Behandeling van:  - het voorstel van wet van de leden Dittrich, Swildens-Rozendaal en O.P.G. Vos tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering (strafbaarstelling van belaging) (25768)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 5658-5675

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-09-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 97, pagina 5658-5675

31-08-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25768Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid Van der Steenhoven aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, over de berichten dat er fors bezuinigd zal worden op geluidwerende voorzieningen langs snelwegen (mondelinge vragenuur)Pagina 5635-5638
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 31 augustus 1999)Pagina 5638-5638
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 31 augustus 1999)Pagina 5675-5684
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 met betrekking tot de afgifte en inname van kentekenplaten (26138)Pagina 5638-5658
Presentie en opening (dinsdag 31 augustus 1999)Pagina 5635-5635
Behandeling van: - het voorstel van wet van de leden Dittrich, Swildens-Rozendaal en O.P.G. Vos tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering (strafbaarstelling van belaging) (25768)Pagina 5658-5675

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 89 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het voorstel van wet
van de leden Dittrich, Swildens-Rozendaal en O.P.G. Vos tot wijziging van
het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering (strafbaarstelling
van belaging) (25768).De voorzitter:Ik heet de initiatiefnemers welkom in vak K. Ik heet in het bijzonder
welkom de adviseurs van de initiatiefnemers, prof. Buruma, hoogleraar strafrecht
in Nijmegen, en mr. Friedberg, advocaat in Amsterdam. Verscholen in een hoek
zit de minister van Justitie, thuishorend in dat vak, maar daarom niet minder
welkom.De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Dit is een speciaal moment. Een initiatief van de Kamer verdient
altijd een tikje extra aandacht. Collega's hebben hard gewerkt voor zoiets.
Ik hoop dat zij vinden dat de bijdrage van mijn fractie recht doet aan hun
werk.Toen ik bezig was met de voorbereiding van dit wetsvoorstel kwam ik een
citaat tegen van een slachtoffer van belaging. Zij zei: je bent zo bang, dat
je 's nachts de vissen hoort ademen. Die ene beklemmende zin
geeft weer, wat voor een serieus probleem dit is. In veel gevallen is het
een onderdeel van de trieste scala aan verschijningsvormen van geweld tegen
met name vrouwen. Zonder andere slachtoffers van belaging onrecht te willen
doen: de schatting is dat 75 tot 90% van de slachtoffers van belaging vrouw
zijn. Het gaat daarbij met name om vrouwen die achtervolgd of geïntimideerd
worden door hun ex-man of ex-partner. Jaarlijks vinden 60 tot 70 vrouwen in
Nederland de dood door dit probleem, vermoord door hun ex. Vaak is daar een
langdurige periode van bedreiging en belaging aan voorafgegaan. Daarom vindt
mijn fractie dit wetsvoorstel een goed initiatief. De paarse partners hebben
uitstekend samengewerkt bij de opstelling daarvan, maar naar onze mening komt
de eer met name toe – opnieuw: zonder anderen tekort te doen –
aan de heer Dittrich, die dit onderwerp als eerste op de politieke agenda
heeft gezet.Sinds de heer Dittrich daarmee is begonnen, is er veel discussie gevoerd
over het nut en de noodzaak van dit wetsvoorstel en de juridische finetuning.
Dat valt ook niet mee. Je hebt het immers over een nieuw delict dat goed omschreven
moet worden. Vooraf moet de nodige helderheid worden gegeven om te voorkomen
dat straks alles in de rechtszaal moet worden bepaald. De fractie van de Partij
van de Arbeid is in elk geval overtuigd van het nut en de noodzaak van dit
wetsvoorstel. De andere opties om belaging aan te pakken, zijn
naar het inzicht van mijn fractie niet voldoende gebleken. Je kunt bijvoorbeeld
kijken naar andere onderdelen van het strafrecht. Tijdens de schriftelijke
behandeling heeft de Kamer vaak de vraag gesteld of alle andere artikelen
in het Wetboek van Strafrecht nou niet voldoende soelaas bieden om een belager
aan te pakken. Het probleem daarbij is dat het typische belagingshandelen
nou juist niet strafbaar is en dat er op dat gebied dus een gat in de wet
zit. Daarover zijn wij het eens met de indieners. Het gaat vooral om het stelselmatig
en opzettelijk inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer van een ander,
waardoor sprake is van een strafbaar feit. Iemand een bloemetje sturen is
natuurlijk niet strafbaar, maar zodra het drie keer per dag gebeurt, het niet
meer gaat om gewone bloemen maar om grafkransen en degene die de bloemen ontvangt,
daar in het geheel geen prijs op stelt, komen wij in de sfeer van de belaging.
Dat geldt natuurlijk ook voor talloze andere op zichzelf onschuldige verschijnselen,
die door dit voorstel een lading van strafbaarheid kunnen krijgen. Mijn fractie
ziet in dat het nodig is om daartoe over te gaan.Een andere optie om belagers aan te pakken, is de civielrechtelijke weg.
Het gaat daarbij vooral om een telefoonverbod, een straatverbod of een stadsverbod.
Het probleem daarbij is, zoals de indieners bij de schriftelijke behandeling
hebben aangegeven, dat zo'n civielrechtelijke gang het slachtoffer veel geld,
energie en moeite kan kosten. Principieel gezien, wek je de indruk dat, zolang
belaging in de sfeer van het civiel recht blijft, het een privé-probleem
is tussen twee personen. Mijn fractie is van mening dat dit soort vormen van
intimidatie niet alleen een privé-zaak is. De maatschappelijke rechtsorde
is hierbij ook in het geding. Dit wetsvoorstel straalt uit dat de samenleving
hierbij een streep trekt en dit niet accepteert: niet alleen voor een privé-persoon,
maar ook als samenleving vinden wij dit onaanvaardbaar gedrag.Een derde manier waarop belagers nu eventueel al aangepakt kunnen worden,
is via de medische route, dat wil zeggen de psychische behandeling van daders.
Die weg biedt niet altijd een oplossing, met name omdat veel daders net niet
gek genoeg zijn om voor behandeling in aanmerking te komen. Ik zeg het maar
even zo plat als het is. Helaas zijn er heel veel mannen die bijvoorbeeld
denken dat hun vrouw hun bezit is en vanuit die gedachte komen tot dit soort
intimiderende handelingen. Helaas is het niet doenlijk om al die mannen gek
te verklaren, want meestal zijn die mannen op de een of andere manier op andere
terreinen wel in staat normaal maatschappelijk te functioneren. Sterker nog,
het legt nogal eens een extra druk op het slachtoffer als de man voor het
overige zich civiel behoorlijk gedraagt, terwijl hij tegenover de vrouw in
kwestie een monster is. Mannen die zich zo gedragen, maar ook vrouwen die
overgaan tot belaging en mensen tot wanhoop drijven met hun gedrag, moeten
aangepakt kunnen worden middels het strafrecht. Daar staat mijn fractie voluit
achter.Voorzitter! Dit wetsvoorstel is opgedragen aan de slachtoffers. Mijn fractie
is van mening dat de indieners zich daarmee een beetje op glad ijs begeven.
In het strafrecht heb je het niet alleen over de slachtoffers. Wij vinden
het een sympathiek gebaar, maar wij hopen dat het geen gewoonte wordt in de
wetgeving. Ik benadruk dat wij het heel belangrijk vinden dat juist de slachtoffers
geholpen worden met dit wetsvoorstel door een extra route te bieden om belaging
aan te pakken. Als je beziet hoezeer de indieners het slachtoffer centraal
stellen in het wetsvoorstel, dan bevreemdt het mijn fractie dat de indieners
er vervolgens met een resolute absoluutheid voor hebben gekozen van dit wetsvoorstel
een klachtdelict te maken. De indieners gebruiken het argument dat het slachtoffer
greep moet kunnen houden op de gang van zaken als wordt overgegaan tot vervolging.
Die vervolging kan immers verstrekkende gevolgen hebben, ook in de agressie
die zij oproept tegenover het slachtoffer door de dader. De indieners zeggen
dan ook dat het uitdrukkelijk de eigen keuze van het slachtoffer moet zijn
dat tot vervolging wordt overgegaan. Het kan zijn dat er intieme details over
de ex-relatie tussen het slachtoffer en de dader op straat komen te liggen
en daar moet het slachtoffer ook greep op kunnen houden. Tenslotte zou werken
met een klachtdelict volgens de indieners kunnen functioneren als een extra
drukmiddel op de dader: wij dienen een klacht in, maar wij brengen deze niet
in werking of wij trekken haar weer in als je je laat behandelen of stopt
met dit gedrag.Mijn fractie kan die redenering voor een heel groot gedeelte volgen, maar
wij hebben er toch een paar vragen bij. Wij zijn overigens niet de enigen.
Met name vanuit de vrouwenbeweging is er over dit thema in het wetsvoorstel
veel discussie gevoerd. Want wat moeten wij doen als het slachtoffer van belaging
zo geïntimideerd is door de dader dat het slachtoffer geen aangifte meer
durft te doen en geen klacht meer durft in te dienen? In die situatie heb
je het over de meest kwetsbare slachtoffers: slachtoffers die zich zo in een
hoek hebben laten drukken dat zij zelfs niet meer naar de
politie durven te stappen om te vragen iets aan hun probleem te doen. Die
meest kwetsbare slachtoffers dreigen, als het klachtdelict zo absoluut geformuleerd
wordt, in de kou te blijven staan, want het OM en de politie staan in zo'n
situatie met lege handen.Wat bij ons overkomt als een paradox in het wetsvoorstel is dat door belaging
in het Wetboek van Strafrecht onder te brengen, de indieners uitstralen dat
het hierbij gaat om iets dat strijdt met de rechtsorde. Het wordt een publiekrechtelijke
zaak waar de overheid zich mee bemoeit; het is niet alleen een privé-kwestie.
Vervolgens wordt belaging teruggehaald naar de privé-zaak door te zeggen
dat het een klachtdelict is, omdat de overheid bij de vervolging niet haar
eigen verantwoordelijkheid kan nemen. Het blijft afhankelijk van die ene persoon
die een klacht indient. Dat is in het principe waar de indieners voor kiezen
een vreemde paradox. Misschien kunnen ze daar wat nader op ingaan.Een ander argument dat hier wat ons betreft een rol in speelt, is dat
dit initiatief tot stand gekomen is na een lange discussie over de aangiftebereidheid
van slachtoffers. De vorige minister van Justitie, mevrouw Sorgdrager, heeft
de Kamer indertijd geschreven dat zij er geen been in zag om dit strafbaar
te stellen, vooral vanwege de lage aangiftebereidheid en de moeite die het
kost om dit delict te bewijzen. Amerikaans onderzoek laat zien dat een van
de drie hoofdredenen waarom slachtoffers van belaging geen aangifte doen angst
is. Dat betekent dat angst een vrij grote rol speelt in de lage aangiftebereidheid.
De indieners hebben ervoor gekozen om die mening van de minister naast zich
neer te leggen. Juist omdat zij die aangiftebereidheid geen argument vonden,
zijn zij overgegaan tot dit initiatief. Vervolgens is het wel weer afhankelijk
van een aangifte of er daadwerkelijk tot vervolging wordt overgegaan. Ook
daar ziet mijn fractie een paradox. Als het slachtoffer niet zelf een klacht
hoeft in te dienen, maar het OM zelfstandig tot vervolging overgaat, zou het
kunnen zijn dat de dader zich eerder gaat richten op het anonieme OM dan op
het slachtoffer. Zo zou het schrappen van het klachtdelict zelfs als een soort
bliksemafleider kunnen werken. Ik wil graag dat de indieners hier ruim op
ingaan, want dit is voor ons echt een belangrijk punt.Wij zien de logica van de redenering over de eigen keuze wel in. Onze
vraag is of dit niet zou kunnen worden ondervangen door een hoorplicht in
te stellen van het OM richting het slachtoffer. Binnenkort gaan wij met de
minister van Justitie praten over de aanpak van seksueel misbruik van minderjarigen.
Ook daarbij zal het klachtdelict van twaalf- tot zestienjarigen voor seksueel
misbruik aan de orde komen. Het Verweij-Jonker-instituut heeft voorgesteld
om dat te vervangen door zo'n hoorplicht. Daar heeft de gehele Kamer positief
op gereageerd, ook mijn fractie. Wij vragen ons af of dat ook in dit geval
niet een beter alternatief kan zijn. Ik verwijs daarbij ook naar de nota naar
aanleiding van het verslag, waarin de indieners ingaan op een onzes inziens
terechte vraag van de D66-fractie. Die vraag was of het geen nadelige gevolgen
heeft voor het slachtoffer als de dader weet wie de klacht heeft ingediend.
Op de vraag van de D66-fractie antwoorden de indieners dat zij "geen principieel
verschil zien met de aangifte van andere misdrijven waarbij dader en slachtoffer
elkaar kennen". Ook bij die misdrijven kan het voorkomen dat de verdachte
op wraak belust zal zijn. Mijn fractie ziet het verschil wel, met alle respect,
in de historie van intimidatie en psychisch geweld die bij dit misdrijf tussen
de twee ex-partners gespeeld heeft. Een vraag die wij daarbij hebben, is ook
hoeveel van die andere misdrijven waar de indieners naar verwijzen een klachtdelict
zijn, waarbij het op de manier wordt ondervangen zoals bij belaging. Wij vinden
dat wij als wetgever ervoor moeten oppassen dat wij slachtoffers, misschien
zelfs wel de meest kwetsbare categorie, niet in de kou laten staan.De heer Niederer (VVD):Mevrouw Barth zegt dat we de hoorplicht moeten invoeren als een alternatief
voor het schrappen van het klachtvereiste. Haalt zij daarmee de werking van
het klachtdelict als zodanig niet weer binnen? Bij een klacht zal het openbaar
ministerie met het slachtoffer spreken. Met de hoorplicht bereik je precies
hetzelfde. Ik zie niet goed wat het verschil is. Mevrouw Barth zegt nu geen
klachtdelict, maar wel hoorplicht. Ik denk dat het nettoresultaat hetzelfde
zal zijn. Kan zij daar op ingaan?Mevrouw Barth (PvdA):Met alle soorten van genoegen. Ik wil de heer Niederer niet op een woordje
vangen, maar ik heb het in de eerste plaats niet over moeten. Ik heb geen
amendement voorbereid en ik ben voorlopig ook niet van plan om daarmee te
komen. Ik wil hier alleen heel graag een discussie over hebben met de indieners.
Ik wil weten hoe zij hier tegenaan kijken. Volgens mij is er een wezenlijk
verschil tussen klachtdelict en hoorplicht. Als er sprake is van een hoorplicht
kan het OM overgaan tot vervolging zonder dat het slachtoffer daadwerkelijk
aangifte heeft gedaan of een klacht heeft ingediend. Zo kan het gebeuren dat
de moeder van een slachtoffer van alles op de hoogte is en het slachtoffer
zelf niet naar de politie durft te gaan omdat het te geïntimideerd is.
De moeder van het slachtoffer kan dan naar de politie gaan en aangifte doen.
Omdat er geen sprake is van een klachtdelict kan daardoor in principe de hele
molen gaan draaien. Het OM heeft dan wel de plicht om contact met het slachtoffer
op te nemen, te vertellen waar het mee bezig is en te horen wat het slachtoffer
daarvan vindt. Dat waarborgt in elk geval dat het slachtoffer op de hoogte
is van elke stap die politie en justitie zetten. Maar politie en justitie
kunnen wel hun eigen verantwoordelijkheid nemen en zijn niet afhankelijk van
een door het slachtoffer zelf ingediende klacht.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! In de woorden van mevrouw Barth beluister ik dat zij het schrappen
van het klachtdelict als een serieuze optie aan de indieners zal voorleggen.
Ik vraag haar of het delict waarover wij spreken, dat zozeer samenhangt met
inbreuk op de persoonlijke levenssfeer, in voldoende mate objectiveerbaar
is, zodat het kan worden losgemaakt van het klachtdelict en het OM het recht
kan worden gegeven om, los van de persoonlijke beleving van de inbreuk door
de betrokkene, tot vervolging over te gaan. Acht zij dat werkbaar? Ik wil
deze discussie serieus aangaan, maar ik vraag mij af of die objectieve maatstaf,
die nodig is voor vervolging, past bij het subjectieve begrip "belaging".Mevrouw Barth (PvdA):Misschien mag ik het omdraaien. Ik kan mij voorstellen dat het voor het
OM niet werkbaar is als het klachtdelict zo absoluut blijft. Ik kan mij situaties
voorstellen waarin een slachtoffer niet zelf tot het indienen van een klacht
over durft te gaan. Mijn fractie is van mening dat de overheid in dergelijke
situaties niet met handen en voeten gebonden mag zijn zodat zij niets kan
doen, want dat betekent dat de belaging doorgaat en dat de intimidatie door
de dader in optima forma geslaagd is.De heer Rouvoet (RPF):Dit betekent dat het OM, wanneer iemand zeer vaak met telefoontjes wordt
lastiggevallen en dat weliswaar als irritant ervaart maar niet als een zodanige
inbreuk op zijn persoonlijke levenssfeer dat hij daarvoor een klacht zou willen
indienen, niettemin een vervolging zou kunnen instellen terzake van deze belaging.Mevrouw Barth (PvdA):Volgens mij heeft het OM altijd een zekere beleidsruimte bij het afwegen
van de zaken die het al dan niet gaat vervolgen. Maar het gaat mij met name
om de situatie waarin het slachtoffer zo geïntimideerd en bang is dat
het niet overgaat tot het indienen van een klacht. Ik wil heel graag van de
indieners horen hoe zij tegen die situatie aankijken.De indieners hebben ervoor gekozen om bij de delictsomschrijving in de
wettekst geen precieze voorbeelden van belaging te plaatsen. Ook dat heeft
tot veel discussie geleid. Zo vroeg men zich af of de delictsomschrijving
niet te vaag is. Ik denk dat het wetsvoorstel in vergelijking met het voorstel
dat destijds in België is ingediend een stuk minder vaag en veel scherper
is. Wij zijn het eens met de keus om een opsomming van voorbeelden te plaatsen
in de memorie van toelichting, want dat is de goede plek; je zult immers maar
meemaken dat je een belager treft die de tekst van de wet weet te omzeilen,
waardoor de overheid weer machteloos staat. Daarom is het belangrijk dat wij,
als medewetgever, vandaag over dit soort voorbeelden praten; tenslotte zal
de rechter de parlementaire behandeling straks bekijken als maatstaf voor
de precieze invulling van het delict.In de voorbereiding van het wetsvoorstel werd ik geconfronteerd met een
betrekkelijk nieuw verschijnsel, namelijk de digitale belaging. In navolging
van de indieners heb ik geprobeerd om aan dit verschijnsel een mooie Nederlandse
term te koppelen, want ik trof het op het Internet aan onder de naam "cyberstalking".
Hierbij gaat het met name om het versturen van bedreigende e-mails, of enorme
hoeveelheden e-mails, al dan niet met een seksuele lading, het versturen van
virussen, mailbombs of foto's van slachtoffers van wie digitaal een pornografische
afbeelding is gemaakt. Ik vraag de indieners hoe zij hier tegenover staan.
Valt die digitale belaging ook onder hun delictsomschrijving in het wetsvoorstel?
De minister vraag ik wat hiertegen kan worden gedaan. Ook dit kan voor slachtoffers
zeer intimiderend werken, bijvoorbeeld als je elke dag geconfronteerd wordt
met zoveel e-mail waar je geen prijs op stelt dat het je PC kan ontregelen.Het probleem dat hier aan de orde is, is natuurlijk aan de orde bij elke
discussie die wij voeren over criminaliteit op het Internet. Het is een vaag
medium en het is een anoniem medium, wat ertoe leidt dat mensen makkelijker
over grenzen heen gaan die zij in het dagelijks leven nog wel in acht nemen.
Bovendien worden landsgrenzen makkelijk overschreden, hetgeen het probleem
meebrengt van de jurisdictie. In de Verenigde Staten is men, zoals zo vaak
als het over het Internet gaat, een stuk verder met de aanpak van dit probleem
dan in Europa. Daar werken de Internetproviders met zogenaamde bozo filters
of kill files die speciaal zijn ontworpen om dit soort dingen tegen te houden.
Ik denk dat ook een belangrijk verschil hierin is gelegen dat de Internetproviders
in de VS zich aanmerkelijk actiever opstellen in het bestrijden van dit soort
praktijken dan die in Nederland. De Internetproviders in Amerika willen graag
de goede klanten behouden en gaan daarom actief op zoek naar cliënten
die over de schreef gaan. Mijn vraag aan de minister is of hij bereid is,
ook over dit thema met de providers in gesprek te gaan.Een ander punt bij de invulling van het delict, voorzitter, is of buren
belagers kunnen zijn. Daarover blijven de indieners in de nota naar aanleiding
van het verslag een beetje in het vage. Zij stellen terecht, denk ik, dat
belaging door buren heel lastig te bewijzen kan zijn, met name als het gaat
om het posten of het achtervolgen. Als iemand in het huis naast je moet zijn,
hoe bewijs je dan ooit dat hij je achtervolgt? Daartegenover staat dat mensen
hun buren het leven wel verschrikkelijk zuur kunnen maken. Dit kan er bijvoorbeeld
toe leiden dat het slachtoffer uiteindelijk gedwongen is te verhuizen. Ook
dan hebben wij te maken met een situatie die geen normaal mens aanvaardbaar
vindt. Mijn vraag is of de indieners daar nader op willen ingaan. Kunnen buren
belagers zijn? Hoe willen zij daarmee omgaan?Voorzitter! Ik kom tot de bestraffing van belaging. De indieners hebben
gesteld dat zij het belangrijk vinden dat het opleggen van TBS mogelijk is
voor daders van belaging. Daar zijn wij het mee eens. Vinden de indieners
ook dat verplichte behandeling of daderhulpverlening als straf kan worden
opgelegd, uiteraard samen met een eventuele gevangenisstraf of een boete?Ik kom tot een hoofdpunt bij het aanpakken van dit probleem en dat betreft
de uitvoering. Ik denk dat ik de komende minuten voornamelijk de minister
zal aanspreken, omdat hij met name met de uitvoering aan de slag moet, al
houden wij als Kamer natuurlijk altijd de plicht om daar goed op toe te zien.
Ook hierbij kwam ik weer een uitspraak tegen van een slachtoffer van belaging.
Zij zei: "De politie heeft mij eigenlijk nooit serieus genomen. Het werd vaak
afgedaan als een echtelijke ruzie", en dat was het dan. Dit mag dus niet voorkomen.
Als je huiselijk geweld en belaging, dat er zo nauw aan gelieerd is, echt
wil bestrijden, mag het niet gebeuren dat politie en justitie achteloos zijn,
terwijl zij doen alsof zij machteloos zijn. Er kan een heleboel met het huidige
wettelijke instrumentarium, maar er kan helemaal niets als politie en justitie
dit probleem niet serieus nemen. Dat is het begin en het einde van alles,
denk ik.Ook heel belangrijk is een goede samenwerking tussen verschillende instanties.
Ik wijs op het verhaal van zowel een slachtoffer als een dader in een heel
beruchte belagingszaak als die van Liesbeth L. Als je constateert hoeveel
hulpverleningsinstanties daar al mee te maken hadden voordat het helemaal
uit de hand liep en zij haar ex-man en belager neerschoot
en hoeveel van die hulpverleningsinstanties afhaakten vanwege het gewelddadige
karakter van de ex-man, dan vraag je af hoe zoiets kan gebeuren. Het mag natuurlijk
niet gebeuren dat hulpverleningsinstanties afhaken vanwege geweld. Die moeten
juist aan de slag gaan om geweld aan te pakken. Het lijkt mij eerder reden
om hard aan het werk te gaan en samenwerking te zoeken met de politie als
er sprake is van geweld.Voor de zomer heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen van collega Van
Heemst c.s. Ik heb van de indieners begrepen dat deze motie inmiddels is uitgevoerd
via een schrijven aan alle regiokorpsen. Ik vraag de minister of er een nieuwe
richtlijn voor het OM komt op het punt van belaging en/of de aanpak van huiselijk
geweld.De minister kondigde in maart via de media aan dat hij een onderzoek laat
instellen naar het lastigvallen door ex-partners en de mate waarin belaging
voorkomt. Hoe staat het met dit onderzoek? De minister deed deze aankondiging
naar aanleiding van het verschijnen van een evaluatie van het project AWARE
in Rotterdam. Dit project werkt goed. De vrouw over wie ik in het begin sprak
en die 's nachts de vissen kon horen ademen, kon eindelijk weer slapen vanaf
het moment dat ze de beschikking over een pieper kreeg. Wordt dit project
landelijk ingevoerd? Zijn er problemen bekend waarover nog nader moet worden
gediscussieerd?De indieners stelden desgevraagd in de nota naar aanleiding van het verslag
dat zij voorlichting een belangrijke zaak vinden. Welke bijdrage zal de minister
hieraan leveren?De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Het voorliggende wetsvoorstel is een schoolvoorbeeld van een
initiatiefwet. Er is een maatschappelijk probleem, de regering heeft met redenen
omkleed aangegeven niet in een wettelijke maatregel te willen voorzien en
dan is het aan de Kamer, althans aan leden van de Kamer die van de noodzaak
van wetgeving overtuigd zijn, om het initiatief te nemen en een voorstel in
te dienen. De collega's Dittrich, Swildens-Rozendaal en Vos verdienen alleen
daarom al onze waardering. Daarmee is de kous natuurlijk niet af, want net
als bij een regeringsvoorstel moeten ook bij een initiatiefvoorstel door de
medewetgever de voor- en nadelen van wetgeving en van de vorm die is gekozen –
de voorgestelde tekst – worden afgewogen. En dan zijn er ook bij dit
voorstel de nodige vragen te stellen.Deels is dat ook al gebeurd in het verslag. Hier past de opmerking dat
ook de fracties van GPV en RPF, namens welke fracties ik het debat vandaag
voer, daaraan graag hun bijdrage hebben willen leveren, maar dat die inbreng
op onverklaarbare wijze ergens tussen aangeleverde diskette en gedrukt Kamerstuk
in het ongerede is geraakt. Dat is vervelend, omdat de initiatiefnemers hieruit
wellicht ten onrechte de indruk hebben gekregen dat onze fracties het voorstel
niet de moeite van het bespreken waard vonden. Laten zij gerust zijn, ik zal
hen vandaag en morgen graag in de gelegenheid stellen alsnog op onze kritische
vragen te reageren.Wij richten ons daarbij natuurlijk op stuk nr. 4, te weten het voorstel
van wet zoals gewijzigd naar aanleiding van het advies van de Raad van State
met de daarbij behorende toelichting. Nu moet ik zeggen dat deze formeel correcte
aanduiding meer volgzaamheid van de indieners ten opzichte van de Raad van
State suggereert dan uit het voorstel zelf blijkt. Wat betreft de kern van
het voorstel, te weten de delictsomschrijving van belaging, zijn er ten opzichte
van het oorspronkelijke voorstel twee wijzigingen aangebracht: de plaatsing
in het Wetboek van Strafrecht, in titel XVIII, misdrijven tegen de persoonlijke
vrijheid in plaats van de oorspronkelijk bedachte titel XX, de mishandeling,
en de toevoeging van het bestanddeel "opzettelijk" aan de delictsomschrijving.
Wat het eerste punt betreft, heb ik de indruk dat de indieners meer door de
NVVR dan door de Raad van State overtuigd zijn en, wat het tweede punt betreft,
adviseert de Raad van State – anders dan in de artikelsgewijze toelichting
op pagina 14 wordt beweerd – nu juist niet om de opzet als afzonderlijk
bestanddeel op te nemen, aangezien het "stelselmatig inbreuk maken" opzet
impliceert. Ik kom daarop terug.Belangrijker in het advies van de Raad van State is de aarzeling die wordt
geuit ten aanzien van de effectiviteit van de voorgestelde strafbaarstelling.
De indieners schrijven wel zich in dit opzicht gesteund te weten door de adviezen
van NVVR, NOVA en de Raad van State, maar rekenen zich daarmee mijns inziens
iets te snel rijk, nu de Raad van State met zoveel woorden opmerkt dat "gezien
de hardnekkigheid in het optreden van bekend geworden belagers, de strafrechtelijke
weg slechts ten dele de geschetste problematiek lijkt te kunnen oplossen."
Juist daarom zou het volgens de Raad van State goed zijn wanneer de effectiviteit
van de strafrechtelijke aanpak in andere landen zou kunnen worden aangetoond.
Kortom, zo overtuigd is de Raad van State niet van deze voorgestelde route. Wat hiervan zij, het gaat er nu om wat wij van het voorstel vinden. Dat
brengt mij bij een kernpunt in de discussie: wat beogen de indieners precies
met dit voorstel en wordt wat zij willen op de voorgestelde wijze bereikt?In de memorie van toelichting lees ik: "Met de strafbaarstelling van belaging
willen ondergetekenden benadrukken dat het hier om een ernstig delict gaat
ten koste van anderen in de samenleving en dat de belager gestraft behoort
te worden voor zijn gedragingen." Ik versta dit zo, dat de initiatiefnemers
het strafwaardige karakter van belaging als het eerste motief van het wetsvoorstel
zien en niet de bescherming van het slachtoffer. Daarmee verplichten zij zich
overigens temeer om te komen tot een effectieve maatregel en niet tot een
symboolwet. Net als mevrouw Barth had ik bij het lezen van de aanvang van
de toelichting op het wetsvoorstel, waarin het wetsvoorstel wordt opgedragen
aan de slachtoffers, het gevoel dat dit toch in een andere richting wees dan
ik zo-even aangaf. Maar omdat ik dit net als mevrouw Barth een sympathiek
gebaar heb gevonden, wil ik er ook niet te zwaar aan tillen. Maar in de vele
reacties is het mij opgevallen, dat op dit punt juist de aarzeling zit. Wij
zijn het er namelijk gauw over eens, dat belaging een ernstig maatschappelijk
probleem vormt dat de slachtoffers veel schade berokkent en dat het moet kunnen
worden aangepakt. De vraag is echter of het eenvoudigweg opnemen van een nieuw
delict in het Wetboek van Strafrecht daartoe de aangewezen
weg is of dat dit, zoals NRC Handelsblad gisteravond schreef, alleen mogelijk
is tegen de prijs van oeverloosheid. Anders gezegd: het is bepaald niet zonder
betekenis dat slachtoffers de overtuiging krijgen, dat de politiek hen en
hun problemen serieus neemt, maar dat is op zichzelf onvoldoende rechtvaardiging
voor een strafrechtelijk verbod. De strafwet is niet de plek om signalen af
te geven of symbolen op te richten. Er zal toch echt zicht op moeten zijn,
dat de strafbaarstelling werkelijk iets toevoegt aan de mogelijkheden om het
probleem als zodanig tegen te gaan. En daarover gaat dit debat wat mij betreft.In dat verband wil ik nog een aantal kritische vragen stellen, waarmee
ik hoop een en ander scherp te krijgen met het oog op een eindafweging over
het wetsvoorstel. Ik wil dan in het bijzonder spreken over de mate van concreetheid
van de voorgestelde delictsomschrijving, de samenloop met andere delicten
en de bruikbaarheid van reeds bestaande delictsbepalingen. Over die concreetheid
zijn al vele opmerkingen gemaakt, in de media maar ook in de schriftelijke
voorbereiding. Opnieuw heeft de Raad van State vraagtekens gezet bij het gebruik
van het begrip "inbreuk op de persoonlijke levenssfeer" met name in verband
met de foreseeability. De VVD-fractie en anderen hebben meer in het algemeen
het belang van het lex-certabeginsel onderstreept, de zekerheid over wat uiteindelijk
in de wet geregeld is. Ik wil niet verhelen, dat ook voor onze fracties op
dit punt nogal wat aarzelingen bestaan. Weten we nu goed wat hier strafbaar
gesteld wordt? De indieners hebben met opzet een vrij open norm geformuleerd,
waarbij qua invulling veel aan de rechter wordt overgelaten. Toch is het van
belang om ook in de wetsgeschiedenis aan invulling te doen. Wat zijn dan de
grenzen van die belaging? Kan iedere feitelijke gedraging zomaar ontaarden
in belaging?Neem het begrip "posten", dat ook in de schriftelijke voorbereiding aan
de orde is gesteld. De term "posten" zelf veronderstelt al een zekere continuïteit
en frequentie. Nu lijkt het me knap irritant om iemand tegenover mijn huis
te zien posten, maar is het daarmee strafbaar? Nee, dat is het pas als het
overgaat in belagen. Maar wanneer is dat het geval? Het zou de helderheid
van de discussie ten goede komen, wanneer de indieners, zonder dat het mij
nu gaat om de casuïstiek, hieraan toch wat meer inkleuring zouden kunnen
geven.Een andere vraag in dit verband die mij werd ingegeven door de door de
CDA-fractie ingebrachte kwestie van belaging door demonstranten, is of belaging
ook door meerdere personen kan plaatsvinden, bijvoorbeeld een georganiseerde
belactie waarbij iemand door een grote groep personen permanent wordt lastiggevallen.
Ieder voor zich voldoen de deelnemers misschien niet aan alle elementen van
de delictsomschrijving – het stelselmatig karakter ontbreekt hier –
maar bij elkaar doen zij dat wel. Het effect van de belaging op het slachtoffer
is er intussen niet minder om dan wanneer het een eenmansactie was geweest.
Om nog maar eens een toch voor de rechtspraktijk niet onbelangrijke vraag
op te werpen: kunnen ook rechtspersonen belaagd worden? Ik denk bijvoorbeeld
aan een vrouwenopvanghuis. In de stukken komt regelmatig het voorbeeld voor
van ex-partners die elkaar het leven zuur maken, maar het kan toch ook gelden
wanneer de vrouw haar toevlucht heeft gezocht in een vrouwenopvanghuis, dat
vervolgens structureel belaagd wordt door de zich afgewezen voelende ex-geliefde.
Laten de indieners mij niet verkeerd begrijpen: het gaat mij er niet om, spitsvondigheden
te berde te brengen maar gelet op de relatieve ongrijpbaarheid van het begrip
"belaging" lijkt het mij van belang, zo goed mogelijk in kaart te krijgen
wat we nu eigenlijk aan het strafbaar stellen zijn, althans wat de initiatiefnemers
voor ogen hebben. De kneep zit hem er voor een belangrijk gedeelte natuurlijk
in, dat het veelal om gedragingen gaat die op zichzelf niet strafbaar zijn
maar door duur, intensiteit of frequentie toch als strafwaardig worden beschouwd.
Dit dilemma wordt nog eens onderstreept door het opnemen van de term "wederrechtelijk"
in de delictsomschrijving. Het blijft de vraag of deze toevoeging niet meer
nadelen dan voordelen heeft. Geen officier zal het toch in zijn hoofd halen
om een deurwaarder die gewoon maar met enige vasthoudendheid zijn werk doet
te vervolgen wegens belaging. Daarbij komt nog het probleem van de noodzakelijke
objectivering, waarover ook wordt geschreven in de toelichting. Daarover zijn
de indieners overigens niet geheel consistent. Ten aanzien van de inbreuk
op de privacy zijn zij nogal stellig in hun opvatting, dat van een inbreuk
op de privacy geen sprake is als de persoon die meent belaagd te worden een
zeer nerveus en onzeker iemand is, die zich onredelijk snel gekrenkt voelt
in zijn privacy, terwijl anderen in vergelijkbare omstandigheden dat zeker
niet zo zouden waarderen. Maar in de artikelsgewijze toelichting schrijven
zij ten aanzien van het element "vrees" dat de voorkennis van mevrouw A, die
in tegenstelling tot mevrouw B een anonieme beller herkent als de "sullige,
bedlegerige overbuurman", niet betekent dat de privacy van mevrouw niet geschonden
wordt. Kunnen zij mij dit verschil uitleggen?Overigens, is nu juist niet inherent aan het verschijnsel belaging, dat
sprake is van een subjectieve ervaring van overlast? De ene politicus of artiest
vindt het misschien prachtig om tien jaar lang iedere ochtend dezelfde fan
tegenover zich in de trein te vinden, een ander krijgt het ervan op zijn heupen
en een derde voelt zich heus en serieus slachtoffer van belaging. Hoe verhoudt
die objectivering zich tot de wens, óók van de initiatiefnemers,
om de slachtoffers te laten weten dat zij serieus genomen worden? Wordt op
deze wijze niet juist het gevaar in de hand gewerkt, net als bij een delict
als verkrachting of de problematiek van vermissingen, dat de beleving van
bepaalde gedragingen als problematisch en zelfs strafwaardig gemakkelijk afgedaan
kan worden als "niet serieus" en toe te schrijven aan iemands karakter of
fantasie: "och mevrouwtje, die telefoontjes houden echt wel weer op, maakt
u zich niet ongerust"? Op deze manier zou het effect wel eens contraproductief
kunnen zijn.Wat de samenloop betreft, merk ik op dat hoewel er theoretisch inderdaad
sprake is van een uitbreiding van mogelijkheden, omdat strafbaar wordt gesteld
wat nu nog niet strafbaar is, namelijk de eigenlijke belaging, het slachtoffer
in een groot aantal gevallen ook nu al in het geweer kan komen tegen de belager,
aangezien diens gedrag, zoals de indieners ook zelf al aangeven,
gepaard gaat met nu reeds strafbaar gestelde misdragingen: smaad, laster,
vernieling en geweldpleging. Van de op bladzijde 5 van de toelichting genoemde
voorbeelden is daarvan eigenlijk alleen in het geval van de Groningse priester
geen sprake. Dit zou erop kunnen wijzen, dat het wezenlijke knelpunt rond
belaging niet zozeer ligt in het ontbreken van strafrechtelijke instrumenten,
maar meer in andersoortige zaken, waarvan de indieners zelf er ook al een
aantal noemen, bijvoorbeeld aangiftebereidheid en houding van de politie ten
opzichte van deze verschijnselen. Graag krijg ik op dit punt een reactie.En dan de al beschikbare delictsbepalingen. Te noemen zijn het hinderlijk
volgen van artikel 426bis – daarover is al veel geschreven – en
vooral het dwangverbod van artikel 284. Wat 426bis betreft stel ik kortheidshalve
de vraag of de indieners mijn inschatting delen, dat deze bepaling haar betekenis
zal verliezen wanneer belaging apart strafbaar wordt gesteld. Als dat het
geval is, zou daarin een indicatie kunnen liggen van de bruikbaarheid van
deze bepaling inzake het hinderlijk volgen voor de bestrijding van belaging.
Ik kan mij niet voorstellen dat iemand nog een beroep op 426bis zal doen als
dit wetsvoorstel is aangenomen. Dat zou ons met betrekking tot het bestaande
instrumentarium op andere gedachten kunnen brengen. Op dit punt krijg ik eveneens
graag een reactie.Volgens de indieners is artikel 284 pas van toepassing wanneer sprake
is van bedreiging met een misdrijf. Dat lijkt mij op grond van de tekst van
het artikel niet vol te houden. Gezien de overeenkomsten tussen artikel 284
en het voorgestelde artikel 285b – het gaat in beide artikelen om "iemand
dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden" – vraag ik hen mij
ervan te overtuigen, dat artikel 284 niet toereikend is voor het aanpakken
van belaging. Is dit artikel voorzover zij weten al eens beproefd op de bruikbaarheid
in een geval van belaging?Het lijkt erop dat artikel 285b zich van artikel 284 met name onderscheidt
terzake van de strafbedreiging en het bestanddeel "stelselmatig". In dat licht
rijst de vraag om welke reden het artikel belaging niet is geconstrueerd in
de vorm van een strafverzwarend element bij het strafbare feit "dwang" van
artikel 284. Zou dit wat de indieners betreft een begaanbare weg zijn (geweest)?
Ik zet "geweest" tussen haakjes, want men kan altijd nog een andere keus maken.Nu ik het toch over het bestanddeel "stelselmatig" heb, wijs ik erop,
dat opgemerkt wordt dat daaronder hetzelfde wordt verstaan als in het wetsvoorstel
Bijzondere opsporingsbevoegdheden, te weten "met een bepaalde intensiteit,
duur en/of frequentie". Nu tijdens de behandeling van het wetsvoorstel BOB
in deze Kamer tegenstrijdige interpretaties van dit begrip zijn gegeven, zou
ik graag van de indieners, en in dit geval specifiek van collega Dittrich,
willen horen of aanbeveling 8 van de Tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden
dat het begrip stelselmatig ten behoeve van de praktijk van de opsporing eenduidig
uitgewerkt dient te worden, ook betekenis heeft voor het onderhavige wetsvoorstel.Nog een paar laatste korte opmerkingen en vragen. Graag krijg ik een nadere
toelichting op de kwestie die ik zojuist al aansneed, namelijk het bestanddeel
"opzettelijk"'. Zoals gezegd, vindt de Raad van State het zoals het er nu
staat dubbelop. Dat vinden de indieners zelf ook, zo leid ik af uit de memorie
van toelichting op pagina 15. Daar schrijven zij in een toelichting op het
element van wederrechtelijkheid merkwaardig genoeg: "Bij deze werkwoorden –
dan gaat het om dronken maken, aanhitsen, enz. – is het volstrekt duidelijk
dat de daad alleen maar opzettelijk en niet culpoos of met onachtzaamheid
kan worden begaan. Bovendien hebben dergelijke werkwoorden een in het taalgebruik
reeds erkende ongunstige lading. Ook bij belaging is dat niet anders." Ook
belaging kan volgens de indieners niet anders dan opzettelijk gebeuren. Dat
ligt er al in besloten. Waarom wordt dit dan toch als een delictsbestanddeel
toegevoegd? Dat is toch dubbelop, zoals de Raad van State al opmerkte?Welke betekenis moet ik hechten aan de opmerking dat, omdat het een absoluut
klachtdelict is, er zonder klacht "in beginsel geen vervolgbaarheid' is? De
betekenis van die woorden ontgaat mij. Ik haak even aan bij de discussie van
zojuist over het klachtdelict. Zit er dan wel ruimte in voor vervolging door
het OM, ook als het een klachtdelict is, volgens de indieners? Ik zie die
ruimte niet direct, maar dat kan aan mij liggen.Mijn laatste opmerking betreft de preventie. In zekere zin staat of valt
de bestrijding van belaging ook met de wijze waarop daarmee in preventieve
zin wordt omgegaan. Dat vormt goed beschouwd een onderstreping van de gedachte
dat niet alleen en zelfs niet in de eerste plaats naar het strafrecht moet
worden gekeken. Er moet over een breed front erkenning van het probleem en
van de positie van slachtoffers plaatsvinden. Zij moeten ergens terechtkunnen.
In de stukken wordt daarover terecht het een en ander gezegd. Ik denk ook
aan de opmerking over het mobiele alarmsysteem AWARE in Rotterdam. Slachtoffers
zullen in de meeste gevallen minder geïnteresseerd zijn in de op te leggen
straf dan in snel en adequaat politieoptreden en in bescherming op het moment
van de belaging zelf. Is al het een en ander bekend omtrent de ervaringen
met het mobiele alarmsysteem in Rotterdam?De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De heer Rouvoet heeft een aantal zeer relevante vragen gesteld.
Ik ben zeer benieuwd naar de antwoorden van de initiatiefnemers. De heer Rouvoet
kan echter nog wel alle kanten uit met zijn voor of tegen het wetsvoorstel
stemmen. Los van alle juridische bezwaren, vindt de heer Rouvoet het fenomeen
stalking of belaging op zichzelf een onderwerp dat zich leent voor een strafrechtelijke
bepaling? Daarover zijn ook verschillende vragen te stellen. De heer Rouvoet
heeft zich terecht beperkt tot de juridische punten, maar is het fenomeen
als zodanig strafrechtelijk of niet?De heer Rouvoet (RPF):Dat is een terechte vraag, zeker gelet op hetgeen ik er al over heb opgemerkt.
Ik bedoel het echter niet flauw als ik zeg dat het antwoord op die vraag in
belangrijke mate afhangt van de beantwoording van mijn vragen. Ik vind dit
sowieso een onderwerp waarover je in de sfeer van strafbaarstelling moet kunnen
spreken en afwegingen moet kunnen maken. Anders zou ik een heel korte bijdrage
hebben geleverd. Ik zou dan hebben gezegd dat ik dit geen onderwerp voor strafbaarstelling
vind. Dan zou ik gauw klaar zijn. Dan zouden alle andere vragen
inderdaad spitsvondigheden zijn geweest. Ik vind het wel een voorwaarde dat
wij voldoende grijpbaar kunnen maken wat wij nu precies strafbaar stellen
en dat wij voldoende overtuigd worden van het feit dat de bepaling die nu
wordt voorgesteld daadwerkelijk iets toevoegt aan wat er al is en geen nieuwe
problemen oproept. Ik vind het verschijnsel belaging met de indieners ernstig
genoeg om serieus naar die ruimte te zoeken, maar ik wil op een aantal punten
wel overtuigd worden dat dit de route is.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Er is met het fenomeen stalking of belaging iets merkwaardigs
aan de hand. Dat merkwaardige schuilt hierin dat ieder weldenkend mens zich
tegen dit fenomeen zal keren, maar dat de vraag of dergelijk gedrag strafrechtelijk
moet worden aangepakt, zeer uiteenlopend wordt beantwoord. Niet zelden wordt
door de critici van strafrechtelijke bepalingen gewezen op de handhaafbaarheid,
de bewijsbaarheid en de alternatieve mogelijkheden om dit laakbare gedrag
tegen te gaan. Het is niet verwonderlijk dat ook het voorliggende wetsvoorstel
dergelijke kritiek ontmoet, zowel in deze Kamer als daarbuiten.De CDA-fractie is van mening dat mensen verantwoordelijk zijn voor elkaar
en zich jegens elkaar ook verantwoord hebben te gedragen. Een fenomeen als
stalking of belaging vormt een inbreuk op een dergelijke verantwoorde omgang
met elkaar. Stalking is een moreel probleem. Dit fenomeen heeft dus ook te
maken met waarden en normen. De morele kwaliteit van de samenleving is gebaat
met het krachtig tegengaan van dit verschijnsel. Het gaat hier dus om verhoudingen
tussen mensen, maar dat laat de rol van de overheid onverlet. De overheid
kan zich op het standpunt stellen dat partijen er zelf maar uit moeten zien
te komen. De overheid kan regels willen stellen, maar daarvan afzien in verband
met wetstechnische of uitvoeringstechnische bezwaren. De overheid kan ook
trachten regels te stellen, zich daarbij realiserend dat strafrecht altijd
het karakter zal hebben van een ultimum remedium. De CDA-fractie is van mening
dat daar waar de waardigheid van mensen in het gedrang komt, ook de overheid
een verantwoordelijkheid draagt. Het gaat immers om de bevordering van publieke
gerechtigheid. Vanuit die motieven is er dan ook aanleiding voor een positieve
grondhouding met betrekking tot de strafbaarstelling van belaging.Nu kunnen er tal van juridische bezwaren worden ingebracht. Toch gaat
het naar de mening van mijn fractie in de eerste plaats om de principiële
vraag of belaging al dan niet strafrechtelijk relevant moet worden verklaard.
Het strafrecht strekt er immers toe normen vast te stellen die de menselijke
waardigheid in de samenleving versterken. Vervolgens kunnen dan de juridische
en andere tegenwerpingen aan de orde komen. De vraag of tot strafbaarheid
van belaging moet worden besloten, wordt door de CDA-fractie in beginsel positief
beantwoord. Dat is de centrale vraag bij dit wetsvoorstel. Dat neemt uiteraard
niet weg dat wij de nodige vragen bij het wetsvoorstel hebben en die zullen
wij ook naar voren brengen. In ieder geval acht de CDA-fractie de enkele regeling
via het civiel recht – inschakeling van advocaat, kort geding, rechterlijke
verboden, de problemen met de naleving – een onvoldoende waarborg voor
de slachtoffers van stalking. Het is een te kostbare en te omslachtige weg.Over het voorliggende wetsvoorstel is reeds langere tijd gesproken. In
politiek opzicht lijkt de VVD een bijzondere positie in te nemen. Het wetsvoorstel
is medeondertekend door VVD-Kamerlid Vos, terwijl er vanuit zijn fractie behoorlijk
kritische kanttekeningen zijn geplaatst. Wij zijn dus benieuwd naar de positie
van de VVD. Ik wacht graag het betoog van collega Niederer af. Over het kabinet
hebben wij het nog niet gehad. De vorige minister van Justitie, Sorgdrager,
voelde niets voor strafbaarstelling van belaging. Mede daarom spreken wij
nu over het initiatiefontwerp. Wij vernemen graag de visie van de huidige
regering en de huidige minister van Justitie op het wetsvoorstel. Is het oordeel
even negatief? Wat zijn precies de bezwaren, als die er zouden zijn? Graag
hoor ik het oordeel van het kabinet op dit wetsvoorstel. Ik denk dat dat van
belang is.Nu dan de inhoud van het wetsvoorstel. De term belaging lijkt volgens
de definitie van Van Dale verder te gaan dan de omschrijving van de indieners.
De kern van belaging is volgens de indieners dat door de gedragingen van de
belager het slachtoffer in zijn persoonlijke vrijheid op een ontoelaatbare
manier wordt beperkt. Deze formulering in de nota naar aanleiding van het
verslag geeft een inkleuring van de delictsomschrijving zoals neergelegd in
het voorgestelde artikel 285b van het Wetboek van Strafrecht. Een essentiële
vraag blijft wat nog wel en wat niet tot "ontoelaatbaar" mag worden gerekend?
Waar ligt de rechtens relevante ondergrens van belaging? Delictsomschrijvingen
moeten beantwoorden aan het beginsel van rechtszekerheid: rechten en plichten
van de burger dienen helder te zijn gemarkeerd (lex certa). Strafrechtdeskundige
Remmelink waarschuwt voor vage en complexe delictsomschrijvingen die tot rechtsonzekerheid
leiden en tot onvoldoende mogelijkheid voor een succesvolle strafvervolging.
Hoewel de indieners werk hebben gemaakt van de toelichting op de delictsomschrijving,
lijkt er toch een grijs gebied te blijven bestaan tussen wel en niet strafrechtelijk
relevante hinder. Achten de indieners de omschrijving op pagina 2 van de memorie
van toelichting zodanig scherp omlijnd dat de rechter deze strafrechtelijke
norm ook werkelijk kan toepassen?Deze vraag moet ook worden gesteld omdat in de juridische literatuur de
term "persoonlijke levenssfeer" nog immer vragen oproept. Ook de Raad van
State is op dit punt kritisch. De CDA-fractie is – uiteraard afhankelijk
van de beantwoording van de gestelde vraag – geneigd zich in dit stadium
neer te leggen bij de toelichting van de indieners op de delictsomschrijving.
Ik denk dan met name aan hetgeen zij hebben geschreven op de pagina's 6 en
7 van de nota naar aanleiding van het verslag. Toch zal de wetgever op enig
moment nader stil dienen te staan bij de invulling van de aanduiding "inbreuk
maken op eens anders persoonlijke levenssfeer". In dit stadium acht de CDA-fractie
de bezwaren echter niet van dien aard dat de vragen rondom de persoonlijke
levenssfeer een belemmering zouden mogen vormen tot strafbaarstelling van
belaging. Aan de indieners van het wetsvoorstel moet dus ter wille van de
 duidelijkheid van de delictsomschrijving nogmaals worden gevraagd
of naar hun opvatting deze omschrijving voldoende helder is voor de rechtspraktijk.
Biedt de delictsomschrijving voldoende waarborgen voor een effectieve bestrijding
van dit fenomeen door politie en justitie?In dit verband is het interessant acht te slaan op de beginperiode van
de antistalkingswetgeving in de Verenigde Staten. Het kwam regelmatig voor
dat regelgeving onconstitutioneel werd verklaard vanwege de te vage bepalingen.
Nu kennen we in Nederland niet – of moeten we zeggen: nog niet –
de constitutionele toetsing, maar de vraag of de delictsomschrijving voldoende
scherp is met het oog op de toepassing ervan door politie en justitie is niet
onbelangrijk. Graag hierop een nadere toelichting door de indieners. In dat
verband is het misschien goed om ook even stil te staan bij de delictsomschrijvingen
in andere landen. Bieden die wellicht aanknopingspunten voor de discussie
die wij hier vandaag en morgen met elkaar hebben? Dit sluit aan bij een andere
opmerking die mijn fractie wil maken. In het verslag heeft de CDA-fractie
aangedrongen op nadere informatie over de uitvoering van antistalkingswetgeving
in andere landen. De nota naar aanleiding van het verslag voegt echter weinig
toe aan de eerder verstrekte informatie. Hebben de indieners bijvoorbeeld
kennisgenomen van de bijdrage "Onderzoek naar het verschijnsel stalking" door
N.J. Baas in Proces? Ik vond het een interessant punt dat dossieronderzoek
in Los Angeles uitwijst dat interventie door de politie in 95% van de gevallen
effect heeft. Het gaat daarbij wel vaak om informele interventies. Die informele
interventies van politie en justitie lijken eerder effect te sorteren dan
de formele interventies. Voortbouwend op dergelijke waarnemingen kan worden
gesteld dat strafbaarstelling van belaging in ieder geval politie en justitie
de bevoegdheid biedt te interveniëren. Alleen al dat gegeven is een belangrijk
argument voor het wetsvoorstel. Hebben de indieners inmiddels nog andere ervaringen
uit andere landen? Wij horen daar graag meer over.De heer Rouvoet (RPF):Ik heb in de krant gelezen dat de CDA-fractie dit wetsvoorstel steunt,
omdat de politie in Californië goede ervaringen met een dergelijke werkwijze
heeft opgedaan. Dat sloeg klaarblijkelijk niet zozeer op de strafbaarstelling
van belaging als wel op de mogelijkheid om informeel te interveniëren
bij een belaging.De heer Balkenende (CDA):Ik heb erop gewezen dat er ook formele aspecten zitten aan informele interventies.
De politie kan immers pas optreden als er sprake is van een strafbaar gestelde
situatie. De achtergrond van de opmerking in de krant was dat het strafrecht
de ruimte moet bieden om te interveniëren. Voorzitter! Op
pagina 10 van de nota naar aanleiding van het verslag gaan de indieners in
op het fenomeen van valse aangiften. Ik denk dat dit een belangrijk punt is.
Juist vanwege de problemen in de relationele sfeer is het gevaar aanwezig
dat er onder omstandigheden verwarring ontstaat over de vraag wie de dader
en wie het slachtoffer is. Wanneer iemand valselijk wordt beschuldigd van
stalking of belaging kan dat vergaande consequenties hebben. Het moet niet
worden uitgesloten dat in dergelijke gevallen schadeclaims zullen volgen.
De indieners schrijven dat het valselijk afleggen van verklaringen bij belagingszaken
ook in de toekomst niet uit te sluiten zal zijn. Toch mag hiermee niet lichtvaardig
worden omgesprongen. Ook vanuit dit gezichtspunt bezien, is het raadzaam,
aan deze kwestie na verloop van tijd aandacht te besteden in de voorziene
evaluatie van de antibelagingspraktijk. De indieners zullen het, naar wij
aannemen, hiermee eens zijn.De bescherming van slachtoffers van stalking is zeer gebaat met effectief
en vertrouwenwekkend handelen van politie en justitie. Dat roept wel de vraag
op of politie en justitie voldoende toegerust zijn om deze nieuwe taak naar
behoren te verrichten. Mede tegen die achtergrond heeft de CDA-fractie aan
de indieners de vraag voorgelegd welke capaciteitsconsequenties en budgettaire
kaders met de strafbaarstelling van belaging zijn gemoeid. Kunnen de indieners
hier alsnog antwoord op geven? Strafbaarstelling moet immers gevolgd worden
door een betekenisvolle uitvoeringspraktijk.Kunnen de indieners nog eens aangeven wat het verband is tussen het acht
slaan op de intentie van de dader, het objectiveren van de belagingshandelingen
en de aard van de persoon tegen wie de belaging is gericht? Krijgen slachtoffers
die "zeer nerveus en onzeker" zijn, gemakkelijker nul op rekest bij politie
en justitie dan anderen in verband met het objectiveren? Het is verder ook
de vraag of bij het vaststellen of er sprake is van belaging en de daarbijbehorende
intentie ook de aard en de persoonlijkheid van het slachtoffer meespelen,
bijvoorbeeld wanneer de dader precies de zwakke plekken van de ander poogt
te treffen?Kan worden aangegeven waarop de volgende stelling is gebaseerd. Ik citeer
de memorie van toelichting: "Bij dergelijke belagers bestaat de kans dat zij
een vonnis, geëist door de officier van justitie namens de samenleving
en uitgesproken door de strafrechter, wel aanvaarden." Is de aanwezigheid
van een "kans" niet een te smalle basis voor een effectieve aanpak?In hoeverre speelt het vraagstuk van belaging via Internet? Het eindeloos
mailen van stukken kan buitengewoon irritant zijn. Is er over dit fenomeen
in het licht van het wetsvoorstel meer te zeggen? Ik sluit mij graag aan bij
de opmerkingen die mevrouw Barth hierover terecht heeft gemaakt.Kan meer worden gezegd over de relatie tussen belaging en acties van demonstranten?
De heer Rouvoet heeft de CDA-fractie in zijn bijdrage aangehaald en ik haal
hem nu op mijn beurt aan om meer helderheid te krijgen op dit punt. Wij moeten
namelijk wel weten waar wij het over hebben.Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Juist bij de slachtoffers van stalking
bestaan verwachtingen ten aanzien van de wetgeving waarover wij nu spreken.
Daarom moeten wij ervoor zorgen dat de wetgeving helder en niet voor meerdere
uitleg vatbaar is. Bij het dienen van het recht en de menselijke waardigheid
moet de antibelagingsbepaling betekenisvol en praktisch zijn. Niets frustrerenders
is denkbaar dan wetgeving die vanwege juridische haken en ogen haar doel zal
missen. Tegen die achtergrond moeten de kanttekeningen van de CDA-fractie
worden gezien. Daarbij zij herhaald dat stalking eerst en
vooral te maken heeft met de morele kwaliteit van de samenleving. Zoveel mogelijk
zullen mensen op hun verantwoordelijkheid voor elkaar moeten worden aangesproken,
maar dat neemt de noodzaak van het strafrecht niet weg. In die zin verdient
het initiatief ondersteuning en verdienen de initiatiefnemers veel waardering
voor hun activiteiten.De heer Van der Staaij (SGP):Mijnheer de voorzitter! Graag wil ook ik de initiatiefnemers dankzeggen
voor de vele werkzaamheden die zij ten behoeve van het wetsvoorstel hebben
verricht. Het wetsvoorstel ziet onbetwist op een belangrijke maatschappelijke
problematiek, die in het wetsvoorstel wordt aangeduid als belaging. Tal van
mensen zijn het slachtoffer van iemand die hen stelselmatig lastigvalt. In
veel gevallen is sprake van een ware psychische terreur die ernstige schade
berokkent. Niet zelden staat de belaging in verband met de beëindiging
van een relatie. De praktijk van de belaging is daarmee dan ook niet los te
zien van de gebroken werkelijkheid van ontwrichte relaties, waarvan de gevolgen
zich nog lange tijd laten gelden. Slachtoffers staan meer dan eens machteloos
tegenover de terreur van de belager, juist overigens als de belaging weer
niet zodanige vormen aanneemt dat geen sprake is van andere misdrijven, zoals
bedreiging of mishandeling. Straat- en contactverboden lijken onvoldoende
te werken. De berichten over die belagingspraktijk hebben geleid tot een discussie
over de wenselijkheid van de afzonderlijke strafbaarstelling. De initiatiefnemers
hebben zich niet neergelegd bij het afwijzende standpunt van de vorige minister
van Justitie en hebben het initiatiefwetsontwerp ingediend waarover wij vandaag
spreken.De initiatiefnemers rekenen overigens in de nota naar aanleiding van het
verslag de SGP-fractie al te snel tot de voorstanders van de strafbaarstelling
van belaging. Onze woorden "met belangstelling kennisgenomen" zijn hier wel
erg extensief geïnterpreteerd. Onze positie is dat wij aarzeling houden
over de wenselijkheid van een wetsvoorstel dat voorziet in een afzonderlijke
en zelfstandige strafbaarstelling van belaging. Het wetsvoorstel is een sympathiek
gebaar tegenover de slachtoffers van belaging en een erkenning van hun problemen,
maar tegelijkertijd dringt de kritische vraag zich aan ons op of wij niet
met een gelegenheidsoplossing bezig zijn en of de vragen over een goede delictsomschrijving
wel voldoende zijn uitgekristalliseerd. De vraag rijst ook of voldoende zicht
bestaat op de omvang van de problematiek. De huidige minister van Justitie
heeft enige maanden geleden in Rotterdam gezegd dat hij op korte termijn een
landelijk onderzoek wil naar stalking. Volgens hem is nog onvoldoende bekend
hoe vaak vrouwen en hun kinderen worden lastiggevallen door een ex-partner.
Wetgeving zou daarom prematuur zijn. Wat is de reactie van de initiatiefnemers
hierop? Op welke gronden valt van een zelfstandige strafbaarstelling een meerwaarde
qua effectiviteit te verwachten ten opzichte van reeds bestaande middelen.
Door oplegging van een vrijheidsstraf worden dader en slachtoffer daadwerkelijk
fysiek gescheiden. Echter, volstrekte isolatie van de dader is, gelet op de
Penitentiaire beginselenwet en daarop gebaseerde regelgeving niet mogelijk.
De bescherming die het slachtoffer ook daardoor kan worden geboden is daarom
maar betrekkelijk. Hoe denken de indieners overigens over de opmerking dat
straf bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis eerder negatief zal kunnen
uitwerken? Door een aanvulling van het wetsontwerp is inmiddels ook de mogelijkheid
voorzien voor de rechter om een terbeschikkingstelling op te leggen. Verwachten
de indieners dat zich veel situaties zullen voordoen waarin TBS-oplegging
zal kunnen plaatsvinden?Een andere vraag is in hoeverre de nu al beschikbare juridische instrumenten
tekortschieten. Artikel 426bis van het Wetboek van Strafrecht bijvoorbeeld,
dat gaat over het hinderlijk volgen op de openbare weg. Dit artikel is volgens
de indieners obsoleet geworden door een uitspraak van de Hoge Raad van 1904.
In die uitspraak wordt de eis gesteld dat het moet gaan om handelingen gepleegd
door meer dan één persoon. Vinden de indieners dat in deze interpretatie
berust moet worden? Zou het niet de voorkeur verdienen om te bezien of dit
artikel nieuw leven zou kunnen worden ingeblazen, eventueel door wetswijziging?
Hoe zien zij het wetsvoorstel dat vandaag aan de orde is in relatie tot dit
artikel 426bis? Ik sluit mij ook aan bij hetgeen anderen hierover hebben opgemerkt.Voor de daadwerkelijke betekenis van de voorgestane strafbepaling is natuurlijk
een adequate handhaving van eminent belang. Kunnen de indieners nader aangeven
hoe zij die handhaving gewaarborgd zien? Is ook advies ingewonnen en de opinie
van politie en OM gevraagd?De delictsomschrijving die in het wetsvoorstel wordt gegeven, is naar
aanleiding van diverse commentaren nader aangepast. Een groot aantal vragen
blijft echter overeind. Ook voorgaande sprekers hebben hieraan al gerefereerd.
Het begrip "stelselmatig" is gehandhaafd. Vervanging van dit begrip door de
term "gewoonte" is door de indieners van de hand gewezen. Onder andere de
Nederlandse vereniging voor rechtspraak heeft nog gesuggereerd, de term "stelselmatig"
te vervangen door "herhaaldelijk". Hoe denken de indieners over deze suggestie?
Vinden zij dat een te ruime term? Kunnen zij met concrete voorbeelden duidelijk
maken waarin het verschil tussen beide termen ligt?Het gebruik van de doelomschrijving "met het oogmerk" hebben de indieners
gehandhaafd. Onze vraag blijft of die uitdrukkelijke doelomschrijving hier
noodzakelijk is. Kunnen de indieners nog eens uiteenzetten waarom zij anders
dan de Nederlandse vereniging voor rechtspraak menen dat dit onderdeel niet
gemist kan worden? De indieners hebben uiteengezet dat het voor een bewezenverklaring
niet nodig is dat de belager is geslaagd in zijn oogmerk om vrees aan te jagen.
Evenwel blijft staan dat de intentie van de belager om het slachtoffer angst
in te boezemen, bewezen moet worden. Voorzien de indieners geen problemen
bij de bewijslevering van deze subjectieve bedoeling van de dader? De dader
zal toch immers veelal uiteenzetten dat hij door heel andere sentimenten werd
gedreven?Mijnheer de voorzitter! Met belangstelling ziet de SGP-fractie uit naar
het antwoord op de gestelde vragen. Tot slot nog een opmerking. Mijn oog viel op een passage in de nota naar
aanleiding van het verslag over de evaluatie. De indieners zeggen mild toe
om bij de evaluatie van de wet rekening te houden met in het buitenland opgedane
ervaringen. Hoe zien zij hun verantwoordelijkheid voor een goede evaluatie
van deze wet?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Stalking of belaging in haar ernstiger vormen is een afschuwelijk
maatschappelijk verschijnsel; inperking van de vrijheid door het dwingende
gedrag van een ongewenste ander, de terreur van degene die zich een plaats
in het persoonlijk leven probeert te verschaffen van iemand die dit zelf uitdrukkelijk
niet wenst en in sommige gevallen de geestelijke en ook lichamelijke mishandeling
door een belager. Uit de media – sommige nog eens gememoreerd door de
indieners van de wet – kennen wij ook de zaken met een uiteindelijk
tragische afloop, terwijl politie, justitie, hulpverlening, maar ook de directe
omgeving, familie en vrienden machteloos hebben moeten toekijken. Belaging
als ongewenst maatschappelijk verschijnsel vraagt om een gepast antwoord,
waarbij slachtoffers hun vrijheid wordt teruggegeven, angst en terreur kunnen
ophouden en het de belager onmogelijk wordt gemaakt om door te gaan, hij of
zij behandeld wordt en, zo mogelijk, ook genezen kan worden.Wij zijn het met de indieners van dit initiatiefwetsvoorstel eens dat
de strafwet in het tegengaan van belaging een rol kan vervullen. Wel plaats
ik in de loop van mijn betoog een aantal serieuze kanttekeningen bij de wijze
waarop de indieners dit hebben uitgewerkt in het aan de orde zijnde initiatiefwetsvoorstel.
Zoals ook door anderen al is verwoord, hebben wij onze aarzelingen bij het
aan de orde zijnde ontwerp. Alvorens dit te doen, heb ik nog een opmerking
van andere aard. Terwijl wij vanavond en de komende dagen misschien besluiten
tot de strafwaardigheid van belaging, discussiëren wij tegelijkertijd
en onvermijdelijk ook over de onmacht van het strafrecht. Ook al wordt belaging
nu strafbaar, toch is het noodzakelijk om daarbij op te merken dat belaging
als verschijnsel niet zal verdwijnen, noch dat in alle gevallen de bestrafte
belager ophoudt met het lastigvallen van zijn slachtoffer. Het praktische
effect van dit wetsvoorstel moet niet worden overschat, daar wij in een groot
deel van de gevallen te maken hebben met, zoals zij in het wetsvoorstel worden
genoemd, erotomanen of belagers met een persoonlijkheidsstoornis die zich
soms weinig aan de strafwet gelegen laten liggen of die juist in het ergste
geval volharden in hun gedrag door de confrontatie met de strafwet.Hoewel mijn fractie de strafwaardigheid van de stelselmatige en zeer ernstige
opzettelijke belaging onderkent, werpt dit voorstel veel vragen op over de
grenzen aan de strafbaarstelling. Ook anderen zijn hierop al ingegaan. In
onze schriftelijke inbreng hebben wij tevens opgemerkt dat met het voorgestelde
wetsvoorstel een complex aan gedragingen strafbaar wordt gesteld, terwijl
de afzonderlijke handelingen vaak niet strafwaardig zijn. De heer Rouvoet
heeft hier ook al enkele opmerkingen over gemaakt. Ik geef een voorbeeld:
een aantal telefoontjes, het sturen van ansichtkaarten of het rondhangen in
de omgeving van een werkplek kunnen gezamenlijk onder de noemer van belaging
strafbaar worden. Deze mogelijke gezamenlijke strafbaarstelling is, voorzover
ik dat kan overzien, een novum in het Nederlands strafrecht. Het roept naar
mijn mening direct de vraag op van de legitimiteit van de strafbaarstelling
van die gedragingen.Wij stuiten hier op de kloof tussen de meest vreselijke en zieke vormen
van belaging enerzijds, waarvoor een strafbedreiging misschien op haar plaats
is, en de minder ernstige pesterijen, rancuneuze brieven en dergelijke anderzijds.
Tegenover de ziekelijke en stelselmatige belager staat ook – dat mogen
wij niet uit het oog verliezen – de vernederde geliefde die aan zeer
tijdelijke bewustzijnsvernauwing lijdt. De eerste kan misschien met een straf
worden bedreigd. Bij de tweede zouden wij hier vanavond en de komende dagen
moeten uitsluiten dat hij of zij wordt bestraft voor gedrag dat weliswaar
kinderachtig, hinderlijk en misschien ook kwetsend is, maar naar mijn idee
geen crimineel gedrag is. Wij moeten ertegen waken dat niet allerlei gedragingen
onder het bereik van het strafrecht worden gebracht die daar uiteindelijk
niet thuishoren. Wat is nu wel strafwaardige belaging en wat niet?De aanpassingen die de indieners onder andere naar aanleiding van het
advies van de Raad van State hebben aangebracht in het oorspronkelijke wetsvoorstel,
hebben naar ons idee al wel het nodige verbeterd en verduidelijkt. Dan doel
ik vooral op de plaats die het artikel moet krijgen in het hoofdstuk misdrijven
tegen de persoonlijke vrijheid en op het woord "opzettelijk", dat is toegevoegd
aan de omschrijving van het delict. Niettemin behoeft een aantal bestanddelen
van de nu voorliggende wetstekst naar de mening van mijn fractie nog wel verduidelijking.
Ik loop ze even langs.Wij vragen ons af waarom het bestanddeel "opzettelijk" niet ziet op "stelselmatig".
In onze schriftelijke inbreng hebben wij dat al gememoreerd. Het lijkt mij
namelijk voor dit misdrijf nu juist voor de hand te liggen dat de echte belager
zijn opzet niet alleen richt op de afzonderlijke gedraging, maar juist op
het patroon van gedragingen. Graag hoor ik hierop een toelichting van de indieners.Over het begrip "stelselmatig" is al het een en ander door andere Kamerleden
gezegd. Het laat naar de mening van mijn fractie nog te veel te raden over.
Is het nu de bedoeling van de indieners – zo stellen zij het zelf in
de oorspronkelijke memorie van toelichting – om één telefoontje,
één grafkrans en het plaatsen van één rouwadvertentie
tezamen te bedreigen met een gevangenisstraf? Of is daar meer voor nodig?
De aanscherping in de nieuwe memorie van toelichting dat stelselmatig impliceert
"met een bepaalde intensiteit, duur en /of frequentie", laat naar mijn mening
nog te veel onduidelijkheid bestaan. Volgens mij maakte de heer Rouvoet daar
ook al een opmerking over. Wij weten inmiddels uit het debat en uit de praktijk
van de opsporingsmethoden dat juist deze omschrijving voor nog veel onduidelijkheid
zorgt. Daarbij merk ik op dat wij nu spreken over een bepaling in het Wetboek
van Strafrecht. Op de wetgever rust dan een grotere plicht om duidelijk te
zijn in zijn bedoelingen. Wij benadrukken hier nogmaals dat dit niet zomaar
een behoefte van GroenLinks is. Het vloeit ook rechtstreeks voort uit het
 beginsel dat iedere burger tevoren moet kunnen weten of zijn
gedrag strafbaar is of niet. Meer fracties hebben hier en in hun inbreng al
gewezen op het lex-certabeginsel, dat vage en onduidelijke strafbepalingen
verbiedt. Voor alle duidelijkheid: het standpunt van mijn fractie is dat voor
een strafwaardige belaging meer nodig is dan alleen de omschrijving van "stelselmatig"
in de vorm van bepaalde intensiteit, duur en /of frequentie. De dader moet
echt gedurende een langere periode een gewoonte maken van het plegen van opzettelijke
en hinderlijke handelingen. Mijn verzoek aan de indieners is om, zo nodig
aan de hand van voorbeelden, duidelijker aan te geven waarop de rechter zich
kan oriënteren bij het begrip "stelselmatig".Eenzelfde bezwaar treft naar de mening van mijn fractie de omschrijving
"inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer". Ik hoop dat de indieners in
hun eerste termijn en tijdens het debat ook beter aan kunnen geven wat zij
hieronder nu eigenlijk verstaan. Wij vinden namelijk hun standpunt dat in
de kortgedingrechtspraak voldoende invulling is gegeven aan het begrip, onvoldoende
geruststellend. Niet alleen gaat het hierbij om een strafrechtelijke context
die zo zijn eigen maatstaven kent, maar ook is de invloed van de Europese
rechtspraak waarbij wij nog niet goed weten in welke richting deze zich zal
ontwikkelen, niet iets wat wij mogen veronachtzamen. Ook hiervoor geldt dat
ik graag van de indieners tijdens het debat voorbeelden wil krijgen aan de
hand waarvan de rechter zich beter zou kunnen oriënteren. Ik vind het
jammer dat de indieners in de nota naar aanleiding van het verslag hierop
niet uitgebreider zijn ingegaan. Zo hebben wij een voorbeeld gegeven of het
denkbaar is en zo ja onder welke voorwaarden dat het dagelijks in de bus zitten
en tegenover het slachtoffer plaatsnemen tot bestraffing kan leiden. De indieners
schrijven dat dit niet het geval kan zijn. Daarvoor zijn meer elementen nodig.
Wat is er volgens hen nog meer nodig om het tegenover een slachtoffer plaatsnemen
in een bus tot een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer te maken?Vervolgens heb ik nog enkele vragen over het oogmerkvereiste. Wij hebben
deze ook in onze schriftelijke inbreng al onder de aandacht van de indieners
gebracht. Ik wil het nogmaals doen. Afgezien van het feit dat de bewijsbaarheid
van het oogmerk in de praktijk nog wel eens problematisch zou kunnen zijn,
is het mijn fractie niet duidelijk waarom het wetsvoorstel de in de memorie
van toelichting breedvoerig omschreven problematische belagingszaken het hoofd
zou kunnen bieden als het bijvoorbeeld gaat om een belager die zich inbeeldt
dat het slachtoffer op hem of haar verliefd is en zoveel mogelijk in zijn
of haar nabijheid zou willen verkeren. Kun je nog zeggen dat hierbij sprake
is van een dwingen om iets te doen, iets niet te doen of iets te dulden? Is
er nog wel sprake van een oogmerk om vrees aan te jagen?Voorzitter! Het strafrecht zal nooit meer dan een ultimum remedium mogen
zijn. Dat geldt voor de onderhavige strafbepalingen in versterkte mate. Voor
mijn fractie is dat niet zomaar een theoretische notie. Zoals ik in het begin
van mijn betoog aangaf, geeft de problematiek van belaging weinig reden tot
overspannen verwachtingen van het strafrecht. De daders die zich laten leiden
door waandenkbeelden zullen zich minder gecorrigeerd voelen door een celstraf
dan wellicht door behandeling. Ook bij belaging door een ex-partner is een
puur strafrechtelijke benadering niet wenselijk. De indieners hebben in de
memorie van toelichting behartigenswaardige woorden gewijd aan het belang
van een zogenaamd integrale benadering van belaging. Mijn fractie wil dat
hier nog eens onderstrepen. Dat betekent dat er naar ons idee in de verschillende
politiekorpsen gewerkt zou moeten worden aan deskundigheidsbevordering: hoe
in specifieke gevallen om te springen met belagers.Uit het WODC-onderzoek inzake stalking is gebleken – de heer Balkenende
heeft dat ook gememoreerd – dat 95% van de interventies door een gespecialiseerde
politie-eenheid in Los Angelos effect had. Soms is een aantal gesprekken met
een rechercheur, zo blijkt, voldoende om een stalker af te schrikken. Het
lijkt mijn fractie dan ook een goede gedachte indien ervoor gezorgd zou kunnen
worden dat er in elk regiokorps, wellicht in samenwerking met maatschappelijk
werk en reclassering stalking als specialisme aanwezig zou kunnen zijn. Het
bestaan van het belagingsartikel, mocht het aangenomen worden, in het Wetboek
van Strafrecht kan dan fungeren als een stok achter de deur om de belager
te motiveren tot conflictbemiddeling. Graag hoor ik van de indieners, maar
ook van de minister van Justitie hierop een reactie.Als laatste wil ik wijzen op het onderzoeksrapport van de onderzoekers
van de universiteit van Utrecht over de werking van het AWARE-project in Rotterdam.
Ook anderen hebben daarop gewezen. In het rapport hierover wordt geconcludeerd
dat er grote behoefte bestaat aan hulp en advies op het gebied van belaging,
zowel bij de belaagde en mishandelde vrouwen als bij hulpverleners en politie.
Een coördinerende instelling die uitgebreide ervaring heeft op het terrein
van hulpverlening bij het probleem van geweld door bijvoorbeeld ex-partners
is van groot belang in het bieden van benodigde informatie en adviezen, zo
stelt het rapport. Nu wij hier spreken over het strafrechtelijke sluitstuk
van belaging zouden wij aan dit signaal niet voorbij mogen gaan. Ook op dit
punt hoor ik graag de reactie van de indieners en van de minister van Justitie.De heer Rouvoet (RPF):Mevrouw Halsema heeft er zelf niet over gesproken, maar ik hecht waarde
aan haar oordeel over een aspect dat mevrouw Barth als optie naar voren heeft
gebracht. Ik heb het dan over de mogelijkheid van het schrappen van het klachtkarakter
van dit delict. Kan mevrouw Halsema al de opvatting van haar fractie daarover
geven?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb naar de interruptie van de heer Rouvoet geluisterd en ik ken natuurlijk
ook de uitleg van de indieners in de memorie van toelichting. Ik neig eerlijk
gezegd naar het handhaven van het klachtdelict en het niet verder tot een
publieke aangelegenheid maken van belaging, waarbij de klacht van het slachtoffer
wel degelijk nodig is.Mevrouw Ravestein (D66):Mijnheer de voorzitter! Het zal u niet verbazen dat de fractie van D66
dit wetsvoor stel positief tegemoet treedt. Graag wil ik namens
mijn fractie de initiatiefnemers complimenteren met hun duidelijke, prettig
leesbare en goed onderbouwde voorstel dat een leemte in de wet opvult. Ook
dank ik de initiatiefnemers voor de zorgvuldige beantwoording van onze vragen
in de nota naar aanleiding van het verslag. De vele en herkenbare voorbeelden
in de memorie van toelichting geven aan dat het hier om een ernstige problematiek
gaat. De mogelijkheid om belaging strafbaar te stellen door een apart artikel
in het Wetboek van Strafrecht wordt ook ondersteund door de Raad van State,
de Nederlandse orde van advocaten en de Nederlandse vereniging voor rechtspraak.Mijn algemene positieve oordeel weerhoudt mij niet van een aantal kritische
vragen en opmerkingen aan het adres van de initiatiefnemers. Het Radio 1-journaal
heeft eerder dit jaar via een onderzoeksreportage duidelijk gemaakt dat het
vrij eenvoudig is om via gemeenten aan beschermde persoonsgegevens, zoals
adressen van slachtoffers te komen. Wat kan eraan worden gedaan om slachtoffers
van stalking beter te beschermen? Er wordt in de stukken verwezen naar de
situatie in een aantal andere landen. Inmiddels is in België de strafwet
aangepast. Hoe luidt hier de delictomschrijving? Is deze te vergelijken met
de Nederlandse? Deze vraag stel ik ook over de Amerikaanse delictomschrijving.
Waarom hebben de indieners ervoor gekozen om als uitgangspunt de intentie
van de belager te nemen om vrees aan te jagen bij zijn slachtoffer en niet
het resultaat, namelijk of het slachtoffer bang geworden is? Is het niet moeilijk
te bewijzen dat de dader vrees wilde aanjagen? Is belaging in het algemeen
niet erg moeilijk te bewijzen? Vaak kunnen heel veel factoren een rol spelen,
waardoor de ene persoon sneller bang is dan de ander. Hierbij speelt toch
ook een rol dat men vaak de belager kent en dus ook het daadwerkelijke gevaar
kan inschatten. Overigens ben ik het niet eens met degenen die zeggen dat
er juist hier zo'n groot risico is van valse aangifte. Dit risico, zo dat
al groter zou zijn dan in andere gevallen, mag nooit een reden zijn om een
misdrijf als dit niet strafbaar te stellen. In veel gevallen zullen de daders
psychiatrische hulp nodig hebben. Zijn de indieners van mening dat in deze
gevallen ook celstraf een geschikte oplossing is of gaat men er hier van uit
dat het de genezing kan bevorderen als men weet dat de mogelijkheid van celstraf
bestaat?In lid 2 is dit misdrijf tot een klachtdelict gemaakt. Het slachtoffer
moet aangifte doen en een klacht indienen. Die klacht geldt dan als een verzoek
tot vervolging. Zonder die klacht mag de politie niet optreden. Mevrouw Barth
en anderen zijn er al uitgebreid op in gegaan. Bestaat niet het gevaar dat
belagers hun slachtoffers onder druk zetten om de klacht niet in te dienen
of in te trekken? Zal dan niet juist het slachtoffer dat heel ernstig geïntimideerd
wordt wellicht uit angst voor represailles van aangifte afzien? Overigens
is er natuurlijk geen principieel verschil met de aangifte van andere misdrijven
waar slachtoffer en verdachte elkaar kennen. Graag een reactie waarom hier
gekozen is voor een klachtdelict.In de stukken wordt steeds over het slachtoffer gesproken. Kan ook een
rechtspersoon belaagd worden? Ik denk hierbij aan een bedrijf dat telefonisch
wordt bedreigd. Hoe moeten we dan de persoonlijke levenssfeer in de delictsomschrijving
interpreteren?Ten slotte een laatste korte vraag. De belager moet wederrechtelijk handelen.
Betekent dit dat bijvoorbeeld een deurwaarder of politieman in de uitvoering
van zijn functie nooit een belager kan zijn? Hierbij kan gedacht worden aan
voorbeelden van op vreemde tijden of heel frequent op de stoep staan en daarbij
dusdanig gedrag vertonen dat het op belaging kan lijken.Voorzitter! Dat waren mijn vragen. Ik wil mij heel graag aansluiten bij
een opmerking van de heer Rouvoet, te weten: kunnen meer personen één
persoon belagen? Ik denk hierbij aan een voorbeeld uit de politiek, waarbij
leden van een actiegroep beurtelings opbelden en daarbij bepaalde grenzen
overschreden. Ik ben zeer benieuwd naar de reactie van de indieners daarop.De heer Niederer (VVD):Voorzitter! Namens de VVD-fractie dank ik de indieners voor hun uitgebreide
en nauwkeurige beantwoording van de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen.Wij zijn het er allemaal over eens dat belaging een verfoeilijk gedrag
is dat slachtoffers tot grote wanhoop kan drijven. De slachtoffers verdienen
dan ook rechtsbescherming. Met hun voorstel om belaging strafbaar te stellen,
doen de indieners een poging om deze rechtsbescherming verder uit te bouwen.
Ik kom straks terug op de waardering van deze poging.Dat de indieners vooral de positie van het slachtoffer op het oog hebben,
blijkt wel uit het feit dat zij, ik citeer, het wetsvoorstel opdragen aan
"al diegenen, die slachtoffer zijn geworden van "stalking"". Toch ontkennen
de indieners dat dit de primaire reden is. Zij wijzen erop, dat zij belaging
als zodanig voldoende strafwaardig vinden. Kunnen de indieners hier nader
op ingaan?De VVD-fractie beoordeelt dit wetsvoorstel vanuit de algemene opvatting
dat de wetgever terughoudend dient te zijn met het strafbaar stellen van gedragingen –
het strafrecht als ultimum remedium – dat eenmaal geformuleerde strafbepalingen
uitvoerbaar en handhaafbaar moeten zijn – anders verworden zij tot een
dode letter – en deze strafbepalingen daadwerkelijk het onderliggende
probleem doeltreffend aanpakken. Met andere woorden: geen symptoombestrijding.
Daarnaast vraagt mijn fractie aandacht voor de te verwachten effecten op de
werklast voor politie en rechterlijke macht. Deze beoordelingspunten leiden
tot een kritische houding van de VVD.In hun beantwoording gaan de indieners in op een aantal van deze kritiekpunten.
Begrijp ik het goed, dat ook de indieners deze strafbepaling zien als een
ultimum remedium, dat pas in beeld komt wanneer civielrechtelijke acties zoals
straat- of contactverbod, dwangsom of gijzeling al beproefd zijn? Hoe wordt
de politie geïnstrueerd, die als eerste wordt geconfronteerd met een
melding? De politie zal het slachtoffer toch duidelijk moeten maken dat niet
al te lichtvaardig aangifte kan worden gedaan, al was het alleen maar vanwege
de bewijsbaarheid van het bestanddeel "stelselmatig". Hiermee wil ik trouwens
ook de wenselijkheid aangeven om belaging als klachtdelict strafbaar te stellen.De indieners wijzen erop dat zij zullen stimuleren dat de politie een
op belagingszaken gerichte registratiemogelijkheid opzet. Ik veronderstel
dat deze registratie mede dient ter onderbouwing van het stelselmatige karakter
van de belaging. Hebben de indieners al initiatieven genomen? Hoe gaat deze
registratie er precies uitzien? Wordt de Stichting Anti Stalking hierbij betrokken
en zo ja, op welke wijze?Voorzitter! De VVD hecht zeer aan kwalitatief goede wetgeving. Strafbepalingen
moeten uitvoerbaar en handhaafbaar zijn. Juist bij een verschijnsel als belaging
moet het slachtoffer effectieve instrumenten in handen krijgen om zich te
weer te stellen. De indieners twijfelen aan de effectiviteit van het civielrechtelijk
instrumentarium. Maar waarom is dan niet getracht dat instrumentarium aan
te scherpen? Is er niet een te hoog gespannen verwachting van de werking van
de strafwet in dit soort kwesties?De VVD-fractie is over die werking van de strafwet in dit soort kwesties
wat sceptisch. In essentie lijkt het verschijnsel "belagen" eerder een psychosociaal
dan een strafrechtelijk probleem te zijn dat dan ook beter door de geestelijke
gezondheidszorg of het maatschappelijk werk kan worden bestreden dan door
de strafrechter. Met andere woorden: de belager lijdt aan een ziekelijke achtervolgingsdrift
en lijkt meer patiënt dan delinquent.De heer Balkenende (CDA):Ik denk dat het goed is als de heer Niederer iets dieper ingaat op wat
hij net zei over de verhouding tussen het civiel recht en het strafrecht.
Ik heb in mijn inbreng gezegd dat het civiel recht een kostbaar middel is
voor de slachtoffers. Het is duur, het kost tijd en is vaak niet effectief.
Ik heb een voorbeeld genoemd uit de Verenigde Staten. Als de politie een titel
heeft om te kunnen ingrijpen, is het een betrekkelijk makkelijk middel. U
zegt: je zou heil moeten verwachten van het kiezen voor aanscherping van de
civielrechtelijke weg. Kunt u aangeven waarom u kiest voor die weg boven de
strafrechtelijke weg? Ik denk dat dat voor de slachtoffers eenvoudiger is.
Ik begrijp niet goed waarom u zoveel waarde toekent aan de civielrechtelijke
weg om stalking tegen te gaan.De heer Niederer (VVD):Dat is een waardering van de strafwaardigheid van deze gedragingen. Mijn
fractie heeft wat dit betreft een open houding. Na het antwoord in tweede
termijn zal blijken hoe het dubbeltje uiteindelijk zal vallen. Ook de strafrechtelijke
weg is geen gemakkelijk te bewandelen weg. Het kost misschien voor het slachtoffer
weinig tot niets, maar er worden wel degelijk kosten gemaakt. De politie,
de officier van justitie, de strafrechter en de strafadvocaat moeten aan het
werk. Naar mijn inschatting zijn de daaraan verbonden kosten zeker niet minder
dan wanneer voor de civielrechtelijke weg wordt gekozen. Wanneer je volhoudt
dat het probleem van belaging eerder een psychosociaal probleem is tussen
twee, drie mensen dan een strafrechtelijk probleem waar de overheid, de strafrechter
iets van moet vinden, is het naar mijn mening geen gekke optie om, zoals ik
de indieners ook vraag, eens te kijken naar het civielrechtelijke instrumentarium.
Ik wil graag dat bekeken wordt wat daarbij de haken en ogen zijn en of ter
bevordering van de effectiviteit daarin wat aanpassingen moeten worden aangebracht.
Welke die aanpassingen precies zijn, hoor ik graag van de indieners, als zij
het met mij eens zijn dat wij het ook eens langs die weg zouden moeten proberen.De heer Balkenende (CDA):Ik denk dat de heer Niederer gelijk heeft dat ook langs strafrechtelijke
weg kosten worden gemaakt. Alleen zullen die zich vooral manifesteren op een
ander niveau en niet direct op het niveau van de portemonnee van het slachtoffer
van belaging. Voor slachtoffers van belaging is juist het probleem dat het
inschakelen van advocaten tijdrovend en kostbaar is. Dat voelen zij nadrukkelijk.
Ik denk dat het volgen van de strafrechtelijke weg meer waarborgen biedt aan
de slachtoffers.De heer Niederer (VVD):Ik waag dat enigszins te betwijfelen, omdat u daarmee impliciet al een
oordeel geeft over de effectiviteit van het volgen van de strafrechtelijke
weg. Je moet eerst strafrechtelijk bewijsbaar krijgen voor de strafrechter,
wil er een vonnis uitkomen dat er sprake is geweest van belaging. Ik kom er
nog over te spreken dat dit niet zo eenvoudig is.Mevrouw Barth (PvdA):Ik hoorde de heer Niederer net zeggen dat belaging een probleem is dat
speelt tussen twee of drie mensen en dat het nog maar de vraag is of de overheid
zich er op die manier mee moet bemoeien dat het onder het strafrecht wordt
gebracht. Betekent dit dat de VVD-fractie bijvoorbeeld huiselijk geweld of
intimidatie een probleem vindt dat geen maatschappelijke reikwijdte heeft?De heer Niederer (VVD):Nee, u moet dat zo niet zien. Ik heb die opmerking gemaakt om aan te geven
dat wanneer je de civielrechtelijke kant kiest het gaat tussen mensen, ten
minste twee. Huiselijk geweld gaat vaak gepaard met feiten die al strafbaar
zijn gesteld, zoals mishandeling, bedreiging, smaad en laster. Daarbij heb
je als strafoverheid wel degelijk een taak. U mag niet uit mijn woorden begrijpen
dat wij dit een privaat domein vinden waar de overheid, het strafrecht geen
functie zou hebben, integendeel. Maar daar hebben wij al voorzieningen voor.Mevrouw Barth (PvdA):Ik ben blij dat de heer Niederer dit goed verduidelijkt heeft. Ik begon
er even bang voor te worden dat wij een eeuw teruggingen. De heer Niederer
zei dat het om vele handelingen gaat waarvoor in het strafrecht al een voorziening
getroffen is. Voorafgaand aan die handelingen kan zich echter een situatie
voordoen die intimiderend of bedreigend kan zijn, en ik ga even uit van de
situatie van een vrouw, maar waarbij nog geen sprake is van lijfelijk geweld
of het dreigen daarmee. Dat is de grens die nu in het Wetboek van Strafrecht
getrokken wordt. Als je man voor je neus elke dag spullen kapot gooit, doet
hij jou nog niets, hij bedreigt jou niet met geweld, maar het kan wel een
zeer intimiderende situatie zijn.De heer Niederer (VVD):Ik ben de laatste die ontkent dat door het wetsvoorstel sprake is van
gedragingen die nu niet strafrechtelijk in reeds bestaande artikelen gevat
kunnen worden en die dan wel onder het bereik van artikel 285B kunnen vallen.
Daarmee is nog niets gezegd over de strafwaardigheid van die gedragingen in
het nieuwe delict belaging. Dat is de discussie.De heer Dittrich (D66):De heer Niederer vroeg of het mogelijk is het civiel recht aan te scherpen.
In welke richting denkt de VVD-fractie op dit punt? Wij moeten
namelijk vannacht onze antwoorden maken.De heer Niederer (VVD):Wij vragen of het mogelijk is de instrumenten straat- en contactverboden
en de dwangsom of gijzeling effectiever te maken in die zin dat de burgerlijke
rechter dat soort middelen eerder toekent aan de eisende partij. Van de advocatuur
begrijp ik dat daar vele bewijsproblemen liggen en dat de burgerlijke rechter
niet snel geneigd is, deze maatregelen zodanig op te leggen dat ze effect
sorteren.De heer Dittrich (D66):Moet de rechter in zo'n conflict tussen twee partijen dit niet bepalen?
De wetgever kan dit toch niet voorschrijven?De heer Niederer (VVD):De burgerlijke rechter is redelijk vrij om invulling te geven aan deze
begrippen. Je spreekt namelijk over een onrechtmatige daad. Op grond daarvan
komt hij tot dit soort maatregelen. Het is wel degelijk aan de wetgever om
richting te geven aan de wijze waarop hij graag ziet hoe de rechterlijke macht
toepassing geeft aan deze instrumenten uit het civiele recht. Ik meen dat
hier wel degelijk een taak voor de wetgever ligt.De heer Balkenende (CDA):De heer Niederer zegt dat het civiel recht een aantal mogelijkheden op
dit punt biedt die niet behoeven te worden aangepast. Daarna gaf hij zijn
antwoord op de vraag van de heer Dittrich. Wij, als medewetgever, kunnen echter
nooit treden in de vrijheid van de rechter. Dat brengt de scheiding der machten
met zich. Wij kunnen alleen het civiel recht aanpassen als daartoe aanleiding
bestaat, maar dat wil de heer Niederer niet. Het lijkt mij lastig voor de
initiatiefnemers om op dit punt op zijn suggestie te reageren. Die suggestie
leidt tot niets als het gaat om het gedrag van een rechter.De heer Niederer (VVD):Ik ben mij bewust van de trias politica en daar moeten wij vooral niet
in treden. Ik zeg ook niet dat binnen het civiel recht andere mogelijkheden
moeten worden geschapen. Het gaat mij erom dat de burgerlijke rechter in het
algemeen deze instrumenten niet optimaal toepast. Hoe komt dat? Vindt de burgerlijke
rechter dat dit in het voorliggende geval niet kan? Als medewetgever kunnen
wij daarin vrij weinig veranderen omdat dit het oordeel van de onafhankelijke
rechter is. Het is echter ook mogelijk, en dit is een open vraag, dat de rechter
door de wettelijke toepassingsmogelijkheden op grond waarvan hij komt tot
decisieve rechterlijke acties in de wetgeving te veel belemmerd wordt om daarvan
optimaal gebruik te maken. Dit is mogelijk. Ik weet het niet, maar dit is
nu net de vraag aan de indieners.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Ik wil nog één vraag stellen over de alternatieven
die de heer Niederer aanduidt voor een strafrechtelijke aanpak. Hij pleitte
ervoor het vooral als een psychosociale stoornis te beschouwen en niet zozeer
als een strafrechtelijk relevant probleem. Beluister ik hem goed, dat hij
daarin pleit voor een versterking van de geestelijke gezondheidszorg? Dat
zou ik heel interessant vinden en dan vindt hij mij direct aan zijn zijde.De heer Niederer (VVD):Dan moet u bij een ander departement zijn.De heer Rouvoet (RPF):U wees namelijk op de kosten, maar die zitten dan natuurlijk ook aan de
andere kant!De heer Niederer (VVD):Als je kiest voor een aanpak van dit soort mensen in de geestelijke gezondheidszorg –
ambulant of niet ambulant – weet ik niet wat dat betekent voor de werklast
in de geestelijke gezondheidszorg.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Toch nog één vraag. In uw eerdere uitlatingen in de schriftelijke
inbreng is er door u gehamerd op het feit, dat hier sprake is van een psychosociale
stoornis. Mogen we überhaupt wel verwachtingen van het civiel recht hebben
als het gaat om personen die behandeld moeten worden?De heer Niederer (VVD):Je zou ook nog kunnen kijken naar het gezondheidsrecht, bijvoorbeeld naar
de Wet bijzondere opneming in psychiatrische ziekenhuizen. Op mijn vraag daarover
hebben de indieners relevant en adequaat geantwoord in de nota naar aanleiding
van het verslag, namelijk dat zij dit niet tot hun taak hebben gerekend maar
dat zij het aan de Kamer dan wel de minister overlaten om te kijken of er
in die wet ruimte zit. Ik begrijp dat de Wet BOPZ binnenkort wordt geëvalueerd
in dit huis en wellicht kunnen de woordvoerders kijken of daarin wat ruimte
te creëren is om dit soort mensen onder het bereik van die wet op te
vangen.Zoals ik al zei, kun je betogen dat de stalker meer patiënt is dan
delinquent. Ik ben mij ervan bewust, dat de indieners dit anders zien want
hun belangrijkste reden om tot strafbaarstelling over te gaan, is immers het
strafwaardige karakter van de gedraging waarmee zij dader en daad centraal
stellen. Wanneer een bepaalde gedraging strafwaardig is, behoort onvoorwaardelijke
gevangenisstraf als sanctie tot de mogelijkheden. Vinden de indieners gevangenisstraf
voldoende effectief in die zin, dat hiermee het probleem van het belagen doeltreffend
wordt aangepakt en het slachtoffer inderdaad zijn of haar welverdiende rust
krijgt, niet alleen tijdens de detentie maar ook daarna? Of gokken de indieners
toch meer op een voorwaardelijke gevangenisstraf, waarbij de belager wordt
verplicht in therapie te gaan dan wel dat de rechter hem of haar een taakstraf,
een leerstraf oplegt? Als dit laatste juist is, gaat het toch niet zozeer
om de strafwaardigheid van de gedraging maar meer om de mogelijkheden die
het strafrecht biedt om de geestelijke gezondheidszorg verplicht te laten
ingrijpen. Met andere woorden: is het strafrecht hier geen bypass nu het gezond-
heidsrecht het laat afweten? Ik ben benieuwd naar de visie van de indieners.
Ook collega's hebben al gewezen op de strafwaardigheid van de gedragingen.
Ik sluit mij daar graag bij aan.Om aspecten van de uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en bewijsbaarheid
van met name de bestanddelen persoonlijke levenssfeer en vrees aanjagen te
toetsen, heeft mijn fractie een ex ante uitvoeringstoets voorgesteld, die
de indieners – gemotiveerd – afwijzen. Dat er in de plaats daarvan
na drie jaar een evaluatie komt, stemt tot tevredenheid. Dan zal blijken of
de beoogde effecten van deze strafbaarstelling zich inderdaad voordoen. Kunnen
de indieners aangeven op welke punten zij reeds nu de nieuwe strafbaarstelling
nauwgezet gaan volgen? Met andere woorden: waar zitten de zwakke
plekken waarop de praktijk alert moet zijn? Als ik hierop een voorschot mag
nemen, zie ik potentiële bewijsproblemen rond de bestanddelen inbreuk
maken op de persoonlijke levenssfeer en vrees aanjagen, temeer daar de indieners
deze begrippen niet nader normeren, maar een en ander overlaten aan de jurisprudentie.
Zien de indieners geen spanning met het voorzienbaarheids- en kenbaarheidsvereiste,
zoals dat nu eenmaal geldt voor strafbepalingen? Zal de officier van justitie,
ondanks het feit dat belaging wordt voorgesteld als een klachtdelict, op basis
van opportuniteit bij de minste of geringste twijfel omtrent de bewijsbaarheid
maar besluiten om niet tot vervolging over te gaan, waardoor extra beklagprocedures
op grond van artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering kunnen worden gegenereerd?Voorzitter! Kunnen de indieners iets zeggen over het Rotterdamse AWARE-project?
De minister van Justitie heeft hierover een positief oordeel gegeven. Delen
de indieners zijn standpunt en vinden zij de AWARE-aanpak aanvullend of kan
deze zelfs, nu of in de toekomst, een alternatief vormen?Ten slotte ben ik benieuwd naar de werklastvermeerdering voor politie
en rechterlijke macht. Daarover lees ik namelijk niets in de nota naar aanleiding
van het verslag. Je zou in dit verband ook kunnen denken aan de geestelijke
gezondheidszorg. Deze vraag komt nu evenwel spontaan bij mij op en dient wellicht
niet aan de indieners gesteld te worden, maar kunnen zij de werklastvermeerdering
enigszins kwantificeren? Ik besef dat dit moeilijk is. Wat betekent het wetsvoorstel
voor politie en rechterlijke macht? Misschien kan de minister van Justitie
hierover ook iets zeggen.Voorzitter! Ik rond af. Mocht dit wetsvoorstel wet worden, dan zullen
alle ogen zijn gericht op de eerste belagingszaak die voor de rechter komt.
De afloop van deze strafzaak zal allesbepalend zijn voor de verdere beeldvorming
omtrent effectiviteit en slachtofferbescher- ming. Met de indieners hoop ik
er het beste van.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! De heer Niederer zei: "mocht dit wetsvoorstel wet worden".
Wat zal het geval zijn als het aan de heer Niederer ligt?De heer Niederer (VVD):Dat vraagt u mij al een paar dagen. Morgen komen de antwoorden, ook in
tweede termijn. Op grond van die antwoorden zal de VVD-fractie haar eindstandpunt
bepalen. Bij de stemming zult u vernemen waar de VVD-fractie staat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mag ik u eraan herinneren waar u op 26 juni 1998 stond? Toen zei u: Celstraf
helpt niet, integendeel, medische behandeling wellicht wel. Huldigt u dat
standpunt nog en huldigt de VVD-fractie dat standpunt nog? Ik heb het gelezen
in de inbreng.De heer Niederer (VVD):Ik wil graag dat u uitgaat van mijn inbreng. Een inbreng is geen standpunt.
Het zijn twee verschillende zaken. Nu baseert u zich met uw opmerking op een
kranteninterview van vorig jaar. Ik sta voor mijn inbreng en dat is de inbreng
van dé VVD-fractie. Die inbreng heb ik vanavond min of meer herhaald.
U kunt dan ongeveer inschatten hoe wij over verschillende kanten van de zaak
denken. Wat uiteindelijk het standpunt zal zijn van de fractie, dat kan ik
u nog niet meedelen, simpelweg omdat ik echt behoefte heb aan een tweede termijn.
Verder kan ik niet gaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb geen zin met u in een semantische discussie te vervallen over het
verschil tussen inbreng en standpunt. U staat voor uw inbreng. Dat lijkt een
standpunt.De heer Niederer (VVD):Inbrengen leiden tot standpunten.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! De heer Niederer heeft aan het begin van zijn betoog gezegd,
dat hij er voorstander van is dat in dezen sprake is van een klachtdelict.
Ik vraag mij af hoe hij denkt over het probleem dat ik tijdens de inbreng
van onze fractie heb geschetst: slachtoffers kunnen zo geïntimideerd
zijn dat zij geen klacht durven indienen. Heeft de heer Niederer bedacht wat
men in zo'n geval kan doen als sprake blijft van een klachtdelict?De heer Niederer (PvdA):Voordat een slachtoffer de politie inschakelt is er al heel wat gebeurd.
Uitzonderingen daar gelaten zal niemand bij het eerste het beste voorval de
politie bellen. Juist bij een klachtdelict hoeft men niet naar buiten te treden,
omdat men de klacht in redelijke beslotenheid kan uiten. De klacht kan worden
doorgespeeld naar de politiefunctionaris, de officier van justitie of de hulpverlening.
Men kan althans nagaan of men die kant uit moet. Ik meen dat men na indiening
van de klacht nog zeven of acht dagen bedenktijd kan vragen. In die tijd kan
men zelf bepalen of de officier van justitie de behandeling moet doorzetten.
Er is dus sprake van bedenktijd. In de meest ergerlijke gevallen, wanneer
het slachtoffer tot grote wanhoop is gedreven, biedt juist het feit dat het
een klachtdelict is meer bescherming, omdat dit meer in beslotenheid kan worden
besproken. Als je aangifte doet, dan ben je de controle daarop meteen kwijt.
Dit heeft ook het gevaar dat naar buiten toe bekend wordt, onder andere bij
de belager, dat je aangifte bij de politie hebt gedaan. Het sympathieke van
het voorstel om het als klachtdelict op te nemen, is gelegen in de bescherming
van de slachtoffers, juist de slachtoffers die mevrouw Barth bedoelt.Mevrouw Barth (PvdA):Maar wat als het niet het slachtoffer zelf is dat naar de politie is gegaan,
als de politie via een andere weg te horen heeft gekregen wat er speelt? Wat
als de dader er lucht van krijgt dat er een klacht is ingediend en als hij
die acht dagen benut om het slachtoffer zo onder druk te zetten dat de klacht
weer wordt ingetrokken?De heer Niederer (VVD):Voorzitter! Dat houd je altijd, ook bij aangifte. Als er aangifte is gedaan,
dan gaat er ook een zekere tijd overheen voordat het proces-verbaal is opgemaakt
en bij de officier van justitie ligt. Ook dan is er in het gunstigste geval
sprake van een aantal weken. Ook dan zal de belager, als hij kwaad wil in
de zin van repressie, omdat hij zich gepakt voelt door de aangifte, dezelfde
acties kunnen ondernemen ten aanzien van het slachtoffer. Op grond daarvan
kun je niet zeggen dat het klachtdelict moet worden geschrapt.Mevrouw Barth (PvdA):Dat kan wel op basis van het feit dat het OM niets meer kan doen als er
geen klacht ligt. Dat geldt ook voor de politie, maar men
weet wel wat er aan de hand is.De heer Niederer (VVD):Wat dat betreft ga ik er nog steeds van uit dat de officier van justitie
als vertegenwoordiger van de Staat natuurlijk achter het slachtoffer staat.
Er wordt dan zeer goed afgewogen of het feit voldoende bewijsbaar is. Je kunt
natuurlijk niet hebben dat er tot vervolging wordt overgegaan, als de officier
er in gemoede van overtuigd is dat een en ander als een zeepbel uit elkaar
spat. Ook de officier geef je dus de kans om tegen het slachtoffer te zeggen:
U heeft een klacht ingediend. Als u per se wil, dan zal ik tot vervolging
overgaan, maar ik raad het u af om de volgende reden. Dan ontstaat er veel
meer een gesprek. Dan kun je ook zoeken naar alternatieven wanneer blijkt
dat het strafrecht in deze concrete zaak een niet te bewandelen weg is.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Ik heb nog niet het gevoel dat wij met een herhaling van zetten
bezig zijn. Sterker nog, ik heb het gevoel dat de heer Niederer niet begrijpt
wat ik beoog met mijn vraag. Het gaat mij niet om een geval, waarin het slachtoffer
de dader min of meer ten onrechte van belaging beticht. Het gaat mij om een
geval, waarin dit zo terecht is dat de dader, de verdachte, het voor elkaar
krijgt dat het slachtoffer de klacht intrekt. Het OM weet dan dat er een heel
ernstige situatie aan de hand is, maar omdat er geen klacht is ingediend,
kan niemand iets doen. De dader gaat dan gewoon vrijuit.De heer Niederer (VVD):Ik weet over welke situatie mevrouw Barth het heeft, maar dan nog vind
ik het een redelijk hypothetisch geval. Ik denk niet dat je het klachtdelict
op grond daarvan moet afschrijven. Ik vind de voordelen daarvan dermate groot
dat het mogelijke nadeel dat in een enkel geval optreedt daar niet tegen opweegt.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! De heer Niederer vraagt van de initiatiefnemers om aan te
geven wat dit voor politie en justitie aan extra werkbelasting betekent. Op
zichzelf is dat geen onredelijke vraag. De heer Niederer is een redelijk mens.
De heer Niederer vroeg echter ook – dat vond ik iets minder redelijk –
of de initiatiefnemers in kaart willen brengen wat het voor de geestelijke
gezondheidszorg betekent als wij de suggestie van de VVD-fractie volgen, in
die zin dat wij een en ander zien als een psychosociale stoornis. De heer
Niederer zei dit in een spontane opwelling in de richting van de initiatiefnemers,
als reactie op een interruptie. Het lijkt mij redelijk, gezien de schriftelijke
inbreng van de VVD-fractie en die tijdens het debat – daarbij wees de
heer Niederer op een duidelijk alternatief, namelijk de invalshoek van de
psychosociale stoornis, waarbij je in de buurt van de GGZ komt – dat
wij de VVD-fractie vragen om ons voor te rekenen wat het aan werkdrukbelasting
voor de GGZ betekent als wij de suggestie van de VVD-fractie volgen. Misschien
kan de heer Niederer in tweede termijn met een indicatie op dat punt komen.
Dat zou een reactie van mijn kant op zijn suggestie nog vruchtbaarder kunnen
doen zijn.De heer Niederer (VVD):Voorzitter! Ik ben de heer Rouvoet ter wille. Ik leid zijn vraag door
in de richting van de indieners. Als zij morgen zeggen dat zij dit onmogelijk
kunnen kwantificeren, om welke reden dan ook, dan vind ik dat prima. Ik ga
niet zelfstandig in, ook morgen in de tweede termijn niet, op de effecten
voor de GGZ. Dat past niet in het kader van dit wetsvoorstel. Ik heb andere
expertises nodig om in tweede termijn te kunnen zeggen: dan moet er iets bij
of af of er moet een arts meer of minder bij. Daar gaat het niet om. Het zijn
indicaties en die zou je kunnen ontlenen aan bijvoorbeeld ervaringen in de
Verenigde Staten of in Groot-Brittannië.De heer Rouvoet (RPF):Dit is te gemakkelijk. De heer Niederer zegt: weet je wel wat je doet
als je belaging via de strafrechtelijke weg af wilt doen, want dat betekent
nogal wat voor politie en justitie. Hij schat de effecten van een echte aanpak
van het verschijnsel "belaging" hoog in voor politie en justitie en wijst
op een andere weg. Ik vind dan dat van hem gevraagd mag worden om aan te geven
wat bij benadering – ik vraag niet om het regeerakkoord open te breken,
hoewel dat mooi zou zijn – de suggestie die hij als alternatief stelt,
namelijk het niet bij politie en justitie maar in een andere sector te zoeken,
te betekenen heeft.De heer Niederer (VVD):Ik zal daar een nachtje over slapen en de heer Rouvoet morgen in tweede
termijn antwoord geven. Ik weet in ieder geval dat zijn vraag is gesteld.
Die is op zichzelf duidelijk.De heer Balkenende (CDA):De heer Niederer heeft verleden jaar in een interview gezegd dat belaging
eerder een psychosociale stoornis is, een psychisch probleem, dan een strafrechtelijk
vraagstuk. Bij belaging gaat het echter om een bepaald handelen in de samenleving
dat ongewenst is. Of dat zich nu bij één, twee, drie of meerdere
personen voordoet, is niet belangrijk; het is een gedrag dat niet klopt. Vervolgens
kun je dan zeggen dat de dader, de stalker, de belager, psychisch gestoord
kan zijn, maar dat neemt het gedrag niet weg. Als wij het in een rechtstaat
als Nederland hebben over zaken als iemand hinderlijk volgen of iemand beledigen
of het toepassen van geweld of aanranding, dan zijn dat allemaal gedragingen
die niet goed zijn. De dader kan dan psychisch gestoord zijn, maar dat maakt
de rechter dan wel uit. Dat zal bij de strafmaat en andere zaken aan de orde
komen. Wat mij opvalt in de analyse van de heer Niederer is dat hij eigenlijk
voorbij gaat aan het maatschappelijk gedrag en direct kijkt naar de persoon
van de dader. Ik denk dat wij hier als medewetgever een oordeel moeten hebben
over het gedrag en dat wij de vraag moeten stellen of dat strafrechtelijk
al dan niet relevant is. De heer Niederer kijkt echter naar de persoon van
de dader en zegt: het is een psychosociale stoornis en daarom moeten wij kijken
naar gezondheidsrechtelijke aspecten. Dat verbaast mij als het gaat om de
rol van het strafrecht. Ik begrijp de tegenstelling niet tussen het kwalificeren
van belaging als psychisch probleem en de uitspraak dat het eigenlijk geen
strafrechtelijk vraagstuk is.De heer Niederer (VVD):Ik heb geenszins gezegd dat wij de weg van het strafrecht niet op moeten.
Ik heb alleen in een open houding naar aanleiding van dit wetsvoorstel, aan
de indieners gevraagd of via het gezondheidsrecht effectiever kan worden opgetreden
tegen een gedrag dat niet goed is. De vraag is of dat strafwaardig is en of
dat via het civiel recht of het gezondheids recht moet gebeuren.
Ik ben benieuwd naar het antwoord van de indieners. Zij hebben al een keuze
gemaakt door het wetsvoorstel strafrechtelijk te enten en voor te leggen aan
de Kamer. Ik heb daar echter nog geen definitieve opvatting over. Het zou
heel wel kunnen dat wij van oordeel zijn dat de strafrechtelijke weg een goede
aanvulling is als sluitstuk op het hele scala aan maatregelen dat al bestaat
als het gaat om stalking. Ik sluit dat niet uit.De voorzitter:Ik stel vast, dat wij zijn gekomen aan het einde van de eerste termijn
van de zijde van de Kamer. De initiatiefnemers en de minister zullen morgenmiddag
reageren.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 21.56 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-5658-5675.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl