om de bepaling uit de Grondwet te schrappen.
Ook de commissie die mijn naam draagt en die eigenlijk de titel "De burgemeester
ontketend" had, pleitte in het kader van de Deetman-exercitie in 1993 unaniem
voor deconstitutionalisering; in die commissie waren de PvdA, de VVD, het
CDA en D66 het dus wel daarover eens. Met name dat advies is in eerste instantie
door de regering overgenomen. Een belangrijke overweging daarbij is geweest
dat de beide ambten in de loop der decennia sterk zijn gedecentraliseerd.
De commissaris van de Koningin vervult vrijwel geen rijkstaken meer, terwijl
de burgemeester, zoals Dölle en Elzinga hebben beschreven in het Handboek
van het Nederlandse Gemeenterecht, dat ik altijd meeneem naar de debatten
in dit huis, een steeds sterkere gemeentelijke verankering heeft gekregen.
Sterker nog: de burgemeester is op en top een gemeentelijk orgaan geworden.
Er is dus alle aanleiding om de benoemingswijze, hoe men daar ook verder tegen
aankijkt, bij organieke wet te regelen. Wij hebben vandaag geen inhoudelijk
debat. Ik zal mij dus enorm bedwingen en niet ingaan op alle interessante
betogen over de positie van de burgemeester met zijn geweldige status en zijn
nul komma nul bevoegdheden; dat noemde ik in het vorige debat "de grote leugen".
Daar spreken wij vandaag niet over, maar er is alle aanleiding om de benoemingswijze
bij organieke wet te regelen.In de meer recente discussie over de democratisering van het burgemeestersambt
is men bij herhaling aangelopen tegen de dwingende bepaling in de huidige
Grondwet. Ik herinner aan het debat dat wij hier vele malen hebben gevoerd
over het verschil tussen het recht van aanbeveling en het recht van voordracht
en over de vraag of het recht van aanbeveling, als het slechts om één
kandidaat gaat, niet op gespannen voet staat met onze dierbare Grondwet. Niettemin
heeft zich na een debat van 35 jaar, waarin het recht op inspraak van de gemeenteraad
gemeengoed is geworden, een recht van aanbeveling ontwikkeld dat, voor wat
de Grondwet betreft, "tot het randje" gaat en volgens sommigen zelfs daar
overheen. Dat heeft zelfs tot de gewrongen constructie – Platvoet noemde
dat: "het lelijke eendje" – geleid dat wij onlangs in de Eerste Kamer
met pijn en moeite hebben goedgekeurd. Een recht van voordracht ofwel één
kandidaat was immers een brug te ver. Er is dus wel degelijk een slot op deur
en een belemmering van een verdergaand besluitvormingsproces. Het debat had
nog een staartje, namelijk een wetsvoorstel dat dezer dagen is ingediend bij
de Tweede Kamer; in dat wetsvoorstel wordt bepaald dat de minister bepaalt
wat een bijzondere situatie is. Ik zou dit wetsontwerp dan ook het Dik Trom-wetje
willen noemen.Minister De Vries:Ik moet toegeven dat ik niet elke literatuurverwijzing begrijp, maar ik
ben nu toch wel heel benieuwd wie in dit geval achterstevoren op de ezel zit.De heer Van Thijn (PvdA):Dik Trom was een bijzonder kind en dat was ie. Deze minister is een bijzondere
minister en de enige in dit land die bepaalt wat een bijzonder geval is. Vandaar
mijn verwijzing.Minister De Vries:Dan ben ik geheel gerustgesteld.De heer Van Thijn (PvdA):Blijft u vooral recht vooruit kijken!Het is sterk de vraag of de aanstellingswijze van de commissaris der Koningin
en de burgemeester een vraagstuk van voldoende gewicht is om een zwaar instrument
als de Grondwet in stelling te brengen om een politiek-maatschappelijk debat
over de democratisering en de vitalisering van het provinciaal en gemeentebestuur,
inclusief de eigenstandige voorzitter, keer op keer te blokkeren. Het woord
"blokkeren" is hier overigens openlijk gevallen. Terecht stelt de regering
vast dat in dat debat niet zozeer de inhoudelijke argumentatie overheerst,
maar de principieel-dogmatische vraag – overigens is dit helemaal geen
schandelijke vraag – of voorstellen terzake al of niet in overeenstemming
zijn met de Grondwet. De Grondwetsbepaling terzake functioneert als een loden
last en is, zoals de heer Luijten aangaf, een slot op de deur. Deze bepaling
geeft "de Heren 17" verder een onevenredig grote hindermacht.Sprekend over de rigiditeit van de Grondwet als het om de absorptie van
veranderingen in de maatschappelijke verhoudingen en de daarop gebaseerde
rechtsopvattingen gaat, moest ik denken aan het proefschrift uit 1958 van
prof. J. van der Hoeven De plaats van de Grondwet in het Constitutionele recht.
Prof. Van der Hoeven was overigens vele jaren lang de tweede man van de Raad
van State. In zijn proefschrift wijdt hij hieraan belangwekkende beschouwingen.
Constitutioneel recht, zo betoogt hij, is meer dan de Grondwet alleen. In
de 110 jaar sinds 1848 – zijn proefschrift dateert uit 1958 –
dat de huidige Grondwet bestaat en in hoofdzaak ongewijzigd is gebleven, is
het constitutionele recht, zo beschrijft hij aan de hand van talloze sprekende
voorbeelden, ingrijpend veranderd. Men denke bijvoorbeeld aan de ongeschreven
vertrouwensregel waarop ons parlementaire stelsel is gebaseerd. Het zijn de
ambiance, de maatschappelijke context, de politieke machtsverhoudingen, enz.
die volgens hem uiteindelijk bepalen hoe ons constitutionele bestel in de
praktijk functioneert. Dat de Grondwet, het belangrijkste staatsdocument, een zekere mate van
ingebouwde rigiditeit kent om de grote rechtsbeginselen van ons staatsbestel –
de grondrechten, de constitutionele bevoegdheidsverdeling tussen de belangrijkste
organen van staat, enz. – tegen de waan van de dag te beschermen, is
niet alleen te begrijpen, maar ook toe te juichen. Ik ben bijvoorbeeld blij
met deze rigiditeit als het om artikel 1 van de Grondwet gaat.Het kan echter volgens prof. Van der Hoeven niet de bedoeling zijn dat
het stelsel zo rigide wordt toegepast dat veranderingen die voortvloeien uit
een toenemende discrepantie tussen formele regelgeving en maatschappelijke
veranderingen over een langere termijn, uit pure behoudzucht stuklopen op
een grondwettelijk keurslijf. Mij dunkt dat de evolutie van het burgemeestersambt
en de gewijzigde opvattingen daarover in de afgelopen jaren naadloos in die
categorie passen.Daar komt nog bij dat de benoemingsprocedure van een totaal andere orde
van grootte is dan de Grondrechten en de grondbeginselen van ons democratisch
bestel. Er is dan ook alle reden om tot de deconstitutionalisering van deze
procedure over te gaan en om ons vertrouwen uit te spreken in het inzicht
van de "gewone" wetgever. Zo gewoon is die trouwens niet; die zal niet over
één nacht ijs gaan.Voorzitter. In de Tweede Kamer is dit wetsvoorstel, evenals het vorige,
in grote meerderheid aanvaard. Wie zijn wij om dit voorbeeld niet te volgen?
Het ware te hopen dat dit wetsvoorstel ook in tweede lezing – maar dat
is van later aan de orde, zo heb ik van de heer Luijten begrepen – de
eindstreep haalt. Je moet je zegeningen per debat tellen. In elk geval moet
worden voorkomen, zo houd ik de heer Luijten voor, dat Thorbecke zich wederom,
zoveel jaren na datum, in zijn graf zou moeten omdraaien.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De programmering voor de vergadering van heden geeft aan dat wij nu direct
de behandeling van het volgende agendapunt ter hand nemen, de eerste termijn
van de zijde van de Kamer. De minister heeft mij om een schorsing van de vergadering
gevraagd, maar het lijkt mij het beste om dat te overwegen nadat die eerste
termijn is afgehandeld.Minister De Vries:Ik zou het op prijs stellen wanneer ik nu enkele minuten zou kunnen spreken
met de medewerkers die zich gaan zetten aan de beantwoording van de zojuist
gestelde vragen. Dat behoeft niet lang te duren.De voorzitter:Ik neem aan dat een korte schorsing ook enkele leden van de Kamer goed
van pas komt.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-770-778.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl