Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet 2008 en de Tabakswet ter implementatie van de richtlijn Audiovisuele mediadiensten (31876)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 12
 
 
 
 Audiovisuele mediadiensten
 Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Mediawet 2008 en de Tabakswet ter implementatie van de richtlijn Audiovisuele
mediadiensten (31876).
 
 Ik heet de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van harte welkom
in de Eerste Kamer.
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 De heer
 Asscher
 VVD
 
 Mijnheer de voorzitter. Onze fractie heeft kennisgenomen van dit wetsontwerp.
Enerzijds is er een beperkte verbetering en verruiming, anderzijds wordt dit
wetsontwerp ingehaald door technologische ontwikkelingen, gaat het deels verder
dan de Europese richtlijn en is het een zeer ruime interpretatie van de Grondwet.
Wij hebben op onze vragen voldoende antwoord gehad van de minister, hoewel
wij daar niet altijd mee kunnen instemmen. Vandaag dus enkele hoofdzaken over
het mediabeleid in het algemeen en deel III van dit drieluik van wetgeving
op het gebied van de omroepen.
 Het is verleidelijk om deze minister uit zijn tent te lokken en hem te
vragen naar zijn visie op de media en de publieke omroep, maar ik vermoed
dat het antwoord zal lijken op zijn antwoorden bij het vorige debat: ik wacht
op de initiatieven uit de omroepwereld zelf. Wel, dat was nog voordat de omroepwereld
werd opgeschud en wij hebben wat dat betreft nog op tijd de Erkenningswet
hier behandeld. Daarom ditmaal geen schilderij om met ferme strepen de toekomst
van medialand neer te zetten, maar wel een principiële benadering die
verder gaat dan de inhoudelijke toepassing van de Europese richtlijn voor
audiovisuele diensten.
 Onze fractie beschouwt het als een primaire taak van de senaat om aangeboden
wetten te toetsen, zowel aan de Europese wetgeving als aan de eigen Grondwet.
Ik weet dat andere fracties in het algemeen daar net zo over denken. In de
schriftelijke voorbereiding over dit wetsontwerp zijn door meerdere partijen
daarover vragen gesteld. Voor mijn partij was dat in de Tweede Kamer uiteindelijk
de belangrijkste reden om tegen deze wet te stemmen.
 De minister heeft in zijn memorie van antwoord een poging gedaan om de
verschillende vragen over dit onderwerp te beantwoorden. Onze fractie vindt
die antwoorden onbevredigend. Een ruime interpretatie van de Grondwet, omdat
die op het punt van de digitale voortschrijdende technieken verouderd zou
zijn, achten wij onjuist. Wij moeten geen wetten aannemen die de Grondwet
oprekken omdat die verouderd is of zou kunnen zijn.
 Het is bekend dat de discussie erover gaat of het juist is om niet-lineaire
diensten, mediadiensten op aanvraag, onder artikel 7, lid 2, van de Grondwet
te brengen. Immers, artikel 7, lid 2, bepaalt dat bij wet regels voor radio
en televisie gesteld kunnen worden. Lid 3 gaat over alle andere vormen van
meningsuiting, behoudens de persvrijheid die in het eerste lid wordt gegarandeerd
en reclame-uitingen waarvoor het vierde lid ruimere bevoegdheden voor regulering
biedt. De grondwettelijke basis voor mediawetgeving, zo schrijft de minister,
is gelegen in artikel 7, tweede lid. De richtlijn Audiovisuele diensten breidt
de werking uit van lineaire naar non-lineaire diensten. De minister schrijft
dat het onderscheid tussen lineair en non-lineair voor de consument, de kijker
dus, moeilijk te maken is. En zijn conclusie is dat de diensten die de richtlijn
wenst te regelen alle televisiediensten zijn en dat daarom non-lineaire diensten
ook onder de werking van artikel 7, lid 2, moeten worden gebracht. Onze fractie
is echter van mening dat deze argumentatie geen steek houdt. In de eerste
plaats gaat het niet om wat de bedoeling is van de richtlijn. Het gaat er
in de eerste plaats om wat de bedoeling is van onze Grondwet. En deze is glashelder
op dit punt. Het geeft geen pas om non-lineaire diensten op deze manier onder
lid 2 te betrekken, terwijl de Grondwet naar onze mening ze duidelijk onder
lid 3 laat vallen. Wij hebben er onoverkomelijke bezwaren tegen dat de minister
een eigen interpretatie geeft aan de Grondwet omdat het hem beter uitkomt
in de verwerking van een richtlijn uit Brussel.
 De minister schrijft ook dat de opvatting dat clausuleringen van grondrechten
zo beperkt mogelijk gehouden dienen te zijn bij de afweging tussen subsumptie
onder het tweede of derde lid, geen rol heeft gespeeld. Aangezien ik de minister
probeerde te volgen in zijn redenering, hetgeen niet altijd eenvoudig is,
heb ik geprobeerd uit te zoeken wat hij bedoelt met het begrip "subsumptie".
Snel opgezocht met non-lineaire diensten blijkt het woord subsumptie in het
Nederlands uitsluitend voor te komen in de wiskundige logica. Ik zal het daarbij
laten. Ik hoor graag van de minister wat hij daarmee bedoeld heeft.
 Dat de onlangs benoemde Staatscommissie Grondwet op de hoogte zal worden
gebracht van de discussies in beide Kamers over de richtlijn Audiovisuele
diensten in het digitale tijdperk begrijpen wij. Maar een grondwetswijziging
duurt zeer lang en daar gaan bovendien verkiezingen overheen van de Tweede
Kamer. Dat ontslaat noch de minister noch deze Kamer ervan om wetten aan déze
Grondwet te toetsen. Sterker nog, dat in de toekomst de Grondwet mogelijk
zou kunnen worden aangepast aan het digitale tijdperk doet nu niet ter zake
bij het toetsen van deze wet.
 De minister schrijft ook dat daar waar mogelijk hij een liberale toepassing
van de richtlijn heeft gebruikt. Misschien verstaat hij dan toch wel iets
anders onder een liberale toepassing dan wat de VVD daarbij voor ogen heeft.
Door het brengen van non-lineaire diensten onder lid 2 is daar immers geen
sprake van. Of bedoelde hij hier een andere liberale interpretatie van de
richtlijn? Wij horen dat graag.
 Verder vinden wij het argument dat de consument niet in de gaten heeft
naar welke dienst hij of zij kijkt, ook heel ver gezocht. Men kijkt immers
via een decoder op aanvraag of via het internet. Dat laatste kan ook op de
televisie gebeuren maar er zijn op dit moment nauwelijks consumenten die het
internet zonder enig probleem op de televisie bekijken. Of is het de bedoeling
om consumenten die televisie kijken op het internet te reguleren?
 Op tal van schriftelijke vragen heeft de minister antwoord gegeven. Ter
verduidelijking wil ik nog graag twee onderwerpen onder zijn aandacht brengen,
opdat de diverse partijen in het veld exact weten waar zij aan toe zijn. Het
betreft in de eerste plaats de flitsregeling. Het gaat om de verplichting
dat aanbieders van omroepdiensten die exclusieve rechten hebben
verworven ten aanzien van evenementen van groot belang, op verzoek van omroepdiensten
in de EU flitsen afstaan. In zijn toelichting en tevens in een brief aan de
Voorzitter van de Tweede Kamer stelt de minister dat waar het betreft exclusief
verworven rechten er slechts bij uitzondering een plafond geldt van 180 seconden
en niet van de 90 seconden zoals die bepaald zijn voor wedstrijdbepalende
momenten. Ik nodig de minister graag uit hier nogmaals kort uiteen te zetten
wanneer er flitsen van 90 seconden en wanneer er flitsen van 180 seconden
mogen worden gemaakt, opdat dit ook helder is samengevat voor zowel de verwervers
respectievelijk bezitters van exclusieve uitzendrechten als de omroepgemachtigden
die flitsen willen uitzenden. Kan hij daarin meenemen of en, zo ja, welke
richtlijnen het Commissariaat voor de Media meekrijgt?
 De commissie is er ook nog op gewezen dat er een onduidelijkheid is ten
aanzien van productplaatsing voor zover dat aanbod geproduceerd is na de datum
waarop deze wet in werking zou kunnen treden. Zou de minister hier duidelijk
willen maken wat hij bedoelt met geproduceerd? Is dat het moment waarop de
productie gereed is of het moment waarop de productie is begonnen? Is hij
het met ons eens dat dit het moment van aanvang moet zijn en dat het verbod
dus geldt voor productplaatsing in het programma-aanbod waarvoor met het tot
stand brengen geen aanvang is gemaakt voordat de wet in werking gaat treden?
 Mijnheer de voorzitter. Ter afsluiting is de conclusie van onze fractie
dat dit wetsontwerp op gespannen voet staat met onze Grondwet. Wij zien de
antwoorden van de minister dan ook met zeer gemengde gevoelens maar met grote
belangstelling tegemoet.
 
 
 
 De heer
 Dölle
 CDA
 
 Voorzitter. Na de aanvaarding van de Mediawet en de inwerkingtreding van
de Erkenningswet gaat nu waarschijnlijk het derde luik open waardoor een vrij
volledig zicht wordt geboden op het toekomstig medialandschap. De implementatie
van de richtlijn Audiovisuele mediadiensten vindt keurig op tijd plaats en
dat feit is op zich een bescheiden felicitatie waard.
 Onze fractie liet reeds bij de schriftelijke voorbereiding blijken dat
zij deze overigens vrij beleidsarme implementatie welwillend tegemoet treedt.
Het is een juridische verdiscontering van technologische ontwikkelingen en
van daaraan gekoppelde Europeesrechtelijke initiatieven. Maar de CDA-fractie
had nog wel enkele vragen. Die hebben we gesteld in het voorlopig verslag
en we hebben de antwoorden op deze en op de door andere fracties opgeworpen
kwesties uiteraard aandachtig gelezen. Er is in de memorie van antwoord gelukkig
een scherper licht gevallen op een aantal aspecten van het wetsvoorstel dat
tot dan toe wat in de schaduw lag. Maar nog niet alles is kristalhelder wat
de CDA-fractie betreft. Daarom benutten we deze plenaire bespreking van het
wetsvoorstel om ook op die punten meer helderheid te vragen.
 Ten eerste de grondwettelijke aspecten van het voorstel. In de memorie
van antwoord op pagina 3 schrijft de regering dat de CDA-leden abusievelijk
veronderstellen dat de regering de reikwijdte van de Grondwet via de Mediawet
zou willen oprekken. Het CDA is zich op dit punt van geen kwaad bewust. Beschuldigingen
dat de regering de reikwijdte van de Grondwet zou willen oprekken zouden ook
wat onlogisch klinken. De Grondwet is immers per definitie op onze hele rechtsorde
van toepassing. Nee, wat wij zeiden is dat wij vragen hadden bij de classificatie
in de memorie van toelichting van de non-lineaire audiovisuele diensten op
grond van een zogenoemde functionele grondwetsuitleg, als een materie die
valt onder artikel 7, lid 2, van de Grondwet en dus niet onder artikel 7,
lid 3, van de Grondwet. Met de regering zien wij natuurlijk ook de grote overeenkomst
tussen lineaire en non-lineaire mediadiensten. Maar er zijn ook verschillen.
De hele richtlijn vooronderstelt die verschillen ook. De literatuur signaleert
ze eveneens :Van Eik, Chavannes, Hins en zelfs een speciaal aan de richtlijn
gewijd nummer van het op dit terrein toonaangevende blad Mediaforum wijzen
op die verschillen. Maar de regering zelf bij haar standpuntbepaling ten aanzien
van het bekende rapport van de commissie-Franken heeft dat ook eerder gedaan.
Waar de CDA-fractie in het voorlopig verslag op doelde, was dat er een voluntatief
moment, een keuzemoment kan zitten in interpretatie, een teleologisch moment
als het ware. Een uitleg gericht op het doel dat men wil bereiken. Wij kijken
in dat verband dan naar de volgende feiten.
 Artikel 7, lid 2, van de Grondwet verschaft de overheid een ruimere reguleringsbevoegdheid
ten aanzien van de daar genoemde uitingsvormen – kortweg is dat televisie –
dan artikel 7, lid 3, dat doet ten aanzien van de in dat laatste lid genoemde
uitingen. Dit is historisch verklaarbaar vanwege het indertijd geldende schaarstemotief.
De regering wijst ook op de maatschappelijke impact van massamedia. Is de
regering het met ons eens dat grondrechten dus ook de uitingsvrijheid in onze
Grondwet, neergelegd in artikel 7 en in het EVRM in artikel 10, niet verder
dienen te worden ingeperkt dan noodzakelijk is in een democratische samenleving
ter bevordering van met name genoemde doelcriteria zoals artikel 10 EVRM die
bevat, dus dat het moet gaan om beperkingen die nodig en proportioneel zijn?
Wanneer nu voor de zwaardere inbreukmogelijkheid van artikel 7, lid 2, wordt
gekozen, dus als aan de overeenstemmende karakteristieken van beide uitingsvormen
de voorkeur wordt gegeven boven de minder zware inbreukmogelijkheid van artikel
7, lid 3, dan lijkt het de CDA-fractie nodig dat de regering wel expliciet
uitlegt waarom nu het schaarstemotief in dit verband geen rol speelt en het
dus kennelijk gaat om de maatschappelijke impact van non-lineaire diensten,
toch voor het zwaardere inperkingsregime uit artikel 7, lid 2, is gekozen.
Wij zijn het overigens met de regering eens dat voor de implementatie van
deze richtlijn het er op dit moment niet zo toe doet, maar de kwalificatie
"artikel 7, lid 2" kan natuurlijk voor toekomstige nationale regelgeving wel
relevant zijn, bijvoorbeeld bij de eventuele introductie of verandering van
vergunning, licentie en registratieverplichtingen. Of ziet de regering dat
anders? Dan krijg ik daarover graag uitsluitsel.
 Het moge, dit punt afsluitend, duidelijk zijn dat de CDA-fractie niet
op voorhand tegen de conclusie van de regering, dus de keuze voor artikel
7, lid 2, en niet voor artikel 7, lid 3, is, maar wel meent dat de afwegingen
helderder zouden moeten zijn. Dat is het eerste punt.
 Een tweede punt is het recht op weerwoord. De regering zegt dat het recht
op weerwoord in Nederland niet gewijzigd hoeft te worden, niet naar aanleiding
van deze richtlijn, maar sowieso niet. Dat zei ze eerder al
in de Persbrief. De burger die ernstig wordt geraakt door valse berichtgeving
moet maar naar de Raad voor de Journalistiek gaan of de tijdrovende dure en
gecompliceerde gang naar de rechter maken. De Raad voor Journalistiek is overigens
een orgaan dat regelmatig met hoon wordt overladen door mediamensen en waaraan
een deel van de media, zoals de Telegraaf en Nova, in het geheel geen boodschap
heeft. Dit systeem van of naar de Raad voor Journalistiek stappen of naar
de rechter, zou volgens de regering voldoende zijn. Onze fractie heeft dat
bij herhaling ernstig in twijfel getrokken. We laten dit punt in dit debat
rusten, maar vragen de regering nog wel hoe het staat met het volgens onze
herinnering toegezegde onderzoekje naar "weerwoordsystemen" in met Nederland
vergelijkbare Europese landen. Onze voorlopige indruk, maar die kan gefalsificeerd
worden bij zo'n onderzoekje, blijft dat op dit punt goedwillende burgers in
landen als het Verenigd Koninkrijk en Duitsland beter beschermd zijn.
 Een derde punt is de flitsenregeling, waarover de heer Asscher het ook
had. De CDA-fractie vroeg in de schriftelijke voorbereiding naar de uitzonderingen
op de negentigsecondenregeling. In die situaties, zo heeft onze zusterkamer
artikel 5.4 geamendeerd, kunnen bij uitzondering in algemene nieuwsprogramma's
ter borging van de vrije nieuwsgaring flitsen van maximaal drie minuten (dat
is wel een ruime interpretatie van het begrip "flits", zogezegd) worden uitgezonden.
Zo worden eigenlijk minisamenvattingen mogelijk. Het moet dan wel gaan om
"wedstrijdbepalende sportmomenten". De memorie van antwoord neemt onze zorg
over deze mogelijke erosie van exclusieve uitzendrechten niet weg. Dit amendement
zou tot forse problemen aanleiding kunnen gaan geven en tot een uitgebreide
casuïstiek. Het Commissariaat voor de Media valt hier dan ook niet te
benijden wanneer publieke en commerciële aanbieders van algemene nieuwsprogramma's,
zeker aanvankelijk, de grenzen gaan opzoeken van een en ander.
 Ik dacht dat de heer Asscher ook al zei dat de minister hier andermaal
benadrukt dat het om "echte uitzonderingen" moet gaan. Het kan, zo bezweert
de regering, om "hooguit een enkel geval per jaar" gaan. Zo schrijft zij over
een beslissende speelronde in de eredivisie, als die nog zo heet, en over
meerdere Nederlandse medaillewinnaars op één dag in de Olympische
Spelen. Het volgende vraag ik niet om flauw te zijn, maar wat te denken van
bijvoorbeeld evenementen als de koninginnenrit in de grote wielerrondes, van
de finale van mondiale hockeytoernooien,van Wimbledonfinales,van spectaculaire
schaatswedstrijden met veel Nederlanders, van wereldkampioenschappen zwaargewicht
profboksen of K-1, heb ik nu ook begrepen, enzovoort? Tevens blijft de na
aanname van het bewuste amendement niet onbelangrijke vraag over wat onder
"wedstrijdbepalende momenten" dient te worden begrepen. Wel wordt gezegd dat
deze wedstrijdbepalende elementen in cultuurevenementen niet voorkomen. Dat
zal inderdaad kloppen. Wat zijn echter de wedstrijdbepalende momenten in de
beslissende voetbalronde bijvoorbeeld? Doelpunten? Ja. Rode en gele kaarten
en de opstootjes eromheen? Misschien. Zware blessures? Gemiste strafschoppen?
Wordt dit allemaal neergelegd bij het commissariaat? De CDA-fractie vraagt
de regering hier toch te proberen nog concreter te worden! Dan heb ik het
vooral over de uitleg van het intrigerende bijvoeglijke naamwoord "wedstrijdbepalende".
Misschien zucht de minister nu, maar ik hoop toch dat hij zich daaraan wil
wagen. Hoe werkt overigens een en ander uit naar de non-lineaire audiovisuele
mediadiensten op aanvraag? Of moet ik zeggen: on demand? Vooral naar deze
drie punten is mijn fractie benieuwd.
 
 
 
 De heer
 Slager
 SP
 
 Voorzitter. Je zou het misschien niet verwachten van een kabinet van deze
samenstelling en zeker niet van deze PvdA-minister van Cultuur en Media, maar
de feiten spreken helaas voor zich: er waait een neoliberale wind door medialand.
De minister heeft zojuist twee nieuwe rechtse omroepen letterlijk in zijn
armen gesloten en toegelaten tot het publieke bestel. De oude rechtse omroep
TROS mag blijven ondanks vele overtredingen van de reclameregels, maar de
wat onhandig opererende linkse debutant LLink krijgt niet hetzelfde krediet
als de TROS en wordt uit het bestel gegooid. De minister schudt met zijn hoofd,
maar dit is mijn waarneming. En alsof dat allemaal nog niet genoeg is, mogen
we vandaag een Europese richtlijn implementeren die de commerciële zenders
nog meer ruimte geeft om hun programma's te doorspekken met reclame. Deze
richtlijn houdt ook volgens deze minister – ik citeer hem: "een liberalisering
in ten opzichte van de vorige". Het vervelende van die richtlijn is dat het
een kwestie van slikken of stikken is. Ruimte voor een nationale invulling
ervan wordt gefrustreerd door de combinatie van twee zaken. In de eerste plaats
gebeurt dit door het Land van oorsprongbeginsel en in de tweede plaats door
het gelijke speelveld.
 Laten we het om te beginnen eens hebben over dat land van oorsprong. Voor
de RTL-zenders is dat Luxemburg. Niet dat RTL ooit de bedoeling had om zich
op Luxemburg te richten, maar het kwam beter uit omdat commerciële zenders
daar vrij spel hadden. Van daaruit kon en kan men de Nederlandse markt bestoken.
Tijdens één diepnachtelijk uur zendt RTL 5 inderdaad een programma
uit in een taal die kennelijk in Luxemburg wordt gesproken. Het programma
heet Hei elei kuck elei of zoiets. Zo wil RTL ons doen geloven dat we met
een Luxemburgse zender te maken hebben. Die schaamlap is te doorzichtig om
te denken dat iemand het serieus neemt. Op tijden dat normale mensen naar
de televisie kijken, brengen de RTL-zenders uitsluitend Nederlandse programma's.
Dat weet iedereen, maar dankzij het Land van oorsprongbeginsel mag RTL blijven
uitzenden als een Luxemburgse zender en dus zonder eventueel beperkende reclameregels.
Zo dicteert de Luxemburgse wet de Nederlandse wet. Er kan dan namelijk wel
in de richtlijn staan dat het elk land vrijstaat om strengere regels in te
voeren, maar dat dóét dit kabinet niet, omdat dat strijdig zou
zijn met het gelijke speelveld. Dus krijgen ook de andere Nederlandse commerciële
zenders dezelfde nietszeggende Luxemburgse regels opgelegd als die voor RTL
gelden. Vindt de minister het vreemd dat de SP dit Europa afwijst als een
instituut dat vooral de belangen van het bedrijfsleven dient?
 Ik zeg dat met des te meer overtuiging omdat in de considerans van de
richtlijn letterlijk staat – ik citeer: "het land van oorsprongbeginsel
heeft zijn nut bewezen". Kennelijk zijn dit soort machinaties, waarmee de
nationale wetgever voor het blok kan worden gezet door de lidstaat met de
minste regelgeving, de bedoeling van de EU. Men vindt ze nuttig.
De vraag is alleen: nuttig voor wie? Op onze schriftelijke vraag heeft de
minister geen antwoord gegeven. Daarom vraag ik het hem vandaag nog eens:
welk nut heeft dat beginsel ons concreet opgeleverd? Nu weet ik wel dat hij
te kennen heeft gegeven, ook niet zo gelukkig te zijn met dat beginsel, want
hij heeft, zo schrijft hij in zijn antwoord, gepoogd om een apart criterium
op te laten nemen voor zenders die zich hoofdzakelijk of uitsluitend richten
op een andere lidstaat. Die poging is mislukt. De meerderheid in Europa wil
er niet aan. Stel eens dat het wél gelukt was. Had deze minister dan
ook gebruik gemaakt van de ruimere mogelijkheid om strengere reclameregels
te maken? Ik vrees eigenlijk van niet. Tijdens het debat in de Tweede Kamer
noemde hij zichzelf immers een minister die – ik citeer de Handelingen –
"überhaupt geen behoefte heeft aan beperking van reclame in wat voor
zin dan ook". "Geen beperking van reclame in wat voor zin dan ook". Dat is
duidelijke taal. Dus ook niet als het gaat om alcoholreclame of reclame voor
te vette en te zoete zaken rondom kinderprogramma's. De minister heeft er
geen behoefte aan, die zo makkelijk te beïnvloeden groep kijkertjes te
beschermen tegen reclame die hun gezondheid kan schaden. De regering beperkt
zich tot het stimuleren van een gedragscode – ik citeer – "betreffende
ongeschikte commerciële communicatie, die kinderprogramma's vergezelt
inzake voedingsmiddelen en dranken die stoffen bevatten waarvan een overmatig
gebruik in het algehele dieet niet aanbevolen is". De regering erkent dus
het gevaar wel, maar beperkt zich tot een oproep tot een gedragscode, terwijl
ze hier zelf grenzen moet stellen. De treurigmakende conclusie moet wat mij
betreft dan ook zijn dat dit kabinet eerst de commercie de ruimte geeft om
kinderen te verleiden tot het consumeren van verkeerde zaken om vervolgens
een smak gemeenschapsgeld uit te geven aan reclamespotjes waarin wordt gewaarschuwd
tegen het consumeren van diezelfde zaken. Die spotjes worden dan natuurlijk
weer vrolijk uitgezonden door de commerciële zenders en zo snijdt het
mes daar aan twee kanten. Er zijn EU-landen waar de regering de reclame die
zich richt op kinderen wel aan banden legt. Op onze schriftelijke vragen geeft
de minister er zelf voorbeelden van. Denemarken en Zweden kennen een totaal
verbod op reclame gericht op kinderen onder de 12 jaar. En in het Verenigd
Koninkrijk is reclame voor producten met een hoog vet-, zout- of suikergehalte
zelfs verboden bij programma's waar kinderen tot 15 jaar naar kijken.
 Mag ik de minister vragen naar zijn argumenten om niet ook dat Scandinavische
of Engelse voorbeeld te volgen? Kan hij ons uitleggen wat er verkeerd is aan
hun aanpak? Nederland doet alleen iets meer dan de richtlijn voorschrijft
via het overigens al bijna een jaar bestaande verbod op alcoholreclame op
televisie vóór 21.00 uur 's avonds. Dat is inderdaad iets, maar
het is te weinig. Bovendien wordt die beperking tot 21.00 uur steeds minder
effectief. Immers, de groep jeugdigen die de wet zo wil beschermen, kijkt
steeds minder tv. Zij surft wel steeds meer op internet. Daar is geen enkele
wettelijke belemmering tegen alcoholreclame. Vorige maand werden de jongste
cijfers bekend over het kijkgedrag van jongeren. Daaruit bleek dat 13- en
14-jarigen nu gemiddeld meer dan twee uur per dag van hun vrije tijd achter
de computer zitten. Dat is beduidend langer dan ze tv kijken. Dat weten de
producenten van alcohol ook, dus ze zorgen er wel voor dat hun reclame de
jeugd via internet bereikt. Als je als jongere in voetbal bent geïnteresseerd
en inlogt op www.voetbal.nl, wat toch een onverdacht adres lijkt, dan kom
je op een nadrukkelijk door Amstel gesponsorde site terecht. Vervolgens ben
je met één muisklik op een site van Heineken. Daar moet je wel
aangeven dat je 18 jaar of ouder bent, maar er is geen enkele controle op
of je dat ook bent. Vervolgens kun je kiezen uit sportprogramma's natuurlijk,
muziekprogramma's en spelletjesprogramma's, kortom een complete audiovisuele
dienst op aanvraag. Bovendien kun je leuke prijsjes winnen.
 Enkele weken geleden publiceerde STAP (Stichting Alcohol Preventie) het
resultaat van een onderzoek naar het bereik van minderjarigen door alcoholreclame
via internet. Het bleek dat een vijfde van de jeugd tussen 12 en 17 jaar regelmatig
een van de 59 websites bezoekt die door alcoholproducenten zijn opgezet of
door hen worden gesponsord. Bijna de helft van die jeugdige bezoekers had
via die website cadeautjes gekregen met het logo van een alcoholmerk. We hebben
het nu over kinderen tussen de 12 en 17 jaar. Onderzoek heeft allang aangetoond
dat verhoogde blootstelling aan alcoholreclame tot verhoogde consumptie leidt,
met alle soms desastreuze gevolgen van dien. Dit soort websites valt niet
onder de richtlijn, waarover we het vandaag hebben. Zij vallen, zo schrijft
de minister ons, onder de Reclamecode voor Alcoholhoudende dranken. Dat is
geen wet, maar een gedragscode, waarvan de regels zijn opgesteld door de alcoholproducenten
zelf. En ja, wat daar dan van terechtkomt, ontdekt elke 13-jarige die zo'n
alcoholsite bezoekt en die daarop vermeldt dat hij geen 13 maar 30 jaar is.
De leugen wordt grif geaccepteerd.
 Die Reclamecode heeft ook enkele aanbevelingen uit de richtlijn waarover
we het hebben, overgenomen, bijvoorbeeld dat – ik citeer – "audiovisuele
commerciële communicatie voor alcoholische dranken zich niet specifiek
mag richten op minderjarigen en niet mag aanzetten tot overmatig gebruik van
alcoholische dranken". Kortom: dit zijn aanbevelingen die bewust te ruim zijn
geformuleerd. Het gaat immers niet om specifiek op de jeugd gerichte reclame,
het gaat om reclame die óók voor jongeren aantrekkelijk is.
En natuurlijk kun je niet hard maken dat een website aanzet tot overmatig
gebruik, maar dat mensen die al heel jong aan alcohol beginnen, vaker probleemdrinkers
worden, is een feit. Daarom is de SP-fractie niet alleen voor een totaalverbod
op alcoholreclame op tv, maar onderschrijft zij ook de conclusie van STAP
dat alcoholreclame op internet wettelijk verboden zou moeten worden. Wat denkt
de minister concreet te doen aan die hele wildwest situatie die nu op internet
heerst? Wil hij het advies van STAP overnemen of wil hij dat overwegen of
vindt hij dat er al genoeg wordt gedaan aan het beschermen van de jeugd tegen
het alcoholprobleem? En is zijn collega van Volksgezondheid het daarover dan
met hem eens of wordt zo'n zaak niet afgestemd binnen het kabinet?
 Ik weet het en ik memoreerde het al: in de Tweede Kamer verklaarde de
minister afgelopen zomer nog dat hij überhaupt niet voor beperking van
reclame in wat voor zin dan ook is, maar je moet altijd blijven hopen op voortschrijdend
inzicht. Daar wacht ik nu dan maar op.
 
 
 
 Mevrouw
 Tan
 PvdA
 
 Voorzitter. Als gevolg van een samenloop van omstandigheden vindt deze
behandeling niet eerder plaats dan vandaag. Het voordeel daarvan
is dat zeer recent relevante debatten aan de overzijde hebben plaatsgevonden
over de reactie van de minister op het rapport van de commissie-Brinkman en
op die over de regionale omroep van de hand van een nota van de heer Atsma
van de CDA-fractie. Verder heeft er een debat plaatsgevonden over de begroting
van OCW, het onderdeel media. Waarschijnlijk is het de minister tot voor kort
ontgaan dat tijdens de financiële beschouwingen door deze Kamer, de motie-Schouw
aan de orde was over bezuinigingen bij de Nederlandse publieke omroep, de
NPO. De PvdA-fractie heeft eraan bijgedragen dat die motie is verworpen, maar
in de stemverklaring heeft zij aangegeven dat zij behoefte heeft aan een gedachtewisseling
met de minister over zijn visie op de NPO. Als referentiekader voor de concrete
voorstellen over de audiovisuele mediadiensten is deze behandeling voor ons
de geëigende gelegenheid voor een dergelijke beschouwing.
 Een belangrijk onderdeel van de EU-richtlijnen is het creëren van
een gelijk speelveld binnen de EU. Collega Slager van de SP-fractie sprak
daar ook over. De PvdA-fractie stelt enkele vragen aan de minister over een
gelijk speelveld binnen de grenzen in relatie tot de positie van de publieke
omroep ten opzichte van commerciële omroepen en andere media, waaronder
de schrijvende pers.
 Mede naar aanleiding van het verschijnen van het rapport van de commissie-Brinkman
over de positie van de dagbladpers is immers veel publieke discussie gaande
over de positie en het functioneren van de media. Voor het debat van vandaag
over deze richtlijn door deze Kamer is de wijze relevant waarop audiovisuele
diensten gereguleerd zijn, mede gelet op de gevolgen voor de ontwikkelingen
van kranten en de overige schrijvende pers in de huidige vorm. De uiteindelijke
consequenties zijn immers relevant voor het functioneren van de samenleving
als zodanig en met name voor de functie van de journalistiek daarbinnen. In
de aanloop naar het debat van de Tweede Kamer over het rapport van de commissie-Brinkman
is een open brief gepubliceerd in het dagblad Spits van 19 november jongstleden.
Daarin heeft Frank Volmer, directeur van Telegraaf Media Nederland, zware
kritiek geuit op het mediabeleid van deze regering. Ik citeer: "Er komt ooit
een tijd waarin kranten, zoals we ze nu kennen, niet meer bestaan. Dat is
in beginsel niet erg, als uitgevers de behoefte bij het publiek aan wat ze
werkelijk doen maar kunnen invullen. Dat zal niet lukken als de publieke omroep,
gefinancierd met belastinggelden, met een alsmaar groeiend aanbod van websites,
digitale themakanalen en mobiele applicaties waarop door de STER ook nog overal
advertenties worden verkocht, ongebreideld blijft concurreren." Kennelijk
wordt hier uitgegaan van een gelijk speelveld voor de publieke en de commerciële
media. De vraag is of dat de realiteit is en vooral of dat het geval zou moeten
zijn. Wat vindt de minister daarvan? Moet het publieke speelveld zich van
het commerciële speelveld onderscheiden? Zo ja, wat zijn dan de onderscheidende
criteria? Wie bewaakt dat onderscheid en wie zorgt ervoor dat de publieke
media zich herkenbaar onderscheiden van de commerciële media? Wat komt
daarvan volgens de minister in de praktijk terecht?
 De PvdA-fractie vraagt de minister naar zijn visie op de kernfunctie van
de NPO, die immers ten grondslag ligt aan de visie op het gewenste gelijke
speelveld. Voor haar is dat een fundamentele vraag. Op welke wijze komt de
taak van de NPO als instelling ten behoeve van het publieke belang tot uitdrukking
in haar producten? Welke criteria en afwegingen liggen ten grondslag aan de
keuzes voor uitzendingen van bijvoorbeeld sportevenementen in verhouding tot
informatie over het functioneren van publieke instellingen? Op welke wijze
komt de specifieke publieke functie van de NPO in de programmering tot uiting
in vergelijking met die van de commerciële zenders? Is de minister bekend
met de publicatie in Het Parool van 10 november 2009 met de kop "Niemand
weet toch wie wat uitzendt"? Acht de minister de uitkomst van de beschreven
steekproef herkenbaar voor het Nederlandse publiek? Is dit niet illustratief
voor het ontbreken van herkenbare publieke programmering? Recent ontstond
enige publieke commotie over de ingrijpende keuzes van de netcoördinatoren
over de voortzetting van programma's dan wel het tijdstip van uitzending.
Het gaat om besluiten die de schijn wekken dat ze betrekkelijk willekeurig
zijn genomen en dat daar nauwelijks kwalitatief inhoudelijke argumenten aan
ten grondslag liggen. Wat is de rol van de kijkcijfers daarbij, alsmede de
effecten daarvan op de STER-inkomsten? Krijgen die niet te veel de overhand
op het moment dat dit soort keuzes wordt gemaakt? Wat is de indruk van de
minister en op welke wijze laat hij zijn opvattingen tot uitdrukking komen
in de prestatieafspraken met de NPO?
 Commerciële omroepen, zoals SBS 6, zijn naar verluidt actief met
het ontwikkelen van een verantwoordingssysteem naar het publiek, inclusief
de bescherming van jeugdigen. Hoe verhoudt dit zich tot de ontwikkelingen
bij de NPO, waarvoor geldt dat eerdere verzoeken van de PvdA-fractie om colofons
van programma's op teletekst nog niet eens een gevolg hebben gekregen? Dreigt
hier geen scheefgroei wat het belang betreft dat de omroepen hechten aan publieke
verantwoording? Ook het op termijn afhaken door de NPO met financiële
steun aan een zelfreguleringsinstantie als Mediadebat lijkt in die richting
te wijzen. Wat is de mening van de minister daarover?
 Ten slotte de functie van de NPO als het gaat om de kwaliteit van de journalistiek
in Nederland en de effecten daarvan op kwaliteit, inhoud en toon van het publieke
debat. Wat is de reactie van de minister op de passage over de media in de
publicatie van Geert Mak in de NRC van 17 oktober, waarin hij de moordende
concurrentie in medialand als oorzaak ziet van polarisatie in het publieke
debat? Is de publieke omroep dan niet bij uitstek in de positie om met minder
tucht van de markt de inhoudelijke kwaliteitsstandaarden van de journalistiek
hoog te houden? In hoeverre wordt dat in de praktijk waargemaakt en op welke
wijze kan de NPO daar nadrukkelijker op worden aangesproken? Kortom, wat is
de visie en wat zijn de concrete voornemens van de minister?
 Ter afsluiting enkele specifieke vragen over de voorgestelde wettekst.
De kwestie van artikel 7, lid 2, van de Grondwet in plaats van artikel 7,
lid 3, is uitgebreid aan de orde gesteld door de heer Asscher van de VVD en
de heer Dölle van het CDA. De heer Dölle heeft verwezen naar de
commentaren van onder anderen prof. dr. Van Eijk van het Instituut voor Informatierecht.
De keuze voor lid 2 in plaats van lid 3 kan audiovisuele diensten onderwerp
maken van gedetailleerde regulering, terwijl de richtlijn juist een lichter
stelsel voorstaat. Deze keuze kan in de hand werken dat de toch
al te lang uitgestelde aanpassing van de Grondwet nog langer op zich laat
wachten. Aansluitend op de vragen van de collega's krijg ik hierop graag een
reactie van de minister. Bovendien roept deze benadering bij ons vragen op
in relatie tot hetgeen de minister eerder in de memorie van antwoord aangeeft
over zijn keuze voor het geldende regime bij de diensten op aanvraag. Hij
zegt nadrukkelijk het onderscheid tussen lineaire en non-lineaire diensten
wel te willen handhaven, omdat de diensten op aanvraag eerst de gelegenheid
moeten krijgen om zich verder te ontwikkelen en om een gelijk speelveld binnen
de lidstaten te bereiken. Waarom wordt dit onderscheid wel aangebracht bij
het regime, maar niet bij de keuze voor lid 2 in plaats van lid 3 van artikel
7 van de Grondwet?
 In aansluiting op het betoog van de SP over mediadiensten die mogelijk
minderjarigen kunnen schaden, vraag ik naar de achtergrond van het onderscheid
in 4.6 van de Mediawet 2008 waardoor de NPO onder een strenger regime valt
dan de commerciële omroepen wat betreft de bescherming van minderjarigen
tegen mogelijk schadelijke non-lineaire diensten.
 De PvdA-fractie zal instemmen met dit wetsvoorstel, maar wil naar aanleiding
hiervan met nadruk haar zorgen over de invulling van de publieke functie van
de publieke omroep aan de minister kenbaar maken. Wij zien met extra belangstelling
uit naar de reactie van de minister.
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 De vergadering wordt van 11.45 uur tot 13.15 uur geschorst.