Beleidsdebat over de Staat van de Europese Unie 2005/2006 (30303, nr. 1), inclusief het werkprogramma van de Europese Commissie
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 369-438

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-12-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 9, pagina 369-438

06-12-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30303Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 30303-XXXToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 6 december 2005)Pagina 438-439
Beleidsdebat over de Staat van de Europese Unie 2005/2006 (30303, nr. 1), inclusief het werkprogramma van de Europese CommissiePagina 369-438
Lijst van besluiten (dinsdag 6 december 2005)Pagina 438-438
Presentie en opening (dinsdag 6 december 2005)Pagina 369-369

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 340 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het beleidsdebat over de Staat
van de Europese Unie 2005/2006 (30303, nr. 1), inclusief het
werkprogramma van de Europese Commissie.De voorzitter:Bij dit debat kunnen worden betrokken: - AIV-advies "De
parlementaire assemblee van de Raad van Europa" en de regeringsreactie
hierop;- AIV-advies "De nieuwe Oostelijke Buurlanden van de
Europese Unie" en de regeringsreactie hierop;- rapport "Sturing
EU-aangelegenheden" (29362, nr. 61);- advies Raad van State
en nader rapport van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
over de gevolgen van de Europese arrangementen voor de positie en het functioneren
van de nationale staatsinstellingen en hun onderlinge verhouding (29993, nr.
22);- regeringsnotitie "Grenzen aan de Unie" (29803/23987,
nr. 13);- de brief van het ministerie van Buitenlandse Zaken van
7 november 2005 over de Evaluatie regeringscommunicatie bij referendum
over het Grondwettelijk Verdrag;- de brief van het ministerie van
Buitenlandse Zaken van 7 november 2005 met het verslag van de projectleider
referendum inzake de regeringscommunicatie over het Grondwettelijk Verdrag;- de brief van het ministerie van Buitenlandse Zaken van 7 november
2005 over Nederland in de Europese bezinningsperiode en verder.De heer Eigeman (PvdA):Voorzitter. Als motto boven mijn bijdrage aan dit debat heb ik gezet:
geef Europa aan de mensen terug. Als ik ooit alles achter laatMijn taal, mijn stad, mijn huis, mijn haardDan is er nog
een deel van mijDat in het noorden achterblijftAl
heb ik hier het leven liefAl is mijn oude wereld ziekZelfingenomen,
arrogantToch ligt mijn hart in het avondland.Deze passage komt uit een lied van Stef Bos en Koos Kombuis van de cd
Van Mpumalanga tot die Kaap. Met dit lied kreeg ik de sleutel in handen voor
mijn bijdrage aan dit debat over de Staat van de Unie. Het lied gaat over
henzelf, Bos op reis in Zuid Afrika en Kombuis in Europa. Zij verblijven er
graag maar de lok van het thuisfront vergezelt hen. Voor Bos is dat zijn Europa,
het avondland. Dat is niet het Europa van de instituten, de instellingen,
de regels, de bestuurders, de beleidsmakers en de politici. Dat is het Europa
van gewone mensen, met vakantie, op stage, op zoek naar werk, op zoek naar
nieuwe producten en op zoek naar nieuwe contacten.Het samenwerkingsproject Europa heeft een zwaar institutionele inslag
gekregen en de plek van de burger is ondergesneeuwd geraakt. Het draait in
de beeldvorming om het politieke project van de Europese integratie zoals
wij dat in de EU gestalte geven. Het is begrijpelijk dat bestuurders, politici,
beleidsmakers er zo over spreken en vooral daar vol van zijn, maar Europa
is natuurlijk veel meer dan de EU. Naar het oordeel van mijn fractie moet
het in de komende tijd gaan over het Europa van de menselijke maat. In de
PvdA is de discussie gestart met de notitie Vertrouwen herwinnen. Dat is waar
het om gaat. Door sommigen wordt deze koers als Eurosceptisch getypeerd. Ik
ben het daarmee grondig oneens. Wij willen de hand aan de ploeg slaan en verder
werken aan een burgerschapsconcept met een Europese dimensie, een sociaal
Europa en een Europa dat zijn kracht zoekt in verscheidenheid en variëteit.
Wij nemen daarmee geen afstand van de Europese samenwerking, maar vinden dat
wij die samenwerking met vereende krachten van nieuwe inhoud moeten voorzien.
Daardoor gaat het project van de Europese integratie in EU-verband meer leven
voor burgers. Het moet transparanter en beter controleerbaar zijn.Ik wil naar een bijdrage toe waarin onder erkenning van het belang van
de klassieke juridische benadering om via gezamenlijke instituties vrede en
veiligheid te waarborgen een wat zwaarder accent wordt gelegd op het belang
van goede relaties, van kennis van elkaar en van uitwisseling in onderwijs
en cultuur. Een belangrijke politieke vraag is hoe meer nadruk gelegd kan
worden op Europa als een hoogwaardige verzameling van steden, van kenniscentra
en als een bron van cultuur naast het belang van landbouw en economie. Dat
geldt ook voor de verdeling van middelen. Ik kom daarop terug.Europa is op dit moment een vat vol tegenstrijdigheden, dat is overigens
niet nieuw. De uitslag van het referendum heeft dat beeld wel nog eens heel
expliciet gemaakt. Dat is reden voor politieke zorg. Het vraagt nadrukkelijk
om aandacht, maar mag niet afleiden van het gegeven dat het ook om politieke
strijd gaat. Een strijd over de inrichting van de samenleving, dat is Van
Gunsterens definitie van politiek. Vandaag gaat het om de strijd over de inrichting
van de Europese samenleving en in het bijzonder over de Europese Unie. Er
zijn belangen in het geding en er zal gekozen moeten worden. In de politieke
cultuur van vandaag lijkt het er wel eens op dat het maar om één
ding gaat, namelijk doen wat de burger wil. Maar willen burgers wel dat wij
onze oren naar hen laten hangen? Over welke burger hebben wij het dan? In
het debat vandaag over de Staat van de Europese Unie voer ik er een paar op.Boeren lopen te hoop tegen Europa? Boeren hebben veel last van regeldruk,
van een overmaat aan regels en van oneigenlijke regels. Kaasboeren in berggebieden
mogen bijvoorbeeld niet langer de karakteristieke houten droogruimten gebruiken,
maar moeten hun wrakke kaasschuren voorzien van hagelwitte tegels die de smaakversterkende
effecten van het hout op de kaas teniet doen en de bouwkundige constructie
van hun schuren bedreigen. Of hebben wij het over de boeren die met veel subsidiegeld
hun positie op de wereldmarkt voor suiker weten te handhaven? Ondernemers
laten het niet na om te klagen over Brussel, hun belangenorganisaties voorop.
Zij beklagen zich terecht over regeldruk, maar de vraag is of dat Europa valt
aan te rekenen. Als ik de Nederlandse vissers moet geloven, gaat het veel
meer om de wijze waarop de Nederlandse Mededingingsautoriteit met die regels
omgaat. Daar tegenover staat dat veel van diezelfde ondernemers een goed belegde
boterham verdienen door het vrije grensverkeer. Ten slotte kunnen wij de jongeren
opvoeren, maar welke jongere? Gaat het om de kansarme jongen uit Oost-Groningen
die ontslagen wordt als chauffeur, maar achter zijn rug een Poolse man zijn
truck richting Zweden ziet rijden? Is dat de schuld van Europa of is dat het
gevolg van gaten in regelgeving waar handige werkgevers gebruik van maken?
Tegenover deze begrijpelijk teleurgestelde jongen, staat de ambitieuze Marokkaanse
meid, met of zonder hoofddoek, die zich een plek heeft veroverd in de dynamische
wereld van de tolken in Brussel, Londen en Den Haag.Met deze burgers op de achtergrond wil ik mijn bijdrage richten op drie
thema's, namelijk de waardegemeenschap Europa versus de Europese markt, Europa
in de wereld en het sturingsvraagstuk. Het vierde onderdeel van mijn bijdrage
betreft enkele opmerkingen over het werkprogramma 2006 van de Europese Commissie.
De bewindslieden hebben gisteren met de Tweede Kamer hierover van gedachten
gewisseld, wij doen vandaag een voorzet. Er zitten hier wat meer mensen dan
er gisteren bij het debat aanwezig waren, begreep ik uit de krant.Is Europa een waardegemeenschap of een markt? Europa is meer markt dan
waardegemeenschap geworden en doet zich daarmee tekort. Dat lijkt in strijd
met de ontwikkeling van de laatste decennia, waarin de belangrijkste drive
voor samenwerking toch vooral gelegen was in het vergemakkelijken van ruilhandel
over grenzen heen. Ik citeer de Amerikaanse romanschrijver Delillo uit zijn
magistrale boek "Onderwereld" om mijn punt te verduidelijken: "Sommige
dingen vervagen en tanen, staten vallen uit elkaar, lopende banden worden
korter en treden in wisselwerking met banden in andere landen. Dat is wat
het verlangen schijnt te eisen. Een productiemethode die op maat aan culturele
en persoonlijke behoeften voldoet, niet aan Koude-Oorlogsideologiën van
massale eenvormigheid. En het systeem doet of het meegaat, soepeler en vindingrijker
wordt, minder afhankelijk van starre categorieën. Maar nog terwijl het
verlangen naar specialisatie neigt, zijdezacht en intiem wordt, veroorzaakt
de kracht van convergerende markten ogenblikkelijk een kapitaal dat met de
snelheid van het licht over de horizon schiet, een zekere sluikse gelijkheid
teweegbrengt, enkel wegschaven van details dat alles aantast van architectuur
tot vrije tijd tot de manier waarop mensen eten en slapen en
dromen."Dit effect, dat minder aan de markt op zichzelf ligt, maar wordt veroorzaakt
door marktspelers die zich vooral door kostenreductie laten leiden, dit effect
van het scheppen van een level playing field, maakt dat mensen zich minder
thuis voelen in hun Europa. Dat is jammer want een Europa als waardegemeenschap
is vooral te herkennen aan de grote verscheidenheid. Verscheidenheid kan verworden
tot diepe verdeeldheid. Dat schrikbeeld is heel lang leidend geweest voor
de eenwording. Dat is begrijpelijk, maar met de generaties die komen, moeten
wij op zoek naar andere perspectieven en moeten wij weer werk maken van variëteit
als Europese kwaliteit. Er moet verscheidenheid zijn in religieuze oriëntatie,
in kunstwerken en literaire tradities.In het Guggenheimmuseum in New York is op dit moment de tentoonstelling
Russia! te zien. Er wordt niet alleen een overzicht gegeven van de Russische
kunst vanaf de twaalfde eeuw tot nu toe, maar ook een beeld van de Russische
bijdrage aan de Europese kunst door collectievorming en Russisch mecenaat
over schilders uit het oude Europa. Het beeld dat die tentoonstelling oproept,
is een mooie illustratie van het contrast tussen eenheid en verscheidenheid
dat zo typerend is voor de Europese ontwikkeling. Het laat vervolgens ook
zien wat wij aan elkaar hebben in Europa. Individuen ontlenen hun betekenis
aan elkaar, voor staten geldt dat evenzeer. De culturele diversiteit waarvan
de waarde in Nederland op dit moment zo weinig erkenning krijgt, is altijd
deel geweest van de Europese cultuur.Veel mensen zijn bezorgd over de invloed die globalisering en vrije handel
hebben op de wereldwijde veelvormigheid van cultuuruitingen. In een Unescoverklaring
van 2001 staat dat culturele diversiteit een bron is van uitwisseling, innovatie
en creativiteit en als zodanig even belangrijk voor de mensheid is als biodiversiteit
voor de natuur. In de Unescoconventie Culturele Diversiteit van dit najaar
wordt dit op wereldschaal uitgewerkt. Daar zullen wij dus ook werk van moeten
maken binnen de kaders van de EU. Kan de staatssecretaris aangeven hoe hij
dat ziet en op welke wijze Nederland in EU-verband initiatieven neemt?Het is tekenend dat in de Staat van de Unie op pagina 12 een onderzoek
naar een Nederlands centrum voor geschiedenis en democratie wordt aangekondigd.
Mijn fractie vraagt zich af wat dat toevoegt aan de ontwikkeling van een nieuw
elan over de grenzen. Europees burgerschap verdient een meer internationale
oriëntatie. Wij zien meer in het programma Citizens for Europe, dat voor
de periode van 2007 tot 2013 is uitgeschreven in Commissievoorstel 2005/0041,
dat burgerschap over grenzen activeert. Kan de staatssecretaris de relevantie
van het onderzoek naar het Nederlands centrum voor geschiedenis en democratie
voor de Staat van de Unie toelichten?Nederland kan niet naar binnen gericht blijven. Dat is de doodsteek voor
onze eigen identiteit. In het onderwijs zien wij dat steeds meer jongeren
kiezen voor stages in het buitenland. Ongeveer 25% van de studenten
in het hoger onderwijs kiest hiervoor, primair in Europa. Er is ook steeds
meer belangstelling voor tweetalig onderwijs, waarbij vooral Engels als tweede
taal sterk in de belangstelling staat. Het lijkt erop dat burgers goed begrijpen
dat wij niet achter de geraniums kunnen blijven zitten. Zijn de bewindslieden
bereid hierop in te spelen en samen met het onderwijs na te gaan hoe die belangstelling
verder te verbreden is, bijvoorbeeld door na te gaan welke rol het taalonderwijs
in het Frans en het Duits daarin kunnen spelen? Ook actieve steun in woord
en daad voor een instelling als het Europees Platform voor het Nederlands
Onderwijs is belangrijk. Tweetalig onderwijs en het brede programma van uitwisseling
tussen scholen en scholieren zijn een middel om Europa en de Europese instellingen
tot leven te brengen. Het ondersteunt het Europa van mens tot mens. Dat behoort
naar het oordeel van mijn fractie bij het formuleren van alternatieven voor
het Europa van de instituties. De betreffende scholen, een groeiend aantal,
doen hun werk enthousiast en met beperkte middelen. Is de staatssecretaris
bereid om in overleg met de minister van OCW na te gaan of het huidige budget
toereikend is? Mij is gebleken dat het verkrijgen van bijdragen uit Europese
fondsen nog wel eens belast is met een overmaat aan bureaucratie. Ook daar
vragen wij aandacht voor. Het zijn soms kleine dingen die mensen een ander
zicht op de EU en haar instellingen kunnen geven.Behalve de dominantie van de markt als beeldmerk voor de eenwording van
Europa, is ook de aandacht voor de landbouw een factor die de beeldvorming
in eenzijdige zin beïnvloedt. Minister Veerman werd onlangs op een reis
naar Brussel gestoord door een groep boeren die van hem steun eisten in hun
strijd om een rol te houden in de suikerproductie. Het was kennelijk de moeite
waard om een dergelijke actie te houden. De inbreng van de minister doet er
kennelijk toe. Dat is tekenend voor het beeld van de burger, namelijk dat
Brussel over landbouw gaat. Waarom gaat Brussel niet over het sociale klimaat
in de steden? Als Parijse buitenwijken in brand staan, dan is dat relevant
voor Europa. Er zijn Europese programma's om in te spelen op stedelijke ontwikkeling,
maar een Europese variant op het grotestedenbeleid zou een ander licht werpen
op datgene wat in Europa als urgent wordt opgevat. Ik weet dat er veel aan
stedelijke ontwikkeling wordt gedaan in Europees verband, maar het gaat mij
om de beeldvorming.Ik realiseer mij dat het voor een deel symboolpolitiek is. Als wij echter
kijken naar de wijze waarop de middelen die in Europa besteed worden en zijn
verdeeld en naar het aantal mensen dat er mee gemoeid is, dan staan de steden
er niet goed op. Hoe kan meer nadruk gelegd worden op het Europa van de steden
en op welke wijze kan dat tot uitdrukking komen in de verdeling van middelen?
Willen de bewindslieden aangeven hoe zij staan tegenover een Europees grotestedenbeleid?
Ik doel niet op bemoeienis, maar op Brussel als makelaar in kennis tussen
steden en stedelijke gebieden. Er bestaan aangrijpingspunten in de praktijk:
Leuven, Aken en Eindhoven werken samen aan hun profilering in het hoger onderwijs.
Europa krijgt als het ware concreet gestalte in de grensgebieden. Dat is een
praktijk die aandacht verdient. Zijn bewindslieden bereid om dat soort initiatieven
te ondersteunen? Dat hoeft misschien niet eens met geld, maar wel met bijvoorbeeld
het makkelijker maken van het opheffen van verschillen in regelgeving en met
aandacht.Het volgende thema is Europa in de wereld. Het gaat over migratiestromen
en over de uitbreiding. In Intermediair van oktober van dit jaar toont de
Amerikaan Rifkin een ongekend optimisme over de plek van Europa in
de wereld: "Europa is het lab voor de mondiale problemen." Hij refereert
aan kleinschaligheid, gemeenschap, sociale gelijkheid en een schoon milieu.
Hij spreekt over een droom. Dat vind ik wel een mooi beeld.Mijn eigen vertrek is eigenlijk heel ouderwets, de rauwe werkelijkheid
van de geschiedenis. Europa heeft heel wat rekeningen in de wereld te voldoen,
Walter Rodney's How Europe underdeveloped Africa geeft een feilloos beeld
van het waarom van die benadering. In machtspolitiek opzicht kunnen wij het
daarbij niet laten.Er is een stroom van migranten die ondanks alle weerstand toch telkens
opnieuw afreist naar het continent van ijdelheid, zoals Stef Bos in een ander
couplet zingt. Die stroom van migranten laat zich voor een belangrijk deel
uit die erfenis verklaren. Daar zullen wij dus wat mee moeten. Dat levert
ons overigens zelf ook weer voordeel op, dat is het cynische. Tony Blair zei
onlangs dat globalisering een uitdaging is voor Europa. Zo kijk ik bijvoorbeeld
ook naar de ontwikkeling van China en India. Het zijn geduchte concurrenten
en tegelijkertijd ontstaan er nieuwe markten. Wat wil de Nederlandse regering
op dit punt in Europees verband? De betreffende passages in de Staat van de
Unie zijn mager en zijn gericht op beheersing. Mag het een onsje meer zijn?
Kan het niet wat meer offensief?Wat ons vooral lijkt bezig te houden, zijn de migratiestromen en de uitbreiding.
Eigenlijk gaat het ook daarbij om een vooral naar binnen gerichte benadering
van de betreffende vraagstukken. Hoe bedreigend zijn migrantenstromen voor
onze welvaart en wat kost die uitbreiding ons? Het paradoxale van die benadering
is dat er meer aandacht is voor een offensieve rol van Europa als het om ontwikkelingsbeleid
gaat. Des te groter de hulp, ondersteuning en accenten op eerlijke handel,
het versterken van good governance in Afrika, Azië en Oost-Europa en
de gerichte steun aan mensenrechten en democratische ontwikkeling zijn, des
te groter de kans is dat mensen hun eigen land weer opzoeken of er willen
blijven.Mijn fractie staat principieel open voor uitbreiding van de Europese Unie
met andere Europese landen die de waarden van de democratische rechtsstaat
met ons delen, dus die willen meedoen aan verdere democratische ontwikkeling
en bescherming en verdediging van de mensenrechten. Dat vraagt om wijs beleid,
bijvoorbeeld om inspanningen om de gevolgen van uitbreiding op sociaal verantwoorde
wijze te kunnen opvangen. In de nota Vertrouwen herwinnen van de PvdA wordt
als voorwaarde genoemd dat Europa intern moet veranderen om niet vast te lopen
in de uitbreiding. Die noodzaak laat zich naar ons oordeel illustreren in
de agenda van de Raad Algemene Zaken en Externe betrekkingen van 21 en 22 november
jongsleden. Onder het kopje West-Balkan worden onderhandelingen vermeld met
Bosnië-Herzegovina. Sluipenderwijs lijkt het beleid voort te gaan, terwijl
niet is voldaan aan de voorwaarden om met doordachte stappen vorm te geven
aan onderzoek naar de wenselijkheid en de haalbaarheid. Wij vragen het kabinet
welke criteria bij welke stappen horen en ook hoe daarbij adequate controle
kan worden uitgeoefend door de parlementaire organen. Die controle is juist
nu belangrijk om vertrouwen te herwinnen. Dat geldt ook voor de toetreding
van Turkije. Wij denken dat er een wereld te winnen is met deze stap, maar
die wereld komt alleen dichterbij wanneer het proces transparant is. Steun
aan Turkije en een kritische dialoog gaan daarbij hand in hand.Alvorens ik naar mijn derde thema ga, doe ik een korte stap opzij. Ik
sprak Rifkin na over het Europese laboratorium. Wij hebben een eigen minilaboratorium
om de hoek in vorm van de Benelux. Vorig jaar heeft mijn fractiegenoot Doesburg
al gepleit voor meer actieve inzet van dit middel. Wij staan aan de vooravond
van een vernieuwing van het verdrag. Kan de minister aangeven hoe hij dat
proces wil vormgeven? Wil hij actieve steun geven aan inspanningen van de
Beneluxparlementariërs? Mijn fractie denkt dat die inspanning de moeite
waard is, zeker als Nederland zich wat vaker de aanvoerder wil tonen van de
kleinere landen. Naar inwonertal is Nederland in het Europa van de 25 het
zevende land. Wij kunnen ons spiegelen aan de zes die groter zijn, maar wij
kunnen ook kijken hoe macht kan worden gevormd met de andere zeventien kleinere
landen. Dat begint bij nog meer serieus werk maken van samenwerking met België
en Luxemburg. Onze ervaring in de Benelux is dat andere regionale verbanden
vaak een voorbeeld nemen aan die Benelux. Zij, bijvoorbeeld de Baltic Assembly,
willen ervan leren. Dat schept een band en die is te gebruiken in de EU.Mijn derde thema betreft sturing. Hoofdvraag hierbij aan de regering is,
met name waar het over sturing gaat, hoe nieuw perspectief kan worden gemaakt.
Een eerste screening van de Staat van de Europese Unie brengt mijn fractie
tot het oordeel dat het een plichtmatig verhaal is. Wij missen een substantiële
bijdrage over de discussie over de aard van de uitspraak van 1 juni.
Wij willen verder geen woorden vuil maken aan de schermutselingen rond de
brede maatschappelijke discussie. Wij zijn benieuwd naar de werkwijze die
het kabinet voorstaat voor het debat dat in juni 2006 moet worden gevoerd
in de Europese Raad onder Oostenrijks voorzitterschap. Als voorzet zouden
wij nu iets willen horen van het kabinet over de aard van de grondwet c.q.
het constitutioneel verdrag. Ik verwijs naar een interessant artikel uit het
Nederlands Juristenblad van 4 november van de heer Hoekzema waarin hij
buitengewoon indringend heeft geschreven over zaken die naar mijn oordeel
kansen bieden.Een omvangrijk deel van de Staat van de Unie betreft de agenda voor de
raden in 2006. Dat deel van de nota gaat echter vooral over het verleden,
over de vraag hoe het Nederlands voorzitterschap het heeft gedaan. Het past
bij de stemming die vaak wordt opgeroepen door het optreden van de financieel
beheerder van het kabinet, de heer Zalm, als het over Europa gaat. Hij zegt
dat het allemaal zoveel kost en dat Nederland te veel bijdraagt, zonder overigens
inzichtelijk te maken wat de EU Nederland echt oplevert. Mijn vraag aan de
bewindslieden die de Staat van de Unie voor hun rekening nemen, is of zij
de opvatting van de heer Zalm delen dat het pas wat kan worden met Europa
als debet en credit kloppen. Moeten wij niet veel meer kijken naar de structurele
positie, naar de balans en naar de wijze waarop het vermogen van het Europese
project ervoor staat? Ik wil dat nog wel wat aanscherpen omdat het ook wat
te maken heeft met de tendens om ons terug te trekken achter onze nationale
grenzen. Europa, maar ook de globalisering in meer algemene zin, lijken te
worden benaderd vanuit de vraag wat zij Nederland kunnen opleveren in plaats
van de nadruk te leggen op de vraag wat Nederland te bieden
heeft. Het staat bijna letterlijk in de Staat van de Europese Unie op pagina
12.In The Economist van 15 oktober 2005 schrijft de columnist Charlemagne
onder het motto dat politici een cynisch spel spelen wanneer zij Brussel de
vijand noemen, onder meer het volgende: "When top politicians succumb
to a populisme, that encourages a public opinion that seems all too ready
to believe the globalisation is nothing but a disease. All Europeans live
in a globalised economy and benefit from free trade." Analoog redenerend
stel ik dat naar Brussel niet als een Fremdkörper gekeken moet worden,
maar dat onze inzet moet zijn om tot heldere sturing te komen van de Nederlandse
inbreng vanuit een perspectief dat wij veel te delen hebben met en in Europa.
Ik kom daarop terug. Het uitgangspunt dat Nederland veel te bieden heeft,
schept mijns inziens ook meer kansen voor Nederlandse burgers in sociaal opzicht,
impulsen voor de Nederlandse economie en stimulansen voor innovatie. Nadenken
over de eigen kracht en uitzoeken welk profijt anderen daarvan kunnen hebben,
is vormgeven aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Delen bewindslieden
deze opvatting? Willen zij aan een dergelijk perspectief bijdragen en dat
vertalen in een aanpak om burgers opnieuw te betrekken bij Europa?Het voorgaande neemt niet weg dat de sturing van de Europese samenwerking
wel eens aan kritische analyse onderworpen mag worden. Ik verwijs graag naar
de hoorzitting die wij als Kamer hebben gehouden op 31 oktober 2005 en
dan in het bijzonder naar de sprankelende bijdrage van de heer Wellerstein.
Hij zei onder meer: "De politieke verwaarlozing van Europese regelgeving
kan zeer ongewenste gevolgen hebben en de burgers op het verkeerde been zetten",
waarop zijn hilarische voorbeeld van de veiligheidsvoorschriften voor wipkippen
in speeltuinen volgde.De referendumuitslag heeft gevolgen voor de afspraken over het toetsen
van het subsidiariteitsbeginsel. De vraag is of wij toch niet in gezamenlijkheid
van de beide Kamers moeten nagaan hoe wij beter naar dit beginsel moeten kijken.
Wij zijn hier in feite al mee begonnen bij de behandeling van het werkprogramma
2006 van de Commissie. De verplichting vanuit het zogenaamde grondwettelijk
verdrag kan niet doorgaan. Die lijkt te komen vervallen. Dit neemt niet weg
dat het een goede zaak is om telkenmale af te wegen wie wat doet en waarom.
De komende tijd zullen wij naar het oordeel van de PvdA-fractie meer werk
moeten maken van het beantwoorden van de vraag op welk niveau besluiten genomen
moeten worden. Zaken moeten alleen op Europees niveau worden geregeld als
het nationaal niet goed kan, maar wij moeten ook accepteren dat er afwijkingen
tussen landen bestaan. Dat betekent dat er sprake moet zijn van verplichte
toetsing met een duidelijke rol voor de nationale parlementen. Zij moeten
daarover op transparante wijze communiceren zodat burgers die dat interesseert
het proces kunnen volgen en zo nodig beïnvloeden.Europese marktregels beperken zich tot hoofdzaken en zien nadrukkelijk
op grensoverschrijdende markten en niet op lokale en regionale markten. Dat
is ook een zaak van proporties. Een werkbezoek aan de binnenvisserij vorige
week leverde het volgende beeld op. Het is een beroepsgroep van ongeveer 200
mensen en 120 bedrijfjes in Nederland. Het is misschien wel een uitstervend
beroep. De grootste werkgever heeft zes mensen in dienst. Het gaat om het
vissen op onder andere paling en snoekbaars. De toepassing van de Europese
mededingingsregels brengen overmatig veel administratieve druk met zich mee
en zijn zo ingewikkeld dat zij voor veel mensen in de sector niet te overzien
zijn. Dat leidt ongetwijfeld tot ontduikingsgedrag, wat niet goed te praten
valt, maar ook tot frustratie en irritatie over Europese bemoeienis terwijl
een belangrijk deel van de productie lokaal en regionaal wordt geconsumeerd.
Formeel zal het allemaal wel kloppen, maar de vraag is of het wijs beleid
is en of het doel de middelen heiligt. wij zullen de komende jaren ook moeten
kijken of dingen die nu Europees geregeld zijn niet naar het nationale domein
terug moeten. Burgers moeten zien dat wij daar werk van maken. Daarbij mag
niet het enge nationale belang voorop staan, maar de simpele toets of het
beleid werkt en efficiënt is. Er zou een programma Andere Overheid op
Europese maat moeten zijn, zoals ook is bepleit door Taco Brandsen en Kim
Putters in een essay ter gelegenheid van het Nederlandse voorzitterschap in
2004.De nadruk die de institutionele druk vanuit Europa en Brussel krijgt heeft
volgens ons ook te maken met gebreken in de sturing vanuit Den Haag aan de
voorkant en de wijze waarop wij met de implementatie omgaan, dus de sturing
aan de achterkant. Het bestuurlijke verkeer in Europa, met de Europese raden
en de Europese commissie als belangrijke politieke schakels, wordt in hoge
mate beheerst door het hoogambtelijke en diplomatieke instituut Coreper. Daarin
komen veel lijnen samen die maar zeer ten dele zichtbaar zijn en dat is ongewenst
vanuit een oogpunt van politieke controle of beter nog democratische controle.
De uitbreiding maakt politieke besluitvorming nog complexer en de positie
van Coreper in de dagelijkse sturing zwaarder. Op welke wijze willen de bewindslieden
hier mee omgaan? Hoe kunnen garanties worden ingebouwd dat de parlementaire
controle op onze inbreng in de Europese besluitvorming adequaat is? Wat vinden
de bewindslieden van de gedachte om vertegenwoordiger in Brussel, de permanente
vertegenwoordiger, met politieke verantwoordelijkheid te bekleden, om er een
staatssecretaris van te maken zoals de heer Jurgens al bepleitte in zijn Maastrichtse
oratie in 1994? Als die staatssecretaris dan ook nog eens domicilie kiest
op het ministerie van Algemene Zaken, is de rol van de minister-president
als coördinator ook gelijk sterker. Ik hoor graag een reactie op deze
ideeën.Het is interessant om ook eens te kijken naar het advies van de Raad van
State over het referendum over de Europese grondwet. De raad constateert dat
het Europese netwerk waarin wet- en regelgeving en handhaving vorm krijgen "alleen
goed kan functioneren als de verbindingsschakels goed functioneren".
Die schakels werken alleen goed "als de nationale actoren zich ook van
hun Europese rol bewust zijn." Vervolgens geeft de raad aan dat er nog
weinig systematisch gebruik gemaakt wordt van de nationale verbindingsschakels.
Delen de bewindslieden deze opvatting? Hoe gaan zijn daar verbetering in aanbrengen?
De raad stelt: "De nadruk ligt op de politieke regie bij en de politieke
controle op de Nederlandse bijdrage aan de eerste verbindingsschakel. Vooral
zij zijn voor verbetering vatbaar." Gaat de regering aan die verbetering
werken en is zij bereid de Kamer daarbij te betrekken? Een voorbeeld van adequate
parlementaire controle is de discussie over het Europees bureau
grondrechten. Wij zijn er benieuwd naar wat de bewindslieden daarover te melden
hebben.Ik verwijs nogmaals naar het essay van Brandsen en Putters. Zij bepleiten
een flexibeler structuur door "de vorming van probleemgerichte tijdelijke
netwerken" in plaats van een nieuwe superstructuur die gebouwd is op
de huidige departementale indeling. Dat betekent een andere positionering
van de permanente vertegenwoordiging, die zij meer als een "verzamelgebouw"
zien, waarin ook de samenwerking met decentrale overheden geïntensiveerd
kan worden. Gekoppeld aan de eerdere suggestie om de leiding van een dergelijke
instelling met politieke verantwoordelijkheid te bekleden, ontstaat mijns
inziens een vernieuwend perspectief.Een belangrijke politieke vraag is ook hoe de sturing verloopt op de uitwerking
van Europese regelgeving. Onderzoek van Bovens uit maart 2005 heeft aangetoond
dat er meer regeldruk ontstaat in de hoofdsteden dan in Brussel. De staatssecretaris
heeft bij monde van een woordvoerder die onderzoeksresultaten gerelativeerd
en laat een eigen onderzoek doen. Hoe staat het daarmee? De regeldichtheid
en het beeld dat daardoor van Europa wordt opgeroepen zijn meer dan een administratief
probleem. Ik ben het eens met diegenen die roepen dat geharrewar over percentages
bij dit soort onderzoek de discussie niet goed doet, maar voor mij staat als
een paal boven water dat het werk van Bovens c.s. belangrijke gegevens oplevert
voor de echte opgave, namelijk het verhelderen van de Europese besluitvorming
en de rol die de nationale overheden daarin spelen. Ook binnenlands speelt
dat probleem bij de vertaling van regelgeving naar lagere overheden. Mijn
ervaring met het Programma andere overheid leert mij dat een deel van de administratieve
overlast voortkomt uit intensieve interpretatie decentraal. Het kan niet anders
dan dat dit ook speelt tussen Brussel en Den Haag of tussen Brussel, Kopenhagen,
Parijs en dergelijke. Bovendien, zelfs als de Brusselse last hoger ligt dan
nu verondersteld wordt door sommige onderzoekers dan nog ligt er een eigen
verantwoordelijkheid van onze nationale regering om door aansturing aan de
voorkant en door bijsturing aan de achterkant een bijdrage te leveren aan
het terugdringen van de administratieve overlast. Dat helpt ook in de beeldvorming
over Europa.Ik citeer nogmaals de Raad van State: "Pas als Europees beleid in
nationaal beleid wordt geïntegreerd, zal de Nederlandse burger ook Europees
burger kunnen worden en het gevoel krijgen dat hij invloed kan uitoefenen
op de Nederlandse positie in Europa." Zo krijgt de discussie over regeldruk,
regeldichtheid een ander perspectief. Een perspectief waar ik even de jonge
man uit Oost-Groningen in wil betrekken, want soms hollen wij zo door in onze
zucht om de regeldruk te verminderen dat wij te weinig oog hebben voor een
goede toepassing van regels. Tussen hem en zijn Poolse collega bestaat kennelijk
geen "level playing field". Dat komt niet omdat "Brussel"
te veel regelt, maar omdat de uitwerking van de Europese regelgeving niet
scherp genoeg is en de vorming van de interne markt zich direct vertaalt naar
nieuwe concurrentieverhoudingen waar vooral werkgevers erg gemakkelijk raad
mee weten: lagere kosten voor de transportsector, hogere kosten voor de Nederlandse
Staat en een probleem voor een kansarme jongere in Oost-Groningen. Dan de kaasmakers uit de bergen. Ik weet niet of het zo'n goede zaak is
dat wij zodanige strenge regels op het gebied van voedselveiligheid in Europees
verband maken dat de grote variëteit in bijvoorbeeld het kaasmaken daaraan
opgeofferd moet worden. Het politiek-administratieve project Europa verspeelt
zo twee kernkwaliteiten van het oude Europa: variëteit en verscheidenheid.Voordat ik ga afsluiten maak ik enkele opmerkingen over het werkprogramma
van de commissie. In procedurele zin merk ik op dat wij in het volgende jaar
meer structuur in de voorbereiding moeten aanbrengen. Het werkprogramma moet
vast deel uitmaken van het debat over de Staat van de Unie. Wij moeten dan
eerder beschikken over de opvattingen die het kabinet over het werkprogramma
heeft. Ik stel vast dat de Commissie gekozen heeft voor consolidatie in plaats
van voor verdieping. Mijn fractie heeft ervoor gekozen om geen tienpuntenlijstje
in te leveren. In de vier hoofdvelden kiezen wij een voornemen om gerichte
toetsing uit te voeren op subsidiariteit en proportionaliteit. Uit mijn bijdrage
van vandaag is een drietal criteria te destilleren: inhoudelijk, bestuurlijk
en de relevantie voor de relatie met burgers. Wij zijn van oordeel dat de
Verordening voor realisatie van een interne markt posterijen veel aandacht
verdient. Het gaat om een dagelijkse dienst aan mensen die met het basisvertrouwen
in het maatschappelijk verkeer te maken heeft. De richtlijnen in het kader
van de landbouwhervormingen voor de bananensector en de gemeenschappelijke
markt voor groente en fruit willen wij getoetst zien. Op het veiligheidsterrein
willen wij bijzondere aandacht voor het besluit tot instelling van een Europees
informatiesysteem over de veroordelingen en tot slot willen wij de mededeling
over de ontwikkeling van geïntegreerde energiemarkten met de buurlanden
nader toetsen.Naast deze prioriteiten kijkt mijn fractie met extra veel belangstelling
uit naar het witboek over de Europese hypotheekkredietmarkt en het groenboek
over drugs en de "civil society". Het gaat ons om het belang van
genoemde maatregelen voor het dagelijks leven van Alkemade tot Zutphen. De
keuze verplicht om terug te koppelen naar de meest betrokken maatschappelijke
partijen en tot een heldere communicatie met burgers. Wij willen niet gezegd
hebben dat de andere voorstellen geen waarde voor ons hebben, het gaat nu
om de keuzes waar wij voor willen staan. Aan het kabinet tot slot de vraag
of het bereid is het werkprogramma te toetsen op de vraag hoe wij burgers
weer zicht op nut en noodzaak van EU-regelgeving bieden. Dit kan actief gebeuren
door in het werkprogramma daaraan aandacht te besteden.Ik kom tot een afsluiting. De sleutel voor mijn bijdrage heb ik gevonden
in het lied van Bos en Kombuis omdat Bos in simpele bewoordingen aandraagt
wat hem bindt aan Europa. Hij heeft er gevoel bij. Dat is een lastig gegeven
als het om de vormgeving van de Europese Unie gaat, want dat is bij uitstek
een politiek-bestuurlijke zaak. Toch gaat het er de komende jaren om de dagelijkse
relevantie van de Unie weer over het voetlicht te krijgen. Burgers moeten
zich tot op zekere hoogte met Europa en met de Unie kunnen identificeren.
De Canadese filosoof Taylor waarschuwt in zijn boekje "De malaise van
de moderniteit" voor het gevaar van fragmentatie. Hij stelt: "Fragmentatie
neemt toe naarmate mensen zich niet langer kunnen identificeren met hun politieke
gemeenschap" .. "en fragmentatie wordt ook versterkt
door de ervaring van politieke machteloosheid." Als remedie bepleit hij
onder meer een revival van democratische krachten, een levend politiek activisme
en veel aandacht voor decentralisatie en subsidiariteit. Willen wij Europa
teruggeven aan de mensen, de binnenvissers, de boeren en aan ambitieuze meiden,
dan kan dat alleen als wij kansen bieden voor een actief burgerschap. Nederlandse
en Franse burgers hebben dat als het ware afgedwongen door hun nee tegen het
grondwettelijk verdrag. Taylor zegt: "De politiek van de weerstand is
de politiek van de vorming van de democratische wil." Ook dat hebben
burgers op 1 juni laten zien. Laten wij de kans die zij geboden hebben
met beide handen aannemen en samen met burgers een ander Europa bouwen.De heer Kox (SP):Ik heb met grote interesse geluisterd, maar vooral de laatste passage
doet mijn hart opspringen. Zegt de PvdA-fractie dat het eigenlijk goed is
dat er een nee uit het referendum is gekomen? Daardoor krijgen wij de kans
om dingen te doen die de PvdA en mijn partij allang zo graag willen doen,
namelijk de burger actief bij Europa betrekken.De heer Eigeman (PvdA):De PvdA-fractie van de Eerste Kamer is niet vreugdevol gestemd over het
nee van 1 juni jongstleden Je kunt lang blijven hangen in de vraag waarom
dit gebeurde, maar je kunt ook zeggen dat er een kans ligt. Ik meen dat het
geen massief nee was, maar mede een uitdaging om op een andere manier met
Europa een discussie te voeren. De burgers willen serieus genomen worden.De heer Kox (SP):U zegt in uw laatste passage dat de burgers iets in Frankrijk en Nederland
hebben afgedwongen.De heer Eigeman (PvdA):Zij hebben dat als het ware afgedwongen door nee tegen de Europese grondwet
te zeggen.De heer Kox (SP):Dan moeten wij samen toch "hoera" zeggen?De heer Eigeman (PvdA):Dat weet ik niet. Het is belangrijker als wij samen de geboden kansen
grijpen.Voorzitter: SchuurmanDe heer Van Gennip (CDA):Voorzitter. "The end of Europe?" is de omineuze vraag in het
jongste nummer van Foreign Affairs naar aanleiding van het Franse en Nederlandse
nee tegen het constitutionele verdrag. In het voorjaar nog spraken velen over
de herontdekking van Europa. Het dubbele bezoek van de Amerikaanse president
en de redes van Condoleeza Rice wezen op de, wat late, erkenning van de enig
overgebleven superpower dat veiligheid, vrede en orde in de wereld niet tot
stand konden komen zonder de inzet van de "soft power" van ons continent
en zelfs niet zonder onze militaire inzet in een aantal crisisgebieden. Publicaties
van auteurs als Jermy Rifkin of Mark Leonard onderstreepten de perspectieven
en de nieuwe macht en verantwoordelijkheid van Europa als dé sociale
en economische supermacht en beantwoorden de vraag "Waarom zal Europa
de 21ste eeuw domineren?". Een halfjaar later wordt tijdens een hoorzitting
in deze Kamer de vraag gesteld, nog net niet naar het overleven van het Europese
project, maar met de Luxemburgse minister-president, of het Europese project
niet twintig jaar – eigenlijk een generatie – op achterstand is
gesteld.Sommigen in deze Kamer tijdens die hoorzitting classificeerden de tegenslag
en anderen spraken over de zege van het referendum, als een van de vele hindernissen
waar het eenwordingsproces in de afgelopen halve eeuw tegenaan is gelopen
en die het ook wel weer te boven zal komen. Laurent Cohen-Tanugi, de auteur
van het artikel in Foreign Affairs, is er niet zo zeker van dat, zoals hij
het noemt, "the most progressive political experiment of our time"
krachtiger zal blijken dan "dat mengsel van linkervleugel radicalisme,
rechtervleugel soevereiniteitsaanhang, populisme en anti-Amerikanisme".Intussen is al een halve bibliotheek volgeschreven met opdrachten om na
te gaan wat er echt mis ging, waarom een land dat zo enorm veel te danken
en verdiend heeft aan dat Europese eenwordingsproject, zo massaal tot een
afwijzing kwam van in wezen een poging om de besluitvorming transparanter
en democratischer te maken en het project slagvaardiger. Wantrouwen tegen
deze regering, grote fouten tijdens de campagne, afwijzing van de politieke
klasse in het algemeen, moe van al die, niet zelden ten onrechte aan Brussel
toegeschreven, overregulering, bang voor de uitbreiding, zeker als die ook
nog aangevuld zou worden met Turkije, vrees voor afbraak van de verzorgingsstaat,
enzovoortSommigen zeggen dat het grote voordeel van het referendum is geweest,
dat nu is blootgelegd dat het Europese project almaar doordenderde zonder
de stoom van de instemming van de Europese volkeren. Maar allang voor het
referendum hebben wij gezegd dat er iets anders aan de hand was. De architectuur
van Europa interesseert de burgers slechts in zoverre dat die hem een huis
oplevert waarin het behaaglijk wonen is. Wat voor soort Europese samenleving
willen wij en waarom willen wij die, zoals wij die willen? Dient die constructie
onze wens? Met andere woorden: is Europa een antwoord op de verwachtingen,
de angsten, de zorgen en de kansen die wij koesteren?De wederopbouw is voltooid, de verzoening over eeuwenlange vijandschap
en slagvelden heen is verankerd en de totalitaire dreiging is afgewend: de
motieven van de twintigste eeuw zijn behaald, maar wat nu? Voor mij is de
kern van de Europese identiteit, ja, ik durf dat woord uit te spreken, dat
het vanuit haar waardenopvattingen respondeert door heel haar geschiedenis
heen op uitdagingen, vragen, kansen en bedreigingen. Europa Responsiva. Niet
het accepteren van het noodlot, niet de berusting, niet het insjallah.Wat heeft dat nog met een discussie over de Staat van de Unie te maken?
Misschien is het wel zo, dat het systematisch ontwijken van de vraag naar
de identiteit van Europa, de zoektocht naar wat voor samenleving wij willen,
de motivering voor het verdere eenwordingsproces in de 21ste in plaats van
de 20ste eeuw – de relatie instrument-doelstelling – de oorzaken
van de malaise zijn. Voor een keer dreigde ik het met mevrouw Buitenweg eens
te worden die als participerende Europarlementariër in het debat over
de Staat van de Unie aan de overkant drie weken geleden opmerkte dat het toch niet zo kon zijn dat de eerste grote gedachtewisseling na
3 juni over Europa kennelijk als hoogtepunt de vraag had of de competenties
over Europa overgeheveld moeten worden van Buitenlandse Zaken naar Algemene
Zaken.Europa als antwoord op onze problemen, niet als het probleem zelf. En
dan zijn zaken als subsidiariteit en proportionaliteit, wie in ons land de
agendavoering moet doen bij Europese vraagstukken, het wel of niet kunnen
geven van een rode kaart, en de wenselijkheden en mogelijkheden van dubbelmandaat
van belang. Ze zijn van belang voor ons, maar zij zullen de Europese trein
niet opnieuw onder stoom brengen. Misschien ligt ook hier wel de diepe grond
voor het afblazen van de "officiële" brede maatschappelijke
discussie.Inderdaad, als wij een time out, de bezinningsperiode willen gebruiken
om richting te geven aan de relatie van ons volk met Europa, zullen wij eerst
zelf, ook in deze Kamer, moeten zeggen, waar wij voor staan, waarom wij Europa
willen, wat wij ermee willen en hoe wij het willen: in die volgorde. Dat wil
niet zeggen, dat wij niet naar de burgers moeten gaan: wij proberen juist
de angsten en de verwachtingen van hen te relateren aan onze visie. Bij de
algemene beschouwingen dit jaar heeft onze fractievoorzitter uitvoerig gesproken
over die onzekerheden, over de twijfels over de toekomst, over angst ook voor
behoud van welvaart, veiligheid, de eigen positie tegenover de nieuwe economische
reuzen en over nieuwe tekorten: kortom, het gaat over de herpositionering
van ons allen in het tijdperk van globalisering.Europa als oplossing. Dat geldt allereerst voor de welvaart, de werkgelegenheid
en de verzorgingsstaat. Wij willen graag van de regering horen, of de conferentie
in Hampton Court hier nieuwe inzichten heeft gebracht. Dat fotootje van Hampton
Court bewees al hoe anders Europa is geworden: geen Europa van het gesprek
meer, maar het Europa van kleine en korte toespraken. Als wij de huidige trends
extrapoleren naar 2025, dan is het duidelijk te maken dat de welvaart en het
overleven alleen te bereiken zijn met een robuuste interne markt, een stabiele
euro, veel meer research en innovatie – in plaats van geld te steken
in armere gebieden in rijke lidstaten – een goede Europese verkeers-
en communicatie-infrastructuur, in grensoverschrijdende onderwijsmogelijkheden
en arbeidsmobiliteit, in een technologisch hoogwaardig milieubeleid en in
een gezamenlijk energiebeleid. Alleen communautair en supranationaal beleid?
Nee: het zal altijd een mix zijn van maatregelen op vier niveaus. Het persoonlijke
niveau: wij zullen nooit economisch overleven, als de wil om te werken en
te leren tekort schiet; het lokale en maatschappelijke niveau: kenmerkend
voor Europa, in de woorden van de Amerikaanse socioloog Bellah is het belang
in Europa de kwaliteit van de samenleving, inclusief een bepaald sociaal vangnet.
Het nationale niveau: niets lukt zonder een sociaal-economisch beleid dat
toekomstgericht is en niet gevangen blijft in de problemen van gisteren en
tot slot het Europese niveau. Wij hebben bewondering voor de rede van de minister
aan de Humboldt-universiteit waarin nog eens gepleit wordt voor aanscherping
van nationale bevoegdheden en vooral ook voor een niet verstarde vastlegging
van competenties. Er moet soms ook iets terug naar het nationale niveau, maar
wij achten het proportionaliteitsbeginsel minstens zo belangrijk als het subsidiariteitsprincipe.
Ik kom hier nog op terug. Willen wij in het tijdperk van de globalisering
ons kunnen wapenen tegen de nieuwe economische supermachten en tezelfdertijd
van hun groei profiteren en willen wij de bepalende uitgangspunten van een
humane samenleving overeind houden, dan zal dat de resultante zijn van de
wisselwerking tussen de vier niveaus: persoonlijk, lokaal, nationaal en Europees.
Dat zal een bewegingsproces zijn, zonder uitsluiting van een van die niveaus,
zonder monopolie, zonder een voor de eeuwen vastgelegde competentietoedeling.
Alleen zo zal er een Europees huis gebouwd kunnen worden, waarin de bewoners
te eten hebben en zich kunnen verwarmen. Met andere woorden: de Europeanen
willen een volwaardige, eigen rol spelen qua welvaartsniveau net zoals landen
als China, India en Brazilië, ook in 2025, maar zonder de ratrace van
competitie ten koste van menselijke waardigheid en milieuprotectie.Dat huis is alleen veilig en behoudt alleen zijn waarde als de buurt,
de global village, veilig, zonder armoede en stabiel is. Ook daarvoor is Europa
in deze eeuw onmisbaar, de Europese dimensie. Het gaat dan allereerst om veiligheid
aan de nieuwe grenzen van de EU die een enorme betekenis hebben gekregen.
Het gaat echter verder, namelijk om de non-proliferatie van massavernietigingswapens,
het gaat om versterking van multilaterale systemen van recht, vrede en welvaartsbevordering,
het gaat om verregaande opheffing van de wereldwijde armoede, het gaat om
conflictpreventie en -beëindiging. Het gaat om eigenbelang en het gaat
om de naleving van mensenrechten, om levenskansen voor toekomstige generaties,
en om welvaart. Tevens gaat het om de vraag voor wie wij de deuren openzetten
in Europa, als asielzoeker, of als economische migrant, en het gaat erom juist
te voorkomen dat het water naar het laagste afvoerputje stroomt.Europa moet effectiever met één stem moet kunnen spreken
op terreinen als mensenrechten of versterking VN. Willen de Europeanen in
de geopolitieke verhoudingen van de komende 25 jaar alleen maar mopperen op
de VS en zullen andere grootmachten bondgenootschappen afsluiten à
la Metternich in de negentiende eeuw, waaraan wij niet te pas komen –
denk aan het optreden van China in Afrika – of willen wij de komende
wereldorde mee blijven bepalen?De derde grote uitdaging is de veiligheid in eigen huis. wij hebben het
dan over de grensoverschrijdende criminaliteit, over het terrorisme en over
delen van het drugsbeleid. wij hoeven burgers hier niets wijs te maken. Als
er ergens nu al zichtbaar wordt, dat Europa een deel, een beslissend deel
van de oplossing is, dan hier. De val van de Muur samen met de globalisering
hebben de internationale criminaliteit tot de grootste multinational gemaakt.
Willen de Europeanen verhinderen dat die multinational een monopoliepositie
krijgt op ons continent, dan zullen wij ook Europabrede maatregelen en samenwerking
tot stand moeten brengen.De heer Kox (SP):De heer Van Gennip zei dat de val van de Muur en de toenemende internationalisering
ervoor gezorgd hebben dat de criminaliteit in Europa enorm toeneemt. Is dit
een pleidooi om de Muur terug te zetten en de internationalisering af te schaffen?
Of constateert de heer Van Gennip, zoals al bij de vorige Staat van de Unie
geconstateerd werd, dat het opheffen van de interne grenzen tot toename van
de criminaliteit heeft geleid? Zit daar niet het probleem? Wij
moeten de Muur niet de schuld geven, het is goed dat die gevallen is.De heer Van Gennip (CDA):Ik bewonder de heer Kox om zijn meestal intelligente interventies, maar
deze behoort niet geheel tot die categorie. Als wij naar de achtergronden
van diverse liquidaties in Amsterdam kijken, zien wij dat de misdaad uit de
Balkan en Oost-Europa daarop een bepaald stempel drukt.De heer Kox (SP):De Balkan is geen lid van de EU.De heer Van Gennip (CDA):Men komt op dit moment een stuk gemakkelijker Europa binnen.De heer Kox (SP):Omdat de grenzen zijn opgeheven.De heer Van Gennip (CDA):De grenzen zijn poreus geworden.De heer Kox (SP):Dan zit daar toch de oorzaak?De heer Van Gennip (CDA):De twee grote veldwachters in de wereld zijn verdwenen, de VS en de Sovjet-Unie.
Ik ben er blij om dat die veldwachters er niet meer zijn, maar dat wil niet
zeggen dat er geen neveneffecten zijn waarvoor ik nog een antwoord moet formuleren.De heer Platvoet (GroenLinks):Als de heer Van Gennip de identiteit en de nationaliteit van de daders
van de liquidatie kent, beveel ik hem aan om terstond de politie in Amsterdam
te bellen.De heer Van Gennip (CDA):Het is duidelijk dat de enorme stroom uit Oost-Europa criminele effecten
heeft gehad. De intelligence van de Amsterdamse politie maakt een telefoontje
van mij overbodig.De derde grote uitdaging gaat over de veiligheid in eigen huis. Ik noem
onze grote kwetsbaarheid tegenover de niet onwaarschijnlijke maar letterlijk
diabolische vernietigings- en chantagekracht van de combinatie van terrorisme
en massavernietigingswapens: niet alleen in Europa, maar in verbondenheid
met anderen. Daarbij denken wij ook aan de instrumenten en ervaring van de
Raad van Europa. Wij moeten zo toewerken naar een grotere Europese rechtsruimte,
die terrorisme, criminaliteit en mensenhandel effectiever kan bestrijden.In al deze drie gevallen is Europa de oplossing: onze vraag aan de regering
betreft haar intenties om in deze periode haar visie uit te dragen op het
waarom, het wat en het hoe rond Europa. Dat is in onze visie een duidelijke
accentverschuiving naar de meer fundamentele en identiteitsvragen. Pas dan
zal blijken of wij en waar wij meer Europa nodig hebben en waar minder.Dat "meer Europa" hoeft niet, en dat is ook kern van onze identiteit,
tot gevolg te hebben "minder natie". Mary Robinson zei het als president
van Ierland zo: de identiteit van mijn land is nog nooit zo groot geweest
als nadat de Ieren tot de Europese Unie waren toegetreden. Wij zijn geen melting
pot, maar in dezelfde filosofie dat Europa in de 21ste eeuw onmisbaar is als
antwoord op de globalisering en niet als wegbereider ervan, vragen wij de
regering juist de versterking te bevorderen van nationale, regionale en lokale
identiteit. Eerder heb ik hier al gezegd dat de founding fathers van Europa
zich in hun graf zouden omdraaien, als zij hoorden dat de interne markt vrij
baan maakt voor mediale eenheidsworst en pulp en juist pluriformiteit lijkt
te bedreigen. Is een cultuurportefeuille in de Commissie dan alleen bedoeld
om quota van buitenlandse voetballers vast te stellen? En het antwoord dat
cultuurbeleid juist nationale verantwoordelijkheid is, is juist, maar dat
sluit niet uit dat op Europees niveau ook juist maatregelen genomen, óf
voorkomen moeten worden, waardoor de afzonderlijke appartementen in het Europese
huis naar eigen smaak kunnen worden ingericht. Ik denk dat het in het debat
ook past om eens van de regering een visie te vernemen op die spanning Europees-nationaal
cultuurbeleid, en wel vanuit de invalshoek van burgers, die tegenover de globalisering
hun vertrouwdheid en herkenning willen houden. Twee kanten: gaat Brussel ver
genoeg om ruimte te verdedigen voor eigen Europese culturele producties in
het wereldvrijhandelsysteem, én is de Commissie terughoudend genoeg,
als het gaat over het uitrollen van het vrijemarkttapijt over nationale verworvenheden
op cultureel en mediaal gebied? Dat betekent overigens – en dat is de
paradox – dat soms juist extra Brusselse regelgeving nodig is om dergelijke
nationale competenties te verdedigen.Dat geldt natuurlijk ook voor andere zaken als multiculturaliteit, de
demografische problematiek – in een voor hem, gegeven zijn eerdere uitspraken,
opmerkelijk voorstel pleit Dittrich voor een Europees kenniscentrum op dit
terrein – de steeds belangrijker wordende relatie technologie-ethiek,
of de verhouding mens-schepping, of de wijze waarop in een geseculariseerde
samenleving waarden aan volgende generaties gecommuniceerd worden. Dat zijn
de toekomstvragen die een nieuwe generatie niet ontwijken kan. De antwoorden
zullen bij personen zelf gevonden worden, in hun gemeenschappen en vooral
op nationaal niveau, maar zij alle hebben ook een Europese dimensie.Maar hiermee komen wij op een niet al te verheffend chapiter uit onze
politieke geschiedenis: het te vondeling leggen van de bewust gewilde brede
maatschappelijke discussie. In de brief van de staatssecretaris van 7 november
jongstleden terzake staat hoe Nederland in de bezinningsperiode en later met
de voorlichting wil omgaan. Wat ons aantrekt in de brief is het beleidsvoornemen
om de communicatiestrategie niet te beperken tot 1 juni volgend jaar,
de voorziene termijn van de bezinningsperiode. Inderdaad, als wij één
les uit het referendum mogen trekken, is het dat het debat over Europa geïntensiveerd
moet worden – en dat zal zo blijven. Wij hebben dit overigens altijd
bepleit. Ook de aandacht voor het onderwijs spreekt ons aan. Maar wat ons
echt tegenvalt, is dat te weinig doorklinkt dat, willen er in onze dagen grensverleggende
keuzes gemaakt worden, er een totaalstrategie moet worden opgezet, waarbij
de civil society maximaal betrokken is. Websites, inventarisaties van wat
de burger denkt, het is allemaal prachtig, maar marginaal.Wat wij nodig hebben is iets anders: een faciliteit, misschien een platform,
misschien zelfs een commissie, die echte samenlevingsinitiatieven de kans
bieden hun eigen Europadebat te organiseren, hun Europavoorlichting uit te
dragen; een faciliteit, misschien een nationale commissie "Europa in
de 21ste Eeuw": herkenbaar, aanspreekbaar en pluriform, niet anti-Europa,
maar zeker ook ruimte latend voor kritiek. Ik denk hierbij zeker aan het onderwijs,
maar ook aan de sociaal-economische partners, aan de Europese organisaties
en de wetenschappelijke instituten bij universiteiten en de
denktanks; ik denk aan de politieke partijen en hún wetenschappelijke
bureaus, maar ook aan bredere maatschappelijke organisaties, van consumenten-
tot ouderenbond, sportorganisaties – wij zijn toch niet vergeten dat
de Spaanse regering de fantasie en de durf had om iemand als Cruijff in te
zetten? – de nieuwe idolen, voor mij part dus Idols, zoals de popsterren
in de Angelsaksische wereld het ideaal van internationale solidariteit bij
de tijd brengen; ik denk aan kerken, die in Ierland bijvoorbeeld het herstelreferendum
positief hebben laten uitvallen en aan organisaties van allochtonen.De heer Kox (SP):Voorzitter. Ik hoor het voorstel van de heer Van Gennip met groot genoegen
aan. Onlangs was ik in Ierland en sprak met de commissie die daar door regering
en parlement is ingesteld na het eerste nee tegen het Verdrag van Nice. Ontleent
de heer Van Gennip zijn ideeën daaraan? Hij zei dat het niet anti- en
niet pro-Europa moest zijn en nog een aantal zaken. Hij vond ook dat het moet
gaan over wat Europa voor Nederland kan betekenen en omgekeerd. Hij noemde
het voorbeeld van Cruijff, maar die werd als propagandamateriaal ingezet.
In Ierland gaat het erom, mensen op een objectieve manier duidelijk te maken
dat Ierland een deel van Europa is en dat Europa dus in Ierland een deel van
de gang van zaken bepaalt. Welnu, over zoiets zouden wij het, ondanks al onze
verschillen, best eens kunnen worden.De heer Van Gennip (CDA):Ik heb mij niet gespiegeld aan het Ierse voorbeeld. Dit idee is al eerder
bij me opgekomen, mede naar aanleiding van de ervaringen met de Nationale
Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling. Maar
geen misverstand hierover: de inzet is leiderschap van de regering, van de
politiek, vanuit een pro-Europese positie en niet kritiekloos, maar wel pluriform.De heer Kox (SP):Maar wat is dat? Het gaat toch nooit over pro- of anti-Europees, maar
wel over de wijze waarop Europa moet worden ingevuld.De heer Van Gennip (CDA):Voor mij is het niet de vraag of wij een Europese eenheid willen of niet.
Voor mij is het Europese project een gegeven. Europa is de oplossing, niet
het probleem. Bij de invulling moet echter een zekere ruimte zijn voor pluriformiteit.De heer Kox (SP):Als dat de opzet van uw commissie is, denk ik dat wij het niet eens zullen
kunnen worden.De heer Van Gennip (CDA):Ik zie heel veel ruimte voor een nationaal debat over Europa, waaraan
inhoud wordt gegeven door de maatschappelijke organisaties zelf; daar zit
volgens mij ruimte voor alternatieve visies. Voor mij geldt echter altijd
als perspectief de vraag hoe Europa moet worden vormgegeven in de 21ste eeuw.Er liggen voorbeelden voor het grijpen, binnen en buiten de overheid;
voorbeelden die veel meer zijn dan alleen maar propaganda of voorlichting.
Het gaat dan wel om vragen, waar Europa onmisbaar is en waar niet, maar veel
dieper ook, waar de grote toekomstvragen liggen voor onze economie, onze samenleving,
onze cultuur. De heer Kox zal zich daarin herkennen. Participatie in dat debat
via vooral bestaande maatschappelijke organisaties, niet van bovenaf, want
geëmancipeerde burgers zijn actoren daarin, geen doelgroep van reclamemakers.
Het gaat om hún mobilisering.Curieus in de brief is ook dat er geen enkele verwijzing in staat naar
een debat dat door de regering zelf is geïnitieerd tijdens het voorzitterschap
en dat veel relevanter is gebleken dan de spotters en belachelijkmakers oorspronkelijk
verwachtten, namelijk het debat over waarden en normen, dat hier in de Ridderzaal
zo duidelijk is uitgelopen op een debat over de Europese identiteit. De brug
tussen dat initiatief en de vraag naar de herfundering en heroriëntering
van Europa zou wel eens de weg kunnen zijn waarlangs ons land Europa weer
op de weg krijgt! Mijn fractie zou dit hét antwoord vinden op de verwarring
en vertwijfeling die ten grondslag moeten hebben gelegen aan het te vondeling
leggen van het brede maatschappelijke debat. Niet de overheid zelf, niet het
parlement, maar een faciliteit voor de samenleving en dus ook hier de erkenning
van de civil society als onmisbaar, ook ten aanzien van de Europese vragen.
Is er verder in het collectieve geheugen van Buitenlandse Zaken nog een referentie
aan de succesvolle Europacampagne uit 1992? En heeft het ministerie kennisgenomen
van de respons die het initiatief heeft gekregen van onze ESO-Commissie onder
leiding van collega Van der Linden om experts en organisaties te horen en
om in de komende jaren systematisch een dialoog met hen aan te gaan? Mijn
fractie roept de regering eigenlijk op om niet een communicatiestrategie te
ontwerpen vooral met ICT, maar echt breed én diep initiatieven in de
samenleving te faciliteren, die de rol van Europa en de nationale staat, de
interne en de externe uitdagingen voor de Unie aan de orde willen stellen.
Waar zijn wij eigenlijk mee bezig, als anno 2005 een uiterst succesvol initiatief
om geschiedenisleraren te assisteren bij het inbrengen van de Europese dimensie
in het historisch onderricht, gewoon stopgezet moet worden? Of als het ouderenplatform
Europa ons op onze vraag naar aanduiding van díens prioriteiten, moet
berichten dat het geen capaciteit meer heeft omdat de subsidie geschrapt is?Dat is overigens niet alleen een taak van de Nederlandse overheid. Wij
hebben er met verbazing kennis van genomen dat er nauwelijks of geen uitnodigingen
meer van de Commissie komen, calls for proposals, om het debat in Nederland
te voeren of te intensiveren. Clubs als Felix Meritis en de kritische Vereniging
voor een Democratisch Europa konden in 2003 en 2004 wel allerhande activiteiten
ontwikkelen, ook met bijdragen van de Commissie, soms medegefinancierd met
middelen van Buitenlandse Zaken, en zagen nu opeens hun mogelijkheden drastisch
ingeperkt. In geloof niet dat dit het meest adequate antwoord is vanuit Brussel
op de behoefte aan die brede discussie.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Ik kan voor een deel met de heer Van Gennip meegaan, maar
ik denk dat dergelijke vergezichten alleen onvoldoende zijn om het publieke
debat en de publieke belangstelling echt van de grond te krijgen. Daarnaast
zou ik een andere inzet willen kiezen: het politiseren en ter discussie stellen
van de concrete besluitvorming. Ziet hij dat niet als een beter middel om
een publiek debat van de grond te krijgen, over meer dan alleen het vrij ongrijpbare
thema van Europa in de 21ste eeuw?De heer Van Gennip (CDA):Ik ben het niet eens met uw laatste opmerking over het ongrijpbare thema.
In dat kader zie ik Europa juist als antwoord en oplossing, niet als probleem.
Met het eerste gedeelte van uw interventie ben ik het wel eens; de ESO-commissie
heeft de maatschappelijke organisaties zelf uitgenodigd om hun visie te geven
op de subsidiariteitstoets, het werkprogramma enzovoort. U noemt dat politisering,
maar ik heb het liever over een dialoog met het maatschappelijk middenveld,
juist over de vraag wat wel en wat niet Europees moet worden geacht. Ik ben
dus voor de en-enbenadering, maar wel in mijn volgorde. Mijn centrale stelling
is dat het ontwijken van de identiteitsvraag en het ware debat een van de
oorzaken van de malaise is.Wij hopen dat de programma's die commissaris Wallström ontwikkeld
heeft of nog aan het ontwikkelen is, hier weer wat lucht verschaffen; financieel,
maar vooral ook qua procedures van samenwerking. In de wereld van de ngo's
is overigens de wanhoop over de procedurele ontoegankelijkheid van Brussel
bij velen zo groot geworden, dat zelfs wanneer er formeel fondsen voorhanden
zijn, men vanwege de onvoorstelbare bureaucratie en controlecultuur er maar
van afziet. Het was toch niet de bedoeling dat deze ngo's de rekening moeten
betalen van de curieuze relatie tussen mevrouw Cresson en haar tandarts! Het
gaat in vele gevallen om kleinere, op vrijwilligheid gebaseerde, maar wel
hoogwaardige en uiterst relevante initiatieven. Zo moet het platform van parlementariërs,
dat zich systematisch buigt over de relatie Europa-globale armoedebestrijding,
gefinancierd worden uit de fondsen van een Nederlandse loterij, ondanks dat
het Europees is en ondanks het feit dat de successievelijke commissarissen
dit initiatief van strategische importantie beschouwen. De regels, door onszelf
en door het EP gestimuleerd, zijn zo verengend geworden, dat zij bij de overgrote
meerderheid van enthousiaste en idealistische initiatieven een contra-effect
hebben opgeroepen. Met name de jongste bepaling, dat geen eigen voorstellen
uit de samenleving meer op prijs worden gesteld en de loketten daar volledig
voor zijn dichtgegaan, en dat men maar moet wachten op vragen van de Commissie,
zijn op dit moment bij uitstek juist het verkeerde signaal uit Brussel: u
hoeft niet meer te denken, beste burgers, dat doen wij wel voor u!Het gaat overigens niet alleen om voorlichtings- en bewustwordingsprojecten.
Het tenderdogma staat effectieve coördinatie en samenwerkingsformules
in de ontwikkelingshulp in de weg, in plaats van ze te bevorderen; denk aan
EuronAid. Wie toegang tot de ESF wil hebben, kan met de meest bizarre procedures
en ervaringen te maken krijgen die alle motivatie in de grond stampen en soms
een gang naar de rechter noodzakelijk maken en in ieder geval een dramatische
kostenverslindende bureaucratie en onvoorspelbaarheid met zich brengen. Als
de criteria voor good governance die wij zo graag in ontwikkelingslanden aanleggen
hierop zouden worden toegepast, zouden wij met Europa laag, heel laag op de
VN-lijst eindigen. Wie verwondert zich er nog over dat juist degenen die een
instrument zouden kunnen zijn voor armoedebestrijding en werkgelegenheidsbevordering
zich hier, in het Zuiden en in de postsocialistische landen in frustratie
en wanhoop afkeren? Mijn zeer nadrukkelijke vraag aan de regering is: ziet
zij enige mogelijkheid om de zwaar doorgeschoten controlecultuur om te keren?Daarmee komen wij op het bredere vraagstuk van de – om dit germanisme
te gebruiken – "burgernabijheid" van Europa: Europa van de
burgers. Openbaarheid van de wetgevende raadsvergaderingen wordt allerwegen
bepleit. Wij zijn daar zeer krachtig voor. Een andere stijl van voorlichten
ook, door op te houden met het slechte nieuws van regelgeving en maatregelen
aan Brussel, en de mooie dingen voor de burgers aan de nationale hoofdstad
toe te schrijven.In de Tweede Kamer is opnieuw de discussie opgelaaid over het zogenaamde
dubbelmandaat. Inderdaad, dat beeld van die échte volksvertegenwoordiger,
die zijn invloed in een serie bestuurslagen kan doen gelden, heeft iets aantrekkelijks,
iets romantisch zelfs; die Franse afgevaardigde: burgemeester in zijn eigen
dorp, lid van de Nationale Assemblee en dan ook nog naar Straatsburg en Brussel.
Vergeet het maar, dit is verleden tijd! Uit niet al te altruïstische
motieven ben ikzelf ooit nagegaan of het Eerste-Kamerlidmaatschap te combineren
is met het lidmaatschap van het Europese Parlement; alleen al de aanwezigheidsnoodzaak
hier op dinsdagen bleek prohibitief. Er moeten andere formules ontwikkeld
worden – en dat is mogelijk – om Europarlementariërs bij
de Nederlandse burgers en besluitvormingsprocessen te betrekken en Nederlandse
parlementariërs bij het Europese. wij zijn daar, denk ik, in deze Kamer
goed mee bezig.Maar er is één instrument, dat kennelijk bewust niet gebruikt
wordt om Europa en zijn burgers dichter bij elkaar te brengen: de versterking
van de Europese politieke formaties. Het is curieus hoe succesvol een combinatie
van belangen en krachten kennelijk is geweest om tegen te houden dat de Europese
politieke formaties echt in staat worden gesteld om ook op partijniveau tot
Europese standpuntbepalingen, opleidingen, meningsvorming te komen. In het
Verdrag van Maastricht al zijn zij onder grote druk erkend "als intermediairs
tussen de burger en de Europese bestuurslaag". Maar vanaf dag één
van dat akkoord is het kennelijk onmogelijk geweest om daar enige inhoud aan
te geven. Wel werd regeling op regeling gestapeld, die het kandidaten voor
en leden van het Europese parlement mogelijk maakten campagnes te voeren en
hun staven te versterken, maar het schijnbaar gewonnen pleidooi om de wetenschappelijke
en denkcapaciteit van de politieke formaties te versterken, heeft tot op heden
geen succes gehad. Daardoor ontbreekt een écht partijpolitiek discours
op Europees niveau en wordt de taak die de WI's in Nederland hebben, uitgeoefend
door een baaierd van al dan niet door specifieke belangen beïnvloede
denktanks en door een steeds uitdijende menigte van lobbybureaus. Dit past
eigenlijk niet in de Europese traditie en zeker niet in die van het Rijnlandse
model. Burgers willen macht uitoefenen en een van de belangrijkste kanalen
van civiele machtsuitoefening is participatie in politieke bewegingen. wij
gaan nu het veertiende jaar na Maastricht in zonder resultaat op dit terrein.
Kan de regering hier iets aan doen?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. De heer Van Gennip vroeg de regering om iets te doen aan partijvorming?
Is dat niet een heel merkwaardige vraag?De heer Van Gennip (CDA):Ik vraag de regering niet om partijvorming te bevorderen,
ik vraag de regeringen het volgende. De Raad heeft bij het Verdrag van Maastricht
besloten dat er in een toekomstig Europa ruimte zou zijn voor politieke formaties.
Die bepaling in artikel 41a van het verdrag heeft nooit enige inhoud gekregen,
want ze is nooit financieel gefaciliteerd. Het is juist altijd tegengewerkt
dat dit artikel in het verdrag werkelijkheid zou worden. Daarbij gaat het
om begrotingsvoorzieningen. Er kwamen allerlei verwijten: de Commissie verweet
het Parlement dat het geen begrotingsvoorziening creëerde en vice versa.
Zo gaat dat door. Dáár gaat het natuurlijk om. De regering moet
zich niet met partijvormingbemoeien, maar zich inzetten voor een
verbetering van het systeem; in Nederland stimuleert de regering ook de wetenschappelijke
bureaus.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik denk dat u voorbijgaat aan een andere realiteit, en wel dat de Europese
burger – voorzover die bestaat – onvoldoende draagvlak heeft gecreëerd
voor partijvorming op Europese schaal. Als er een echte beweging was gekomen,
was die wel gefinancierd en anderszins bevorderd. U leek daarnet een beetje
op een sociaal-democraat uit de Eerste Wereldoorlog die maar niet begreep
dat het universele socialisme in de praktijk een heel sterke nationale kant
kende.De heer Van Gennip (CDA):De socialistische solidariteit is inderdaad op de slagvelden van Verdun
gesneuveld. Maar niet alleen in Nederland, ook in andere landen is het een
normale zaak dat randvoorwaarden voor het functioneren van politieke bewegingen
worden gecreëerd, zowel in de vorm van beperkingen als faciliteiten.
Vandaar ook de door alle partijen breed gesteunde faciliteit in artikel 41a
van het Verdrag van Maastricht. Het gaat dus om faciliteiten en randvoorwaarden,
niet om het opzetten van eigen politieke bewegingen. Er zijn wel andere faciliteiten
gecreëerd, die naar mijn gevoel de politiekepartijvorming juist verhinderen.Ik kom te spreken over de financiële bijdrage. Over financiën
gesproken, het zweet staat dezer dagen uiteraard in onze handen: of het Britse
voorzitterschap er deze maand in zal slagen om de diverse posities los te
trekken en de perspectieven vast te leggen. In die onderhandelingspositie,
waarin de regering nu zit, past ons een zekere terughoudendheid, maar toch
willen wij vanuit onze positie een viertal piketpalen neerzetten.Allereerst ondersteunen wij de inzet voor een zekere herschikking van
het budget; met name de steunverlening aan de zogenaamde armere gebieden in
rijke of rijk geworden lidstaten kan drastisch bekort worden, zoals Spanje,
Ierland en Portugal. Überhaupt moeten horizonbepalingen in zaken als
structuurfondsen worden ingebouwd. Zoals wij gezegd hebben vraagt de Lissabonagenda
andere prioriteiten, analoog aan het Nederlandse uitgangspunt van "Pieken
in de Delta". Ook het Britse rabatsysteem moet beëindigd worden.Daarnaast vinden wij dat de nationale rekenkamers zich intensiever moeten
bezighouden met de controle op de Europese uitgaven. Wij zeggen dat de heer
Engwirda graag na.Vervolgens vinden wij het plafond van 1% lovenswaardig, maar uiteindelijk
moeten de kwaliteit en perspectieven van programma's bepalend zijn. De noden
en de agenda moeten het budget bepalen, niet de aritmetica. Het vierde element betreft de Nederlandse positie. Wij ondersteunen volledig
de inzet van de Nederlandse regering om de excessieve nettobetalingpositie
te corrigeren. Maar kan de regering aangeven waarom zij een bepaalde boekhoudkundige
formule hanteert, die lang niet algemeen wordt onderschreven? Ook in een breder
geaccepteerde definitie blijft Nederland de grootste nettobetaler. Wij stellen
een antwoord van de regering zeer op prijs. Ik wil hieraan wel toevoegen dat
mijn fractie is geschrokken van de gierigheid en het egoïsme van de Britse
inzet, zoals die blijkt uit de krantenberichten. De heer Bos beschouwt de
heer Blair als zijn lichtend voorbeeld. Betekent de nieuwe socialistische
solidariteit dat men zelf miljarden in de zak houdt en de arme landen in Oost-Europa
dat moeten betalen? De geschiedenisboekjes moeten misschien worden herzien.Ik kom bij de competentieverdelingen. Intussen wordt veel heil verwacht
van de grote en de kleine competentieverdeling ten aanzien van de Europese
besluitvorming. Met de grote competentieverdeling bedoel ik de aanscherping
van de bevoegdheden op het niveau van de nationale besluitvorming. In tweeërlei
opzichten: bepaalde domeinen zijn uitsluitend of primair nationale bevoegdheid
en daar waar Europese competenties aan de orde zijn, moet de mandaterende
en implementerende bevoegdheid van de nationale overheden versterkt worden.
Mijn fractie wil hier graag twee piketpalen neerzetten.Ten eerste zijn wij geen voorstander van een harde codificering van wat
niet op Europees niveau geregeld mag worden, een zogenaamde "Kompetenzkatalog";
wel voor een omgekeerde bewijslast: Europees als het nodig is, nationaal als
uitgangspunt. En deze benadering is tijd- en probleemgebonden: de toedeling
van competenties is geen eenrichtingverkeer naar Brussel; het kan ook gaan
om teruggave aan het nationale niveau.Ten tweede denken wij dat de hedendaagse problemen zelden uitsluitend
of nationaal of Europees geregeld kunnen worden. Daarom is het woord "proportionaliteit"
voor ons ook bruikbaarder voor dit proces dan "subsidiariteit".
Het begrip "subsidiariteit" heeft een rijk verleden, zoals onze
collega Klink zo duidelijk uiteengezet heeft in zijn proefschrift over publieke
gerechtigheid. Von Nell Breuning, de jezuïet, die het principe gemunt
en uitgewerkt heeft, zou zich verheugen in de plotselinge relevantie voor
een nooit daaraan gerelateerde staatkundige problematiek, maar hij zou waarschijnlijk
de subsidiariteit eerder beschouwd hebben als een eindproduct van die mobiliteit
dan als een voorgegeven.Competentie brengt toerusting én vooral verantwoordelijkheid met
zich. De centrale boodschap van de Wellenstein sr. tijdens de hoorzitting
was eigenlijk toch: regering, vooral parlement, maak úw verantwoordelijkheid
waar, met deskundigheid en vooral met helderheid, en maak duidelijk wat nu
al Europa's verantwoordelijkheid en wat nu al eigen verantwoordelijkheid is.
Wij hebben als Eerste Kamer een zekere reputatie op dit gebied opgebouwd,
en het zijn wellicht juist competentie, deskundigheid, verantwoordelijkheid,
die kunnen voorkomen dat wij in Nederland zouden moeten terugvallen op een "rodekaartprocedure".
Een regering moet een zekere speelruimte houden en wij moeten op Europees
niveau geen systeem willen dat ons alleen maar kan herinneren aan de Republiek
van Oldenbarneveldt met zijn besluitvorming op z'n elfendertigst. Dat heeft haar indertijd op de rand van de afgrond gebracht. Maar hier
zitten wij al in de kleine competentieproblematiek. Hoe pakken wij de zaken
in Nederland aan? Die verantwoordelijkheid en deskundigheid moeten vertaald
worden in toerusting en procedures. Is dat niet bij uitstek een onderwerp
waarvoor een bijzonder advies nodig is dat kan voortbouwen op het rapport
van de commissie-Van Voorst tot Voorst? Adviescolleges en staatscommissies
zijn plotseling onpopulair, bij de heer Pechtold tenminste, maar naar mijn
mening is een dergelijk beproefd middel voor deze brede en ingewikkelde problematiek
helemaal niet zo verkeerd. Hoe gaan wij om met de grondwettelijke positie
van de minister-president en zijn volledige verantwoordelijkheid voor de communicatie
met de Europese bestuurslaag? De agenderende bevoegdheid van de minister-president
is vanzelfsprekend, evenals zijn bevoegdheid in de wekelijkse ministerraad.
De consequenties van de verhuizing van de staatssecretaris van de grote apenrots –
in mijn ogen nog steeds in mijn ogen het deskundigheidscentrum bij uitstek
in het omgaan met andere landen en mondiale vraagstukken – naar het
kleine Torentje vereisen reflectie, studie en visie. Daarbij dient geen ander
belang voor ogen te staan dan de Europese besluitvorming de plaats te geven
in ons bestel die deze verdient. Daar is een apart, breed en hoogwaardig advies
voor nodig, liefst in het jaar waarin de verkiezingsprogramma's worden geschreven.
Hoe gaat Nederland om met de revolutie van het moeten werken met een vierde
bestuurslaag?In het kader van het subsidiariteitsbeginsel verwijs ik naar de brief
van de commissie voor Juridische Zaken en ESO aan de minister over het agentschap
voor de mensenrechten. Maatschappelijke organisaties zijn uitgenodigd om ons
te adviseren over de zaken die naar hun mening onder de subsidiariteitstoets
moeten vallen. Wij zijn erkentelijk voor de antwoorden die wij hebben gekregen.
Wij zoeken naar een gelegenheid om ons daarover uit te spreken in plaats van
daarover halsoverkop uitspraken te doen zoals gisteren in het debat in de
Tweede Kamer gebeurde. Wij vinden dat de maatschappelijke organisaties die
ons bediend hebben, dat respect verdienen.Gelukkig betekende het Nederlandse en Franse nee tegen de grondwet niet
het einde van de veranderingen in Europa en de aspiraties van landen om tot
de Unie te behoren. Die aspiraties hebben op zich al buitengewoon positieve
veranderingen teweeg gebracht voor burgers in een aantal landen, in de sfeer
van de rechtsbescherming, de kwaliteit van het bestuur en de verhoging van
de levensstandaard. Degenen voor wie nog andere waarden tellen dan eigenbelang
en cynisme moeten daar dankbaar voor zijn. Dit betekent echter ook dat wij
kritisch en teleurgesteld mogen zijn als dat proces stagneert, al zijn wij
ons ervan bewust dat een geschiedenis van dictatuur en oppressie en een cultuur
van zelfoverleving moeten worden omgebogen. Wij hebben respect voor de getuigenis
van de minister van Justitie van Roemenië gedurende haar bezoek aan het
Nederlandse parlement. Wij kunnen echter absoluut niet heen om de berichten
over stagnering van het hervormingsproces in haar land en Bulgarije. Ik verwijs
hierbij naar de inbreng van de CDA-fractie in de Tweede Kamer. Eerder wees
ik in dit verband op de invloed van de voormalige geheime diensten. Ik heb
toen gevraagd naar mogelijkheden om in samenwerking te werken aan Vergangenheitsbewaeltigung.
Is er op dit terrein voortgang geboekt? Wij blijven kritisch staan tegenover
toetredingsprocessen maar hebben ons verbaasd over de opmerking van de heer
Wiersma tijdens het debat in de Tweede Kamer over de Staat van de Unie. Hij
zei dat Kroatië geen schijn van kans heeft zolang Europa nog geen orde
op zaken heeft gesteld.Ik spreek mijn waardering uit voor de rol die Nederland speelt in het
kader van het nieuwe nabuurschapbeleid. Ik heb verder waardering voor de rol
van de Nederlandse regering, in het bijzonder het ministerie van Buitenlandse
Zaken en de permanente vertegenwoordiging in New York, bij het redden van
de wereldtop in september. Wij weten hoe weinig ambitieus, om niet te zeggen
contraproductief, de inzet van de regering van de VS soms was terzake de dubbele
doelstelling van de hervorming en versterking van de VN en de wereldwijde
armoedebestrijding. Ook de inzet van een groep zuidelijke landen was niet
altijd realistisch. Het was in dat verband opmerkelijk dat Nederland een belangrijke
bijdrage leverde aan de stem van Europa.Commissaris Michel heeft in zijn mededeling Europese consensus een voorstel
gedaan voor een veel nauwere coördinatie en zelfs specialisatie aan de
hand van landentaakverdeling in ontwikkelingssamenwerking. Daarbij zijn de
drie C's aan de orde: coherence, coordination, complementarity. Hiermee wordt
de eerste kans geboden voor een samenhangend Europees optreden, waarbij de
Commissie niet de 26ste donor wordt. Michel legt die plannen zowel voor aan
de Raad als aan het Europees Parlement en de afzonderlijke lidstaten. Acht
de regering deze benadering kansvol?In de Staat van de Unie staat geen woord over de Caribische delen van
het Koninkrijk. Op dat punt moet actie worden ondernomen, zeker omdat de grondwet
gestrand is. De Fransen hebben ten aanzien van Mayotte de volgende stap alweer
gezet door te vragen om een impact study naar de consequenties voor de overzeese
gebiedsdelen.Een veelgestelde vraag in de internationale pers luidt: is Nederland de
weg kwijt? Bij de algemene beschouwingen heeft de minister-president gezegd
dat hij in de time-out een bezinning op de inhoud van Europa belangrijker
vindt dan het alleen maar hebben over de instrumenten. De regering zal begrijpen
dat wij het daarmee van harte eens zijn. Op een door mij gestelde vraag zei
een vorige staatssecretaris: identiteit kan ik niet benoemen. Jean Monnet
vroeg zich op zijn sterfbed echter vertwijfeld af of hij toch niet aan de
verkeerde kant was begonnen: de economische in plaats van de culturele en
maatschappelijke. Laat het debat over de waarden, de identiteit en "de
ziel van Europa", zoals Delors zei, niet verzanden, maar gebruik het
als een nieuwe brug tussen overheid en samenleving via de weg van de bezieling,
waarover zo dikwijls is gehoond in ons publieke klimaat van cynisme, kwetsing,
spot. Alleen via die weg kan het vertrouwen in Europa terugkomen. Daarvoor
is allereerst een nieuw bondgenootschap nodig tussen overheid en maatschappelijk
middenveld. Sinds Maastricht kunnen wij spreken over een Europees burgerschap,
niet als vervanger van, maar als complement op het nationale. Ik voeg daar
in navolging van prof. Van Dijk in zijn inaugurale rede in de Tweede Kamer
aan toe dat het Europese en nationale burgerschap meerwaarde krijgt in de
erkenning van een collectief burgerschap, in de erkenning van de rol van het maatschappelijk middenveld, de rode draad door heel dit betoog.De grootste kritiek van onze fractie vandaag is dat de inzet van de regering
wordt vertaald naar technieken als focusgroepen, websites en communicatieadviseurs.
Er is een geheel andere aanpak nodig, institutioneel en vooral qua visie,
om de brug met de civil society te slaan en weer op de weg te komen. Ik parafraseer
in dit verband Mary Robinson: Europa als instrument tot versterking van de
eigen nationale welvaart, de kwaliteit en veiligheid van de eigen samenleving,
de vitaliteit van een herkenbare cultuur, en niet de dief ervan.Is Europa de weg kwijt? Die omineuze vraag is afkomstig uit Foreign Affairs
over het einde van Europa. Er wordt al een aantal voorstellen gepresenteerd
om uit de crisis te komen: de Bertelsmann Stiftung, de resolutie van Duff
en Voggenhuber, de Duitse inzet om de grondwet in enigerlei vorm toch weer
op de agenda te zetten. Ons antwoord is: durf de mondiale realiteit onder
ogen te zien en concludeer dan hoe urgent het is, dat wij over de economische
toekomst, de politieke positie en de maatschappelijke identiteit van Europa
het debat voeren. Europa is echt verloren als vier zaken samenvallen: geen
akkoord over de financiën vanwege nationaal egoïsme, een mislukking
van de Wereldhandelsronde vanwege onze kortzichtigheid, geen doeltreffendheid
na Nice vanwege ons gebrek aan politieke moed, geen nieuwe gezamenlijke Europese
agenda vanwege onze afkeer om over waarden en identiteit te spreken. Onze
fractie vraagt de regering in dit debat om een visie op de manier waarop wij
weer op de Europese weg kunnen komen en waarop Europa daar weer op kan komen.
Een duidelijke roadmap dus, waarmee de volksvertegenwoordiging kan werken.
Het uitstekend verlopen voorzitterschap heeft bewezen dat deze regering tot
veel in staat is. Wij nemen aan dat het leiderschap en de ideeënrijkdom
voorhanden zijn om deze crisis, want het is niet minder dan dat, tot een goed
einde te brengen. Gaarne zien wij, zo veel mogelijk in concrete indicaties,
het antwoord van de regering tegemoet.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Ik sta in mijn bijdrage stil bij vier onderwerpen: de grondwet,
het wetgevings- en werkprogramma van de Europese Commissie, de uitbreiding
en de relatie tussen de Europese Unie en de Raad van Europa. Ik begin natuurlijk
bij de grondwet want dit is de eerste mogelijkheid na het referendum van 1 juni
om daarover te spreken. Naar de opvatting van GroenLinks was de uitslag daarvan
niet een nee tegen de Europese Unie als principe van Europese samenwerking,
maar een nee tegen de Europese Unie in de huidige vorm: de voldongenfeitenpolitiek,
de sluipende overdracht van bevoegdheden enzovoort. De brede maatschappelijke
discussie die aanvankelijk was geëntameerd door de Tweede Kamer is van
de baan. Mijn fractie vindt dat op zich geen enkel probleem. Zij is daar niet
rouwig om omdat zij vindt dat parlement en regering zoiets niet samen moeten
willen organiseren. Hoe de Tweede Kamer dat verder oppakt is haar zaak. De
Eerste Kamer controleert niet de Tweede Kamer maar de regering. De Eerste
Kamer heeft inmiddels een eigen vorm gevonden voor het voeren van het debat
met organisaties in Nederland. Er blijft grote onduidelijkheid bestaan over de inzet van de Nederlandse
regering met betrekking tot de grondwet. Enerzijds wordt gezegd dat de grondwet
wat Nederland betreft van de baan is, anderzijds is op EU-niveau een jaar
pauze ingelast en wordt er volgend jaar een besluit genomen over het vervolgtraject.
De GroenLinksfractie vindt dat de Nederlandse regering volgend jaar een tamelijk
onwrikbaar standpunt in moet nemen. De precieze opvatting van de Nederlandse
regering is echter onduidelijk. Voor welke wisselwerking kiest de regering
op dit punt met het parlement? Het parlement heeft weliswaar ook het nodige
in de melk te brokkelen maar ik hoor ook graag wat de regering voor ogen staat.
Ik heb tot nu toe de indruk dat de regering kop-in-het-zandpolitiek voert,
wat toch al een geliefde overlevingsstrategie is. Er wordt te veel op de oude
voet doorgegaan, de draad van voor het referendum wordt weer opgepakt. Wij
vinden het te veel: business as usual. Er worden wat speldenprikken gegeven.
Minister Bot sprak in een opiniestuk in de Volkskrant bijvoorbeeld over de "renationalisering"
van EU-taken en bevoegdheden. Hij gaf daar echter geen invulling aan. Ik nodig
hem uit om dat in dit debat te doen.In de brief van de staatssecretaris van 7 november wordt ingegaan
op het benutten van het pauzejaar. Die brief overtuigt mij echter niet. De
regering zoekt de oplossing vooral in een betere communicatie. Het is de vraag
of het geringe vertrouwen van Nederland in de Europese Unie op te lossen is
met betere communicatie. De GroenLinksfractie denkt van niet. De regering
kiest voor een website waar iedereen wensen kan deponeren en uit dilemma's
mag kiezen, voor een subsidie voor debatten en voor informatie via het onderwijs.
Die werkwijze is niet verkeerd, maar er moet meer gebeuren. Het debat zelf
moet gepolitiseerd worden, vooral door politieke partijen. De regering kan
daaraan bijdragen door belangrijke, actuele EU-beslissingen op het goede moment
ter discussie te stellen, niet alleen in het parlement maar ook in de samenleving.
Wij hebben in het verleden te veel kansen laten lopen. Ik denk dan aan het
pleidooi voor een referendum over de euro. Nieuwe kansen, bijvoorbeeld ten
aanzien van de uitbreiding van de Europese Unie, mogen niet onbenut blijven.De GroenLinksfractie vindt dat een nieuw verdrag moet worden opgesteld
dat de Europese Unie democratischer en selectiever maakt. De goede elementen
uit de grondwet dienen daarbij behouden te blijven. Dat verdrag betreft vooral
de democratische architectuur van de Europese Unie. Dat moet het hoofdbestanddeel
zijn van een nieuw verdrag. De fout die met de verworpen grondwet is gemaakt,
is dat daarin een dik beleidsdeel zat dat niet thuishoort in een grondwet
en dat gelet op de gedetailleerdheid ervan te verdedigen is. Dat is een van
de redenen voor het afwijzen van de grondwet.Mijn fractie vindt dat de discussie over hoe verder na de grondwet een
aantal elementen moet bevatten. Allereerst een betere en stringentere invulling
van het subsidiariteitsbeginsel; dat houdt in dat het beginsel moet worden
toegepast op elk werkprogramma van de Europese Unie. Dat gebeurt nog te weinig.
Verder moet er meer openheid, transparantie en democratie worden betracht.
Een derde punt is de politisering van de Europese Unie. In een opinieartikel
sprak de heer Nicolaï ook over de noodzaak van politisering van de Europese
Unie. Ik hoor graag uit zijn mond wat hij zich daarbij voorstelt. In het algemeen
steun ik het punt, maar over de invulling ervan kunnen onze
meningen verschillen. Ook mag de Europese Unie geen dam opwerpen van protectionisme
tegen de Derde Wereld en snel groeiende economieën, maar moet de EU een
motor zijn van mondiale herverdeling en duurzame ontwikkeling.Ik maak wat opmerkingen over het wetgevings- en werkprogramma van de Europese
Commissie. In haar brief van 2 december stelt de regering dat het aantal
voorstellen voor wetgeving van de Commissie is teruggelopen van 55 in 2005
naar 38 in 2006. Dat is inderdaad een substantiële vermindering van 17.
De regering suggereert dat in Brussel het knopje is omgegaan en men zich realiseert
dat subsidiariteit en proportionaliteit geen lege begrippen zijn. Is dat inderdaad
de suggestie die de regering wil wekken en kan die wat meer onderbouwd worden?
Die onderbouwing ontbreekt in de brief van 2 december. In het wetgevings-
en werkprogramma van de Europese Commissie staat een aantal zaken waarvan
men zich kan afvragen of dat op Europees niveau geregeld moet worden. Ik noem
de liberalisering van de posterijen, de vergrijzing, het drugsbeleid, de binnenvaart,
de ICT, de orgaandonatie en het witboek hypotheken. Ik vraag mij af waarom
uitgerekend de Europese Unie zich daarmee bezig moet houden. Wat moeten Malta,
Cyprus, Portugal, Spanje, Italië en het Verenigd Koninkrijk met de West-Europese
Binnenvaart? Dat is juist een punt waarover bilateraal afspraken kunnen worden
gemaakt met landen die dat aangaan. Het voordeel daarvan is dat daarbij Zwitserland
als niet EU-lid kan worden betrokken.Ik noem in dit kader ook het beleid ten aanzien van de hypotheekrenteaftrek.
GroenLinks is een gepassioneerd tegenstander van de huidige regeling, maar
moet het veranderen van die regeling via de Europese achterdeur worden bereikt?
Mijn fractie vindt dat de discussie over de onwenselijke hypotheekrenteaftrek
in de Nederlandse politieke arena beslecht moet worden, niet op Europees niveau.De heer Kox (SP):Wij zijn het op dit punt met elkaar eens. De vraag is echter of deze werkwijze
een achterdeur is en of de essentie van de Europese Unie niet is dat zaken
vermarkt kunnen worden, van binnenvaart tot hypotheken. Is dat niet het logische
gevolg van deze Europese Unie, waarin alles te koop moet zijn en het nationale
burgerbelang niet centraal staat? Dat is toch de essentie van de Europese
Unie? Zit daar niet de fout? Is het niet een droom om te verwachten dat alles
goed komt als de Europese Unie op punten wordt veranderd?De heer Platvoet (GroenLinks):Nee, dat is geen droom. De Europese Unie heeft meerdere gezichten. Op
het gebied van milieuwetgeving heeft de Europese Unie goed werk verricht.
Onze opmerkingen over de liberalisering van markten zijn echter kritischer.
Ik probeer natuurlijk om de EU in het debat vanuit de invalshoek van de subsidiariteit
te bekritiseren. Als wij daarmee tegelijkertijd enkele vanuit andere optiek
onwenselijke zaken, zoals de liberalisering van de postmarkt, van de baan
krijgen, dan is dat natuurlijk winst. Ik hanteer echter het criterium van
de proportionaliteit en de subsidiariteit. Als de regering het echt meent,
is er dan niet meer discussie mogelijk over de punten die nu nog in dit programma
van de Europese Commissie staan?De begroting van de EU hangt uiteraard samen met het werkprogramma van
de Commissie. GroenLinks behoort niet tot het koor der wolven dat per definitie
huilt over de hoge EU-uitgaven. Er vindt te veel gegoochel plaats met cijfers,
ook door de Nederlandse minister van Financiën, maar erg overtuigend
is dat niet. Het is op zich goed voor de democratische ontwikkeling binnen
de EU dat het Europees Parlement de strijd over de EU-begroting 2006 met de
Europese Commissie op het oog heeft gewonnen met de inzet van 420 mln. Dat
mag echter geen Pyrrusoverwinning worden. Dat gevaar dreigt als de Europese
top zich niet houdt aan hetgeen steeds in de discussie over de Europese grondwet
naar voren is gebracht, namelijk dat het Europees parlement een belangrijke
rol dient te spelen, ook in het budgetrecht en de begroting. Nederland moet
het voortrouw blijven nemen in een herziening van de financiën van de
Europese Unie. Op sommige punten ben ik het eens met de doelen die de regering
stelt. Een herschikking van de structuurfondsen zodat alleen steun wordt gegeven
aan de arme lidstaten is bijvoorbeeld een prima idee. Wat betekent dit echter
voor het niveau van deze structuurfondsen? Ook de gedachten over de landbouwpolitiek
zijn vrij eensgezind; die moet niet meer drijven op directe inkomenssteun,
maar integrale en duurzame landschapsontwikkeling tot doel hebben. Wat kan
dat volgens de regering opleveren? Een snelle afbouw van het rebatevoordeel
van het Verenigd Koninkrijk en meer subsidiariteit in de geldstromen, ofwel
meer nationale cofinanciering, is een ander element dat nadrukkelijk in de
discussie betrokken moet worden en dat een positief effect kan hebben op de
positie van de belangrijkste nettobetalers Nederland, Duitsland en Zweden.Ik trek het pleidooi van staatssecretaris Nicolaï voor meer politisering
door naar de financiën van de Europese Unie door een relatie te leggen
tussen de uitgaven van Nederland aan de Europese Unie en de belastinginkomsten.
Ik maak op dit punt de vergelijking met de discussie over de ozb waarin velen
van mening zijn dat gemeenten eigen belastingmiddelen moeten hebben omdat
daarmee democratische legitimatie wordt verworven. Dat verhaal kan ook worden
gehouden voor de Europese Unie. Het is belangrijk voor de politisering en
de democratische legitimiteit dat er een herkenbare EU-belasting komt in Nederland.
Ik vind niet dat de belastingdruk omhoog moet, maar dat in de belastingsystematiek
een duidelijker etiket kan worden geplakt op het belastingdeel dat samenhangt
met de overdracht van gelden aan de Europese Unie.Het is geen nieuws dat mijn fractie principieel voorstander is van de
uitbreiding van de Europese Unie, uiteraard binnen de randvoorwaarden van
de Kopenhagencriteria. Voor ons staat de democratische theorie en praktijk
van de nieuwe lidstaten centraal, en niet de culturele, economische of religieuze
identiteit van een nieuwe lidstaat. Roemenië en Bulgarije lijken op schema
te liggen en kunnen, als zij het tempo erin houden, per 1 januari 2007
toetreden. Roemenië moet daartoe het tempo nog wel iets opvoeren. Struikelpunten
voor Roemenië zijn het hoge corruptieniveau, de niet onafhankelijke rechterlijke
macht, de vrijheid van pers en de slechte behandeling van geestelijk gehandicapten.
Voor Roemenië valt dus nog wel het een en ander te verbeteren, maar de
nieuwe regering is zich daarvan bewust.De heer Kox (SP):Mag ik hieraan de mogelijke aanwezigheid van geheime gevangenissen in
Roemenië toevoegen? Als dat inderdaad zo zou zijn –
de kans daarop is alleen maar groter geworden na de laatste berichten van
Condoleezza Rice – dan wordt niet aan de Kopenhagencriteria voldaan.
Moet de Europese Unie dan streng zijn en zich uitspreken tegen de toetreding
van een land dat zo in strijd handelt met de Europese verdragen?De heer Platvoet (GroenLinks):Eerst moet duidelijk worden wat er precies aan de hand is. Zowel de Raad
van Europa als de Europese Unie heeft er mensen op afgestuurd. Veel wijzer
zijn zij nog niet geworden. Als dit inderdaad het geval zou zijn, is het natuurlijk
een grof schandaal. Ik deel wat dat betreft de opvatting van minister Bot,
alleen gebruikt hij op dit punt wellicht andere woorden dan ik. Polen zou
er dan uit moeten worden gegooid als blijkt dat het Polen is geweest. Dat
vind ik iets te ver gaan. Frattini heeft andere sanctiemiddelen voorgesteld
in het geval van Polen, zoals het tijdelijk ontzeggen van het stemrecht. Ik
zoek het meer in dit soort sancties. Als mocht blijken dat dit is gebeurd,
zal het absoluut duidelijk zijn, zowel voor de huidige als de nieuwe lidstaten,
dat het bij deze ene keer moet blijven.Voorzitter. Vanwege tijdsgebrek stap ik over naar Turkije, een grote toekomstige
lidstaat. GroenLinks vindt dat geopolitieke argumenten de toetsing van de
Kopenhagencriteria niet oneigenlijk mogen beïnvloeden. Wie volgt wat
er in Turkije gebeurt, kan zeggen dat het land er nog lang niet is. Met name
de aspecten die samenhangen met de rechtsstaat baren mijn fractie nog steeds
grote zorgen. In het recente rapport over Turkije van de Europese Unie wordt
vrij positief geoordeeld over de staat van de Turkse economie, maar de kritische
punten inzake de corruptie, het niveau van de rechtsstaat en het verschil
tussen het oosten en westen van Turkije worden te gemakkelijk onder tafel
geschoven. Ook voor de uitbreiding moet de les van het referendum gelden:
weg met de voldongenfeitenpolitiek, weg met de salamitactiek. Als de regering
politisering ziet als een manier om de EU dichterbij de mensen te brengen,
hoe kijkt zij dan naar de toetreding van nieuwe lidstaten? Welk middel heeft
zij voor ogen om die politisering vorm en inhoud te geven?Mijn volgende onderwerp betreft de mogelijke CIA-gevangenissen binnen
de Europese Unie. De manier waarop Washington daarop reageert, door niet een
absoluut "nee" te geven, voedt de gedachte dat er wel iets aan de
hand is. Waarom zou je anders niet meteen nee kunnen zeggen? De heer Bot heeft
daarop in vrij scherpe bewoordingen gereageerd. Ik steun hem daarin. Ik heb
wel een vraag over de mogelijke betrokkenheid van Nederland zelf. In de International
Herald Tribune stond afgelopen vrijdag een overzicht van CIA-vluchten die
zijn geland in lidstaten van de Europese Unie. Nederland scoorde daar weliswaar
niet geweldig hoog, maar volgens waarnemingen is er toch een keer een CIA-vliegtuig
op Schiphol geland. De minister zou er achterheen gaan om te ontdekken wat
de bedoeling was van die landing en wat er in dat vliegtuig zat. Kan de minister
de Kamer hierover uitsluitsel geven?Ten slotte heb ik wat opmerkingen over het EU-Bureau voor de grondrechten
en de relatie met de Raad van Europa. De Raad van Europa is bij uitstek de
organisatie die "Europabreed" de meeste deskundigheid in huis heeft
op het gebied van mensenrechten, democratie en rechtsstaat. De Raad bezit
een aantal mechanismen om daar waar grondrechten in gevaar zijn, deze te analyseren,
te monitoren, te verbeteren en waar nodig ook negatief of positief te sanctioneren.
Denk hierbij aan de commissaris voor de mensenrechten en het Hof te Straatsburg;
dat zijn de middelen die hiervoor aanwezig zijn. De relatie tussen de Europese
Unie en de Raad van Europa zou moeten worden gekenmerkt door de erkenning
van elkaars kracht en deskundigheden en door het voorkomen van een competentiestrijd.
Vanuit deze uitgangspunten begrijpt de GroenLinksfractie niet goed waarom
de Europese Unie een eigen bureau voor de grondrechten zou moeten hebben.
Een- en andermaal is gesteld dat deze Kamer dat niet ziet zitten. Er zijn
meer parlementen in Europa die er zo over denken, zo blijkt uit de consultatie
die de Eerste Kamer heeft gedaan. Die consultatie is overigens een goede methode,
die is ingegeven door de Europese grondwet en die navolging verdient. De cruciale
vraag is of de regering nu bereid is om het standpunt van de Eerste Kamer
tot het hare te maken.De relatie tussen de Europese Unie en de Raad van Europa verdient nadere
beschouwing en verdieping, niet alleen door nationale parlementen en door
de parlementaire assemblee van de Raad van Europa, maar ook door de regeringen.
Dit geldt niet alleen voor de kwestie van het grondrechtenbureau, maar ook
voor zaken zoals verdieping van de democratie, verbetering van verkiezingsprocedures,
grensoverschrijdende regionale samenwerking en natuurlijk de monitoring van
de jonge democratieën die allemaal lid van de Europese Unie willen worden,
maar nog lang niet voldoen aan de criteria en verplichtingen die zij met het
lidmaatschap van de Raad van Europa zijn aangegaan. Het is belangrijk dat
de Europese Unie en de Raad van Europa op dit soort punten niet alleen samenwerken,
maar ook verschillende rollen blijven spelen in het maken van beleid.Ik heb zelf inmiddels als lid van de Raad van Europa wat ervaring opgedaan
in landen zoals Azerbeidzjan en Albanië. Als Nederlander, als iemand
die gewend is om vanuit het perspectief van de Europese Unie te opereren,
heb ik vastgesteld dat de Raad van Europa in deze landen, zowel voor politici
als voor ngo's als voor de bevolking, ontzettend belangrijk is, veel belangrijker
dan de Europese Unie. Het is dan ook verbazingwekkend om te moeten constateren
hoe dommig de Europese Unie soms langs de Raad van Europa heen werkt. Het
lijkt ons belangrijk om nog eens de diepte in te gaan om te komen tot een
betere afstemming van de taken en bevoegdheden tussen de Europese Unie en
de Raad van Europa. De regering zou hierin het voortouw moeten nemen. Is zij
daartoe bereid? Wat kunnen wij dan op welke termijn verwachten?De heer Hoekzema (VVD):Voorzitter. Het referendum op 1 juni kende een flinke opkomst van
64%, maar een negatieve uitslag van 62% aan tegenstemmen. Gelukkig
blijkt een groot deel van de Nederlanders evenwel positief te staan tegenover
Europese samenwerking. Deze situatie dwingt ons dus tot bezinning, maar niet
tot stilstand. Europa wacht niet op ons en de wereld draait door. Er zijn
voor ons land grote belangen gemoeid met de EU. In de eerste plaats zijn dat
economische belangen: 80% van onze export gaat naar EU-landen.
De snelle opkomst van China en India en de grote concurrentiedruk van Azië
en de Verenigde Staten vragen om een krachtige economische samenwerking binnen
Europa. In de tweede plaats noem ik het veiligheidsbelang. Internationaal
terrorisme en grensoverschrijdende criminaliteit vragen aandacht binnen de
Europese Unie. Uitwisseling van inlichtingen en persoons- en politiegegevens
is dan ook nodig omwille van de veiligheid van de burger. Europese samenwerking
is voor ons land een groot goed en een noodzaak.De volgende vraag ligt nu aan ons voor: hoe kunnen wij de Europese samenwerking
verder ontwikkelen zonder een Europese grondwet en met herstel van het vertrouwen
van de Nederlanders? Gelukkig is de eerste opwelling om tot een brede maatschappelijke
discussie te komen weer weggeëbd. Mijn fractie vindt dat de bevolking
in het referendum duidelijk gesproken heeft en dat in de aanloop naar het
referendum breed is gediscussieerd over de betekenis van Europa, de noodzaak
van samenwerking en het functioneren van de Europese Unie. De mensen in het
land mogen nu verwachten dat zij van de politiek horen welke lering wordt
getrokken uit hun uitspraak. Kennelijk gaat het de burger niet om het zijn
van de Europese Unie, maar om het functioneren ervan.In het advies van de Raad van State van 15 september van dit jaar,
naar aanleiding van de negatieve uitslag van het referendum over het grondwettelijk
verdrag, lezen wij onder andere de conclusie dat "als het referendum
van 1 juni van dit jaar over de grondwet iets heeft aangetoond, dan is
het dat de verbinding tussen de EU en de Nederlandse burger niet goed functioneert".
Wat betekent dit? Het gaat hier om het gevoel van de burgers dat zij in de
Europese Unie niet meetellen en dat dit nauw verbonden is met hun gevoel dat
hun mening er in eigen land niet toe doet. Ook speelde daarbij, om volledig
te zijn, natuurlijk de onvrede met de Nederlandse binnenlandse politiek. De
Raad van State zegt in zijn advies: "Nationale burgers zullen alleen
Europese burgers zijn als zij zich thuis blijven voelen in eigen land. De
eigen (nationale) identiteit is voorwaarde voor Europese samenwerking."
Mijn fractie vraagt de regering of zij deze constatering onderschrijft, dus
dat de burger meer moet worden betrokken bij het politieke proces van de Europese
besluitvorming, opdat hij of zij zich naast Nederlander ook echt Europeaan
voelt. In dit verband is het van het grootste belang, de regering te vragen
op welke wijze zij meer inhoud denkt te geven aan het Europees burgerschap.
Nog duidelijker en meer richtingbepalend gevraagd: ligt hier niet ook een
taak voor het onderwijs? Welke actie neemt het kabinet hierin?Hier is ook een verantwoordelijkheid van het parlement aan de orde, en
dus voor de Eerste Kamer als medewetgever. Met de Raad van State is mijn fractie
van mening dat de betrokkenheid en inbreng van burgers in het Europese besluitvormingsproces
vorm moet krijgen door over belangrijke EU-onderwerpen tijdig hoorzittingen
te organiseren om goed geïnformeerd te zijn vanuit de samenleving, zoals
dat ook met nationale onderwerpen gebeurt. De commissie-ESO, de heer Van Gennip
sprak er al over, heeft al zo'n eerste hoorzitting gehouden om van de samenleving,
van deskundigen en van de organisaties te horen hoe zij de gevolgen van de
uitslag van het referendum hebben beleefd. Het gaat dan om vragen inzake het
optreden op Europees dan wel op nationaal niveau of inzake het optreden door
de overheid dan wel het optreden op particulier initiatief, dus over subsidiariteit.
Het is ook heel belangrijk, zoals de heer Platvoet zei, om de samenleving
bij belangrijke beslissingen te betrekken. Wij kunnen dat als parlement, als
Eerste Kamer ook doen met het belangrijke instrument van de hoorzittingen.Na de referenda in Frankrijk en Nederland is het duidelijk dat het grondwettelijk
verdrag niet meer kan. Volgens onderzoek steunen de mensen in ons land alleen
de Europese integratie als de politiek hun duidelijk maakt wat de toegevoegde
waarde van Europa is, zowel voor de burger als in nationaal verband. Een selectieve
Europese Unie dus, zoals onze fractievoorzitter het bij de algemene politieke
beschouwingen formuleerde. Geen federalistische wensdromen en geen Europa
als supermacht en als superstaat, dat is niet realistisch. De mensen willen
niet dat hun eigen lidstaat verdwijnt in de Europese Unie; dus met of zonder
Europese grondwet, Nederland moet blijven. De vraag die ons nu moet bezighouden
is hoe wij de Europese samenwerking verder kunnen ontwikkelen zonder de Europese
grondwet en hoe wij daarbij het vertrouwen van de burger kunnen terugwinnen.
Het beleid zal dan transparant en geloofwaardig moeten zijn. Op grond van
het voorgaande in mijn betoog zal het duidelijk zijn dat alleen die zaken
op Europees niveau moeten worden geregeld die nationaal niet of minder goed
tot stand kunnen komen. Ik kom verderop in mijn verhaal terug op dit onderwerp
van de subsidiariteit.Voorzitter: Timmerman-BuckDe heer Hoekzema (VVD):Eerst zal ik het hebben over de uitbreiding. Dat element is van belang
voor de helderheid en geloofwaardigheid van de Europese Unie. Mijn fractie
vindt dat er duidelijkheid moet zijn over de grenzen van de Unie. Uitbreiding
en het Europees nabuurschapsbeleid zijn gescheiden instrumenten. In het kader
van het nabuurschapsbeleid is de VVD-fractie voor samenwerking met landen
zoals Georgië, Oekraïne, Wit-Rusland en Moldavië, maar is zij
van mening dat deze landen geen perspectief op toetreding moet worden geboden,
zoals eerder in de Europa-akkoorden gebeurde. Dat zou volstrekt ongeloofwaardig
zijn, alleen al vanwege het feit dat deze landen nog lange tijd nodig hebben
om te kunnen voldoen aan de criteria op het gebied van de democratische rechtsstaat,
een functionerende markteconomie en overname van het acquis. Bovendien is
mijn fractie het met de regering eens dat een toetredingsperspectief niet
aan de orde is, omdat de Europese Unie zich nu moet richten op consolidatie
en intern functioneren na de meest recente en de in de nabije toekomst voorziene
uitbreidingen. Er moet dus meer aandacht en energie worden besteed aan de
verdieping van de Europese Unie dan aan de verbreding.De contacten tussen de Unie en nationale instanties, organisaties en burgers
lopen niet alleen via de regering, maar ook rechtstreeks via ambtenaren, decentrale
overheden en belangengroepen. Europees beleid is daarmee ook binnenlands beleid
geworden, althans beleid dat de Nederlandse burger en alle bestuurslagen in
ons land steeds meer raakt. Er is dus ook een taak voor ons parlement, en
daarmee voor de Eerste Kamer, net zoals voor de 24 andere parlementen in het besluitvormingsproces van de Unie. De gemengde commissie toepassing
subsidiariteit, kort gezegd de commissie-Van Dijk, sluit in haar rapport bij
deze gedachte aan. Op basis van dit rapport hebben de Eerste en Tweede Kamer
besloten om zelf de subsidiariteitstoets ter hand te nemen, ondanks dat de
Europese grondwet verworpen is. Zij doen dit op grond van het Verdrag van
Maastricht en met name het Verdrag van Amsterdam. In een protocol bij het
laatstgenoemde verdrag hebben de nationale parlementen de mogelijkheid gekregen
om de subsidiariteitstoets toe te passen. Hierover zijn nu afspraken gemaakt
tijdens de plenaire conferentie van commissies voor Europese aangelegenheden
van de lidstaten en kandidaat-lidstaten, de COSAC, op 10 en 11 oktober
jongstleden in Londen.In het verlengde hiervan vindt mijn fractie het een goede zaak dat op
initiatief van de Nederlandse regering op 17 november jongstleden onder
Brits voorzitterschap een conferentie van ministers van Buitenlandse en Europese
zaken, parlementariërs en wetenschappers uit de lidstaten van de EU is
gehouden met als thema Sharing the power in Europe. Het is goed dat de nationale
parlementariërs er echt werk van maken om meer invloed op het EU-beleid
uit te oefenen door in een zo vroeg mogelijk stadium te bekijken of de EU
het juiste bestuursniveau is om de wetgeving te maken, om de betrokkenheid
van de nationale parlementen naar voren te halen en om meer transparantie
van regelgeving te bewerkstelligen. Hiermee geven zij serieus invulling aan
het gegeven dat EU-beleid binnenlands beleid is geworden en nemen zo hun politieke
verantwoordelijkheid.Vervolgens kom ik bij het kabinet. Ik doel hier op de politieke regie
van het Nederlandse EU-beleid. In het advies van de Raad van State wordt gesproken
over de EU die zich steeds meer ontwikkelt in de richting van een interactief
netwerk van aan de ene kant Brusselse en nationale ambtenaren en leden van
de Europese Commissie, waarin niet altijd even transparant beleidsvoorbereiding
plaatsvindt, en aan de andere kant regeringsleiders en ministers in de raden,
met lobby's vanuit de hoofdsteden en van partijpolitieke netwerken van nationale
en Europarlementariërs, die in een even weinig transparante interactie
het beleid vaststellen. De Europese Raad fungeert hierbij steeds meer, om
met de Raad van State te spreken, als een "snelkookpan" om tot besluitvorming
te komen. Gezien deze situatie en het feit dat het Europees beleid steeds
meer binnenlands beleid wordt, zal de minister-president volgens de Raad van
State toch meer de regie moeten voeren in het Nederlandse Europabeleid. De
integratie van Europees beleid in binnenlands beleid en de onderlinge afstemming
van de deelbelangen die de ministers in hun Nederlandse en Europese rol behartigen,
vragen immers om een versterking van de politieke regie op het niveau van
de ministers en de ministerraad. Bovendien is er meer politieke regie nodig
ten behoeve van een brede Europastrategie op het niveau van de ministerraad.
Hierbij betrek ik, naast het advies van de Raad van State, het rapport van
de Raad voor het Openbaar Bestuur van december 2004 met als titel Nationale
coördinatie van EU-beleid: een proactief proces. Wat is de visie van
de regering op het advies van de Raad van State en dat van de Raad voor het
Openbaar Bestuur? Hoe ziet de minister in dit verband de positie van de minister
van Buitenlandse Zaken en die van de staatssecretaris voor Europese zaken
in het Nederlandse EU-beleid?Voor het terugwinnen van het vertrouwen van de burger is ook nodig dat
het besluitvormingsproces op EU-niveau transparanter wordt. Verschillende
woordvoerders in de Tweede Kamer hebben in dit verband gesproken over invoering
van openbaarheid van wetgevende vergaderingen van de Raad. Mijn fractie constateert
met tevredenheid dat de regering in het Europadebat aan de overzijde een Kamerbrede
motie omtrent die openbaarheid ziet als "een ondersteuning van de bestaande
lijn van de regering", zoals de minister van Buitenlandse Zaken het formuleerde.
Waar het hier echter om gaat, is of de regering zich met kracht zal inzetten
om dit, kennelijk in samenwerking met het Brits voorzitterschap, tot stand
te brengen. Dat zou een behoorlijke stap zijn om de EU wat dichter bij de
burger te brengen. De transparantie is ermee gediend.Er heerst veel ergernis over onnodige bureaucratie en regeldruk onder
de mensen in ons land vanwege het feit dat wij in Nederland de neiging hebben
om de Europese richtlijnen maximaal of meer dan dat in te vullen. Zo is ons
land het enige land in de Europese Unie waar de richtlijn luchtkwaliteit,
die over fijnstof gaat, is gekoppeld aan de wet op de ruimtelijke ordening.
Zo is er ook de invoering van de richtlijn Financiële zekerheidsovereenkomst.
In het invoeringswetsvoorstel werden gewone ondernemingen, die geen band hebben
met de financiële markt, toegevoegd aan de financiële instellingen.
De implementatiewet werd in deze Kamer Kamerbreed verworpen. Ik wil hier nog
even opmerken dat het goed is dat er een Eerste Kamer is. Mijn fractie pleit
ervoor om de Europese richtlijnen zo strak mogelijk te implementeren. Als
achteraf blijkt dat er om een al dan niet politieke reden meer moet worden
geregeld, kan dat in een apart wetsvoorstel, dus na de invoeringswet, worden
geformuleerd. Er is dus meer transparantie mogelijk. Zo is een aparte politieke
afweging en dus meer transparantie mogelijk. Dit is helder voor de Nederlandse
burger.In het kader van vooral de proportionaliteitstoets maakt mijn fractie
zich zorgen over de invoering van Europese regelgevende agentschappen. Over
niet al te lange tijd zullen er 25 van deze instellingen in Europa opereren.
Een meerderheid van de lidstaten had in de reactie op het witboek Governance
al twijfels over de oprichting van regelgevende organisaties op EU-niveau.
Wij zien nu in ons land twijfels omtrent soortgelijke organisaties, zoals
de zbo's. Mijn fractie heeft een aantal vragen. Is het gevaar niet aanwezig
dat met het oprichten van agentschappen door de Commissie de subsidiariteitstoets
en de proportionaliteitstoets buiten beeld komen? Komt de parlementaire controle
niet in gevaar? Brengt dit proces ons niet een vloed van bureaucratie en regelgeving?
Ik hoor hier graag een reactie op van de regering.Op dit moment zijn de financiële perspectieven en de begroting 2006
actueel. De financiële woordvoerder van mijn fractie zal daar bij de
algemene financiële beschouwingen nader op ingaan. Ik maak hier een aantal
algemene opmerkingen. Volgens berichten in de krant heeft het Britse voorzitterschap
zeer grote moeite om de lidstaten op één lijn te krijgen. In
een artikel in Het Financieele Dagblad van 2 december 2005 noemt de voorzitter
van de Europese Commissie in het kader van de begroting een aantal prioriteiten.
De eerste prioriteit is het goed laten functioneren van het
uitgebreide Europa. Er is steun voor de ontwikkeling van de nieuwe lidstaten
nodig om tot een win-winsituatie te komen. De tweede is dat groei en werkgelegenheid
moeten worden gestimuleerd. De derde is modernisering van de begroting. De
EU moet opnieuw alle aspecten van haar uitgaven en middelen bekijken. De vierde
prioriteit is dat de lasten eerlijk moeten worden verdeeld.Acht de regering deze prioriteitsstelling verenigbaar met haar inzet die
gericht zal blijven op beleidshervorming, dus nieuw voor oud? Hier is al eerder
over gesproken in deze vergadering. Het gaat om het landbouwbeleid en de structuurfondsen.
Nieuw beleid betreft JBZ-beleid, extern beleid en de Lissabonagenda. De regering
noemt een restrictief uitgavenkader en een substantiële verbetering van
de absolute en relatieve nettopositie. Hoe ziet zij dit in de onverhoopte
situatie dat op de Europese Raad van 15 en 16 december aanstaande geen
akkoord wordt bereikt? Wat betekent dit voor de begroting 2006?Ik maak nog een enkele opmerking over het grijze gebied van de overstijgende
en overlappende werkzaamheden van de Raad van Europa en de Europese Unie,
ook in relatie tot de spanning tussen een meer kritische blik vanuit Nederland
op EU-voorstellen en meer aanwas van EU-voorstellen en -werkzaamheden die
al voor een groot deel door de Raad van Europa worden gedaan. Er zijn voorbeelden
te noemen waarin wij kunnen stellen dat de EU wellicht teveel wil en allereerst
moet kijken of de werkzaamheden niet al gedaan worden. Er is een voorstel
tot oprichting van een Europees bureau voor de grondrechten. Niet alleen de
Eerste Kamer, maar ook andere parlementen hebben in reactie op het standpunt
van de Eerste Kamer aangegeven bedenkingen te hebben bij dit voorstel in verband
met de overlap tussen de werkzaamheden van de Raad van Europa en de EU. Met
betrekking tot het Europees nabuurschapsbeleid kan worden gesteld dat zowel
de Raad van Europa als de EU als doelstelling heeft om deze landen te helpen
bij het democratiseringsproces en met deze landen betere banden aan te knopen.
Voorzichtig wordt er nu pas gesproken over concrete samenwerking op dit gebied.
Er is een voorstel om op EU-niveau de mensenhandel in kaart te brengen en
deze terug te dringen. Wellicht is dit een schoolvoorbeeld waarbij gezocht
moet worden naar de mogelijkheden van samenwerking tussen EU en Raad van Europa.In dit verband zijn de conclusies van de Derde Top van de Raad van Europa
op 16 en 17 mei 2005 in Warschau over meer samenwerking tussen de EU
en de Raad van Europa van groot belang. Mijn fractie acht het belangrijk dat
de Raad van Europa zich blijvend zal concentreren op de kerntaken, dus mensenrechten,
democratie en rechtsstaat. De EU moet op deze terreinen niet nog eens dunnetjes
overdoen wat binnen de Raad van Europa voor 46 landen reeds gebeurt. Deelt
de regering de visie over het tegengaan van duplicaties binnen de EU? Op welke
wijze zal de regering bewerkstellingen dat er een goede samenwerking ontstaat
tussen de Raad van Europa en de EU?Wij ontvingen op het laatste moment informatie over de afspraken die in
de COSAC zijn gemaakt om tussen 15 november en 15 december aan de
hand van het Wetgevings- en Werkprogramma van de Europese Commissie 2006 tien
tot vijftien onderwerpen te selecteren die in de nationale parlementen in
een zeer vroeg stadium moeten worden besproken. Het is natuurlijk in de zeer
korte tijd die wij hadden vrij lastig uit een aantal van 61 niet-wetgevende
voorstellen en 38 wetgevende voorstellen met trefzekerheid en politiek gefundeerd
tien tot vijftien onderwerpen te selecteren op het subsidiariteits- of proportionaliteitscriterium.
Dat is temeer het geval omdat een discussie daarover in mijn fractie gezien
de korte tijd van voorbereiding niet mogelijk was. Een aantal maatschappelijke
organisaties en deskundigen is door de ESO-commissie verzocht om ons te adviseren
en te informeren over de ontwerpen uit het programma van de Europese Commissie.
Wij zijn van mening dat wij daar binnen de commissie en binnen de fractie
nader aandacht aan moeten geven.Ik zal toch een poging doen om tot een selectie te komen. Een nauwere
en vooral eerdere betrokkenheid van de nationale parlementen bij het EU-beleid
is immers van groot gewicht omdat het Europees beleid steeds meer gevoeld
wordt in het dagelijkse leven door de burger. Het is pure winst dat nationale
parlementen door deze procedure meer verantwoordelijk worden voor Europese
wetgeving. In de loop van dit nieuwe proces zal de wijze van werken ongetwijfeld
verbeteren. Al doende leren wij. Het kabinet maakt op suggestie van de commissie
Europese Zaken van de Tweede Kamer een tweedeling tussen voorstellen met potentieel
verstrekkende gevolgen voor ons land, financieel en/of op het gebied van nationale
wetgeving, en voorstellen waarvan wordt verwacht dat de subsidiariteit en/of
proportionaliteit een aandachtspunt zullen zijn. Mijn fractie onderschrijft
deze aanpak, omdat ook politiek gevoelige onderwerpen en de mogelijke impact
voor Nederland naast subsidiariteit en/of proportionaliteit van groot belang
zijn.Wij hebben de volgende keuze gemaakt uit de voorstellen en onderwerpen
van het kabinet die nadere aandacht behoeven. Het is toevallig dat ik uiteindelijk
op vijftien punten kom. Ik noem allereerst voorstellen met potentieel verstrekkende
gevolgen. Ik begin met de voorstellen op het terrein van welvaart, economie
en milieu. Het eerste aandachtspunt is het witboek hypotheken. Het tweede
betreft het groenboek energievoorzieningszekerheid en het actieplan naar aanleiding
van het groenboek energie-efficiëntie. Deze zijn van groot belang voor
ons land. Het derde aandachtspunt is de luchtkwaliteit. De aanscherping van
de normen voor luchtkwaliteit is van belang omdat implementatieverplichtingen
consequenties kunnen hebben op het nationale beleid op verschillende terreinen,
zoals de richtlijn over luchtkwaliteit inzake fijnstof die forse consequenties
heeft op het terrein van de ruimtelijke ordening. Het vierde punt is de herziening
van de aanbestedingsrichtlijn. Regeldruk en extra hoge lasten voor de overheid
moeten buiten de deur worden gehouden.De heer Kox (SP):Het viel mij op dat bij deze vier punten één punt ontbreekt
waar anderen wel bij hebben stilgestaan, namelijk de verdere liberalisering
van de postmarkt. Ik weet dat het de voormalige Eurocommissaris Bolkestein
na aan het hart lag om die door te zetten. Is dit geen onderwerp met verregaande
gevolgen dat ook op uw lijstje thuishoort?De heer Hoekzema (VVD):Dit is niet mijn eerste keuze geweest omdat ik dan alle onderwerpen wel
kan kiezen die de regering heeft genoemd. Het liberaliseringsproces
is ook een gaande zaak. Wij gaan ervan uit dat die de normale politieke aandacht
zal blijven vragen. Het gaat nu om zaken die vanaf het allereerste begin moeten
worden aangepakt door de nationale parlementen. Wij moeten er vroeg bij zijn.Ik kom nu op de voorstellen inzake solidariteit. Het vijfde aandachtspunt
is dat de mededeling over vergrijzing van belang is in het kader van de Lissabonstrategie.
Wij zijn het eens met kabinet dat er geen nieuwe processen moeten worden opgezet.
Uitwisseling van best practices kan bijdragen aan verbreding van deskundigheid
tussen lidstaten.Het volgende thema betreft veiligheid. Het zesde aandachtspunt is transportveiligheid.
Nederland met zijn belangrijke luchtvaartsector heeft belang bij de harmonisatie
van veiligheidseisen. Een aandachtspunt is het snel uitdijen van agentschappen.
Het zevende punt betreft het voorstel voor het opzetten van een systeem van
nationale experts om technische en operationele bijstand te verlenen aan de
lidstaten waarvan de nationale grensbewaking is overbelast. Dit vraagt onder
andere aandacht vanwege de ingrijpende stap om nationale functionarissen bevoegdheden
te geven om aan de EU-buitengrenzen in andere lidstaten gezagshandelingen
te verrichten. Onder welk commando moet dit gebeuren en onder welk disciplinair
regime?Ik vervolg met de voorstellen met betrekking tot de mondiale rol van de
Unie. Een achtste aandachtspunt betreft de externe concurrentiekracht en de
externe aspecten van de Lissabonagenda. De Commissie bereidt een mededeling
voor. Wij moeten attent zijn in het stadium van consultatie van de lidstaten
en het peilen van de mening van het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
Het negende punt gaat over de mededeling inzake de ontwikkeling van een horizontale
strategie om het terrorisme in derde landen tegen te gaan door middel van
passende legale instrumenten onder de nieuwe financiële perspectieven.
Ik vind dit wat onduidelijk. Daarom vraag ik de staatssecretaris wat in dit
verband met passende legale maatregelen wordt bedoeld. Hoe worden deze ingebed
in de nog te accorderen financiële perspectieven?Tot slot kom ik op een aantal voorstellen waarbij de subsidiariteit en/of
de proportionaliteit aan de orde is. Er is geen budget gereserveerd binnen
de EU-begroting voor het European Institute of Technology. Oprichting van
dit instituut doorkruist bovendien plannen voor oprichting van een European
Research Council en de Joint Technology Initiatives. Een volgend punt betreft
de kaderrichtlijn bodem. Er zijn meer flexibele en kosteneffectieve maatregelen
voor handen om de doelen te bereiken. Aan welke maatregelen denkt het kabinet?
Bij nadere uitwerking van het groenboek over drugs en civil society moet de
subsidiariteitstoets worden gehanteerd aangezien de activiteiten complementair
behoren te zijn aan maatregelen in de lidstaten. Hierbij moet worden gedacht
aan de mogelijke consequenties voor het Nederlandse softdrugsbeleid. Met betrekking
tot de mededeling inzake een nieuwe gemeenschapsstrategie voor gezondheid
en veiligheid op het werk, moet worden gedacht aan de ervaringen hieromtrent
met Europese regels over ladders en bescherming tegen zonnestraling.Een ander punt betreft het Europees Agentschap voor Maritieme veiligheid.
Afgezien van onze huiver om allerlei Europese agentschappen in het leven te
roepen, gaat het hier om de vraag of inspectietaken op Europees niveau dan
wel op nationaal niveau moeten plaatsvinden. Het laatste punt gaat over de
communautaire Strategische Richtsnoeren voor het Cohesiebeleid. Mijn fractie
is van mening dat de structuurfondsen alleen ten goede moeten komen aan de
arme lidstaten. Rijke lidstaten kunnen zorgen voor de eigen arme regio's.
Dat is een mooi staaltje van toepassing van het principe van subsidiariteit,
dacht ik zo. Ik wacht met belangstelling op de beantwoording van de bewindslieden.De heer Kox (SP):Voorzitter. Een jaar geleden bespraken wij hier de Staat van de Europese
Unie van dat moment. Ik deed toen twee voorspellingen: dat René van
der Linden het tot president van de parlementaire assemblee van de Raad van
Europa zou schoppen en dat een meerderheid van het Nederlandse volk best wel
eens nee zou kunnen zeggen tegen de Europese grondwet, die twee maanden na
het Kamerdebat in Rome onder het Nederlandse voorzitterschap van de Unie getekend
zou worden.Wel, collega Van der Linden troont inmiddels in het paleis van Europa
in Straatsburg en de Europese grondwet ís door toedoen van pakweg tweederde
van de Nederlandse kiezers inmiddels dood, ik citeer de staatssecretaris voor
Europese Zaken. Ik wil maar zeggen: soms zeg ik hier best zinnige dingen.Voorspellen in de politiek is overigens vaak minder moeilijk dan gedacht.
Je hebt geen bijzondere lijntjes met het bovennatuurlijke nodig. Gewoon goed
contact met de mensen die je hier vertegenwoordigt, brengt je al een heel
eind. Dat een dergelijk voor de hand liggend contact bij de regering en de
meeste partijen ook in dit huis, ontbrak, althans waar het over de Europese
integratie ging, verklaart waarom er zo'n geweldige tegenstelling tussen hen
en de bevolking kon ontstaan die de hele wereld verbaasde, zo niet schokte.
Maar: als je niet naar anderen luistert, kun je jezelf van alles wijs maken.
Ik doel nu niet op ons aller rotsvaste geloof in sinterklaas, want dat heeft
zeker zin. Ik ben althans sinds gisteravond eigenaar van een blue tooth USB-stick.
De komende tijd zal ik uitvinden wat ik daaraan heb. Over het algemeen is
het niet verstandig jezelf wat wijs te maken. Wij kennen het verhaal van de
keizer die uiteindelijk in zijn blootje door de straten paradeerde. In de
aanloop naar 1 juni werd dat keizerlijke hoofd in mijn verbeelding bij
voortduring ingevuld door onder andere de gezichten van de heren Bot en Nicolaï.
Was dat een perverse gedachte? Naar mijn mening niet, het was het logische
resultaat van hun eigen optreden. "Nee is geen optie" zei de staatssecretaris
hier in november 2005 nog, zich beroepend op René van der Linden, die
de grondwet mee geschreven had en het alleen al daarom belachelijk vond dat
je in het referendum überhaupt tussen "ja" en "nee"
kon kiezen. Er had gewoon "ja" of "ja" moeten staan.In de evaluatie van de referendumcampagne die wij voor dit debat gekregen
hebben, staat een nogal cryptische passage over het omstreden kabinetsoptreden
gedurende de campagne. Ik citeer: "Het kabinet is onvoldoende in staat
gebleken een eenduidig beeld te geven over de betekenis van de uitslag van
het referendum en over de mogelijke gevolgen van een negatieve uitslag van
het referendum voor Nederland en Europa. Daarmee ontstond ruimte
voor onduidelijkheid hoe serieus de burger in zijn stem genomen zou worden."
Hoe kunnen wij zoiets in gewoon Nederlands zeggen, vraag ik de bewindslieden.De heer Van Gennip (CDA):Ik vrees dat de heer Kox probeert een mythe te verstevigen: het nee zou
wijzen op het onbegrip van politici over het denken van de burgers. De burgers
hebben een opinie afgewezen die een meerderheidsstandpunt in het parlement
vond. In de aanloop tot het referendum was in ieder geval mijn fractie zich
er zeer van bewust dat de burgers nee konden zeggen. Dat wijst niet op een
gebrek aan contact met de burgers. Sommigen van ons hebben avond na avond
allerlei zaaltjes in Nederland bezocht en waren goed op de hoogte van de stemming.
Ik betreur het dat hier weer de mythe over de kloof wordt gecreëerd.De heer Kox (SP):Ik ben het eens met de heer Van Gennip. Natuurlijk denk ik dat de burgers
een erg verstandig besluit genomen hebben en natuurlijk heb ik hem en zijn
collega's in allerlei zaaltjes zien zitten. Het was trouwens erg gezellig
om na al die tijd weer met de burgers te praten. Toen de staatssecretaris
op 9 november 2004 zei dat nee geen optie was, bent u niet opgesprongen
om te vertellen dat u van veel mensen in het land gehoord had dat zij overwogen
om tegen te stemmen. U hebt toch ook gehoord dat de staatssecretaris zei dat
nee geen optie was? René van der Linden had dit bedacht. Hij zit toch
bij u in de fractie?De heer Van Gennip (CDA):Natuurlijk was nee voor ons geen optie, daarom hebben wij er niet voor
gepleit om dat nee te volgen.De heer Kox (SP):Dat leidde er wel toe dat de discussie doodgeslagen werd voor mensen die
zich afvroegen wat er zou gebeuren als het oordeel negatief uitviel. Daar
kon toch niet over gesproken worden? Het maakt een discussie toch vreemd als
kiezers te horen krijgen: u mag ja of nee zeggen, maar wij gaan niet praten
over wat er gebeurt als u nee zegt. Wij willen wel met u praten over wat er
gebeurt als u ja zegt.De heer Van Gennip (CDA):Dit heeft niets met de kloof tussen politiek en de burgers te maken. Het
heeft te maken met de inzet dat wij geen plan B hebben willen maken, omdat
dan een voorschot werd genomen op een potentieel nee. Dit was zeer nadrukkelijk
een duidelijke bekentenis die door de overgrote meerderheid van de achterban
van het CDA gevolgd werd ten gunste van Europa.De heer Kox (SP):Ik wens de heer Van Gennip veel succes met deze manier van redeneren.
Naar mijn mening werd het debat al op slot gedaan toen de staatssecretaris
zei dat nee geen optie was. Dat standpunt werd met verve door de CDA-fractie
uitgedragen. Al doende leert men. De regering, zo lees ik verder in de evaluatie,
heeft wel haar uiterste best heeft gedaan om binnen de haar ter beschikking
staande mogelijkheden het volk ja te doen zeggen, maar is daar niet in geslaagd.
Mag ik zeggen dat een regering die haar uiterste best doet en toch niet slaagt,
het dus níet goed gedaan heeft en dus heeft gefaald? Of gaat dat te
ver? Als ik dit zo mag lezen, kan men zich afvragen waarom de regering er
nog zit. Ik heb al bij de algemene beschouwingen gezegd dat de bijdrage van
regeringswege aan de neecampagne onbetaalbaar was. De voorspellingen van de
kant van de regering over het onheil dat op ons af zou komen als de bevolking
in meerderheid nee zou durven zeggen, waren zó grotesk dat veel nuchtere
Nederlanders daarmee het laatste duwtje kregen om op 1 juni de neeknop
in te drukken. In de vele debatten die ik gedurende de campagne heb mogen
voeren, verzuchtten vooral mijn opponenten van de PvdA en GroenLinks dat je
met zulke vrienden in de regering geen vijanden meer nodig had. Overigens
hoorde ik bewindslieden dezelfde verzuchting over sommige politici slaken
en al helemaal over de voorzitter van het Europees Parlement, die onze regering
te elfder ure invloog om ons te hulp te schieten. De staatssecretaris herinnert
zich zeker nog diens optreden in de Amsterdamse Stopera. Hoe oordeelt hij
daar terugblikkend over? Hoeveel hulp hebben wij van de voorzitter van het
Europees Parlement toen gekregen?Het valt mij in de genoemde evaluatie op dat helemaal níet gemeld
wordt dat het verhaal van het neekamp gewoon sterker was dan dat van het jakamp. "Ja"
had de centen, "nee" de argumenten. "Nee" zei dat de makers
van de grondwet ook de bedenkers van de euro waren, dat de Europese Unie steeds
meer over de markt ging en steeds minder over mensen, dat de Europese integratie
volledig los van de mensen plaatsvond en dat niemand daarover ooit maar iets
gevraagd werd, dat Brusselse "bevelen" steeds meer in de plaats
van binnenlandse democratie kwamen, dat Nederland hard op weg was om als zelfstandige
staat van de kaart te raken en een provincie van een Europese superstaat te
worden. Wie goed leest, ziet daarvan iets terug in de evaluatie. Ik citeer: "Het
referendum vond plaats tegen de achtergrond van zorgen van veel burgers over
de richting waarin de Europese Unie zich heeft ontwikkeld en tegen een achtergrond
van 'achterstallig onderhoud' met betrekking tot de betrokkenheid van de Nederlandse
burgers bij de Europese integratie. Dit betrof geen achterstand van maanden
of weken, maar van vele jaren." U schrijft het, ik kon het zo niet bedenken.
Als wij dit nu weten, waarom wisten wij dit niet vóór 1 juni
van dit jaar?Op 1 juni mocht ik in Hilversum namens het neekamp het eerste commentaar
geven op de uitslag van het referendum. Er stonden mensen in mijn beeld, maar
hun gezichten vertelden me toch dat wij dit keer de meerderheid van de bevolking
achter ons hadden staan. Een welhaast grondwettelijke meerderheid kunnen wij
wel zeggen. De ontzetting van de voorstanders op dat moment suprème
vond ik, welbeschouwd, nogal vreemd. Hoe kon het toch dat zij zich tot het
laatste moment wijsgemaakt hadden dat de kiezer uiteindelijk toch zou doen
wat zij wilden? Met permissie: ik vond dat nogal onnozel.De eerste juni zorgde voor een schokeffect in de Nederlandse en internationale
politiek. De vreugdevolle bijeenkomst van mijn partij in Amsterdam werd wereldwijd
getoond, de eerste in zijn soort, via CNN en BBC en Al Jazeira en de rest.
Mijn collega's Van Raak en Meulenbelt zijn sindsdien wereldberoemd in Japan,
waar zij de kranten sierden de dag na 1 juni. Er was dus duidelijk iets
aan de hand in het verre Nederland. Hoe kon het dat nuchtere Nederlanders
nee zeiden tegen een project waar de regeringsleiders van alle lidstaten van
de Europese Unie een halfjaar daarvoor ja tegen gezegd hadden?Inmiddels ligt er een begin van een antwoord in de evaluatie en de brief
van de regering over hoe nu verder. Erkend wordt nu dat de betrokkenheid van
de burgers bij Europa achtergebleven is en dat de Europese integratie slecht
ingebed is in de nationale politiek. De regering belooft beterschap, niet
alleen onder druk van de bevolking, maar ook daartoe aangezet door recente
adviezen van onder meer de Raad van State en de gemengde commissie. Hoe een
en ander concreet zijn beslag zal krijgen, is onze fractie nog niet duidelijk.
Een vrijwel Kamerbrede uitspraak van de Tweede Kamer om een brede maatschappelijke
discussie te organiseren, daartoe uitgenodigd door de fractie van de SP aan
de overkant, werd korte tijd later alweer door diezelfde Kamer in haar wijsheid
onderuit gehaald, waarna aan de overkant het idee postvatte dat het dus weer
gedaan is met de brede maatschappelijke discussie over Europa. Er heerst daar
het hardnekkige misverstand dat politici bepalen waarover het volk spreekt.
Sinds 1917 is dit niet meer het geval. De Staatscourant meldde dat wij allen
nog nooit zoveel en zo goed over Europa hebben gesproken als tijdens de referendumcampagne.
Wat bezielt de politici van de overzijde en sommigen hier om te zeggen: laten
wij dat brede maatschappelijke debat maar niet voeren. Het was het beste deel
van de campagne.De regering laat ons weten dat er door haar wel van alles en nog wat georganiseerd
gaat worden, maar dat dit beslist géén brede maatschappelijke
discussie zal zijn. Dat is blijkbaar een soort f-woord geworden.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik gun de heer Kox zijn overwinningsrede. Soms ben ik een goede verliezer.
Ik vind het vreemd dat uitgerekend de SP de regering oproept om samen met
de Tweede Kamer een maatschappelijk debat te voeren. Dat is toch vragen om
moeilijkheden? In uw visie zal zo'n debat gedomineerd worden door andere argumenten
en politici die een heel andere mening dan de SP op dit punt hebben. Wat schiet
u daarmee op?De heer Kox (SP):Het is niet de vraag wat wij ermee opschieten. De constatering is dat
de stemming van 1 juni niet alleen een vertrouwensbreuk tussen de regering
en de bevolking duidelijk maakte, maar ook tussen de bevolking en het overgrote
deel van de politiek. Dat betekent dat er een groot probleem in ons land is
dat moet worden opgelost. Mijn stroming heeft het simpele idee dat de discussie,
als je daar met zijn allen over gaat praten, wat breder kan worden getrokken.
Ik dacht dat deze opvatting ook bij GroenLinks enige school maakt.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik vind dat vooral politieke partijen dat debat moeten zoeken en met voorstellen
voor de toekomst moeten komen. Ik ben er benieuwd naar wat de SP over de toekomst
van de EU vindt. Wat is uw alternatief?De heer Kox (SP):Dat komt nog, ik heb pas het eerste deel van mijn verhaal verteld. Het
debat moet dus worden gevoerd naar aanleiding van de uitslag van 1 juni.
Een betere oplossing was geweest dat na 1 juni de regering en het parlement
hadden gezegd: wij missen het vertrouwen van de bevolking op dit essentiële
punt en daarom komen er verkiezingen. Op dat moment was daar helemaal geen
steun voor te vinden, dus was dit de op een na beste oplossing.De regering wil dus geen breed maatschappelijk debat, maar zal wel een
aantal andere maatregelen nemen, zo schrijft zij ons. Zij gaat analyseren
en dat kan zeker geen kwaad, nu op 1 juni bewezen werd dat de regering
in ieder geval niet voorop gestaan had toen dat deel van het gezonde verstand
door Onze Lieve Heer uitgedeeld werd. Verder gaat de regering investeren in
wat er zoal in dit land gevonden wordt. Dat gebeurt via een website die de
tragikomische "Europa best belangrijk"-site vervangen moet. Dat
kan dan ook nooit slechter worden. De nieuwe site moet voortdurend kwalitatief
opinieonderzoek doen, waarvan het eindresultaat rond mei volgend jaar kan
worden gepresenteerd, als de regering aan het einde van de bezinningsperiode
kan vertellen wat het volk van Nederland ervan vindt. Ik mag hopen dat de
regering zich daarbij van andere bureaus en methoden bedient dan vóór
het referendum, want degenen die garant stonden voor díe voorspellingen,
mogen niet eens als waarzegger op de Tilburgse Kermis staan.De regering gaat ook zorgen voor een betere Europacommunicatie: die moet "structureel
anders" worden dan tot dusver. Lijkt me een goed plan, maar veel meer
kan ik er ook niet van maken. De regering wil, ik citeer nog maar eens, "interactief
de meest prangende Europese politieke thema's en dilemma's" aan de orde
stellen. Wat betekent dat? Wil de regering het nu wél met de bevolking
gaan hebben over de politiek-economische richting van de EU, zodat wij het
eens goed kunnen hebben of "meer markt minder overheid" wel de ambitie
van de burgers is, of dat die wellicht toch meer voelen voor een betere bescherming
van hun democratische en sociale rechten tegenover een wel al te machtig wordend
Europees bedrijfsleven? Of gaan wij het hebben over de aard van de Europese
integratie: doorgaan in de richting van een politieke, economische en militaire
superstaat, of gaan wij ons weer baseren op de oorspronkelijke gedachte van
samenwerking tussen landen ten bate van hun burgers en grote doelen als vrede
en welvaart voor iedereen?De regering wil ook het onderwijs beter bedienen als het om Europa gaat.
Dat lijkt ons ook een goed plan, maar hopelijk wordt het onderwijs dan wel
meer vrijheid gelaten dan de regering haar burgers vóór 1 juni
op dit punt gunde. Het "Europafonds", bedoeld voor een stimulering
van het Europese debat, krijgt van de regering een wat ruimere voeding, maar
wat denkt de regering dat daarmee zoal gedaan kan worden? Ik vind het goed
dat die financiering wordt gehaald uit de pot van Bot, want die houdt geld
over nu het land niet hoeft te worden gemobiliseerd vanwege dreigende conflicten
in Europa na de afwijzing van de Europese grondwet.Eerlijk is eerlijk: de regering was bij monde van de minister-president
de eerste die zei dat ze het signaal van de kiezer begrepen had. Vanaf nu
zou de handrem erop moeten en zou Brussel ons minder zaken dan voorheen gaan
voorschrijven. Subsidiariteit is het nieuwe toverwoord, evenals "geld
terug!" Mede daardoor is er nog steeds geen overeenstemming over de meerjarenbegroting
van de Europese Unie, waarbij het om zo'n 900 mld. gaat. Voor alle duidelijkheid:
900 mld. die niet wordt gedekt door een Europese accountantsverklaring, evenmin als alle vorige begrotingen van de EU, wat een grote schande
is.De heer Van Gennip (CDA):Voorzitter. Ik begrijp het niet meer. Alle zaken waar de heer Kox tegen
is – en waar hij natuurlijk tegen mág zijn – waren nu juist
heel gemakkelijk tegen te houden als hij daarvoor een Europese meerderheid
had kunnen mobiliseren binnen het raamwerk van de nieuwe grondwet. Het afwijzen
daarvan betekent nu net dat alles veel moeilijker is geworden op een aantal
vitale terreinen waarvoor hij staat, bijvoorbeeld de consensus met betrekking
tot armoedebestrijding in het Zuiden en de bevordering van vrede in de wereld.
Ik weet inmiddels niet meer waar de heer Kox tegen is, maar ik weet wel welke
instrumenten hij weggooit.De heer Kox (SP):Voorzitter. De heer Van Gennip doet mij altijd denken aan een generaal;
hij heeft die uitstraling, maar ook de eigenschap van generaals: die willen
namelijk altijd de vorige oorlog winnen. De grondwet is afgewezen, volgens
de staatssecretaris is die dood. Daartoe hebben wij in Nederland besloten,
dat is een goede zaak. Daar schaam ik me niet voor, daar ben ik juist trots
op, want daardoor krijgen wij kansen in Europa die wij vroeger niet hadden.
Laat hem maar even wachten, hij krijgt zo mijn voorstellen te horen. Maar
hoe overtuigend hij het ook brengt, de grondwet is nu over, af en uit.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. Ook ik hoor graag van de heer Kox hoe hij nu aan zijn prioriteiten
van vrede en veiligheid vorm wil geven zonder het eerste deel van het grondwettelijk
verdrag.Die 900 mld. is trouwens 870 mld., maar dat is een detail. Het is belangrijker
dat duidelijk is dat dit bedrag voor zes jaar geldt. De heer Kox is namelijk
erg geneigd om in radiopraatjes et cetera die 900 mld. te noemen, zonder erbij
te zeggen dat wij dat bedrag in zes jaar opmaken.De heer Kox (SP):Zei ik iets anders dan?De heer Schuyer (D66):Je hoeft iets niet te zeggen om iets te suggereren.De heer Kox (SP):Dat kan wel zijn, maar volgens mij heb ik daarnet gewoon gezegd dat dit
het bedrag is dat in de meerjarenbegroting staat.De woordvoerders van het CDA en van D66 zeggen dat alles wat wij hadden
gewild, met de nieuwe grondwet had gekund. Ze verwijzen dan naar de ambitie
in het eerste deel ervan om te werken aan een gezamenlijk buitenlands- en
defensiebeleid. Volgens mijn politieke overtuiging is dat echter buitengewoon
slecht voor de wereldvrede; wij hebben absoluut geen behoefte aan een nieuwe
militaire superstaat Europa, zoals Rob de Wijk bepleit. Wij zien dat niet
zitten. Daarom is de afwijzing een zegen.De heer Schuyer (D66):Daarover zullen wij inderdaad een verschil van mening houden. Het ging
mij echter ook om de veiligheid in relatie tot criminaliteit en dergelijke.
Daarover worden ook voorstellen gedaan. Overigens heb ik u vorig jaar in het
Europadebat aangegeven dat u, als u vóór had gestemd, eruit
had gekund; dat kunt u nu niet.De heer Kox (SP):Voor alle duidelijkheid: voor mijn partij hoeven wij niet uit de Europese
Unie. Mijn partij wil dat de EU uit de megalomane waan komt dat ze superstaat
Europa moet worden. En over de veiligheid: deze regering heeft in de vorige
Staat van de Unie al aangegeven dat de criminaliteit in Europa is toegenomen
door het wegvallen van de grenzen. Ga dus niet zeggen dat Europa een oplossing
voor dit probleem is; Europa veroorzaakt het probleem juist. Dat heb ik niet
bedacht, dat heeft uw staatssecretaris geschreven in de Staat van de Unie.De heer Schuyer (D66):Meneer Kox, zeg dan gewoon dat u bent voor de herinvoering van de staatsgrenzen,
met strenge douanes en zo; dan weten wij waar u het over hebt.De heer Kox (SP):Dat is zeker een mogelijkheid.De heer Schuyer (D66):Daar ben ik vierkant tegen, maar legt u dát de bevolking dan eens
voor!De heer Kox (SP):Nou, die bevolking is erg voor minder criminaliteit. Als wij dat op een
of andere manier kunnen bewerkstelligen, zou ze daar erg blij mee zijn. En
als dat betekent dat tussen Tilburg en Poppel weer iemand gaat staan die bekijkt
wat daar allemaal gebeurt, vinden wij dat helemaal niet erg. Wij konden heel
goed leven met de Belgen en de grenzen.De heer Van Gennip (CDA):Voorzitter. Laat de heer Kox dan ook aan zijn achterban uitleggen dat
vredesinterventies als die in Soedan en interventies om armoede te bestrijden
door dit soort standpunten ook worden uitgesloten.De heer Kox (SP):Volgens mij is de wereldarmoede na de komst van de Europese Unie alleen
maar toegenomen, evenals de tegenstellingen in de wereld. Op dit moment is
de EU een van de grootste problemen voor de aanpak van de armoede in de wereld.
Gaat u mij dus maar niet vertellen dat de EU zo'n grote zegen is, integendeel!
Straks zal er in Hong Kong weer iets worden afgesproken wat heel erg slecht
zal uitpakken voor de armen in de wereld.De heer Van Gennip (CDA):Gaat u de armen in de wereld maar eens vragen waarop zij hun hoop hebben
gevestigd.De heer Kox (SP):Dan zullen ze waarschijnlijk niet antwoorden dat ze hun hoop op de EU
vestigen, die hen al meer dan twintig jaar in de steek laat.De heer Van Gennip (CDA):Ze zullen zeggen dat de EU op dit moment de enige speler is die juist
het verschil kan uitmaken bij het behalen van de millennium development goals.De heer Kox (SP):Volgens mij spreekt u met de verkeerden in die arme landen. U kunt beter
kijken naar wat de concrete opbrengst is geweest van de EU, met haar landbouwpolitiek
die een van de grootste oorzaken is van de mondiale ellende.
Ik dacht dat wij het daarover eens waren; zo heb ik een interessant rapport
van uw hand gelezen over dit thema. Maar ik neem aan dat wij hier ooit verder
over zullen discussiëren.Voorzitter. Ik sprak over geld, een altijd interessant onderwerp in Europa.
Op 15 en 16 december doet premier Blair alsnog een poging om Balkenende
en de rest van de "Zuinige Zes" te verzoenen met wat ik maar de "Verhofstadtgroep"
zal noemen, de club die een steeds groter én duurder Europa nastreeft,
inclusief federalisme. Voor ons lijkt inmiddels zo'n 700 mln. in de teruggavenbak
te komen. Mag ik de regering vragen of wij daar een prijs voor moeten betalen?
Of wordt dit ons zomaar gegeven? En klopt het dat wij die 700 mln. niet terugkrijgen
van Engeland of Frankrijk, maar van de armste Europese landen? Hoe verdraagt
dat zich met de solidariteit in Europa?We moeten inderdaad geld terug krijgen, omdat wij in verhouding te veel
betalen, met € 190 per hoofd van onze bevolking. Dat is niet goed
omdat het tot scheve verhoudingen én verplichtingen leidt. wij vinden
het al helemaal onaanvaardbaar dat Brussel grootschalig geld uitdeelt aan
de agrobusiness, die in Frankrijk bijvoorbeeld 60% van alle landbouwsubsidies
binnenhaalt. En wij kunnen niemand uitleggen dat prins Albert van Monaco dit
jaar weer € 287.000 als Franse boer in de kas gestort krijgt.De heer Schuyer (D66):Ook hier moeten wat preciezere puntjes op de i. Die € 190 per
burger is inclusief de btw-heffingen van de haven in Rotterdam. Als u die
eraf haalt, waar 24 lidstaten voor zijn maar Nederland niet, dan komt u op
ongeveer € 106 uit.De heer Kox (SP):U weet net zo goed als ik dat je met Europese bijdragen alle kanten op
kunt rekenen. Maar laten wij elkaar niet voor de gek houden: het is een vaststaand
feit dat Nederland de grootste nettobetaler is. Of gaat u dat ook ontkennen?
Dat is toch ook de reden voor de opstelling van minister Zalm?De heer Schuyer (D66):Zeker, en ik steun hem daarin, zij het dat ik vind dat hij zwaar overdrijft
met het miljard omdat hij daarbij uitgaat van het bedrag van € 190.De heer Kox (SP):Dan ga ik toch uit van hetzelfde bedrag als uw minister? Dit kabinet is
toch van u? Ik noem gewoon het cijfer van uw regering, net zoals ik deed met
het cijfer van de meerjarenbegroting.De heer Schuyer (D66):Spreekt u toch geen onzin, dat het kabinet van ons zou zijn. Je mag in
een kabinet toch ook van standpunt verschillen? Ik zal daar volgende week
bij de financiële beschouwingen over spreken.De heer Kox (SP):Voor alle duidelijkheid: u sprak mij aan op het bedrag van € 190
dat ik noemde, dat het bedrag is dat uw, of de, regering noemt. Ik gebruik
dus geen vreemde getallen. U komt met de helft van dat bedrag en vindt het
allemaal wel meevallen.De heer Schuyer (D66):Ik spreek u niet aan, ik nuanceer het bedrag. Dat kan namelijk ook op
een andere manier worden geïnterpreteerd.De heer Kox (SP):Dan zijn wij het erover eens dat ik het bedrag gebruikte dat ik van de
regering heb gekregen. Dat lijkt mij toch alleszins redelijk in dit debat.Voorzitter. Wij zijn voor samenwerking in Europa op basis van wederzijds
voordeel en wederzijdse inzet. Dat vereist het principe van gelijke monniken,
gelijke kappen. Wij moeten dus geen gekke Henkie zijn. De regering legt echter
wel erg veel nadruk op "geld terug" in plaats van op "gas terug".
En over "de weg terug" horen wij al helemaal weinig. Met zuiniger
en zachter lossen wij het Europese probleem niet op. wij moeten het vooral
ook hebben over de richting en de aard van de Europese samenwerking, zoals
die sinds het Verdrag van Maastricht hun beslag hebben gekregen. Daar in Limburg
werd de verkeerde richting gekozen, die van het Europese neoliberalisme, die
ons vervolgens via Amsterdam en Nice naar Rome leidde, waarna de Nederlandse
bevolking eindelijk en nadrukkelijk zei: ho, niet zo!Volgens de regering is in deze Staat van de Unie rekening gehouden met
de uitspraak van de kiezers. Ik kan dat er toch maar moeilijk aan aflezen.
In dit stuk klinkt vooral door dat er van alles en nog wat op Europees niveau
ondernomen moet blijven worden, zowel wat betreft de Lissabonagenda, als de
samenwerking op het terrein van vrijheid, veiligheid en recht, als inzake
het externe beleid van de Europese Unie. Daarom is deze Staat van de Unie
nog steeds níet de onze.Ik heb het nog niet gehad over het voorgestelde werkprogramma van de Europese
Commissie. Ik vind dat ons te weinig gelegenheid is gegeven om daarover een
doordacht oordeel te vellen. De informatie is veel te laat en in veel te beperkte
mate tot ons gekomen. Dat moet volgend jaar echt beter. Laat ik wel zeggen
dat de voorstellen van de Commissie voor nog meer Europese bemoeizucht met
onze Nederlandse publieke sector door mijn fractie in ieder geval worden afgewezen.
Hier geldt voor ons naast "geld terug" en "gas terug"
bovenal "de weg terug": weg van de doodlopende straat van het Europese
neoliberalisme. Wij willen niet verder met de voorgestelde Dienstenrichtlijn
en evenmin met de Havenrichtlijn. wij willen de post niet nog verder privatiseren
en liberaliseren en wij wijzen Brusselse bemoeizucht met de Nederlandse gezondheidszorg
en het Nederlandse onderwijs af. Op Europese bewaarzucht van allerhande privacygevoelig
materiaal zitten wij ook echt niet te wachten. wij hebben evenmin behoefte
aan steeds verdergaande Europese regels inzake de terrorismewetgeving.De heer Eigeman (PvdA):Voorzitter. Misschien komt het nog, want de heer Kox heeft nog van alles
in petto voor ons, maar tot nu toe is de heroverweging van de grensbewaking
bij Poppel eigenlijk het meest concrete en substantiële wat hij heeft
genoemd. Wat heeft de SP nu werkelijk te bieden? Hoe vergaat het de binnenvisser,
de post? U wilt alleen maar zaken niet, maar wat wilt u wel?De heer Kox (SP):Ik laat mij leiden door de uitspraak van de minister van Buitenlandse
Zaken: nationaal wat nationaal kan, Europees wat Europees moet.De heer Eigeman (PvdA):Interessant dat u zich laat leiden door een minister van dit kabinet,
maar ik wil graag weten wat u nu zélf wilt.De heer Kox (SP):Ik wil dat wij een beter Europa krijgen door minder Europa. Dat betekent
dat het nu het moment voor de politiek is om te zeggen wat wij
allemaal niet moeten gaan doen.De heer Eigeman (PvdA):Is in dat geval het enige wat u te bieden heeft de grensovergang bij Poppel?
Dat levert werkgelegenheid op en dat is interessant, maar niet meer dan dat.De heer Kox (SP):De Europese Unie moet vooral minder doen. U kunt wel vragen wat de Unie
allemaal nog meer moet doen, maar de Unie moet minder doen. Minder, minder,
minder. Een zesletterig woord dat het goed doet in Lingo. Dat was de boodschap
van de kiezer op 1 juni.De heer Eigeman (PvdA):U stapt nu te zeer in de schoenen van de kiezer. De kiezer heeft op 1 juni
heel duidelijk gemaakt betrokken te willen worden bij besluitvorming. U spreekt
echter alleen over "niet" en over "geen", maar niet over
hoe wel.De heer Kox (SP):Minder.De heer Eigeman (PvdA):Dat is de essentie van de uitspraak van 1 juni? Minder?De heer Kox (SP):Ja, minder Europa.De heer Eigeman (PvdA):Dan hebben wij nog een hele discussie te gaan.De heer Kox (SP):Inderdaad. Wij waren hier al langer mee bezig en hadden al eerder gehoord
hoe de kiezer hierover dacht. U hebt dat pas op 1 juni vernomen. Dit
is volgens mij de boodschap en de regering heeft die begrepen.Ik sprak al over onze weerstand tegen de bewaarzucht van privacygevoelig
materiaal en tegen terrorismewetgeving. Wij zien ook niets in een gezamenlijk
buitenlands beleid omdat dat altijd een Amerikaans buitenlands beleid zal
zijn gelet op de constructie van de Europese Unie. Verder zien wij niets in
een gemeenschappelijk defensiebeleid en daarop gebaseerde defensie. Dat is
allemaal niet nieuw want dat is allemaal in de campagne naar voren gebracht.
Nederland is dan wel een klein land maar dat soort zaken kunnen wij goed zelf
regelen. Ik ben erg blij dat de Senaat op een aantal punten zijn poot stijf
houdt, bijvoorbeeld bij het agentschap dat de Europese Unie wil oprichten
en bij het bewaren van gegevens. Minder is de boodschap van 1 juni.De Unie staat voor belangrijke beslissingen; dat is na het Franse en Nederlandse
nee – en de groeiende euroscepsis in andere lidstaten – niet te
ontkennen. Bij die beslissingen hoort, veel beter dan voorheen, de Nederlandse
bevolking betrokken te worden. Ook dat is het geluid dat wij op 1 juni
gehoord hebben.Laat ik kort nog wat zeggen over Nederland en Europa. Ik stel daarbij
voorop dat socialisten internationalisten zijn en dat Europese samenwerking
voor ons geen vraag maar een must is. De vraag is wel op welke manier in Europa
moet worden samengewerkt. Uit ons antwoord op die vraag blijkt een voorkeur
voor een wezenlijk andere koers. Ik noem vijf punten. Laten wij stoppen ons
te schamen voor het Nederlandse nee. René van der Linden zei vandaag
in een Brabants dagblad dat Nederland in het buitenland niet zo arrogant mag
doen omdat de bevolking in een referendum nee heeft gezegd tegen de grondwet.
Ik ben het daar niet mee eens. Ik ben het eens met de heer Van Gennip dat
wij het nee van Nederland als een zegen moeten zien. Hij bedoelde het niet
zo, maar hij zei het in mijn richting en zo wil ik het ervaren.De heer Van Gennip (CDA):Ik moet hierop reageren. Als ik als generaal wordt neergezet, is mijn
nee een nee en is mijn ja een ja. Als ik de zegen uitroep, dan is het een
zegen, maar ik ben mij er niet van bewust dat ik de uitslag ooit als een zegen
heb gekwalificeerd.De heer Kox (SP):Ik vraag mij bij het houden van een betoog ook wel eens af wat daarvan
in het stenogram komt te staan. U zei in mijn richting: "Ik begrijp dat
de heer Kox de uitspraak een zegen vindt." Dat vind ik inderdaad. Ik
vind het een zegen dat de Nederlandse bevolking eigenstandig heeft gezegd:
dit hoeft niet voor ons. Laten wij daar trots op zijn. De grondwet deugde
niet en het is goed dat deze van tafel is. Vanaf nu moet gelden dat de Europese
Unie alleen beter wordt van minder in plaats van meer te doen.Laten wij afstappen van het idee dat Europa hoe dan ook "verenigd"
moet worden. Dat is een megalomane gedachte die historisch gezien vooral veel
ellende heeft opgeleverd. Een eenvormig Europa is er niet en kan er ook beter
niet komen. Ik deel dus niet de opvatting van de geachte afgevaardigde van
het CDA die denkt dat het een historische opdracht is om Europa te verenigen.
Wij moeten de wereld en de mensheid verenigen, maar dat hoeft niet te gebeuren
door Europa te verenigen. Dat is een gevaarlijke gedachte.Een andere richtinggevende gedachte is dat de Europese Unie voor onze
burgers niet heilig en zaligmakend is. Daar is ook niets mis mee. Europese
samenwerking kan langs meer wegen gestalte kan krijgen, zoals via de Raad
van Europa en de OVSE. Verder kan aan bilaterale en trilaterale overeenkomsten
worden gedacht. Het idee dat alles in de logge Europese Unie moet worden geregeld,
is fout. Subsidiariteit en proportionaliteit zijn dan ook in de komende tijd
van belang.Laten wij er weer voor kiezen dat Europese landen samenwerken tot wederzijds
voordeel van de burgers in die landen, in dienst van vrede en veiligheid.
Dat is een andere richting dan waarvoor in het Verdrag van Maastricht gekozen
is. Daarin stond de economische component van het internationale bedrijfsleven
centraal. Die weeffout moet hersteld worden. Ik begrijp dat de PvdA-fractie
die denkrichting begint aan te nemen.Laten wij erkennen dat democratie tot dusver alleen binnen nationale staten
tot ontwikkeling heeft kunnen komen. Europese democratie bestaat niet. Herstel
van macht van de nationale parlementen en terugkeer van het dubbelmandaat
voor het Europees Parlement zijn daarom wenselijk. Als de afgevaardigde van
de CDA-fractie zegt dat dat onmogelijk is, dan zeg ik dat hij het levende
bewijs is van de mogelijkheid. Hij is naast voortreffelijk Eerste-Kamerlid
ook leider van de Nederlandse delegatie naar de parlementaire assemblee van
de NAVO. Als de Eerste en Tweede Kamer worden samengevoegd tot één
Kamer, dan is voor mensen van zijn statuur heus wel een oplossing ten aanzien
van het dubbelmandaat te vinden.Hiermee heb ik de punten genoemd waarop Europese samenwerking zich naar
mijn mening moet richten. Ik heb er alle begrip voor dat dat niet ogenblikkelijk
gebeurt. Ik begrijp dat mijn spreektijd op is?De voorzitter:Ja.De heer Kox (SP):Dan ga ik in tweede termijn in op de Raad van Europa.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. Ik bedien de heer Kox op zijn wenken. Hij verzoekt om politisering
en mijn speech zal draaien om de vraag: "mag het een onsje meer zijn?".
De problemen waar wij voor staan, waren in 768 tot 814 onder Karel de Grote
niet aan de orde. De ellende is pas begonnen bij het verdrag van Verdun in
843, toen het land opgedeeld moest worden voor die zonen, Karel de Kale en
Lodewijk de Vrome. Vervolgens konden de Noormannen die ook al geen lid wilden
worden van de Europese Unie hier hun gang gaan. Tot Karel de Grote hadden
wij met Noormannen niets van doen. Gisteren hebben de bewindslieden een debat
gevoerd in de Tweede Kamer met vier fracties. Ik ben er trots op dat aan het
debat in de Eerste Kamer acht fracties meedoen. Ongetwijfeld spreekt de heer
Van Middelkoop ook voor de SGP dus daarmee spreken negen fracties zich uit.
Alleen de LPF-fractie ontbreekt. Europa is in deze Kamer buitengewoon levendig
aanwezig in het debat.Hoe teleurstellend het referendum over het grondwettelijk verdrag ook
is verlopen en hoe ernstig dat ook voor Nederland kan uitpakken als nu niet
met wijsheid verder beleid wordt gevoerd, het is niet te ontkennen dat Europa
aanmerkelijk meer aandacht heeft gekregen. Europa als politiek thema is sterk
op de agenda geplaatst en ook de media is het debat terdege gaan volgen. Zonder
referendum zou die aandacht voor Europa niet zo zijn gegroeid. Toch is het
duidelijk dat het referendum, als dat ooit binnen de Nederlandse democratische
systematiek wordt ingevoerd, anders gestalte dient te krijgen. Mijn fractie
vindt dat de bevolking om referenda dient te vragen; van bovenaf opgelegde
referenda horen er niet te zijn. Bovendien dient er geoefend te worden met
referenda, te beginnen met lokale. De manier waarop het referendum over het
grondwettelijk verdrag tot stand is gekomen, blijkt achteraf toch niet juist
te zijn. Dat staat los van de uitslag. Er was gewoon te weinig tijd om de
discussie goed te voeren. Als 33% zijn stem heeft uitgebracht op grond
van wantrouwen tegenover de politiek en ten minste nog 33% op grond
van overwegingen die helemaal niet in het grondwettelijk verdrag aan de orde
waren, zoals de betalingsverplichting en de uitbreiding, dan is er iets niet
goed gegaan. Wellicht had het punt van de euro eerder aan de bevolking moeten
worden voorgelegd, in de vorm van een raadpleging. Referenda vragen om een
geoefende bevolking. Zwitserland kan daarbij als voorbeeld dienen.De wens van de Raad van State dat de Europese thema's moeten worden gepolitiseerd
is eigenlijk al werkelijkheid geworden. Het is nu zaak, de aandacht daarvoor
vast te houden. Hoe negatief mijn fractie op zichzelf de uitkomst van het
referendum ook percipieert, de opgeleefde belangstelling voor Europese politiek
is winst. Aanvankelijk heeft politiek Den Haag onzeker gereageerd op de uitslag.
De brede maatschappelijke discussie die op de avond van de uitslag werd aangekondigd,
is er niet gekomen en ook de regering heeft geen duidelijke visie ontwikkeld
over hoe het nu verder moet. Dat laatste is erger dan het eerste, omdat de
brede maatschappelijke discussie toch plaatsvindt en zal doorgaan in de komende
jaren.In het beleidsdebat over Europa aan de overzijde is met de motie-Van Aartsen
het initiatief genomen om een subsidiariteittoets in de parlementen van alle
lidstaten in te voeren, waarvan het gezamenlijke resultaat rechtstreeks aan
de Europese instellingen wordt kenbaar gemaakt. In de pers werd dit direct
als een historische stap gezien. Mijn fractie vindt inderdaad dat met deze
motie een begin is gemaakt met een antwoord op het nee uit het referendum.
In landen met een tweekamerstelsel, zoals ook wij hebben, dient de organisatie
daarvan nog wel nader bezien te worden. Het instellen van een gezamenlijke
commissie uit beide Kamers is een goede start maar kan naar de opvatting van
mijn fractie geen eindpunt zijn. Ik heb al meer dan eens gepleit voor het
overlaten van goedkeuring van Europese verdragen aan de Verenigde Vergadering.
Hetzelfde kan wellicht gelden voor de subsidiariteitstoets. Het voordeel is
niet alleen gelegen in tijdwinst, maar ook in een grotere aandacht van de
media. Verenigde Vergaderingen zijn zeldzaam. Om dit te kunnen realiseren,
is een grondwetswijziging nodig en het zou zinvol zijn als de regering nog
in deze kabinetsperiode de mogelijkheid daarvan onderzoekt. Zijn de bewindslieden
bereid in het kabinet daarvoor te pleiten?De heer Jurgens (PvdA):Bent u zich ervan bewust dat in een Verenigde Vergadering de Tweede Kamer
twee keer zoveel leden heeft als de Eerste Kamer? Dat heeft er tot nu toe –
in mijn ogen helaas – steeds toe geleid dat deze Kamer een dergelijke
overdracht aan de Verenigde Vergadering niet wilde ondersteunen. De Eerste
Kamer zou daardoor verzwakt worden.De heer Schuyer (D66):Ik ben het met u eens dat dat een onjuist standpunt is. Ik ben daar op
geen enkele wijze bevreesd voor, zeker niet in debatten over Europa. Het gaat
daarin immers niet om de macht van de Tweede Kamer versus die van de Eerste
Kamer, maar om het spreken met een mond door partijen. Dat beschouw ik als
een belangrijk pluspunt.De vraag "hoe nu verder" dient elke zichzelf respecterende politieke
partij onder ogen te zien. Daarbij is de eerste vraag: hoe krijgen wij het
thema Europa bij de bevolking blijvend onder de aandacht? Duidelijk zal moeten
worden gemaakt, dat Nederland onderdeel is van Europa en dat het in zichzelf
keren, min of meer binnen nationale grenzen, eenvoudigweg onmogelijk is en
bovendien heel ongewenst. Om dat inzicht algemeen te doen postvatten, is het
nodig veel scherper dan tot nu toe is gebeurd, aan te geven wat Europa voor
Nederland betekent, zowel economisch als cultureel. De Europese integratie
heeft volgens het kwartaalbericht van de Nederlandse Bank – de instantie
die het meest van alle publieke organen het vertrouwen van de bevolking geniet –
door het instellen van een gemeenschappelijke markt en door het geleidelijk
bij elkaar brengen van het economische beleid van de lidstaten, tot een grote
stabiliteit, een toenemende verbetering van de levensstandaard en nauwere
betrekkingen tussen de lidstaten geleid. Door de interne markt
is er meer marktintegratie en concurrentie in Europa. Dat komt niet alleen
door lagere transactiekosten, maar ook door een toename van het aantal exporterende
landen. Dat moet in de toekomst veel duidelijker over het voetlicht worden
gebracht, met wellicht De Nederlandsche Bank daarbij als belangrijke penvoerder.Historische overwegingen over vrede en veiligheid behoren volop aandacht
te behouden, omdat zij de noodzaak tot een gemeenschappelijk beleid inzichtelijk
maken. Je hoeft daarvoor echt niet ver in de geschiedenis terug te gaan. Daarnaast
is het echter nodig om aan te geven dat in een voortgaande mondialisering
Europa samenhang moet hebben om te kunnen blijven meedoen met opkomende nieuwe
grootmachten zoals India, China en Brazilië. Met andere woorden: veel
meer dan tot nu toe het geval is, zal moeten worden aangegeven hoe wij willen
omgaan met afspraken in Europees verband. Tijdens de algemene beschouwingen
noemde ik de mogelijkheid om het Deense model in te voeren, waarbij de regering
eerst met het parlement spreekt over de in te nemen standpunten in de Europese
Raad. Dat heeft ertoe geleid dat Denemarken meer Europees is gaan denken en
bovendien aangeeft dat meer zaken op Europees niveau geregeld dienen te worden.
Ik zou de bewindslieden willen vragen om te reageren op het voorstel om het
zogenoemde Deense model in Nederland in te voeren. Dit veronderstelt een actieve
rol van de nationale overheid ten opzichte van het parlement. De anonimiteit
van de besluitvorming in de Raad te Brussel is dan, door debatten in het Nederlands
parlement die aan die besluitvorming vooraf gaan, verleden tijd geworden.
Aan de overzijde zijn hierover gisteren moties ingediend. In een daarvan wordt
nadrukkelijk gevraagd om evaluaties en horizonbepalingen in Europese regelgeving.
Er zou een belangrijke uitstraling van kunnen uitgaan als er door evaluatie
en horizonbepalingen in de wet reflectie komt op datgene wat in Europa is
geregeld.Het is de vraag of de overheid nog voldoende krediet heeft om ook de voorlichting
over Europa aan de bevolking naar zich toe te trekken. Het lijkt mij verstandig
om een andere, onafhankelijke en genuanceerde, organisatie daarmee te belasten.
Zo'n organisatie hoeft niet alles zelf te doen, maar dient wel de instrumenten
te bezitten om naast eigen activiteiten projecten uit te besteden. De opzet
van het Nederlands Centrum voor Duurzame Ontwikkeling, het NCDO, kan wellicht
als voorbeeld dienen. Natuurlijk kost het enige tijd om iets dergelijks in
de steigers te zetten, maar het voordeel is dat er dan wel iets blijvends
ontstaat waarmee de voorlichting gestalte krijgt over een reeks van jaren.
De verwachting is gerechtvaardigd dat jarenlange actie om de activiteiten
binnen Europa toe te lichten, toch blijvend nodig is. Zien de bewindslieden
iets in een dergelijke aanpak? Ik hoor hierop graag een reactie.Het zou mij niet verbazen als wij voor het communiceren met de burgers
over een aantal in te nemen standpunten nog maar weinig tijd hebben. Midden
2006 is de bezinningsperiode binnen de Gemeenschap ten einde; ongetwijfeld
zal er van Nederland dan iets gevraagd worden. Dat betekent dat, op zijn laatst,
2007 het jaar der waarheid zal worden. Met een wisseling van de wacht in Frankrijk,
de recente wisseling in Duitsland en met een onzekere positie van Engeland
valt niet te voorspellen hoe dat zal uitpakken, maar belangrijk is wel om
daarbij actief betrokken te blijven en niet vleugellam te zijn vanwege interne
onzekerheid. Nu doet zich een ideale kans voor om in dat jaar, dus in 2007,
een extra licht op Europa te laten schijnen. Wij vieren dan immers het bestaan
van 50 jaar verdragen inzake de Unie. Het is een mooi moment om enerzijds
te reflecteren over de vraag waarom die Unie nodig was, en welke enorme successen
er in 50 jaar zijn geboekt. Anderzijds leent een dergelijke viering zich natuurlijk
bij uitstek om de blik vooruit te richten naar, laat ons zeggen, de komende
twintig jaar. De voorbereidingen moeten nu echter wel ter hand worden genomen.
Is het kabinet al actief op dit punt? Of zijn er opdrachten verleend aan anderen
om zowel de reflectie als de vooruitblik vorm te geven?Het spreekt vanzelf dat onderwijs hier een centraal aspect is, een apart
doel. Net deze weken is er een voorhangprocedure voor de kerndoelen bij het
onderwijs waarin "het Nederlands en Europees burgerschap vorm te geven"
als kerndoel wordt geformuleerd. Wij hebben al moeite genoeg om het Nederlands
burgerschap vorm te geven. Wij hebben daar nu een canonachtig idee over. Het
moet nog blijken wat daarvan terecht zal komen. Over het Europees burgerschap
tasten wij natuurlijk vrijwel in het duister. Het zou nuttig zijn als de bewindslieden
aandacht voor het onderwijs hadden, met name voor het vmbo waar 60%
van de leerlingen naartoe gaat, en daarin activiteiten wilden verrichten.
Dat zou kunnen met de SLO, met de educatieve uitgevers of, voor de website,
met de ICT-organisaties. Hebben deze bewindslieden daar aandacht voor? Zit
er iets in de pen? Ik zou daar graag iets over horen; in tweede termijn kom
ik daar nog op terug.Als wij bij de viering van 50 jaar verdragen inderdaad vooruit willen
kijken, zijn er ten minste twee thema's die aan de orde dienen te komen: ten
eerste de discussie over de uitbreiding van de Unie en ten tweede de uitbreiding
van de eurozone. Bij de uitbreiding is de aandacht eigenlijk veel te veel
op Turkije gericht. Het is duidelijk dat een Turks lidmaatschap nog een lange
weg te gaan heeft en dat de uitkomst vooralsnog volkomen onvoorspelbaar is.
Het is van belang om de mogelijke uitbreiding van de Unie naar het oosten
met landen zoals Oekraïne en Georgië, die een heel andere discussie
vergen dan Turkije, van begin af aan toch publiek te voeren. Het mooie boek
van Neal Ascherson, De zwarte zee, maakt duidelijk hoe de Europese wortels
ook in die landen aanwezig zijn. Medea, de Argonauten en het Gulden Vlies
zijn enkele woorden die dat kunnen aantonen. Als wij die uitbreiding op den
duur zouden afwijzen, komt de vraag op waarom wij Griekenland wel hebben toegelaten.
Die vraag stellen is natuurlijk absurd. Voor Turkije ligt dat genuanceerder,
zoals ook voorstanders van de toetreding – en dat is mijn partij –
hebben te erkennen.De uitbreiding van de eurozone is een ander chapiter. Nu zelfs de consumentenbond
en het Nibud hebben laten zien dat de euro voor de eerste levensbehoeften
het leven goedkoper heeft gemaakt, is toetreding natuurlijk een begerenswaardig
iets. Mogen wij aannemen dat voor de nieuwe lidstaten die bijna aan de invoering
van de euro toe zijn, geen andere criteria uit de hoge hoed worden getoverd
dan de criteria die gelden voor de reeds in de zone aanwezige landen, en dat
ook de interpretatie ervan voor die landen niet anders wordt?Het voorgaande heeft betrekking op hetgeen de komende tijd in Nederland
dient te gebeuren na het "nee" bij het referendum, maar ook de actualiteit
vraagt aandacht. Er is immers nauwelijks een pas op de plaats
mogelijk. Het Verdrag van Nice is tot nader order de overeenkomst waarmee
de 25 landen verdergaan. De komende dagen zal moeten worden gesproken over
de meerjarenbegroting 2007-2013 van de Europese Unie. Hoewel de verwachtingen
niet al te hoog gespannen zijn en men zich in strikte zin nog de luxe van
enig uitstel kan veroorloven – het gaat pas over het jaar erna –
zou het voor het aanzien van de Unie van belang zijn als er op de komende
top overeenstemming over de meerjarenbegroting zou zijn. Dat is dan in ieder
geval een bijdrage aan herstel van vertrouwen. Naar de opvatting van mijn
fractie dient Nederland tot het uiterste te gaan om overeenstemming te bereiken.
Er is nu een kleine beweging gemaakt inzake de problematiek van de landbouwsubsidies –
ik geef toe dat het een heel kleine beweging is – doordat Frankrijk
met pijn akkoord is gegaan met voorstellen van de WTO. Die voorstellen komen
neer op een afbouw op termijn van de exportsubsidies aan boeren. Er is ook
een moeizaam compromis inzake suiker bereikt. Nu is er ruimte voor Engeland
als voorzitter om ook een stapje te doen inzake het opgeven van een deel van
de voorkeurspositie.Dat is dan voor Nederland het moment om in de discussie over de nettobetalingspositie
niet tot het uiterste te gaan. Het zou in ieder geval beschamend zijn als
dat probleem tot een blokkade zou leiden bij het bereiken van overeenstemming
over de meerjarenbegroting. Men dient in ieder geval de discussie niet te
belasten met het vraagstuk vanuit welke cijfers die nettobetalingspositie
dient te worden beoordeeld. Ook als men de opvatting van de Europese Rekenkamer
hanteert, waarvoor veel te zeggen is, heeft Nederland nog recht op een nettobegrenzer.
De weg erheen behoeft echter niet in een keer te worden afgelegd. Gezien de
noodzaak om het aanzien van de Europese Unie geen verdere schade toe te brengen,
is het verstandig om een aanbod dat een fractie hoger ligt dan hetgeen op
de vorige top werd voorgesteld, nu niet te weigeren. Op de vorige top werd
uitgegaan van 650 mln. Nu werd 700 mln. gezegd. Het is dan een Pavlovreactie
om te zeggen dat het een miljard moet zijn. Wij betreuren dat buitengewoon.
Hoe zien de bewindslieden dit eigenlijk?In de hoorzitting die deze Kamer op 31 oktober heeft georganiseerd
over de toekomst van de Unie en de Nederlandse positie daarbij, merkte de
heer Wellenstein terecht op dat het uitblijven van de financiële perspectieven
in het bijzonder de nieuwe lidstaten dupeert omdat zij in het eerste volle
jaar van hun lidmaatschap niet tijdig met de beleidsvoorbereidingen kunnen
beginnen die nodig zijn om binnen de kaders te blijven. Als wij de kranten
moeten geloven, is er een Brits voorstel dat op 1,003% uitkomt in plaats
van op de 1,006% van Juncker. Daartussen ligt 1,004% en 1,005%.
De keuze om dat extraatje aan de nieuwe landen te geven en het aanbod van
het inleveren van Engeland te aanvaarden, zou voor ons betekenen dat wij niet
zullen doordrammen.Bij dat alles is het van belang, de positie van Duitsland goed te blijven
volgen. Na het traditionele bezoek van de nieuwe bondskanselier aan Frankrijk
werd op dezelfde dag Brussel aangedaan en, belangrijker nog, een dag later
Engeland. Tijdens dat bezoek werd de mededeling gedaan dat Duitsland ook de
regelmatige consultaties op regeringsniveau met de Britten wenst te herstellen,
wat direct al leidde tot een wijziging in standpunt inzake de hervormingen
op de arbeidsmarkt en van het standpunt inzake de dienstenrichtlijn. Voor
de begrotingsproblemen wees de nieuwe kanselier op de positie van de nieuwe
lidstaten en op de positie van de excessieve nettobetalers. Behalve hernieuwde
kontakten met de Britten, werd ook gezinspeeld op regelmatig overleg met de
Duitse buren. Het is een teken aan de wand dat voor Nederland het overleg
verliep op het niveau van de ministers van buitenlandse zaken en niet op het
niveau van de premiers. Een bepaalde verkoeling in de relatie met Duitsland
kende Nederland al eerder tijdens het derde kabinet-Lubbers. Het is de verdienste
van oud-premier Kok geweest dat hij energie heeft gestoken in herstel van
de relatie met kanselier Kohl. Welke energie steekt de regering in een goede
verstandhouding met onze oosterburen? Ik zeg het de heer Eigeman graag na,
nadat ik vorig jaar in mijn bijdrage nadrukkelijk heb gepleit om in Beneluxverband
op te treden: Nederland kan, zeker in Beneluxverband, als kleinste van de
groten of grootste van de kleinen een belangrijke rol spelen. Daarvoor is
soepelheid nodig van onze kant inzake de nettobetalingspositie, naast een
stevige visie op hoe wij na het "nee" verder in Europa wensen te
acteren. Hoe zien de bewindslieden de nieuwe positie van Duitsland in relatie
tot onze betrekkingen met dat land?In de brief die de staatssecretaris op 7 november stuurde aan de
Tweede Kamer wordt een verhoging van het Europafonds voorgesteld. Hiervoor
gaf ik al aan dat naar het oordeel van mijn fractie dit geld niet door het
departement zelf dient te worden beheerd. Maar behalve deze mededeling werd
ook duidelijk dat de regering naar het oordeel van mijn fractie terecht een
belangrijk accent op onderwijs wenst te leggen. Toch straalt die passage uit
de brief nu niet direct een groot elan uit. Onderwijs is een veelkoppig monster
en iedere kop dient op een andere wijze te worden gevoed. Dat is een zaak
van zeer lange adem en dient in ieder geval samen met het departement van
OCW te worden aangepakt. Leerdoelen voor het voortgezet onderwijs kunnen onmogelijk
voor alle vormen gelijkluidend zijn en ook de leermiddelen kunnen dat niet.
Wellicht is het zinvol om een aparte denktank te maken. Het is verstandig
om de algemene voorlichting die er natuurlijk komt in het onderwijs niet te
veronachtzamen. Er is met andere woorden een duidelijke samenhang tussen de
voorlichtingsplannen aan de burgerij als geheel en de voorgenomen onderwijsactiviteiten.
Zien de bewindslieden dat ook zo en zo ja, hoe denken ze een en ander gestalte
te gaan geven?Ik kom tot een afronding door tot slot wat nadrukkelijker aandacht te
vragen voor het advies van de Raad van State. De regering heeft per brief
van 13 oktober weliswaar uitgesproken dat advies belangrijk te vinden
en het een plaats te willen geven in het publiek debat, maar daar is tot op
heden nog weinig van terechtgekomen. Voorzover het erom gaat Europa in Nederland
te integreren en de rol van het burgerschap – het Europees burgerschap
in relatie tot het Nederlands burgerschap – te versterken en te verduidelijken,
geeft de brief geen enkel aanknopingspunt hoe de regering daarbij te werk
denkt te gaan. Wij mogen toch aannemen dat de regering niet van oordeel is
dat anderen aan zet zijn. Ook al is het verstandig om de werkzaamheden die
nodig zijn om deze doelen te bereiken niet alleen zelf ter hand te nemen,
er wordt wel regie gevraagd. Wanneer kunnen wij die verwachten, zo luidt mijn
slotvraag. Wij wachten met belangstelling de reactie van de regering af.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. U noemt mij "De heer Middelkoop". Dat levert mij
een paar extra minuten op!Het valt moeilijk te ontkennen dat de Europese Unie enigszins in het ongerede
is geraakt. Dat de uitslag van de referenda in Frankrijk en ons land daaraan
mede debet is geweest, hoeft inmiddels geen betoog meer. Weinig zinvol acht
ik het, sprekend namens de fracties van de ChristenUnie en de SGP, te zoeken
naar het finale antwoord op de vraag waarom burgers zich afkeerden van de
Europese grondwet. Voor de uitslag van een referendum behoeft niemand zich
immers te verantwoorden. De feiten liggen er en zijn niet meer te wijzigen.
Hooguit kunnen degenen die medeverantwoordelijk zijn geweest voor het creëren
van deze feiten, in casu de voorstanders van de referendumwet zich nog eens
de vraag stellen of dit nu wel zo'n gelukkige methode is.Waar het nu om gaat, is het duiden van die feiten en het vinden van een
antwoord op de vraag hoe het nu verder moet. Dat de regeringen van de lidstaten
van de Unie, de Nederlandse en Franse niet uitgezonderd, daarop niet onmiddellijk
een antwoord hebben, laat zich verstaan. Wel is het mijns inziens van belang
dat wij ons niet blind staren op die referenda en de daarbij zichtbaar geworden
kloof terzake tussen burgers en regeringen. Die referenda verplichten de regeringen
tot een bezinning waartoe het integratieproces al eerder aanleiding had moeten
geven. Een periode van consolidatie en herafweging van het Europese project
is daarom gewenst. In de kern van de zaak gaat het om een legitimiteitscrisis.
Het is goed dat te erkennen en onderkennen. De Europese Unie heeft haar vanzelfsprekendheid
verloren en dient zich opnieuw te rechtvaardigen. Wie de laatste jaren goed
oplette, kon waarnemen dat aan de onwillige burger even onwillige regeringen
vooraf gingen en dat acht ik veel ernstiger. Dat bleek bijvoorbeeld toen Duitsland
en Frankrijk de nationale problemen lieten prevaleren boven de verplichtingen
van het Groei- en Stabiliteitspact. Dat bleek uit het afnemende gezag van
de Europese Commissie. En dat bleek uit de fundamentele onenigheid binnen
het GBVB toen Europa een positie moest bepalen tegenover de Amerikaanse inval
in Irak. En dat blijkt uit het gedrag van de lidstaten als het gaat over de
meerjarenfinanciering, maar er is stellig meer. Dit waren en zijn de signalen
die aangaven dat het integratieproces een grens aan het bereiken was, waar
tegenkrachten werden gemobiliseerd. Voor verdere integratie bestond in feite
al langer onvoldoende legitimatie. De referenda hebben dat zichtbaar gemaakt,
hetgeen overigens te prefereren is boven een conflict tussen lidstaten of
tussen leiderschapsgroepen. De referenda waren voor de Unie een blessing in
disguise. Ik begrijp dat dit in het bijzonder door de minister van Buitenlandse
Zaken wellicht moeilijk na te zeggen is, maar toch wil ik hem uitnodigen te
reageren op mijn analyse. Hij zal in elk geval wel het belang van deze analyse
willen onderschrijven. Immers, ligt het probleem vooral bij het onbegrip van
de burger, dan ligt een programma van voorlichting en debat in de rede. Gaat
het echter ook om middelpuntvliedende krachten als gevolg van een te ver doorgeschoten
integratieproces, dan staan niet de burgers centraal, maar de verantwoordelijke
politici. De Unie zal opnieuw de vraag moeten beantwoorden waaruit haar samenbindende
kracht bestaat. Dat moment zou sowieso zijn gekomen, ook los van grondwet
en referenda. De Unie van 25 leeft immers niet meer bij het woord van haar
grondleggers, die hun missie stelden in het teken van het voorkomen van nog
eens een wereldoorlog. Dat is echt geschiedenis geworden, en dan ook nog eens
vooral West-Europese geschiedenis en onvoldoende levend materiaal voor een
samenbinden in het heden. De Unie is meer dan ooit allereerst een belangengemeenschap
geworden. Daar is niets op tegen, maar daarbij past niet het werken aan zoiets
als een formele constitutionele ordening. Zelfs de Europese Beweging erkent
in een recent briefadvies dat de crisis ernstig valt te nemen en dat de vertrouwensbreuk
met de burger niet hersteld kan worden door met verdubbelde kracht het oude
verhaal over Europa te vertellen. Wat thans ook ontbreekt, is een type leiderschap
dat de nationale grenzen overschrijdt en een primair Europees belang kan formuleren.
Dat is niet slechts een oordeel over de huidige generatie leiders, het zegt
allereerst iets over de condities van samenwerking, die thans nauwelijks een
platform bieden voor overtuigend leiderschap. Als er geen gelegenheid is,
is het ook moeilijk to rise to the occasion.Het voorstel voor een grondwet voor Europa is dood; het is de laatste
maanden vaak gezegd. Ik heb het onzuiver gevonden dat de regering het goedkeuringswetsvoorstel
na 1 juni heeft ingetrokken. Het was het parlement dat de burger door
middel van dit referendum om raad vroeg, tegen de wens van het kabinet in.
Het waren politieke partijen – hoewel niet alle, waarvan nog eens acte! –
die zich op voorhand vrijwillig bonden aan de uitslag en niet de regering.
Het kabinet had daarom na 1 juni de Tweede Kamer de vrijheid moeten laten
om dit negatieve advies van de bevolking voor eigen rekening te nemen door
het wetsvoorstel in stemming te brengen en, conform de toezeggingen gedaan
aan de burger, te verwerpen. Waarom heeft het kabinet die zorgvuldigheid niet
willen opbrengen? Ik voeg nog toe dat ik het wel verstandig heb gevonden dat
het kabinet later niet wilde ingaan op de uitnodiging, te inventariseren welke
onderdelen van het grondwettelijk verdrag wel en welke niet als controversieel
zouden kunnen worden aangemerkt.De minister heeft onlangs zijn kersverse Duitse collega op bezoek gehad.
Ik mag aannemen dat in dat gesprek ook is gesproken over de passage in het
coalitieakkoord van CDU/CSU en SPD waarin staat dat men de Europese grondwet
opnieuw wil agenderen. Wat verwacht de Duitse regering daarvan?Onze fracties hebben waardering voor het advies van de Raad van State.
Maar in dit advies wordt, om welke reden dan ook, niet ingegaan op de kern
van het probleem dat, als gezegd, allereerst ligt op het niveau van de Unie
zelf. Ik zou het gevaarlijk vinden wanneer de stagnatie van dit moment zou
worden teruggebracht tot de vraag naar de relatie van de Unie met de burger.
Aan die relatie valt veel te verbeteren, maar het gaat echt om meer. Ik denk
dat het nodig is dat eerst wordt bepaald wie verantwoordelijk moet worden
gehouden voor het vinden van een nieuw perspectief. Dat zijn mijns inziens
niet de instellingen die met handen en voeten, zowel ideologisch als formeel,
zijn gebonden aan de Unie zoals zij nu is. Ik denk dan aan de Europese Commissie
en het Europese Parlement. Nieuwe initiatieven zullen rechtstreeks
of indirect van de regeringen moeten komen, de vertegenwoordigers van de lidstaten
die de dragers zijn van de Unie. Als die over voldoende moed beschikken, zouden
ze bijvoorbeeld à la de commissie-De Haene van enkele jaren geleden
nu een commissie met gerenommeerde sceptici, zoals de heer Bolkestein, kunnen
vragen richtinggevende ideeën te ontwikkelen. Al was het maar om een
keer te brengen in de stuurloosheid van dit moment. De opdracht is dan niet
primair het herstellen van de vertrouwensband met de burger, maar allereerst
het vinden van een aanvaardbare herschikking van bevoegdheden en reikwijdte
van de Unie. Minister Bot heeft destijds in zijn Berlijnse rede met voorstellen
voor renationalisatie van het landbouwbeleid al een voorschotje genomen. Het
idee moet hem dus aanspreken. Graag een reactie.Vervolgens zou ik het op prijs stellen wanneer de minister de stand van
zaken eens op de hand zou willen wegen. Daar bedoel ik dit mee: gaat het er
nu om dat wij Europa onvoldoende hebben geïnternaliseerd, of heeft het
Europese project grenzen bereikt? Ik kan mij maar niet aan de indruk onttrekken
dat de regering zich vrijwel geheel concentreert op het eerste en aan het
tweede niet toekomt, of zelfs niet toe wil komen. In een van de laatste brieven
worden voorstellen gelanceerd voor een Europafonds om het debat te intensiveren
en voor meer Europa in het onderwijscurriculum. Eerder kwamen rapporten langs
over onder meer de interne organisatie van ons openbaar bestuur met als doel
Europa soepeler te dienen. Het is allemaal braaf, maar het raakt niet de kern
van de zaak. Het aanvaardt Europa als gegeven, zonder toe te komen aan een
kritische evaluatie. En toch is juist dat laatste nodig. In elk geval dient
Europa veel meer gepolitiseerd te worden. Dat is wat ik ook proef in de recente
discussienotitie van de PvdA, waarmee die partij vooralsnog een flinke draai
maakt in de goede richting.Wat bedoel ik met politisering? Laat ik de markt als voorbeeld nemen,
waarover de Raad van State terecht de vraag opwierp: wat voor markt willen
wij? De EEG startte destijds met een marktconcept dat aanvankelijk niet veel
meer was dan het afschaffen van douanetarieven. Onder Commissievoorzitter
Delors, in het begin van de jaren negentig, breidde het concept zich uit met
het voorstel de wetgeving van de lidstaten te harmoniseren. Dat was een veel
groter project. Na de verdragen van Maastricht en Amsterdam is de interne
markt echter geen technocratisch project meer, maar een domein waarover evenveel
politieke strijd kan en behoort gevoerd te worden als over de economische
rechtsorde binnen een lidstaat. Dat gebeurde bijvoorbeeld met de Bolkensteinrichtlijn,
waarover in Frankrijk zoveel ophef ontstond. Of alles daarin terzake was doet
er niet toe, wij moeten wel die richting op. Wanneer de Europese Commissie
zou willen voorschrijven dat om redenen van een verabsoluteerde concurrentieopvatting
bijvoorbeeld onze woningbouwcorporaties of de publieke omroep aangepakt moeten
worden, dan moet dit thema gepolitiseerd te worden. Niet alleen uit overwegingen
van traditie of subsidiariteit, maar ook om de eenzijdige economische dictaten
van Europa te pareren. Dat Europa zich met teveel bemoeit mag waar zijn, dat
vindt inmiddels iedereen, zelfs de Commissie, belangrijker is de economische
eenzijdigheid van de Europese interventies. Dat vraagt om politieke tegenkrachten.
Ik betwijfel echter of die van dit kabinet verwacht kunnen worden. Maar wie
weet, vergis ik mij daarin.Laat mij dit thema nog op een andere manier illustreren. De Raad van State
merkt in een tussenzin niet ten onrechte op dat de gemeenschappelijke rechtsorde
van de Unie niet hetzelfde is als één rechtssysteem. Dat mag
waar zijn, de homogeniserende werking van het gemeenschapsrecht kan de facto
wel tot een zodanige aanpassing van de nationale rechtssystemen leiden dat
alle nationale rechtssystemen op dezelfde maat worden gesneden. Ik zou dit
graag willen illustreren aan de hand van het voorbeeld van het maatschappelijke
middenveld en private instellingen, waarvan de Raad van State zegt dat het
aanbeveling verdient deze meer te betrekken bij de uitvoering van Europese
regelgeving. Dit advies begrijp ik overigens niet helemaal: graag uitleg van
de minister. De vraag is echter of Europa daar op dezelfde manier naar kijkt
als in het Nederlandse bestuursrecht het geval is.In het Nederlands Tijdschrift voor Bestuursrecht, 2005 nr. 7, trof ik
een interessante beschouwing aan van de hand van de VU-hoogleraar Europees
bestuursrecht Steyger. Zij wijst op een eigenaardigheid van het Europese recht,
namelijk het strikte onderscheid dat daarbinnen wordt gehanteerd tussen publieke
taken en markt. Het Europese recht hanteert als hoofdregel: als een taak niet
publiek is, wordt deze eigenlijk geacht op de markt uitgevoerd te worden,
dus in concurrentie. Daar zit kennelijk niets tussen. Het Europese recht kent
dus eigenlijk geen maatschappelijke werkelijkheid tussen overheid en markt.
Deze simpele visie leidt ertoe dat allerlei instellingen tot het begrip "publiekrechtelijke
instelling" worden gerekend die dat in de nationale terminologie helemaal
niet zijn. Anderzijds worden onderdelen van de overheid, zoals zbo's, voor
de verschillende doelstellingen van het verdrag plotseling aangemerkt als
onderneming en als zodanig beoordeeld. Dat kan verwarrend zijn, bijvoorbeeld
wanneer als gevolg van het aanbestedingsrecht een private instelling zich
publiekrechtelijk moet gaan gedragen. In feite gaat het hier om een principiële
aanpassing van ons overheidsbegrip en dat is toch echt een zaak van constitutionele
betekenis, zonder dat politiek en wetgever daaraan tot op heden veel aandacht
hebben gegeven.De conclusie van Steyger is dan ook niet mis: "Dit betekent dat een
tussenvorm tussen overheid en markt, zoals die in veel lidstaten nog bestaat,
anders dan in het gebied van onderhandelingen tussen sociale partners, langzaam
zal gaan verdwijnen." Voor Nederland betekent dit, zo stelt deze hoogleraar,
het afscheid van een traditie waarin publieke taken ter hand werden genomen
door privaat initiatief in een tegen de wetten van de markt beschermde omgeving.
Dat is bepaald een schokkende conclusie. Nu begrijp ik best dat dit thema
niet in dit debat ten gronde kan worden behandeld. Toch gaat het om een materie
die voor de toekomst van in elk geval de Nederlandse rechtsorde, met haar
eigen karakteristieken, van groot gewicht is en ook voor het al dan niet vertrouwen
hebben in Europa. In het Europadebat in de Tweede Kamer raakte de minister-president
heel even aan dit thema en gaf aan het belang ervan in te zien, maar hij liet
het verder rusten. Toch acht ik het gewenst dat dit onderwerp uit de juridische
vakliteratuur wordt gehaald en politiek wordt geagendeerd. Ik zou daarom de
regering de suggestie willen doen op dit punt de handreiking van de Raad van
State te benutten, namelijk de Raad om advies te vragen. Daartoe
is hij stellig bereid.Ik heb het nog niet gehad over de subsidiariteit. Dit beginsel –
de heer Van Gennip herinnerde aan de jezuïtische herbevestiging daarvan –
wordt thans krampachtig aangegrepen om Europa tot meer terughoudendheid te
bewegen en de lidstaten weer wat zelfvertrouwen terug te geven. Het kan allemaal
geen kwaad, maar ik heb er niet veel fiducie in. Het is wellicht verbazingwekkend
om dat uit mijn mond te horen. Allereerst is deze concentratie op dit aloude
beginsel verhullend. Het verhult namelijk dat een deel van de legitimiteitscrisis
weinig te maken heeft met de bevoegdhedenverdeling binnen de architectuur
van de Unie, maar met die architectuur zelf. Ik verwijs naar wat ik in het
begin van mijn betoog hierover zei. Het subsidiariteitsbeginsel is maar zeer
ten dele een echt beginsel, maar veel vaker een "eindsel". Dat wil
zeggen dat niet de bevoegdhedenverdeling eerst komt, maar het antwoord op
de vraag op welke schaal, regionaal, nationaal of Europees, een concreet vraagstuk
moet worden aangepakt. Daarna komt de toedeling van daarbij passende bevoegdheden.
Dat betekent dus dat in een concreet geval op het ene moment bevoegdheden
het beste in handen van Europa kunnen worden gelegd om in een later stadium
weer teruggegeven te worden aan de lidstaten. Denk aan het landbouwbeleid.
Het gaat dan om een voluit politieke beslissing, ongetwijfeld telkens beargumenteerd
in termen van schaalniveau, waarbij het subsidiariteitsbeginsel geen initiële
sturing geeft. Wij hebben natuurlijk geen bezwaar tegen een opwaardering van
de toetsende rol van de nationale parlementen, maar wij verwachten er niet
al te veel van. De eerste verantwoordelijkheid ligt bij de Europese wetgevende
initiatiefnemers, de Raad en de Commissie. Over het Europese Parlement zal
ik het maar niet hebben. Onderschrijft de regering deze kritische zienswijze?De heer Van Gennip (CDA):Het ligt wellicht nog wat ingewikkelder. Ik ben het met de heer Van Middelkoop
eens dat het meer een sturings- dan een ordeningsmechanisme is. Dit gaf veel
eerder antwoord op de eerder door hem gemaakte zeer relevante opmerking, namelijk
dat men in Europa kennelijk geen rol ziet voor een derde actor tussen Staat
en overheid. Het subsidiariteitsbeginsel was veel een afbakening tussen wat
des overheids is en wat door de non-commerciële particuliere sector moet
gebeuren. Willen wij uit de Europadiscussie komen, dan zullen wij die dimensie
meenemen. De landbouwcorporaties hebben in het denken van "Brussel"
geen plaats, waardoor wij slecht uit de voeten kunnen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik dank collega Van Gennip voor deze interruptie, die een toevoeging aan
mijn betoog is. De toepassing van het subsidiariteitsbeginsel, waarmee wij
de laatste tijd zo druk bezig zijn, moet niet worden verengd tot de vraag
van de verdeling tussen Europa en de nationale lidstaten. Er ligt nog een
andere vraag naast, namelijk of bepaalde taken niet beter aan het maatschappelijk
middenveld kunnen worden overgelaten. Daarbij komt het door mij genoemde probleem,
namelijk dat het Europees recht heel moeilijk weg weet met een figuur tussen
markt en overheid. Het maakt de zaak wel iets complexer, maar niet door onze
redenering, maar omdat dat op dit moment de aard van Europa is. Ik vraag de
regering om ook op deze toevoeging van collega Van Gennip te reageren.Medio november kwam er een mededeling uit van de Europese Commissie, waarin
voor het eerst werd gezegd dat in richtlijnen ook strafrechtelijke sancties
mogen worden opgenomen. Het gaat dan om milieurichtlijnen, maar ik zie niet
goed waarom het daartoe beperkt zou kunnen blijven. Een eerder arrest van
het Hof zou daarvoor een opening bieden. Het argument van de Commissie is
dat, waar het gaat om bevoegdheden binnen de eerste pijler, de Europese democratie
wordt gediend, want het Europese Parlement heeft dan medebeslissingsrecht.
Dit type argument is eigenlijk een perfecte illustratie bij mijn scepsis van
zo-even over het subsidiariteitsbeginsel. Daar gaat het mij nu echter niet
om. Ik leg de vinger bij het meer principiële aspect, namelijk of het
verstandig is om in de algemene regel dat het strafrecht primair het domein
is van de lidstaten in te breken. Dit is een voorbeeld van het sluipend doorwerken
van Europa, waarvan wij pas wakker schrikken als wij met bepaalde consequenties
worden geconfronteerd. Ik meen van niet en daarmee zeg ik weinig bijzonders,
want dit is ook het algemene standpunt van het kabinet. Een reden temeer om
gezamenlijk alert te zijn. Na het echec met het Constitutionele Verdrag is
er minder dan ooit reden deze nieuwe domeinvergroting van de Europese Commissie
onbesproken te laten passeren, sterker nog: haar te aanvaarden. Mag ik van
de minister of wellicht van de staatssecretaris, die ik mij ook herinner als
een bekwame jurist, vragen ten principale op dit onderwerp te reageren?Op het advies van de Raad van State zal de regering nog nader reageren.
Echter, in het debat in de Tweede Kamer is al een klein voorschot genomen.
Ik doel dan in het bijzonder op wat de Raad schrijft over een agenderingsbevoegdheid
van de minister-president. Minister-president Balkenende gaf aan de overkant
aan "dat het element van agenderingsbevoegdheid van de minister-president
een logische stap is". Hier dreigt verwarring. Allereerst wijs ik erop
dat een agenderingsbevoegdheid, en zo is er in het verleden altijd over gesproken,
vooral een bevoegdheid is om een lakse, onwillige of zwakke minister voor
het blok te zetten. Daar gaat het hier natuurlijk in het geheel niet om. Wat
hier, zelfs door de Raad van State agendering wordt genoemd, is in werkelijkheid
coördinatie. Of nog erger, het overnemen van de ministeriele verantwoordelijkheid
voor het Europadossier. Als de Raad van State vervolgens adviseert dat de
minister-president de bewindspersoon voor Europese zaken voorziet van een
mandaat wil dat zeggen dat terzake van Europa het ministerie van Buitenlandse
Zaken zijn zelfstandigheid verliest en uitvoerder wordt van de minister-president.
Dat is natuurlijk een zeer vergaande uitholling van de ministeriële verantwoordelijkheid.
Ik vraag me zelfs af of dit geen wijziging van de grondwet vergt, want mandatering
tussen leden van de ministerraad is toch op dit moment een onbekende en in
elk geval vergaande figuur.Op dit punt ben ik vooralsnog niet overtuigd van de wijsheid van het advies
van de Raad. Het roept bijna het vermoeden op van een begin van de opmaat
naar een presidentieel stelsel, maar nu word ik misschien iets te wantrouwig.
Het lijkt me in elk geval niet vruchtbaar veel energie te steken in dit type
constitutionele discussie. Als een kabinet erin slaagt een goede, inhoudelijke
strategie voor Europa op te stellen, zal blijken dat de vraag naar de
regie van een tweede orde zal zijn, als de persoonlijke verhoudingen tussen
de relevante ministers ten minste goed zijn. Mag ik van de gewaarschuwde minister
van Buitenlandse Zaken een reactie op deze opmerkingen? Ik houd het niet voor
onmogelijk dat dit een welwillende zal zijn. Ik kan hem wellicht provoceren
door te zeggen dat hij vrijuit kan spreken, want de minister-president is
er toch niet.Ik sluit af met het uitspreken van mijn tevredenheid over de motie-Verhagen
over de openbaarheid van wetgevende vergaderingen van de raden van ministers.
Een jaar of vijf, zes geleden nam de Tweede Kamer eenzelfde motie aan van
mijn hand. Die werd vervolgens deel van de inzet van het kabinet. Dat kan
nu dus weer gebeuren. Ik miste nog de rituele motie over het recht van het
Europese Parlement om zelf te bepalen waar het zetel wil houden, maar dat
kan een volgende keer nog wel.De voorzitter:Ik ben blij te merken, mijnheer Van Middelkoop, dat uw inbreng er in het
geheel niet onder te lijden heeft gehad dat ik u verkeerd aansprak. Daarvoor
mijn excuses!De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik dank u voor het feit dat u mij 1.58 minuten extra tijd hebt gegeven.De voorzitter:Dat was het minste wat ik kon doen!De heer Ten Hoeve (OSF):De Europese grondwet is dood, wordt in Nederland vrij algemeen geroepen.
En anderen roepen daartegenin dat dat onzin is, want twee landen die tegen
stemmen, kunnen toch de veertien landen die het verdrag hebben goedgekeurd
niet zomaar aan de kant schuiven. Het laatste is waar, maar desondanks is
niet goed meer voor te stellen hoe de grondwet als zodanig nog formeel geldend
kan worden gemaakt. Toch worden belangrijke delen van de inhoud van het door
Nederland afgestemde verdrag algemeen en ook door mijn partij, gevoeld als
belangrijk voor de toekomst van Europa. Wie van mening is dat Europa van belang
is, "meerwaarde oplevert" om het modern uit te drukken, moet zorgen
dat Europa ook effectief kan functioneren. Ondanks de uitslag van het referendum
is volstrekt duidelijk dat vrijwel alle Nederlanders de Europese integratie
misschien niet op alle punten, maar wel op heel veel punten nuttig vinden.
Het is volstrekt duidelijk dat vrijwel geen Nederlander zich meer een Europa
kan voorstellen zonder integratie, met echte grenzen, zoals de heer Kox zich
blijkbaar wel kan voorstellen, met volken die met de rug naar elkaar toe staan.
Wat dat betreft hoeft niemand zich serieus zorgen te maken over het Europese
gevoel van de Nederlander.De heer Kox (SP):Voor het stenogram: als ik zeg dat, toen er nog grenzen tussen België
en Nederland waren, dit geen enkel probleem opleverde in de verhoudingen tussen
Belgen en Nederlanders, wens ik niet te worden aangehaald als iemand die met
de rug naar Europa staat. De grens was niet het probleem. Als wij de grenzen
verder weg leggen, wordt het aantal maatregelen daarmee niet minder. Wij hebben
nu meer maatregelen nodig om de grensbewaking in stand te houden dan wij hadden
toen er nog een barrière tussen Nederland en België en Duitsland
was.De heer Ten Hoeve (OSF):Wij hebben nu meer het gevoel dat wij als Europa bij elkaar horen, dat
wij dezelfde mensen vlak over de grens ook tegen kunnen komen. Vroeger, toen
wij nog echte grenzen hadden, hadden wij nog het gevoel iets vreemds tegemoet
te gaan.De heer Kox (SP):Ik woon al mijn hele leven aan de grens en daarvan heb ik nog nooit last
gehad! Ik weet niet waar u uw roots hebt liggen, in Friesland kan dat nog
het geval zijn, maar verder kunnen buurlanden heel goed met elkaar optrekken!De heer Ten Hoeve (OSF):Echte grensbewoners hebben daar altijd een ander gevoel over gehad. Grenzen
hebben altijd een enorme invloed in Europa gehad, het is altijd moeilijk geweest
hen te passeren. Het is een voorrecht dat dat tegenwoordig niet meer zo is.
Niemand hoeft zich zorgen te maken over het Europese gevoel van de Nederlander,
want ik geloof niet dat de Nederlander daarin terugwil. Wat de "meerwaarde"
op economisch gebied betreft, het CPB heeft duidelijk gemaakt dat er sprake
is van een aanzienlijke meerwaarde in de vorm van meerinkomen, maar ook dat
is vrijwel alle Nederlanders ook intuïtief waarachtig wel duidelijk.Maar inderdaad, er heerst ook weerzin tegen Europa. Het gevoel dat Europa
te veel wil regelen, te veel invloed krijgt op alledaagse dingen, zich laat
voelen waar wij het niet nodig hebben. Dat gevoel zal vast voor een deel berusten
op echte eigen ervaring, maar ongetwijfeld ook voor een deel aangepraat zijn
door regering en politiek die Europa vaak meer voorstellen als een club, met
een specifiek voor ons wel onredelijk duur lidmaatschap, dan als welvaartbrenger
en die Europa ook vaker aanwijzen als zondebok bij binnenlandse problemen
dan als motor van noodzakelijke vernieuwing en verbetering. Om de weerzin
te overwinnen, is het dus goed dat het Nederlandse parlement zich intensief
gaat bezighouden met de vraag naar de subsidiariteit. Als ik het korte debatje
tussen de heren Van Gennip en Van Middelkoop goed heb begrepen, mogen wij
daarbij misschien ook voor de duidelijkheid het begrip "soevereiniteit
in eigen kring" van stal halen, want dat is horizontale subsidiariteit.
Dat punt speelt even goed. Het gaat om de vraag naar subsidiariteit, waarmee
het Nederlandse parlement zich bezig zal moeten gaan houden, maar ook met
de inhoud van voorstellen van de Commissie, waarover de Nederlandse regering
als deelnemer in de diverse vakraden als medewetgever moet optreden. Dat kan
Europese politiek tot Nederlandse politiek maken en dus zichtbaarder maken.
Overigens gaat het dan om het identificeren van het Nederlandse belang bij
specifieke Europese regelgeving. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat waar
er sprake is van co-decisie, waar de parlementaire rol volledig gespeeld kan
worden door het Europees parlement, het Nederlandse parlement dat helemaal
gaat doubleren.Maar alleen verbetering van de Nederlandse inspanning binnen Europa lijkt
mij niet voldoende. Ondanks het afstemmen van het grondwettelijke verdrag
zal de constatering dat Europa "meerwaarde" oplevert ons, regering
en parlement, verplichten om ervoor te zorgen dat Europa dan ook effectief
kan optreden. Het is duidelijk dat dat onvoldoende kan onder
de condities van het Verdrag van Nice. De stroomlijning van de besluitvorming
en de democratisering van de besluitvorming, die de grondwet had moeten brengen,
beschouw ik als noodzakelijk om een Europa van meer dan 25 landen in beweging
te houden. En dat betekent dat er, ondanks het fiasco met de grondwet, toch
gestreefd zou moeten worden naar een verdrag dat er weliswaar minder ambitieus
uit zal zien, maar waarmee de institutionele aanpassingen van die grondwet
toch min of meer volledig kunnen worden doorgevoerd. En het zou mooi zijn
als over een dergelijk verdrag door de bevolking weer gestemd zou kunnen worden
door middel van een referendum, niet in een Nederlandse Alleingang, maar in
een Europabreed referendum. Ook al zal dat niet direct kunnen betekenen dat
landen overstemd kunnen worden door een meerderheid van buiten het eigen land
(want een beslissend referendum op Europese schaal lijkt mij nog niet echt
haalbaar en op dit moment misschien niet wenselijk), dan nog zal een dergelijke
opzet de Nederlandse discussie in ieder geval midden in de totale Europese
discussie plaatsen. Dat is een heel andere situatie dan die van het vorige
jaar. Zou de regering dat willen verdedigen?De institutionele aanpassingen zouden verder kunnen gaan dan in de grondwet
werd voorzien. Over de rol van het Nederlandse parlement sprak ik al. De rol
van het Europees Parlement is het uitdrukking geven aan de democratie, als
volksvertegenwoordiging tegenover de Raad en de Commissie. Het moet daarbij
wel echt de gelegenheid krijgen zich als volksvertegenwoordiging te ontplooien
voor het oog van heel Europa. De manier van optreden van het parlement kan
daarbij een rol spelen – dat is de laatste tijd ook wel bewezen –
maar het krijgt de gewenste rol ook automatisch al meer wanneer wij niet als
Nederlanders vijftien leden kiezen, maar wanneer wij als Europeanen samen
de 750 parlementsleden kiezen, die zich dan op Europese lijsten van Europese
partijen verkiesbaar gesteld hebben. Hiermee ga ik verder dan wat de heer
Van Gennip zojuist heeft verwoord. Dan gaat het echt zichtbaar om een Europese
volksvertegenwoordiging, om Europese politiek en niet meer om 15 Nederlandse
parlementariërs. Dat lijkt mij een veel betere oplossing dan om het dubbelmandaat
te herstellen. Zou de regering ook dit willen verdedigen?Europa zal zichtbaarder moeten worden. De discussie over de vraag of Europa
niet te veel doet of Europa iets wel of niet moet doen, kan zichtbaarder,
maar de conclusie dat Europese regelgeving of Europees optreden zeer zinvol
kan zijn, kan dus ook zichtbaarder. Er is heel veel waarvan het iedere Europeaan,
ook de Nederlander, uit openbare discussie duidelijk kan worden dat Europa
beter geëquipeerd is dan de Nederlandse Staat. Wie de prioriteiten in
het wetgevings- en werkprogramma van de Europese Commissie (welvaart, solidariteit,
veiligheid en de mondiale rol van de EU) op zich laat inwerken, is daar ook
onmiddellijk van overtuigd.Overigens zou het misschien goed zijn om bij de uitwerking van de maatregelen
meer de nadruk op directe Europese wetgeving en minder op kaderwetgeving te
leggen. Het is duidelijk dat Europese doelen in een aantal gevallen niet anders
dan door middel van nationale uitwerking gerealiseerd kunnen worden. Maar
waar het ook door rechtstreekse regelgeving, zonder nationale implementatiewetgeving
kan, lijkt mij dat de voorkeur te verdienen. Het is duidelijker, levert minder
bestuurlijke en administratieve ballast, minder verschillen en meer gelijk
speelveld en een zichtbaarder Europa op. Hoe staat de regering daar tegenover?Europa kost natuurlijk geld. Relatief gezien niet veel, want het kost
maar eenvijftigste van wat aan collectieve lasten voor het eigen land moet
worden opgebracht, maar toch. Ik zou erg graag af willen van de onverkwikkelijke
discussies over de nettobetalerspositie, waarover Nederland zich zo druk maakt
vanuit zijn wat opgeklopte slachtofferrol en evenzo trouwens het Verenigd
Koninkrijk vanuit zijn steeds meer bekritiseerde luxe positie. Ik herhaal
wat dit betreft wat ik verleden jaar al heb gezegd. De Unie zou een eigen
belastinggebied moeten krijgen waaruit grosso modo naar rato van het binnenlands
product van de lidstaten opbrengst uit te genereren moet zijn.De besteding van die middelen blijft ook dan natuurlijk het punt waarover
de ruzies kunnen ontstaan, omdat elke besteding ergens in een lidstaat als
inkomen neerslaat. Maar uitgangspunt moet dan, zoals ook nu, zijn dat er wordt
besteed aan zaken die voor de Unie als geheel meerwaarde opleveren. Daar hoort
in ieder geval versterking van de arme landen bij. Wat alleen voor een afzonderlijk
land meerwaarde oplevert, kan door dat land zelf bekostigd worden.De discussie gaat dan dus over het nut van de geplande uitgaven. Er is
dan geen sprake meer van compensatiemechanismen. Als iets geaccepteerd wordt
als van gemeenschappelijk nut, draagt ieder zijn deel bij. Natuurlijk blijft
dat een lastige discussie, want het is dezelfde discussie die nu bijvoorbeeld
over de landbouwuitgaven of de verdeling van de structuurfondsen gevoerd moet
worden. Overigens ben ik het eens met het standpunt dat de regering hierin
inneemt. Maar die discussie gaat in ieder geval over datgene waar het over
moet gaan, namelijk de aard van de uitgaven, en niet over de vraag of wij
wel genoeg terug krijgen van ons geld.Overigens, voorzitter, er móet natuurlijk overeenstemming bereikt
worden over de financiële perspectieven. In ieder geval mag niet Nederland
straks verweten kunnen worden dat er geen overeenstemming over bereikt wordt.
Ik verwacht, evenals de heer Schuyer, van de regering dat zij dat dan ook
niet zal laten gebeuren.Voorzitter. Ik eindig met twee losstaande onderwerpen, waarover ik ook
verleden jaar al gesproken heb. Uitbreiding van de Unie is voorzien met betrekking
tot de kandidaat-lidstaten. De Unie dient daarbij niet alleen de noodzakelijke
eisen te stellen, maar ook haar verplichtingen na te komen. Dat is niet meer
dan waar de kandidaat-lidstaten recht op hebben. Dat geldt voor Roemenië,
Bulgarije, Turkije en Kroatië. Toelating tot de Unie is verder beloofd
aan de staten in de westelijke Balkan voor het moment waarop zij daar aan
toe zijn. Maar dat kan nog wel even duren. Dat geldt voor Bosnië-Herzegowina,
Servië-Montenegro, Albanië en (zou men er aan toe kunnen voegen)
Kosovo, afhankelijk van zijn toekomstige status, alsmede Macedonië waarschijnlijk
binnenkort al als kandidaat-lid. Verder wil de regering geen toetredingsperspectieven
bieden, ook niet aan de oostelijke nabuurstaten.De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) vindt het verstandig om
aan deze landen wel aan te geven dat zij in principe gerekend kunnen worden
als potentiële EU-leden, maar dat die positie natuurlijk, gelet op hun huidige situatie, voorlopig nog geen enkele praktische betekenis
zal hebben. Ik ben het eens met de AIV en ik ben het dus niet eens met wat
de heer Hoekzema hierover heeft opgemerkt. Ik ben het wel eens met wat hij
als kortetermijnperspectief ziet: daarbij kan geen sprake van toetreding zijn.
Ik ben het niet eens met wat in zijn woorden als langetermijnperspectief te
proeven is. Deze landen zouden namelijk moeten voelen en weten dat zij in
principe als Europese landen geaccepteerd worden. De heer Schuyer heeft daarover
nog enkele behartigenswaardige opmerkingen gemaakt.De heer Hoekzema (VVD):De heer Ten Hoeve legt mij nu woorden in de mond. Ik heb nadrukkelijk
gesproken over een realistische opstelling ten opzichte van deze landen. Vervolgens
constateren wij dat deze landen nog een zeer lange weg hebben te gaan. Tegen
deze achtergrond is het volgens mij onverstandig om nu al het toetredingsperspectief
te benoemen, zoals in het verleden bij "de tien" is gebeurd. Daarvan
hebben wij geleerd. Voor de middellange termijn moeten wij dan ook geen toetredingsperspectief
bieden. Wat er op de langere termijn gebeurt, wordt bepaald door de situatie
die zich dan voordoet en door de wijze waarop de landen zich dan ontwikkeld
hebben.De heer Ten Hoeve (OSF):Wat dat betreft, staan wij niet heel ver van elkaar af. Toch ontbreekt
daarbij wat mij betreft het meest principiële. Het perspectief op korte
en dat op middellange termijn is volkomen duidelijk. Er is op dit moment geen
enkele reële kans op toetreding. Het gaat echter om de situatie op heel
lange termijn: mogen deze landen in Oost-Europa zich richten op een uiteindelijk
Europese toekomst of noodzaken wij ze ertoe om een andere kant uit te kijken?
Als wij voor dit laatste kiezen, kan dit wel eens betekenen dat er voor die
landen geen andere mogelijkheid over blijft dan een soort heroprichting van
de Sovjet-Unie. Die kant zou ik die landen niet uit willen sturen; ik zou
dus uitdrukkelijk willen vastleggen dat zij, gelet op hun historie en hun
cultuur, principieel tot Europa gerekend dienen te worden.De heer Hoekzema (VVD):Ik denk dat dit een te snelle sprong naar de toekomst is. De heer Ten
Hoeve vergeet namelijk dat er ook op middellange termijn andere vormen van
directe samenwerking mogelijk zijn. Ook in het kader van een duidelijke drang
naar verbetering van de situatie volgens de Kopenhagencriteria is het mijns
inziens niet goed, als nu al ten principale wordt gesproken over de toetredingsmogelijkheid.De heer Ten Hoeve (OSF):Dat doen wij niet. De toetredingsmogelijkheid blijft van heel veel zaken
afhankelijk. Die duurt ook altijd heel lang. Het gaat er echter om of het
principe erkend wordt dat deze landen in potentie ervoor in aanmerking komen
om toegelaten te worden. Dat gebeurt onder zeer veel voorwaarden. Het principe
bepaalt dus uiteindelijk het langetermijnzicht van die landen. Waarschijnlijk
bepaalt het ook de richting waarin die landen kijken: naar het westen of het
oosten. Immers, als het westen afgesloten is, is die kant er niet meer.De heer Hoekzema (VVD):Dit dreigt een semantiek te worden. Ik wil het hierbij laten.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Europa heeft geen voorbeeld. Op deze manier wordt het een
grote Europese Unie. Daarbinnen moet er wel ruimte zijn voor verdergaande
integratie van staten die dat willen en kunnen. Europa is niet gebonden aan
eenvormige structuren; laten wij daar dus maar praktisch mee omgaan. De basis
van de hele Unie, ook een heel grote Unie, blijft dan in ieder geval altijd
de gemeenschappelijke markt met alles wat daarbij hoort, inclusief het vrije
verkeer van werknemers. Die opzet lijkt mij werkbaarder dan het duurzaam opzij
zetten van een aantal randstaten, ook al bied je die – ik zeg het weer
speciaal aan het adres van de heer Hoekzema – een "geprivilegieerde
relatie".Europa draagt verantwoordelijkheid voor de toekomst van de westelijke
Balkan, in Bosnië-Herzegowina heel concreet, in Kosovo wat meer op afstand.
Tijdens de Joegoslavische oorlog zijn op grote schaal de meest afschuwelijke
dingen gebeurd, het meest en het meest langdurig in Bosnië-Herzegowina.
Het is bij enig nadenken daarover vrijwel onvoorstelbaar dat de volken in
dit verscheurde land straks zo maar harmonisch met elkaar zullen samenwonen
en samenwerken in een eenheidsstaat, zoals hun momenteel wordt opgedrongen.Als de grenzen gebaseerd zouden worden op zelfbeschikking én op
strenge garanties voor minderheden, zou dat leiden tot het uiteenvallen van
Bosnië-Herzegowina, maar ook bijvoorbeeld tot het verbeteren van de politieke
situatie in Servië, doordat het gevoel dat het Servische volk aan alle
kanten onrecht wordt gedaan kan verminderen. Het kan daardoor zelfs leiden
tot meer kans op acceptatie door Servië van de onvermijdelijke afscheiding
van Kosovo. Europa zou niet vast moeten willen houden aan grenzen die teruggaan
op Middeleeuwse vorstendommen en Ottomaanse provincies, maar Europa zou de
werkelijkheid van vandaag moeten erkennen. De Servische president Tadic heeft
een stap in die richting gedaan door verdeling van Kosovo, dus nieuw te trekken
grenzen, acceptabel te noemen. Verder gaan op die weg zou naar mijn overtuiging
bijdragen aan een stabieler en dus ook welvarender Balkan en aan een stabieler
Europa.Zelfs op deze laatste punten verneem ik graag een reactie van het kabinet.De vergadering wordt 14.16 uur tot 15.30 uur geschorst.Voorzitter: SchuurmanMinister Bot:Voorzitter. Laat mij beginnen, te zeggen dat ik met zeer veel belangstelling
heb geluisterd naar de bijdragen van de leden van uw Kamer en dat ik uiteraard
gaarne op de verschillende vragen en opmerkingen inga. Ik kan echter alleen
maar herhalen dat het mij echt verheugt dat wij zo uitgebreid over Europa
en meer in het bijzonder over de Staat van de Unie van gedachten wisselen.
Zoals u weet, hebben wij hierover op 8 november jongstleden een goed
debat gehad in de Tweede Kamer. Het is juist en passend dat ook de Eerste
Kamer zo uitgebreid bij dit onderwerp stilstaat. Het Europees beleid gaat
immers nadrukkelijk de beide Kamers aan. Dat de Eerste Kamer zelf serieus
inhoud geeft aan de discussie over dit beleid, blijkt ook uit het gezamenlijke
besluit van de Eerste en de Tweede Kamer om tijdig de stem van het parlement
te laten horen in het Europese besluitvormingsproces. Dit valt
vanuit het perspectief van de regering alleen maar toe te juichen. Dat spreekt
voor zichzelf. Hier komen de behartigenswaardige woorden die over Europa zijn
gesproken tijdens de algemene politieke beschouwingen in uw Kamer én
de bevindingen van uw commissie voor Europese Samenwerkingsorganisaties, die
maatschappelijke organisaties heeft gevraagd naar hun visie over het werkprogramma
van de Europese Commissie bij. Alles bij elkaar genomen, vormen zij een zeer
substantiële opmaat naar dit debat.Ik ga nader in op zaken die op dit moment hoog op de Europese agenda staan
en die uwerzijds naar voren zijn gebracht. Dan denk ik aan de periode van
bezinning op de toekomst van de Europese samenwerking, de financiële
perspectieven, de uitbreiding, de externe betrekkingen van de Unie en natuurlijk
het recente advies van de Raad van State over de gevolgen van de Europese
Unie voor Nederland. De staatssecretaris gaat uiteraard vooral in op de financiële
perspectieven, de wetgeving, het werkprogramma, het leerstuk van de subsidiariteit,
onderwijs en wellicht enkele kleinere punten.Laat ik vooraf zeggen dat de visie van het kabinet over de grote dossiers
die ik zojuist heb genoemd, niet uit de lucht komt vallen en niet in het luchtledige
hangt. Zij is uiteraard een reflectie van het gegeven dat de minister-president
in zijn betoog tijdens het debat over de Staat van de Unie als uitgangspunt
heeft genomen, namelijk dat Europa van levensbelang voor Nederland was, is
en zal zijn. Ik ben blij dat dit ook vandaag uit de vele bespiegelingen en
redes heel duidelijk is gebleken. De vraag is dus niet of Europa verder tot
stand komt, zoals de Raad van State constateert in zijn recente advies, en
wat de gevolgen van de Europese arrangementen zijn, maar welk Europa wij willen
en hoe wij dat kunnen realiseren. U weet dus dat het gaat om zeer wezenlijke
zaken. Het gaat om ons antwoord op globalisering met gevolgen voor groei en
werkgelegenheid en voor welvaart en welzijn. Het gaat om onze reactie op fenomenen
als migratie en klimaatontwikkeling. Het gaat om de vraag hoe de Unie, de
Gemeenschap en de lidstaten zich moeten ontwikkelen om op deze uitdagingen
objectief in te kunnen spelen. In termen van het werkprogramma van de Europese
Commissie gaat het om voorspoed, solidariteit, veiligheid en de rol die Europa
als partner in de wereld speelt. De essentie is een Europa dat in staat is
tot leveren, uiteraard volgens een passende regelgeving met als uitgangspunt én
sluitstuk de burger. De gezondheid en het functioneren van dit Europa blijven
voor Nederland een belang van de eerste orde, niet in de laatste plaats vanwege
de gezamenlijke uitdagingen.Gezamenlijke uitdagingen dus, maar geen vanzelfsprekende Europese antwoorden.
Wil Europa zich ontwikkelen op een manier die de burger steunt, dan moeten
Nederland en de Europese Unie zich blijven inzetten voor en kritisch nadenken
over wat op welk niveau dient te geschieden. De staatssecretaris gaat hier
nader op in.Ik ben blij, te constateren dat de Europese burger beseft dat wij ons
moeten inzetten om de Unie zich in de juiste richting te laten ontwikkelen.
Dat stelden wij eind oktober jongstleden al vast tijdens de Europese topbijeenkomst
in Hampton Court. Daar hebben verschillenden leden naar gevraagd. Het was
niet het Europa van "business as usual", maar een oprechte poging
om opnieuw te definiëren op welke terreinen de Unie toegevoegde waarde
heeft. De Europese Commissie gaat de komende maanden aan de slag om de uitkomsten
van Hampton Court uit te werken op het vlak van onderzoek, ontwikkeling en
innovatie en over universiteiten en hogescholen. Ook het energiebeleid, de
migratie en demografische vraagstukken kunnen daarbij aan de orde komen. Zij
zijn stuk voor stuk van directe betekenis voor de burger en de maatschappij.
Ook de voorbereiding op de Europese Raad die volgende week in Brussel wordt
gehouden, ademt naar mijn mening het besef dat dit jaar de discussie over
de Unie verband moet houden met thema's die de burger raken: een mondiale
benadering van migratie, terrorismebestrijding, duurzame ontwikkeling, klimaatverandering,
duurzame energie en, niet te vergeten, groei en banen. Dit alles maakt duidelijk
dat wij inmiddels volop zijn begonnen met de discussie en de bezinning op
wat Europa voor Nederland is en wat Nederland in Europa wil. De regering wil
deze periode benutten om meer en beter met parlement en burger van gedachten
te wisselen over de inhoud en de reikwijdte van het Europabeleid en over de
koers die Nederland met zijn Europese partners wil varen. Daarbij moet niet
de institutionele, maar de inhoudelijke discussie leidend zijn. Ook over dit
thema zal staatssecretaris Nicolaï dadelijk uitweiden. Bovendien zal
ik ingaan op het subsidiariteitsbeginsel. Met de conferentie "Sharing
power in Europe" die onlangs in de Ridderzaal plaatsvond, heeft Nederland
de toon gezet voor de Europese bezinningsperiode. De regering is voornemens,
scherper toe te zien op een juiste toepassing van het subsidiariteitsbeginsel
door de Europese instellingen. Ik voeg daar onmiddellijk aan toe dat het voor
zichzelf spreekt dat ook voor het parlement een taak bij de afweging is weggelegd.
Hier teken ik bij aan dat subsidiariteit natuurlijk geen in beton gegoten
leerstuk is, maar een soort flexibel axioma dat kan worden toegepast naar
gelang van de ontwikkeling van de Europese Unie. Daar hebben de heer Van Middelkoop
en enkele anderen ook op gewezen. Ik beschouw het enigszins als het Amerikaanse
constitutionele recht waaruit voortvloeit dat het Hooggerechtshof in het licht
van sociale en economische ontwikkelingen mede bepaalt hoe op een gegeven
ogenblik de federale structuur gestalte krijgt. Het komt mij voor dat ook
het subsidiariteitsbeginsel, als je het zo wilt noemen, een aantal aspecten
in zich bergt die vooral zijn gericht op het vaststellen in welke periode
van de ontwikkeling van de Europese Unie welk onderdeel op welke wijze en
op welk niveau – regionaal, lokaal, nationaal of communautair –
moet worden behandeld. Ik heb dat kort samengevat als wat moet en wat kan,
Europees en nationaal, maar dat kun je natuurlijk ook flexibiliseren. Ik wil
er geen leerstuk van maken dat geen enkele flexibiliteit vertoont, maar juist
iets wat in alle omstandigheden goed kan worden toegepast.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn woorden, want die sluiten naadloos
aan bij wat ik in de eerste termijn heb gezegd. Is hij het er met mij over
eens dat subsidiariteit in zeer veel gevallen kan betekenen dat een zaak op
Europees en niet op nationaal niveau moet worden geregeld, overeenkomstig
de aard van het beginsel, maar dat de politieke context van dit moment het
vermoeden doet rijzen dat subsidiariteit de oplossing is voor zo weinig mogelijk "Europa"
en zo veel mogelijk herwaardering van de nationale parlementen?
Wil de minister die waarschuwing ter harte nemen, dan ben ik hem zeer erkentelijk.Minister Bot:Die neem ik graag ter harte. Daarom heb ik ook de grote, "globaliserende"
uitdagingen als terreur, milieu, duurzame energie, ziektebestrijding en bestrijding
van internationale criminaliteit genoemd. Daarop past een Europees antwoord.
Een nationale Staat kan daarin geen rol van betekenis meer spelen. Er past
dus een antwoord op waarbij zo veel mogelijk lidstaten betrokken zijn. Ik
beschouw het subsidiariteitsbeginsel als iets wat voortdurend moet worden
toegepast om na te gaan of ergens iets af of bij moet. Het betekent geenszins
dat niets meer op Europees niveau moet worden geregeld, integendeel. Ik blijf
erbij dat heel veel wél op Europees niveau moet worden geregeld. Je
moet wel een zorgvuldige afweging maken, als er iets bij én als er
iets af moet. Ik wil er vooral geen statisch leerstuk van maken. Ik geloof
dat dat het allergevaarlijkst is. Ik sluit mij dus gaarne aan bij wat de heer
Van Middelkoop daarover heeft gezegd.De heer Van Gennip (CDA):Voorzitter. In mijn ogen is dit gedeelte van het debat in een drietal
punten samen te vatten. Wij onderschrijven van ganser harte die mobiliteit,
het zogenoemde grensverkeer. Wij vinden het goed als een bepaalde uitdaging
gedurende een bepaalde periode nu eens op het ene niveau, dan weer op het
andere niveau wordt aangegaan. U noemde op de Humboldt-universiteit zelf het
landbouwbeleid. Het is goed als er ook eens iets wordt teruggegeven aan het
nationale niveau. Verder is het inderdaad een volstrekte misvatting dat het
subsidiariteitsbeginsel neerkomt op een omarming van "minder Europa".
U refereerde ook aan de globale uitdagingen die juist "meer Europa"
vergen. Er is alleen ook nog een derde dimensie. Uit het interruptiedebat
met de heer Van Middelkoop kwam naar voren dat het ook een opening kan zijn
naar wat geen van de overheidslagen regelt, namelijk zaken in de sfeer van
de privaatrechtelijke, non-publieke sector die geen onderdeel van de markt
zijn.Minister Bot:Ik vond dat ook een buitengewoon interessant debatje. De vraag hoe je
het maatschappelijk middenveld moet noemen, behoeft wel nadere reflectie.
De tijd ontbreekt om daar nu in het kort op te antwoorden. U hebt er in ieder
geval een aantal voorbeelden van gegeven. Verder hebt u opmerkingen gemaakt
over wat er tussen de markt en de publieke diensten zit. Dat verdient in mijn
ogen nadere reflectie, ook omdat het in ieder land anders is geregeld. Dat
is het grote probleem van de 25 lidstaten. Nederland heeft wat dat betreft
een bepaalde traditie, maar in Italië is het totaal anders geregeld.
Dat definiëren en in Europees rechtelijke vorm gieten, wordt volgens
mij een probleem. Ook is de vraag wat voor een steun en wat voor een richtsnoer
het Europees Hof eventueel te dien aanzien zal geven.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Wij zijn aan het begin van dit debat, maar ik ben al bijna tevreden, dus
hoop verder te kunnen blijven zitten. Ik dank de minister voor zijn benadering.
In aansluiting op mijn opmerking dat wij deze zaak in dit debat niet juridisch
ten gronde kunnen behandelen, zei hij tot twee keer toe dat dit onderwerp
nadere reflectie verdiende. Ik heb wel de suggestie gedaan om de Raad van
State om advies te vragen. Ik heb dat met des temeer reden kunnen doen daar
de Raad van State zelf heeft gezegd meer betrokken te willen worden bij het
nadenken over Europa. Van mij mag het ook de WRR zijn, maar de Raad van State
lijkt mij de beste. Ik hoop dat de minister begrijpt dat de woorden "nadere
reflectie" mij op dit moment iets te mager zijn. Ik wil dat wij hier
echt meer grip op krijgen en dat dit politiek wordt geagendeerd.Minister Bot:Ik reflecteer graag persoonlijk op het interessante vraagstuk dat u hebt
aangeroerd. Ik heb hier al mee te maken gehad toen ik nog in Brussel werkte.
Ik ken de problematiek en weet dat die buitengewoon complex is doordat alle
landen daar verschillende opvattingen over hebben en verschillende soorten
organisaties kennen. Zo kennen Frankrijk en Italië totaal andere middengroepen
en middenkaders met verschillende wettelijke bevoegdheden dan Nederland. Dit
vraagstuk vereist dus een zorgvuldige bestudering, hetzij door de Raad van
State, hetzij door een ander orgaan. Ik zeg gaarne toe dat dit gebeurt.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik hoorde de minister het woord "toezeggen" uitspreken. Mag
ik ervan uit gaan dat wij hier op enig moment een rapport over krijgen, een
regeringsstandpunt, zoals dat gewoonlijk geschiedt?Minister Bot:Ja.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dan ben ik tevreden. Dank u wel.De heer Van Gennip (CDA):Mij lijkt dat een dergelijke discussie bevrijdend kan werken in het debat.
Helaas moet ik toegeven dat ik het eens ben met de stelling van mijn vrienden
van de SP-fractie dat soms in het juridisch denken van de Europese instellingen
alleen de tegenstelling tussen de markt en de publieke sector aan de orde
komt. Het derde gebied is eigenlijk ondergewaardeerd.Minister Bot:Nu moet ik er ook onmiddellijk aan toevoegen – daarmee komen wij
wel in verfijningen terecht – dat het begrip "publieke sector"
op verschillende manieren wordt uitgelegd, dus het gaat niet om een zwart-wittegenstelling
publiekesectormarkt. Zo geeft Frankrijk een andere interpretatie aan dit begrip
dan bijvoorbeeld Nederland. Neem de posterijen; het probleem is dat wij indertijd
in een richtlijn hebben vastgelegd hoe de deze geregeld zullen worden en hoe
het proces van liberalisering van deze sector zal verlopen. Dit ligt vast,
wij zijn hier allen aan gebonden, wij kunnen er niet meer van terugkomen.
Maar dit is wel gebaseerd op een interpretatie van het begrip publieke dienst,
van wat je zou kunnen privatiseren en wat daar niet voor in aanmerking komt.
De discussie hierover rommelt nog steeds en op het ogenblik zie je de slinger
weer terug gaan: men zoekt het weer wat meer in publieke diensten, omdat men
de burger als het ware wil beschermen tegen te ver doorgevoerde privatisering.
Ook dit is een element dat zeker bij die nadere reflectie aan de orde zal
komen.Het parlement heeft om het draagvlak voor Europa in Nederland verder te
verbreden meer belangstelling gekregen voor herinvoering van het dubbelmandaat.
Dit was zeker het geval in het debat over dit onderwerp dat
een maand geleden in de Tweede Kamer is gevoerd; toen bleek er veel animo
voor om in ieder geval de mogelijkheden hiertoe te bekijken. Ik heb begrepen
dat onder anderen de heer Van Gennip twijfels op dit punt heeft, maar ik vind
het in ieder geval wel de moeite waard om dit nog eens te onderzoeken. Juridisch
is het niet mogelijk, omdat wij het dubbelmandaat al aan het eind van de jaren
negentig onmogelijk hebben gemaakt in de akte die betrekking heeft op de verkiezing
van leden van het Europees Parlement. Het is dus een wat theoretisch vraagstuk,
maar ik vind het wel interessant. Ik heb het in redevoeringen wel eens aangestipt
als een mogelijkheid om nationale parlementen meer bij het Europese Parlement
te betrekken. Ook al zie ik best de bezwaren en problemen, bijvoorbeeld op
het punt van de tijdsverdeling, ik geloof toch dat het mogelijk is om op basis
van een bepaalde rotatie een dubbelmandaat in te voeren. Wij kunnen dit in
ieder geval nog eens bekijken, dus de regering zal op zoek gaan naar medestanders,
maar wel in het besef dat voor herinvoering van het dubbelmandaat unanieme
instemming van de lidstaten vereist is.Dit brengt mij op de kritiek op doublures in de werkzaamheden van de Europese
Unie en die van de Raad van Europa, bijvoorbeeld op het punt van de grondrechten.
Nog niet zo lang geleden hebben wij hierover een zeer uitvoerig debat gevoerd.
Ik meen dat ik in een overleg van bijna drie uur heb uiteengezet dat de regering
van mening is dat Nederland ermee zou kunnen instemmen, mits er goede garanties
worden gegeven voor deelname van de Raad van Europa in het bestuur van het
Grondrechtenagentschap, als er een duidelijk mandaat wordt opgesteld, als
er uitgesloten wordt dat er derde landen aan deelnemen, en als dit agentschap
alleen nagaat of er rekening is gehouden met de grondrechten bij de toepassing
van Europese wetgeving en de interpretatie daarvan. Met andere woorden, er
is een groot aantal beperkingen nodig om er zeker van te zijn dat er geen
doublures optreden en dat de Raad van Europa optimaal bij dit agentschap betrokken
wordt.Ik voeg hier nog een politiek argument aan toe. Het zal duidelijk zijn
dat opnieuw een nee, deze keer tegen de instelling van een Grondrechtenagentschap,
nadat wij nee hebben gezegd tegen de grondwet en nadat wij in Luxemburg de
Europese begroting hebben afgewezen, door de andere leden van de Europese
Unie toch gezien zal worden als een teken dat Nederland zich langzaam maar
zeker aan het losmaken is en dat het niet meer wil deelnemen aan het Europese
integratieproces. Ik noem dit argument omdat wij nu al merken dat de positie
van Nederland in het kader van de Unie verzwakt is. Ik denk dat ieder volgend
nee consequenties zal hebben, zeker als het een nee van alleen Nederland is.
Als er sprake is van een breed gedragen nee, ben ik graag bereid om mij erbij
aan te sluiten, maar ik zou het bezwaarlijk vinden om in dit geval opnieuw
een nee te laten horen.De heer Kox (SP):Dit is in ieder geval eerlijk, laat ik u hiervoor prijzen. U zegt: drie
maal nee is weg ermee, of iets dergelijks. Desalniettemin is het een redenering
die in dit huis niet echt goed te verkopen is.Minister Bot:Daarom heb ik ook eerst mijn inhoudelijke argumenten genoemd. En ik voeg
er een politieke reflectie aan toe, die inderdaad maar zeer ten dele van toepassing
is. Toch vind ik dit een belangrijk punt, want wij praten nu in het algemeen
over wat wij willen met Europa, over de opstelling van Nederland in Europa.
In deze context vind ik het toch nodig om dit te zeggen.De heer Kox (SP):Deze Kamer zal dit moeten afwegen, want de politiek speelt ook hier een
rol, maar tegelijkertijd moet u er toch rekening mee houden dat de regering,
als deze Kamer dit agentschap niet wil, het standpunt moet innemen dat het
wat Nederland betreft niet kan doorgaan. Wij zijn het er toch over eens dat
het laatste woord in dit geval aan deze Kamer is, denk ik.Minister Bot:Daar mag geen twijfel over bestaan, maar daarom tracht ik de Kamer er
ook van te overtuigen dat dit geen wijs besluit zou zijn en dat er andere
mogelijkheden zijn. En die moeten vooral gezocht worden in het goed op elkaar
afstemmen van de werkzaamheden van de ene instelling en die van de andere.
Die moeten elkaar niet in de haren zitten en er moet ook geen sprake zijn
van elkaar overlappende werkzaamheden. Het lijkt mij mogelijk dat er aan deze
voorwaarden zal worden voldaan.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter, de minister verrast ons nu met een politiek argument dat hij
aan zijn redenering toevoegt. Ik zou zeggen, laten wij ons constructief opstellen
tegenover de voortgang van de periode van reflectie, laten wij bezien hoe
wij openingen kunnen vinden en laten wij niet op voorhand zeggen dat de grondwet
dood is, dat er geen tweede referendum kan zijn en dat er geen beweging in
het standpunt van Nederland zal komen. Laten wij juist op dit punt zorgen
voor beweging in het proces en laten wij dit niet gebruiken als argument tegen
de vorming van zo'n agentschap. Mag ik uit de opmerkingen van de minister
opmaken dat er in ieder geval voldaan zal worden aan de randvoorwaarden die
hij genoemd heeft, dat hij daar in de discussies met zijn collega's in Brussel
niet van zal afwijken?Overigens moet ik zeggen dat ons berichten uit andere parlementen hebben
bereikt waaruit blijkt dat er zeer vele en gegronde bezwaren tegen de vorming
van dit agentschap zijn. Ik zal morgen een gesprek voeren met de rapporteur
van het Europees Parlement over dit onderwerp; daarbij zal ik de opstelling
van de Eerste Kamer nadrukkelijk in het geding brengen en hopelijk zal het
Europees Parlement ook eieren voor zijn geld kiezen.Minister Bot:Ik ben het graag eens met uw argumenten, want ook ik vind dat wij niet
alleen voor het grondrechtenagentschap, maar ook op het punt van de werkzaamheden
van de Raad van Europa en die van de Europese Unie scherper moeten letten
op mogelijke doublures. Zoals ik al in het speciale overleg heb toegezegd,
zal ik de eerste zijn om erop toe te zien dat er nauwgezet de hand zal worden
gehouden aan de criteria die wij hebben vastgesteld, om doublures te voorkomen.
Als dit niet gebeurt, zeg ik nee tegen het agentschap. De Kamer heeft inderdaad
het laatste woord en daar zullen wij ons naar voegen, maar op het ogenblik
zijn wij nog aan het nagaan of het een met het ander spoort.De heer Hoekzema (VVD):Voortbordurend op wat de heer Van der Linden heeft gezegd, misschien kan
het u helpen dat Nederland wat de parlementen betreft niet alleen
staat.Minister Bot:Ik ben uiteraard graag bereid om ook daarmee rekening te houden, maar
het is wel belangrijk of de twijfels in de parlementen van andere landen uiteindelijk
ook tot uiting komt in het standpunt van de regeringen van die landen. Daar
wacht ik op.De heer Schuyer (D66):Voorzitter, de minister waarschuwt ons ervoor dat een derde solo-optreden
in Europa een negatief effect kan hebben. Ik ben dit met hem eens. De heer
Van der Linden heeft gezegd dat de minister er bij dit onderwerp niet zo bang
voor hoeft te zijn omdat het afwijzende standpunt breed zou worden gedragen,
maar de minister beseft dus ook dat het gestelde ook geldt voor een derde
solo-optreden in de vorm van een nee tegen de meerjarenbegroting.Minister Bot:Ik ben mij maar al te zeer bewust van de problemen die er zijn; ik wilde
er ook juist iets over zeggen. De besprekingen die onder het Britse voorzitterschap
zijn gevoerd, komen nu in een beslissende fase. Wij gaan twee weken van intensieve
onderhandelingen tegemoet, met morgen een ministerieel conclaaf in Brussel
en volgende week donderdag en vrijdag een bespreking in de Europese Raad.
Ik kan dan ook nu werkelijk niet zeggen of een akkoord haalbaar is. De regering
is er wel een voorstander van, maar het moet duidelijk zijn dat Nederland
er wel op vooruit moet gaan ten opzichte van het pakket dat wij in de Europese
Raad van juni jongstleden besproken hebben. De Nederlandse lijn is in Europa
genoegzaam bekend: wij realiseren ons dat beleid geld kost en wij schuwen
onze rol als nettobetaler op zichzelf niet, maar wij keren ons wel tegen een
resultaat waarin Nederland een excessieve nettobetaler is. Wij zetten dan
ook in op een begroting die de eisen van deze tijd weerspiegelt. Deze twee
elementen zijn ook heel belangrijk om de positie van Europa voor de burger
duidelijker te maken, ze moeten herkenbaar zijn in een akkoord over de financiële
perspectieven. De staatssecretaris zal hierop nader ingaan, aansluitend bij
de laatste ontwikkelingen.Ook de opstelling van Nederland tegenover de plannen voor uitbreiding
van de Europese Unie is genoegzaam bekend: de Unie moet zich opstellen als
een betrouwbare partner; afspraken moeten worden nagekomen, dat is een kwestie
van geloofwaardigheid. Tegelijkertijd moeten kandidaat-lidstaten hun deel
van de afspraken nakomen. Ze moeten zich ten volle inspannen om daadwerkelijk
aan de gestelde criteria te voldoen. En dit zijn niet alleen de criteria van
Kopenhagen, het geldt ook voor het bekende acquis, zij het dat deze landen
dit zich geleidelijk aan en in gedeelten eigen moeten maken. Wij zien hier
nauwgezet op toe, ik denk dat Nederland een van de meest preciezen zal zijn
en dat het zeker niet tot de rekkelijken zal behoren. Wij vragen een rapportage
van de Europese Commissie van de vorderingen op dit vlak en wij vragen haar
ook, dit alles kritischer te beoordelen dan voorheen. Uit de rapporten over
Roemenië en Bulgarije blijkt dat de Commissie de uitbreiding van de Unie
op een heel andere manier bekijkt. Het is onlangs ook weer gebleken uit de
rapporten over Macedonië; daarin slaat de Commissie een veel kritischer
toon aan, ook op deelgebieden. Met andere woorden, dat rapport is veel gedetailleerder,
zodat wij precies weten waar wij aan toe zijn. Bovendien bekijken wij natuurlijk
ook zelf hoe de situatie in de betrokken landen is en gaan wij na of dat correspondeert
met de berichten van de Europese Commissie.Er mag geen misverstand over bestaan dat wij ons zeer kritisch opstellen
tegenover een lidmaatschap van de Unie voor Roemenië en Bulgarije, en
hetzelfde geldt voor de kandidatuur van Macedonië. Een besluit om Macedonië
de kandidaatsstatus te verlenen moet vergezeld gaan van een verzoek aan de
Europese Commissie om op basis van de criteria van Kopenhagen nadere criteria
op te stellen waaraan dit land zal moeten voldoen om verder te kunnen spreken
over de vraag wanneer er toetredingsonderhandelingen zouden kunnen worden
begonnen. En wat Turkije betreft, ik denk dat wij ons nu in een fase bevinden
waarin de Commissie de Turkse wetgeving onderwerpt aan een "screening"
om te bepalen of er met onderhandelingen begonnen kan worden. Wij blijven
alert op de ontwikkelingen en ik denk dat er nog geruime tijd mee gemoeid
zal zijn voordat die onderhandelingen van start zullen kunnen gaan. De Kamer
kent ook alle problemen die er nog met het protocol zijn. Wij wachten zowel
op het Europese Parlement, dat dit protocol nog moet goedkeuren, als op Turkije,
dat het nog moet ratificeren.De heer Van Gennip (CDA):Wilt u nog ingaan op de zeer specifieke uitspraak die de heer Wiersma
aan de overzijde heeft gedaan, naar zijn zeggen namens het Europees Parlement,
dat er niet alleen aan Kroatië een extra eis zal moeten worden gesteld,
namelijk medewerking verlenen aan het internationale strafhof en aan het Joegoslaviëtribunaal,
maar ook dat er in de EU orde op zaken gesteld dient te worden voordat er
verder zou kunnen worden gesproken over de toetreding van Kroatië? Deelt
de regering dit standpunt?Minister Bot:Nee, dat is niet het geval. Ons standpunt is altijd geweest en zal altijd
blijven dat gedane beloften moeten worden nagekomen, maar dat wij voorlopig
niet verder zullen gaan. Ten aanzien van Kroatië hebben wij gezegd dat
wij onderhandelingen zullen openen; er is een aantal eisen gesteld ten aanzien
van het Strafhof en wij hebben gezegd dat wij het heel zorgvuldig zullen monitoren.
Als blijkt dat in Joegoslavië daar geen gevolg aan wordt gegeven, dan
is er een noodrem ingebouwd – ook weer op verzoek van Nederland, voorafgaand
aan 3 oktober. Daar houden wij ons aan, maar wij gaan niet verder. Wij
gaan, met andere woorden, niet nog eens, na afloop, extra eisen stellen. Dat
zou niet fair zijn en ik denk dat het ook niet goed is voor de betrouwbaarheid
van de Europese Unie en van Nederland daarbinnen. Daar kan geen enkele twijfel
over bestaan.Voorzitter: Bierman-Beukema toe WaterMinister Bot:Voorzitter. Ik kom aan een ander onderwerp dat terecht de aandacht heeft,
namelijk de Nederlandse voorbereiding op de Europese besluitvorming en de
integratie van het Europese beleid in de Nederlandse verhoudingen. Ik ben
mij ervan bewust – ik gaf dit al aan in mijn inleidende woorden –
dat dit ook in uw Kamer sterk leeft. De politiek heeft, na het referendum
van 1 juni, tot taak om de burger op een betere, meer gestructureerde
wijze te betrekken bij de beantwoording van de vraag die ik eerder noemde:
welk Europa en hoe? Het gaat om een betere inzet van Nederland
in Brussel, maar het gaat er ook om het Europese beleidsproces en de daarmee
samenhangende politieke vragen beter in onze nationale politieke processen
te integreren. Brusselse besluiten zijn immers ook onze besluiten. Ik haal
in dit verband twee punten naar voren die ook in het debat in de Tweede Kamer
aan de orde kwamen, naar aanleiding van het recente, belangwekkende advies
van de Raad van State over de gevolgen van de Europese arrangementen voor
Nederland. Het betreft achtereenvolgens de noodzaak van een goede politieke
regie van de regering om tijdig sturing te kunnen geven aan de Nederlandse
inbreng in de Europese Unie en voorts de noodzaak van goede politieke controle
door het parlement.Om met het eerste punt te beginnen wijs ik erop dat naast het advies van
de Raad van State er ook het rapport ligt van de gemengde commissie Sturing
EU-aangelegenheden, onder leiding van de heer Van Voorst tot Voorst. Dit rapport
is als één van de rapporten in het kader van het programma Andere
Overheid aan het parlement aangeboden. Ook over de noodzaak van een goede
politieke controle op de ontwikkeling van het Europese beleid heeft de Raad
van State naar mijn mening een aantal zeer bruikbare suggesties gedaan. Essentieel
daarbij is dat parlement en regering gezamenlijk een wisselwerking tot stand
brengen die de burgers aanspreekt en voorziet in de behoefte aan publiek debat
over Europees beleid.Op dit moment worden de aanbevelingen van de gemengde commissie-Van Voorst
tot Voorst uitgewerkt in concrete stappen die moeten leiden tot een betere,
vroegtijdige en strategische standpuntbepaling en een betere politieke sturing
van de Nederlandse inzet. De aanbevelingen die de Raad van State in zijn recente
advies heeft opgenomen, beogen op dit punt hetzelfde. Op dit moment wordt
gewerkt aan een uitwerking van het eerder aan het parlement aangeboden nadere
rapport bij het advies van de Raad van State. Ik wil nog eens heel duidelijk
naar voren brengen, ook omdat de heer Van Middelkoop behartigenswaardige dingen
heeft gezegd over de positie van de minister van Buitenlandse Zaken, dat er
geen sprake kan zijn van een grondwettelijke verlegging van bevoegdheden of
van verandering van het mandaat. Ik heb dat zeer duidelijk gezegd en blijf
daar ook aan vasthouden.Ik vind wel dat bij al deze discussies vaak te veel wordt gesproken over
poppetjes en over institutionele kwesties, terwijl het naar mijn mening vooral
gaat over de inhoud en over de manier waarop. Ik heb daarbij gewezen op de
noodzaak van een goede politieke regie van de regering om tijdig sturing te
kunnen geven aan de Nederlandse inbreng in de Europese Unie. Het betreft,
met andere woorden, de vraag of er genoeg contact is op dit moment tussen
vakministers en tussen de minister-president en de minister van Buitenlandse
Zaken om te voorkomen dat zich, zoals ik dit noem, grensoverschrijdende problemen
voordoen. Ik doel daarbij op vakministeries overschrijdende problemen. Immers,
het is tot dusver te vaak zo geweest – dat is wat de Raad van State
constateert – dat een vraagstuk in het kader van de verkokering langzaam
naar boven kwam en door een vakministerie uitputtend werd behandeld, zonder
dat men zich realiseerde wat de consequenties zouden kunnen zijn, op termijn,
voor een ander ministerie. De vraag waar wij ons thans over buigen, is dan
ook: hoe kun je voorkomen dat dit soort ongelukken – denk bijvoorbeeld
aan de richtlijn inzake fijn stof, de Habitatrichtlijn en de Vogelrichtlijn –
tien of vijftien jaar later ineens tot ongewenste nevengevolgen leiden? Hoe
kunnen wij met een tijdige agendering ervoor zorgen dat het kabinet als zodanig
zich tijdig bewust is van wat de Europese wetgeving precies betekent voor
alle betrokken ministers en niet alleen voor de minister van Milieu of van
Landbouw of wat dan ook? De minister en de staatssecretaris van Buitenlandse
Zaken hebben daarbij sowieso een eigen coördinerende rol die wij ook
zullen blijven vervullen. Aangezien wij echter gemerkt hebben dat dit kennelijk
niet voldoende is, bestuderen wij nu de mogelijkheden om ervoor te zorgen
dat datgene wat in een vakministerie terechtkomt, eerst op laag niveau om
dan geleidelijk naar boven te gaan, vroegtijdig gemeld wordt. Het betekent
dat de minister niet alleen een bevoegdheid krijgt om een bepaalde zaak af
te wikkelen, maar ook de verantwoordelijkheid heeft voor de consequentie die
dat op termijn kan hebben voor anderen.De vraag die wij trachten op te lossen, is hoe je ervoor kunt zorgen dat,
op de eerste plaats, in de onderraden vroegtijdig dit soort problemen aan
de orde worden gesteld en dat de minister die dit niet doet, daar ook verantwoordelijk
voor is; dat de minister-president die vele onderraden voorzit, door die agenderingsmogelijkheid
tijdig gewaarschuwd wordt door de vakministers over wat er aan de hand is
en dat er een speciaal onderwerp, zoals ik dit heb gesuggereerd, op de agenda
van de ministerraad zal komen, getiteld "Europees beleid". Wij hebben
nu wel het onderwerp "buitenlands beleid", maar ook het Europees
beleid dient opgenomen te worden, zodat iedere week al datgene wat er uit
de onderraden naar boven is gekomen, met consequenties voor de toekomst, door
de minister-president, die de enige is die al die onderraden voorzit, naar
voren kan worden gehaald. Door het te agenderen geeft hij aan dat hij het
van belang vindt om bepaalde zaken aan de ministerraad voor te leggen. De
ministerraad besluit zoals te doen gebruikelijk. Ik vind dit een heel redelijke
benadering die niets afdoet aan het mandaat dat de minister en de staatssecretaris
op basis van de grondwet hebben inzake Europees beleid.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Het kan zijn dat ik op dit punt wel met de minister kan instemmen, maar
omdat ik zelf nooit in de keuken heb gekeken, zou ik hem het volgende willen
vragen. Wijkt wat de minister nu voorstelt, af van wat de praktijk is geweest
in de afgelopen jaren, juist op het punt van de bevoegdheidsverdeling tussen
de minister van Buitenlandse Zaken en de minister-president?Minister Bot:Ik denk niet zozeer dat het afwijkt van de bevoegdheden. Het is een nadere
uitwerking, een precisering, van de bevoegdheid die de minister-president
altijd heeft. De minister-president heeft immers de agenderingsbevoegdheid:
hij bepaalt de agenda van de ministerraad. Wat tot dusver echter ontbroken
heeft, is dat er voor de ministerraad als vast punt iets was opgenomen over
wat als het ware door de betreffende ministers tijdens hun eigen, kleinere
onderraden naar voren moet worden gebracht. Daarbij gaat het om wetgeving
die vanuit Brussel naar een ministerie toe komt, waarbij tijdig wordt gezegd:
het gaat over dit en dit wat betreft het milieu, maar het kan
consequenties hebben voor landbouw, de bouw van Maasvlaktes enzovoort. Daar
moeten wij tijdig naar kijken; het is niet alleen iets dat mij aangaat. Het
gaat erom dat de minister-president dit agendeert, in de zin dat hij het op
de agenda van de ministerraad zet, zodat de ministers er gezamenlijk over
kunnen besluiten.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):De minister spreekt voortdurend over agenderen; dat lijkt een heel simpele
handeling, waarbij je een onderwerp op de convocatie voor de ministerraad
zet. Maar de Raad van State spreekt er net iets anders over en zegt dat de
minister-president zorg moet dragen voor afstemming van de nationale beleidsagenda
op de Europese beleidsagenda. Materieel heeft de ministerraad het daar nu
ook over, maar de minister zal het toch met mij eens zijn dat wil je die bevoegdheid
echt handen en voeten geven, je daarbij ambtenaren nodig hebt die nu, naar
mijn overtuiging, op Buitenlandse Zaken zitten en ingevolge deze redenering
naar Algemene Zaken zullen moeten gaan.Minister Bot:Hoezeer wij de Raad van State ook hoog hebben, het betreft hier een advies
van de Raad van State en dat wil niet zeggen dat wij dit lock, stock and barrel
hoeven over te nemen. Dat ben ik in ieder geval niet van plan en ook de minister-president
niet, net zo min als wij vinden dat de staatssecretaris met een groot deel
van het ministerie over zou moeten gaan naar het ministerie van Algemene Zaken.
De minister-president deelt deze opvatting; hij heeft op 8 november in
de Tweede Kamer gezegd dat hij daar geenszins behoefte aan heeft. Er is op
basis van deze rapporten op het ogenblik een studie gaande, waarbij wij kijken
naar al deze elementen die naar voren worden gebracht en die in een steeds
complexere Europese Unie met steeds complexere wetgeving nadere bestudering
behoeven, om ervoor te zorgen dat vergissingen of fouten of ellendige consequenties
zich zo min mogelijk voordoen, want wij hebben daar wel enkele lessen uit
getrokken.De heer Schuyer (D66):Ik deel de opvatting van de minister dat het niet te veel over de poppetjes
en de posities moet gaan. Ik deel ook zijn opvatting dat het lastig is om
bij het begin al te zien wat de consequenties over jaren zijn. Mag ik daaruit
concluderen dat de motie die aan de overzijde is ingediend ten aanzien van
evaluatie en horizonbepalingen bij Europese regelgeving, door het kabinet
met kracht zal worden bepleit?Minister Bot:Ja, dat hebben wij de vorige keer ook gezegd, namelijk dat wij ons realiseren
dat in toenemende mate het Europese beleid de burgers direct raakt, op velerlei
terreinen. Wij hebben gemerkt dat daar in het verleden bepaalde ongewenste
consequenties uit zijn voortgekomen, omdat wij niet tijdig elkaar hebben weten
te informeren. Wij proberen op het ogenblik die lacune te vullen.De heer Van Gennip (CDA):Helpt het als wij toch wat onderscheidingen maken? Ik heb er in mijn bijdrage
over gesproken dat de capaciteit om bilaterale relaties ook binnen Europa
te behandelen, iets is dat uiteraard bij Buitenlandse Zaken ligt, zeker als
het gaat over veiligheidsbeleid en dat soort zaken. Ik heb van de andere kant
gezegd dat de agenderende bevoegdheid een competentie is die aan een minister-president
toe komt. Maar er is nog iets anders en dat wordt al aangegeven in een citaat
dat de heer Van Middelkoop gebruikt. Het betreft het volgende. Mag ik de minister-president
bij wijze van spreken achterover leunen en zeggen: wat is voor Nederland in
de komende vier jaren nu echt belangrijk in relatie tot Europa? Ik bedoel
daarmee het ontwikkelen en aan de orde stellen van de grote beleidslijnen.
Deze hogere agendering heeft er weinig mee te maken of je een heel groot ambtelijk
apparaat hebt. Zonder op enigerlei wijze tot een presidentieel systeem te
willen overgaan, denk ik niettemin dat een minister-president die anno 2005
leiding geeft aan een regering, de ruimte moet hebben om te zeggen: voor Nederland
is dat en dat belangrijk, teneinde het ter discussie te kunnen stellen in
een ministerraad.Minister Bot:Ik denk overigens dat dit een onderwerp is dat bij de formatie van ieder
nieuw kabinet aan de orde komt en ook duidelijk aan de orde wordt gesteld.
Er wordt bovendien ieder jaar, zoals nu ook weer, in de Staat van de Unie
geschetst wat de belangen zijn en ik denk dat het iets is waar wij voortdurend
over moeten nadenken. Laten wij niet vergeten dat er in vier jaar veel kan
gebeuren, ook in de Europese Unie. Tweemaal "neen" op het referendum
was twee jaar geleden moeilijk te voorzien. Uitbreidingsvraagstukken doen
zich vaak op een vreemde manier voor, in de zin dat wij denken dat een land
aan de criteria voldoet, terwijl er ineens een regeringscrisis komt of wat
dan ook en je zo'n land ziet terugvallen. Je kunt dus wel zeggen: mijn grote
lijn is ongeveer deze. U heeft de vraag naar het wat en het hoe gesteld; u
heeft gesproken van de road map. Nu, ik denk dat iedere regering bij de kabinetsformatie
een aantal doelen moet stellen en moet zeggen waar zij ongeveer uit wil komen.
Dat hebben wij ook gedaan, waarbij de pro-Europese instelling van Nederland
buiten kijf staat.Er is vandaag veel over de grondwet en over het "neen" gesproken,
maar niemand heeft daarbij vermeld dat kort daarna in een sondering bleek
dat 72% van de Nederlandse bevolking vóór Europa en de
Europese integratie was. Dat geeft toch in ieder geval weer het positieve
signaal af dat Nederland helemaal niet met de rug naar de Europese Unie staat.
Zo vond ik het heel interessant, gegeven de verschillende verhalen over Turkije,
dat toen drie dagen na 3 oktober de vraag werd gesteld of men het goed
vond dat de onderhandelingen werden geopend, opnieuw 70% van de Nederlandse
bevolking daar met ja op antwoordde. Ik begrijp dat niet helemaal, maar ik
ben er uiteraard wel verheugd over.Voorzitter. Misschien mag ik even wat zeggen naar aanleiding van wat de
heer Eigeman over globalisering heeft gevraagd, met name wat betreft India
en China als economische grootmachten. Ik vind het heel belangrijk dat wij
de ontwikkelingen op dit vlak niet als gevaren zien – zo worden zij
vaak voorgesteld – maar als uitdagingen en kansen. Aan de ene kant betekent
het intensievere contact met deze grootmachten een vergroting van onze markt,
aan de andere kant moeten wij onderwerpen als milieuvervuiling en energievoorziening
in aanmerking blijven nemen. Ik wijs erop dat thans Europa en Amerika de enige
machten zijn die zich bekommeren om zaken die zich buiten hun grenzen afspelen. Ik noem in dit verband kwesties als: milieu, criminaliteit,
het ontstaan van ziektes enzovoort. De opkomende grootmachten zijn echter
zeer op zichzelf gefocust. Zij denken vooral aan hun eigen belangen en hun
eigen energievoorziening. Daarom is het belangrijk dat de Europese Unie goed
met deze landen in contact blijft. De samenwerking kan dan leiden tot het
ontstaan van een duurzame ontwikkeling.De heer Kox (SP):Uw vergelijking is wel terecht, maar ik vraag mij af of u uw verhaal niet
iets zou moeten nuanceren. India en China zijn samen goed voor 7% van
de wereldhandel, maar de Verenigde Staten, Europa en Japan voor drie kwart
of meer daarvan. Met die drie kwart of meer verspillen zij ongeveer alle energie
die op aarde te verspillen is. Als de Chinezen zoveel energie zouden willen
verspillen, zouden zij dat niet eens kunnen. Het is dus niet zo dat alleen
zij iets van ons moeten leren. Ook wij hebben verplichtingen.Minister Bot:Absoluut! In mijn inleiding heb ik gesproken over het belang van de ontwikkeling
van duurzame energie. Nu wilde ik erop wijzen dat samenwerking met deze landen
en het bespreken van dergelijke problemen voor een meerwaarde kunnen zorgen.
Onlangs zei een deskundige tegen mij dat als China op dezelfde manier als
wij brandstoffen zou verbruiken, er in 2050 geen zuurstof meer zou zijn. Dat
is een wat sterk doorgetrokken verhaal, maar het toont aan dat wij er allen
belang bij hebben om gezamenlijk op te trekken teneinde dit soort gevaren
tegen te gaan.De heer Eigeman (PvdA):Voorzitter. Ik ben blij met het feit dat de minister met zijn antwoord
verwijst naar het belang van duurzame ontwikkeling. Kennelijk ziet hij kansen
om de Nederlandse kennis aan te wenden bij de samenwerking met India en China.
Mij verbaast wel dat hij Europa en de Verenigde Staten in één
adem noemt. De Verenigde Staten putten namelijk de energiebronnen in de wereld
uit en daarom vind ik het niet terecht de VS in één adem met
de EU te noemen.Minister Bot:Ik bedoelde ook niet te zeggen dat de Verenigde Staten wel schone energie
hebben. Wel veronderstel ik dat de VS zich nu bewust worden van het bestaan
van een energieprobleem. Die bewustwording is nog niet zo sterk als wij graag
willen. Wij hebben er evenwel belang bij dat wij op dit punt gezamenlijk optrekken.
Dat was mijn boodschap. Ik ben het echter met u eens dat de Verenigde Staten
zich anders zouden kunnen opstellen. In dit verband noem ik het Kyotoprotocol.De heer Eigeman (PvdA):Dank u. Wat de samenwerking met India en China betreft begrijp ik dat
u het eens bent met mijn typering dat men zich in de contacten met die landen
wel erg richt op beheersing van verschillende ontwikkelingen. Ik vind het
prima dat men bij die beheersing denkt aan de milieuproblemen. Echter, ik
vind niet dat wij ons alleen maar mogen afvragen: hoe houden wij ze buiten
de deur? Wij hebben deze grootmachten juist nodig en zij hebben ons nodig.Minister Bot:Precies. Ik vind ook dat wij ze niet buiten de deur moeten houden. Het
gaat er evenwel om dat wij een balans kunnen vinden tussen aan de ene kant
samenwerken en aan de andere kant eisen stellen aan de samenwerking. De samenwerking
kan niet alleen bestaan uit toegeven.Voorzitter. Er is gesproken over het uitbreidingsproces en over adequate
controle door de parlementaire organen. Ik vind die controle vanzelfsprekend.
Uiteindelijk worden de verdragen ter ratificatie aan de Kamer voorgelegd.
Dus ook deze Kamer bepaalt of al dan niet is voldaan aan de criteria voor
toetreding. Dat zal ook het geval zijn bij de toetreding van Roemenië
en Bulgarije en op termijn bij de toetreding van andere kandidaten. Het parlement
heeft dus het laatste woord.De heer Eigeman (PvdA):Ik snap dat u het belang van parlementaire controle erkent. Ik heb echter
specifiek gesproken over Bosnië-Herzegovina. Uit het gestelde in de laatste
geannoteerde agenda zou je kunnen lezen dat alles automatisch doorgaat. Met
name met betrekking tot Bosnië-Herzegovina zijn kritische noten te kraken.
In de onderhandelingen met dat land moet heel voorzichtig worden geopereerd.
Er zijn uiterst gevoelige kwesties, waarover ook andere afgevaardigden iets
hebben gezegd. Wat wij vragen is: geef ons de gelegenheid om tijdens het proces
de vinger aan de pols te houden.Minister Bot:Dit ben ik graag met u eens. Gisteren is in het kader van de grote OVSE-bijeenkomst
uitvoerig over de Balkan gesproken. Zelf heb ik met de ministers van Balkanlanden
gesproken. Iedereen weet dat willen wij een redelijk gestabiliseerde Balkan,
het heel belangrijk is dat op de een of andere manier de band tussen de Europese
Unie en de Balkan blijft bestaan. Wij moeten de Balkanlanden ook perspectief
bieden. Als zij aan de criteria voldoen moet datgene wat wij in 1999 hebben
beloofd op termijn gerealiseerd kunnen worden. Tegelijk moeten wij voorzichtig
opereren. Wij moeten bijvoorbeeld nagaan of met Bosnië-Herzegovina een
stabiliteits- en associatieovereenkomst kan worden afgesloten. Daarmee zorgen
wij voor een heel voorzichtig voorportaal voor een volgend voorportaal: de
status van kandidaat-lid met alle garanties die erbij horen. Deze processen
voltrekken zich geweldig langzaam. Toen ik in juli op de Balkan was, heb ik
evenwel gemerkt dat men daar verwacht dat wij signalen afgeven waaruit blijkt
dat wij ons betrokken voelen bij hetgeen zich daar afspeelt en dat wij bereid
zijn verantwoordelijkheid te nemen. Dat betekent niet toetreding, maar wel
hebben wij gezegd: op termijn kunt u toetreden. Die belofte is gedaan. Er
zal echter een heel lange termijn gemoeid zijn met het totale proces. Het
is dus belangrijk dat wij zorgvuldig de ontwikkelingen op de Balkan in aanmerking
blijven nemen. Dat is ook voor ons van belang, want met een stabiele Balkan
aan onze zuidgrens is iedereen gediend.De heer Eigeman (PvdA):Het gaat er echter om dat het proces transparant is, zodat ook deze Kamer
controle kan uitoefenen en daarmee haar eigen verantwoordelijkheid gestalte
kan geven. Het is belangrijk dat wij vertrouwen kunnen hebben in het buitenlands
beleid en dat de burgers dat merken. Het kan niet zo zijn dat een proces zich
lange tijd voortsleept en dat wij dan voor een voldongen feit worden geplaatst.Minister Bot:Wat dat betreft hebben wij van het verleden geleerd. Deze Kamer zal zeker
bij het proces worden betrokken en zij zal dus op de hoogte
gebracht worden van iedere volgende stap.Voorzitter. Er zijn vragen gesteld over de democratische controle van
het Comité van Permanente Vertegenwoordigers (Coroper). Zoals u weet
heb ik vele jaren deel uitgemaakt van het Comité van Permanente Vertegenwoordigers.
Dit comité is een onderdeel van de Raad. Het bereidt de besluiten van
de Raad voor. De besluiten worden op twee manieren democratisch gecontroleerd:
door de parlementen en door de lidstaten. In de meeste gevallen worden de
besluiten ook gecontroleerd door het Europese Parlement. Alle meerderheidsbesluiten
moeten namelijk uiteindelijk goedgekeurd worden door het Europese Parlement.
De politieke sturing en de democratische controle van de Nederlandse inzet
gebeurt aan de hand van B- en C-fiches en via de regelmatig plaatsvindende
AO's. De regering maakt goed gebruik van deze mogelijkheden, juist om de mening
van het parlement te horen.Er is ook een vraag gesteld over de verbindingsschakels tussen de nationale
actoren. Ik ben van mening dat die wel degelijk werken, maar verbetering is
natuurlijk altijd mogelijk. Zojuist hebben wij gesproken over het rapport
van de Raad van State en de commissie-Van Voorst tot Voorst. Gelet op de toenemende
complexiteit is het thans heel goed dat wij nadenken over de verschillende
onderdelen van het besluitvormingsmechanisme en dat wij nagaan hoe die beter
op elkaar kunnen worden afgestemd, zodat wij tijdig met elkaars mening rekening
kunnen houden. Zojuist spraken wij over de toetreding van nieuwe landen tot
de EU. Die toetreding is zo'n proces waarbij je elkaar goed op de hoogte moet
houden van iedere stap en waarbij je moet sonderen wat de nationale parlementen
van de ontwikkelingen vinden. Ik kan de Kamer verzekeren dat het Europese
Parlement zich, ook ongevraagd, keer op keer zeer duidelijk uitlaat.Er is voorts gezegd: werk aan verbetering van de politieke regie en aan
de politieke controle van de inzet in Brussel. Daarbij gaat het dus om de
eerste verbindingsschakel. Ja, het zorgen voor een vroegtijdige politieke
aansturing van de strategische inzet is een van de nadrukkelijke aanbevelingen
van de commissie-Van Voorst tot Voorst die het kabinet nu in de praktijk brengen.
Over de politieke controle door het parlement heeft de Raad van State behartigenswaardige
opmerkingen gemaakt. Die zullen wij in aanmerking nemen. Zoals ik reeds heb
gezegd, kom ik nog met een nadere reactie daarop.De heer Schuyer vroeg wanneer deze nadere reactie zal verschijnen. Ik
wijs erop dat het hier een zeer breed advies betreft dat handelt over de burger,
over maatschappelijke organisaties, over het parlement en over de manier waarop
de regering omgaat met het Europese beleid. Ik zei dat ik aan een nadere reactie
werk. Zodra die gereed is, zal de regering die met deze Kamer bespreken. Als
het enigszins mogelijk is, zullen wij deze reactie voor het eind van dit jaar
afmaken, maar ik kan niet op een week nauwkeurig zeggen wanneer zij klaar
kan zijn. Nogmaals, het gaat hierbij om een zeer complexe materie.De heer Hoekzema vroeg wat de visie van de regering is op het advies van
de Raad van State voor het openbaar bestuur. Verder vroeg hij wat de positie
van de minister en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken in dezen was.
Ik meen dat ik voldoende op de opmerkingen hierover heb gereageerd in het
debat met onder anderen de heer Van Gennip.De heer Hoekzema (VVD):Voorzitter. Ik heb in dat debat niet geïnterrumpeerd omdat ik verwachtte
dat de minister nog op dit onderwerp terug zou terugkomen. Ik vind het een
interessante en goede ontwikkeling dat in alle onderministerraden nu Europa
aan de orde komt. Dit betekent dat de minister-president in dezen een belangrijke
rol krijgt en dat er een zeer nauwe relatie zal ontstaan tussen de minister
van Buitenlandse Zaken, de staatssecretaris van Europese zaken en de minister-president.
Ik kan mij voorstellen dat wij een Europadriehoek krijgen, op dezelfde manier
als wij in de ministerraad de buitenlanddriehoek hebben. Hoe denkt de minister
hierover?Minister Bot:De gelukkige situatie doet zich voor dat wij zoiets al kennen, omdat de
minister-president, de minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken buitengewoon goed door een, weliswaar brede, deur kunnen.
Je moet natuurlijk garanderen dat dit in de toekomst zo blijft en daarom zijn
wij het idee van zo'n driehoek aan het uitwerken, zodat ook in de toekomst
die nauwe samenwerking is zeker gesteld.De heer Hoekzema (VVD):Dus u gaat deze samenwerking institutionaliseren.Minister Bot:Ik houd niet zo van dit woord.De heer Hoekzema (VVD):U gaat zo'n driehoek officieel instellen.Minister Bot:Precies.De heer Eigeman heeft voorts vragen gesteld over de Benelux. De laatste
tijd is daarover veel overleg gepleegd. Enige tijd geleden heb ik tijdens
een herdenkingsbijeenkomst van de Benelux een feestrede mogen houden. Wij
zijn van mening dat de Benelux ondanks de feilen een nuttige rol vervult en
dat het belangrijk is dat het Beneluxverdrag stilzwijgend wordt verlengd.
Wij vinden wel dat die verlenging vergezeld moet gaan van een politieke verklaring,
waarin meer in detail uiteen wordt gezet waarom wij het belangrijk vinden
dat de samenwerking wordt voortgezet en niet alleen op de technische vlakken,
zoals die van de douane, de politie, de brandweer en de waterhuishouding,
maar ook op ander gebied. Er wordt thans nog ongelooflijk veel in het kader
van de Benelux gedaan. Verder is bij de gelegenheid van Europese topbijeenkomsten
en het inslaan van nieuwe wegen gebleken dat de Benelux een zetje kan geven
om te komen tot meer integratie in Europa. Daarom willen wij een politiek
memorandum opstellen. Nederland heeft daartoe een voorstel gedaan dat nog
moet worden besproken met beide partners. Op 27 januari zal de ministerraad
aan de hand van een notitie zich buigen over de toekomst van de Benelux. Nogmaals,
wij zijn voor verlenging van het Beneluxverdrag en wij willen die verlenging
vergezeld laten gaan van een praktische verklaring. Ik merk verder op dat
wij de Benelux zien als een laboratorium waarin een aantal zaken kan worden
voorgekookt. Wij zullen de discussie in de verschillende parlementen over
de toekomst van de Benelux met belangstelling volgen om te bezien
of van die kant wensen bestaan voor aanvulling, verbetering, efficiëntie
et cetera.De heer Van Gennip (CDA):Voorzitter. Hiermee bewijst de minister van Buitenlandse Zaken weer dat
hij onverbeterlijk optimistisch is. Hij laat nu weten wat zijn verwachtingen
ten aanzien van de Benelux zijn. Gelet op de stemming bij de presentatie van
het boek van de heer Verhofstadt afgelopen vrijdag, weet ik niet of hoop en
realisme hier geheel verenigbaar zijn.Minister Bot:Ik heb gezegd goed in te zien dat de Benelux ook feilen kent. Jarenlang
heb ik daarmee te maken gehad. Tezelfdertijd weet ik dat de Benelux door onze
partners nog steeds wordt ervaren als een macht binnen de Europese Unie. Misschien
is de Benelux niet echt een macht, maar zij wordt wel als zodanig ervaren.
Dit is in politiek opzicht belangrijk en ik durf dat politieke oordeel te
geven. Als je buiten de Europese Unie komt, merk je ook dat men nog steeds
vindt dat de Benelux een belangrijke rol kan spelen. Ik wil die mogelijkheden
openhouden. Ik zou het jammer vinden als wij nu zouden besluiten om de Benelux
op te heffen.De heer Kox (SP):Als de Benelux een proeftuin is voor de Europese Unie, hoe kijkt u dan
aan tegen het werkelijk unverfroren ultrafederalisme van de Belgische minister-president?
U was net duidelijk, maar duidelijker over waar het naartoe moet met Europa
kun je niet zijn. Moet hij nu met ons in een proeftuin zitten? Dan kunnen
er toch ongelukken mee gebeuren.Minister Bot:Dat is het heerlijke van de checks en balances en van het feit dat "you
need three to tango". De heer Verhofstadt heeft wel eens eerder dergelijke
gedachten gelanceerd. Ik werd net gekenschetst als een optimist. Ik zou de
heer Verhofstadt willen kenschetsen als een hyperoptimist.De heer Kox (SP):Noemt u federalisme optimisme?Minister Bot:Ik zou het voorstel van de heer Verhofstadt inderdaad als een ver doorgevoerd
federalisme willen zien. Overigens zijn er zo veel varianten op en definities
van het woord "federalisme". Daar waag ik mij niet meer aan. Wij
hebben er vorig jaar ook een gezellige discussie over gehad.De heer Eigeman (PvdA):Ik ben blij met de woorden van de minister over het laboratoriumkarakter
van de Benelux. Ik wil ook een reflectie op mijn opmerkingen dat je de Benelux
kunt gebruiken in Europees verband in samenwerking met andere wat "kleinere"
landen. Zelf werkend in de Benelux merk ik dat bijvoorbeeld de Baltic Assembly
buitengewoon veel waarde hecht aan de ervaringen die wij in Beneluxverband
opdoen en er ook haar voordeel mee doet.Minister Bot:Dat geloof ik zeer zeker. Er is ook de samenwerking met de Visegradlanden.
De Baltische staten zien de Benelux niet alleen als proeftuin, maar kijken
ook naar de mogelijkheden om bij bepaalde gelegenheden krachten te bundelen.
Ik meen dat wij die mogelijkheid open moeten houden. In een heleboel gevallen
werkt de Benelux in de praktijk niet zo goed uit als wij zouden wensen, maar
ik vind niet dat je haar daarom moet opheffen. Daarvoor is de Benelux nog
te nuttig.Ik kom bij het grotestedenbeleid. De heer Eigeman heeft gesuggereerd om
een eigen grotestedenbeleid op te zetten. Op het ogenblik ondersteunt de Europese
Unie het grotestedenbeleid met inhoudelijke en financiële bijdragen.
Nederland krijgt bijvoorbeeld 222 mln. vanuit doelstelling 2. De Commissie
acht een gericht stedelijk beleid van belang voor een toekomstige sociale
cohesie. Ik begrijp dat er vandaag en morgen een informele bijeenkomst van
ministers verantwoordelijk voor stedelijk beleid in Bristol plaatsvindt, waar
het onderwerp "sustainable communities" centraal staat. Minister
Pechtold neemt hieraan deel. Wij gelden als koploper in het grotestedenbeleid
en werken op dit terrein nauw samen. Ik begrijp dat er ook wordt gewerkt aan
de oprichting van een Europees stedelijk kennisnetwerk.De heer Van Gennip heeft gevraagd naar de financiële ondersteuning
van Europese politieke partijen. In de jaarlijkse begrotingsprocedure is deze
vraag ook vorig jaar opgekomen. De Commissie heeft toen bij haar voorontwerp
van begroting expliciet opgemerkt dat zij ervan uitging dat het Europees Parlement
de subsidies voor politieke partijen toezegde, hetgeen in lijn zou zijn met
het statuut voor Europese politieke partijen. Het Europees Parlement zou deze
middelen zelf in de begroting kunnen inschrijven. Het Parlement krijgt als
vast aandeel 20% van alle administratieve uitgaven, maar wil om principiële
redenen de financiering van Europese politieke partijen niet in het eigen
budget opnemen. De lijn van de Commissie is niet helemaal logisch, maar de
Raad kan in deze kwestie weinig doen. Tot nu toe respecteren de Raad en het
Parlement de afspraak dat men niet over elkaars budget zal oordelen.De heer Van Gennip heeft gevraagd wat wij vinden van de voorstellen van
de Bertelsmann Stiftung om een aantal wijzigingen in het Verdrag van Nice
door te voeren. Wij hebben altijd gezegd dat wij liever niet doen aan "cherry
picking". Dan krijg je ook van partners steeds het verwijt dat wij bepaalde
dingen doen die ons goed uitkomen, terwijl wij uit de onderhandelingen weten
dat het vaak een compromis is geweest: de ene kreeg dit en in ruil kreeg de
ander dat. Als je zegt dat je alleen maar dit wilt hebben, dan zegt de ander:
dan wil ik ook dat. Voordat je het weet, heb je het hele grondwettelijke verdrag
weer terug. Ik vind het moeilijk op dit moment. Dat neemt niet weg dat wij
bereid zijn een aantal dingen die eigenlijk al embryonaal in Nice zijn vastgelegd
te bekijken en er nader uitvoering aan te geven. Daarom praten wij over subsidiariteit.
Amsterdam heeft er een protocol over. Je hebt er een basis voor. Openbaarheid
van wetgevende raden vind ik een voortreffelijke gedachte. Nederland staat
daarachter en bevordert dat ook, maar dit borduurt voort op iets wat al lang
geleden in gang is gezet. Neem het idee van een gele kaart. Als een aantal
parlementen vindt dat de Commissie iets moet terugnemen, is dat in ieder geval
een duidelijk signaal aan de Commissie, zelfs als het nog niet helemaal geformaliseerd
is. Er bestaan weinig controverses over openbaarheid ter versterking van de
democratie. Als wij het functioneren van de Europese Unie op deze manier kunnen
verbeteren, moeten wij dat doen. Verder meen ik dat wij toch voorzichtig moeten
zijn met "cherry picking" om de burger niet het gevoel te geven:
er is iets verworpen, maar vervolgens probeert men toch stiekem
via de achterdeur om allerlei dingen erin te sluizen.Ik kom bij de plannen van commissaris Michel voor de Europese consensus.
De Raad is er op 22 november jongstleden in geslaagd om overeenstemming
te bereiken over een nieuwe beleidsverklaring voor ontwikkelingssamenwerking
van de EU als geheel en van de EG in het bijzonder op basis van tekstvoorstellen
van het Brits voorzitterschap. In het eerste deel van de verklaring worden
de centrale doelstellingen en uitgangspunten van ontwikkelingssamenwerking
binnen de EU uiteengezet. Ook wordt ingegaan op het volume en de effectiviteit
van hulpcoördinatie en -harmonisatie en op het belang van beleidscoherentie.
Het tweede deel gaat over het beleid van de EG. Dat men de onderhandelingen
op korte termijn heeft kunnen afronden, is te danken aan de inspanningen van
het voorzitterschap en de flexibiliteit van alle betrokken partijen, waaronder
de Commissie. De tekst van de beleidsverklaring wordt nu ter instemming voorgelegd
aan het Europees Parlement, dat overigens ook bij deze onderhandelingen betrokken
is geweest. Nederland vindt het van essentieel belang dat de komende jaren
verder vooruitgang wordt geboekt op het punt van harmonisatie en coördinatie.
De nieuwe beleidsverklaring kan hieraan een belangrijke bijdrage leveren,
alsook de uitvoering van afspraken uit het EU-actieplan dat tijdens het Nederlands
voorzitterschap werd aanvaard en van de afspraken van de Paris Declaration
van februari/maart 2005.Ik wijd een enkel woord aan de Antillen. Een impactstudie lijkt mij op
dit moment niet nuttig, nu wij in het kader van de rondetafelconferentie net
zijn begonnen te spreken over de veranderingen in de bestuurlijke structuur.
De verschillende eilanden hebben zich onlangs in een referendum uitgesproken
over de varianten en de wijze waarop zij in de toekomst vorm willen geven
aan het Statuut. Het is nog onduidelijk welke besluiten genomen zullen worden.
Terecht is aangegeven dat het verzoek om een impactstudie moet worden gedragen
door de regering van de Nederlandse Antillen. Vooralsnog hebben wij geen verzoek
daartoe ontvangen. In de grondwet was op Nederlands verzoek een voorziening
opgenomen om de transitie van LGO naar IPG mogelijk te maken. Premier Ys heeft
mij laatst gevraagd om te kijken naar de consequenties. De zaak ligt bij de
Commissie. Ik zal er niet op ingaan, want dit is een Europees debat en geen
Antillendebat. Maar ik kan wel zeggen dat het een complexe en weerbarstige
materie is. Ik wil wachten totdat wij het rondetafelproces hebben afgerond
en weten wat de nieuwe structuur wordt. Dan kunnen wij nader van gedachten
wisselen over dergelijke onderwerpen. Bijvoorbeeld voor de drie eilanden die
hebben gekozen voor de gemeentestatus is dit niet meer van toepassing. Wij
moeten weten hoe het allemaal uitpakt.Er is gesproken over Roemenië en over Vergangenheitsbewältigung:
een prachtig woord; het beslaat bijna een halve pagina. Wij verlenen steun
aan het Matraprogramma. Wij vinden het wel belangrijk dat dit vraaggericht
gebeurt. Nederland heeft reeds in verschillende ex-communistische landen steun
gegeven aan activiteiten van de NGO Euroclio, die bijdraagt aan de hervormingen
van het geschiedenisonderwijs in verband met de verwerking van het verleden.
Deze NGO is ook in Roemenië actief. In zekere zin vindt daar Vergangenheitsbewältigung
plaats.De heer Kox (SP):Vergangenheitsbewältigung – een mooi woord – is inderdaad
nodig, maar wij hebben ook een hier en nu in Roemenië. Zoals het zich
nu laat aanzien, zijn er nog steeds veel problemen met Roemenië. U hebt
hier vorig jaar met verve verdedigd dat wij daar helaas het onderspit hebben
gedolven en dat twee landen in één keer moeten toetreden. Ik
begrijp dat dit nog steeds overeind staat: als de toetreding van Roemenië
wordt uitgesteld, moet ook de toetreding van Bulgarije worden uitgesteld.Als de berichten die nu de ronde doen over mogelijke schending van Europese
verdragen door Roemenië in context met Amerika waar zijn, wat zijn dan
de consequenties voor dat land? Dat verdraagt zich toch op geen enkele manier
met de criteria voor nieuwe lidstaten?Minister Bot:Ik houd niet van alsvragen. Wij hebben de Roemeense collega en de Bulgaarse
collega vorige week maandag tijdens de Algemene Raad heel uitdrukkelijk gevraagd
of het waar is dat zij dergelijke centra hebben of hebben gehad. Dat werd
ten stelligste ontkend. Ik moet er nu van uitgaan dat dit inderdaad niet het
geval is. Als mijn collega dat zo voor het front van de troep bevestigt, moet
er niet verder worden gespeculeerd.De heer Kox (SP):Anders zouden wij een heel groot probleem hebben.Minister Bot:Wij moeten ook kijken wanneer dat zich heeft afgespeeld. Was dat vier,
vijf jaar geleden of is het recentelijk nog het geval geweest? Hoe zijn de
autoriteiten daarmee omgegaan? Onder welke voorwaarden is dat gebeurd? Hebben
zij gevangenen gevolgd? Zij ontkennen dat het is gebeurd, dus ik kan er verder
geen zinnig antwoord op geven.De heer Hoekzema heeft gevraagd naar de agentschappen. Het standpunt van
de Nederlandse regering over de regelgevende agentschappen is hun bekend.
Er dienen voldoende waarborgen te zijn voor democratische controle. Er moet
een grondige subsidiariteits- en proportionaliteitstest aan voorafgaan. In
dit kader heeft de Europese Commissie een voorstel gedaan voor een interinstitutioneel
akkoord voor regelgevende agentschappen van de Unie. Wanneer hierover wordt
onderhandeld, zal Nederland waken voor maximale aandacht voor toetsing van
dat subsidiariteits- en proportionaliteitsbeginsel. Ook zullen er grondige
waarborgen moeten zijn voor democratische controle op nieuw op te richten
agentschappen. Wij delen zijn zorgen over democratische controle en over de
subsidiariteit van reeds bestaande agentschappen. Daarom heb ik op verzoek
van deze Kamer bij de Raad van State een voorlichtingaanvraag ingediend over
regelgevende agentschappen van de EU. In lijn met de wens van de heer Hoekzema
is ook gevraagd om een advies over de positie van Europese agentschappen in
het institutionele bestel van de Europese Unie en over de democratische controle
daarop. Ik wacht graag de uitkomst van die aanvraag af.Ik heb een enkel woord over de samenwerking van de EU en de Raad van Europa
met betrekking tot het Europese nabuurschapsbeleid. Uiteraard moeten wij tegen
iedere prijs duplicatie voorkomen. Ik ben blij dat in deze Kamer de heer Van
der Linden, de heer Jurgens en anderen daar zeer nauwlettend op toezien. Zowel
formeel als informeel blijf ik graag in contact over deze zaken.
Als men vindt dat men iets beter niet kan doen, ben ik de eerste om die zaak
aan te slingeren in de Raad en te kijken wat wij kunnen doen. Sinds ik voorzitter
ben geweest van de Raad van Ministers van de Raad van Europa heb ik een veel
beter begrip gekregen van de wijze waarop de Raad van Europa functioneert,
wat de inzet is en wat de belangen zijn, die ik geheel deel. U hoeft niet
te twijfelen aan mijn belangstelling en aan mijn inzet om ervoor te zorgen
dat overlap niet of zo min mogelijk voorkomt. In het leven kun je niets geheel
uitsluiten.De heer Kox (SP):U zegt dat u zelf het belang van de raad van ministers hebt leren inzien,
maar dan moet u ook gezien hebben dat deze raad vreemd genoeg heel vaak niet
bestaat uit ministers, maar uit ambassadeurs. Ik heb dat onlangs in Straatsburg
mee mogen maken. Als wij de Raad van Europa serieus nemen, zouden wij de raad
van ministers dan ook niet wat meer serieus moeten nemen en deze niet vrijwel
altijd af moeten doen met overigens natuurlijk goedbedoelende ambassadeurs?
Dat is toch een beetje een vreemde vertoning?Minister Bot:Tijdens ons voorzitterschap hebben wij gezegd dat wij van twee bijeenkomsten
per jaar terug moeten naar een, maar wij hebben ook gezegd dat de ministers
er dan wel allemaal moeten zijn. Ik heb uitgelegd dat de raad de vorige keer
ongelukkigerwijze samenviel met de subsidiariteitsconferentie. Dat was weer
het gevolg van het feit dat collega Straw, die op dit moment voorzitter is,
alleen op die dag kon. Dat heeft er helaas toe geleid dat niet alleen ikzelf,
maar ook enkele anderen er niet konden zijn. Ik teken daarbij aan, en ik zie
de heer Van der Linden lachen, dat bij onze bijeenkomst uiteindelijk ook zeer
weinig ministers aanwezig waren. Ik weet niet waar die ministers waren, maar
zij hadden kennelijk allemaal belangrijke bijeenkomsten. Ik zeg toe dat ik
gaarne aanwezig zal zijn en waar mogelijk mijn collega's zal aansporen om
daarop te letten. Wij hebben dat niet voor niets gereduceerd tot een keer
per jaar.De heer Van der Linden (CDA):Ik ben de minister dankbaar voor de toezegging dat hij er de volgende
keer zal zijn. Is dit niet een teken dat de Raad van Europa bij de agenda-afstemming
op het ministerie een beetje een ondergeschoven kind is? Anders had men toch
gewaarschuwd dat er ministerraad zou zijn op die dag?Minister Bot:Ja, daarover heb ik het al met u gehad. Ik heb uiteengezet dat men zich
bewust was van die situatie en dat men er bij de Britten op heeft aangedrongen
om dat te voorkomen. Ik heb de agenda van de heer Straw na afloop gezien.
Het was inderdaad de enige mogelijkheid die hij had. Als je eenmaal het voorzitterschap
bekleedt, is er bijna geen gat meer open. Nogmaals, het was een ongelukkige
samenloop van omstandigheden. Ik kan alleen maar zeggen dat mijn belangstelling
voor de Raad van Europa bijzonder groot is en dat ik erop zal toezien dat
ik persoonlijk aanwezig zal zijn, als er een bijeenkomst is.D66 en een aantal anderen hebben een vraag gesteld over de relatie met
Duitsland. Ik heb de heer Steinmeier gebeld op de dag waarop werd aangekondigd
dat hij minister van Buitenlandse Zaken zou worden en ik heb daarna nog een
keer een telefoongesprek met hem gehad. Het deed mij goed dat zijn reactie
buitengewoon positief was. Hij zei tegen mij dat hij het gevoel had dat de
relatie tussen Duitsland en Nederland een beetje was verwaarloosd, maar dat
ik ervan op aan kon dat hij ervoor zou zorgen dat die relatie weer optimaal
wordt. Ik moet zeggen dat ik erg verheugd was dat dit het eerste land is waaraan
hij een bilateraal bezoek heeft gebracht. Hij is met mevrouw Merkel naar Parijs
gegaan en van Parijs hierheen gekomen, op mijn uitnodiging. Nederland was
inderdaad het eerste land dat hij bilateraal aandeed. Ik heb ook gezegd dat
ik dat een teken vond dat het niet alleen bij woorden over de telefoon blijft,
maar dat hij daar op die manier gestalte aan heeft gegeven.Wij hebben gisteren bij de bijeenkomst van de OVSE nog een tweede goed
gesprek gehad. Ik ben heel blij dat daar iemand aan het stuur zit die op een
andere manier naar Nederland kijkt dan zijn voorganger, die ik zeer hoog had
en met wie ik veel contact had, maar die in zijn laatste jaren wel erg veel
aandacht besteedde aan de grootmachten en de kleinere landen niet zo zag staan.
Ik heb het gevoel dat deze minister in ieder geval beseft dat Nederland een
belangrijke buur is, economisch, financieel, maar ook politiek.Ik zal er ook van mijn kant veel aan doen om te zorgen dat wij die contacten
warm onderhouden en regelmatig over en weer dat soort besprekingen kunnen
voeren. Er zijn genoeg dingen die ons binden, zoals de uitbreiding. Ik ben
heel nieuwsgierig hoe deze nieuwe regering onder leiding van mevrouw Merkel
daarmee zal omgaan. Dat zal nog moeten blijken. De raad is natuurlijk een
mooie testcase. Ik heb aandacht gevraagd voor onze financiële perspectieven.
Hij heeft gewezen op het belang van een overeenkomst, omdat het ernstige consequenties
kan hebben voor het structuurbeleid en voor de Oost-Europese landen, als wij
het nieuwe jaar ingaan zonder begroting. De staatssecretaris zal hier meer
over zeggen. Economisch nauw verbonden als wij zijn, hoop ik dat wij in de
komende periode goede contacten zullen hebben. Ik zal mij daarvoor inzetten.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb in eerste termijn gevraagd of er ook uitsluitsel is gegeven over
de passage in het regeerakkoord van de Bondsrepubliek over het verdergaan
met de grondwet.Minister Bot:Ja, daar hebben wij het over gehad. De Duitsers betreuren nog steeds wat
er is gebeurd en vinden eigenlijk dat de grondwet nog niet dood is. Ik heb
heel duidelijk gezegd dat voor ons de grondwet wel dood is en dat wij deze
maar moeten vergeten. Zij zijn wel aan het bekijken wat belangrijke elementen
zijn uit de grondwet die voor de voortgang van de Europese Unie onontbeerlijk
zijn, en wat wij na de reflectieperiode in juni volgend jaar op tafel moeten
leggen. Ik denk dat de periode tussen nu en juni in gezamenlijk overleg kan
worden gebruikt om dat thema uit te diepen. Wat willen zij precies en wat
verstaan zij daaronder? Maar goed, dat zal in het komend halfjaar moeten blijken.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik heb een aantal punten aan de orde gesteld, maar ik weet niet precies
wat de rolverdeling is met de staatssecretaris. Ik heb gevraagd wat de regering
gaat doen en hoe zij de wisselwerking ziet met het parlement bij de top volgend
jaar. De democratische architectuur waar het eerste deel van de grondwet over
ging, zou voor ons een nieuw verdrag kunnen zijn. Ik ging ervan uit dat u
op deze opmerking zou reageren, maar u reageert erop via de
Duitse band. Als ik het goed beluister, zit er een positieve instelling in.Minister Bot:In een discussie met de heer Van Gennip heb ik er al op gewezen dat wij
de periode tot juni willen gebruiken om te kijken wat er onder de Nederlandse
bevolking leeft. Wij weten dat het fout is geweest om het tegen die opinie
te willen opnemen, dus wij hebben gezegd: dan luisteren wij. Als wij goed
geluisterd hebben en goed hebben geregistreerd wat men wel of niet wil, wil
dat niet zeggen dat wij ons daar precies aan zullen houden, want de regering
moet regeren en leiderschap tonen. Wij zullen op een gegeven ogenblik ons
eigen plan trekken, zoals dat heet. Wij zullen de Kamer uiteraard op de hoogte
stellen en consulteren.Het is wel belangrijk dat ik nu niet ga zeggen dat wij dit en dit en dit
uit het grondwettelijk verdrag plukken en voorleggen. Deel 3 van het grondwettelijk
verdrag was uiteindelijk niet meer dan een schoonmaakoperatie van bestaande
verdragen, waarin de operationele delen staan. Daarop doorredenerend zou je
kunnen zeggen: deel 1 is mooi, deel 3 is mooi, en dan heb je bijna weer het
hele verdrag op tafel. Ik denk niet dat de Kamers dat willen, dus ik ben daar
voorzichtig in. Ik wil gewoon eerst even luisteren naar wat men in Nederland
wil. Dat is de afspraak en dat vind ik een democratische benadering. Wij zullen
de Kamer tijdig op de hoogte stellen hoe wij dat zien. Ondertussen praten
wij met onze buren en ook met de verdere buren. Er zijn genoeg discussies
in Europees verband. Dat leidt allemaal bij elkaar tot een concept en dat
zullen wij tijdig op tafel leggen. Ik vind het te vroeg om te zeggen dat wij
het institutionele deel eruit pakken en dat dit een mooi nieuw verdrag is.Er zijn verschillende modellen ontwikkeld die aansluiten bij het nationale
bestel. In Denemarken is dat van oudsher een parlementaire commissie van de
Folketing, die actief en structureel met de Deense ministers overlegt. Aanvankelijk
konden de Deense ministers pas instemmen met voorliggende voorstellen als
hun parlement toestemming had gegeven. Intussen is het gebruik gegroeid dat
de ministers voorliggende voorstellen tijdig bespreken, voordat zij aan de
onderhandelingen beginnen. Het gaat erom dat wij komen tot een optimale behartiging
van het nationale belang. Wat deze regering betreft, is de betrokkenheid van
het parlement cruciaal. Tijdigheid, openbaarheid en een echt politiek debat
zijn voor ons kernwoorden.Vergelijkend Europees onderzoek toont voorts aan dat enige manoeuvreerruimte
voor de regering helpt bij het behartigen van het nationale belang. Ik zal
hierover graag met de Kamer spreken in het licht van het advies van de Raad
van State waarvan wij de nadere uitwerking waarschijnlijk eind van het jaar
tegemoet kunnen zien. Dan zullen wij bekijken in hoeverre wij ons kunnen laten
inspireren door dit soort modellen.De heer Van Middelkoop heeft een vraag gesteld over strafrechtelijke sancties
naar aanleiding van een mededeling van de Commissie over de gevolgen van milieustrafrecht.
Hij vroeg of deze kwestie leidt tot een vergroting van het domein van de Europese
Commissie en een inbreuk vormt op het primaat van de lidstaten op strafrechtelijk
terrein.Het Hof stelt in zijn uitspraak over milieustrafrecht vast dat de Gemeenschap
de lidstaten in een richtlijn kan verplichten om het gemeenschapsrecht strafrechtelijk
te handhaven, indien het gebruik van doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende
straffen door de lidstaten onontbeerlijk is om een doelstelling te bereiken.
Ik denk dat deze uitspraak conform het standpunt van het kabinet over de inzet
van strafrecht door de Gemeenschap is. Nederland betoogt daarom in de procedure
voor het Hof dat de Gemeenschap de lidstaten wel strafrechtelijke sancties
kan voorschrijven, mits deze specifiek aan bepaalde bepalingen van het verdrag
zijn verbonden, in casu het milieu, en noodzakelijk zijn om de doelstellingen
van het verdrag op dit punt te bereiken. Per geval moet worden bekeken of
het nodig is om een besluit strafrechtelijk te handhaven of dat andere middelen
voldoende zijn, bijvoorbeeld bestuursrechtelijke. De uitspraak van het Hof
bevestigt dit.Nederland beantwoordde de vraag naar de hoofddoelstelling van dit kaderbesluit
anders dan het Hof. Nederland meende dat de hoofddoelstelling strafrechtelijke
samenwerking was, dus de derde pijler, en niet handhaving van het gemeenschapsrecht.
Volgens het Hof lag het zwaartepunt echter in de eerste pijler.De Commissie heeft onlangs de mededeling uitgebracht, waarin zij de gevolgen
van de uitspraak inventariseert. In het BNC-fiche dat binnenkort aan de Kamer
wordt gezonden over deze mededeling, zal de regering haar zienswijze nader
toelichten. Dat kan men tegemoet zien.De heer Ten Hoeve heeft gevraagd of de opdeling van Kosovo conform de
uitspraken van Tadic wel bijdraagt aan een stabielere en welvarendere Balkan.
Ik denk dat de status een zaak is die uiteindelijk tussen alle betrokken partijen
moet worden geregeld. Wij hebben hierover gisteren uitvoerig gesproken in
de OVSE.De heer Ten Hoeve (OSF):Het ging mij om een bredere benadering. Ik begon met Bosnië-Herzegovina.
Wij hebben wel eens de neiging om regelingen op te leggen die niet gevoeld
worden door de bevolking. Met andere woorden, wij proberen iets op te leggen
wat niet meer werkt. Dat geldt voor Bosnië-Herzegovina en ook voor Kosovo.
Tadic neemt een wat realistischer standpunt in, namelijk dat een nieuwe grens
bespreekbaar is. Zouden wij dat niet als algemener uitgangspunt moeten gebruiken
om onmogelijke situaties te vermijden? U sprak daarnet over het toezicht op
Bosnië-Herzegovina in de periode dat zij toegroeien naar het EU-lidmaatschap.
Daar speelt hetzelfde. Hoe krijgen wij zo'n land klaar voor het EU-lidmaatschap?
Zijn wij dan niet genoodzaakt om ook een situatie te scheppen waarin geleefd
kan worden? Maken wij dat niet onmogelijk door dingen op te leggen die niet
meer kunnen in zo'n land? Daar ging het mij om.Minister Bot:Wat Kosovo betreft, is dat de zogenaamde Gretchenfrage. Ik heb daarover
met Atisari gesproken. Ik heb gisteren ook gesproken met ambassadeur Eide,
die het rapport over Kosovo heeft gemaakt, met de heer Draskovic, de minister
van Servië, met de minister van Montenegro en met een paar vertegenwoordigers
van Kosovo. Op het ogenblik is men aan het inventariseren wat er mogelijk
is. Je ziet dat Servië aanzienlijk aan het bewegen is, omdat het ook
wel beseft dat "more than autonomy, less than independence" wel
een mooie kreet was van Draskovic, maar dat het een heel ander probleem is
om dat op papier te zetten, met garanties voor participatie van de Servische
minderheden.Ik noteerde ook gisteren weer dat men aan Servische kant bereid is tot
compromissen en om heel soepel om te gaan met wat volgens mij
voor een tijd toch een soort protectoraat van de Europese Unie wordt, voordat
wij tot een finale status van Kosovo komen. Nogmaals: dat zal ten behoeve
van de levensvatbaarheid in overeenstemming met alle partijen moeten geschieden. "Levensvatbaar"
is overigens misschien een groot woord voor een land waar 80% van de
bevolking werkloos is en dat over beperkte natuurlijke bronnen beschikt.De heer Ten Hoeve (OSF):In Bosnië-Herzegovina zijn wij bezig met het opdringen van een eenheidsstaat.
Daar is de EU in dit stadium ook veel nauwer bij betrokken dan bij de situatie
in Kosovo. Wij committeren ons op dit ogenblik aan die eenheidsstaat als voorwaarde
om door te kunnen groeien naar het EU-lidmaatschap. Is dat wel terecht?Minister Bot:Ik denk dat de vraag iets anders gesteld moet worden. Wij hebben in een
situatie waarin partijen elkaar op leven en dood bevochten, formules gevonden
die ons in ieder geval in staat hebben gesteld, ook in Bosnië-Herzegovina,
om tot een redelijk gestabiliseerd geheel te komen. Eindelijk is een akkoord
gesloten tussen al die verschillende politiemachten, zodat je bij grenzen
binnen Bosnië-Herzegovina niet meer steeds met andere politieauto's begeleid
wordt. Dat wordt langzaam opgelost. De uiteindelijke oplossing ligt echter
natuurlijk in een Europa zonder grenzen, waarbij het vraagstuk of Bosnië-Herzegovina
een levensvatbare eenheid is, niet meer aan de orde is. Als het land eenmaal
in de EU wordt opgenomen en als dat perspectief er is, valt de kwestie van
grenzen, of die nou aan Kroatië, aan Servië of aan Albanië
toebehoren, immers weg.De heer Ten Hoeve (OSF):Ik vrees dat dat niet helemaal het geval is. Wij praten hier toch eigenlijk
steeds meer over grenzen? Aan de ene kant praten wij over de opheffing van
grenzen, maar aan de andere kant ook over het handhaven van eigen identiteit
en nationaliteit. Dat aspect speelt daar natuurlijk net zo goed. Wij hebben
daar een situatie geschapen waaruit op dit ogenblik enige stabiliteit voortgekomen
is. Zijn wij dat echter niet weer aan het afbreken door vooral het Servische
bevolkingsdeel verplichtingen op te leggen waaraan het in wezen absoluut niet
wil voldoen en waarmee het ook in de toekomst nooit vrede zal hebben?Minister Bot:Dat is natuurlijk het probleem van iedere staat waarin verschillende bevolkingsgroepen
samenleven. Ik denk bijvoorbeeld aan Ierland. Zelfs in het Verenigd Koninkrijk
speelt een splitsing tussen Wales, Schotland en Engeland. In al deze (voormalige)
nationale staten zie je een geleidelijk proces van fragmentarisering. Ik denk
dat wij op dit ogenblik blij mogen zijn dat wij in Bosnië-Herzegovina
in staat zijn om onder deze formule rust en orde te brengen en ervoor te zorgen
dat er van wederopbouw en een zekere economische groei sprake is. Als wij
daaraan gaan tornen, halen wij eerder de instabiliteit in huis dan omgekeerd.De heer Ten Hoeve (OSF):Ik deel de blijdschap van de minister over de situatie, maar het lijkt
mij dat wij enig pragmatisme moeten opbrengen en niet vast moeten zitten aan
historische grenzen. Wij leggen de historie op in plaats van dat wij bereid
zijn om naar de huidige volkssituatie te kijken en om daar rekening mee te
houden. In andere gebieden is inderdaad ontwikkeling. Schotland en Wales zijn
daar voorbeelden van, maar hetzelfde gebeurt ook in dit gebied.Minister Bot:Ik neem uw waarschuwing zeer ter harte, want die begrijp ik wel. Wij zitten
op dit ogenblik echter in een bepaalde fase van dat historisch proces. Je
moet dat niet met nieuwe formules doorbreken, omdat iedereen weet dat de Serven
daar alleen op hun eigen manier willen samenwerken. In Kosovo zien wij hetzelfde.
Dat bleek ook heel duidelijk uit het gesprek van gisteren met Ahtisaari, die
zegt dat dit waarschijnlijk de moeilijkste klus gaat worden die hij ooit heeft
ondernomen. Wij trachten in ieder geval behulpzaam te zijn, goed luisterend
naar de partijen. Niet wij, maar zij moeten het uiteindelijk immers beslissen.De heer Ten Hoeve heeft ook een vraag gesteld over een Europabreed referendum.
Zoals bekend heb ik mij daar in mijn Humboldtrede een voorstander van getoond,
zij het dat ik gezegd heb dat het een consultatief referendum moet zijn, dat
het moet gaan om zware beslissingen en dat het geen afbreuk mag doen aan het
uiteindelijke vetorecht van de individuele staten. In de IGC heeft dit voorstel
het niet gered. Dat wil niet zeggen dat ik niet bereid ben om daarover het
debat te blijven voeren en te bekijken of voor deze gedachte nationaal draagvlak
te vinden is.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb een directe verbinding met de staatssecretaris. Daarom weet ik
dat hij één vraag van mij niet zal beantwoorden. Dat ligt voor
de hand, omdat die vraag betrekking heeft op het terrein van de minister.
Ik zou het zeer op prijs stellen als de minister, juist in deze Kamer, wil
reageren op mijn kritische opmerking over het feit dat het kabinet het goedkeuringswetsvoorstel
voor het constitutioneel verdrag heeft ingetrokken. Naar mijn volle overtuiging
was het politiek het zuiverst geweest als de Tweede Kamer haar eigen verantwoordelijkheid
volledig had beleefd en als het kabinet het voorstel na het referendum en
de toezeggingen dus in stemming had gebracht. Die mogelijkheid is de Tweede
Kamer ontnomen doordat het kabinet het voorstel heeft ingetrokken.De heer Van Gennip (CDA):Ik wil aan die vraag het volgende toevoegen. Tijdens de door ons gehouden
hoorzitting bleek heel duidelijk dat in Europa een procedure was afgesproken
over het moment waarop het grondwettelijk verdrag dood zou worden verklaard.
Daarvoor was een andere procedure voorzien dan een eenzijdige verklaring van
Nederland. Waarom heeft de Nederlandse regering in Europa aangekondigd dat
het verdrag dood was?Minister Bot:Laten wij wel zijn: er was een heel duidelijke uitspraak van de bevolking
en die is vervolgens door de Kamer overgenomen. De regering is van meet af
aan tegen het referendum geweest. Daarover heeft zij nooit enige twijfel laten
bestaan, maar zij heeft gezegd dat zij zich natuurlijk uiteindelijk zou neerliggen
bij wat de Kamer daarvan zou vinden. Vervolgens heeft de Kamer gezegd dat
wij moesten verklaren dat het grondwettelijk verdrag dood was. Dat is Kamerbreed
naar buiten gebracht. De situatie is nu dat de Kamer heeft gezegd dat zij,
als het verdrag aan haar wordt voorgelegd, het verdrag niet
zou ratificeren. Dan denk ik dat het antwoord vrij simpel is.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik vind dat echt onzuiver. De Tweede Kamer heeft – de minister zei
terecht: niet met de instemming van de regering – de bevolking om raad
gevraagd. De Kamer – althans de meerderheid van de Kamer – heeft
zich gebonden aan die uitspraak, die ging over een concreet wetsvoorstel,
namelijk het wetsvoorstel inzake goedkeuring van het constitutioneel verdrag.
Dan vind ik dat de regering daarbuiten had moeten blijven en de Tweede Kamer
de gelegenheid had moeten geven om die verantwoordelijkheid ten volle te beleven
tegenover de burger. Dat is niet gebeurd.Minister Bot:Dat is niet gebeurd. Ik ben het met u eens dat dat staatsrechtelijk zuiverder
was geweest, maar politiek was de uitspraak op dat moment zo duidelijk dat
de regering er geen twijfel over heeft laten bestaan dat zij dat politieke
oordeel wilde volgen en niet wilde proberen om het verdrag alsnog ter ratificatie
voor te leggen omdat zij eigenlijk vond dat het volk wel had gesproken, maar
dat dat niet geheel serieus moest worden genomen. Staatsrechtelijk hebt u
echter helemaal gelijk.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dank u wel. Dat is alvast iets, maar het lag al voor ter ratificatie.
Het goedkeuringswetsvoorstel was al ingediend bij de Tweede Kamer. Het kon
in stemming worden gebracht, maar dat is door de intrekking onmogelijk geworden.Minister Bot:Wij hebben het ingetrokken om de reden die ik zojuist heb gegeven: om
niet de indruk te wekken dat wij alsnog het grondwettelijk verdrag wilden
doorduwen waarvan duidelijk naar voren was gekomen dat de bevolking het in
die vorm niet accepteerde.De heer Van Gennip (CDA):De consequentie daarvan was de aankondiging in Brussel dat wij de facto
een veto uitspraken, terwijl er – als wij tijdens de hoorzitting goed
zijn voorgelicht – een duidelijke procedure was afgesproken van een
nadere IGC als 20 landen zouden hebben geratificeerd. Waarom hebben wij in
dat stadium al gezegd dat er met ons niet meer over te praten viel?Minister Bot:Omdat wij de uitdrukkelijke wens hebben gevolgd van de Kamer, die die
wens in het grote debat over het grondwettelijke verdrag en de consequenties
van het "nee" Kamerbreed heeft laten horen. Volgens mij vroeg de
heer Van Baalen of wij het ermee eens waren dat het verdrag dood was en dat
het niet opnieuw ter ratificatie zou worden voorgelegd, in welke vorm dan
ook. Daarvan heeft de regering gezegd: dat kan uiteraard niet, want als zo'n
percentage van het Nederlandse volk "nee" zegt, zou dat niet conform
de wens van de Nederlandse bevolking zijn.De heer Van Gennip (CDA):Ik kan die redenering volgen vanuit de Nederlandse politiek, maar in de
Europese pers is dit gepercipieerd als "insult to injury".Minister Bot:Ik weet heel goed dat zowel het "nee" als de aftermath Nederland
geen goed heeft gedaan. Vandaar dat ik zojuist zei dat wij dat op dit ogenblik
merken aan de manier waarop met ons wordt omgegaan.De voorzitter:Ik schors de vergadering voor het afscheid van de Griffier.De vergadering wordt van 17.20 uur tot 18.10 uur geschorst.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik dank de leden voor de interessante beschouwingen over Europa.
Ik zal mij concentreren op de volgende punten: reflectie, subsidiariteit en
deregulering, het werkprogramma van de Europese Commissie, onderwijs, cultuur
en het geld. Dat lijkt mij de juiste volgorde: eerst de inhoud en dan de financiën.
Ik zal proberen mijn opmerkingen, vrij direct en soms enigszins staccato,
te relateren aan de analyses van de leden. Er zijn veel aanknopingspunten
waar ik kort op zal reageren.Ik begin met de bijdrage van de heer Eigeman. Hij gaf zijn inbreng als
motto mee: geef Europa aan de mensen terug. Ik denk dat dit wel de rode draad
is in het verhaal. Dit is bij veel woordvoerders naar voren gekomen. Het strookt
ook zeer met wat ik de regering steeds voor ogen heb gehouden en wat nu extra
pregnant aan de orde is: Europa, dat zijn wij zelf. Ik sluit mij ook graag
aan bij het beeld dat de heer Van Gennip heeft opgeroepen. Hij zei dat de
mensen vooral in de architectuur zijn geïnteresseerd als zij ergens prettig
kunnen verblijven. Dat is een groot deel van het probleem, ook bij de discussie
over de grondwet. Dat kon toen ook niet anders, want het was een verdrag en
het ging over regels. Wij moesten het hebben over de institutionele en de
procedurele kant van het verhaal, terwijl de meeste mensen willen weten wat
de inhoud is. De belangrijkste les is dat Nederland en de Europese Unie zich
bij uitstek moeten richten op inhoud en resultaat.De heer Van Middelkoop heeft een interessante vraag gesteld. Hij vroeg
of de les is dat wij Europa meer geïnternaliseerd moeten krijgen of dat
wij grenzen moeten stellen aan het Europese project. Dat is wel heel zwart-wit
en bovendien klopt die tegenstelling niet helemaal. Ik ben ervan overtuigd
dat het allebei waar is. Het is niet alleen een kwestie van beter internaliseren.
Dat wil bijna zeggen: wij leggen het nog eens en beter uit, want dan zullen
de mensen het wel begrijpen. Dat is juist niet de les die wij daaruit hebben
geleerd. Het is wel hard nodig dat wij mensen meer mee krijgen. Wij moeten
meer in gesprek komen met mensen en wij moeten ze serieus nemen. Wij moeten
weten wat zij willen en, niet minder belangrijk, wat zij niet willen.Ik wil niemand beschuldigen, maar wij moeten waken voor doorslaan. Er
is een tijd geweest waarin het politiek correct was om rooskleurig over Europa
te praten. Ik heb het vanaf mijn aantreden als een deel van mijn taak beschouwd
om daar een tegenwicht aan te bieden en een wat reëlere voorstelling
van Europa te presenteren. Nu kan echter de situatie ontstaan dat het politiek
correct wordt om de andere kant op te redeneren, dat wil zeggen dat minder
Europa beter is. Ik heb dat onder anderen de heer Kox horen zeggen, maar hij
zei het daarvoor ook al. Ik kan hem dus niet van doorslaan betichten, want
hij wilde altijd al minder Europa.Ik denk dan vooral aan de bijdrage van de heer Eigeman. Hij moet dit overigens
niet opvatten als een aantijging. Hij wees op de notitie van de PvdA: Vertrouwen
herwinnen. Ik was overigens erg verrast, want deze notitie is kritischer over
Europa dan ik had verwacht. De PvdA is daarin niet alleen veel kritischer
dan ik gewend ben, maar zelfs kritischer dan andere partijen. Op een enkel
punt, bijvoorbeeld de inperkingen van de interne markt, denk ik dat de notitie
te ver doorslaat naar de eurokritische kant. Nu is daar in de Tweede Kamer
ook over gesproken. Toen heeft de PvdA-vertegenwoordiger betoogd dat het primair
gezien moest worden als een discussiestuk. In die zin juich ik het toe, maar
ik hoop dat wij wel het juiste midden weten te vinden. Het doet mij dan ook
deugd dat ik iemand van een iets kritischer kant, namelijk de heer Hoekzema,
hoorde zeggen dat er ook meer Europa aan de orde is, bijvoorbeeld op het punt
van de veiligheid.Ik sluit mij aan bij de opmerking van de heer Van Gennip dat wij Europa
als de oplossing moeten zien en niet als het probleem. Dat is een van de problemen
die ons parten speelden bij het referendum. Europa wordt te veel gezien als
een probleem – globalisering, een dichterbij komende buitenwereld, en
onzekerheid – terwijl Europa een deel van de oplossing is. Dat is een
wezenlijke notie, waaraan wij moeten blijven vasthouden. Het "nee"
tegen de grondwet was inderdaad geen "nee" tegen Europa. Veel leden
hebben de regering opgeroepen om vooral niet stil te staan. Eigenlijk verwachten
velen van ons dat wij doorgaan met het ontwikkelen van een visie op Europa.
Ik ben het daar zeer mee eens. Natuurlijk is reflectie nodig, maar dat betekent
niet dat wij niets doen. Wij gaan voort met het ontwikkelen van die visie
en ook met het beleid. Men hoeft zich dus geen zorgen te maken over een stilstand
bij de Nederlandse regering.Een ander principieel punt is de spanning tussen het Europese en het nationale
niveau: de Europese superstaat en de nationale soevereiniteit. De heer Van
Gennip kwam met de uitspraak van de Ierse president dat de Ieren zich na de
toetreding extra bewust waren geworden van de nationale soevereiniteit en
identiteit. Ik denk dat dit kan. Als wij het op de juiste manier doen, denk
ik dat het mogelijk is om beide identiteiten te ontwikkelen. Zonder af te
doen aan de nationale identiteit moet men zich meer Europees burger kunnen
voelen. Ik denk trouwens dat het voor de nationale soevereiniteit keihard
nodig is om zaken Europees aan te pakken. Je kunt wel leuk zeggen dat je een
aantal zaken nationaal doet, maar als je daardoor vreselijk beperkt wordt
in je mogelijkheden, is het beter om dingen samen te doen. Wij kunnen georganiseerde
criminaliteit en terrorisme niet nationaal aanpakken. Dat moeten wij in Europees
verband doen. Ik denk dat wij aan deze notie moeten vasthouden in de discussie
van de komende jaren.De heer Van Gennip verwees nog naar het boek van de heer Knapen over Van
Oldenbarnevelt. De heer Knapen maakt daarin een interessante vergelijking
tussen de Republiek der Verenigde Nederlanden en de Europese Unie. Ik vind
dat die parallellie niet helemaal opgaat. De samenwerking van de provinciën
had een negatieve achtergrond. Men wilde de eigenheid zoveel mogelijk behouden
en men had door dat dit beter kon door het samen te doen. De impuls voor de
Europese integratie was positiever. Er was na de Tweede Wereldoorlog namelijk
een bereidheid om dingen supranationaal te regelen. Ik zie wel een parallellie
met de situatie nu. Nu zien wij in dat het geen eenrichtingsverkeer is met
alleen maar een overdracht van bevoegdheden. Op sommige terreinen moet dat
wel gebeuren, maar op andere terreinen juist minder.Een aantal mensen heeft gevraagd wat de regering in de reflectieperiode
concreet gaat doen aan meer operationele activiteiten. Er werd verwezen naar
de brief daarover. De heer Schuyer had een principieel punt. Hij zei dat het
mooi is dat de regering de discussie bevordert, maar hij zei ook dat de regering
moet oppassen dat zij daar niet te veel partij in wordt. Hij deed de suggestie
om te werken met een maatschappelijke organisatie, zoals dat in de ontwikkelingshoek
gebeurt met NCDO. Ik ben het tot op zekere hoogte eens met zijn principiële
benadering. Het is dan ook goed dat wij nu het Europafonds hebben. In de drie
jaar dat ik hier nu zit, heb ik het budget van dat fonds kunnen vertienvoudigen
van 2,5 ton tot 2,5 mln. Dat is zo langzamerhand een serieuze pot geld geworden,
waar alle organisaties van kunnen profiteren. Zij worden overigens niet gestuurd
vanuit de regering. Het maakt niet uit of men voor of tegen is. Er zijn nu
aanzienlijk meer mogelijkheden om dat debat op een open manier te voeren.
Ik denk dat wij daarmee recht doen aan de overwegingen van de heer Schuyer.
Wij willen dus een vrije discussie mogelijk maken, niet alleen dit jaar maar
structureel.Wij doen twee specifieke dingen om dit jaar een beter beeld te krijgen.
Ik wijs op de focusgroep. Dat is overigens ook in de brief te lezen. Wij hebben
nu de mogelijkheid om door te vragen. Dat is een meer kwalitatief beeld. Via
internet krijgen wij een meer kwantitatief beeld. Het is een beetje te vergelijken
met 21 minuten. Dat was een succesvol onderzoek, waar veel belangstelling
voor was. Daar hebben heel veel mensen op gereageerd. Wij willen het beeld
dus zo breed mogelijk hebben. Ik denk dat een combinatie van die twee zaken
tot een goed inzicht kan leiden.De heer Van Gennip heeft nog gevraagd naar de mogelijkheid om de Europese
Commissie om geld te vragen voor allerlei activiteiten. Daar zijn natuurlijk
strikte procedures voor. De heer Van Gennip zal ook niet willen dat die wat
minder strikt worden gehanteerd. Ik zeg echter toe dat ik er nog eens de aandacht
op zal vestigen. Gelukkig hebben wij nu nationaal ook meer mogelijkheden.
De heer Van Gennip noemde de Vereniging Democratisch Europa en Felix Meritis.
Het budget van 2,5 mln. biedt in ieder geval tien keer zoveel ruimte als drie
jaar geleden.De heer Van Gennip (CDA):Ik juich dit soort initiatieven uiteraard zeer toe. Ik kom toch nog even
terug op dat Europese aspect. Terecht hebt u gezegd dat er alle reden is om
de procedures strikt te handhaven, maar ik moet daar twee voetnoten bij plaatsen.
Een aantal procedures is zo doorgeschoten dat zelfs leden van de Commissie
steen en been klagen. Zo heeft geen enkele NGO van de nieuwe lidstaten toegang
gekregen tot fondsen voor ontwikkelingssamenwerking. Dat is natuurlijk niet
de bedoeling. Het is nog veel erger. Na het incident van madame Cresson en
haar tandarts zijn er procedures bij gekomen. Dat werd gestimuleerd door de
nationale parlementen en de pers. Daardoor is een samenwerking met min of
meer vrijwillige organisaties echter praktisch onmogelijk geworden. De wal
is het schip aan het keren. Daar vroeg ik uw speciale aandacht voor. Het is
niet bedoeld als kritiek. Dit is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Hier loopt iets echt mis.Staatssecretaris Nicolaï:Ik neem dit graag ter harte. Als het kan, moeten procedures makkelijker
worden. De achtergrond was natuurlijk serieus. Wij wilden het netjes regelen.
Wij wilden niet het risico lopen dat er oneigenlijke of ondeugdelijke dingen
gebeuren. Als wij daarin doorgeschoten zijn, moeten wij het anders doen. Ik
zal er graag nog eens kritisch naar kijken. Het geldt dus ook voor andersoortige
aanvragen die in Brussel gedaan kunnen worden.De voorzitter:Ik verzoek de leden in hun eigen belang om de grootst mogelijke zelfbeheersing
te betrachten.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik neem dit graag ter harte. Waar procedures gemakkelijker
kunnen worden gemaakt, moeten wij dat ook doen. De achtergrond die door de
heer Van Gennip werd geschetst, was natuurlijk een serieuze: wij wilden het
heel netjes regelen en geen enkel risico lopen dat er dingen oneigenlijk of
ondeugdelijk zouden zijn. Als het is doorgeschoten, moeten wij het anders
doen. Ik zal graag nog eens kritisch kijken voor niet alleen aanvragen in
de sfeer van de Europadiscussie, waarop hij naar ik dacht doelde, maar ook
voor andersoortige aanvragen die in Brussel kunnen worden gedaan.De voorzitter:Voor het overige beveel ik de leden in hun eigen belang aan, de grootst
mogelijke zelfbeheersing te betrachten op het gebied van interrupties.Staatssecretaris Nicolaï:Er is door een enkeling specifiek gesproken over de brede maatschappelijke
discussie over Europa, die eigenlijk niet zo heette en nooit heeft bestaan,
maar waarvoor wel op een gegeven moment plannen waren. Met name de heer Kox
vond het zo jammer dat de discussie niet doorging. Het was inderdaad een SP-idee
in de Tweede Kamer.De heer Kox (SP):Het ging om een door de Tweede Kamer aangenomen motie.Staatssecretaris Nicolaï:Ja, maar het was een SP-idee. Ik gun de heer Van Bommel alle eer. Ik gun
hem ook de eer van het vervolgens weer ter discussie stellen van het idee,
want hij had vervolgens grote moeite met de aanpak. Dat heeft vast wel iets
te maken met het probleem dat de heer Platvoet noemde dat het, vriendelijk
gezegd, enigszins vragen is om moeilijkheden om de regering en de Kamer samen
zo'n politiek gevoelig traject te laten uitvoeren. Op zich is het goed dat
iedereen zijn eigen activiteiten ontplooit. Ik heb al uitgelegd welke concrete
activiteiten wij, los van de algemenere aangelegenheden, zullen ondernemen
het komende jaar en daarna.Door de heer Van Gennip is gevraagd of de normen- en waardendiscussie
niet een belangrijke plek moet hebben. Ik ben het helemaal met hem eens. Gezamenlijk
hebben de ministers voor Europese Zaken van de vijfentwintig geconstateerd
dat je moet weten waarover je het hebt als je praat over de communicatie over
Europa. Dat heeft iets te maken met Europese identiteit, althans met Europese
waarden. Ik geloof niet zo erg in een Europese identiteit, maar ik geloof
wel in Europese waarden. Het is mijns inziens interessant en relevant om de
discussie daarover voort te zetten. Dat gaat trouwens gebeuren. Er wordt door
het Oostenrijks voorzitterschap het komende halfjaar een conferentie georganiseerd
als direct vervolg op de conferenties die wij hierover hebben gehouden.Een ander belangrijk element dat door de reflectie op de Europadiscussie
heen speelt, is aan te duiden met het trefwoord politiseren. Als ik hem goed
begreep, heeft de heer Platvoet gezegd: staatssecretaris, u hebt er aardige
dingen over gezegd, maar wat bedoelt u precies? Ik heb de geachte afgevaardigden
er in meerderheid in positieve zin over horen spreken dat het politiseren
van Europa en van het Europese beleid een van de belangrijkste oplossingsrichtingen
is voor datgene waarover wij het hebben. Ik heb dat al eerder bij meerdere
gelegenheden uitgedragen. Het is misschien ontluisterend, maar wel waar dat,
zoals ik tijdens mijn studie heb geleerd, iets pas politiek is als er een
tegenstelling is. Eigenlijk bestaat iets pas in politieke zin als er wezenlijk
verschillend over wordt gedacht. Zolang Europa iets is wat wij met ons allen
proberen goed te vinden en waarbij wij vooral proberen de tegenstellingen
weg te poetsen, wordt het niet politiek. Europa kan alleen bij maatschappelijke
tegenstellingen en andere opvattingen in de samenleving meer bij mensen gaan
leven. De duidelijkste illustratie daarvan waren volgens mij de verkiezingen
voor het Europees Parlement. Als ik het grof typeer, hebben wij bij alle vorige
Europese verkiezingen heel erg een beweging gezien waarbij alle partijen die
erbij betrokken waren van rechts tot links hand in hand gingen staan en de
bevolking gingen uitleggen dat die verkiezingen zo belangrijk waren en dat
men vooral moest gaan stemmen. Dat is saai, niet interessant. Dat brengt mensen
er niet toe om te gaan stemmen, zoals blijkt uit de ontzettend lage opkomst.
Bij de laatste verkiezingen voor het Europees Parlement is het gelukt om ook
op Europees niveau de gewone politieke tegenstellingen duidelijk te maken
die men nationaal kent en herkent van enerzijds meer nadruk op privacy, en
anderzijds op terrorismebestrijding, enerzijds meer nadruk op milieu en anderzijds
op groei. Ik ben er zeker van dat de aanzienlijk hogere opkomst daarop is
terug te voeren. Dat neemt niet weg dat de opkomst nog steeds te laag was.Een aantal leden heeft enigszins bezorgd gevraagd of ik wel genoeg scherpe
visie heb. In hoofdstuk 1 van de Staat van de Unie staat een scherpe visie
waarin wij natuurlijk wel enige ruimte nemen om de reflectie juist te gebruiken
om dingen nader te kunnen aanvullen of bijstellen, maar het is een visie van
het kabinet. Omdat er om is gevraagd, herhaal ik graag dat onze visie is dat
wij als regering altijd het ongelooflijk grote belang van Europa zullen blijven
benadrukken op alle terreinen: economisch, qua veiligheid, positie in de wereld
en ga zo maar door. Wij zullen het succes dat Europa is blijven benadrukken.
Tegelijkertijd hebben wij een kritischer benadering van Europa, van wie wat
doet en de differentiatie daarin. Tegelijkertijd zullen wij ons onverminderd
en onvermoeibaar actief en waar nodig coalitievormend in Europa blijven opstellen.
Wij proberen wel een eerlijker voorstelling van zaken te geven, dus minder
het politiek correcte rooskleurige beeld, maar ook minder het blaming Brussel.
Ik geloof dat de heer Van Gennip dat specifiek noemde: alles wat slecht is,
is de schuld van Brussel en alles wat goed is, hebben wij gelukkig
nog nationaal voor elkaar weten te krijgen. Wij proberen ook te komen tot
het moderniseren van Europa. Immers, het is helaas nog niet het Europa van
de 21ste eeuw dat wij als Nederlandse regering willen. Dan praten wij over
de manier van besluiten nemen, de beleidsprioriteiten en de verdeling van
het geld. En voor de uitbreiding hebben wij als Nederlandse regering al eerder
een strikte en strenge traditie en lijn gehad betreffende het vasthouden aan
criteria, het niet te veel openstaan voor flexibiliteit en andere oneigenlijke
overwegingen. Aan de hand van wat er is gebeurd, kunnen wij beter over de
grens uitdragen dat de enige benadering voor een 21ste eeuwse Europese Unie
kan zijn om er strikter en transparanter in te zijn dan men soms wel geneigd
is.De heer Kox vraagt: hadden wij daar dit referendum voor nodig? Heeft het
nee van het referendum mij eindelijk de ogen geopend? Hij bevroeg hierover
ook collega geachte afgevaardigden. Ik kan volmondig nee op die vraag zeggen.
Ik steek niet onder stoelen of banken dat ik de uitslag een ontzeggende teleurstelling
vond, want ik was een fervent voorstander van het nieuwe verdrag. Ik denk
er niet ineens anders over, maar de achterliggende overwegingen waren geen
verrassing. Dat durf ik zo wel te zeggen. Dat de uitslag was zoals die was,
is een andere zaak.Ik roep in dat verband in herinnering de eerste keer dat ik hier als enige
vertegenwoordiger van de regering met deze Kamer de Staat van de Unie mocht
bespreken. Dat was nog onder Balkenende I. Een aantal van de toen aanwezige
woordvoerders zie ik hier weer. Toen al, dus toen het kabinet-Balkenende I
er net zat, was de kern van mijn betoog dat wij van wat ik toen noemde de
deductieve benadering van de Europese Unie moeten naar een inductieve. Wij
moeten niet top down redeneren vanuit de blauwdruk of het model, maar bottom-up
proberen aan te sluiten bij de zorgen en problemen waarvoor mensen een meer
internationale aanpak wensen en nodig achten. Het is in feite een paradigmawisseling
die ik toen heb bepleit en die in feite al vanaf Balkenende I de leidraad
is geweest in onze benadering van Europa en die wij onvoldoende in die drie
jaar hebben weten te bewerkstelligen. Daarmee kun je het nee van het referendum
verklaren. Die elementen waren wat mij betreft al voor die tijd de rode draad.
Het heeft ons dus niet van het geloof gebracht, maar het heeft ons in zekere
zin wel de boel duidelijker gemaakt. Elk nadeel "heb" z'n voordeel:
wij kunnen internationaal nu dingen iets scherper aanzetten, omdat men heeft
gezien dat als je het niet wat anders doet, bij de bevolking een terugslag
kan worden verwacht. Dat betekent: kritischer, eerlijker, niet de superstaat,
wel de subsidiariteit en de elementen die ik net al noemde.In verband met de samenwerking in Europa is de Benelux genoemd. De minister
van Buitenlandse Zaken heeft over het verdrag geantwoord. Mijn ervaring met
de Benelux is de andere kant van het verhaal en betreft de vraag in hoeverre
de Benelux als een samenwerkingsverband werkt om binnen Europa macht te vormen.
Mijn ervaring bij de Conventie, de voorbereiding van het constitutioneel verdrag,
is dat het heel goed kan werken als de Beneluxlanden het eens zijn. De Benelux
was toen het kristallisatiepunt. Uiteindelijk kwamen zelfs bijna twintig van
de vijfentwintig landen aan onze kant, omdat wij op die manier konden werken.
Voor de helderheid: dat staat op zich qua aanpak geheel los van de verdragsorganisatie
die de Benelux ook is.Over de status van wat hier in Nederland is gebeurd met het afwijzen van
het verdrag en de wijze waarop daarmee op Europees niveau wordt omgegaan,
is wel genoeg gezegd. De kernboodschap was deze Kamer al duidelijk, namelijk
dat er geen sprake van kan zijn dat dit kabinet dit verdrag opnieuw, al dan
niet met een andere strik, aan de bevolking of het parlement zal voorleggen
en dat het dit jaar goed zal gebruiken om echt te reflecteren, zich echt te
bezinnen en met de burger in gesprek te komen. Dat gebeurt gelukkig ook in
andere landen. Als er langer voor nodig is dan een jaar, zoals sommige landen
zeggen, dan zij dat zo, want het is te belangrijk om er niet de tijd voor
te nemen.Ik wil nog een enkele aanvullende opmerking maken over subsidiariteit.
Ik meen dat ik alle geachte afgevaardigden in positieve zin het belang ervan
horen noemen, nog even los van de opmerkingen van de heer Van Middelkoop.
In eerste instantie dacht ik dat hij gezien zijn achtergrond liever soevereiniteit
in eigen kring wil dan subsidiariteit. Vervolgens begreep ik echter dat hij
op nog enkele andere elementen doelde, zoals het feit dat, zoals onder anderen
de heer Van Gennip zei, soevereiniteit zowel betekent dat je iets niet op
een hoger overheidsniveau doet dan nodig is, alsook dat je iets niet door
de overheid laat doen als dat niet hoeft. Het is in feite een dubbele subsidiariteit
die wij in Europa moeten uitbouwen, en niet eens zozeer als principe, want
het staat al in het verdrag, als wel in de praktijk. Het gaat erom hoe parlementen
en regeringen er kritischer dan tot nu toe mee weten om te gaan. Laten wij
niet vergeten dat, zoals verschillende woordvoerders al zeiden, proportionaliteit
eigenlijk nog belangrijker is dan subsidiariteit. Subsidiariteit klinkt bijna
zwart-wit: wie moet het doen. Proportionaliteit heeft alles te maken met hoe
je het op de beste manier doet. Wat is je beste instrument, hoe verdeel je
het en hoe gedetailleerd en hoeveel ruimte wil je laten voor nationale invulling?In dit verband wil ik nader ingaan op de rol van de nationale parlementen,
want het verraste mij enigszins dat de heer Van Middelkoop, als ik hem goed
begreep, in dit verband enige twijfel uitsprak over de rol van nationale parlementen
bij zo'n subsidiariteitstoets, omdat de Raad en de Commissie er al zijn. Als
hij dat bedoelde, ben ik het niet met hem eens. Ik denk dat het op het nationale
niveau moet gebeuren en dat de nationale parlementen zo ongeveer voorop mogen
lopen. Wat mij betreft, mag het parlement zich beschouwen als de subsidiariteitswaakhond,
zoals ik die op het eigen ministerie probeer te organiseren voor de interne
coördinatie. Ik denk dat het op grotere schaal een Kamer mag en in zekere
zin ook moet zijn die de subsidiariteit toetst. Dat heeft ook te maken met
een andere wezenlijke les die wij volgens mij moeten trekken: je kunt Europa
niet voldoende gedragen krijgen door de burgers, als je het te zeer alleen
wilt laten lopen via de Europese democratie en het Europees Parlement. De
heer Van Middelkoop zal het daarmee vast wel eens zijn. Of je het leuk vindt
of niet, je zult het in minstens zo grote mate via de nationale volksvertegenwoordigers
moeten laten lopen. Die zijn herkenbaar en spreken vaak directer namens hun
bevolking dan op Europees niveau gebeurt. Dat is jammer, maar het is zo. Laten
wij alsjeblieft niet uitgaan van de blauwdruk dat het zo mooi zou zijn als
de Europarlementariërs alle burgers vertegenwoordigden. Immers,
naar mijn stellige overtuiging spelen de nationale parlementariërs een
minstens zo belangrijke rol in de Europese discussie.De heer Eigeman heeft terecht gevraagd wat er concreet gebeurt met de
voorstellen voor minder en betere regels. De Commissie geeft zelf in zekere
zin het goede voorbeeld. Er is een heel programma Minder regels. Dat is geen
papier, maar leidt tot resultaat. De stapel regels wordt feitelijk verminderd.
De Commissie geeft ook zelf het goede voorbeeld door wetsvoorstellen terug
te trekken. Dat is niet zomaar iets. Wij zien niet vaak dat een bureaucratie
of een overheidsinstantie doet wat de Commissie doet. Die neemt, wel aangezet
door maatschappelijke discussie, maar toch uit eigen beweging 68 allang voorbereide
voorstellen terug met de opmerking: die punten hoeven eigenlijk niet te worden
geregeld en zeker niet door ons op Europees niveau. Ik heb er vertrouwen in
dat de Commissie, al dan niet extra wakker geschud door wat er in de referenda
is gebeurd, er hard aan werkt. Nederland zit er bovenop. Tijdens ons voorzitterschap
hebben wij relatief concrete stevige stappen weten te zetten bij het lokaliseren
van terreinen waarop minder kan worden geregeld. Ten tweede hebben wij de
methode weten te verbeteren en dat is niet minder belangrijk. In Nederland
hebben wij de Actal, een heel frisse methode waarbij van buiten wordt gekeken
wat de dreigende administratieve lasten van voorgenomen regels zijn voor bedrijfsleven
en burgers. Zover gaan wij op Europees niveau niet, omdat een Actal-achtige
organisatie in Brussel een vreemde eend in de bijt zou zijn. Het is wel gelukt
om een onafhankelijker toets uit te voeren op de mogelijke gevolgen voor de
administratieve lasten.De heer Schuyer vroeg expliciet naar de evaluatie en de horizonbepaling.
Hij weet dat gisteren in de Tweede Kamer een motie is ingediend waarin de
regering wordt gevraagd om dat te bevorderen. Deze motie kan, gezien de ondertekening,
vermoedelijk op een meerderheid rekenen, maar afgezien daarvan voert de regering
de motie graag uit. Het is namelijk de juiste benadering om niet alle wetgeving
per definitie tot in alle eeuwigheid te willen laten bestaan. Dat geldt voor
nationale wetgeving, maar zeker ook voor Europese wet- en regelgeving.De heer Ten Hoeve vroeg of het niet beter is om te kiezen voor directe
regelgeving in plaats van voor kaderrichtlijnen. De gedachte achter deze vraag
staat haaks op de teneur van de bijdragen van veel sprekers, onder wie volgens
mij ook de heer Ten Hoeve. Bijna alle sprekers geven namelijk de voorkeur
aan versterking van de subsidiariteit, de mogelijkheid voor nationale regeringen
en parlementen om regelgeving zelf in te vullen. Dat doe je met een kaderrichtlijn
en daarom denk ik dat er meer pleit voor het werken met kaderrichtlijnen.
De heer Ten Hoeve merkte in dit verband natuurlijk wel terecht op dat het
kan leiden tot interpretatieverschillen tussen lidstaten. Dat is waar en hij
wijst dan ook op een reëel dilemma. Ik denk echter toch dat wij bij twijfel
moeten grijpen naar een kaderrichtlijn, gezien de discussie die wij zojuist
over subsidiariteit hebben gevoerd.Welk gedeelte van de regelgeving is afkomstig uit Brussel, vroeg de heer
Eigeman. Daarbij verwees hij naar een onderzoek van prof. Bovens waaruit blijkt
dat slechts 12,5% van de Nederlandse wetgeving een gevolg is van Brusselse
regelgeving. Dat percentage is zeker te laag, omdat prof. Bovens bij zijn
onderzoek slechts een specifiek deel van de regelgeving heeft betrokken, namelijk
de regelgeving uit de eerste pijler van het EU-verdrag. Er is in dat onderzoek
dus niet gekeken naar de regelgeving die voortvloeit uit het verdrag zelf,
verordeningen, beschikkingen, kaderbesluiten, de derde pijler en de jurisprudentie.De heer Eigeman vroeg mij naar de stand van zaken rond het onderzoek hiernaar
dat ik heb toegezegd. Dit onderzoek is door de minister van Justitie en mij
uitbesteed aan het T.M.C. Asser Instituut. Dit instituut probeert om hiervan
door middel van een monitor een beter beeld te geven. Ik ben ongetwijfeld
met de heer Eigeman benieuwd naar de resultaten van het onderzoek. De eerste
resultaten worden echter pas verwacht in juni 2006.De heer Eigeman (PvdA):Ik wil niet met de staatssecretaris steggelen over de precieze percentages.
Ik heb er slechts op willen wijzen dat in de beeldvorming over Europa het
beeld domineert dat het allemaal uit Brussel komt. Dat beeld moeten wij corrigeren.
Ik heb zelf ervaring opgedaan met de vertaling van Haagse regelgeving naar
gemeentelijk niveau. Ook daar zie je dat intensieve interpretatie van regelgeving
vaak veel meer bureaucratie oplevert dan noodzakelijk is voor effectieve regelgeving.Staatssecretaris Nicolaï:De heer Hoekzema wees er net als de heer Eigeman terecht op dat bij de
implementatie vaak meer wordt gedaan dan nodig is. De regering doet er dan
ook alles aan om de betrokken partijen duidelijk te maken waartoe de richtlijnen
precies verplichten en wat de regering extra wil doen bij de implementatie.
Soms zijn er namelijk goede redenen om verder te gaan dan de richtlijn vereist.
Dat moet wel duidelijk zijn, want je mag een richtlijn bij de implementatie
niet extra optuigen, onder het mom dat het van Brussel zou moeten. Dat mag
je zelfs niet doen als het om een heel nuttige aanvulling gaat.Om de beeldvorming te kunnen corrigeren, moet ik natuurlijk wel kunnen
zeggen welk deel van de Nederlandse wetgeving toe te schrijven is aan Brusselse
wet- en regelgeving. Dat moeten wij ook weten, omdat het te zot voor woorden
is dat er in wetenschappelijk onderzoek percentages circuleren die oplopen
van 12,5 tot minstens 80. Om Europa iets van iedereen te kunnen laten zijn,
moet je eerlijk zijn en kunnen aangeven waarom dingen gebeuren. De meeste
regelgeving die uit Brussel komt, is niet in Brussel verzonnen! Zo veel ambtenaren
heeft men daar helemaal niet. Heel veel regelgeving is verzonnen in hoofdsteden
en heel vaak ook in Nederland. Dat brengen wij onvoldoende voor het voetlicht.
Het beruchtste voorbeeld is de Vogel- en Habitatrichtlijn. Iedereen roept
inmiddels schande over deze richtlijn, omdat Brussel het ons hierdoor onmogelijk
zou maken om ook nog maar iets te doen. Ik wijs er dan toch maar op dat Nederland
heel trots was toen die richtlijn werd opgesteld. Wij hadden het immers toch
maar mooi voor elkaar gekregen dat een groot aantal Nederlandse wensen in
de richtlijn werd opgenomen.Over dit aspect moeten wij veel en veel eerlijker zijn. Verder moeten
wij alerter zijn op de mogelijke gevolgen van richtlijnen. Hierover is echter
al uitgebreid gesproken met de minister van Buitenlandse Zaken. Als een vakministerie
juichend wegloopt met een richtlijn, betekent dat niet dat wij niet zouden
moeten onderzoeken wat die richtlijn voor andere beleidsterreinen
betekent. Ik heb inmiddels een systematiek in het leven geroepen die het mogelijk
maakt om in een eerder stadium in te springen op mogelijke ideeën van
de Commissie en die meteen op politiek niveau te bespreken.De heer Van Middelkoop wees op een artikel van prof. Steyger, waarin wordt
aangetoond dat het Europees recht eigenlijk geen onderscheid maakt tussen
publieke taken en de markt. Het Europees recht laat volgens prof. Steyger
geen ruimte tussen deze uitersten, ook al bestaan in veel lidstaten, waaronder
Nederland, allerlei tussenvormen. Ik denk dan aan de mogelijkheid dat publieke
taken door private organisaties worden uitgevoerd. De heer Van Middelkoop
vraagt zich naar aanleiding van dit artikel af of dit inderdaad een zorgelijk
gegeven is.Het is een interessant artikel dat wij zeker niet zomaar terzijde moeten
schuiven. Ik denk echter dat er geen reden is voor zorg. Dergelijke tussenvormen
kunnen bij de implementatie van richtlijnen immers wel degelijk door de lidstaten
in het leven worden geroepen. Verder kunnen er op grond van het algemeen belang
uitzonderingen worden gemaakt. Ik denk daarom dat er al met al voldoende basis
is om in de toekomst met dergelijke tussenvormen te blijven werken.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik ben het bepaald niet eens met de geruststellende woorden van de staatssecretaris.
Ik wil hierop nu echter niet dieper ingaan. Ik wijs er nog wel op dat de minister
mijn verzoek heeft gehonoreerd om de Raad van State hiernaar onderzoek te
laten doen.Staatssecretaris Nicolaï:Uiteraard.Het werkprogramma van de Commissie. Het is niet aan mij om hierover al
te veel te zeggen, maar ik denk dat het een goede suggestie is van de heer
Van der Linden om maatschappelijke organisaties te betrekken bij de bespreking
van het werkprogramma van de Commissie voor 2006.De heer Eigeman vroeg terecht op welke manier wordt getoetst wat het nut
is van de plannen uit het werkprogramma voor de Europese burgers. Een van
de manieren waarop je dat kunt toetsen, zijn discussies over het werkprogramma
met maatschappelijke organisaties. De Tweede Kamer heeft verder gisteren opgemerkt
dat het parlement hierbij nauwer moet worden betrokken. Overigens is het de
analyse van de regering dat wij bij de voorstellen die in aanmerking komen
voor de subsidiariteitstoets, aan moeten geven welke voorstellen meer of minder
aandacht verdienen en bij welke voorstellen wel eens een addertje onder het
gras zou kunnen zitten.Kortheidshalve beperk ik mij verder maar tot de opmerking dat ik mij goed
kan vinden in de meeste aandachtspunten die door de heer Eigeman zijn genoemd.
Meestal sluiten die punten goed aan bij hetgeen ik al heb gezegd en in een
enkel geval is het een punt waarvoor zowel parlement als regering een kritisch
oog moeten hebben.De heer Van Gennip (CDA):Juist omdat wij zo veel waarde hechten aan de consultatie van maatschappelijke
organisaties, heeft de Eerste Kamer meer tijd nodig. Is de regering bereid
om in een later stadium in een separaat overleg met de Eerste Kamer te spreken
over het werkprogramma van de Commissie?Staatssecretaris Nicolaï:Wij komen natuurlijk altijd als de Eerste of Tweede Kamer daarom vragen.
Er is overigens geen sprake van een tijdsklem, want het is een nieuwe opzet
dat het werkprogramma niet alleen op Europees niveau maar ook op nationaal
niveau wordt getoetst. Ik juich die ontwikkeling toe. Er is overigens contact
tussen parlementen over de vraag of het mogelijk is om de toets volgend jaar
in alle lidstaten op dezelfde dag te laten plaatsvinden. Vanzelfsprekend ben
ik bereid om hierover in een apart overleg met de Eerste Kamer te spreken.De minister van Buitenlandse Zaken is voldoende diep ingegaan op de vragen
over de openbaarheid van de raadsvergaderingen. De regering is daarvan een
principieel voorstander en wij wachten dan ook vol belangstelling de concrete
voorstellen van EU-voorzitter Engeland af.Ik ben zeer verheugd over de aandacht van een aantal afgevaardigden voor
onderwijs en cultuur en voor het belang dat Europa dichter bij de mensen komt.
Wij kunnen daaraan bijdragen door in het onderwijs te proberen om leerlingen
zich het Europees burgerschap eigen te laten maken. De heer Schuyer ging hier
het diepgaandst op in. Ik deel eigenlijk al zijn overwegingen. Verder wees
hij in dit verband terecht op het advies van de Raad van State, dit advies
ging namelijk niet alleen in op de taakverdeling tussen ministeries, maar
ook heel principieel op het Europees burgerschap en de rol van het parlement
daarbij.In voorbereiding op de volgende vaststelling van de kerndoelen van het
onderwijs wordt nagedacht over de invulling van het vak burgerschap. Wij moeten
proberen om daarbij aan te sluiten, want burgerschap is natuurlijk niet alleen
Nederlands burgerschap maar ook Europees burgerschap. Als wij het daar kunnen
laten opnemen, is het structureel vastgelegd, want het komt dan terug in de
kerndoelen, het curriculum en de einddoelen. De heer Schuyer benadrukte terecht
dat wij hierbij het vmbo niet moeten vergeten. Ik denk dat wij zelfs verder
moeten gaan en hieraan in het vmbo extra aandacht moeten besteden.De heer Eigeman noemde het taalonderwijs en meer in het bijzonder het
Europees platform voor het Nederlands onderwijs en het budget dat daarvoor
beschikbaar is. Volgens mijn informatie is hiervoor voldoende geld beschikbaar,
maar ik zal zijn vragen hierover graag aan de orde stellen in het overleg
dat ik met de minister van Onderwijs zal hebben.Het ministerie van Buitenlandse Zaken vult het onderwijsbeleid op een
aantal specifieke punten aan. Het is namelijk niet aan mij om zaken in het
onderwijs structureel te veranderen. Zo heeft het ministerie een website waarop
informatie en lesmateriaal zijn te vinden over Europa. Verder verspreiden
wij een nieuwsbrief en hebben wij contact met educatieve uitgeverijen. Mijn
ministerie werkt dus aanvullend op het ministerie van Onderwijs. Gezien het
belang hiervan, zullen wij onze inspanningen versterken. Dat laat natuurlijk
onverlet dat de structurele verankering het belangrijkst is.De heer Eigeman (PvdA):Ik weet niet of hiervoor meer geld nodig is. Mijn vraag richtte zich hier
dan ook niet op, maar op het gegeven dat het voor scholen vaak ontzettend
moeilijk is om toegang te krijgen tot de subsidiepotten die hiervoor bestaan.
Dat is een gevolg van een overmaat aan regelgeving, ingewikkelde formulieren
en ridicule eisen. Daarvoor moet aandacht komen. Wij moeten scholen helpen
om door die papierbrij heen te komen, bijvoorbeeld door procedures te vereenvoudigen.Staatssecretaris Nicolaï:Denkt de heer Eigeman daarbij aan nationale of Europese subsidies?De heer Eigeman (PvdA):Ik denk zeker aan Brusselse subsidies, want daarvoor moet vaak aan wel
heel veel administratieve verplichtingen worden voldaan.Staatssecretaris Nicolaï:Dit kan heel goed bij het huiswerk komen dat wij zojuist voor andere terreinen
hebben afgesproken. Ik doel op de ingewikkeldheid van procedures bij het aanvragen
van geld. Ik zal dat dus doen.Voorzitter. Wat de cultuur betreft, informeerde de heer Eigeman naar de
Unesco-conferentie culturele diversiteit. Ten principale zijn wij het er allemaal
over eens dat het belang van diversiteit ook in Europa geldt. De vraag van
de heer Eigeman was wat Europa op dit punt doet. Die staat niet alleen in
Nederland voorop, maar ook in Europa. Dit is ongeveer de grondslag van de
Europese samenwerking. Ik benadruk dat het niet om een defensieve benadering
gaat: het afschermen, het protectionisme van de eigen cultuur. Het doel is
dat de verschillende culturen zelfbewust de dialoog kunnen aangaan. Op basis
van die visie en in die zin steunen wij de Unesco-plannen. Wij steunen de
Commissie ook op dit punt. De Europese Commissie heeft daar namelijk de gesprekken
namens Europa gevoerd. Dat is ook goed.Ik heb dit een principieel element genoemd. Zonder hierover de discussie
te beginnen, merk ik op dat dit niet als excuus gebruikt wordt. Wij weten
allemaal dat een enkel land – ik noem geen naam – deze discussie
wel eens gebruikt om de eigen markt, taal, industrie af te schermen. Daar
zijn wij wel alert op, maar wij doen dat dus op basis van het principe dat
diversiteit ongeveer de grondslag van de Europese samenwerking is.De heer Eigeman heeft nog een specifieke vraag gesteld over het Nederlands
Centrum voor Geschiedenis en Democratie. Als ik mij niet vergis, is de vraag
meer: als daar de aandacht is voor het Nederlands burgerschap, hoe verhoudt
zich dat tot het belang van het Europees burgerschap? Ik heb al eerder proberen
aan te geven dat dit steeds minder te scheiden is. Het kan wel helpen om je
meer Nederlander te voelen. Daardoor kan je juist meer Europeaan voelen. In
het begin moet het accent natuurlijk meer op het Nederlanderschap liggen bij
mensen met een andere etnische en nationale achtergrond. Zeker daar kan het
dus goed zijn om het Nederlanderschap als aanknopingspunt te nemen. Vervolgens
kan als logisch verlengde daarvan het Europees burgerschap daaraan gekoppeld
worden.De heer Eigeman vond dat in de Staat van de Unie het gigantische belang
van het concurrentievermogen van Europa ten opzichte van met name China en
India wat mager was weergegeven. Daarover is al gediscussieerd met de minister
van Buitenlandse Zaken. Daar is heel veel over te zeggen, maar dat zal ik
nu niet doen. De heer Eigeman hoeft zich helemaal geen zorgen te maken, want
dit punt staat bovenaan de prioriteitenlijst van de Nederlandse regering en
van Europa. Dit is min of meer de eerste prioriteit. Het grote project van
de Europese Commissie is immers het concurrerender maken van Europa. In ons
jargon is dat de Lissabonstrategie. Dit betekent dat wij meer groei en meer
werkgelegenheid willen.Ik ben ook erg blij dat het gelukt is om die focus te realiseren. De Lissabonstrategie
dreigde namelijk wat uit te waaieren zonder focus. Het is dus gelukt om heel
veel ballen uit de boom te halen. Belangrijk was dat de focus is aangebracht
op groei en werkgelegenheid, in samenhang met de verschillende pijlers en
elementen van de Lissabonstrategie. Ik geloof dat het nu meer vorm krijgt
met de nieuwe commissie, met de nieuwe aanpak en met de nieuwe nationale hervormingsplannen.
Die gebruiken wij als een nieuwe manier om het nationale aspect steviger aan
te zetten. Wij zullen ons ervoor inspannen om in de Voorjaarsraad daar krachtig
verder aan te trekken.Ik kom te spreken over het geld. Dat is een zeer actueel onderwerp. Min
of meer per dagdeel krijgen wij de laatste koersen binnen over het voorstel
van het Britse voorzitterschap, dus de reacties en de analyses van anderen.
Ik reageer tegen de achtergrond van deze dagkoersen.Ik maak eerst een wat meer principiële opmerking. De heer Eigeman
heeft gevraagd of wij het eens zijn met de benadering van minister Zalm dat
het debet met het credit moet stroken. Wij zijn het altijd met elkaar eens.
Dat is bekend. De achtergrond van deze vraag is volgens mij om erachter te
komen of wij het eens zijn met een wat boekhoudkundige benadering. Dat is
echter niet aan de orde. Het gaat om een principieel punt. Ik herhaal dat
solidariteit als leidraad nodig is in de financiële verdeling van lusten
en lasten. Solidariteit houdt in dat de zwaarste schouders de zwaarste lasten
dragen. Zo eenvoudig is het.Er zijn landen waar men per inwoner rijker zijn dan wij. Ik noem Denemarken.
Als die landen per inwoner verhoudingsgewijs minder betalen, deugt het niet.
Wij willen dus niets anders dan een eerlijke verdeling: solidariteit naar
alle kanten, ook rijk en arm. Ik voeg hieraan toe dat wij dit heel hard nodig
hebben. Immers, wij moeten dat ook aan onze bevolking uitleggen. Dit heeft
niets te maken met pennywise and poundfoolish en op de centen letten op een
onaanvaardbare wijze. Integendeel. Ik voeg er ook hier graag aan toe dat het
om een eerlijke verdeling gaat. De heer Schuyer adviseerde mij om hier niet
zozeer een punt van te maken. Ik herhaal dat wij het punt van de eerlijke
verdeling moeten kunnen uitleggen.Daarnaast zijn er de economische voordelen van de Europese samenwerking.
Dat is weliswaar moeilijk precies te salderen en uit te rekenen. Dat is toch
een veelvoud van onze afdrachten. Laat daar geen misverstand over bestaan.
Het is in ons belang, economisch en uiteindelijk financieel, om in deze Unie
te zitten. Dit moet er altijd bij gezegd worden. De heer Schuyer zal daaraan
hechten.Dit alles betekent niet dat wij ons uitgangspunt van een eerlijke verdeling
loslaten. Hier heb ik meer dan in de Tweede Kamer de oproep gehoord tot voorzichtigheid
en terughoudendheid, alsook flexibiliteit. Zelfs de heer Van Gennip was wat
terughoudend aangaande de nettopositie, althans als ik hem goed heb begrepen.
Ik spreek mijn dank uit voor de aansporing, maar wij zullen niet
terughoudend zijn. Wij zullen het belang van Europa (het met elkaar eens worden)
voor ogen houden, maar wij laten het echt grote belang van een eerlijke verdeling
niet los. Daar streven wij dus naar. Dit punt zullen wij morgen op de bijeenkomst
dan ook wel degelijk stevig naar voren brengen. Dan zijn wij in conclaaf over
specifiek de financiële perspectieven. Uiteindelijk wordt daarover een
besluit genomen in de Europese Raad in december, althans als alles goed gaat.Onder anderen de heer Van Gennip noemde verschillende aspecten waarover
men het eens was met het standpunt van de regering. Eigenlijk niemand was
tegen. Ik denk aan meer herschikking van het structuurbeleid in de richting
van nieuwe landen dan van oude landen. De lijn van de regering is sowieso
dat er minder geld naar het structuurbeleid gaat. De heer Platvoet vroeg hoeveel
dat in concreto is. De "dagkoers" van het voorzitterschap is 13
mld. minder dan het voorzitterschapsvoorstel van Luxemburg. Qua benadering
is dat op zich goed: minder geld naar de plaats waar minder geld heen moet.
Dit geldt ook voor het landbouwbeleid. Per saldo komt het uit op minder in
de orde van grootte van 10 mld. dan wat door Luxemburg was voorgesteld. Dat
is goed te doen.Een groot probleem daarbij is de deal van Brussel in 2002. Daarbij hebben
wij moeten accepteren dat het plafond voor de komende financiële perspectieven
vastligt. Het is bekend dat wij een heldhaftige poging hebben gedaan om dat
enigszins omlaag te krijgen. Die poging is ten dele gelukt. Per saldo loopt
het dus iets terug. Door Frankrijk wordt gesteld dat het plafond er is om
er steeds meer op te stapelen. Wij vinden dat een plafond een maximum is.
Frankrijk denkt er dus anders over. Het is dus heel lastig om er echt onder
te zitten. Wij kunnen bijvoorbeeld iets doen bij de uitgaven inzake Roemenië
en Bulgarije. Dat is 8 mld.; dat is de moeite. Dat bedrag zou in het geheel
onder het plafond moeten komen. Er zijn nog enkele manieren om er toch iets
aan te doen.De heren Platvoet en Hoekzema hebben gewezen op de begroting voor 2006.
Die staat formeel helemaal los van de financiële perspectieven. Die gaan
pas 1 januari 2007 in. De heer Platvoet sprak onterecht over een strijd
tussen het EP en de Commissie; het was namelijk een strijd tussen het EP en
de Raad, de lidstaten. Dat was in feite de situatie. Die strijd is gelukkig
niet gewonnen door het EP. Het EP stelde namelijk een idioot hoog uitgavenniveau
voor. Dat is het dus niet geworden. Uiteindelijk zijn wij uitgekomen op de
1.0100 in plaats van 1.05 bnp. Dit ligt heel dicht bij wat de Raad wilde.
Dat lijkt mij goed en terecht. Het enige waarop het EP heeft "gewonnen",
is dat er wat meer ruimte is voor het zogeheten flexibiliteitsinstrument,
wat niet gelukkig gekozen is. Misschien is dat een reden dat wij niet met
deze begroting instemmen. Toch zal die begroting het wel halen, omdat er een
meerderheid voor te vinden is.Ik gun het Europees Parlement graag zijn sterke rol bij de financiën,
zoals de heer Platvoet het verwoordde, maar ik blijf er moeite mee houden
dat het Europees Parlement zich traditioneel elke keer de hoeder van de uitgaven
voelt. Het toont zich in mijn ogen werkelijk onverantwoordelijk, als het over
de inkomsten gaat. Daar gaat het Europees Parlement niet over; daar zitten
wij en daar zijn de nationale parlementen voor. Ik vind het dus een ongelukkige
verdeling. Ik vind het ook ongelukkig dat het Europees Parlement daarover
steeds zo majoreert. Dat zullen wij vast zien terugkomen bij de meerjarenbegroting.Er is gevraagd wat er gebeurt als er geen deal komt in december. Welnu,
ik denk dat het een ongelukkig gebaar zal zijn. Het is echter geen ramp, want
wij hebben nog de tijd, want het moet ingaan op 1 januari 2007. Ik wil
graag dat het er komt. Wij moeten er niet over speculeren, maar het ergste
geval kan formeel juridisch uitgetekend worden. Als er zelfs dan nog geen
deal is, geldt het extrapoleren van de laatste begroting. Dat is weliswaar
niet fraai, maar daarmee wordt in ieder geval voorkomen dat die te hoog wordt.De heer Schuyer (D66):Er wordt toch ook geld teruggestort dat niet besteed wordt? Dat is nogal
wat. Met andere woorden: het Europees Parlement kan wel majoreren, maar de
Raad zit er zelf bij als het over de bestedingen gaat. Ik zou dat wel bij
de beschouwingen betrekken over ook de hoogte van de afdrachten.Staatssecretaris Nicolaï:Daar heeft de heer Schuyer gelijk in. Je bent het wel kwijt, als je het
moet afdragen en er te hoog geraamd is. Als het niet wordt uitgegeven, kan
je het wel terugkrijgen. Overigens geldt ook het omgekeerde: als er bij verplichte
uitgaven extra geld nodig is, kan het er bijgeteld worden. Dat was de deal
die wij bij ons voorzitterschap hebben weten te sluiten. Er was een heel zuinige
begroting, maar met de toezegging dat, als het nodig is, er alsnog een snelle
procedure mogelijk is. Ik denk aan hogere verplichte uitgaven bij de landbouwstructuur.
Verleden jaar had het EP ontzettend veel moeite met die heel zuinige begroting.
Die snelle procedure was toen zelfs niet nodig.De heer Hoekzema (VVD):De staatssecretaris wekt de indruk dat het met de begroting voor 2006
rond is, maar ik kan mij voorstellen dat dit niet het geval is, totdat wij
zeker weten wat er op 15 en 16 december gebeurt. De begroting voor 2006
is toch weer de opstap voor de onderhandelingen over de financiële perspectieven
voor 2007 tot 2013?Staatssecretaris Nicolaï:Ja, in zoverre, dat het Europees Parlement speelde een beetje met de gedachte
dat het eigenlijk informeel gelinkt zou moeten worden. Ik ben daar op tegen.
Ik vind het dan ook goed dat het nu niet nodig blijkt te zijn. Wij weten namelijk
dat er geen blokkerende minderheid is en dat het Europees Parlement zich kan
vinden in het standpunt van de Raad. Feitelijk is het hiermee dus rond. De
kans dat dit gebeurt, is theoretisch.Het maakte de onderhandelingen over deze jaarbegroting extra belangrijk
dat het een ijkpunt is voor de financiële perspectieven. Dat is in politieke
zin het geval. Immers, men kan zeggen dat wij bij de volgende meerjarenbegroting
nooit onder de 1.01 BNI kunnen uitkomen. Daarom is het ook zo mooi dat het
1.01 is. Ik herhaal dat het in feite ook geëxtrapoleerd wordt. Wat wij
nu voor 2006 afspreken, is dus theoretisch ook een grondslag voor wat daarna
komt, als er niet op tijd een akkoord is. Ik verwacht het overigens absoluut
niet.De heren Platvoet en Ten Hoeve hebben opnieuw over het punt van de Europese
belastingen gesproken. Hierover hebben wij al vaak van gedachten gewisseld.
Daar is deze regering niet voor. Ik begrijp overigens best de principiële
overwegingen, althans tot op zekere hoogte. Belasting heffen
is ook niet de beste manier voor de overheid om zich populair te maken. Dit
zeg ik met een knipoog naar de ozb en de gemeenten. Ik ben trouwens wel voor
vereenvoudiging van de berekening van de afdracht. Dit past misschien in de
geest van de opmerking van de heren Ten Hoeve en Platvoet. Wat mij betreft
hoeven dat alleen nog maar BNI-middelen te zijn.De heer Schuyer heeft specifiek aandacht gevraagd voor de definitiekwestie.
Hij zei dat wij op dit moment – hoe je het ook berekent – in ieder
geval de grootste nettobetaler, maar niet het rijkste land zijn. Wij kunnen
dus in ieder geval constateren dat het sowieso niet deugt. Ondanks dat de
heer Engwirda daarover iets anders heeft gezegd, is onze benadering de meest
logische, cleane en zuivere. Al zou je daarover van mening verschillen, dan
is het nog niet een speciaal Nederlandse benadering. Het is een benadering
die in meerdere landen op nationaal niveau bij de berekening van hun financiële
positie wordt gehanteerd. De benadering is ook door de Europese Commissie
gehanteerd bij het berekenen van de posities van de nieuwe lidstaten. Het
is de meest reële benadering.De vergadering wordt van 19.20 uur tot 20.30 uur geschorst.Voorzitter: SchuurmanDe heer Eigeman (PvdA):Voorzitter. Wij danken de regering voor de antwoorden die zijn gegeven.
Zowel de minister als de staatssecretaris is goed ingegaan op de punten die
in eerste termijn door de Kamer zijn ingebracht. Er zijn vier punten waarop
ik nog een accent wil leggen. In mijn eerste termijn heb ik geprobeerd om
de institutionele benadering los te laten. Het is mij in de loop van de dag
gebleken dat dit ontzettend moeilijk is. Het is lastig om nieuwe wegen in
te slaan als wij het over Europa hebben. Willen wij het vertrouwen van burgers
herwinnen, dan denk ik dat het noodzakelijk is om te proberen alternatieve
wegen te gaan. Ik was blij dat staatssecretaris Nicolaï zei dat mijn
motto eigenlijk de rode draad is van deze algemene beschouwing. Ik deel de
visie met hem dat het niet alleen een kwestie van uitleggen is. Ik denk dat
de burger zo langzamerhand mondig genoeg is om het stadium van uitleggen voorbij
te zijn. Soms is het nodig, maar eigenlijk vind ik het veel eerlijker om met
open informatie te komen, transparant te zijn en burgers erbij te betrekken.Over de bestuurlijke werking van de EU en de relatie met Nederland is
een aantal dingen gezegd. Ik ga dat niet allemaal herhalen, maar ik stel wel
vast dat wij de opvatting van de regering hebben gevraagd over verbetervoorstellen
uit het rapport van de Raad van State. Ik heb beluisterd dat de bewindslieden
hebben gezegd dat zij dit willen uitwerken. Ook het rapport van de commissie-Van
Voorst tot Voorst is genoemd. Wij kijken daarnaar uit en denken dat er een
aantal goede aanzetten staan in de nota-Van Voorst tot Voorst die de moeite
waard zijn om de sturing in Brussel te verbeteren. Ik heb tijdens een interruptie
al gezegd dat de Brusselse problematiek naar mijn idee voor een deel een zaak
van beeldvorming is en dat men in Den Haag, Kopenhagen of welke hoofdstad
dan ook eens moet leren om op de handen te gaan zitten. Dat is best lastig,
want er is veel aandrang om goede dingen te doen in onze ambtelijke organisaties
in Den Haag. Ik maak dat dagelijks mee. Het is echter ook goed om daar eens
vanaf te zien en te kijken wat je nu aan mensen zelf kunt overlaten.Ik heb geconstateerd dat staatssecretaris Nicolaï kritisch met ons
wil zijn op die regelgeving. Hij heeft het onderzoek van Bovens aangehaald.
Wij kijken uit naar het onderzoek van het TMC Asser Instituut. Ik deel de
mening van de staatssecretaris dat het belangrijk is om in cijfers te kunnen
uitdrukken hoe het precies zit, maar ik wil daarin niet blijven hangen. Ik
denk dat het goed is om het beeld te doorbreken dat wij van alles en nog wat
willen regelen. Dat is niet alleen het probleem tussen Brussel en Den Haag,
maar dat is ook een probleem in Den Haag zelf.Ik stel vast dat het belang is onderstreept van parlementaire controle.
Dat hoeft in dit huis natuurlijk niet hardop te worden gezegd, want het zou
een schande zijn als wij daarvoor nog zouden moeten pleiten. Er is echter
nadrukkelijk de relatie gelegd met het belang om aan burgers te laten zien
dat wij ons werk hier serieus nemen en dat wij de beoordeling van burgers
serieus nemen. Wij hebben als Eerste Kamer niet voor niets om opvattingen
van maatschappelijke organisaties gevraagd over het werkprogramma van de Commissie.
Dat verplicht ons om aan hen te laten weten hoe wij daarmee omgaan. Dat geldt
voor meer regelgevingsprocessen die in Europees verband spelen.Ik stel vast dat de minister, toen het over het grondrechtenbureau ging,
heeft gezegd dat het parlement het laatste woord heeft. Ik denk dat het heel
belangrijk is om dit vast te stellen. Hij heeft ook een aantal inhoudelijke
contouren geschetst. Dat betekent dat wij ook enige vastigheid hebben over
de opvatting en de koers die de regering gaat varen en dat is goed, maar uiteindelijk
is het laatste beoordelingsmoment aan deze Kamer.Mijn volgende punt betreft de vragen welk Europa en hoe. De staatssecretaris
heeft gezegd dat hij vaststelt dat de PvdA eurokritischer is geworden. Ik
ben blij dat hij dit woord gebruikte en niet zei dat de PvdA eurosceptischer
is geworden. Daarvan heb ik in mijn eerste termijn al gezegd dat ik die kwalificatie
van mij werp. Ik heb de samenvatting van Vertrouwen herwinnen nog eens gelezen.
Daaruit blijkt dat de PvdA kritischer is op een aantal bijwerkingen van de
Europese Unie, maar tegelijkertijd erkent dat wij Europa in breder perspectief
nodig hebben om überhaupt verder te kunnen, ook als Nederland. Het is
niet meer mogelijk om anno 2005 te zeggen dat wij het in ons eentje zullen
doen. Kritisch zijn, kan helemaal geen kwaad. Hier en daar zijn wij dat minder
en op andere punten meer.In mijn bijdrage heb ik ook gezegd dat wij moeten uitkijken voor de dominantie
van de markt en ik hecht eraan dat nog eens te herhalen. Het gaat om markten
op maat. Ik heb niet voor niets het voorbeeld van de binnenvisserij aangehaald,
een beroepsgroep van 200 mensen. Je moet goed kijken wat je daar aan regelgeving
op loslaat en wat niet. Daar moet je scherp in durven zijn. Ik denk dat wij
het punt van minder regels veel explicieter moeten maken. Op dit punt kom
ik ook bij collega Kox van de SP terecht, want enige irritatie over het monopoliseren
van het "nee" kon ik af en toe toch niet onderdrukken. Ik gun hem
succes en daar moeten wij ook niet ingewikkeld over doen. Ik heb dan ook afgesloten
zoals ik heb afgesloten, maar tegelijkertijd is de SP natuurlijk
niet exclusief de partij van de volkswil. In dat geval hadden wij geen parlementaire
democratie meer nodig.De heer Kox (SP):Ik heb staande aan dat katheder direct de heer Van Middelkoop in de overwinning
betrokken, want natuurlijk is zijn inbreng net zo belangrijk geweest. Ik ben
mij er niet van bewust dat ik iets heb gemonopoliseerd, ook niet in mijn verhaal.
Het enige dat ik monopoliseer, is de mening van de SP en die is al sinds 1990
op dit punt redelijk consistent.De heer Eigeman (PvdA):Zeker, u hebt er recht op om die te monopoliseren in dit huis. U hebt
de heer Van Middelkoop en de ChristenUnie inderdaad met een klein non-verbaal
gebaar nog even in uw succes betrokken, maar verder ging het er vooral over
hoe mooi het allemaal niet is geweest. Wij moeten niet voorbij gaan aan het
feit dat het van belang is om grip te krijgen op markten en spelers, op markten
op maat. Dit betekent dat je communautair meer sturing moet kunnen organiseren.
Op een aantal onderwerpen heb je de Europese Unie als politiek orgaan wel
degelijk nodig.Het is een beetje flauw om weer met de grenswacht van Poppel aan te komen.
Laat ik daarom Aardenburg nemen, want daar heb ik veel gelogeerd toen ik een
klein jongetje was. Met de grenswacht van Aardenburg kun je de ingewikkelde
Europese markt niet meer controleren of sturen in het belang van de mensen
waarvoor de heer Kox zegt op te komen. Ook de binnenvissers horen bij die
groepen en er zit geen machtige kapitalistische wereld achter de bootjes die
op de Lek bij Schoonhoven en de binnenmeren van Nederland varen.De heer Kox (SP):Voor de duidelijkheid wil ik toch nog een keer reageren, want misschien
heb ik straks in het Grieks een verhaal gehouden. Ook dit heb ik namelijk
niet verteld. Ik heb dat voorbeeld alleen gegeven om te illustreren dat wij
niet moeten zeggen dat de grenzen het probleem waren. Het weghalen van de
grenzen is soms een probleem geworden. Alle grenzen die wij weg hebben gehaald,
zijn er nog steeds. De grens van Nederland lag bij Aardenburg en Poppel, maar
nu ligt de grens bij Melilla, Ceuta, Hongarije en Polen. Die grenzen zijn
niet verdwenen, maar zij zijn alleen maar hoger geworden. Sterker nog: de
grenzen liggen hier onderin het gebouw en hier tegenover. Het idee dat wij
door het opheffen van grenzen kunnen zeggen dat het nu flierefluiten wordt
voor iedereen klopt niet, maar precies het tegendeel is waar gebleken. Bij
elkaar opgeteld hebben wij meer grenzen in Europa gekregen dan wij ooit hadden.
Wij hebben daarmee criminaliteit de mogelijkheid gegeven om vrijelijker te
verkeren dan voorheen. Ik zeg niet dat dit niet de prijs moet zijn, maar het
is wel een gevolg van de Europese Unie.De heer Eigeman (PvdA):Ik blijf toch staande houden dat wij vanochtend op zijn minst de indruk
konden krijgen dat wij de criminaliteit zoals die zich nu ontwikkeld heeft,
kunnen bijsturen met de grenswacht van Poppel. Dat is natuurlijk niet het
geval, want dat is een verkeerde voorstelling van zaken. Ik heb u ook gevraagd
waarom het alleen "minder" en "geen" en niet "meer"
moet zijn.De heer Kox (SP):Soms haal ik dingen aan die eenvoudig zijn en dicht bij huis liggen, zodat
zij begrijpelijk zijn. Ik heb verwezen naar een citaat uit de vorige Staat
van de Unie. Hier stond letterlijk in dat de criminaliteit door het wegvallen
van de binnengrenzen vrijelijk heeft kunnen toenemen in Europa. Dat probleem
heb ik toen gesignaleerd. Dat heb ik nu weer gedaan. Door het wegvallen van
de grenzen is de criminaliteit in Europa toegenomen. Dat constateer ik niet,
maar dat constateren deze twee heren in de Staat van de Unie. Je kunt dat
voor lief nemen, maar laten wij ons wel realiseren dat dit het feit is en
dat het wegnemen van grenzen niet altijd een oplossing is, zelfs niet voor
internationalisten, wat socialisten moeten zijn.De heer Eigeman (PvdA):Ik ben het met u eens. Het groter maken van gemeenten lost ook niet alle
problemen op in gemeenten.Ik was aangenaam verrast toen de staatssecretaris met zeer veel nadruk
zei dat de sterkste schouders de zwaarste lasten zouden dragen. Dat principe
zullen wij onthouden, vooral in campagnes. Ik ben blij dat de staatssecretaris
dat heeft gezegd. Interessant is natuurlijk dat de minister vanmiddag in het
kader van de discussie over het grondrechtenbureau heeft gezegd dat Nederland
twee keer problemen heeft veroorzaakt in Europa. De tweede keer was namelijk
toen Nederland tegen de begroting stemde tijdens het Luxemburgs voorzitterschap.
De opstelling van Nederland is wel degelijk van invloed op zijn positie in
Europa, of je die nu boekhouderachtig noemt of vrekkig. Met dat argument mag
je niet selectief omgaan.Ik realiseer mij goed dat wij een hoge nettobijdrage leveren, maar ik
hoor minister Zalm nooit iets zeggen over de netto-opbrengsten, de economische
opbrengsten. Die zijn naar mijn idee voor een open economie die altijd van
handel heeft geleefd, behoorlijk groot. Zij zijn misschien nog wel veel groter.
Ik weet niet wat ons overkomt als wij het uitrekenen. Daar gaat het mij om.
Ik ben het met u eens dat wij goed in de gaten moeten houden wat het kost.
Dat moeten wij sowieso doen met alle uitgaven van de overheid. Het gaat erom
dat de discussie naar mijn idee een bijdrage levert aan het beeld dat zij
de big spenders zijn die maar geld over de balk gooien. Daar moet je vreselijk
mee uitkijken. Zeker het parlement moet streng controleren waar het geld aan
wordt uitgegeven en of nut en offer goed met elkaar in evenwicht zijn. Ik
heb wel eens het gevoel dat nut en offer in het kader van de politieke discussie
bijgekleurd worden. Dat vind ik geen goede zaak. Dat is ook niet goed voor
het perspectief van de Europese Unie en uiteindelijk voor het Europa dat wij
voor ogen hebben en dat ik heb geschetst in mijn bijdrage in eerste termijn.De heer Platvoet (GroenLinks):Voordat de heer Eigeman tot een mooie literaire afronding komt, wil ik
vragen wat hij van de positieve reactie van minister Bot op het mogelijke
dubbelmandaat vindt. Druk bezette Tweede-Kamerleden en wat minder druk bezette
Eerste-Kamerleden, zoals de heer Kox die zeeën van tijd heeft en ik natuurlijk –
ik geef het toe – zouden het lidmaatschap van het Europees Parlement
er dus "bij" kunnen doen. Steunt de heer Eigeman de positieve beoordeling
van minister Bot van het scheppen van de mogelijkheid om die mensen een dubbelmandaat
te geven?De heer Eigeman (PvdA):Het lidmaatschap van het Europees Parlement "erbij doen", lijkt
mij geen goede typering. Er moet goed worden nagegaan hoe de representatie
effectief kan zijn. Mijn fractie heeft terzake nog geen standpunt in genomen.
Ik vind het geen slechte zaak om nog eens na te denken over de mogelijkheid
van een dubbelmandaat, als dat maar geschiedt aan de hand van de vraag hoe
je parlementaire controle versterkt en koppelt aan een adequate vertegenwoordiging
van mensen.De heer Platvoet (GroenLinks):U weet natuurlijk dat die mogelijkheid heeft bestaan, maar dat die om
geldige redenen is afgeschaft.De heer Eigeman (PvdA):Ik weet dat die heeft bestaan en dat die om geldige redenen is afgeschaft.
Het is flauw om nu van voortschrijdend inzicht te reppen. Wel kunnen dingen
veranderen. Het Europees Parlement bestaat inmiddels uit 750 mensen. Het is
de moeite waard om daar eens over na te denken. Voor serieuze volksvertegenwoordiging
op Europees niveau zijn verschillende modellen denkbaar. Je moet niet zeggen
dat iets niet teruggedraaid mag worden, omdat het ooit is afgeschaft. Mij
lijkt het de moeite waard om het te bestuderen. In die zin is het positief
dat de minister bereid is om daar werk van te maken. Mijn fractie is dat ook.De staatssecretaris heeft nadrukkelijk gesteld dat goed moet worden uitgezocht
welke bijdrage het onderwijs kan leveren aan het Europees burgerschap. Dat
lijkt mij van groot belang in de toekomst. Laat ik hiermee afsluiten. Na de
oorlog is geprobeerd, de culturele verschillen en de verscheidenheid tussen
landen die op conflicten is uitgelopen, weg te nemen door het stichten van
een Europese Unie. Aan dat beeld kunnen wij de generatie die in 2000 is geboren,
niet langer vastpinnen. Wij moeten andere perspectieven bieden. Daarin kan
het onderwijs een nuttige rol spelen.De heer Van Gennip (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie bedankt de regering bijzonder hartelijk voor
het Europadebat van vandaag. Zij vond de beantwoording van de vragen en de
opmerkingen van hoog niveau en uitermate relevant. De algemene toonzetting
was goed, evenals het feit dat het idee is overgenomen dat het nu moet gaan
om de inhoud, de waarde en om een Europa dat zich positioneert in de 21ste
eeuw, niet als instrument, maar als doel. De regering heeft tijdens het Voorzitterschap
van vorig jaar uitstekend gefunctioneerd en met haar diplomatie dit jaar in
de aanloop naar de top in New York en de follow-up daarvan bewezen een centrale
rol te kunnen spelen. Ook heeft zij bewezen dat zij in staat is om dit diepgaande
debat te voeren. Ik ben blij dat is geconstateerd dat er in de reflectieperiode
een brug kan worden geslagen van het waarden- en normendebat naar het debat
over de richting van Europa. De staatssecretaris aarzelt er nog over of hij
van identiteit zal spreken. In ieder geval blijft dit niet in de lucht hangen.Ook ben ik blij dat er in het kader van de subsidiariteit een advies komt
bij wijze van follow-up en dat er in dat kader ook is gezegd dat er een horizontale
grens tussen de overheid en de civil society bestaat, dat het begrip subsidiariteit
mobiel is en dat het niet mooi is om te zeggen dat subsidiariteit "minder
Europa" inhoudt. Mij verheugt ook de bevestiging van de staatssecretaris
dat in veel gevallen "proportionaliteit" meer op zijn plaats is
dan "subsidiariteit". Hij heeft in deze Kamer ook een toezegging
gedaan over het nadere debat en over het werkprogramma. Daarin zullen een
aantal maatregelen van de Europese Commissie aan de orde komen. Ik heb geconstateerd
dat er met nogal wat lof en optimisme werd gesproken over het schrappen van
68 maatregelen. Ook aan de overkant is dat uitvoerig toegejuicht, vooral door
de staatssecretaris van Economische Zaken. De Financial Times reageerde hier
in tegenstelling tot haar buitengewoon kritisch op door zich af te vragen
wat het schrappen van die 68 maatregelen eigenlijk voorstelde, aangezien die
anders ook wel in de ijskast terecht waren gekomen. Ik zet het debat daarover
dus gaarne voort.Ik ben erg blij met de toezegging dat er iets wordt gedaan aan de controlecultuur,
zowel bij het Europees Parlement, dus indirect, want wij hebben daar niets
over te vertellen, als bij de nationale regeringen, waarbij wij zijn betrokken,
als bij de Europese Commissie. Onderschat u niet hoe slecht de sfeer is die
daardoor rondom Europa ontstaat. Ook ben ik blij met de toezegging dat financiële
faciliteiten worden geboden voor het debat met de burgers over Europa. De
collega van de fractie van D66 heeft een suggestie gedaan voor het onderwijs
en heeft voorgesteld om na te gaan of een formule voor NCDO op zijn plaats
is. NCDO is mij uiteraard uit het hart gegrepen.Dan wil ik nog even een misverstand wegnemen. Ik heb niet gezegd dat de
nettobetalerpositie van Nederland niet gecorrigeerd zou moeten worden, ik
heb uitdrukkelijk gevraagd of het niet riskant is om af te wijken van de eigen
berekeningsmethode van de Unie en vast te houden aan de boekhoudkundige formule.
Hierop heeft de staatssecretaris overigens een antwoord gegeven.Ik heb nog enige aarzeling over de vierde bestuurslaag. Gisteren zijn
er in de Tweede Kamer weer allerlei voorstellen voor speciale rapporteurschappen
ingediend en in het debat in deze Kamer is het dubbelmandaat weer aan de orde
geweest. Ik ben bang dat wij, als wij geen duidelijke, principiële aanpak
kiezen voor het omgaan met de nieuwe, vierde bestuurslaag, de Europese, in
allerlei ad-hocmaatregelen en voorstelletjes blijven steken, ook al zijn die
op zichzelf best aantrekkelijk. Bij mij rees dan ook even de vraag of wij
het werk van de commissie-Van Voorst tot Voorst niet een beetje zouden moeten
upgraden. Gelet op het aantal commissies op het terrein van zbo's of van het
lokale bestuur zouden wij misschien eens moeten nadenken over een totaalbenadering
van deze problematiek van de vierde bestuurslaag, dus niet alleen van BuZa
naar AZ. Er is in België een hele discussie over geweest of de Senaat
aldaar een heel speciale taak in het wetgevingsproces zou moeten krijgen.
Dit is overal in Europa in discussie en het lijkt mij belangrijk om dit in
de komende jaren als een van de majeure staatkundige uitdagingen te zien.Ik ben een beetje teleurgesteld over de antwoorden over de culturele dimensie.
Ik heb het toch wat lage profiel genoemd dat de Commissaris voor cultuur heeft,
met quota voor beroepsvoetballers en zo. Ik heb genoemd wat Jean Monet in
zijn laatste dagen heeft gezegd: "Ben ik met mijn economie niet aan de
verkeerde kant begonnen?" Wordt het niet tijd om eens gezamenlijk na
te denken over een Europees cultureel beleid, geen Europese eenheidsworst,
geen culturele salon, maar volgens de lijnen van Mary Robinson,
die door de staatssecretaris met instemming is geciteerd? In ieder geval moet
er naar mijn gevoelen een debat worden gevoerd, al dan niet gekoppeld aan
het debat over Europese waarden, over wat Europese cultuur is en hoe er voldaan
kan worden aan de behoefte van mensen om tot grotere gehelen te behoren, ook
cultureel, en tezelfdertijd in hun eigen leefomgeving herkenbaar te zijn.De kwestie van de politieke partijen is even blijven hangen, het is weer
het bekende gepingpong. Ik ben niet teleurgesteld, want wij kunnen er misschien
niet alles aan doen, maar de voorzitter van het Europees Parlement heeft hier
in de week van het referendum de heilige belofte gedaan dat hij er van alles
aan zou doen om Europese politieke formaties te bevorderen. Wel, hij heeft
er niets aan gedaan. Kunnen wij het Oostenrijkse voorzitterschap en de Europese
Commissie niet stimuleren om een doorbraak te forceren, opdat er in wetenschappelijke
instituten en in het politieke debat over Europese politieke formaties gesproken
wordt? Ik zie hier heel veel perspectief in, ook voor een nieuw Europees debat,
opdat datgene voorkomen wordt waarvoor Guardini in 1961 bij de uitreiking
van de Erasmusprijs waarschuwde: "Europa kann sein Stunde verlieren."
Ik wens de regering alle succes en sterkte bij haar pogingen om dit te voorkomen.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Ook ik dank beide bewindslieden voor hun antwoorden, al is
het deze keer meer een rituele opmerking dan een inhoudelijke, want ik vind
dat er niet zo heel veel substantieels naar voren gekomen is in reactie op
wat ik heb gezegd.Staatssecretaris Nicolaï heeft in een stuk politisering bepleit.
Daarmee ben ik het van harte eens, maar ik zou het wat concreter in de praktijk
gebracht willen zien als er zaken op de agenda staan die de Europese Unie
betreffen. Tot die toezegging heeft hij zich helaas niet laten verleiden,
dus ik zal nog wat concrete voorbeelden geven.Volgend jaar moet de regering op de Europese top een standpunt innemen
over hoe het nu verder moet na het debacle van de grondwet. Na een aantal
maanden pauze, onder andere om ruimte te bieden aan allerlei vormen van interactie,
moet de regering toch een standpunt innemen. Dat standpunt moet onderwerp
worden van een politiek en een maatschappelijk debat. Daarna moet het in deze
Kamer en in de Tweede Kamer aan de orde komen en ten slotte kan de staatssecretaris
afreizen naar die Europese top. Wil hij dit toezeggen? Dit is wat mij betreft
de politisering van in dit geval de toekomst van de Europese Unie na het nee
tegen de grondwet.Verder is er nu een aarzelende start gemaakt met een bespreking van het
wetgevings- en werkprogramma van de Europese Commissie, maar dit is natuurlijk
onvoldoende. Je kunt dit programma enigszins vergelijken met de Miljoenennota,
waarover algemene politieke beschouwingen worden gehouden. Wel, wij zouden
ook op Europees niveau tijdig een politiek debat moeten voeren over de beleidsvoornemens
van de Commissie, opdat wij de regering daarna op pad kunnen sturen met een
duidelijke politieke opvatting. Ik meen dat D66 dit ook heeft voorgesteld,
het zou ook een aardig novum zijn voor de Verenigde Vergadering. Als het gaat om politisering van de besluitvorming over de uitbreiding
van de Europese Unie, moet je natuurlijk niet zeggen wat minister Bot zegt,
dat het verdrag voor uitbreiding van de Unie altijd nog in de Kamer aan de
orde komt. Dat is dan immers al – de heer Eigeman bracht dit in een
interruptie goed onder woorden – in zekere zin een gepasseerd station,
een voldongen feit. Het gaat erom dat er na de onderhandelingen, maar vóór
de opstelling van het verdrag een moment moet zijn waarop in deze Kamer en
aan de overkant een politiek debat gevoerd kan worden – als het om een
substantiële uitbreiding gaat, zou er ook nog een maatschappelijk debat
gevoerd moeten worden – waarin de regering een boodschap meekrijgt voor
de beslissing in Brussel over het op te stellen toetredingsverdrag. Dat is
politisering van de Europese Unie, dat is een manier om het debat in de Kamer,
maar ook in de Nederlandse samenleving meer power te geven. Als de staatssecretaris
meent wat hij heeft opgeschreven, moet hij zeggen: Platvoet, je hebt gelijk,
dat zijn drie goede voorbeelden en daar doe ik mijn voordeel mee. Dit zou
ik dan ook graag van hem vernemen.Ik heb aan minister Bot ook een vraag gesteld over het CIA-vliegtuig.
Ik dacht dat het op Schiphol geland was, ik begreep later dat het op de luchthaven
van Rotterdam gesignaleerd was. Maar goed, ook Rotterdam ligt in Nederland.
Ik heb geen antwoord gekregen op mijn vraag waarom dit vliegtuig hier nu was,
maar het is natuurlijk mogelijk dat minister Bot zich heeft vergist, dat hij
heeft gedacht dat hij wél antwoord had gegeven. Maar dat was dan in
de Tweede Kamer, want wie schetst mijn verbazing toen ik het NOS-journaal
zag? Het belangrijkste onderwerp was zo ongeveer dat vliegtuig en de gevangenissen
van de CIA. Ik zag minister Bot in de Tweede Kamer uitgebreid antwoord geven
op de vragen die wij ook hadden gesteld, maar waarop wij geen antwoord hebben
gekregen. Ik dacht even dat minister Bot mij met Bert Koenders verwarde. Uit
het journaal heb ik ook begrepen dat CIA-agenten inmiddels tegenover het Amerikaanse
ABC hebben erkend dat de geruchten waar zijn, dat die kampen er zijn. Ik heb
minister Rice ook enorm zien kronkelen bij een persconferentie in Duitsland,
waarbij zij weigerde te erkennen dat er iets dergelijks aan de knikker is.
Al met al vind ik dat de minister ook deze Kamer er fatsoenlijk over moet
informeren wat dit vliegtuig nu in Nederland deed en wat hij donderdag in
Brussel precies gaat doen om opheldering van de Amerikaanse minister van buitenlandse
zaken te verkrijgen. Ook dit hoorde ik hem op de televisie zeggen, maar hij
had het vanmiddag ook hier kunnen zeggen.Wij hebben ook gesproken over de financiën van de Europese Unie.
De reactie van de staatssecretaris dat de regering geen nieuwe belasting gaat
invoeren, omdat belastingen niet populair zijn, was natuurlijk een beetje
flauw. Ik heb helemaal niet voorgesteld – ik heb dit ook expliciet zo
gezegd – om een nieuwe belasting in te voeren die de belastingdruk zal
doen toenemen in Nederland. Daar gaat het mij helemaal niet om. Ik heb het
gebracht in het kader van de politisering en aangegeven dat één
van de middelen daarvoor is om het geld dat naar de Europese Unie gaat, heel
herkenbaar te labelen in de financiële systematiek van Nederland. Ik
heb er nu geen tijd voor om daar verder op in te gaan. Je kunt er best een
aantal ideeën bij hebben. Het zou goed zijn om daarbij te stil te staan,
omdat je niet moet weglopen voor de financiële consequenties
van de politieke keuze die in dit land is gemaakt voor de Europese Unie; dit
is een breed gedragen keuze. Dan vind ik het goed om de financiële consequenties
daarvan op een heel heldere manier aan ook de belastingbetaler te presenteren.Wat betreft de sterkste schouders en de zwaarste lasten heeft de heer
Eigeman mij het gras al voor de voeten weggemaaid. Ik zou zeggen: het hemd
is nader dan de rok, ook bij deze regering. Bij elk financieel debat komt
naar voren, als het gaat om de zwaarste lasten en de sterkste schouders, dat
dit kabinet een beleid voert dat daar diametraal tegenover staat. Als het
argument de betrokken woordvoerders echter uitkomt – daarbij gaat het
in dit geval om de afdracht – wordt dit linkse stokpaardje even van
stal gehaald.Minister Bot heeft toegezegd mee te willen denken over het dubbele mandaat,
maar ik moet toch proberen hem daarvan te weerhouden. Ik zie er helemaal niets
in. Hij heeft zelf al laten doorschemeren dat het een vrij kansloze operatie
is, omdat er dan een heleboel bewogen zou moeten worden in de Europese Unie.
Ik zou de minister wel enige steun willen geven als hij het in het wat bredere
kader plaatst van een staatkundige vernieuwing in Nederland. Ik weet niet
of de heer Van Gennip daarop doelde, toen hij er zo-even over sprak; ook de
heer Kox lichtte een tipje van de sluier op. Ik noem als voorbeeld dat wij
een voorstel kunnen verwachten van de regering dat er een eenkamerstelsel
komt, waarbinnen sommige commissies van het eenkamerstelsel in Nederland specifieke
taken krijgen; de ene commissie krijgt bijvoorbeeld een taak om de wetgeving
nauwkeurig tegen het licht te houden en de andere commissie krijgt de taak
om op Europees niveau actief te worden. Nu, dan is het iets om over na te
denken. Wij zien er echter niets in om zo maar binnen de huidige kaders en
binnen het huidige staatkundige systeem weer terug te gaan naar het dubbelmandaat.
Ik moet de minister dan ook met kracht ontraden die kant uit te gaan.Op mijn vraag over de relatie tussen de Europese Unie en de Raad van Europa
heb ik geen antwoord gekregen. De heer Juncker schrijft een notitie over deze
relatie en mijn vraag aan de regering is of zij op de notitie die de heer
Juncker schrijft, met een eigen reactie wil komen. Daarna kunnen wij beoordelen
of wij het rapport van Juncker en de reactie van de regering willen bediscussiëren
in deze Kamer. Wil de regering derhalve met een separate reactie op dat rapport
komen?De heer Hoekzema (VVD):Mijnheer de voorzitter. Ook ik dank de beide bewindslieden voor hun antwoorden.
Ik stel op grond daarvan vast dat daar waar het betreft de adviezen van de
Raad van State en van de commissie-Van Voorst tot Voorst omtrent de politieke
sturing en coördinatie, de regering deze adviezen gaat uitwerken of er
al mee bezig is. Wij wachten dat met veel belangstelling af. Overigens hebben
wij geconstateerd dat inmiddels de regering de Europadriehoek officieel zal
instellen naar analogie van de buitenlanddriehoek. Dat lijkt mij een uitstekende
zaak. Het is een zeer directe en praktische maatregel om alvast op dit punt
het een en ander te doen. Ik heb één punt nog in de richting van de staatssecretaris,
dat eigenlijk een beetje is blijven hangen. Het betreft de neiging die wij
in Nederland constateren om de Europese richtlijnen meer dan maximaal in te
vullen. Ik heb er een aantal voorbeelden van gegeven waar dat in feite gebeurd
is en waar dit dan achteraf betreurd wordt. Ik heb de suggestie gedaan om
de implementatie van deze Europese richtlijnen één op één
strak te doen invullen. Daarbij heb ik voorgesteld om als vervolgens politiek
in ons land blijkt, om wat voor redenen dan ook, dat er meer had moeten gebeuren,
in een aparte, daarop volgende wet nadrukkelijk aan te geven hoe dat zou moeten
worden gedaan. Het krijgt dan nadrukkelijk een eigen afweging, zo transparant
als maar mogelijk is; er is voorts meer mogelijkheid om de consequenties in
alle richtingen goed te overwegen. Het is bovendien helder voor de Nederlandse
burger, zo heb ik gezegd. Ik wil graag dat de staatssecretaris daar nog een
reactie op geeft.De heer Kox (SP):Voorzitter. Laat ik beginnen met te zeggen dat het aangenaam discussiëren
is met deze twee bewindslieden. Wij hebben ze in andere maten en soorten,
maar dit bevalt mij altijd erg goed, ook hun uithoudingsvermogen staat mij
zeer aan.De staatssecretaris constateerde dat er grote tegenstellingen liggen,
bijvoorbeeld tussen de visie van de regering en die van de SP-fractie. Gelukkig
zei hij daarbij dat dit ongeveer de beginvoorwaarde voor een interessant politiek
debat was. Als wij het allemaal met elkaar eens waren, hoefden wij hier niet
te zitten. Daar is niets mis mee. Sommige mensen doen daar soms een beetje
zenuwachtig over, maar het probleem zou groter zijn als wij het allemaal met
elkaar eens waren over dit soort belangrijke politieke beslissingen met het
oog op de toekomst.De staatssecretaris en de minister onderkennen dat de visie van de SP-fractie
weliswaar niet de hunne is, maar dat het in ieder geval een consistente is,
al ingezet in het begin van de jaren negentig toen het nog erg impopulair
was om Eurokritisch te zijn. Het is voor ons een zaak van lange adem geweest
en dat verklaart ook, zo zeg ik tegen de heer Eigeman, dat ik erg blij ben
met de uitslag van 1 juni. Dat laat ik ook merken, maar het is niet alleen
de uitspraak van de SP, het is ook de uitspraak van de ChristenUnie en het
is ook de uitspraak van "grondwet, nee", van opinieleiders en vooral
van de burgers van Nederland. Dat kan de heer Eigeman mij niet afnemen. Zowel
de ChristenUnie, als de SP wint niet elke week iets groots, maar dit hebben
wij wel binnengehaald en daar zijn wij tevreden over.De heer Eigeman (PvdA):Ik vind het helemaal niet erg dat u dat viert, maar u moet er niet bij
stil blijven staan. U moet nu verder en dat is het enige wat ik tegen u heb
willen zeggen.De heer Kox (SP):Ik wilde eigenlijk het voorstel doen, samen met de ChristenUnie, om voortaan
elk jaar 1 juni te vieren als het feest van de opstanding van de burger
van Nederland. Dat lijkt mij leuker dan heel veel andere feestdagen die wij
op dit moment in dit land hebben.De heer Van de Beeten (CDA):De dag van de volkssoevereiniteit!De heer Kox (SP):Zie je, je moet Van de Beeten erbij hebben, dan is het meteen rond! De
dag van de volkssoevereiniteit zullen wij voor de ChristenUnie wel iets anders
moeten formuleren om er helemaal gelukkig over te worden, maar "de dag
van het volk" zou zomaar kunnen.Voorzitter. De staatssecretaris citeerde mij, maar dat was niet volledig.
Hij citeerde mij correct toen hij zei: de SP, dat is minder Europa. Het citaat
had volledig moeten zijn. De SP zegt: minder Europa om tot een beter Europa
te komen. Dat is niet zo'n vreemde constructie. Als ik naar het afgetrainde
beeld kijk dat achter de regeringstafel zit, dan stel ik vast dat die twee
heren in ieder geval weten dat van minder eten je soms een heel stuk gezonder
kunt worden en dat afslanken een heel nuttige bezigheid is. Almaar groter,
dikker en breder worden, is helemaal niet nuttig. Ik snap ook niet waarom
iedereen tegen mij zegt: en wat wil je dan meer? Voorlopig minder, namelijk
minder Europa, omdat het dan beter wordt. Dan kan het afslanken en weer tot
zijn juiste proporties terugkomen; dan kunnen wij de vloedgolf van regelgeving
die vanaf 1992 over ons heen is gekomen, een ongekende vloedgolf aan regelgeving,
eens gaan verwerken.Wij waren onlangs bij Eurojust en hoorden daar hoeveel regels zij nog
moeten verwerken. Zij kunnen nog voor jaren toe. Heel veel instanties hebben
helemaal geen behoefte aan meer. Zij willen het beter doen en daarom moeten
wij over omvang en tempo en over de richting en de aard van de Europese Unie
goed gaan praten. Daarbij kan het afslankproces een buitengewoon gezond proces
zijn. Voor mijn fractie en voor mijn partij staat het nooit ter discussie
of wij moeten samenwerken in Europa. Dat is geen kwestie van willen en geen
kwestie van een soort moreel oordeel, maar dat moet. De vraag is – de
minister herhaalde dit – welk Europa wij willen en daarom is het heel
goed om daar nu over te praten. In de visie van mijn partij betekent dat:
terug naar Maastricht. Daar hebben wij de weeffout gemaakt. Ik weet wel dat
dit niet de mening van de regering is. De regering moet dan ook haar beleid
voortzetten, maar op dit punt is ons beleid wel consistent geweest. In Maastricht
hebben wij gekozen voor een Europa dat met politieke middelen uiteindelijk
een groot economisch doel wil realiseren. Dat is echter precies het spiegelbeeldige
effect van wat door de founding fathers met de Europese Economische Gemeenschap
werd bedoeld. Mijn partij zal dit tot in lengte van dagen blijven zeggen,
net zo lang tot wij dit probleem hebben opgelost. De minister en de staatssecretaris
zeggen in ieder geval nu dat wij goed moeten nagaan wat de mensen willen en
wat zij niet willen. Met die houding is niets mis. Een aantal onderwerpen
heb ik genoemd: niet meer die neoliberale richting op koersen, stoppen met
de uitverkoop van de publieke sector in Europa, stoppen met de megolamie,
stoppen met het vergroten van de afstand tot de burger en vooral de samenwerking
tussen landen bevorderen. Vooral moet men zich richten op het realiseren van
datgene wat men had afgesproken. Dus: gewoon het werk uitvoeren. Daarvoor
moeten wij Europa inderdaad politiseren. Dat zeg ik anderen na. Het is ook
heel goed dat Europa politiseert. Als de politiek niet politiseert is zij
raar bezig. De core business van de politiek is immers praten over het politieke
karakter van de verschillende kwesties en ik ben blij dat in ieder geval is
gebleken dat dit nodig is. Dit zal leiden tot het voeren van een brede maatschappelijke
discussie. Nogmaals, daar gaat de politiek niet over; daar gaan de mensen
over. Ik voorspel dat Europa in 2007 een belangrijk thema wordt. Leo Platvoet
zeg ik dan ook na dat het heel erg belangrijk is dat er in mei 2006 een debat
met het parlement komt over de vraag waartoe de bezinning van de regering
heeft geleid. Als wij daarover niet spreken en als wij dit uit onze gedachten
verdringen, zal in 2007 het effect navenant zijn. Naar een negatief effect
zie ik niet uit, want als dat optreedt, gebruiken de kiezers hun stem om hun
boosheid te uiten. Ik heb liever dat zij kunnen reageren op een uitgekristalliseerde
visie die aangeeft wat er in de toekomst moet gebeuren.Ik noteer de uitspraak van de staatssecretaris dat de regering kritischer
en scherper moet zijn, dat er geen superstaat komt en dat de regering niet
steeds meer geld voor Europa moet vragen. Ondanks onze fundamentele verschillen
van mening zijn wij het op die punten al aardig eens. Het leuke van de politiek
is dat zoiets kan. Men kan elkaar dus naderen op deelterreinen.De minister van Buitenlandse Zaken zei: nationaal wat nationaal kan en
Europees wat Europees moet. Dat spreekt mij erg aan. Dat is namelijk hetzelfde
als wat mijn partij al lange tijd bepleit.Deze minister spreekt ook een waar woord als hij zegt dat de burger het
begin en het eind moet zijn van de Europese samenwerking. Daarvoor moet die
samenwerking gestalte krijgen. De samenwerking moet niet omdat zij moet. Dat
bedoelde ik toen ik zei: Europa hoeft niet verenigd te worden, omdat het nu
eenmaal verenigd moet worden. Dat is geen wet. Daarentegen moet de samenwerking
de burger als begin en eind hebben. De minister zei dat wij kritisch moeten
zijn bij de keuze van het niveau waarop wij iets gaan uitvoeren.Het is nu zaak om concreet te worden. Het is al snel mei 2006. Ik ben
dan ook erg benieuwd hoe er gehandeld zal worden. Nogmaals, dat debat is erg
belangrijk. De discussie over het dubbelmandaat zie ik met interesse tegemoet.
Wellicht is die discussie nu wat academisch. Echter, de discussie over de
vraag wat te doen als de grondwet verworpen wordt, werd ook door menigeen
als een academische kwestie betiteld. Daaraan zie je hoe iets snel kan veranderen.Eerlijk en onthullend vond ik de mededeling van de minister: drie maal
nee kan niet. Dat blijkt in de Europese Unie een ongeschreven regel te zijn.
Daarover moeten wij het nog eens een keer goed hebben, want volgens mij moet
drie keer nee wel kunnen. Deze Kamer wil in ieder geval op één
punt nee zeggen, namelijk op het punt van de agentschappen. Gelukkig is de
minister het met ons eens dat de Senaat uiteindelijk het laatste woord heeft.Over de Raad van Europa heb ik in eerste termijn niet gesproken. In eerste
termijn heb ik het eigenlijk te veel over andere zaken had. Ik vind dat wij
inderdaad moeten letten op wat allemaal nog meer in Europa mogelijk is. Er
zijn meer vormen van samenwerking: de Raad van Europa, de OVSE, de Benelux,
bilaterale relaties en ook de relatie van Europese landen met landen in de
omgeving. Ik roep de regering op om te werken aan opwaardering van het comité
van ministers. De delegatie van dit parlement roep ik op om ervoor te zorgen
dat wij ons richten op de kerntaken. Verder moeten wij goed ons best
blijven doen. De leden van de Senaat doen dat in ieder geval.Voorzitter. Tot slot: wat zijn al die samenwerkingsverbanden waard? Zoals
de heer Van Gennip zei, gaat het bij die samenwerkingverbanden vooral om waarden
en normen. Voor een deel zal de testcase voor die samenwerking worden gevormd
bij de bespreking van de kwestie van de mogelijk geheime gevangenissen in
Europa. Als wij die gevangenissen gaan toestaan en tegelijk grote woorden
gebruiken, gaat er iets gruwelijk verkeerd. Ik ben erg trots op de voorzitter
van de Raad van Europa en die van de juridische commissie. Zij hebben gezegd
dat als die gevangenissen er inderdaad zijn dit consequenties zal hebben.
Het komt niet zo vaak voor, maar dit keer was ik ook trots op een Europese
commissaris. Er was namelijk een Europese commissaris die zei: als dit is
gebeurd, gaat dat consequenties hebben. Ik ben benieuwd hoe de regering daarop
reageert.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. Ook wij beginnen met de bewindslieden dank te zeggen. Het
Europadebat leidt altijd tot uitvoerige discussies, waarmee je eigenlijk nooit
klaar bent vanwege de ontwikkelingen. Uit de debatten spreekt ook een zekere
hartstocht. De minister heeft meer dan de helft van zijn leven besteed aan
de ontwikkeling van Europa. Het betekent dan ook iets als je in een vergaand
stadium ervaart dat een rem op het proces wordt gezet.Ik wil vier punten kort bespreken en een vijfde punt met een motie omlijnen.
Het eerste is eigenlijk nieuw. Niemand heeft er namelijk over gesproken. Bij
dit punt gaat het erom dat wij onder ogen moeten zien dat als in de zomer
van 2006 de discussie losbarst het niet ondenkbaar is dat in die discussie
een Europa van verschillende snelheden aan de orde komt. Daarmee hebben wij
ervaring. Een aantal landen van de Unie heeft de euro en een aantal landen
heeft die niet. Verder zijn er de Schengenlanden en landen die aangesloten
zijn bij de Raad van Europa. In die raad wordt met verschillende aspecten
rekening gehouden. Op zichzelf hoeft het werken met een Europa met verschillende
snelheden niet verkeerd te zijn. Het is bijna ondenkbaar dat je tot in eeuwigheid
met 25 landen op precies dezelfde wijze en steeds met volledige instemming
allerlei zaken kunt realiseren. Wel wil ik graag van de bewindslieden horen
hoe zij denken over zo'n aspect. Wij moeten er niet aan denken dat als er
een Europa van verschillende snelheden komt, de founding fathers, de zes landen
die de Europese Unie zijn gestart, niet in dezelfde wagon komen. In mijn eerste
termijn heb ik het een en ander gezegd over de positie van Frankrijk en die
van Duitsland. Mij bekruipt toch wel het gevoel dat de Fransen na de verkiezing
van de president absoluut een weg zoeken die ertoe leidt dat men daar niet
de leiding in Europa mist en dat Duitsland en Engeland hen met het leiderschap
niet voorbijstreven. Twee landen hebben nee gezegd bij het referendum, maar
hoe gaan wij daarmee om als wij op de een of andere wijze in een isolement
komen? Dan zullen wij toch iets moeten doen. In dat licht meen ik dat er niet
hetzelfde grondwettelijke verdrag kan komen als werd beoogd. Op dat punt ben
ik het met de regering eens. Iedereen in Europa zal beseffen dat dit niet
kan. Frankrijk zal dit ook beseffen. Het gaat mij echter om de besluitvormingsprocessen
en om de ontwikkelingen op het gebied van vrede en veiligheid die mogelijk
kunnen leiden tot het voeren van een gemeenschappelijk buitenlands beleid.
Graag krijg ik van de regering nog een visie op dat Europa van de verschillende
snelheden.Mijn tweede punt betreft het geld. Daarover is al veel gezegd. In dit
verband meld ik nadrukkelijk dat in 1984, toen Engeland zijn voorkeurspositie
kreeg, de landbouwuitgaven 75% tot 80% bedroegen. Nu, in 2005,
bedragen de landbouwuitgaven ongeveer 45%, waarbij de plattelandsontwikkeling
in de berekening is betrokken. Er is dan ook alle reden om druk op Engeland
uit te oefenen. Er is al het een en ander gebeurd, maar tegen Engeland moet
gezegd worden dat wij daar niet tevreden mee zijn, dat er meer moet gebeuren
en dat zij een eerste stap zouden moeten zetten.Wij zullen het niet eens worden over de strategie ten aanzien van de nettobetaling.
Wij zijn het met elkaar eens dat er een correctie moet plaatsvinden, maar
wat de uitgangspositie ten aanzien van de douaneheffingen betreft, verschillen
wij van mening. Er is gezegd dat wij goed hebben gehandeld. Europa heeft met
goedvinden van Nederland de douaneheffingen in het eigen middelenbesluit betrokken.
Ik denk daar dus echt anders over dan de regering.Interessant is de opmerking van de minister dat niet drie keer nee gezegd
kan worden. Ik heb al gesteld dat mijn fractie die uitspraak kan begrijpen,
maar dat die dan ook geldt voor de begroting. Wij moeten die verschillen niet
overdrijven. Het gaat om drie promille, ongeveer 345 mln. over zeven jaar.
Je kunt een heel eind komen door in te zetten op een scherpere controle van
de bestedingen. Op dit moment maakt Europa zijn geld niet op en krijgen wij
dat jaarlijks teruggestort. Het moet mogelijk zijn om een middenweg te vinden
tussen 1,03 en 1,06.Ik hoor graag hoe de bewindslieden aankijken tegen Oekraïne en Georgië.
Ik verwijs naar het interruptiedebat tussen de heer Hoekzema en de heer Ten
Hoeve. Ik ben het met de heer Ten Hoeve eens dat de vraag ten principale is
of deze landen op den duur in aanmerking komen. Wij zitten dubbel in de kwestie
van het dubbelmandaat, maar wij zien er niet heel veel in.De situatie van het onderwijs is breed aan de orde geweest. Het betreft
een samenhang tussen diverse departementen. Omdat het niet alleen van Buitenlandse
Zaken kan komen en omdat maatschappelijke partijen hierin een grote rol spelen,
dienen wij graag een motie in die de regering en daarmee alle departementen
en alle maatschappelijke groeperingen oproept om bijzondere aandacht te geven
aan de Europese burgervorming. Ik voeg aan de motie nog een suggestie toe
van de heer Van Gennip. Bij het probleem van het vmbo, waar 60% van
onze leerlingen naartoe gaat, speelt ook het vraagstuk van de schoolverlaters
een grote rol. Die heb je niet bij de kerndoelen, maar het is een gegeven
dat de schoolverlaters later terugkomen. Bij volwasseneneducatie zou je daaraan
kunnen denken. Bovendien is het de vraag op welk moment in het leerproces
je de burgerschapskunde in lessen vormgeeft.De voorzitter:Door de leden Schuyer, Van Gennip, Ten Hoeve, Hoekzema,
Platvoet en Eigeman wordt de volgende motie voorgesteld:De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat in de kerndoelen voor het onderwijs doelstellingen worden
geformuleerd over Nederlands en Europees burgerschap;overwegende dat de uitwerking van deze doelstellingen differentiatie vraagt
naar de diverse onderwijssoorten;overwegende dat bij het vormgeven van deze doelstellingen talrijke maatschappelijke
partijen betrokken zijn, zoals onderwijsorganisaties, uitgevers, leerplanontwikkelaars
en Europese deskundigen;verzoekt de regering, het initiatief te nemen om maatschappelijke partijen
voor dit onderwerp bijeen te roepen en de concrete uitwerking van de kerndoelen
aan partijen op te dragen en deze voldoende te faciliteren,en gaat over tot de orde van de dag.Zij krijgt A (30303 XXX).De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mede ter bepaling van het stemgedrag van onze fractie wil ik toch vragen
naar de betekenis van deze motie. Ik mag aannemen dat het advies van de minister
van OCW daarbij van belang is, want het onderwerp ligt primair op het onderwijsterrein,
tenminste als klopt wat ik vermoed, namelijk dat aanneming van deze motie
op enig moment ook wijziging van de onderwijswetgeving vergt. Klopt dat?De heer Schuyer (D66):Ik denk van niet. Ik kan dat staven met iets wat u vorige week in uw bus
hebt gekregen, maar mogelijkerwijs weer hebt weggegooid. Het had te maken
met een AMvB die de kerndoelen in het onderwijs formuleerde. Die ligt nog
voor. In deze AMvB staat wat ik in eerste overweging heb gezet, namelijk dat
in die kerndoelen Nederlands en Europees burgerschap moet worden nagestreefd.
Kortom, ik ga ervan uit dat er met de AMvB geen noodzaak is tot verdere wijziging
van onderwijswetten.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Hier wreekt zich wellicht dat ik geen expert ben op onderwijsgebied. Maar
als kennelijk in een AMvB, wat ook een vorm van regelgeving is, al is voorgeschreven
dat aan deze zaak aandacht moet worden gegeven, wat voegt deze motie dan daaraan
toe?De heer Schuyer (D66):De stelling betrekken in de AMvB wil nog niet zeggen dat het gelijk gebeurt.
Bij Europees burgerschapskunde is sprake van een grote diversiteit aan partijen.
Neem de canon van het Nederlands burgerschap; dat wordt ook van buitenaf met
verschillende mensen betrokken. Hier is een initiatief, in eerste instantie
van Buitenlandse Zaken, aan de orde. Ik denk aan de diversiteit van departementen,
het vinden van elkaar, het hebben van educatieve uitgevers en de ontwikkeling
van ICT. Ik denk ook aan deskundige organisaties op het gebied van Europa;
ik heb in eerste termijn NCDO genoemd. Zo'n organisatie zou stimulerend kunnen
zijn bij de vormgeving van deze leerdoelen.U vraagt wat de motie toevoegt. Zij opponeert niet tegen de regering,
maar is wel een oproep om er met spoed aandacht aan te geven. Een tekst in
een AMvB is op zichzelf buitengewoon geduldig. Het behoeft extra aandacht
om dat binnen enkele jaren vorm te geven.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik begrijp dat de motie hooguit kan betekenen dat de minister van Buitenlandse
Zaken na dit debat contact moet opnemen met de minister van OCW teneinde haar
aan te sporen een door haar geslagen AMvB met spoed uit te voeren.De heer Schuyer (D66):Ja, dat moeten zij gezamenlijk doen. Naar mijn idee is het niet alleen
een zaak van Onderwijs, maar ook van maatschappelijke organisaties.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording. Het is na
1 juni niet meer de tijd voor de grote gebaren van één
Europa. Die zijn stilgevallen, maar dat kan een keer gebeuren. Het dagelijkse
Europa, het Europa op basis van de verdragen tot en met Nice, gaat wel gewoon
door. Daarom dacht ik er goed aan te doen om in dit debat ook aandacht te
geven aan de gewone inhoudelijke zaken, die zeker van betekenis zijn. Ik stel
het zeer op prijs dat de minister een toezegging heeft gedaan op mijn verzoek
om na te gaan welke politieke en juridische problemen de doordringing van
de Europese rechtsorde in de Nederlandse rechtsorde kan opleveren. Kort samengevat,
waar Europa tussen overheid en markt eigenlijk geen intermediaire structuren
met eventuele publieke taken kent en Nederland thans wel, kunnen zij langs
elkaar heen schuren en kunnen er problemen zijn. Dan is het goed om dit niet
alleen een zaak te laten zijn van juristen of rechters, maar het ook politiek
te agenderen. De minister wil dat doen, wat ik zeer op prijs heb gesteld.
Ik vertrek dan ook zeer tevreden naar huis. Hij en ik hebben de mogelijkheid
genoemd om dit aan de Raad van State voor advies voor te leggen. Dat is prima.
Mag ik in dit verband ook de WRR noemen, waar de laatste jaren veel Europese
expertise is verzameld? Enfin, ik laat het graag aan de minister en zijn ambtenaren
over om daarvoor een goede weg te vinden.Mijn tweede opmerking is gericht aan de staatssecretaris. Ik heb hem kennelijk
verrast met mijn lichte scepsis over de opgewaardeerde rol bij de uitvoering
van het subsidiariteitsbeginsel. Dat vind ik altijd een verdienste van een
politicus. Als je helemaal voorspelbaar bent, is het ook niet goed. Laat er
geen misverstand over bestaan, wij hebben hier geen bezwaar tegen. Sterker
nog, ik vind het goed dat wij doorgaan met datgene wat de parlementen al op
de rails hadden gezet in het vooruitzicht van een aanvaarde grondwet. Ik denk
dat dit ook een heel groot leereffect heeft voor de parlementen.Ik ben hier sceptisch over, net als over het dubbelmandaat. Dat is misschien
ideaal op papier, maar het lijkt mij in de praktijk toch moeilijk te verwezenlijken.
Met al mijn bescheiden mogelijkheden zal ik er zeker een bijdrage aan leveren.
Vergis ik mij op het punt van mijn scepsis, dan zal mij dat niet verdrieten.Het geheel overziende wil ik er toch de vinger bij leggen dat de heer
Kox en ik weliswaar tegen het verdrag hebben gestemd, maar met een verschillende
toonzetting. Mag ik dat toch een keer memoreren? De heer Kox is helemaal consistent
met zichzelf. Hij is de tegenpartij en hij is gewoon tegen. Dat is mij nooit
gelukt. In verhaaltjes in het land heb ik altijd gezegd dat ik 60%
tegen ben en 40% voor. Dat is wel eens lastig en ik benijd hem om de
manier waarop hij de wereld, en zeker Europa, zwart-wit kan zien, maar er
is enig verschil.Ik kan dus ook niet meegaan met zijn suggestie om 1 juni tot dag
van de opstand van de burger te maken. Eerlijk gezegd moet hij dat ook niet
doen, want dat lijkt net iets te veel op Quatorze Juillet, maar dan overgebracht
op Europese schaal. Dat wil hij de Fransen toch niet in Nederland laten invoeren?
Het was een Nederlands referendum.Daarmee heb ik ook een antwoord gegeven op de opmerking van de heer Van
de Beeten, en ik vind het heel plezierig om dat een keer aan de Handelingen
toe te vertrouwen. Hij zit hier achterin de zaal. Als ik drie meter binnen
zijn omgeving kom, beschuldigt hij mij van volkssoevereiniteit. Onze fracties
hebben zo veel mogelijk uit de kast gehaald om ons te verzetten tegen het
referendum. Wij zijn de enige die tegen het referendum en tegen de grondwet
waren.De heer Van de Beeten (CDA):Dus u hebt u met de volkssoevereiniteit verzoend?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb de verwerping in eerste termijn een blessing in disguise genoemd,
maar niet als een uiting van triomf van de volkssoevereiniteit, dus u moet
er echt een keer over ophouden, maar u hebt er misschien een partijpolitiek
belang bij. U zit er gewoon naast. U spreekt hier een antirevolutionair aan
en hem moet u dat niet toevoegen. 1 juni was voor ons de dag waarop de
Nederlandse wal het Europese schip keerde en daarmee is Nederland geheel trouw
gebleven aan zijn beste maritieme tradities.De heer Ten Hoeve (OSF):Allereerst dank ik de voorzitter dat hij nog even aandacht besteedde aan
mijn naam. Ik bedank ook de minister en de staatssecretaris voor hun uitgebreide
beantwoording, en de minister specifiek voor zijn beantwoording bij het interruptiedebat
dat daarnet plaatsvond.Nederlanders hebben er altijd moeite mee gehad om te erkennen dat volken
er soms niet tegen kunnen, in een staat over een kam geschoren te worden.
Nederlanders vinden het belachelijk als België federaliseert. Nederlanders
vinden het belachelijk als Catalonië zich een natie wil noemen. Nederland
heeft bij het uitbreken van de Joegoslavische oorlog jarenlang geprobeerd
om toch alles bij elkaar te houden. Als de bevolking zoiets niet wil, is dat
moeilijk. Als er eenmaal een oorlog is geweest met vreselijke uitwassen, is
dat natuurlijk nog veel moeilijker. De minister heeft daar begrip voor getoond
door tot de conclusie te komen dat de wil van het volk uiteindelijk toch de
doorslag zou moeten geven. Dat lijkt mij inderdaad de enige conclusie.Ik wilde ook graag antwoord hebben op de vraag naar de oostelijke nabuurstaten,
waarnaar de heer Schuyer ook heeft gevraagd. Moeten wij deze rekenen historisch
en cultureel tot Europa te behoren en daarmee in principe een recht op toetreding
tot de Europese Unie aangeven, ook al zeggen wij er onmiddellijk bij dat dit
op de korte termijn niet haalbaar is, op de lange termijn waarschijnlijk ook
niet, en misschien wel nooit? De principevraag is of zij toelaatbaar zijn,
als zij het wel halen. Op zichzelf zou het heel vreemd zijn om Roemenië
een Europees land te noemen en Moldavië, dat dezelfde taal en grotendeels
dezelfde geschiedenis heeft, geen Europees land te noemen.De staatssecretaris begon met uitdrukkelijk te zeggen dat wij verdergaan
met het maken van beleid; geen stilstand. Dat wilde ik hem graag horen zeggen.
Hij heeft mij daarmee zeer tevreden gesteld. Het referendum betekent niet
dat de zaak ophoudt. Het gaat verder. Bijna iedereen heeft gesproken over
het politiseren van Europa en de staatssecretaris heeft daar adhesie aan betuigd.
Wij moeten Europa politiseren. De heer Van Gennip heeft gevraagd om Europese
politieke partijvorming te stimuleren. Dat culmineert uiteindelijk in een
echt Europese verkiezing, waarbij wij met elkaar 750 Europarlementsleden verkiezen
op de Europese lijsten van Europese partijen. Ik snap wel dat wij daar nog
niet aan toe zijn, maar ik breng nog eens onder de aandacht dat dit echt politiseren
van Europa is.De staatssecretaris heeft uiteengezet dat hij kaderwetgeving ziet als
het aangewezen medium om de subsidiariteit in Europa gestalte te geven. Het
ligt er een beetje aan hoe je ernaar kijkt. De vraag naar de subsidiariteit
is uiteindelijk de vraag wie iets het beste kan doen. Bij die vraag kan de
conclusie heel goed zijn dat het het beste is, wanneer het hoogste of het
geografisch grootste lichaam, Europa in dit geval, iets op zich neemt en dat
met verordenende bevoegdheid regelt.Ik begrijp wel dat de kaderrichtlijn de gelegenheid geeft om bij de uitwerking
van een maatregel rekening te houden met de eigen situatie, historie en cultuur,
maar dat hoeft niet altijd het belangrijkste te zijn. Het kan ook veel duidelijker
zijn, wanneer Europa gewoon zegt wat er moet gebeuren en een verordening uitvaardigt.
Dat kan duidelijker zijn en dat voorkomt op een aantal punten dat er altijd
maar weer gezegd kan worden dat wij het braafste jongetje van de klas zijn,
door de manier waarop wij het doen. Als iedereen het gelijk doet, hoeft die
klacht in ieder geval niet meer te klinken.Meerdere sprekers hebben er in de tweede ronde op gewezen dat de staatssecretaris
uitdrukkelijk zei dat solidariteit de basis is van het financiële beleid
en dat hij daar eigenlijk net als Margaret Thatcher mee bedoelt: I want my
money back. Hij zegt erbij: wij zullen niet terughoudend zijn om een eerlijke
verdeling te krijgen. Ik begrijp dat hij zijn standpunt niet van tevoren opgeeft,
dat de onderhandelingen nog in volle gang zijn en dat hij hier niet verder
gaat, maar ik neem aan dat hij ook wel heeft gehoord dat de Kamer redelijk
unaniem was in de manier waarop zij daar tegenover staat.De staatssecretaris vond het erg jammer dat het Europees Parlement vaak
zo veel geld wil uitgeven en alleen maar naar de uitgaven kijkt. Het probleem
is waarschijnlijk juist dat het niet gaat om zo veel, maar in wezen om zo
weinig: 1,01% of 1,02%. Als je toch niets over de inkomsten
te zeggen hebt, lijkt dat verschil heel beperkt. Misschien is het probleem
dat het Europees Parlement niets over de inkomsten te zeggen heeft, omdat
de belastingen niet door hen geregeld kunnen worden. Als dat wel het geval
was, was er misschien ook meer verantwoordelijkheid voor de
inkomsten en voor de afweging van baten en lasten. Het voordeel van Europese
belasting zou in ieder geval zijn dat deze heel duidelijk is. Hetzelfde geldt
voor de kaderrichtlijn en de verordeningen. Het is heel belangrijk dat duidelijk
is wat Europa is en doet en hoe het werkt. Hoe duidelijker wij dat krijgen,
hoe groter de acceptatie wordt, denk ik.Minister Bot:Voorzitter. Dank voor de vele opmerkingen. Voordat ik even snel door de
vragen heenloop die nog zijn gesteld, benadruk ik dat ik tot mijn grote vreugde
opnieuw heb geconstateerd dat iedereen, kritisch of niet kritisch, het erover
eens is dat Europa belangrijk is. Iedereen is het er ook over eens dat Europa
vrede, veiligheid en welvaart heeft gebracht over een zeer lange periode en
dat wij de EU nog steeds nodig hebben voor een groot aantal onderwerpen. Het
is goed om dat aan het begin van deze tweede termijn heel duidelijk te stellen,
zodat niet de indruk wordt gewekt dat wij eigenlijk alleen bezig zijn met
een soort achterhoedegevecht over een paar punten, zoals subsidiariteit en "mag
het een onsje meer of minder?". Het is heel belangrijk dat wij allemaal
erkennen dat, hoe wij het "hoe" en het "door wie" ook
zien, voor iedereen duidelijk is dat Europa moet. De heer Kox heeft gezegd: "een
beetje minder" betekent eigenlijk "meer Europa". Het is dus
duidelijk dat ook hij meer Europa wil. Een vraag die wij in de komende periode
met z'n allen moeten gaan beantwoorden, is hoe wij daaraan gestalte gaan geven.
Ik denk dat wij allemaal een beter Europa willen, ook al zien wij dat betere
Europa misschien verschillend. De periode die wij nu tegemoet gaan, is daarvoor
heel belangrijk. Dat betekent dat je over een aantal dingen nog geen heldere
uitspraak kunt doen. Wij hebben gezegd dat wij tot juni een reflectieperiode
nodig hebben. Dat geldt niet alleen voor Nederland; dat hebben alle lidstaten
gezegd, zodat wij in juni gezamenlijk kunnen zeggen wat het contact met de
burger heeft opgeleverd.Ik heb in eerste termijn heel duidelijk gezegd dat het niet gaat om het
voorleggen van een duidelijke visie in de zin van: zo moet het en niet anders.
Wij willen deze periode gebruiken om ook goed te luisteren. Sommigen hebben
gezegd dat de burger het begin en het einde is. Zover zou ik niet willen gaan,
tenzij daaronder ook wordt verstaan dat het parlement de burgers vertegenwoordigt
en dat datgene wat wij hier gezamenlijk bespreken en overeenkomen, mede uitdrukking
is van de wil van de burgers. Dat vind ik belangrijk, omdat wij ons niet uitsluitend
door een referendum moeten laten leiden bij de vraag hoe wij verder gestalte
gaan geven aan Europa. Dit is belangrijk. Sommigen hebben gezegd dat dit een "blessing
in disguise" en dus een voordeel van het nadeel is. Wij zullen hier dus
ook heel goed een les uit trekken en wij zullen zorgvuldig luisteren, maar
tegelijkertijd moet zowel de regering als het parlement natuurlijk ook leiderschap
tonen en bekijken hoe wij in juni gezamenlijk verder gaan met de constructie
van Europa.De heer Kox (SP):U zei dat u niet zover wilt gaan als "De burger is het begin en het
einde", maar dat was een citaat van u. Dankzij de hardwerkende stenografen
kunnen wij dat allemaal nog nalezen. U was de auctor intellectualis van die
fraaie spreuk.Minister Bot:Daarom is het altijd goed om je eigen woorden nader te preciseren en aan
te geven wat je ermee bedoelt. Nogmaals: ik vind dat heel belangrijk, juist
in het kader van dit voor mij heel interessante debat. Er zijn een paar complimenten
gegeven, maar ik zou die complimenten ook de andere kant uit willen maken.
Ik vond de discussie over Europa en de daarbij getoonde diepgang opmerkelijk
en erg interessant. Ik moet zeggen dat ik er ook veel van heb geleerd. Ik
zal een aantal dingen meenemen om daar nog eens over na te denken. Als zodanig
vond ik dit een zeer verrijkende dag.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat zijn mooie woorden, maar kunt u nou eens wat concreter zijn? U zei
dat wij in juni, na dat jaar pauze, gezamenlijk iets gaan doen. Wat gaan wij
gezamenlijk doen? Ik kan mij daar heel wilde voorstellingen bij maken, maar
gaan wij doen wat ik voorstel? Dat betekent: komt u op basis van wat u hoort,
interpreteert en analyseert met een voorstel dat vervolgens onderwerp wordt
van politiek en maatschappelijk debat, waarna u naar Brussel kunt gaan om
dat te verdedigen? Dat lijkt mij immers de goede manier om hiermee om te gaan.Minister Bot:Dat is de vraag die gesteld is over de politisering. Volgens mij is dat
heel duidelijk vastgelegd. Ik heb er zojuist de Staat van de Unie nog eens
op nageslagen. Op de eerste pagina staat heel duidelijk: "De regering
wil zich zeer inspannen om de ontwikkelingen op het Europese terrein beter
te integreren in het nationale politieke proces. Daarvoor is tijd nodig, maar
een goed begin kan worden gemaakt in de komende periode van bezinning en debat
in de lidstaten." Er wordt ook op gewezen dat het duidelijk is dat de
burger enigszins in verwarring is geraakt door de ontwikkelingen die hebben
plaatsgevonden: de geïntegreerde markt, de munt, het veiligheidsbeleid,
defensie. Dat zijn allemaal onderwerpen die in één keer in een
heel korte periode zijn klaargestoomd. Het is natuurlijk duidelijk dat de
burger daardoor enigszins in verwarring is geraakt. Daar moeten wij over nadenken,
maar als ik u nu al kant en klaar het programma zou kunnen voorleggen, zou
ik een gelukkig mens zijn, maar dan zou u mij vragen: waarom luistert u niet
eerst naar de burger? Dat is wat ik betoog. Ik zeg ook tegen de heer Platvoet:
als u de Staat van de Unie hebt gelezen, hebt u gezien dat wij per onderdeel
al geschetst hebben welke richting het volgens ons uit zou kunnen gaan.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat is een misverstand. U hoeft dat nu niet voor mij uit te schrijven,
want u hebt gelijk: daar moet dat proces aan voorafgaan dat nu gaat starten.
Het gaat mij erom dat wij op het goede moment een politiek en maatschappelijk
debat krijgen over de inzet die de regering vervolgens kiest. Als u dat toezegt,
doe ik nu verder niet lastig op dit punt.Minister Bot:Vandaag is duidelijk naar voren gekomen dat dat politieke debat essentieel
is. Ik heb dat net voorgelezen. Ik weet echt niet hoe ik nog duidelijker kan
maken dat het niet alleen een kwestie is voor de periode tussen nu en juni.
Het is een kwestie die ook na juni onverminderd van toepassing
blijft. Daarom heb ik gezegd dat wij duidelijke lessen hebben getrokken uit
het referendum. Ik begrijp heel goed wat u hiermee bedoelt. U hebt dat duidelijk
gezegd in uw tweede termijn: wij moeten komen met opvattingen. Dat zullen
wij doen. Het debat moet worden gevoerd en er moeten boodschappen worden meegegeven.
Dat zullen wij allemaal doen. Daarvoor is er een parlement en daarvoor spreken
wij u bij zeer veel gelegenheden over zaken van de EU, in welke vorm dan ook.De heer Platvoet heeft gevraagd waarom wij zolang hebben gewacht; het
is immers alweer een hele tijd geleden. Ik teken daarbij aan dat de Tweede
Kamer heeft gezegd dat er een brede maatschappelijke discussie moet worden
gevoerd. De Tweede Kamer heeft toen ook gezegd dat zij er eigenlijk de voorkeur
aan zou geven dat de regering zich daar niet al te veel mee zou bemoeien.
Vervolgens heeft de Tweede Kamer gezegd dat zij die brede maatschappelijke
discussie toch eigenlijk liever niet wilde. Maar goed, wij hebben ons daar
in eerste instantie door laten leiden en wij zijn nu bezig. Wij hebben uiteengezet
op welke manier wij dit willen doen. Wij willen alsnog proberen om, goed luisterend
naar de burger, te weten of wij op de goede koers zijn, ook met datgene wat
wij al min of meer hebben aangestipt, of dat wij dat moeten bijstellen. Dat
noem ik het politieke debat dat wij de komende maanden met elkaar zullen moeten
voeren.Ik ga even heel snel de punten langs, want met de voorzitter kijk ik naar
de klok. De heer Eigeman heeft het gehad over de voorstellen van de Raad van
State. Wij kijken uit naar de studie, die ik heb toegezegd. Ik ben het gaarne
met hem eens dat wij de burgers moeten laten zien dat wij het werk serieus
nemen. Ik heb ook al gezegd dat het parlement het laatste woord heeft over
het grondrechtenbureau. Wat "markt op maat" en "alert op regelgeving"
betreft: ja, dat is heel belangrijk, maar dan komen wij bij het uitvoerige
subsidiariteitsdebat dat wij gevoerd hebben en bij de verschillende aspecten
die door de heer Van Gennip zijn aangestipt. Het is dus niet één
immobiel, inflexibel begrip. Er is een mobiliteitselement; ik heb dat "flexibiliteit"
genoemd. Het heeft ook te maken met de lagen waarin het wordt toegepast. Wij
moeten daar dus op een soepele wijze mee omgaan en bij ieder besluit dat wij
nemen, moeten wij goed bekijken hoe wij dat doen. Dan kijk ik, zoals dat op
de subsidiariteitsconferentie naar voren kwam, ook naar het verleden. Men
kan zeggen dat 68 niet veel is, maar dan zeg ik: als men dat niet had gedaan
in de Commissie, waren er misschien 68 bij gekomen, want zo is het ook nog
een keer. Je kijkt dus naar het verleden. Er zijn een aantal dingen gedaan
die wij nu trachten terug te draaien. Dat is moeilijk. Wij kijken ook naar
de toekomst – dan gaat het vooral om procedures – om te voorkomen
dat wij nog eens in zo'n situatie belanden. Ook dat is uitgewerkt in de subsidiariteitsconferentie.
Daar gaan wij mee door. De staatssecretaris heeft gezegd dat in april door
de Oostenrijkers een vervolgconferentie wordt georganiseerd om vaart achter
dat proces te houden en er zeker van te zijn dat het niet bij een eenmalige
vaststelling blijft in de zin van: wij gaan het zo doen, waarna er niets gebeurt.
Ik zou ook tegen u willen zeggen: ook het parlement heeft hierin een heel
belangrijke rol te spelen. Er liggen op dit ogenblik heel concrete voorstellen
voor de wijze waarop ook het parlement kan bijdragen aan het vervullen van
die subsidiariteitstoets. Ik denk dat wij elkaar daarbij goed moeten vasthouden.Ik wijd nog een enkel woord aan de nettobijdrage. Ik denk niet dat minister
Zalm ooit heeft gezegd dat credit en debet in evenwicht moeten zijn. Wij zullen
altijd een nettobetaler blijven, welke oplossing er ook komt. Ik heb net met
de heer Straw gesproken. Wij schuiven op in de goede richting, maar wij blijven
altijd bij de kluit van grootste nettobetalers behoren.Verschillende woordvoerders hebben gesproken over het dubbelmandaat. Ook
leden in de Tweede Kamer zouden graag zien dat daar in ieder geval over wordt
nagedacht en dat wordt gepeild wat de mogelijkheden zijn. Sommigen roepen
dat het onmogelijk is. Ik teken daar alleen bij aan dat er nog steeds landen
zijn die een dubbelmandaat hebben, weliswaar krachtens een overgangsregeling,
maar het is dus niet onmogelijk. Wat in die landen kan, moet in Nederland
ook kunnen. Maar goed, ik zal het nagaan.De heer Van Gennip heeft gesproken over de berekeningsmethoden. Wij zijn
begonnen met een bepaald systeem. Daar hebben wij jarenlang mee gewerkt. De
Commissie en het voorzitterschap weten dat. Op die basis wordt ook gekeken
hoe Nederland tevreden gesteld kan worden: don't change horses in midstream.
Wij houden dus gewoon vast aan de boekhoudkundige methode.Ik heb goede nota genomen van de opmerkingen over de vierde bestuurslaag.
Dat is een interessant onderwerp dat wij moeten meenemen in de beschouwing.
Dat moet uitgewerkt worden in de voorstellen van de heer Van Voorst tot Voorst.
Wij moeten inderdaad kijken hoe wij met die laag omgaan.Het debat over de politieke partijen vind ik buitengewoon interessant.
Nederland is daar in principe voor. Ik heb inmiddels twintig jaar ervaring.
Dit vraagstuk komt iedere keer op als er verkiezingen zijn van het Europees
Parlement. Iedere keer vroegen wij wat de mogelijkheden daartoe waren. Er
werden potjes ter beschikking gesteld en er werden prachtige voorstellen op
tafel gelegd. Het werkt alleen niet, omdat de meeste andere lidstaten er niet
aan willen. Men wil het eigen gezicht op een of andere manier vertegenwoordigd
weten. Wat wij ook doen, wij krijgen de handen er niet voor op elkaar in een
breder Europees verband.De heer Van Gennip (CDA):Ik ben blij met uw positieve instelling, maar ik denk dat u aanzienlijk
meer bondgenoten kunt vinden dan u nu suggereert. Er is een bepaalde klimaatverandering.
Velen van ons zijn getuige geweest van de uitspraak van de voorzitter van
het Europees Parlement dat de tijd hier nu rijp voor is. Ik denk dat wij hem
aan zijn woord moeten houden.Minister Bot:Ik wil niet cynisch klinken. Dat heeft de voorzitter gezegd, maar iemand
anders zei het al: hij heeft er geen bal aan gedaan. Dat geeft precies weer
wat ik al twintig jaar meemaak. Iedereen zegt ervoor te zijn. Misschien heeft
de heer Verhofstadt het opgenomen in zijn manifest, maar ik moet nog zien
dat het concreet gestalte krijgt. Nogmaals, ik vind het een voortreffelijk
idee. Het is logisch dat er in een Europees Parlement ook Europese politieke
partijen zijn. Krijg maar eens 25 landen, of in ieder geval een groot deel
daarvan, zover dat zij daar echt een begin mee maken. U hebt het kunnen zien
aan de EVP. Het lukt niet om met een gemeenschappelijke lijst
te komen. Hetzelfde geldt voor de andere grote stromingen. Iedere gelegenheid
die zich voordoet om dit idee naar voren te brengen, zal ik aangrijpen. Ik
hoop hier volgend jaar weer te staan, maar ik weet niet of wij dan veel verder
zijn gekomen.Ik begrijp dat het de grootste wens van de heer Platvoet is om te horen
wat er met dat CIA-vliegtuig is gebeurd. Ik heb daar tijdens het vragenuurtje
in de Tweede Kamer het volgende over gezegd. U hoort het, ik ben de hele dag
druk bezig geweest. Wij hebben kennis genomen van de verklaring van mevrouw
Rice. Wij zullen op donderdag in NAVO-verband aanvullende vragen stellen over
de detentiecentra. Tijdens de vorige bijeenkomst van de Algemene Raad hebben
wij de 25 ministers de vraag voorgelegd of zij detentiecentra hadden in hun
land. Daar is 25 maal met nee op geantwoord. Ik heb gezegd dat het moeilijk
is om er verder over te speculeren, maar dat wij aan mevrouw Rice zullen vragen
hoe het dan komt dat al die geruchten de ronde doen. Ik heb veertien dagen
geleden al in de Tweede Kamer uitgelegd dat de vliegtuigen die aan de CIA
worden toegeschreven uiteraard niet vliegen onder de naam CIA, maar onder
de naam van een gewone chartermaatschappij. Ik heb voorts uitgelegd dat ingevolge
het Verdrag van Chicago de enige plicht die Schiphol, en dus het ministerie
van Verkeer en Waterstaat, heeft, is ervoor te zorgen dat men weet waar het
vliegtuig vandaan komt, waar het naartoe gaat, of het gevaarlijke lading aan
boord heeft en of het een diplomatieke status heeft. Al die dingen zijn keurig
gemeld. Het vliegtuig in kwestie kwam uit Turkije, ging naar IJsland en heeft
hier van 7 uur 's avonds tot 7 uur 10 de volgende ochtend gestaan. Er is verder
niks slechts over te zeggen. Het is iets wat in het verleden is gebeurd. Wij
kunnen op dit moment dus alleen afgaan op deze gegevens. De CIA heeft nog
niet aan ons verteld dat het een vliegtuig was voor het vervoer van appelen
of gebakjes voor het CIA-personeel in IJsland of iets dergelijks.De heer Van Gennip (CDA):CIA: Centrale Inkoop van Appelen!Minister Bot:U lacht erom, maar een paar dagen geleden is een heel uitvoerig artikel
in de Herald Tribune verschenen waarin staat dat de CIA natuurlijk overal
mensen heeft zitten en dat die gewoon worden bevoorraad. Die krijgen ook hun
kranten, tijdschriften en weet ik wat. Er worden vliegtuigen gecharterd om
dat materiaal te vervoeren vaak samen met CIA-delegaties die van het ene land
naar het andere gaan. Het is dus niet te achterhalen. Ik heb gezegd dat ik
uiteraard met de minister van Verkeer en Waterstaat zal proberen alsnog na
te gaan wat zich precies heeft afgespeeld, ook wat de additionele verhalen
betreft over zes vliegtuigen die ergens anders zouden zijn geland. Op het
moment hebben wij niet meer dan dit. Donderdag zullen wij er opnieuw naar
vragen aan de hand van alle details die ik heb meegekregen uit de Tweede Kamer.
Wij zullen zien wat mevrouw Rice daarop zegt. Ik heb begrepen dat zij vandaag
in Duitsland ook een aantal dingen heeft gezegd.Over de Raad van Europa kan ik nog zeggen dat de heer Juncker inderdaad
bezig is met een rapport. Ik wil dat afwachten alvorens wij beginnen met het
Memorandum of Understanding dat moet worden afgesloten tussen de Raad van
Europa en de Europese Unie. Ik heb begrepen dat het rapport van de heer Juncker
wordt verwacht in april 2006. Uiteraard ben ik bereid de appreciatie van het
Junckerrapport aan uw Kamer mede te delen en, zo u dat wenst, daarover te
discussiëren.De heer Hoekzema heeft gezegd dat hij blij is over de Europadriehoek.
Dan zijn wij allebei blij.Nog één ding over het driemaal nee, waarop ook de heer Schuyer
is teruggekomen. Ik heb niet gezegd dat het driemaal nee is. Ik heb alleen
gezegd: het zou jammer zijn als wij na deze twee nees een derde nee krijgen,
omdat het al begint door te werken in de manier waarop wij worden bejegend
in Europees verband. Ik tel er natuurlijk een aantal andere gebeurtenissen
bij die zich recentelijk in Nederland hebben afgespeeld en onze reputatie
ook niet bepaald goed hebben gedaan. Maar goed, iedereen heeft van tijd tot
tijd zijn kleine tegenslagen. Het gaat er nu om te kijken of wij de komende
periode dat beeld weer recht kunnen zetten in dat van een Nederland dat achter
de Europese integratie staat en dat, zoals wij vandaag hebben aangegeven,
constructief, of het nu via de subsidiariteit of andere elementen gaat, bijdraagt
aan het betere Europa, het meer Europa of hoe men het ook noemen wil.De heer Schuyer heeft het gehad over het Europa van de verschillende snelheden.
Ik ben daar op het ogenblik geen voorstander van om de heel eenvoudige reden
dat ik vind dat je, nadat je net tien nieuwe lidstaten hebt opgenomen, niet
moet beginnen met versnippering en fragmentatie. Dat is slecht voor Europa.
Het is een slecht signaal naar de nieuwe toetreders, ook al ben ik het ermee
eens dat, zou zich zoiets voordoen, de zes erbij moeten horen. Wij hebben
al de Muntunie, Schengen en enkele andere deelgroepen binnen de Unie. Dat
is volgens mij genoeg. Ik heb ook het gevoel dat er binnen de Europese Unie
geen wens bestaat om nu verder te gaan met kleine deelgroepjes of een gefragmentariseerd
optreden, omdat dit alleen maar zal leiden tot verdere versplintering.In het kader van landbouw is het percentage 45 genoemd. Ik dacht dat het
op het ogenblik 37 was. Dat is ook weer meegenomen.In de Staat van de Unie is duidelijk aangegeven dat de regering van mening
is dat de EU zich moet consolideren. Dat betekent dat wij geen verkeerde signalen
aan de Oekraïne en Georgië moeten geven. Uit mijn ervaring met Europese
politiek over de afgelopen veertig jaar weet ik maar al te goed dat landen
die denken dat de deur op een kier staat, de volgende dag met een koevoet
voor de deur staan. Het nabuurschapsbeleid en de action plans die toegesneden
zijn op die landen, zijn een veel beter middel, want deze landen zijn nog
zo ver verwijderd van hetgeen wij van leden verwachten dat je op dit moment
zelfs niet de indruk moet wekken dat je over de mogelijkheid van toetreding
nadenkt.De heer Van Middelkoop heeft gesproken over intermediaire structuren.
Ik heb toegezegd dat ik dat onderwerp zal agenderen. Verder zal ik de WRR
vragen om hier zijn licht over te laten schijnen.De vraag van de heer Ten Hoeve over de oostelijke nabuurstaten heb ik
zojuist beantwoord. Dat geldt ook voor de vragen over subsidiariteit.Voorzitter. Ik denk dat ik de resterende vragen al met al snel heb beantwoord.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik bedank de leden voor hun vragen en opmerkingen in tweede
termijn. Ik zal mij beperken tot een aantal specifieke opmerkingen.De heer Platvoet was ontevreden over mijn kernboodschap in eerste termijn
dat de EU moet worden gepolitiseerd. Hij vond dat ik hierop onvoldoende concreet
ben ingegaan. Ik vind dat jammer, want politisering van de Unie is vanaf mijn
aantreden de rode draad in mijn beleid. Laat ik beginnen met erop te wijzen
dat hier geldt: politiseren kun je niet alleen. Daarvoor zijn politieke partijen
nodig die over onderwerpen verschillende standpunten innemen.Na de Europese parlementsverkiezingen ben ik door NRC Handelsblad de grote
winnaar van deze verkiezingen genoemd, omdat de opkomst toen hoger was dan
de keer ervoor. Waarom was die opkomst echter hoger? Die was hoger, omdat
de politieke partijen eindelijk hun werk hadden gedaan en hun politieke tegenstellingen
duidelijk voor het voetlicht hadden gebracht. Dat stimuleerde mensen om te
gaan stemmen. De politieke partijen moeten het uiteindelijk dus zelf doen.Ik kan natuurlijk ook het nodige doen. Dat doe ik ook. Zo probeer ik zaken
die op ons bordje terechtkomen, scherp en tijdig aan de politiek voor te leggen.
Daarbij kan het gaan om een dienstenrichtlijn of een richtlijn voor luchtkwaliteit.
Tegen de heer Platvoet zeg ik maar dat wij dat steeds beter proberen te doen.De heer Platvoet merkte op dat hij graag, nog voordat de regering naar
de Europese Raad gaat, zou horen op welke manier reflectie- en focusgroepen
het regeringsbeleid hebben beïnvloed. De regering heeft in de brief van
7 november toegezegd dat zij dat zal doen. Dat is namelijk een logisch
onderdeel van de politieke discussie. Hij krijgt het standpunt van de regering
te horen, zoals dat is geformuleerd op basis van de uitkomsten van al die
groepen, inderdaad nog voordat de regering in juni naar Brussel afreist voor
de Europese Raad.De heer Platvoet vroeg mij expliciet toe te zeggen dat er tijdig zal worden
gedebatteerd over het werkprogramma van de Commissie. Ik zeg dat graag toe.
In de hoop dat het een debat in Eerste of Tweede Kamer zou uitlokken, hebben
wij vorig jaar het werkprogramma naar beide Kamers gezonden. Dit debat heeft
inmiddels in de Tweede Kamer plaatsgevonden, overigens zonder vertegenwoordiger
van de fractie van GroenLinks. Er waren gelukkig vier fracties bij aanwezig;
dat was er toch maar één meer dan de vorige keer. Vanavond zijn
alle fracties vertegenwoordigd. Ik hoop dat dit voorbeeld navolging krijgt.
Ik zal uiteraard graag met de Eerste Kamer overleggen over het werkprogramma.Het laatste voorbeeld dat de heer Platvoet mij voorhield, is heel belangrijk
maar niet nieuw. Hij wees namelijk op de uitbreiding. De uitbreiding moet
toch ook in begrijpelijke, politieke termen aan de burgers worden voorgelegd,
voordat Europa stappen zet. Ook op die opmerking kan ik met een volmondig
ja reageren. Het zijn inderdaad cruciale zaken. Burgers haken volgens ons
allemaal af omdat veel zaken over hun hoofd heen zouden worden geregeld. Daarvan
is de uitbreiding natuurlijk een heel duidelijk voorbeeld.Ik zal duidelijk proberen te maken dat dit geen loze woorden zijn. Toen
ik hier als staatssecretaris in het eerste kabinet Balkenende nog maar een
paar maanden zat, werd ik geconfronteerd met het besluit dat wij moesten nemen
over de toetreding van tien landen tegelijk. Dit besluit werd op basis van
heel dikke rapporten genomen en er was alle nationale regering één
week de tijd gegund om die te beoordelen en vervolgens "ja" te zeggen
in de Raad. Dit terwijl de rapporten werkelijk nog hier en daar rammelden.
De discussie is hier ook bekend. Vanuit mijn verantwoordelijkheid en de oprechte
en diepe overtuiging dat je niet verder kan met Europa zonder te politiseren,
heb ik toen voor elkaar gekregen dat wij in ieder geval zoveel tijd kregen
dat u, als parlement, het kon zien. Op deze manier kon daaraan voorafgaand
een fatsoenlijke, stevige en politieke discussie plaatsvinden. Dit zeg ik
in alle onbescheidenheid, want aanvankelijk verklaarde iedereen in Nederland
mij voor gek. Het zijn dus geen loze woorden, het is ook niets nieuws, maar
het is wel ongeveer de kern van de zaak.De heer Platvoet (GroenLinks):Het gaat mij erom dat er een moment wordt gecreëerd waarop er ook
een maatschappelijke discussie kan plaatsvinden die nog effect kan hebben
op wat wij hier besluiten. Als ik terugkijk op de wijze waarop het is gegaan
met de uitbreiding met tien landen, is dat dus niet gebeurd. Dat moet de volgende
keer beter.Staatssecretaris Nicolaï:Ik noem juist dit voorbeeld dat aangeeft dat het al een stuk beter gaat.
Twee keer "nee" bij referenda heeft als voordeel dat wij op Europees
niveau wat meer recht van spreken hebben en wat serieuzer worden genomen als
wij zeggen dat wij het moeten durven om de zaken meer open te gooien omdat
het ons later opbreekt als wij dat niet doen. Ik denk dat wij het hierover
in principe eens zijn.De heer Eigeman hield mij een andere algemene opmerking specifiek voor,
namelijk dat hij het niet eens is met mijn kritische opmerking over de PvdA-notitie
Vertrouwen herwinnen over Europa. Deze notitie zwengelt in zekere zin de discussie
aan over de herijking van het PvdA-standpunt. Hij zei dat hij de samenvatting
nog eens had gelezen. Het is volgens hem een heel afgewogen stuk dat misschien
wat kritisch is, maar dat vind hij ook wel mooi. Ik kan hem zeggen dat het
hele stuk interessant is. Hij moet het ook vooral helemaal lezen. Zeker met
betrekking tot de interne markt staan er elementen die anders zijn dan het
standpunt dat de PvdA voorheen innam en dat is wel degelijk een stap terug.
Overigens is er nog geen besluit over genomen. In feite geeft de notitie aan
dat er onvoldoende ruimte in de interne markt is om publieke belangen te waarborgen.
Daar ben ik het niet mee eens. Ik denk dat wij het algemeen belang meer dan
genoeg hebben geborgd. Het is mij ook een beetje te kort door de bocht dat
wij publiek-private constructies niet op de markt hoeven aan te besteden.
Het hangt er wel vanaf in hoeverre het om economische belangen gaat.De heer Eigeman (PvdA):Ik ben blij dat de staatssecretaris het een mooie notitie noemt. Laat
hij zich niet ongerust maken, want ik heb de notitie echt helemaal gelezen.
Voor dit debat heb ik net nog even naar de samenvatting gekeken. Ik ben het
niet met de staatssecretaris eens dat wij stappen terug doen. Ik denk dat
wij op dit moment proberen om scherper te maken waar het de komende jaren
in Europa over zal moeten gaan. Het kan best zijn dat wij in
sommige opzichten iets terug moeten, om het uiteindelijk beter en meer te
maken. Ik herhaal daarmee min of meer de woorden van de minister. Ik denk
ook dat dit een goede zaak is. De kwalificatie "eurokritisch" vind
ik helemaal niet erg, want het is best goed om kritisch te zijn. De kwalificatie "eurosceptisch"
laat ik ons echter niet aanleunen aan de hand van wat wij in Vertrouwen herwinnen
hebben opgeschreven. De titel Vertrouwen herwinnen zegt genoeg. Wij vinden
het belangrijk dat er vertrouwen in Europa is.Staatssecretaris Nicolaï:Dank u voor deze nadere toelichting. De vertegenwoordiger van uw partij
in de Tweede Kamer, de heer Timmermans, zei toen hij nogal onder vuur werd
genomen over deze notitie door zijn collega's dat het in ieder geval goed
was dat dit stuk de discussie stimuleerde. Dat ben ik sowieso met hem en u
eens.De heer Hoekzema stelde mij een concrete vraag over de implementatie van
richtlijnen. Hij uitte opnieuw zijn zorgen over de neiging om alles te verfraaien
en extra ballen in de boom te hangen in de uitvoering, terwijl dit niet noodzakelijk
is vanwege de richtlijn zelf. Ik heb hierop in algemene zin in eerste termijn
gereageerd, maar hij hecht eraan dat wij ons als regering inspannen om dat
onderscheid scherper te maken. Ik ben het principieel met de heer Hoekzema
eens en daarom zei ik in eerste termijn ook in algemene zin dat wij dat moeten
doen. Wij doen dat ook al waar wij kunnen. Ik denk niet dat dit kan leiden
tot twee aparte wetsvoorstellen, maar dat zei hij volgens mij ook niet. Dat
lijkt mij om allerlei redenen te ver gaan, maar in het wetsvoorstel en in
de toelichting moet glashelder zijn wat moet en wat wij er om welke reden
dan ook graag bij willen. Als dat helder is, kan de Kamer het onderscheid
ook zien en hanteren.De heer Hoekzema (VVD):Dat is dus volgtijdelijk. Het staat niet direct in de invoeringswet.Staatssecretaris Nicolaï:Ik zou zelf blij zijn als wij dat wel in hetzelfde stuk kunnen scheiden.
Laat ik de suggestie van de heer Hoekzema zo meenemen dat het mooi zou zijn
als wij nog een stapje verder kunnen gaan in de richting die hij bedoelt en
waarmee ik het eens ben.De heer Van Middelkoop heeft opnieuw uitgelegd dat hij echt enige scepsis
heeft over de rol van nationale parlementen om de subsidiariteit kritischer
te bekijken. Die mening deel ik absoluut niet, omdat dat nu net de meest effectieve
weg zal blijken te zijn. Dat zien wij nu al. Als nationale parlementariërs
tijdig zien dat er iets aankomt of dat er een Nederlands belang is dan wel
dat er bemoeizucht dreigt omdat het beter op nationaal niveau kan gebeuren,
is dat veruit het beste. Ik deel dus niet de scepsis. Het streven delen wij
beiden. Laten wij er dus beiden aan trekken, hij met scepsis en ik met optimisme.De heer Ten Hoeve heeft nog over de kaderrichtlijn gesproken. Natuurlijk
hangt het ervan af of je beter direct dan wel via een kaderrichtlijn kan werken.Er is weliswaar al genoeg over de coördinatie gezegd, maar ik ben
al begonnen een aantal zaken te verbeteren in de geest van de Raad van State.
Er zijn al andere procedures. Ik denk aan interdepartementale procedures ten
behoeve van de ministerraad. Daarbij wordt ervoor gezorgd dat de zaak er eerder
uit gelicht wordt. Politieke zaken komen dus eerder en vaker in de ministerraad
aan de orde. Die zaken worden ook eerder aan de Tweede Kamer voorgelegd. Daarin
worden bovendien strategischer keuzes gemaakt. Daarbij gaat het om de vraag
wat echt de belangrijke zaken zijn. Tevens komt er een scherpere tactiek:
wie moet er op welke manier voor zorgen dat onze zaak op de beste manier behartigd
wordt?Over het onderwijs is door de heer Schuyer een heel interessante motie
ingediend, die breed ondertekend is. Ik deel ten zeerste het streven. Door
velen, met de heer Schuyer voorop, is terecht gezegd dat de beste investering
op termijn het onderwijs is om meer Europese burgers in dit land te hebben.
Onderwijs is ook de beste investering op termijn voor een betere verankering
van de Europese zaak en de Europese Unie. Ik beschouw deze motie dan ook als
een zeer welkome aansporing. Gezien de ondertekening zal de motie wel worden
aangenomen. Ik zal graag in de geest van de motie het overleg met de minister
van Onderwijs ingaan. Wij kunnen dan gezamenlijk langs die lijn gaan opereren,
in overleg met de andere in de motie genoemde partijen. Ik vat de motie althans
zo op.De heer Van Gennip heeft mijn aandacht gevraagd voor het Europees cultuurbeleid.
Daarbij haalde hij het belang van diversiteit aan. Dat is dan meer een algemene
benadering des Europa. Daarover zijn wij het helemaal eens met elkaar. Ik
heb echter grote scepsis bij een Europees cultuurbeleid. Dit verrast mij dan
ook van de heer Van Gennip, die begon over de dubbele subsidiariteit. Hij
stelde dat principe zo voorop. Cultuur is natuurlijk heel belangrijk, maar
laten wij ervoor oppassen om in één adem te zeggen dat daarom
ook cultuurbeleid belangrijk is. Dat is namelijk niet hetzelfde. Gezien de
dubbele subsidiariteit worden heel veel dingen niet door de overheid gedaan;
dat moet vooral ook helemaal niet door de overheid gedaan worden. Laat staan
dat een Europees cultuurbeleid goed zou zijn, omdat het zo belangrijk is.
Dit is een heel goed voorbeeld dat heel kritisch moet worden nagegaan wat
de meerwaarde is. Uitwisseling over de grens? Ja. Als de schaalgrootte een
probleem is, zoals bij de filmindustrie? Ja. Maar alsjeblieft geen Europees
orkestenbeleid!De heer Van Gennip (CDA):Ik sprak misschien niet al te gelukkig over laptop en Lederhose. Ik heb
uitdrukkelijk gezegd dat er geen Europese culturele salon is. Ik ben het dan
ook volledig met de regering eens dat er geen Europees culturele eenheidsworst
is. Ik heb echter ook gezegd dat er soms maatregelen nodig zijn ter bescherming
van de lokale cultuur en soms in het kader van de globalisering ter bescherming
van Europese producties. Er is dus een reeks van "eigen" maatregelen
nodig. Daarover moet dus nog eens goed gediscussieerd worden, mede om het
misverstand de wereld uit te helpen dat er zoiets is als een Europese eenheidscultuur.
Dat misverstand blijkt er nu te zijn.Staatssecretaris Nicolaï:Ik dank de heer Van Gennip zeer voor deze verduidelijking. Het algemene
belang van de culturele diversiteit delen wij. Dat behartig je niet door geld
te verdelen in het kader van een Europees cultuurbeleid in de enge zin van
het woord. Als er zaken zijn die dat vanwege het grensoverschrijdende karakter
en de schaalgrootte vergen, moet je dat wel doen, maar niet
omdat het zo belangrijk is. De heer Van Gennip is het daarover met mij eens.
Er zijn wel meer zaken die wij niet op Europees niveau regelen.Ik hoor veel bijval voor mijn adagium dat de sterkste schouders de zwaarste
lasten moeten dragen. Het is een links adagium, legt de heer Platvoet mij
uit. Hij loopt misschien al langer mee. Ik heb het de heer Wiegel voor het
eerst horen zeggen toen hij fractievoorzitter van de VVD was. Maar goed, laten
wij in ieder geval dat principe delen, al staan wij er misschien iets anders
tegenover.De heer Eigeman heeft gezegd dat wij ervoor moeten waken dat wij ons alleen
maar fixeren op de nettoafdrachten, omdat de economische voordelen veel groter
zijn. Dat heb ik in de eerste termijn inderdaad willen zeggen. Ik herhaal
het omdat ik het belangrijk vind om steeds een eerlijke voorstelling van zaken
te geven over Europa. Beide kanten noem ik dus. Dat relativeert het belang
van een en ander niet, maar plaatst het in perspectief.Dat brengt mij op de opmerkingen van de heren Ten Hoeve en Schuyer dat
ik wel een beetje terughoudend moet zijn omdat hier in de Eerste Kamer een
duidelijke meerderheid is. Dat is staatsrechtelijk lastig, gezien de duidelijke
meerderheid in de Tweede Kamer die heeft uitgesproken dat ik ervoor moet zorgen
dat ik de buit binnenhaal. Dat geeft ons enige ruimte.Ik ben oprecht verrast door de relativerende houding van de heer Schuyer
over het geld, met de overweging dat landbouw al zo veel minder erg is en
dat wij daarom niet zo moeilijk moeten doen. Misschien reageer ik scherp,
maar een belangrijke reden waarom het landbouwbeleid een beetje beperkt is,
is dat in 2002 Nederland in Brussel tot het uiterste is gegaan om het landbouwplafond
af te spreken. Daarmee zijn wij echt tot het uiterste gegaan, niet in de zin
van: het gaat al de goede kant op, laten wij niet al te moeilijk doen. Daaraan
hebben wij onze positie te danken. Soms kan het wel degelijk goed zijn om
heel ver te gaan. Ik deel dan ook niet de relativering van de heer Schuyer
dat het verschil tussen 1,03 en 1,06 reuze meevalt. In afdrachten van Nederland
verschilt 1,03% van het BNI en 1,06% van het BNI meer dan wat
Nederland jaarlijks aan het kunstbeleid uitgeeft. Daarmee wil ik maar zeggen:
ook als het om geld gaat, gaat het om inhoud.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:De stemming over de motie zal volgende week op een daartoe geagendeerd
tijdstip plaatsvinden.Sluiting 22.25 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-369-438.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl