Gezamenlijke behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand in verband met decentralisering van de langdurigheidstoeslag en op bevordering van maatschappelijke participatie gerichte ondersteuning van huishoudens met schoolgaande kinderen (31441), het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen in verband met het opnemen van nadere bepalingen met betrekking tot de plicht tot arbeidsinschakeling van een alleenstaande ouder met een kind dat de leeftijd van vijf jaar nog niet heeft bereikt (Wet verbetering arbeidsmarktpositie alleenstaande ouders) (31519), het wetsvoorstel Een horizonbepaling met betrekking tot participatieplaatsen (Wet horizonbepaling participatieplaatsen) (31548) en 3 andere wetsvoorstellen
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 813-828

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-01-2009

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 16, pagina 813-828

22-12-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31441Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31519Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31548Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31559Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31567Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31577Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 in verband met de regulering van bestaand gebruik en enkele andere zaken (31038)Pagina 835-851
Presentie en opening (maandag 22 december 2008)Pagina 813-813
Gezamenlijke behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen en enkele andere wetten in verband met de evaluatie van deze wet, de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen en deregulering (31514) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wet financiering sociale verzekeringen en enige andere wetten in verband met de invoering van een premiekorting voor het in dienst nemen van uitkeringsgerechtigden van 50 jaar en ouder en het in dienst houden van werknemers van 62 jaar en ouder (31707)Pagina 828-835
Noot bij blz. 813: overzicht nummers voornemens inzake stilzwijgende goedkeuringPagina 852-852
Gezamenlijke behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand in verband met decentralisering van de langdurigheidstoeslag en op bevordering van maatschappelijke participatie gerichte ondersteuning van huishoudens met schoolgaande kinderen (31441), het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen in verband met het opnemen van nadere bepalingen met betrekking tot de plicht tot arbeidsinschakeling van een alleenstaande ouder met een kind dat de leeftijd van vijf jaar nog niet heeft bereikt (Wet verbetering arbeidsmarktpositie alleenstaande ouders) (31519), het wetsvoorstel Een horizonbepaling met betrekking tot participatieplaatsen (Wet horizonbepaling participatieplaatsen) (31548) en 3 andere wetsvoorstellenPagina 813-828

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van: het wetsvoorstel
Wijziging van de Wet werk en bijstand in verband met decentralisering van
de langdurigheidstoeslag en op bevordering van maatschappelijke participatie
gerichte ondersteuning van huishoudens met schoolgaande kinderen (31441);het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en
bijstand, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen in verband met het opnemen van nadere bepalingen met
betrekking tot de plicht tot arbeidsinschakeling van een alleenstaande ouder
met een kind dat de leeftijd van vijf jaar nog niet heeft bereikt (Wet verbetering
arbeidsmarktpositie alleenstaande ouders) (31519);het wetsvoorstel Een horizonbepaling met betrekking tot participatieplaatsen
(Wet horizonbepaling participatieplaatsen) (31548);het wetsvoorstel Intrekking van de Invoeringswet Wet werk en bijstand (31559);het wetsvoorstel Bundeling van het WWB-werkdeel,
budgetten voor inburgeringsvoorzieningen en de middelen voor volwasseneneducatie
(Wet participatiebudget) (31567);het wetsvoorstel
Regels met betrekking tot participatieplaatsen en loonkostensubsidies (Wet
stimulering arbeidsparticipatie) (31577).De voorzitter:Ik heet de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de minister
voor Wonen, Wijken en Integratie en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap van harte welkom. De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
heet ik in het bijzonder welkom in dit huis en ik feliciteer haar van harte
met haar benoeming. Het is haar eerste optreden in deze Kamer en ik wens haar
dan ook heel veel succes en wijsheid toe.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Swenker (VVD):Mevrouw de voorzitter. Alle wetsvoorstellen die wij nu behandelen hebben
uiteindelijk één doel: proberen zo veel mogelijk mensen aan
een reguliere, betaalde baan te helpen, een doel waar de VVD-fractie het van
harte mee eens is. Anderzijds plaatst de fractie zeer grote vraagtekens bij
de wijze waarop getracht wordt dit te bereiken.In de begroting voor 2009 wordt wederom een groot bedrag, ruim 2 mld.,
oplopend tot bijna 2,5 mld. in 2010, opgenomen voor "arbeidsinpassing in regulier
werk voor uitkeringsgerechtigden en werklozen". Het gaat dus om heel veel
belastinggeld. Dit rechtvaardigt dan ook zonder meer de vraag wat het rendement
is geweest en nog zal zijn van deze uitgaven. Zijn deze gelden de afgelopen
jaren effectief en doelmatig besteed en hoe zal dit zijn in 2009?Voor een aantal groepen bestaan al enkele jaren maatregelen zoals premiekorting,
de no-riskpolis en de re-integratiemiddelen van het UWV, terwijl ook de gemeenten
op grond van de Wwb veel geld en een groot aantal instrumenten ter beschikking
hebben. Als je dan op zoek gaat naar de effectiviteit van de maatregelen,
is er verhoudingsgewijs weinig cijfermateriaal waaruit blijkt welke instrumenten
wel en welke niet werken. De IWI heeft afgelopen zomer onderzoek verricht
naar wat tot nu toe bereikt is ten aanzien van de re-integratie. Al inventariserend
komt zij voornamelijk met een analyse van de verschillende doelgroepen en
hun situatie, constateert vervolgens dat er veel maatwerk nodig is en verzucht
tussen de regels door dat het kennelijk veel tijd kost bij de gemeenten om
daadwerkelijk operationeel en effectief aan de slag te gaan. Een antwoord
op de vraag welke instrumenten nu het best geschikt zijn voor welke groepen
of personen is er eigenlijk niet. Het lijkt wel of er een taboe op rust om
helder te krijgen wat deze financiële inspanningen nu precies hebben
opgeleverd om daadwerkelijk mensen aan het werk en vooral duurzaam aan het
werk te krijgen, waarmee ik bedoel langer dan een halfjaar of in een draaideurbaan.In de NRC van 24 november stond, dat prof. Van Praag van de Universiteit
van Amsterdam een onderzoek wilde starten naar de effectiviteit van de ingezette
re-integratiemiddelen maar dat er van overheidswege niet met controlegroepen
mocht worden gewerkt, omdat er dan wellicht groepen buiten de re-integratieboot
zouden vallen. Hoe anders is de rationaliteit in bijvoorbeeld de gezondheidszorg.
Daar wordt er ten aanzien van nieuwe geneesmiddelen uitvoerig bekeken of een
middel effectief is met een dubbelblind onderzoek en controlegroepen, waarbij
het zelfs om leven en dood kan gaan. Maar in die sector hebben wij besloten
dat wij onze dure gezondheidszorgpremies alleen willen uitgeven aan behandelingen
en middelen die evidence based zijn voor een aandoening of een bepaalde groep
van patiënten. Het is voor de VVD-fractie onbegrijpelijk dat er tot nu
toe geen uitgebreide inhoudelijke rapportages zijn over de effecten van deze
miljarden aan re-integratiegeld. De kop van het artikel in de NRC luidde:
"politici willen niet weten of het beleid werkt". De vraag aan bewindslieden
is dan ook: is dit waar? Waarom is niet al in het verleden alles in het werk
gesteld om meer precies de effecten te meten of in ieder geval direct al gestart
met een nulmeting? Er wordt wel eens gezegd dat alle beetjes helpen. De VVD-fractie
acht een dergelijke stellingname niet aanvaardbaar. Het gaat om heel veel
geld waar menige andere groepering of sector in Nederland veel effectieve
en goede dingen mee zouden kunnen doen, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg.Inmiddels hebben bewindslieden mede naar aanleiding van het rapport-Bakker
een plan van aanpak opgesteld, waarin iets concreter wordt omschreven hoe
om te gaan met de verschillende integratie-instrumenten. In de begroting van
Sociale Zaken voor 2009 is opgenomen dat er een evaluatie moet plaatsvinden
van de besteding van deze gelden. Deze zal echter pas in 2011 gereed zijn.
Waarschijnlijk betekent dit dat een en ander pas in de begroting van 2013
kan worden verwerkt. Dat betekent ook dat er in deze komende jaren meer dan
8 mld. wordt uitgegeven zonder dat wij precies weten of het geld doelmatig
wordt besteed met nu alleen de indicatie dat het in de toekomst beter moet.
Kan deze evaluatie niet sneller gereed zijn, zo vraagt de VVD-fractie.Het wetsvoorstel 31577 over de stimulering arbeidsparticipatie regelt
de mogelijkheid loonkostensubsidie te verstrekken en participatieplaatsen
te creëren. De VVD-fractie is in beginsel tegen loonkostensubsidies,
maar als de ministers nu klip en klaar zouden kunnen aantonen dat het rendement
zeer groot zou zijn, zou er wellicht met de VVD-fractie over te praten zijn.
Maar in het algemeen overleg van 6 november jongstleden in de Tweede
Kamer geeft minister Donner toe dat er van de netto-effectiviteit van niet
alleen dit middel, maar van de re-integratiemiddelen in het algemeen weinig
te zeggen valt. De VVD-fractie vindt dat een buitengewoon treurige uitspraak.
En dan legt de minister de lat van de te behalen resultaten zelfs nog erg
laag. De eis is dat de betrokkene, na afloop van het jaar loonkostensubsidie,
een reguliere arbeidsplaats voor de duur van een halfjaar moet bezetten. Op
de vraag uit de Tweede Kamer waarom de lat niet hoger gelegd kan worden en
waarom de periode van dat halfjaar niet langer zou moeten zijn, antwoordt
de minister dat de eisen dan zo hoog worden gelegd dat dit instrument niet
meer bruikbaar zou zijn. Met andere woorden: er wordt al ingecalculeerd en
geaccepteerd, dat het na een half jaar regulier betaalde arbeid waarschijnlijk
einde oefening is voor de betrokken werknemer. Daarbij komt dat de slaagkans
dat iemand voor een halfjaar een reguliere baan krijgt maar 50% behoeft
te zijn. Uitgegaan wordt van 30.000 trajecten. Dat betekent dat 50%
van de 30.000, oftewel 15.000 mensen voor een halfjaar reguliere arbeid zouden
moeten krijgen, maar wel à raison van 186 mln. oftewel € 120.000
per persoon. In de Tweede Kamer stelde de minister dat dit toch een vrij goed
rendement is. Kan de minister nog eens aan de VVD-fractie uitleggen wat hier
"vrij goed" aan is? De minister gaat in overleg met het UWV nog bekijken welke nadere criteria
er voor verstrekking van de loonkostensubsidie moeten komen. De VVD-fractie
vindt dit de verkeerde volgorde. Als er 186 mln. klaar ligt om te worden uitgegeven,
mag toch verwacht worden dat tevoren goed is uitgezocht wat dan de voorwaarden
zijn om tot optimale effectiviteit te komen? In de memorie van antwoord van
9 december jongstleden aan de Eerste Kamer schrijft de minister dat de
regering verwacht dat de bereidheid van werkgevers om kwetsbare groepen in
dienst te nemen na verloop van tijd zal toenemen, mede door inzet van deze
loonkostensubsidie en premiekorting voor ouderen. Graag verneemt de VVD-fractie
waar deze verwachting op is gebaseerd en hoe lang "na verloop van tijd" nog
duurt.Ik kom op de participatiebanen. Ook ten aanzien van deze nieuw te creëren
banen vraagt de VVD-fractie waarom de bewindslieden denken dat deze regeling
wél succesvol zal zijn. Wij keren even terug naar het verleden, naar
de melkertbanen en andere banenpools. Het Centrum voor Beleidsstatistiek,
dat in opdracht van de minister een onderzoek instelde, komt met de volgende
cijfers. Ik citeer uit het bericht arbeidsmarkt november 2008 van het ministerie.
Eind 2005 waren er nog ruim 32.000 personen die een gesubsidieerde baan hadden.
Eind 2006 waren het er nog steeds 25.000. 7000 mensen waren dus uitgestroomd.
4300 van hen werkten maar ruim 1800 van hen waren alweer terug in de bijstand
of bezig met re-integratie. Eind 2007 was het aantal deelnemers nog steeds
ruim 20.000. De uitstroom was 7300, van wie 4900 werkten. Maar 2000 zaten
er wederom in de bijstand. Deze participatiebanen hebben de gemeenten wel
ongeveer € 20.000 per persoon per jaar gekost en kosten dat nog
steeds. Bovendien moeten wij ons realiseren dat deze mensen niet ver van de
arbeidsmarkt af staan, maar juist jarenlang geparticipeerd hebben in de arbeidsmarkt.
Zelfs dan slaagt een groot deel van hen er niet in na al deze jaren om een
reguliere baan te krijgen of te behouden.De staatssecretaris komt nu met een nieuwe aanpak waarbij zij met name
ook het oog heeft op mensen die ver van de arbeidsmarkt af staan en vaak zelfs
geen startkwalificatie hebben, kortom, een groep die nog veel moeilijker bemiddelbaar
is. Wat verwacht de staatssecretaris? Hoeveel mensen zullen er na twee jaar
plus maximaal tweemaal één jaar verlenging een startkwalificatie
hebben of een reguliere baan? Wat zal het rendement zijn? Is het geen oude
wijn in nieuwe zakken?Kennelijk bestaat er ook een taboe om te erkennen dat er een kleine groep
mensen zal blijven die niet in staat is om in eigen levensonderhoud te voorzien
en aangewezen zal blijven op een uitkering. De VVD-fractie vindt dat deze
mensen niet met een uitkering achter de geraniums mogen verdwijnen. Allereerst
is het voor iedereen goed om in een of andere vorm te participeren in onze
samenleving, maar voorts vindt de VVD-fractie ook dat deze mensen dan verplicht
zouden moeten worden om op zijn minst een maatschappelijke bijdrage te leveren
aan deze samenleving, bijvoorbeeld in de vorm van vrijwilligerswerk of andere
nuttige activiteit.Het wetsvoorstel 31519 over verbetering van de arbeidspositie van alleenstaande
ouders is voor de VVD-fractie onbegrijpelijk. Onder de huidige Wwb kunnen
alleenstaande ouders met kleine kinderen nu al ontheffing krijgen van het
college van B en W zodat zij niet beschikbaar behoeven te zijn voor de arbeidsmarkt.
Er is een steekproef geweest onder 309 gemeenten. Daaruit blijkt het volgende.
25% van alle uitkeringsgerechtigden heeft een ontheffing gekregen.
Maar ten aanzien van de alleenstaande ouders bedroeg dit percentage 17. Duidelijk
lager dus. Het is een bemoedigend teken dat het zeer wel mogelijk blijkt te
zijn om, ondanks het feit dat je kleine kinderen hebt, toch aan het werk te
komen. In het wetsvoorstel wordt nu voor de hele groep alleenstaande ouders
met kleine kinderen voorzien in een ontheffingsmogelijkheid. Waarom moet er
juist voor deze groep een aparte regeling komen? De Wwb regelt alles al wat
er in dit nieuwe wetsvoorstel staat.De VVD-fractie heeft deze vraag in haar inbreng gesteld maar begrijpt
het antwoord van de staatssecretaris niet. Allereerst geeft de staatssecretaris
in de memorie van antwoord toe dat in artikel 9, lid 2 van de Wwb inderdaad
is geregeld dat de zorgtaken die een alleenstaande ouder heeft inderdaad een
dringende reden kunnen opleveren om ontheffing te krijgen van de arbeidsverplichting.
Dit is dus al geregeld. Maar vervolgens stelt de staatssecretaris dat aan
deze ontheffingsmogelijkheid geen scholingsplicht is gekoppeld en dat daarom
deze aparte wet nodig is. In artikel 9, lid 1, sub b van de Wwb staat dat
de belanghebbende bij het verlenen van de ontheffing gebruik moet maken van
de door het college aangeboden voorziening. Voor alle duidelijkheid wordt
in de memorie van toelichting hierop ten overvloede gesteld dat het hier een
verplichting betreft. Voorts wordt in deze memorie als voorbeeld van een voorziening
expliciet scholing genoemd, naast andere voorzieningen, zoals loonkostensubsidie,
activering, het lopen van stages et cetera. Kortom, wat in dit wetsvoorstel
is neergelegd is al uitdrukkelijk geregeld in de Wwb voor de betreffende groep.
De vraag is dan ook hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt tot de Wwb. Het wetsvoorstel
kan niet eens gezien worden als een lex specialis van de Wwb, maar is in feite
een lex duplex. Naar de mening van de VVD-fractie is dit wetsvoorstel een
voorbeeld van volstrekt overbodige wetgeving.Bovendien wijzen alle cijfers erop, bevestigt de inspectie en beamen de
bewindslieden dat het steeds moeilijker wordt reguliere arbeid te krijgen
naarmate men langer buiten de arbeidsmarkt staat. Niet voor niets worden bij
het aanvragen van een uitkering zo snel mogelijk re-integratiemiddelen en
begeleiding naar werk ingezet. Alleenstaande ouders met ontheffing behoeven
nu maximaal zes jaar niet op zoek te gaan naar werk. Daar wordt hun uitgangspositie
voor de arbeidsmarkt alleen maar slechter van. Dit wetsvoorstel is dus niet
alleen overbodig, maar werkt ook nog averechts.Daar komt nog bij dat het haaks staat op de uitspraak van de commissie-Bakker
dat de ontheffing van de arbeidsverplichting voor jonge moeders in de bijstand
moet worden geschrapt. De VVD-fractie is van mening dat de titel van dit wetsvoorstel
zou moeten luiden: verslechtering van de arbeidspositie van alleenstaande
ouders.Ik kom op wetsvoorstel 31567 inzake het participatiebudget. Het gaat over
de ontschotting van de budgetten voor volwasseneneducatie, inburgeringsvoorzieningen
en re-integratie. De VVD-fractie is er in beginsel altijd voor om samenhangende
taken en daarbij behorende financiering niet in aparte financieringsregelingen
te gieten. Dit leidt meestal tot onnodige bureaucratie en zelfs
tot afwentelingsgedrag. Maar dat wil niet zeggen dat het vervolgens "vrijheid
blijheid" is. Hoe groter de vrijheid is, des te zwaarder de plicht om verantwoording
af te leggen. Het gaat immers om belastinggeld.Enerzijds stellen de bewindslieden dat er voldoende beleidsruimte moet
worden geboden aan de gemeenten, anderzijds blijven de gelden op de begrotingen
staan van de drie ministeries en blijven de bewindslieden politiek verantwoordelijk,
zij het onder regie van de minister van SZW. Op welke onderdelen willen de
bewindslieden blijven sturen? Wat gebeurt er als afspraken niet worden nagekomen?
Ik geef een voorbeeld. Er was veel geld uitgetrokken voor integratie en volwasseneneducatieprogramma's.
De roc's, aangewezen voor de uitvoering ervan, hebben vervolgens miljoenen
gestoken in het ontwikkelen van cursussen, het aantrekken van docenten et
cetera. Nu blijkt dat veel gemeenten mensen die ervoor in aanmerking komen,
niet op cursus hebben gestuurd. Afgezien van het feit dat de roc's dus zwaar
verlies hebben geleden op hun investering, zijn de gemeenten hun afspraken
niet nagekomen. Ondernemen bewindslieden daarop nu actie? Moet het niet bestede
geld eigenlijk niet teruggevorderd worden van de gemeenten of op zijn minst
in mindering gebracht worden op het geld voor de komende jaren?Ik geef nog een voorbeeld. Er is een bestuursakkoord met de VNG over het
verminderen van het aantal bijstandsgerechtigden. Vergeleken met 2006 moeten
er in 2011 75.000 minder uitkeringsgerechtigden zijn. Wat nu als dit niet
het geval blijkt te zijn? Gelet op de economische teruggang zou dit wel eens
zo kunnen zijn. Sterker nog, de verwachting is dat het aantal werklozen de
komende tijd gaat verdubbelen. Dat zal helaas ook tot gevolg hebben dat een
aantal van hen in de bijstand terechtkomt. Moet het totale saldo aan bijstandsgerechtigden
met 75.000 verminderd zijn, inclusief of exclusief de nieuwe extra instroom
ten gevolge van de kredietcrisis en recessie? De vraag is dus weer wat deze
afspraken waard zijn. Zijn de afspraken niet gebouwd als een kaartenhuis dat
door de economische omstandigheden in elkaar stort?De VVD-fractie ziet de antwoorden van de bewindslieden graag tegemoet.Mevrouw Westerveld (PvdA):Voorzitter. Ik begin mijn inbreng namens de PvdA-fractie met een woord
van welkom aan onze kersverse staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Zij wordt met deze behandeling in de Eerste Kamer van een achttal geclusterde
regelingen meteen in haar eerste werkweek in het diepe gegooid. Dat lijkt
een vuurdoop, maar daar staat tegenover dat zij dan ook praktisch vanaf dag één
leert zwemmen. Het is een beetje tegenstrijdig, maar misschien een mooi beeld.
Tegelijk staat de veelheid aan regelingen die er vandaag en morgen nog even
snel doorheen moeten, model voor de daadkracht van haar voorganger, die tempo
wil maken met het thema "niemand aan de kant". In dat streven kan mijn fractie
de regering van harte ondersteunen. Dat neemt niet weg dat er nog wel enige
vragen ter beantwoording voorliggen, voor wij deze wetsvoorstellen met een
positieve stemverklaring kunnen laten doorgaan.Ik begin met de maatregelen die gemeenten in staat moeten stellen hun
inzet voor de re-integratie van kansarme werkzoekenden te vergroten, dus het
wetsvoorstel inzake de Wet stimulering arbeidsparticipatie en het wetsvoorstel
inzake de Wet participatiebudget. Het wetsvoorstel dat een horizonbepaling
inbrengt in de Wet participatieplaatsen laat ik nu maar daar. De gang van
zaken rond dit wetsvoorstel verdient, ook naar het oordeel van mijn fractie,
niet de schoonheidsprijs. Naar wij nu weten, wordt dit oordeel ook onderschreven
door de Raad van State. Wij zullen de staatssecretaris daarover vandaag evenwel
niet te hard vallen. Als gemeenten erin slagen met alle aangereikte middelen
de kansen van kansarmen te verbeteren, zonder hen naar een uitzichtloos en
langdurig onbetaald participatietraject te verwijzen, is wat ons betreft de
methode het doel waard geweest.De heer Elzinga (SP):Senator Westerveld stelt dat de gang van zaken rond dit wetsvoorstel over
de horizonbepaling niet de schoonheidsprijs verdient. Zij vervolgt dat wij
nu weten dat de Raad van State dit oordeel deelt. Begrijp ik goed dat de PvdA-fractie
dit oordeel al eerder had?Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik begrijp de vraag van senator Elzinga niet. Ik zeg: naar wij nu weten,
wordt dit ook onderschreven door de Raad van State. Dat heeft de PvdA-fractie
uit het dossier begrepen.De heer Elzinga (SP):Naar wij nu weten, wordt dit negatieve oordeel over de gang van zaken
ook onderschreven door de Raad van State. Begrijp ik nu goed uit de wijze
waarop mevrouw Westerveld dit heeft gezegd, dat de PvdA-fractie al ontevreden
was over deze gang van zaken voordat het oordeel van de Raad van State daarover
verscheen?Mevrouw Westerveld (PvdA):Wat de heer Elzinga goed begrijpt is dat de PvdA-fractie niet erg gelukkig
was met de gang van zaken, maar niet op de hoogte was van het oordeel van
de Raad van State.De heer Elzinga (SP):Dat begrijp ik. Wij hebben daarover voor de zomer tijdens de behandeling
van de Wet participatieplaatsen gesproken. Ik wil graag constateren dat mijn
fractie toen al van oordeel was dat deze gang van zaken hoogst ongelukkig
was. Daarin werden wij gesteund door de kritiek van de Raad van State. Als
de PvdA-fractie dit voordien al zag of daarmee voor haar eigen gevoel al niet
gelukkig mee was, hadden wij toen nog samen iets kunnen doen aan deze gang
van zaken.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik ben nooit zo erg kapot van als-danvragen. Ik weet niet precies wat
er zou zijn gebeurd als het oordeel van de Raad van State toen bekend was
geweest. Ik moet het antwoord daarop helaas schuldig blijven.Ik wil mijn inbreng voortzetten door te spreken over wetsvoorstel op stuk
nr. 31567. Als dit wetsvoorstel wet wordt, komt er één budget
voor scholing, re-integratie en inburgering. Gemeenten kunnen met dat budget
diensten gaan inkopen en dat zullen zij waarschijnlijk over de band van de
openbare aanbesteding gaan doen. Met die methode zijn in het verleden niet
al te beste ervaringen opgedaan. Ik denk bijvoorbeeld aan de thuiszorg. Wij
vragen ons dan ook af, hoe valt te voorkomen dat in deze procedures
het criterium "laagste prijs" leidend gaat worden in plaats van wat met aanbesteding
natuurlijk de bedoeling is, namelijk beste prijs-kwaliteitverhouding. Heeft
de staatssecretaris daarover ideeën? En wat gebeurt er, of wat vindt
zij dat er moet gebeuren, met ongebruikte overschotten? Is de staatssecretaris,
of zijn de verantwoordelijke bewindslieden bereid toe te zeggen dat zij alles
in het werk zullen stellen om ervoor te zorgen dat ten eerste kwaliteit wordt
geboden voor al het publieke geld dat straks wordt ingezet voor scholing,
re-integratie en inburgering en dat ten tweede de ter beschikking gestelde
gelden uitsluitend worden besteed voor het doel waarvoor ze zijn verstrekt?In dat kader heb ik nog een vervolgvraag. Ziet de regering iets in bestuursafspraken
met gemeenten, waarin ambities en prestaties op dit punt worden vastgelegd?
Zo ja, zijn daartoe al stappen ondernomen? Tot slot over dit punt: kan de
periode waarin nu nog prestatie-indicatoren worden ontwikkeld, worden gebruikt
om meer objectieve verdeelcriteria te ontwikkelen? Bij mijn fractie bestaat
namelijk de stellige indruk dat daaraan een grote behoefte bestaat, vooral
in de grotere steden, waar de budgetten het hoogst zijn, maar de onderliggende
problematiek evenzeer.Deze vragen brengen ons bij het thema verantwoording en dan vooral de
efficiency van de verantwoording. Er komt straks één budget,
maar in de wijze van informatieverstrekking over de besteding verandert niets.
Anders gezegd: de schotten in de budgetverstrekking zijn straks verleden tijd,
maar voor de verantwoording en informatieverstrekking over de outputverdeelmaatstaven
blijven zij overeind. Bij ons rijst de vraag of dat niet een erg ondoelmatige
manier is om gemeenten, die toch al zo veel op hun bordje hebben, de maat
te nemen in termen van rechtmatigheid. Als de bewindslieden dat met ons eens
zijn, liggen er plannen voor om dit te veranderen? In welk stadium verkeren
deze?Ik kom op de wetsvoorstellen die consequenties hebben voor de uitkeringsverstrekking:
de regeling voor de langdurigheidstoeslag en de eenouderregeling. Bij beide
is sprake van een diametraal tegengestelde beweging: de Iangdurigheidstoeslag
was centraal en wordt gedecentraliseerd, de eenouderregeling was globaal en
en wordt nu strakker gereguleerd.Eerst de Iangdurigheidstoeslag. Mijn fractie snapt en accepteert de logica
dat de toeslag raakt aan zowel inkomensbeleid als beleid met betrekking tot
arbeidsinschakeling. Uitvoering van centraal vastgestelde regels kan vanwege
dit tweede element nooit adequaat zijn. Zij is eerder splijtzwam dan verbindende
schakel, zei de voormalige staatssecretaris zo mooi. Alleen, de toeslag heeft
ook een functie van minimuminkomensbescherming en raakt als zodanig ook aan
de verplichting van de overheid om te garanderen dat haar burgers over een
toereikend bestaansminimum beschikken. Is de staatssecretaris dat met ons
eens? Zo ja, waarom vindt zij dan dat de regering geen taak toekomt op het
punt van de intergemeentelijke rechtsgelijkheid? Of vindt zij dat wel en hebben
wij de beschouwingen op dit punt verkeerd verstaan?Ik roep in herinnering dat bij de behandeling van de Wet werk en bijstand
in 2001 aan deze Kamer de toezegging is gedaan dat de staatssecretaris een
vinger aan de pols zou houden als het gemeentelijk sanctiebeleid te zeer uiteen
zou gaan lopen. De toenmalige staatssecretaris vond toen namelijk, met een
meerderheid in deze Kamer, dat een al te groot verschil in sanctiebeleid tussen
gemeenten niet wenselijk was. Wat is daarvan terechtgekomen? Wat weten wij
nu, wat wij toen nog niet wisten? Als wij dat uitgangspunt toepassen op de
langdurigheidstoeslag, zou het de overheid niet eveneens een zorg moeten zijn
als gemeenten te zeer uiteen gaan lopen in inkomensbescherming? Bijvoorbeeld:
de ene gemeente hanteert een veel schameler voorzieningenbeleid dan de andere
en zet tegelijk de langdurigheidstoeslag veel strikter in ten behoeve van
activering. Komt op zo'n moment artikel 1 van de Grondwet niet om de hoek
kijken? Wie is voor dergelijke situaties de ultieme poortwachter, de rechter
of toch de rijksoverheid? De aanleiding tot deze vraag schuilt voor mijn fractie
in het antwoord van de staatssecretaris op vragen van de fracties van SGP
en ChristenUnie over gemeentelijk beleid ten aanzien van bijzondere bijstand.
In dit antwoord geeft de staatssecretaris aan dat het in de eerste plaats
de gemeentelijke politiek is, die moet uitmaken in hoeverre toepassingsverschillen
met andere gemeenten gerechtvaardigd zijn. Vervolgens is het aan de rechter
om, via de toetsing van de gemeentelijke invulling van die bevoegdheid, aan
te geven welke elementen bepalend zijn voor de grenzen van de toepassingsverschillen
tussen gemeenten onderling. Deze lang zin is niet van mij afkomstig.Maken wij het de rechter zo niet buitengewoon ingewikkeld? Welke toetssteen
moet de rechter in dergelijke casusposities hanteren? Dat wil zeggen: wie
moet hij met wie vergelijken op het moment dat een meer armlastige gemeente
een strenger bijzonderebijstandsbeleid voert en tevens maximaal gebruikmaakt
van de vrijheid om de toeslag als incentive toe te passen? Belangrijker dan
dat: is het, op het moment dat wij de beslismacht over inkomenscomponenten
naar het regionale niveau delegeren, niet ook een taak van de wetgever om
grenzen aan te geven? Wie hierop nee zegt, haalt als het ware via een achterdeur
het rechterlijk toetsingsrecht aan de Grondwet in de sociale zekerheid binnen.
Wie de discussies over deze thema's in de Kamer heeft bijgewoond, zal begrijpen
dat dit een buitengewoon gewichtig thema is. Deelt de regering deze visie?
Zo ja, acht zij deze ontwikkeling wenselijk?Ik kom op de eenouderregeling. Als wij deze goed verstaan, kunnen alleenstaande
ouders straks om vrijstelling van de arbeidsplicht vragen en is de gemeente
gehouden dat verzoek te honoreren. Dat is een verplichting. Tegenover dat
recht op vrijstelling staat een plicht tot scholing, maar ook een recht op
scholing. De gemeente heeft dus de plicht om die scholing aan te bieden, ook
als zij daar het nut niet van inziet. Zien wij dat juist en wat moet er in
de visie van de staatssecretaris gebeuren als partijen het erover eens zijn
dat een scholing niets toevoegt? Kan de gemeente, als van zo'n scholingsaanbod
wordt afgezien, toch sancties in de financiële sfeer verwachten? Of is
dit een plicht die alleen geactiveerd wordt als de alleenstaande ouder hier
zelf op acteert?Een meer principiële vraag bij dit thema is natuurlijk: waarom nu?
Werkte de bestaande regeling niet of werkte die niet goed genoeg? Duidden
aanwijzingen erop dat gemeenten hun verantwoordelijkheid op dit punt onvoldoende
namen? Voerden zij massaal een vrijstellingsbeleid dat haaks staat op landelijke
doelstellingen? De toelichting op dit punt maakt de kwestie niet veel duidelijker.
De staatssecretaris geeft aan dat zij een uitvoeringspraktijk
die in veel gemeenten bestaat, in de wet wil verankeren, zodat voortaan niet
alleen de mogelijkheid bestaat dat met zorgbehoefte rekening wordt gehouden,
maar dat daarover voor degenen die het aangaat ook zekerheid bestaat.Mijn fractie heeft na deze beide schaarbewegingen in de Wet werk en bijstand
behoefte aan een meer principiële uiteenzetting over de vraag op welk
moment aanleiding bestaat met de decentraliseringsgedachte in de Wwb te breken
en om welke reden. Dat hoeft niet per se morgen, mijn fractie kan ook leven
met de toezegging dat hier in een later stadium op wordt teruggekomen. Wel
vragen wij ons in dat verband af – en die vraag kan wellicht ook in
deze onderbouwing worden meegenomen – of de keuze om weer te centraliseren
dan ook betekent: wie breekt, betaalt. Concreet: stel dat de alleenstaande
ouder met een beroep op de zesjaarsvrijstelling langer in de bijstand blijft
dan de gemeente nodig en wenselijk zou hebben gevonden, draait het Rijk dan
op voor de extra kosten? Zo nee, waarom niet?Mijn fractie wacht de antwoorden op haar vragen met grote belangstelling
af.Mevrouw Goyert (CDA):Mevrouw de voorzitter. De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling
kennisgenomen van de reeks van wetswijzigingen die betrekking hebben op de
herinpassing van langdurig werkloze werkzoekenden en op hen die zich om andere
redenen op een grote afstand van de arbeidsmarkt bevinden.Een verruiming van de mogelijkheden van de huidige wetgeving en het toevoegen
van extra hulpmiddelen zijn een goede zaak. De CDA-fractie ziet hierin een
serieuze poging van de regering om de grote groep mensen met een afstand tot
de arbeidsmarkt meer kansen te bieden. Wij juichen dit uiteraard toe. Dat
neemt niet weg dat de fractie, kennisgenomen hebbend van de verschillende
voorstellen, meent dat er sprake is van een zeer hybride vorm van re-integratieactiviteiten,
waardoor men soms door de bomen het bos niet meer ziet. Op zichzelf is dat
niet zo verwonderlijk. De geschiedenis leert ons immers dat de arbeidsmarkt
gevoelig is voor tal van fluctuaties gerelateerd aan economische en demografische
ontwikkelingen, het nationale niveau vaak ontstijgend. Ontwikkelingen die
in hun aard en uitwerking bovendien lang niet altijd voorspelbaar blijken,
dit ondanks de vele theorieën van de deskundige economen die ons land
rijk is. De overheid tracht weliswaar zo goed mogelijk te anticiperen op de
toekomst, maar dient zich van het bovenstaande toch bewust te zijn. Een markt
waar vraag naar en aanbod van werk plaatsvindt, blijft moeilijk te sturen.
Dat neemt niet weg dat er zeker correcties zijn aan te brengen en dat er sprake
moet zijn van een zekere mate van sturing door de overheid.In het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
getiteld "Bewijzen van goede dienstverlening" uit 2004 wordt nog eens duidelijk
weergegeven hoe de rijksoverheid worstelt met de positie die zij in dezen
moet innemen. Decentraliseren van beleid en toch bepalen wat er moet gebeuren?
Het is een terugkerend dilemma, dat wij in een aantal van de voorliggende
wetswijzigingen ook menen waar te nemen. Ik kom daar nog op terug bij de afzonderlijke
behandeling. Ik keer nu terug naar de arbeidsmarkt die zich juist nu in al haar grilligheid
doet kennen. Wie had een half jaar geleden kunnen bevroeden dat wij misschien
aan de vooravond staan van een grote toename van werkloosheid? Men moet er
toch niet aan denken dat wij weer een werkloosheidspercentage van meer dan
10 krijgen? Het CPB memoreert aan de jaren tachtig van de vorige eeuw. Zelfs
in 1984 was de werkloosheid bijna 17%. Er was sprake van een grote
jeugdwerkloosheid, van collectieve ontslagen en van veel mensen die nooit
meer aan de slag kwamen. Staat dat nu weer te gebeuren? In hoeverre dienen
wij bij de beoordeling van de huidige voorstellen al rekening te houden met
de gevolgen van de recente ontwikkelingen naar aanleiding van de kredietcrisis?
Dit zijn vragen waar noch de regering, noch mijn fractie uitsluitsel over
kan geven, maar die ons nog meer dan voorheen doen realiseren dat enige garantie,
juist voor hen die zich in een kwetsbare positie bevinden, van belang is bij
de afweging die nu voorligt. De CDA-fractie is bezorgd en stelt de vraag of
de extra impuls voor de mensen die nu langdurig werkloos zijn, zou komen te
vervallen. De CDA-fractie is daar niet voor. Vooral scholing en begeleiding
bieden nieuwe kansen. Graag vernemen wij het standpunt van de regering hierover.Alhoewel in de schriftelijke ronde al veel vragen zijn beantwoord, waarvoor
wij de regering dankzeggen, heeft de CDA-fractie nog enkele vragen over de
uitvoering en de uitvoerbaarheid.Allereerst wil ik ingaan op de Wet verbetering arbeidsmarktpositie alleenstaande
ouders.In het coalitieakkoord is opgenomen dat de alleenstaande ouders ondersteund
moeten worden bij het maken van de keuze tussen enerzijds het verrichten van
werk in combinatie met het verlenen van zorg voor jonge kinderen en anderzijds
het voorbereiden op de terugkeer naar de arbeidsmarkt. Dit laatste dient te
gebeuren door het vergroten van kwalificaties door middel van scholing in
combinatie van zorg voor jonge kinderen. De ontheffing van sollicitatieplicht
wordt alleen verleend – en daar draait het hier om – als men meewerkt
om de startkwalificaties te verbeteren. De leden van de CDA-fractie vinden
dit een verantwoorde en adequate aanpak en ondersteunen dit wetsvoorstel.Dan kom ik op de horizonbepaling met betrekking tot de Wet participatieplaatsen.
De CDA-fractie heeft begrip voor de door de regering gevolgde procedure en
ondersteunt dit wetsvoorstel.Het wetsvoorstel inzake de bundeling van de verschillende budgetten die
onder de Wet participatiebudget vallen, betreft de ontschotting van participatiebudgetten
waarmee de gemeentelijke middelen voor volwasseneneducatie, inburgeringsvoorzieningen
en re-integratie samenkomen in één specifieke uitkering: het
participatiebudget. Het gaat erom dat de gemeente meer ruimte krijgt om eigen
beleidsafwegingen te maken. Primair gaat het dus over de ontschotting en regulering
van budgetten; dit is noodzakelijk vanuit het perspectief van de cliënten
die het betreft en van hen die uitvoering geven aan het primaire proces. Immers,
de cliënten zijn in hun context divers, de arbeids- en scholingsmarkt
fluctueren voortdurend en de situatie verschilt per gemeente. Lokale uitvoerenden
moeten op deze verschillen kunnen inspelen. Ik wil stipuleren dat wij hier
niet spreken over een luciferfabriek. Het gaat vaak om mensen die zich in
complexe situaties bevinden en aan het werk geholpen moeten
worden. Dat is vaak geen eenvoudige zaak.Bij de schriftelijke behandeling heeft de CDA-fractie een aantal vragen
gesteld over de afrekenbaarheid door het Rijk. Immers, de financiering vindt
plaats vanuit drie ministeries, waarbij de middelen samengevoegd worden tot één
budget. Bij de afrekening door de gemeente met het rijk gelden de verdeelmaatstaven
per ministerie. Ondanks de zeer uitvoerige toelichting in de memorie van antwoord
blijven de leden van de fractie van mening dat dit een vrijheid in gebondenheid
is. Wij menen uit de toelichting bovendien op te kunnen maken dat de outputmeting
op basis van reeds bestaande gemeentelijke registraties plaatsvindt, waarbij
de nadruk ligt op de verantwoording van de besteding van de middelen vertaald
naar de drie ministeries.Dit brengt mij terug bij het dilemma dat ik noemde in mijn inleiding,
namelijk: de wijze waarop gestuurd dient te worden, de mate waarin dit dient
te gebeuren en de vraag tot hoever de verantwoordelijkheid strekt. Natuurlijk
moet er verantwoording afgelegd worden, maar het is de vraag of de wijze waarop
de regering dat nu voornemens is te doen, er voldoende aan bijdraagt om hetgeen
de Wet participatiebudget beoogt, ook ten volle uit te nutten. Met deze ontschotting
wil men immers aansluiten op de dynamiek en de stagnaties op de arbeidsmarkt.
Men zou verwachten dat instrumenten voor toezicht en control ook informatie
verstrekken over het ontstaan van die dynamiek en optredende stagnaties.Kenmerkend voor het veld is dat het beleidsmatig gemaakte onderscheid
tussen de drie terreinen onderwijs, werk en integratie zich niet verhoudt
tot de dagelijkse praktijk, waar dit onderscheid vaak niet als zodanig gemaakt
kan worden. Problemen die zich in eerste instantie voordoen als een vraag
naar onderwijs, kunnen bij nadere beschouwing voortvloeien uit vragen die
onlosmakelijk verbonden zijn met aanpalende beleidsterreinen. Om inzicht te
kunnen krijgen in de besteding van middelen is het van belang kennis te hebben
van de wijze waarop dit zich in de dagelijkse praktijk manifesteert en te
weten tot welke mogelijkheden dit leidt in de ontwikkeling en toepassing van
bijvoorbeeld re-integratie-instrumenten. Dit vraagt om een verantwoordings-
en toezichtskader dat aansluit bij het beleidsoverschrijdende karakter van
arbeidsmarktgerelateerde problemen. Binnen het verantwoordingskader moeten
prestatie-indicatoren ontwikkeld worden die rekening houden met de complexiteit
van het primaire proces.Met andere woorden: het is van belang om een sturingsvariant te ontwikkelen
die zich niet alleen richt op output zelf, maar tevens op het proces van totstandkoming
van die output. Dit is een kans die voorligt en een pleidooi van onze zijde
om ook dit aspect op te nemen in een toekomstige systematiek van planning
en control. Is de regering daartoe bereid, of maakt dit reeds deel uit van
de plannen voor monitoring en evaluatie van de wet?Voorts maak ik enkele opmerkingen over de regels voor participatieplaatsen
en loonkostensubsidies. De mogelijkheid om loonkostensubsidie te verstrekken
vindt de CDA-fractie een goede zaak. In het verleden zijn dergelijke regelingen
met wisselend succes toegepast. Het is vooral het midden- en kleinbedrijf
dat hiervan gebruik maakt. Hier is nu de werkgever aan zet. Het gaat om de
toetreding van laagproductieve werklozen wier loonkosten te hoog zijn in verhouding
tot hun productiviteit. De inzet is dat de betrokken werknemer aan het werk
blijft of elders passend werk vindt. De commissie-Bakker heeft deze regeling
voorgesteld als integraal onderdeel van een totaalaanpak, waar scholing en
begeleiding deel van uitmaken. Wij wijzen nogmaals, lerend van het verleden,
op het belang van deze gecombineerde aanpak en verzoeken de regering na te
gaan in hoeverre juist voor deze mensen scholing en begeleiding mogelijk blijft.De leden van de CDA-fractie onderschrijven het belang van de wijzigingen
in de Wet horizonbepaling participatieplaatsen. Juist het systematisch aanbieden
van scholing en opleiding gedurende het werken op een participatieplaats maakt
doorstroming naar de arbeidsmarkt mogelijk. Wij ondersteunen deze wetswijziging.
Ik noem in dit verband de melkertbanen, waarover al gesproken is. De makke
daarvan was onder meer dat begeleiding en scholing veel te weinig mogelijk
waren. De mensen bleven daar en zij vonden het werk fijn, maar er werd heel
weinig aandacht aan de doorstroming gegeven. Ik benadruk nog eens dat participatieplaatsen
altijd moeten samengaan met begeleiding en scholing.Over de decentralisering van de langdurigheidstoeslag merk ik het volgende
op. De vragen die in de schriftelijke behandeling door de CDA-fractie zijn
gesteld, zijn uitvoerig beantwoord, maar de beantwoording heeft ons niet gerustgesteld.
Dat is jammer, want wij vinden deze financiële hulp voor mensen met een
zeer laag inkomen, ook werkenden, een goede zaak. Bij de uitvoering door de
gemeente blijven echter vragen hangen. Het is volstrekt onduidelijk hoe de
verdeling tot stand komt, want de regering verwijst naar verordeningen die
door de gemeenten worden opgesteld. Dat is terecht, want hier is sprake van
decentralisatie van bevoegdheden. De vragen herhalen is overigens meer van
hetzelfde, denk ik. Toch zou ik de regering willen vragen of zij op de hoogte
is van het afgelopen week in Amsterdam verschenen rapport "Weg uit de Armoede",
waarin staat dat het armoedebeleid van de gemeente versnipperd en weinig effectief
is en gericht is op het plakken van pleisters in plaats van op duurzame oplossingen
om mensen uit de armoede te helpen. Zacht gezegd zijn er dus problemen bij
de uitvoering.De regering heeft al toegezegd de Inspectie Werk en Inkomen te verzoeken
om onderzoek te doen naar de wijze waarop de langdurigheidstoeslag in de praktijk
wordt vormgegeven, een jaar na de inwerkingtreding van de wet, en het rapport
van de inspectie naar de Eerste Kamer te zenden. Is de regering bereid reeds
nu een nulmeting te laten doen en zo de resultaten te volgen?De CDA-fractie stemt in met de intrekking van de Invoeringswet Wet werk
en bijstand en wacht de beantwoording van de vragen door de regering met belangstelling
af.De heer Elzinga (SP):Voorzitter. Gisteren begon dit jaar de astronomische winter. Precies een
jaar geleden begon de winter vandaag, maar toen waren wij al een dag of wat
met reces. Ik denk dat de Eerste Kamer niet vaak zo laat in het jaar nog bijeen
is geweest, maar wanneer dat zo was, was er waarschijnlijk een bewindspersoon
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid getuige van. Dit ministerie
lijkt in deze Kamer namelijk een abonnement te hebben op de
laatste dagen voor het reces. Vorig jaar voor het kerstreces hadden wij een
debat met de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, net als
op de laatste dag voor het zomerreces. Dat debat ging over de participatieplaatsen.
Vandaag staat het vervolg daarop op de agenda. Vanzelfsprekend had ik dat
debat graag met de vorige staatssecretaris afgerond. Anderzijds is het natuurlijk
een eer om vandaag met de nieuwe staatssecretaris kennis te mogen maken. Hartelijk
welkom, mevrouw Klijnsma, ook van mijn kant!Natuurlijk gaan wij zelf over onze agenda. Ook de behandeling in de Tweede
Kamer is van invloed op het moment waarop wij hier aan een wetsvoorstel kunnen
beginnen. Echter, ook het moment van indiening en de snelheid van de beantwoording
van de vragen door het ministerie zijn daarop zeker van invloed. Twee keer
per jaar krijgen wij een brief van de premier met een verzoek om een waslijst
aan wetsvoorstellen voor het zomer- dan wel het kerstreces af te handelen.
De voorzitter schrijft dan een keurig briefje terug aan het kabinet, met een
kopie aan de Tweede Kamer, dat wij daar graag aan meewerken, mits de voorstellen
onze Kamer voor een bepaalde datum bereiken. De voorstellen van het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bereiken onze Kamer doorgaans vlak voor
die deadline, op de deadline, of, zoals dit jaar, zelfs na de deadline. Op
die deadline lag er een briefje van de minister waarin hij schreef dat de
invoering van vier van die voorstellen op 1 januari aanstaande toch wel
erg belangrijk is en of wij, ondanks het niet halen van die deadline, toch
maar even wilden meewerken. Hoffelijk als wij zijn aan deze kant van het Binnenhof,
doen wij natuurlijk weer ons best, maar blij zijn wij er niet mee. Het komt
de zorgvuldigheid van de procedures immers niet ten goede.Nu was de vorige staatssecretaris volgens mij niet zozeer een man van
procedures, maar meer een man van aan- en doorpakken, meer een doener dan
een denker. In Rotterdam, dat tenslotte als "werkstad" bekend staat, zal dat
vast en zeker gewaardeerd worden. Ik wens de heer Aboutaleb daar dan ook oprecht
alle succes. Mag ik de minister en de nieuwe staatssecretaris echter wel vragen
om voortaan iets meer recht te doen aan deze "chambre de réflexion"
en nog iets harder te trachten wetsvoorstellen tijdig hier te laten arriveren?
Ik zou er zelf de voorkeur aan geven om iets meer verspreid over het jaar
de wetsvoorstellen met het kabinet te bespreken. Op de zorgvuldigheid van
procedures kom ik later nog terug.Nu staan wij hier dus opnieuw twee dagen voor het reces volop over Sociale
Zaken en Werkgelegenheid te debatteren. Acht wetsvoorstellen maar liefst;
zes nu en straks nog twee. Een gemene deler in deze wetsvoorstellen is de
arbeidsparticipatie. Vrijwel alle wetsvoorstellen die wij vandaag en morgen
behandelen, hebben daar iets mee te maken: de stimulering van arbeidsparticipatie,
participatieplaatsen, de participatie van huishoudens met schoolgaande kinderen,
het participatiebudget, de verbetering van de arbeidsmarktpositie van alleenstaande
ouders en straks in het andere debat staan nog de participatie van de oudere
werknemers en de dienstverlening aan werkzoekenden centraal.Ik wil daarom bij het begrip arbeidsparticipatie en het beleid daaromtrent
wat uitgebreider stilstaan. Daarnaast wil ik een ander onderwerp aanstippen
dat bij meerdere wetten een rol speelt: centralisering versus decentralisering
en deregulering, gevolgd door enige opmerkingen omtrent de eerdergenoemde
procedures en de kwaliteit van de wetgeving. Ten slotte wil ik kort ingaan
op de zes wetsvoorstellen zelf.Hoewel wij vandaag zes plus twee wetsvoorstellen van SZW langslopen, zal
23 december 2008 niet onthouden worden als de dag waarop een majeure
stelselwijziging in de sociale zekerheid door deze Kamer werd goedgekeurd.
Men zal zich 23 december eerder van andere gebeurtenissen herinneren.
Bijvoorbeeld 23 december 1909, hoewel al 99 jaar geleden. Dat was het
jaar dat Albert I Koning der Belgen werd, de overgrootvader van de huidige
en misschien wel laatste Koning van België.Of anders de 23ste december van het jaar 1888. Want op die dag –
morgen precies 120 jaar geleden – sneed immers Vincent van Gogh zijn
oor af. Nog weer ruim 50 jaar eerder, op 23 december 1834, overleed de
Britse econoom en demograaf Malthus, bekend geworden van de Malthusiaanse
plafonds en catastrofe. Malthus voorspelde dat de bevolking exponentieel zou
groeien en daarmee de lineaire economische groei, en dus de voedselproductie,
vóór zou blijven. Op basis daarvan voorzag hij dat hongersnood
op grote schaal de wereld ten deel zou vallen.Deze Malthusiaanse catastrofe werd de wereld echter bespaard dankzij de
industriële revolutie, die ervoor zorgde dat ook de economie min of meer
exponentieel ging groeien. Door deze sterke economische groei worden thans
echter andere plafonds bedreigd. Deze plafonds worden gevormd door de natuurlijke
hulpbronnen en de hersteltijd van onze planeet. De Club van Rome waarschuwde
ons in de jaren zeventig voor een nieuw type Malthusiaanse catastrofe. De
recente voedselcrisis en de op handen zijnde Oil Peak zijn tekenen van die
nieuwe Malthusiaanse plafonds. Zij dwingen ons, onze doelstellingen voor economische
groei opnieuw te bezien. Wat dat betreft zijn de recente voedselcrisis en
de nog recentere financiële crisis behulpzaam. De financiële crisis
wordt door velen met hebzucht en een graaicultuur in verband gebracht en dwingt
tot nadenken over ons economisch bestel. Volgens vicepremier Bos moeten wij
afscheid nemen van de hebzucht. Door deze crisis is deze vorm van kapitalisme
voorgoed voorbij, aldus Bos.Wat zag de wereld er een halfjaar geleden nog anders uit. Het was welhaast
in een ander tijdsgewricht dat het rapport van de Commissie Arbeidsparticipatie
het levenslicht zag. Toen leek het er bijvoorbeeld nog op dat de schaarste
op de arbeidsmarkt zou voortduren en bij ongewijzigd beleid mogelijk in de
toekomst een probleem zou kunnen vormen. Het centrale doel van deze commissie-Bakker
was het formuleren van maatregelen ter verhoging van de arbeidsparticipatie.Deze verhoogde arbeidsparticipatie zou vier (sub-) doelstellingen moeten
dienen: - de economie moet blijven groeien;- de publieke
voorzieningen moeten op peil blijven;- concentraties van inactiviteit
en uitsluiting moeten worden tegengegaan;- de vergrijzing moet betaald
worden.Economische groei is prima, maar deze zal vroeger of later op grenzen
stuiten, zo liet de Club van Rome ons zien. Bij economische groei is ecologische
duurzaamheid een keiharde randvoorwaarde, anders leven wij op de pof, net
als bij de kredietcrisis. Op dit moment leven wij op de pof, aangezien wij
voor onze wereldproductie op verschillende fronten zowel de
reproductiecapaciteit van natuurlijke hulpbronnen, als de opnamecapaciteit
van ons ecosysteem overbelasten. Doorgaan op deze weg is alsnog, vroeger of
later, een door Malthus voorspelde catastrofe over ons afroepen!Vanzelfsprekend moet de vergrijzing betaald worden, dat wil zeggen het
onderhouden van een groeiende groep ouderen en een toenemend beroep op bepaalde
voorzieningen. Het wetenschappelijk bureau van de SP heeft uitgerekend dat
de vergrijzing prima te betalen is en dat daarvoor geen grote beleidswijzigingen
nodig zijn.Ook de andere twee doelstellingen, het op peil houden van publieke voorzieningen
en het tegengaan van inactiviteit en uitsluiting, staan natuurlijk buiten
kijf. Voor deze twee subdoelstellingen dient de arbeidsparticipatie inderdaad
te worden bevorderd. Echter niet als doel op zich, maar als middel. In het
ene geval specifiek in de publieke sector, bijvoorbeeld door daar betere arbeidsvoorwaarden
te bieden, en in het andere geval onder een bepaalde doelgroep.Voor de commissie-Bakker is arbeidsparticipatie echter doel op zich. Volgens
mijn fractie zijn hierbij enige nuanceringen op hun plaats. En wanneer zijn
die beter te maken dan rond een serie wetsvoorstellen waarin arbeidsparticipatie
een belangrijke gemene deler is?Ten eerste: de ter zake kundige economen Storm en Naastepad hebben er
in het blad Economisch Statistische Berichten op gewezen dat een hogere arbeidsparticipatie
alleen nooit voldoende kan zijn om de economische groei op peil te houden
of de kosten van de vergrijzing duurzaam te financieren. Linksom of rechtsom
is bovenal een hogere groei van de arbeidsproductiviteit noodzakelijk. Arbeidsmarktflexibilisering
werkt in dit verband contraproductief, omdat het de productiviteitsontwikkeling
schaadt. Gelukkig is de versoepeling van het ontslagrecht inmiddels van de
baan, zeg ik tegen de heer Donner.Ten tweede: de Commissie Arbeidsparticipatie ziet zowel arbeidsparticipatie
als economische groei als doel op zich. Echter, net als arbeidsparticipatie
is ook economische groei niet meer dan een middel. Iedereen streeft immers
vooral een gelukkig leven na. Daarbij horen voldoende middelen van bestaan,
maar ook voldoende veiligheid en een gevoel van zekerheid. Als je subjectieve
keuzen buiten beschouwing laat en echte welvaart, volgens het brede welvaartsbegrip,
wilt stimuleren, passen uitputting van de aarde of uitbuiting van de mensen
daar niet bij. Een meer ontspannen arbeidsparticipatie juist wel.Keynes, die de afgelopen weken om andere redenen al vaker in deze Kamer
is aangehaald, had in de depressieve jaren dertig van de vorige eeuw een optimistisch
toekomstbeeld. Hij voorzag dat rond 2030, dus over pakweg twintig jaar, mensen
zo goed als niet meer hoefden te werken. De uitdaging lag dan ook vooral in
het leren te genieten van kunst, muziek, toneel en sport. Daarnaast zouden
we misschien nog 15 uur per week werken, vooral om de ledigheid van ons bestaan
te bestrijden. Die 15 uur zou daartoe wel toereikend zijn.Misschien dat daarom zoveel mensen blij zijn met een parttime baan. Misschien
kan de economie harder groeien als wij allen harder werken, maar wie zegt
dat wij daar gelukkiger van worden? Uit de voorkeuren van mensen op de arbeidsmarkt
blijkt dat niet. In mijn eerste debat met deze minister, vorig jaar, heb ik
al wetenschappers aangehaald die hebben laten zien dat wij er ondanks de stevige
economische groei sinds de jaren zeventig niet gelukkiger op zijn geworden.
Door meer te koersen op het optimistische toekomstbeeld van Keynes, kunnen
wij bovendien wellicht het sombere perspectief van Malthus afwenden.Ten derde: de Commissie Arbeidsparticipatie merkt zelf op dat wij in Nederland
heel veel weten van het arbeidsaanbod, maar eigenlijk heel weinig van de vraag
naar arbeid en de te verwachten ontwikkeling daarvan. Wat wij wel weten, is
dat sinds het verschijnen van het rapport van deze commissie, een halfjaar
geleden, de vraag naar arbeid aanzienlijk is verminderd en dat de vooruitzichten
voor de volgende jaren al verscheidene keren drastisch naar beneden zijn bijgesteld.
Vandaag opnieuw.Het volgende onderwerp dat ik wil bespreken, is deregulering en decentralisering.
In algemene zin zit dit kabinet, net als voorgaande kabinetten, op de koers
van decentralisering en deregulering, maar gek genoeg niet bij alle voorliggende
wetsvoorstellen. In de Wet werk en bijstand (Wwb) is de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering tot op grote hoogte gedecentraliseerd. In de meeste wetsvoorstellen
die een relatie hebben met de Wwb, sluit het kabinet dan ook aan bij deze
systematiek. In het wetsvoorstel over het participatiebudget wordt bijvoorbeeld
geregeld dat budgetten van de gemeenten voor arbeidsparticipatie, inburgering
en volwasseneneducatie worden ontschot en dat de zeggenschap over het budget
verder wordt gedecentraliseerd en gedereguleerd. De Tweede Kamer wilde dat
allemaal nog een beetje sneller dan het kabinet verstandig vond. Het wijzigingsvoorstel
voor de Wet werk en bijstand regelt de decentralisatie van de langdurigheidstoeslag,
althans dat was de bedoeling, maar de Tweede Kamer heeft deze decentralisering
niet goedgekeurd.Bij het wetsvoorstel Verbetering arbeidsmarktpositie alleenstaande ouders
maakt het kabinet een uitzondering op de lijn van decentralisering door een
centrale ontheffing van de sollicitatieplicht voor een bepaalde groep in te
stellen. Dat is een goede zaak, bezien vanuit het oogpunt van de rechtsgelijkheid
in het land, maar tegelijkertijd wordt duidelijk afgeweken van het gros van
het beleid ten aanzien van de Wwb. Vertrouwt het kabinet de gemeenten op dit
punt niet? Waarom wil het kabinet het inkomensbeleid via de langdurigheidstoeslag
wel aan de gemeenten overlaten, maar een sollicitatieontheffing voor alleenstaande
ouders in de bijstand met kleine kinderen niet?Ik sprak al eerder over de zorgvuldigheid van procedures. Met vier van
de zes voorliggende wetsvoorstellen heb ik op dit punt problemen. Bij behandeling
van het voorstel tot wijziging van de Wet werk en bijstand in verband met
decentralisatie van de langdurigheidstoeslag en op bevordering van maatschappelijke
participatie gerichte ondersteuning van huishoudens met schoolgaande kinderen,
stemde de Tweede Kamer niet in met de decentralisatie van de langdurigheidstoeslag.
Kennelijk – achteraf gezien – had de PvdA-fractie verkeerd gestemd.
In een dergelijk geval kan ik mij voorstellen dat zowel het kabinet als deze
fractie de vergissing wil herstellen, maar daartoe dient dan mijns inziens
niet een technisch wetsvoorstel zoals dat tot intrekking van de Invoeringswet
Wet werk en bijstand. Dit zogenaamde technisch wetsvoorstel – bedoeld
om enkele wetten op te schonen – heeft nu ineens een politieke lading
gekregen. Het had meer voor de hand gelegen om te trachten het
oorspronkelijke wetsvoorstel middels een novelle te repareren.Veel meer problemen heeft mijn fractie echter met het koppel wetsvoorstel
Horizonbepaling participatieplaatsen en het wetsvoorstel Stimulering arbeidsparticipatie
die beide de afgelopen zomer aanvaarde Wet participatieplaatsen wijzigen.
Bij de horizonbepaling was het advies van de Raad van State vernietigend,
het is vanavond al een paar keer gezegd. De Raad van State heeft terecht bezwaar
tegen de inhoud en opzet van het voorstel en gaf dan ook in overweging het
voorstel niet aan de Tweede Kamer te zenden. Bij behandeling van de Wet participatieplaatsen
in dit huis werd een dergelijke kritiek van de Raad van State op misbruik,
althans oneigenlijk gebruik van wetgeving in voorliggend voorstel al voorzien
door de fracties van SP en GroenLinks. Ik heb de toenmalige staatssecretaris
specifiek gevraagd naar mogelijke kritiek van de Raad van State. De staatssecretaris
verschool zich toen achter het formele argument dat dit wetsvoorstel nog onderweg
was en zei dat hij – gezien de vertrouwelijkheid – hierover geen
mededelingen kon doen. Het advies van de Raad van State had echter ook betrekking
op het wetsvoorstel dat wij op dat moment bespraken.Nu, opnieuw gevraagd waarom het kabinet de door de Raad van State gesuggereerde
alternatieven niet serieus in overweging heeft genomen, antwoorden de bewindslieden
dat de Eerste Kamer reeds op 8 juli 2008 het wetsvoorstel Participatieplaatsen
heeft aangenomen, terwijl het voorliggende wetsvoorstel eerst op 26 juli
is ingediend waardoor er op het moment van besluitvorming geen alternatief
meer was. Dit schrijven zij in de memorie van antwoord op vragen van mijn
fractie. Deze stellingname is overduidelijk lariekoek: het wetsvoorstel voor
een horizonbepaling werd inderdaad pas op 26 juli aan het parlement aangeboden,
terwijl de Eerste Kamer inderdaad op 8 juli reeds het wetsvoorstel Participatieplaatsen
had aanvaard, overigens zonder de steun van mijn fractie. Het kabinet had
evenwel ruim vóór de behandeling in de Eerste Kamer van het
wetsvoorstel Participatieplaatsen kennisgenomen van het vernietigende advies
van de Raad van State op de horizonbepaling, namelijk al op 17 juni.
Vervolgens is behandeling van dit advies en het nader rapport in de ministerraad
opgehouden tot na aanvaarding van het wetsvoorstel Participatieplaatsen door
de Eerste Kamer. Het moge duidelijk zijn dat de bewindslieden eenvoudig voor
een ander alternatief hadden kunnen kiezen indien zij serieus waarde hadden
gehecht aan het advies van de Raad van State. Dit was duidelijk niet het geval.Was het advies van dit "zwaar college" – zo omschreven door minister
Plasterk – nog cruciaal voor het besluit om geen referendum te organiseren
over het nieuw Europees Verdrag – althans zo is dit door de PvdA-betrokkenen
na de coalitieonderhandelingen uitgelegd – nu kan het advies van dit
college kennelijk eenvoudig aan de kant worden geschoven. Mijn fractie constateert
dat dit kabinet al naargelang de opportuniteit winkelt in de adviezen van
de Raad van State. En dat voor een wetsvoorstel dat mogelijk bij aanname al
overbodig is, want ik zie het toch juist dat wanneer wij morgen het wetsvoorstel
Stimulering arbeidsparticipatie zouden aannemen, het wetsvoorstel Horizonbepaling –
of wij het nu aannemen of niet – nooit wet zal worden? Kunnen de bewindslieden
daarop reageren? Is het achteraf geen tijdverspilling van regering en parlement
gebleken om voor deze door mijn fractie, de Raad van State en naar ik begrijp
nu ook door de PvdA-fractie verfoeide gang van zaken te kiezen? Het plaatst
mijn fractie in elk geval voor een dilemma. Ik zal dit schetsen door van het
punt zorgvuldige procedures nu over te gaan op de inhoudelijke reflectie op
de verschillende wetsvoorstellen.Mijn fractie is niet gelukkig met de aangenomen Wet participatieplaatsen.
Ook gewijzigd door het wetsvoorstel Stimulering arbeidsparticipatie levert
het netto naar de mening van mijn fractie voor de betrokkenen geen positief
resultaat op. Nu kunnen wij kiezen: of wij nemen het wetstechnisch verschrikkelijke
voorstel horizonbepaling aan en hopen op verwerping van het wetsvoorstel Stimulering
arbeidsparticipatie. Dan vervalt namelijk de Wet participatieplaatsen over
anderhalf jaar, of wij beschouwen het wetsvoorstel Stimulering arbeidsparticipatie
sec en moeten dan constateren dat het voorstel ten opzichte van de Wet participatieplaatsen
toch enkele bescheiden verbeteringen biedt. Zonder de Wet horizonbepaling
en dus het mogelijke uitzicht op het einde van de Wet participatieplaatsen
zou het wetsvoorstel Stimulering arbeidsparticipatie om die reden op onze
steun kunnen rekenen. Nu zit mijn fractie, zoals gezegd, met een lastig dilemma.
Wegen de verbeteringen uit het voorstel Stimulering arbeidsparticipatie –
hoe minimaal ook – op tegen de eerdere verslechteringen van de Wet participatieplaatsen?
Moeten wij een slechte wet – ik doel op het voorstel horizonbepaling –
accepteren, omdat dat behulpzaam kan zijn bij het staken van een inhoudelijk
slechte wet over anderhalf jaar? Ik zal op onze interne beraadslagingen in
de tweede termijn terugkomen, maar ik ben natuurlijk benieuwd naar de argumenten
van de bewindslieden die de leden van mijn fractie wellicht kunnen helpen
bij het bepalen van hun standpunt.Het wetsvoorstel Verbetering arbeidsmarktpositie alleenstaande ouders
is naar de mening van mijn fractie in de Tweede Kamer voldoende behandeld,
behoudens de reeds gestelde vraag naar het vertrouwen van het kabinet in de
gemeenten. Het voorstel kan in principe op onze steun rekenen.Het wetsvoorstel Participatiebudget is eveneens naar onze mening voldoende
behandeld in de Tweede Kamer. Wij konden het voorstel tot ontschotting van
het kabinet in principe steunen, maar wij hadden net als de staatssecretaris
van OCW willen wachten op de evaluatie van de effecten van de marktwerking
bij de inburgering. Door een amendement van de Tweede Kamer wordt aan deze
evaluatie voorbijgegaan. Daardoor dreigt mogelijk in het volwassenenonderwijs
eenzelfde fiasco als eerder bij de inburgering. Hierdoor heeft mijn fractie
het op voorhand moeilijk met dit voorstel. Heeft de staatssecretaris van OCW
dit amendement eigenlijk ontraden? En waarom eventueel niet? Waarom wilde
de staatssecretaris dan aanvankelijk wel wachten op de evaluatie? Vindt zij
de uitkomst van deze evaluatie nu nog steeds van belang? Welke consequenties
worden daaraan dan eventueel nog verbonden voor de ontschotting en het voorliggende
voorstel?De SP is voorstander van de menselijke maat en de uitvoering dicht bij
de mensen, maar mijn partij is vanuit het principe van rechtsgelijkheid binnen
Nederland geen voorstander van decentralisatie van inkomensbeleid. Gelijke
gevallen worden in Nederland gelijk behandeld. Dit geldt althans straks bijvoorbeeld
voor de ontheffing van de sollicitatieplicht voor alleenstaande ouders met
kleine kinderen. Waarom geldt dat niet voor het recht op en
de hoogte van een bijstandsuitkering en/of een langdurigheidstoeslag? Ik hoor
daarover graag de visie van het kabinet.Doordat de decentralisatie van de langdurigheidstoeslag geen onderdeel
meer uitmaakt van het wijzigingsvoorstel van de Wet werk en bijstand, kan
dit voorstel gericht op bevordering van maatschappelijke participatie gerichte
ondersteuning van huishoudens met schoolgaande kinderen, nu zonder problemen
op de steun van mijn fractie rekenen. Doordat de decentralisatie van de langdurigheidstoeslag
via een nota van wijziging nu wel in het wetsvoorstel Intrekking van de Invoeringswet
Wet werk en bijstand is beland, kan dit voorstel, dat anders zeker op onze
steun had kunnen rekenen, echter wat ons betreft naar de prullenbak.Samenvattend, arbeidsparticipatie is net als economische groei een middel
en geen doel op zichzelf. Bezien is dat, maar ook in een breder perspectief,
voorzie ik dat op dit moment een van de zes voorstellen op onze steun kan
rekenen en twee niet. Verder beraden wij ons nog op de overige drie voorstellen.Dit blok zit er wat mij betreft in eerste termijn op. Ik zie uit naar
de antwoorden van de bewindslieden.Mevrouw Lagerwerf-Vergunst (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Ik spreek mede namens de fractie van de SGP. Wij
sluiten ons aan bij de hartelijke woorden van welkom aan het adres van de
nieuwe staatssecretaris van Sociale Zaken.Wij bespreken vanavond een aantal wetsvoorstellen die alle betrekking
hebben op de Wet werk en bijstand. Deze wet is het vangnet van het socialezekerheidstelsel
en garandeert mensen die – om welke reden dan ook – niet in staat
zijn om in hun eigen bestaan te voorzien, een inkomen op ten minste het zogeheten
bestaansminimum. Een van de doelstellingen van dit kabinet is om de arbeidsparticipatie
te verhogen waardoor zo min mogelijk mensen zijn aangewezen op de Wet werk
en bijstand. Het kabinet streeft naar een participatiegraad van 80%
in 2016 en hiertoe zijn onder meer de onderhavige wetsvoorstellen ingediend.
Deze wetsvoorstellen zijn bij de Tweede Kamer ingediend op een moment dat
het economisch klimaat er een stuk zonniger uitzag dan vandaag het geval is.
De kredietcrisis is verergerd en er is een financiële crisis ontstaan.
Onze fracties hebben de staatssecretaris schriftelijk gevraagd wat deze nieuwe
situatie betekent voor het voorgestelde beleid gericht op bevordering van
arbeidsparticipatie. De staatssecretaris heeft deze vraag naar tevredenheid
beantwoord, waarvoor wij onze dank uitspreken. Toch is het onze behoefte om
vanavond dit thema nogmaals onder de aandacht te brengen. De negatieve ontwikkelingen
gaan namelijk zo snel dat, terwijl onze fracties bij het stellen van bovengenoemde
schriftelijk vraag nog spraken over de dreiging van een economische crisis,
wij inmiddels kunnen vaststellen dat geen sprake meer is van een dreiging
maar van een realiteit. De minister-president heeft een aantal weken geleden
voor het eerst het woord "recessie" in de mond genomen. Het Centraal Planbureau
heeft geprognosticeerd dat volgend jaar sprake zal zijn van een krimp van
de economie. Opvallender dan deze prognose is de door het CPB gedane voorspelling
dat het aantal werklozen de komende twee jaar zal stijgen van 300.000 naar
500.000 mensen, derhalve een stijging van 4% van de Nederlandse beroepsbevolking
naar 6,5%.Dit alles impliceert dat wij vandaag spreken over maatregelen die mensen
moeten stimuleren om deel te nemen aan de arbeidsmarkt, terwijl inmiddels
duidelijk is geworden dat er in de komende periode veel mensen werkloos zullen
worden. De staatssecretaris heeft in de memorie van antwoord gesteld dat,
vanwege het gegeven dat in bij voorbeeld de sectoren zorg en onderwijs de
vraag naar arbeid de komende jaren toeneemt, een verschuiving in sectoren
gefaciliteerd dient te worden. Wij zijn benieuwd naar de wijze waarop de staatssecretaris
hier vorm aan gaat geven. Zijn er reeds concrete maatregelen genomen of in
voorbereiding om deze verschuiving van arbeidssectoren te realiseren? Passen
de in de memorie van antwoord genoemde tijdelijke mobiliteitscentra in deze
maatregelen? Kan de staatssecretaris expliciteren wat de doelstelling en werkwijze
van deze centra is? Op welke wijze wordt het regionale arbeidsmarktbeleid
vormgegeven en welke partijen participeren hierin? Wat is het verschil tussen
deze mobiliteitscentra en de CWI's? Waar passen de LWI's in dit plaatje?Ook mijn volgende vraag heeft betrekking op alle onderhavige wetsvoorstellen.
In de schriftelijke behandeling hebben onze fracties een vraag gesteld over
het Nicis-rapport van november 2008 met de titel "Werk is overal, maar niet
voor iedereen; Aan de slag met effectiever arbeidsmarktbeleid". Eén
van de conclusies van dit rapport luidt dat het actief bevorderen van de uitstroom
naar reguliere arbeid via re-integratiebeleid nauwelijks bijdraagt aan het
verminderen van het aantal uitkeringsgerechtigden. Blijkens de memorie van
antwoord delen de minister en de staatssecretaris een groot deel van de analyse
en aanbevelingen van dit rapport. Zij plaatsen echter ernstige vraagtekens
bij de cijfermatige analyse van het re-integratiebeleid in het rapport. Ook
anderen hebben hierbij kanttekeningen geplaatst. Zo heeft Margaretha Buurman,
universitair docent in opleiding aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, op
de site van deze universiteit een artikel geplaatst waarin zij kritiek op
de wijze van berekenen levert. Ondanks deze kritiek deelt zij echter wel de
conclusie dat de baten van re-integratie niet altijd voor iedereen opwegen
tegen de kosten. Dat zou reeds uit eerder onderzoek zijn gebleken. Ook is
zij van mening dat de aanbevelingen van het rapport over re-integratie verstandig
zijn. Over twee van deze aanbevelingen willen wij een vraag stellen.Eén van de aanbevelingen luidt dat re-integratie allereerst dient
te worden toegespitst op mensen die er baat bij hebben. Dat vertaalt zich
in een verscheidenheid aan keuzes zowel ten aanzien van de inzet van instrumenten
als van doelgroepen. Zijn de minister en staatssecretaris van mening dat zij
met het indienen van de onderhavige wetsvoorstellen voldoende aan deze aanbeveling
hebben voldaan? Zo ja, op welke wijze?In een andere aanbeveling wordt gepleit voor evidence-based inzet van
re-integratie. Met andere woorden: zet alleen die maatregelen in die bewezen
effect in de praktijk sorteren. Mevrouw Swenker heeft deze kwestie ook al
even aan de orde gesteld. Hoe kijken de minister en staatssecretaris aan tegen
het experimenteren met beoogde re-integratiemiddelen bij een controlegroep? Voorzitter. Ik beperk mij nu tot wetsvoorstel 31519, de Wet verbetering
arbeidspositie alleenstaande ouders. Onze fracties zijn van mening dat arbeid
een zinvolle remedie is tegen sociale uitsluiting en armoede. In een situatie
waarin een ouder alleen voor zijn of haar kinderen moet zorgen, ligt de bedreiging
van sociale uitsluiting en armoede eerder op de loer. Tegelijkertijd hechten
wij groot belang aan een juiste invulling van de zorgtaak. Er dient voldoende
ruimte en tijd te zijn voor een opvoeding van de kinderen, waarin warmte,
geborgenheid en leiding centraal staan. Deze beide belangen, het belang van
arbeidsparticipatie enerzijds en het belang om voldoende tijd en rust voor
de opvoeding van de kinderen te hebben anderzijds, conflicteren soms met elkaar.
Iedere ouder dient dan ook in zijn of haar situatie een juiste balans tussen
arbeid en zorg te vinden. Dit is voor onze fracties cruciaal. Een ouder dient
zelf deze balans in zijn of haar situatie, met zijn of haar mogelijkheden
of onmogelijkheden, in evenwicht te brengen door het maken van keuzes.Blijkens de memorie van toelichting vindt het kabinet het zaak om alleenstaande
ouders met jonge kinderen te begeleiden in hun keuze en daarin maatwerk te
leveren, rekening houdend met hun achtergrond, opleidingsniveau en persoonlijke
voorkeuren. Hiertoe wordt de arbeidsverplichting voor alleenstaande ouders
met kinderen tot 5 jaar geschrapt, terwijl tegelijkertijd voor deze groep
alleenstaande ouders een scholingsplicht wordt opgenomen, opdat zij na de
vrijstelling een betere aansluiting op de arbeidsmarkt hebben. Deze combinatie
van maatregelen heeft de steun van onze fracties. Wij zijn van mening dat
op deze wijze recht wordt gedaan aan zowel het behoud of de verbetering van
de arbeidsmarktpositie van de ouder, als de zorg voor de jonge kinderen, waarbij
de keuze van de ouder beslissend is.Onze vragen over dit wetsvoorstel beperken zich tot de scholingsplicht.
Zijn de kosten van deze scholingsplicht gemaximaliseerd per individu? Met
andere woorden, is het bij voorbeeld mogelijk dat een alleenstaande ouder,
die niet in aanmerking komt voor studiefinanciering, in de bedoelde periode
een hbo-studie volgt, met de daaraan verbonden hoge kosten van collegegeld
en boeken? Kan de gemeente een wens om een dergelijke studie te volgen louter
met het oog op de kosten weigeren? Uit deze vragen blijkt de aanname van onze
fracties dat het wetsvoorstel ruimte biedt voor een opleiding op hoger niveau
dan een startkwalificatieniveau of, na het in de Tweede Kamer aangenomen amendement
Spekman, mbo-niveau. Kan de staatssecretaris onze aanname bevestigen?Daarnaast vragen wij ons af of er gevolgen verbonden zijn aan het eventueel
niet behalen van certificaten of diploma's. Met andere woorden, in hoeverre
is de scholingsplicht vrijblijvend?Ik kom nu toe aan wetsvoorstel 31441, gericht op ondersteuning van huishoudens
met schoolgaande kinderen. Volgens de Armoedemonitor 2007 van het Sociaal
en Cultureel Planbureau leefden in 2005 310.000 kinderen onder de 18 jaar
in een huishouden waarvan het inkomen lager is dan de niet-veel-maar-toereikend-variant,
een aantal waarvan wij vrezen dat het met de verslechterde conjunctuur eerder
zal toenemen dan afnemen. Uit de recentelijk uitgebrachte Gezinsnota van minister
Rouvoet citeer ik het volgende. "Problemen van armoede en sociale uitsluiting
hebben voor kinderen een bijzonder karakter. In de eerste plaats ligt de oorzaak
doorgaans niet bij henzelf, maar bij het lage inkomen en de sociaal-culturele
kenmerken van hun ouders of verzorgers. Kinderen kunnen die omstandigheden
zelf niet of nauwelijks beïnvloeden, laat staan verhelpen; het zijn problemen
die hen 'overvallen'. In de tweede plaats kan er sprake zijn van een 'littekeneffect':
armoede en sociale uitsluiting in iemands jeugd kunnen op de lange termijn
doorwerken in de kansen op de arbeidsmarkt en meer in het algemeen in de manier
waarop mensen zich als persoon en in hun sociale omgeving ontwikkelen. Armoede
en sociale uitsluiting kunnen zo van generatie op generatie worden overgedragen."Met het onderhavige wetsvoorstel wordt gemeenten meer mogelijkheden geboden
om huishoudens met kinderen, die langdurig van een minimuminkomen leven, financieel
te steunen. Omdat deze ondersteuning aan de kinderen ten goede komt, wordt
geïnvesteerd in de toekomst van hen. Wij ondersteunen de voorgestelde
maatregel dat de bijzondere bijstand in natura wordt uitgekeerd, zodat dit
daadwerkelijk aan het kind ten goede komt en niet wordt besteed aan andere
zaken; uiteraard voor zover dit doeltreffend is. Het kabinet beoogt met deze
maatregel te bewerkstelligen dat 50% van de kinderen die niet mee kan
doen, uiteindelijk wel meedoet. Kan de staatssecretaris aangeven waarom voor
dit percentage is gekozen? Het Sociaal en Cultureel Planbureau zal in opdracht
van het kabinet onderzoeken of deze doelstelling zal worden gehaald. Kan de
staatssecretaris uitleggen op welke wijze dit onderzoek zal worden uitgevoerd
en wanneer de eerste resultaten hiervan bekend zullen zijn? Tijdens de plenaire
behandeling in de Tweede Kamer heeft de staatssecretaris toegezegd dat de
Kamer in ieder geval voor het eind van het jaar de indicatoren van het onderzoek
aangereikt zal krijgen, zodat de Kamer weet waar het onderzoek over zal gaan.
Zijn deze indicatoren reeds bekendgemaakt? Zo ja, hoe luiden deze? Zo nee,
wanneer worden deze bekendgemaakt?Over de overige wetsvoorstellen die aan de orde zijn, maken onze fracties
slechts een enkele beschouwende opmerking. Over de in de voorgestelde Wet
STAP (nr. 31577) geregelde loonkostensubsidie zijn onze fracties positief,
mits deze gericht wordt ingezet. De reactie van de minister en de staatssecretaris
op de door de Tweede Kamerleden Van Hijum en Spekman ingediende motie, waarin
de regering wordt verzocht deze subsidie gericht en selectief in te zetten
en de toepassing van dit uitgangspunt bij gemeenten te bevorderen, stelt ons
in dit opzicht gerust. Ook het onderdeel van dit wetsvoorstel dat betrekking
heeft op de participatieplaatsen kan op onze instemming rekenen, onder meer
vanwege de toevoeging van de instrumenten scholing en premie aan de participatieplaatsen.Onze fracties danken de bewindslieden voor het heldere antwoord dat zijn
hebben gegeven op onze schriftelijke vraag naar eventuele verderstrekkende
stappen en maatregelen bij de voorgestelde Wet participatiebudget (nr. 31567).
Wij zijn met het kabinet van oordeel dat de ontschotting van de budgetten
voor volwasseneneducatie, inburgeringsvoorzieningen en re-integratie kan bijdragen
aan vergroting van zowel arbeids- als maatschappelijke participatie en van
inburgering, doordat de gemeenten vanwege de toegenomen beleidsvrijheid beter
maatwerk kunnen leveren. Ook dit wetsvoorstel kan derhalve op
onze instemming rekenen.De wetsvoorstellen met de nummers 31559 en 31548 bevatten volgens onze
fracties met name technische wijzigingen. Na het horen van de bijdrage van
senator Elzinga kun je daarover overigens ook anders denken. Ik volsta met
de mededeling dat wij deze voorstellen eveneens zullen steunen. Wij zien de
antwoorden van de minister en de staatssecretaris met belangstelling tegemoet.Mevrouw Strik (GroenLinks):Voorzitter. Ik breng graag mijn felicitaties over aan onze "kerstverse"
staatssecretaris. Met deze vuurdoop zal het met haar arbeidsparticipatie de
komende tijd wel goed zitten.Voorzitter. Ik begin mijn bijdrage met te spreken over de decentralisatie
van de langdurigheidstoeslag. Mijn fractie verheugt zich over het feit dat
de regering een wettelijke grondslag voorstelt die gemeenten de mogelijkheid
biedt voor meer laagdrempelige regelingen voor bijzondere bijstand. Omdat
bijzondere bijstand inkomensbeleid zou zijn, heeft één van de
vorige kabinetten-Balkenende de mogelijkheid fors ingeperkt om categoriale
bijstand te verlenen. De fractie van GroenLinks heeft dit altijd betreurd,
omdat je met categoriale regelingen immers veel meer mensen bereikt en daarvoor
veel minder uitvoeringskosten hoeft te maken. Dit voordeel komt nu weer enigszins
in beeld.De langdurigheidstoeslag is in de Wwb gekomen als een inkomensmaatregel
voor mensen die langdurig van het minimum moeten rondkomen. De toeslag vormt
daarmee een onmisbaar sluitstuk van het inkomensbeleid. Juist daarom moet
het minimumniveau van de toeslag geborgd zijn voor de doelgroep van deze regeling.
Deze waarborg verdwijnt als gemeenten de toeslag als re-integratie-instrument
kunnen inzetten en zelf de hoogte van de toeslag kunnen bepalen. Wij zien
het voordeel van het loslaten van de strikte regeling voor de zogenaamde grensgevallen
en werkende mensen. Er kan daardoor immers door gemeenten meer maatwerk worden
geleverd. Het nadeel weegt echter voor onze fractie erg zwaar. De langdurigheidstoeslag
is geen gunst, maar een noodzakelijke aanvulling op het inkomen. Dit raakt
aan het inkomensbeleid en is daarom ook de verantwoordelijkheid van de regering.
Die verantwoordelijkheid kan zij nemen door de minimumnormen voor het niveau
en voor het begrip langdurigheid voor te schrijven aan gemeenten. Waarom is
de regering daartoe niet bereid? Beleidsafwegingen van een gemeente kunnen
op deze manier nu, in de voorliggende wetsvoorstellen, raken aan de noodzakelijke
middelen van het bestaan. Is niet de regering zelf verantwoordelijk voor het
toekennen van toereikende middelen van het bestaan aan alle burgers? Ook door
het Internationaal verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten
is Nederland daartoe verplichtingen aangegaan.Ik kom op de Wet stimulering arbeidsparticipatie. Mijn fractie is positief
over het voorstel van de regering voor een regeling waarmee cliënten
van het UWV met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen krijgen om uit
te stromen naar regulier werk. De twee instrumenten, loonkostensubsidie en
participatieplaatsen, vullen elkaar voor de doelgroepen aan. De regering ziet veel heil in de loonkostensubsidie, omdat die werkgevers
in de marktsector stimuleert om kwetsbare werkloze mensen in dienst te nemen.
De regering zet niet voor niets in op een uitstroompercentage van 50. Het
gesternte waaronder de wet straks zal worden ingevoerd, als de Eerste Kamer
het groene licht geeft, had evenwel gunstiger kunnen zijn. Berichten over
massale ontslagen duiken weer op. De onzekerheid voor werkgevers over de toekomst
zal hen huiverig maken om iemand in dienst te nemen die ook nog eens niet
gemakkelijk bemiddelbaar is. Er zijn genoeg kapers op de kust die wellicht
probleemlozer in dienst kunnen worden genomen. Aan de andere kant is deze
regeling juist harder nodig vanwege de economische recessie die op ons afkomt.Het is de vraag wat het gevolg is van de oplopende werkloosheid voor het
effect van deze regeling. Zal het moeilijker worden om werkgevers te vinden
en, zo niet, zal het dan wellicht moeilijker te garanderen zijn dat de werkgever
duurzame uitstroom kan bieden? De VVD-fractie heeft in de schriftelijke ronde
gevraagd naar cijfers over die duurzaamheid. Volgens onze fractie is het van
groot belang om hierop te monitoren. Werkgevers moeten de regeling niet kunnen
beschouwen als een kans op een tijdelijke goedkope werkkracht – die
mooi meegenomen is in deze tijd – maar moeten de regeling beschouwen
als een begin van een duurzame arbeidsrelatie met de persoon in kwestie. Anders
zou de loonkostensubsidie wel eens bedreigend kunnen worden voor andere tijdelijke
krachten, zoals uitzendkrachten of nieuwkomers op de arbeidsmarkt. Juist bij
deze groepen vallen nu al harde klappen. Daarom is het zo belangrijk dat het
UWV een reële beoordeling maakt van het uitzicht op regulier werk na
afloop van de periode van de loonkostensubsidie. Op welke wijze wordt dit
getoetst? Is het UWV hiertoe voldoende in staat? Mogen wij erop vertrouwen
dat een werkgever die enkele malen iemand na zes maanden alsnog heeft ontslagen,
uit het kaartenbakje van het UWV verdwijnt?Een goede regeling is een eerste voorwaarde om werkgevers bereid te krijgen
hiervan gebruik te maken. Er is echter meer nodig. Weet de regering wat de
beslissende factoren zijn voor werkgevers om al dan niet met een re-integratietraject,
wat een loonkostensubsidie ook is, in zee te gaan? Er zal in elk geval veel
bekendheid aan de regeling moeten worden gegeven. Het UWV en het CWI zullen
samen met gemeenten een goed inzicht moeten hebben in de regionale arbeidsmarkt
en optimaal moeten samenwerken met de uitvoerende instanties, de werkgevers-
en werknemersorganisaties. Daarnaast zullen echter ook drempels bij werkgevers
moeten worden geslecht, bijvoorbeeld door hun het vertrouwen te geven dat
bij problemen met de nieuwe werknemer het UWV zich een betrouwbare en alerte
begeleider zal betonen. Uiteraard zal de werkgever zijn eigen verantwoordelijkheid
moeten nemen, maar de zekerheid dat een instantie hem ondersteunt om de re-integratie
zo goed mogelijk te laten verlopen, kan een werkgever net dat zetje geven
dat hij nodig heeft.Omdat het gaat om reële arbeid en omdat bovendien de kosten zo evenredig
mogelijk over re-integratiecliënten moeten worden verdeeld, heeft onze
fractie begrip voor het principe dat het om eenmalige subsidie gaat. Let wel:
ik heb het over "het principe". De fractie acht het echter denkbaar dat in
individuele gevallen een ontwikkeling zo loopt dat een persoon na een bepaalde periode of een mislukt traject behoefte heeft aan een tweede kans
via een loonkostensubsidie. Biedt de wet daarvoor de ruimte? Zo nee, waarom
zou het UWV niet het vertrouwen en de mogelijkheid moeten krijgen om in deze
situaties het meest adequate te kunnen bieden?Waarom is de financiering van de loonkostensubsidie en de participatieplaatsen
slechts tijdelijk geregeld? Een wettelijk instrument creëren om arbeidsparticipatie
te bevorderen dient immers een structureel doel. Zou het niet logischer zijn
om hiervoor structureel middelen te reserveren, waarbij uiteraard een evaluatie
kan leiden tot bijstelling van het budget? De wijze waarop het nu geregeld
is, wekt de indruk dat de regering nog niet zo zeker is van het effect van
de regelingen. Het lijkt onze fractie niet zo'n goed signaal naar het veld,
dat al een beetje murw is van alle tijdelijke, overlappende en projectmatige
financieringen. Is het niet beter om de uitvoeringsinstanties het vertrouwen
te geven dat ze deze regeling structureel kunnen uitvoeren, zodat de investeringen
op wat langere termijn gericht kunnen zijn? Graag krijg ik hierop een reactie.Ik kom op het onderdeel participatieplaatsen. Onze fractie is zeer te
spreken over de randvoorwaarden die nu worden toegevoegd aan de regeling van
participatieplaatsen, die een halfjaar geleden door de Kamer is aangenomen.
Ook toen al was duidelijk dat extra voorwaarden belangrijk zijn om te waarborgen
dat participatieplaatsen daadwerkelijk als een re-integratie-instrument worden
ingezet. De voorwaarden zijn noodzakelijke prikkels om zodanig te investeren
in mensen dat zij ook weer een volgende stap kunnen zetten richting arbeidsmarkt.
Bovendien krijgen zij met dit wetsvoorstel de financiële beloning die
hun toekomt. Wat die beloning betreft, gaat de voorkeur van onze fractie uit
naar een maandelijkse premie voor de werknemer. Op die manier zal betrokkene
zijn lasten effectiever kunnen afstemmen op de beloning, en eventuele kosten
kunnen opvangen die de vervulling van een participatieplaats ook met zich
kunnen brengen. Een maandelijkse ophoging van de uitkering doet trouwens ook
veel meer recht aan het principe van "loon naar werk".Daarnaast vraagt onze fractie zich af waarom de plicht tot het bieden
van scholing of opleiding beperkt is tot mensen zonder startkwalificatie.
De hele doelgroep heeft immers een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Hoogstwaarschijnlijk
is de startkwalificatie van deze mensen dus niet meer dé sleutel tot
de arbeidsmarkt. Is het daarom niet logischer om als enig criterium te hanteren
dat een scholing de kansen op de arbeidsmarkt vergroot? Elk middel om deze
doelgroep te laten uitstromen, moeten wij aangrijpen. Daarmee kom ik vanzelf
op mijn vraag waarom de scholingsplicht pas na zes maanden participatieplaats
ontstaat. Het kan in sommige situaties toch van meet af aan duidelijk zijn
dat iemand alleen met een duaal traject vooruit zal komen? Waarom dan die
kostbare zes maanden voorbij laten gaan? Wij willen immers juist dat de duur
van de participatieplaats zo kort mogelijk is.AI na negen maanden dient beoordeeld te worden of de plaatsing de arbeidsmarktkansen
vergroot. Op dat moment zou een opleiding pas drie maanden aan de gang zijn.
Dat is kort om al vruchten te kunnen afwerpen. Bovendien mag juist omdat mensen
een plicht hebben gekregen om een participatieplaats te vervullen, daar de
plicht tegenover staan om adequaat te investeren in hun ontwikkeling en vaardigheden.
Zo kan die plaats optimaal benut worden. Het argument dat de doelgroep dan
in een "work first"-project kan zitten, vindt onze fractie niet overtuigend.
Ten eerste is het de vraag hoeveel mensen rechtstreeks vanuit een "work first"-traject
doorstromen naar een participatieplaats. Meestal gaat het om mensen die al
langer werkloos zijn. Ten tweede kunnen mensen tijdens een "work first"-traject
ook veel baat hebben bij scholing of opleiding. Als het criterium is dat het
de kans op de arbeidsmarkt vergroot, dan is toch al duidelijk dat eerst de
diagnosefase moet zijn afgerond voordat dat recht op scholing ontstaat? Ik
zou hierop graag een reactie van de regering krijgen.Over de verlenging merk ik het volgende op. Het is terecht dat op mogelijke
verlengingsmomenten kritisch wordt beoordeeld of deze de kansen op re-integratie
zal vergroten. De criteria zijn wel voor meerdere interpretaties vatbaar:
wat is "een aanmerkelijke verbetering" van de kans op inschakeling in het
arbeidsproces? Dat valt op verschillende manieren in te vullen. Als het wordt
toegekend, moeten in elk geval na het tweede jaar de werkzaamheden in een
andere omgeving worden verricht. Wat wordt daarmee precies bedoeld? Gaat het
er niet vooral om, ervoor te zorgen dat er een groei zit in het soort werkzaamheden?
Ik kan mij voorstellen dat het voor een grote werkgever gemakkelijker is om
iemand in een andere omgeving te plaatsen dan voor een kleine. Is het dan
evengoed voorstelbaar dat de betrokkene in overleg bij een andere werkgever
terechtkomt voor zijn verdere ontwikkeling?Ik kom op de wet horizonbepaling. Voor onze fractie is dit een staaltje
wetgeving dat niet voor herhaling vatbaar is. In de schriftelijke ronde hebben
wij daarover ons ongenoegen geuit, en vervolgens verbaasd geconstateerd dat
de regering hierop nauwelijks heeft gereageerd. Het spijt mij dat ik daarom
in herhaling moet vervallen. Op 13 juni adviseerde de Raad van State
om het wetsvoorstel participatieplaatsen in te trekken, en te vervangen door
het complete wetsvoorstel dat de regering wenste, dus inclusief de waarborgen
rondom scholing en beloning van de participatieplaatsen. Staatsrechtelijk
gezien achtte de Raad van State de gekozen constructie een verkeerd gebruik
van een horizonbepaling. Het zal de staatsrechtelijk gerichte minister Donner
hebben moeten aanspreken dat de Raad van State daarop kritiek heeft geuit.De regering verwerpt het advies en beroept zich enkel op de grote haast
die gemeenten zouden hebben. Zij hebben nu precies een halfjaar gewonnen.
Het nadeel is: elkaar opvolgende en overlappende wetten, waardoor het voor
de uitvoering en klanten niet meer inzichtelijk is. Acht de regering, deze
belangen afwegend, de gekozen handelwijze echt nog de meest verstandige? Wat
zijn de rechtsgevolgen precies voor mensen die onder de oude wet een participatieplaats
hebben gekregen? Op welk moment gaat hun recht van scholing bijvoorbeeld in?
Is dat zes maanden na inwerkingtreding van de nieuwe wet of zes maanden nadat
zij onder de oude wet een plaats hebben aanvaard? Kortom, op welke wijze volgt
de ene wet de andere precies op in de praktijk?Wat onze fractie eigenlijk nog het meeste stoort, is dat de Raad van State
het advies gaf om de wet participatieplaatsen in te trekken op een moment
waarop de Eerste Kamer het wetsvoorstel in behandeling had. De Eerste Kamer
had dus nog een kans gehad om het advies bij haar overweging te betrekken,
ware het niet dat de regering het nader rapport pas na de stemming
in de Eerste Kamer openbaar maakte, om precies te zijn twee dagen daarna.
Er is tijdens het debat zelfs nog gevraagd naar het advies, maar dat was uiteraard
nog vertrouwelijk omdat het nader rapport nog niet was verschenen. Had het
niet voor de hand gelegen om te zorgen voor een eerdere openbaarmaking van
het nader rapport, zodat het advies nog wel een rol had kunnen spelen in het
wetgevingsproces? De gang van zaken wekt op zijn minst de indruk alsof hierbij
het proces een handje is geholpen in het belang van de regering. Vandaar mijn
vraag in de schriftelijke ronde: ziet de regering in dat een advies van de
Raad van State om een wetsvoorstel in te trekken, ook van belang is voor het
parlement dat het wetsvoorstel in behandeling heeft? Zo ja, heeft zij dan
niet een inspanningsverplichting om het parlement de kans te geven om het
advies erbij te betrekken? Had het in dit geval ook niet anders gekund?Ik kom op de Wet participatiebudget. Voor veel mensen zijn de belemmeringen
om te participeren zodanig groot of complex dat er eerst geïnvesteerd
moet worden in het wegnemen en het verminderen van deze belemmeringen. Het
kan hierbij gaan om mensen met een ernstige ziekte of een langdurige verslaving,
maar ook om mensen met een zeer beperkt sociaal netwerk als gevolg van onvoldoende
beheersing van het Nederlands en/of analfabetisme. Zoveel mensen, zoveel oorzaken
en remedies. Alle afzonderlijke participatieregelingen en -budgetten maken
instanties minder flexibel voor maatwerk, waardoor cliënten de meest
effectieve aanpak soms ontberen. Dat de bestedingsmogelijkheden van de budgetten
met deze wet verruimd worden, is daarom winst. Ontschotting van de budgetten
is een toe te juichen beslissing, omdat het meer ruimte voor maatwerk kan
opleveren. Of dat ook het effect zal zijn, hangt echter van meer af dan sec
het weghalen van de schotten. Met dit wetsvoorstel worden drie gemeentelijke
budgetten samengevoegd, maar blijven de drie materiewetten verder intact,
inclusief de bestuurlijke afspraken van de drie afzonderlijke ministeries
met de VNG en/of de lokale bestuurders. Dit leidt tot tegenstrijdige situaties.
De bedoeling van de wet is om administratieve lasten te verlichten, maar in
plaats daarvan is het aantal outputcriteria waarop gemeenten moeten registreren
alleen maar toegenomen. Voor educatie bijvoorbeeld zijn de met deze wet opgelegde
outputcriteria nieuw.De wet kent nu drie afzonderlijke doelstellingen: het vergroten van de
arbeidsparticipatie, het vergroten van de inburgering en het bevorderen van
maatschappelijke participatie door deelname aan educatie. Dit vertaalt zich
in drie soorten outputcriteria die afgeleid zijn van de drie materiewetten.
Gemeenten mogen zelf bepalen waaraan ze hun middelen besteden, maar de toekenning
van de middelen in 2011 wordt vervolgens wel mede bepaald op grond van de
behaalde resultaten binnen elke materiewet. Dat werkt averechts op de bevordering
van een integraal beleid en vergroot evenmin de gemeentelijke beleidsvrijheid.
Is de regering bereid om één outputcriterium te ontwikkelen?Waarom zijn met de invoering van deze wet de drie afzonderlijke wetten
niet inhoudelijk verweven? Daarmee had een overkoepelend doel geformuleerd
kunnen worden, namelijk het verhogen van participatie van burgers in de breedste
zin van het woord. De meeste voorbereidingsgemeenten hebben inmiddels een integrale participatievisie
ontwikkeld en dit uitgewerkt in een participatieladder. Onze fractie verzoekt
de regering om met de voorbereidingsgemeenten samen te bekijken op welke wijze
de participatieladder het integraal werken in alle gemeenten kan bevorderen,
en welke rol deze kan spelen bij de verantwoording.Als de wet wordt aangenomen, zien gemeenten zich geconfronteerd met een
zeer korte implementatietermijn, terwijl er ook nog geen duidelijkheid is
over hoeveel middelen er zijn voor de implementatie. Voor het opzetten van
een integraal klantvolgsysteem bijvoorbeeld zullen gemeenten een investering
moeten doen. Kan de regering hierin meer inzicht verschaffen?Dit wetsvoorstel legt het vertrouwen en de bevoegdheid ten aanzien van
de besteding van de budgetten volledig bij de gemeenten. Maar met de Wet inburgering
hebben wij ervaren dat dit niet altijd betekent dat het geld ook volledig
wordt besteed. Er liggen nogal wat miljoenen op de plank. Waarom is de ontschotting
niet bij het individu gelegd? Het gaat tenslotte om diens participatie in
de breedste zin van het woord? Het zou toch goed zijn als de burger zelf de
regie kan hebben over de wijze waarop de participatiemiddelen kunnen worden
besteed. Graag wil ik van de regering horen of zij dit ook heeft overwogen
en of zij alsnog ruimte ziet in de vorm van stimulering van het persoonsgebonden
budget, om hierbij meer aan de individuele keuzevrijheid tegemoet te komen.Wat betekent de uitname van 50 mln. aan OCW-gelden ten behoeve van preventie
voor de educatiedoelstelling, waaraan nu een lager budget is gekoppeld? Onze
fractie heeft de indruk dat hiermee, in combinatie met de verlaging van het
budget voor het werkdeel van de Wwb in 2011, minder macrobudget beschikbaar
is. Daarbovenop zien we ons geconfronteerd met een naderende recessie. Is
er straks wel voldoende budget om alle doelen te realiseren of wordt het macrobudget
bij een toename van werkloosheid voldoende verhoogd? Is dat vastgelegd?Ik kom op het wetsvoorstel Verbetering arbeidsmarktpositie alleenstaande
ouders. Dit wetsvoorstel is een product van een onderhandelingsresultaat tussen
de coalitiefracties. Waar sommige zaken van de tafel zijn gevallen, bijvoorbeeld
een onderzoek naar de inval in Irak, hebben andere politieke wensen het coalitieakkoord
wel gehaald. Dit wetsvoorstel laat zich dan ook als zodanig lezen. De regering
heeft haar best gedaan om alle politieke opvattingen in het voorstel te verwerken,
waardoor het soms lastig is om het precieze doel van het voorstel te ontrafelen.
De verwarring begint al bij de titel: beoogt dit voorstel de arbeidsmarktpositie
van alleenstaande ouders te verbeteren of is het doel om alle alleenstaande
ouders de mogelijkheid te bieden zich te wijden aan hun zorgtaak en daarvoor
ontheffing te krijgen van de sollicitatieplicht? Beide doelen zijn niet zo
eenvoudig te verenigen. De praktijk wijst keer op keer uit dat alleenstaande
ouders de meest kwetsbare groep vormen in onze samenleving. Zij komen het
moeilijkst uit een armoedesituatie en verwerven zich het moeilijkst een positie
verwerft op de arbeidsmarkt. Deze ervaringsgegevens maken ons duidelijk dat
het riskant is om alleenstaande ouders voor lange tijd uit de arbeidsmarkt
te houden. Beter is het om hen te prikkelen zich te blijven ontwikkelen om
hun kansen op inschakeling op de arbeidsmarkt te vergroten, maar dat wel volop
te steunen door middel van goede randvoorwaarden zoals kinderopvang,
coaching en scholing.De regering geeft ouders echter het recht om niet meer te hoeven solliciteren.
Dit recht slaat gemeenten de instrumenten uit handen om ouders zo goed mogelijk
aansluiting te laten vinden bij de arbeidsmarkt. Mijn fractie begrijpt de
beweegredenen daarachter niet. Voldoet de huidige praktijk niet? De huidige
wet biedt gemeenten ook de mogelijkheid om tijdelijk de zorgplicht te laten
prevaleren, Zij zijn ook verplicht daarbij een belangenafweging te maken en
het belang van de zorg voor kinderen daarbij zwaar mee te laten wegen. Maar
gemeenten kunnen nu tenminste in individuele gevallen de beste beoordeling
maken, omdat zij de arbeidspositie van de ouders daarbij kunnen betrekken.
Dit wetsvoorstel biedt geen ruimte meer voor maatwerk, en bovendien perkt
het de gemeentelijke beleidsvrijheid in. Die was juist bedoeld om in individuele
gevallen de optimale oplossing te kiezen.Zoals de Raad van State terecht opmerkt, is een generieke ontheffing niet
gerechtvaardigd, omdat de doelgroep ook verre van homogeen is. Ons ontgaat
dan ook de ratio van het ontnemen van dit effectieve arbeidsmarktinstrument
aan gemeenten, die nu ten aanzien van de meest kwetsbare groep machtelozer
komen te staan. Na zes jaar mogen ze weer wat aanvangen, maar dan is de afstand
tot de arbeidsmarkt inmiddels verder vergroot. Onze fractie gelooft veel meer
in maatregelen die deeltijdwerken meer laten lonen, waar de regering nu met
een experiment voor zal komen. Kan de regering aangeven hoe ver het daarmee
staat en wat de omvang van het experiment zal zijn? En waarom wordt er niet
meteen voor een regeling voor de hele doelgroep gekozen? Weten wij inmiddels
niet voldoende op welke wijze wij dit moeten vormgeven? De regering wil het
wetsvoorstel toch graag betitelen als een verbetering van de arbeidsmarktpositie
en beargumenteert dat met de plicht om aan scholing of andere trajecten mee
te doen. Ook op dit moment zijn alleenstaande ouders verplicht om zich te
laten scholen of aan andere re-integratietrajecten mee te doen. Dit wetsvoorstel
biedt daarvoor geen winst. Zelfs als een alleenstaande ouder niet hoeft te
solliciteren, kan een gemeente de persoon nog wel verplichten aan een traject
deel te nemen. De enige winst die ik zie van dit wetsvoorstel is dat gemeenten
verplicht worden om een scholing aan te bieden aan ouders zonder startkwalificatie.
Mijn vraag daarbij is wel, of ouders dit ook kunnen afdwingen als gemeenten
dit verzuimen, en zo ja, welke eisen zij daaraan kunnen stellen. Deze gemeentelijke
plicht geldt echter maar voor een deel van de doelgroep, namelijk niet voor
degenen met een startkwalificatie en ook niet voor degenen die daartoe niet
capabel zijn. Grofweg houd je de helft over voor wie het wel geldt. Als het
de regering menens is dat alleenstaande ouders de zorgperiode zo veel mogelijk
moet benutten om zich geschikt te maken voor de arbeidsmarkt, waarom dan niet
gemeenten verplichten om hun allemaal scholing of andere trajecten aan te
bieden? Want ook met startkwalificatie betekent zes jaar uit het arbeidsproces
zijn een enorme aanslag op je re-integratiekansen. De huidige praktijk laat
jammer genoeg zien dat gemeenten nu eenmaal niet geneigd zijn om te investeren
in ouders die niet hoeven solliciteren. Het levert immers toch geen uitstroom
op, dus dat geld besteden zij liever aan kansrijke groepen. Wat gaat de regering
doen om gemeenten te bewegen ook deze groep een aanbod te doen om zich op
de re-integratie te kunnen voorbereiden?De regering geeft in de memorie van antwoord aan, nog niet over cijfers
te beschikken met betrekking tot het activeringsbeleid van gemeenten ten aanzien
van deze groep. Onze fractie hecht aan de mogelijkheid van een goede monitoring
hiervan en de bereidheid van de regering om het beleid bij te stellen als
de cijfers daartoe aanleiding geven. Daarom vindt onze fractie een evaluatie
over drie jaar op zijn plaats. Kan de regering dit toezeggen?Al met al is onze fractie niet gelukkig met dit wetsvoorstel. Wij zijn
bang dat het de groep alleenstaande ouders nog meer gevangen zal houden in
hun situatie van armoede en perspectiefloosheid, wat ook zijn effecten zal
hebben op de kinderen in deze gezinnen. Het beperkt gemeenten in hun beleidsvrijheid
om met maatwerk het meest effectieve en rechtvaardige beleid te voeren. De
verplichte scholing die de voorbereiding op de arbeidsmarkt moet garanderen,
zal maar voor de helft van de doelgroep resultaat opleveren. Wij zullen dan
ook niet instemmen met dit voorstel.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik zie dat minister Donner iets wil zeggen.Minister Donner:Ik vraag mij af of de minister voor WWI morgen aanwezig moet zijn voor
de beantwoording. Wij hebben slechts één vraag gevonden die
enigszins op zijn terrein ligt en die ook door de andere aanwezige bewindslieden
beantwoord kan worden.De voorzitter:Gelet op de reactie van de Kamerleden, concludeer ik dat de minister voor
WWI zich morgen met andere verplichtingen mag bezighouden.De vergadering wordt van 18.59 uur tot 19.04 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20082009-813-828.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl