Het afscheid van de voorzitter
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 2645-2654

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-12-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 32, pagina 2645-2654

28-11-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over een stadsprovincie Rotterdam, te weten: de motie-De Cloe c.s. over afbakening van het grondgebied voor de stadsprovincie Rotterdam (25096, nr. 2)Pagina 2640-2641
Behandeling wetsvoorstel Verlenging van de werkingsduur van enkele onderdelen van de wet van 28 september 1988, Stb. 440 (verlenging van het experiment budgetfinanciering, decentralisatie en deregulering van de Wet Sociale Werkvoorziening) (25048); het wetsvoorstel Instelling van de Waddenadviesraad (Wet op de Waddenadviesraad) (24704)Pagina 2633-2633
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene bijstandswet in verband met de preventie en bestrijding van armoede en van sociale uitsluiting (24772)Pagina 2643-2643
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet, houdende opneming daarin van de bevoegdheid van de burgemeester om woningen, niet voor het publiek toegankelijke lokalen of bij die woningen of lokalen behorende erven te sluiten bij verstoring van de openbare orde als gevolg van gebruik van en handel in drugs (24699)Pagina 2639-2639
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Invoering van de Organisatiewet sociale verzekeringen 1997 (Invoeringswet Organisatiewet sociale verzekeringen 1997) (25047).Pagina 2642-2642
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van bepalingen van de Mediawet in verband met het omvormen van de met de inning van de omroepbijdragen belaste dienst van de Koninklijke PTT Nederland N.V. tot een publiekrechtelijk vormgegeven zelfstandig bestuursorgaan (24648)Pagina 2645-2645
Stemmingen over zeven moties, ingediend tijdens het debat over Maastricht Aachen Airport, te weten: de motie-Verbugt over een extensieregeling van het kabinetsbesluit (25089, nr. 6); de motie-Van Rooy over het samenwerkingsvoorstel van Schiphol en Maastricht Aachen Airport (25089, nr. 9); de motie-Van Rooy over het betalen van de exploitatieverliezen door het Rijk (25089, nr. 10); de motie-Rosenmöller c.s. over het niet toestaan van nachtvluchten (25089, nr. 13); en nog twee moties-CronePagina 2639-2640
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat over het huurprijsbeleid voor 1997, te weten: de motie-M.B. Vos/M.M. van der Burg over overleg over het huurprijsbeleid (25058, nr. 2); de motie-M.M. van der Burg/M.B. Vos over de parameters in de Wet op de balansverkorting (25058, nr. 3)Pagina 2645-2645
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de inkomensgrens ziekenfondsverzekering voor AOW-gerechtigden (25062), en over: de motie-Lansink over de overheveling van de studenten (25062, nr. 9); de motie-Van Blerck-Woerdman/Van Boxtel over de wettelijke bijdragen per particulier verzekerde (25062, nr. 11); de gewijzigde motie-Van Blerck-Woerdman c.s. over de zorgkosten (25062, nr. 13)Pagina 2644-2644
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van Organisatiewet sociale verzekeringen, te weten: de motie-Schimmel over een splitsing in de landelijke premie werknemersverzekeringen (24877, 25047, 24789, nr. 15)Pagina 2643-2643
Noten bij editienummer 11 van Handelingen Tweede Kamer (vergaderjaar 1996-1997)Pagina 2676-2680
Interpellatie-M.B. Vos, gericht tot de ministers van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, over de toelating van bestrijdingsmiddelenPagina 2633-2639
Stemmingen over twee moties, ingediend bij de interpellatie-M.B. Vos over de toelating van bestrijdingsmiddelen, te weten: de motie-M.B. Vos (25121, nr. 1); de motie-Stellingwerf (25121, nr. 2)Pagina 2645-2645
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de uitvoeringsorganisatie sociale verzekeringen (Organisatiewet sociale verzekeringen 1997) (24877)Pagina 2642-2642
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Grondwaterwet (verbreding heffingsdoeleinden) (24546)Pagina 2654-2675
Presentie en opening (donderdag 28 november 1996)Pagina 2633-2633
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanpassing van de loon- en inkomstenbelasting c.a., met het oog op vereenvoudiging van de wetgeving en vermindering van de administratieve lasten van het bedrijfsleven (Wet aanpassing loon- en inkomstenbelasting c.a. 1997) (25051)Pagina 2643-2644
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Bepalingen in verband met de aanpassing van de uitvoeringsorganisatie sociale verzekeringen per 1 januari 1996 (24789)Pagina 2642-2643
Het afscheid van de voorzitterPagina 2645-2654
Stemmingen i.v.m. wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten c.a. (belastingplan 1997) (25052), en over de motie-Giskes over compensatie voor de verhoging van de dieselaccijns voor de wegvervoerbranche (25052, nr. 18); de motie-Giskes over verlaging van de verbruiksbelasting op frisdranken (25052, nr. 19); de motie-R.A. Meijer over het niet verhogen van de accijns op pijptabak (25052, nr. 20); de motie-Rabbae over vergroening van het belastingstelsel (25052, nr. 21); de motie-Van der Ploeg (25052, nr. 22)Pagina 2641-2642

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 82 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het afscheid van de voorzitter.De voorzitter:De voorzitter van de Eerste Kamer en onze griffier hebben mij verzocht
het woord te mogen voeren. Ik stel voor, hen daartoe in de gelegenheid te
stellen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Op zijn verzoek geef ik eerst het woord aan de eerste ondervoorzitter,
de heer Zijlstra.De heer Zijlstra:Mijnheer de voorzitter! Naar menselijke berekening heb ik de eer om het
laatste Kamerlid te zijn dat u in de vergadering van de Kamer met die woorden
mag toespreken: "Mijnheer de voorzitter". Vaak gebruiken we die woorden als
kleine pauze in een redevoering. Dit keer zijn die woorden echter echt voor
uzelf bedoeld. U neemt afscheid van de Kamer waar u op 16 januari 1978 lid
van werd, maar u neemt vooral afscheid van de functie waartoe u op 14 september
1989 door onszelf werd gekozen.Die verkiezing geschiedde toen met een kleine meerderheid. Zij was dus
controversieel; daar moeten we niet omheen draaien. Inmiddels hebben we u
allen leren kennen als iemand die in zo'n situatie niet onopvallend in een
hoekje gaat staan, maar voluit aan het werk gaat. Degenen die u reeds als
minister van Onderwijs hadden meegemaakt, hadden dat al voorspeld, maar ik
meen dat u in de laatste zeven jaar toch nog verder bent gegroeid in uw neiging
niet in een hoekje te gaan staan.Op 17 mei 1994 werd u opnieuw gekozen als voorzitter en dat gebeurde toen
vrijwel met unanimiteit. Overigens heeft ook die unanimiteit niet ertoe geleid
dat u naast uw schoenen ging lopen en hebt u zelf de betekenis ervan gerelativeerd,
door te wijzen op de politieke omstandigheden waarbij dat toevallig goed uitkwam.Nu hebben wij geleerd dat we goed moeten opletten als u een bepaalde stelling
relativeert. Een voorbeeld gaf u nog enkele weken geleden in het Presidium
toen u verkondigde dat "twee plus twee weliswaar vier is, maar dat het af
en toe naar boven mag worden afgerond" en ons daarmee allemaal sprakeloos
liet. Als ik de diepe wijsheid van deze rekensom toepas op het voorzitterschap
van de Tweede Kamer, dan word ik geholpen door het debat dat hier twee weken
geleden plaatsvond. In dat debat is gebleken dat de Kamervoorzitter twee interne
en twee externe taken te vervullen heeft, maar in totaal veel meer dan vier
goede eigenschappen moet hebben.De eerste interne taak van de voorzitter heeft betrekking op de 149 medeleden.
U hebt dat zo ingevuld dat u al die leden als mensen hebt erkend en leren
kennen. Na de verkiezingen van 1994 werd uw leervermogen op de proef gesteld
en moest u een recordaantal nieuwe namen met nieuwe gezichten verbinden. Belangrijker
is echter dat u die 149 medeleden in hun persoonlijke wensen en gebreken hebt
gerespecteerd. U hebt ze bezocht als ze ziek waren. U hebt ze kwaad toegesproken
als ze zich misdroegen. U hebt ze koninklijke onderscheidingen opgespeld.
U weigerde de Kameragenda aan te passen aan de persoonlijke wensen van leden,
maar u zorgde er tegelijkertijd voor dat de Kameragenda toevallig zo uitkwam
dat een lid zijn lang afgesproken reisje met het gezin niet hoefde af te zeggen.
U hebt ervoor gezorgd dat er af en toe wat gezelligheid, wat muziek in dit
gebouw te krijgen was en zelfs dat af en toe onze echtgenoten en partners
thuis daaraan ook deel hadden. Mede daarom was het zo'n genoegen met u lid
van het Presidium te zijn. Kortom, de vaderlijke rol gaat u uitstekend af
en u schaamt zich daar niet voor.De tweede interne taak van de voorzitter betreft datgene en degenen die
hier al zijn als er nieuwe leden komen en die hier blijven als oude leden
weggaan. Ik neem aan dat de griffier straks het een en ander over het personeel
zal zeggen en daarom richt ik mij speciaal op de gebouwen en de technologie.
Toen u aantrad, waren de plannen voor de nieuwbouw een gegeven. Of dat nu
uw persoonlijke voorkeur had of niet, er was het plan de groene bankjes te
verlaten, er waren plannen voor een nieuw logo, er was het plan om de Hofplaats,
waar wij van onze wandelgang nu op uitkijken, te verfraaien met een abstract
kunstwerk. Net zoals dat soms gaat met de grote politiek, met de wetten die
wij maken, werden velen onder ons benauwd toen die plannen werkelijk uitgevoerd
dreigden te raken. Juist dit verzet op het laatste nippertje heeft ons geleerd
dat u van consequente besluitvorming houdt en dat u tegelijkertijd graag ziet
dat het parlement met zijn tijd meegaat. U bent niet op alle punten succesvol
geweest, maar wel op het belangrijkste. Anders hadden we hier misschien niet
eens gezeten!Overigens is daarmee uw zorg over onze huisvesting niet geëindigd.
U liet de verantwoordelijkheid bij de BBC, de bouwbegeleidingscommissie, eerst
onder leiding van de heer Van Vlijmen, later onder leiding van Broos van Erp,
maar op beslissende momenten gaf u zelf de stoot. Toen de gelegenheid zich
voordeed, hebt u een ontmoetingsplaats naast deze vergaderzaal gecreëerd,
zoals dat ook in het oude gebouw het geval was. Twee plus twee werd weer naar
boven afgerond, toen de minister van VROM ons het oude gebouw gerestaureerd
teruggaf en daarbij in het openbaar te kennen gaf dat het gebouw Plein 23
wel geschikt voor de Tweede Kamer kon worden gemaakt, hetgeen door u, terecht,
als een harde toezegging is opgevat waar het kabinet niet meer van af kan.Op een ander terrein, dat van de automatisering, hebt u ervoor geijverd
dat de Tweede Kamer de pioniersrol weer zou gaan vervullen die uw vóórvoorganger,
de heer Vondeling, reeds had opgeëist. Ook daarbij bent u met veel weerstanden
geconfronteerd geweest: budgettaire, technische, personele en vooral psychologische.
Dat betekende dat u moest schaken op vele borden. Of misschien past het meer
in uw beeldspraak dat u "moest voetballen op vele velden". In uw terminologie
zijn problemen er immers om "getackeld" te worden. Het resultaat is dat het
plan Kamer-2000 bij uw afscheid klaar is voor uitvoering. Zalen kunnen namen
krijgen, maar de digitale verbinding die ons straks onze stukken op zaterdag
thuis aflevert, verdient de naam "Deetmanpost".Tot nu toe heb ik uw activiteiten behandeld die in principe intern waren
gericht en die dus ook niet altijd in de openbaarheid kwamen. Ik kom nu aan
uw externe optreden. De Kamervoorzitter heeft volgens artikel 6 van het Reglement
van orde de taak de Kamer te vertegenwoordigen. Dat stukje profielschets ligt
dus al vast! Maar de manier waarop u daar invulling aan hebt gegeven, hebt
u zelf ontwikkeld. Omdat ik er niet zeker van ben dat de minister-president
dat weet, wil ik onthullen dat u vaak bent opgekomen voor de legitieme verwachtingen
die de adviserende leden van deze Kamer, de ministers en staatssecretarissen,
mogen hebben. Omdat ik er niet zeker van ben dat de voorzitter van de Eerste
Kamer dat weet, wil ik onthullen dat u vaak bent opgekomen voor het goede
recht van de overzijde om lastig te zijn, om af te keuren wat wij goedkeuren.Uw externe wereld was aanzienlijk groter dan het Binnenhof en heeft u
gevoerd naar vele landen. Parlementen hebben allerlei functies te vervullen
in de internationale relaties. U hebt dat gedaan in conferenties van voorzitters,
waar u de Nederlandse tradities van openbaarheid en democratische controle
geduldig hebt toegelicht, ook al moest u daarbij wel eens een collega tegen
de haren in strijken. U hebt dat gedaan in bilaterale contacten, ook al betekende
dat wel eens dat u, zoals in Bulgarije, direct bij aankomst
werd meegevoerd naar een voetbalstadion waar u met luid applaus werd verwelkomd.
U hebt dat gedaan in landen die uw liefde hebben, vooral als ze in moeilijkheden
verkeren, zoals Israël, Indonesië en Suriname. U hebt dat twee weken
geleden nog gedaan op de eilanden van onze koninkrijkspartners, de Antillen
en Aruba. Daarbij hebt u dezelfde formule toegepast als in Rusland en Indonesië,
namelijk de zogenaamde "fractievoorzittersreis". Naar buiten toe heeft deze
formule het effect dat Nederland als eenheid gepresenteerd wordt. Dat past,
meen ik, bij de staatkundige visie van de Christelijk-Historische Unie, de
partij waar u uw politieke loopbaan bent begonnen. Bovendien heeft deze formule
u wederom de gelegenheid gegeven om uw talenten als vaderlijk reisleider te
tonen. In Kazachstan heeft men dat goed begrepen, toen u bij het begin van
een ceremoniële maaltijd een schaapskop kreeg voorgezet, waarvan u de
onderdelen moest toekennen aan de leden van uw delegatie: de oren voor wie
beter moest luisteren; de kaakpartij voor wie beter moest bijten; de ogen
voor wie de neiging had de werkelijkheid niet te willen zien. Ik weet niet
wie u met deze delicatessen vereerde, maar ik weet wel dat mevrouw Beckers,
de heren Bolkestein, Van Mierlo, Wöltgens en Brinkman deel uitmaakten
van het gezelschap.Ik ga snel terug naar het binnenland en dan rangschik ik maar even onder
uw externe activiteiten datgene wat de parlementaire geschiedenis is ingegaan
als de Deetmanoperatie. Het formuleren van vraagpunten voor staatkundige,
staatsrechtelijke en bestuurlijke vernieuwing. U bent daarmee vooral tijdens
uw eerste voorzitterschap met een onuitputtelijke energie en een enorm geduld
bezig geweest. De parlementaire geschiedenis zal daarover oordelen, maar alleen
al het feit dat ook daarbij de fractievoorzitters samen moesten werken net
zolang totdat zij elkaar vonden, heeft misschien het politieke klimaat in
ons land beïnvloed. Vervolgens hebben de vele tientallen grote en kleine
aanbevelingen allerlei gevolgen gehad, zoals de sanering van de adviescolleges
en de parlementaire begeleiding van kabinetsformaties. Ten slotte is het ook
de gezamenlijke vaststelling dat bepaalde vernieuwingen niet of nog niet wenselijk
zijn, een constructieve bijdrage zo niet aan het draagvlak van onze instellingen
maar dan toch in ieder geval aan ieders bereidheid om samen door te werken.Nu ik dit alles heb opgesomd: uw interne activiteiten voor leden, gebouwen
en computers; uw externe taken in binnen- en buitenland; de commissie vraagpunten
en nog veel meer dat ik heb overgeslagen, kom ik bij de taak die u in een
paar overblijvende uren uitvoerde, meestal drie dagen per week, meestal tot
23.00 uur 's avonds en een enkele maal, bij hoge uitzondering, tot 3.00 uur
's ochtends, namelijk het voorzitten van de Kamer. Als ergens twee plus twee
naar boven moest worden afgerond dan is het wel hier, en dan niet alleen in
aantallen, uren en dagen maar ook bijvoorbeeld in aantallen wetsvoorstellen
en begrotingen. In de periode van uw voorzitterschap hebben wij telkenmale
vóór sinterklaas het budgettaire urgente pakket wetsvoorstellen
naar de overzijde kunnen zenden. Een enkele maal werd dat begeleid door een
aardig gedicht van uw hand. In de periode van uw voorzitterschap hebben wij
de begrotingen ook werkelijk alle voor 1 januari kunnen afdoen en niet pas
in februari of maart. Op twee punten heeft u uw zin niet gekregen. In uw voorzittersperiode
hebben de commissies immers meer bevoegdheden en meer vergadertijd gekregen
om de plenaire vergadering te ontlasten. Maar een voorstel om dan ook minder
plenair te vergaderen, is gesneuveld. In uw voorzittersperiode heeft u geprobeerd
ons allen te laten delen in de ervaring die eenieder opdoet die deze vergadering
mag voorzitten, de ervaring dat interrupties soms het debat niet verlevendigen
of verduidelijken maar saaier en onbegrijpelijker maken. Tot nu toe heeft
uw zendingswerk op dat punt geen effect gehad, maar als wij u hier in deze
stoel zagen, kregen wij de indruk dat uw plezier in het werk er niet minder
om werd.Beste Wim! Je belangrijkste taak was hier in deze stoel. Je hield zichtbaar
van die functie. Een van onze columnisten heeft vorige week geschreven dat
niemand beter kan glunderen dan jij. Welnu, wij hebben je vaak zien glunderen
tegen de achtergrond van de warme kleuren van de schilderingen van Rudy van
der Wint. Ik weet dat je ook zelf gehecht bent geraakt aan deze coulissen
van onze nieuwe zaal. Je zult in de toekomst de volgende voorzitter op de
televisie kunnen gadeslaan tegen diezelfde achtergrond. Maar jouw 149 medeleden
wensen je graag een herinnering aan dat kunstwerk mee te geven, dat zelf ook
weer een klein kunstwerk is van Rudy van der Wint. Het is ons afscheidsgeschenk
en wij hopen dat je het in de burgemeesterskamer, niet ver van hier, een plaats
wilt geven en dat je erdoor geïnspireerd zult blijven om ook je nieuwe
taak met hetzelfde enthousiasme aan te pakken als je hier hebt gedaan.(Applaus)De voorzitter:Op zijn verzoek geef ik thans het woord aan de griffier van de Kamer,
de heer De Beaufort.De heer De Beaufort:Mijnheer de voorzitter! Vijf maanden voordat u benoemd werd tot voorzitter,
besloot het toenmalige Presidium, waar u uiteraard geen deel van uitmaakte,
om het grootste deel van zijn taken bij het personeelsbeleid en het beheer
van de gebouwen en het beheer van de financiën te delegeren aan de griffier.
De gedachte achter dat delegatiebesluit was dat Kamerleden gekozen worden
om politiek te bedrijven, wetten te maken, niet om leiding te geven aan een
middelgrote overheidsinstelling. Maar wij wisten toen nog niet dat wij vijf
maanden later een voorzitter zouden krijgen die misschien van alle Nederlanders
de meeste ervaring had, negen jaar ervaring, met een van de grootste ambtelijke
organisaties in ons land.Achteraf mogen wij vaststellen dat u in de relatie met mijn voorganger,
Ton Kerkhofs, met mij en met de beide directeuren die hier zitten, Ellen Faber
en Miriam Robbers, uw ervaring niet onder stoelen of banken hebt gestoken.
Maar u hebt toch het delegatiebesluit keurig gerespecteerd. Dat ging op de
volgende wijze. De gesprekken die wij op uw kamer hadden, werden dan uwerzijds
afgesloten met de woorden: "Het is maar een advies." Als u daar dan nog aan
toevoegde: "Ook als je het anders doet, zal ik je dekken", wisten wij precies
wat ons te doen stond.Hoewel u zelf behoort tot de selecte groep Kamerleden die nooit ambtenaar
is geweest, kende u de ambtelijke cultuur uitstekend. Dat is ons in de eerste
plaats gebleken in de vele gesprekken die het hoofd financieel-economische
zaken (FEZ), Martin Hatzmann, en ik met u hadden over onze begroting en in
het bijzonder over het magische begrip "het kasritme". U gaf ons de richtlijn
mee dat de Kamer onder geen enkele omstandigheid haar eigen budget mocht overschrijden.
Zou dat wel gebeuren, dan, zo voegde u hieraan toe, zou dat aanleiding kunnen
zijn tot het ontslag van de griffier. Dit om te illustreren hoezeer u ons
vrijliet bij het al of niet opvolgen van uw adviezen.U hebt de gewoonte, mijnheer de voorzitter, om uw ideeën heen en
weer lopende door uw kamer te ontwikkelen. Toen wij u nog niet zo goed kenden,
voelden wij ons uit hoffelijkheid verplicht om dan zelf te gaan staan en met
u mee te lopen. Maar later hebben wij geleerd dat het voldoende is om u met
de oren en de ogen te volgen en te wachten op het moment waarop u de woorden
zou uitspreken: "Je ziet mijn punt", half concluderend, maar toch ook een
beetje vragend. Vanwege die vragende toon gaf die formule ons dan de gelegenheid
een alternatief te berde te brengen. In dergelijke sessies zijn allerlei vernieuwingen
geboren, zoals het reisbudget voor commissies, de nieuwe bestemming van een
van de restaurants, de werkafspraken met het ministerie van Binnenlandse Zaken
en de vernieuwing van de automatisering. Daarbij was u tegelijkertijd degene
die ons op het hart drukte om bij alle veranderingen zoveel mogelijk de zittende
mensen binnenboord te houden en nieuwe perspectieven te geven aan die mensen.
Dat bovendien iemand die verandering wenst, wat u wilde, een eindeloze bereidheid
moet hebben om te praten, te overtuigen, uit te leggen, hebt u niet alleen
in de politiek, maar soms ook in heel kleinschalige projecten binnen ons bedrijf
laten zien.Het delegatiebesluit heeft niet verhinderd dat u met allerlei personeelsleden
nauwe en warme banden hebt ontwikkeld. Ik noem ze in willekeurige volgorde
en begin, toch niet helemaal toevallig, met de bijzondere commissie van overleg
Staten-Generaal, waarin wij onder uw leiding rechtspositionele kwesties bespraken
met de vakbonden van ambtenaren. De bonden hebben er altijd aan gehecht dat
dit overleg onder uw leiding stond, mede omdat daarin de erkenning gelegen
was dat wij niet zomaar alle afspraken overnemen die met de minister zijn
gemaakt en bij voorkeur er nog iets bij zouden doen. Die situatie was iets
waarvan u hield; u had plezier in het soms wat rituele rollenspel dat zich
daar ontwikkelde. Als u op een gegeven moment in de discussie een blauwgrijs
vermoeden formuleerde, dan bleek dat vaak precies het compromis te zijn waarin
iedereen zich kon vinden.Een heel andere groep waarmee u veel te maken hebt gehad, is die van de
griffiers. Uw verhouding met hen heeft altijd iets tweeslachtigs gehad. Enerzijds
waren zij uw gezelschap in deze zaal, waar zij net als u proberen de grote
draad in het oog te houden, anderzijds zijn zij verbonden met hun commissies,
ook als die soms wat eigenzinnige procedures verzinnen om een probleem op
te lossen. Enkele griffiers hebben u op reizen mogen vergezellen en daarbij
uw vermogen leren waarderen om het nuttige met het aangename te combineren.
Persoonlijk denk ik bijvoorbeeld vooral met veel plezier terug aan onze prachtige
tocht door het Surinaamse binnenland, waar wij samen 's ochtends onze tanden
poetsten in de rivier. Dit voorbeeld laat al zien dat u eigenlijk in alle
omstandigheden van gezelschap en gezelligheid houdt.Er is een derde groep die dat dagelijks mag ervaren. Die derde groep bestaat
uit Ankie de Jong en Didy Witmans van het Presidiumsecretariaat, uit de Kamerbewaarder
Piet van der Tas en zijn vervangers Jaap Pronk en Chiel Keus. Als u geen bezoekers
had, vond u het prettig alle tussendeuren die er maar waren, open te laten
staan en dat laatste ook in figuurlijke zin. Wij vormden zeven jaar lang,
eerst in het gebouw Binnenhof 1a, vervolgens in Koloniën en toen weer
terug in de vroegere bediendekamer van het oude paleis, een groepje dat elkaar
dagelijks sprak. U deelde in ons wel en wee en wij leefden mee in het uwe.
Ditzelfde geldt voor de chauffeurs van de beveiligingsdienst, die met u lange
tochten door Nederland maakten, ook in nachtelijke uren, waarbij u vanzelfsprekend
de taak op u nam om de kaart te lezen.Nu wij, net zoals de heer Zijlstra dat gedaan heeft, al beginnen terug
te kijken over de hele periode van de zeven jaar van uw voorzitterschap, komt
vanzelf de vergelijking met een reis op; een avontuurlijke reis waarbij u
uzelf weinig rust gunde, maar ook degenen om u De Beaufortheen prikkelde hun
talenten te gebruiken. Zo hebben twee mensen ervaren wat het
betekent om woordvoerder te zijn van de heer Deetman: Henk Mulders en Jos
Jochemsen. Zij hebben het gewaardeerd dat hun toegevoegde waarde in de periode
van uw voorzitterschap erkenning kreeg.Hetzelfde geldt de griffie, waar eerst Martien van Griensven en later
Martin Mieras en Jaap Goudswaard door u werden uitgedaagd om hun volle creativiteit
en hun politiek gevoel op de agenda van de Kamer uit te leven, tot op de dag
van gisteren.Een laatste groep personeelsleden die u niet gauw zullen vergeten, is
die van de vertrekkende oudgedienden en de jubilarissen. Onze medewerkers
vinden het over het algemeen fijn om hier te werken. Velen ervan blijven hier
dan ook lang, veel langer dan het gemiddelde Kamerlid. Elk jaar waren er enkelen
die, omringd door hun gezinsleden, de eer hadden door u te worden toegesproken,
waarbij u vaak verrassend goed op de hoogte bleek te zijn van hun typische
eigenschappen. U hebt daarbij met veel verve de medewerkers die hier 25 jaar
hadden doorgebracht een bijzonder geschenk mogen overhandigen; het beroemde
"gouden koetsje van zilver"!U hebt zelf de 25 jaar niet helemaal volgemaakt. Maar u hebt zich zo verbonden
getoond met deze gebouwen en de mensen die hier werken, dat ik u dadelijk
namens die mensen als aandenken de "zilveren gouden koets" wil overhandigen.
Een koets biedt plaats aan twee personen en is dan ook evenzeer bedoeld voor
Margriet, die wij ook dankbaar zijn voor haar belangstelling en gezelligheid.
Ik hoop dat u de koets niet in de burgemeesterskamer zult zetten, maar in
de huiskamer. U ziet mijn punt!(Applaus)De voorzitter:Op zijn verzoek geef ik thans het woord aan de voorzitter van de Eerste
Kamer, de heer Tjeenk Willink.De heer Tjeenk Willink:Mijnheer de voorzitter! Naar het woord van oud-senator De Rijk zijn er
in Nederland eigenlijk maar twee soorten Kamerleden: leden, meestal van de
Tweede Kamer, die moeite hebben met het standpunt van hun partij dat de Eerste
Kamer moet blijven én leden, vaak van de Eerste Kamer, die moeite hebben
met het standpunt van hun partij dat de Eerste Kamer moet worden opgeheven.
U en ik, mijnheer de voorzitter, behoren zelf tot die twee soorten Kamerleden
en beiden zijn wij in die zin dolerend. Het is een van de verklaringen, denk
ik, voor de goede verstandhouding die tussen ons van het begin af heeft bestaan.
Want geen betere verdediger dan een tegenstander en geen betere tegenstander
dan een verdediger.In de periode van uw voorzitterschap was er een publieke discussie over
de functionele verschillen tussen beide Kamers. Die discussie culmineerde
tijdens het laatste debat over de rapporten van de commissie die uw naam draagt,
de bijzondere commissie vraagpunten, in de uitspraak van Thijs Wöltgens:
ontbinden die Eerste Kamer! Het is de enige keer die ik mij herinner dat wij
als voorzitters in de pers tegenover elkaar werden gezet. Een commentator
schreef: zelfs de publiciteitsschuwe voorzitter van de Eerste Kamer voelde
zich gedwongen te reageren. Het moet dus wel heel erg zijn geweest. Het heeft
onze samenwerking allerminst in de weg gestaan, integendeel. Voor ons beiden
waren de functionele verschillen tussen beide Kamers een gegeven. Ons beider
angst was juist dat die functionele verschillen zouden wegvallen en de Eerste
Kamer, al dan niet gedwongen, te veel op de Tweede zou gaan lijken. Overigens
is het merkwaardig dat er geen vrees voor het omgekeerde bestaat. De kans
dat de Tweede Kamer op de Eerste gaat lijken, wordt blijkbaar gering geacht.
Want zover gaat de reflectie hier nou ook weer niet! Inmiddels – dit
voor de geschiedschrijving – is de heer Wöltgens alweer anderhalf
jaar, ook naar zijn eigen genoegen, lid van de Eerste Kamer.Uitgaan van de functionele verschillen tussen beide Kamers is de tweede
verklaring voor de goede verstandhouding die zich de afgelopen jaren tussen
ons ontwikkelde. Waar de functionele verschillen in discussie zijn, is het
geboden de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid scherp in het oog te houden.
Onze samenwerking was dan ook een uiting van die gemeenschappelijk gevoelde
verantwoordelijkheid. En omdat het politieke primaat bij de Tweede Kamer ligt,
kan het succes van die samenwerking vooral op uw conto worden bijgeschreven.
Die samenwerking kwam op een aantal manieren tot uiting.Allereerst in de personele bijstand die in tijden van nood direct vanuit
de Tweede Kamer werd geboden. Dat heeft ertoe geleid dat het hoofd van de
Griffie en twee plaatsvervangend griffiers in de Eerste Kamer van deze zijde
afkomstig zijn. Ook dat heeft de dagelijkse samenwerking tussen beide Kamers
vergemakkelijkt.Vervolgens in de gemeenschappelijke bemoeienis met wat mijn voorganger
"Holland International" placht te noemen, het reiswezen, en meer recent in
het overleg over de gevolgen van de digitalisering voor het parlementaire
werk.Maar toch vooral kwam de samenwerking tot uiting in de planning van de
werkzaamheden. Er is zojuist al even op gewezen. Sinds 1991 arriveerden alle
financiële wetten die voor 1 januari door de Eerste Kamer moeten worden
afgehandeld, vóór 1 december bij die Kamer. En sinds die tijd
heeft de Eerste Kamer niet meer tussen Kerstmis en nieuwjaar hoeven te vergaderen.
Men acht dat een verbetering, hoezeer ik ook zelf natuurlijk met nostalgie
terugdenk aan bestudering van een wetsvoorstel tot verhoging van de benzineaccijns,
letterlijk onder de kerstboom op tweede kerstdag. En, zoals u allen hier weet,
zijn accijnzen een gevoelig onderwerp dat zich zelden met de kerstgedachte
laat associëren.Waar het de werkwijze van de Kamers betreft, zijn wij beiden detaillist.
Vraag het onze medewerkers. Dat heeft natuurlijk te maken met onze persoon,
maar ook met de opvatting over het politieke bedrijf. Korthals Altes heeft
er laatst in de Eerste Kamer nog op gewezen dat democratie niet altijd tot
de beste uitkomst leidt, maar wel de beste methode is om tot een uitkomst
te komen. De werkwijze van de Kamers is een onderdeel van die methode, en
daar kun je niet precies genoeg mee zijn.Ook naar buiten toe hebben wij geprobeerd onze gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
uit te dragen. Als nummer twee en drie in het Nederlandse protocol stonden
 wij geregeld gezamenlijk op de rode loper in binnen- of buitenland.
Wij hebben het er eigenlijk nooit over gehad, maar ik meen, dat wij dat beiden
met genoegen deden vanuit de geruststellende zekerheid dat die loper na afloop
van de officiële gebeurtenis weer werd opgerold.Vanuit diezelfde gemeenschappelijk gevoelde verantwoordelijkheid hebben
we ten slotte een aantal malen samen de pers te woord gestaan, onder andere
over de verhouding tussen beide Kamers. Wij deden dat niet alleen, en misschien
zelfs niet in de eerste plaats, vanwege hetgeen wij gezamenlijk te zeggen
hadden, maar omdat wij het belangrijk vonden het samen te doen, zoals de ministers
Van Mierlo en Kinkel het laatst belangrijk vonden samen een artikel in een
Nederlandse en Duitse krant te doen publiceren.Hoogtepunt voor een voorzitter is ongetwijfeld het optreden in de andere
Kamer. Dat u de Kamer heeft willen voorstellen mij vandaag de gelegenheid
te geven hier het woord te voeren, acht ik een grote eer en een groot genoegen.
Minder bekend is misschien uw laatste optreden in de Eerste Kamer, en wel
in het kinderprogramma van de EO: De ark van Stekeltje. Omdat niet iedereen
dat programma zal hebben gezien, leg ik even uit waarover het ging.Hoofdpersoon in dat programma is Spijker, een egel met spijkers in zijn
hoofd. Spijker is op het idee gekomen de functie van de heer Deetman, voorzitter
van de Tweede Kamer, over te nemen. Omdat de egel vanwege zijn dubieuze reputatie
vreest nooit tot voorzitter gekozen te zullen worden, steelt hij een nijlpaard
uit de dierentuin die hem met zijn grote bek moet helpen. U, voorzitter, moet
volgens het scenario alle creatieve zeilen bijzetten om dit alles te voorkomen.
Dat leidt – het is een instructief programma – tot een rondwandeling
op het Binnenhof die eindigt in de Eerste Kamer. In het programma –
maandagmiddag vervroegd uitgezonden in verband met uw afscheid – vertelt
u: We mogen hier helemaal niet komen; ik heb hier niets te zeggen, maar ik
heb aan mijn collega, de voorzitter van de Eerste Kamer, gevraagd of wij even
om het hoekje mogen kijken. Daarop constateert Spijker: Deze lui controleren
dus wat jullie doen. U kunt niet anders dan dit bevestigen. Het deed mij genoegen
van de ondervoorzitter te horen dat u dat hier intern ook vaak heeft verdedigd.Omdat Spijker merkt dat hij geen vat op u kan krijgen, dreigt hij journalist
te worden en slechte dingen over de voorzitter van de Tweede Kamer te gaan
schrijven. Hier, helaas, helaas en noodgedwongen, eindigt het verhaal. Want
door uw vertrek naar Den Haag blijft de afloop onbekend. Niemand weet dus
of het de egel, tegen de bedoeling van de makers in, zal lukken u toch op
te volgen. U begrijpt: ik ben wel de laatste daarover te speculeren, hoezeer
uw opvolging mij, als collega-voorzitter, hooglijk interesseert. Laat ik in
deze Kamer nu alleen zeggen, dat ik van mijn kant de goede samenwerking met
uw opvolger – oorspronkelijk had ik in mijn tekst staat "met hem", maar
daarin zou men natuurlijk direct weer een duiding zien – zeer graag
zal voortzetten.Ik kom nog even terug op het EO-programma. Helaas niet uitgezonden, maar
wel opgenomen, is uw uitleg dat in de Eerste Kamer minder mensen zitten dan
in de Tweede Kamer. De reactie van Spijker is: in de Eerste Kamer zijn ze
slimmer en ze hebben daarom minder mensen nodig. U moet dat, zij het wat zuinigjes,
beamen. Ik vind dat overigens wel weer een conclusie die voor het voorzitterschap
van de Tweede Kamer kwalificeert.Hooggeachte voorzitter, beste Wim, even alle gekheid op een stokje! In
de laatste Kamerbode noem je als kwaliteiten die een voorzitter moet hebben:
advies geven als collega's of bewindslieden daarom vragen, dat ook kunnen
geven en absoluut waterdicht zijn. Die vertrouwensrol heeft een voorzitter
te vervullen, met voorbijgaan aan zijn eigen standpunten en visies. Uit ervaring
weet ik dat je die kwaliteit bezit, niet alleen voor collega-Kamerleden, maar
ook voor een collega-voorzitter en niet alleen voor bewindslieden, maar ook
voor een kabinetsinformateur. Ook daarvoor wil ik je bedanken. Want bij alle
verklaringen die voor de goede verhouding in de afgelopen jaren kunnen worden
gegeven, is er uiteindelijk één de belangrijkste: de persoonlijke
waardering en vriendschap. Dat geldt niet alleen voor ons tweeën, maar
ook voor onze partners, Margriet en Quintus. Daarom verheug ik mij ook persoonlijk
op het feit dat je niet alleen in Den Haag blijft werken, maar er ook komt
wonen.Eén gemeenschappelijk optreden heb ik nog niet genoemd. Dat is
het jaarlijks optreden in de Verenigde vergadering op de derde dinsdag van
september. Als voorzitter van die vergadering heb ik dan de taak je niet alleen
te benoemen tot voorzitter van de commissie van in- en uitgeleide, maar je
na afloop ook weer te dechargeren. We hebben in de afgelopen jaren verschillende
variaties bedacht voor de teksten die wij daarbij geacht worden uit te spreken.
Ze zijn niet alle voor publicatie vatbaar. Ik houd het dus ook vandaag op
de bekende formule. Ik dank je, waar het de Eerste Kamer der Staten-Generaal
betreft, voor het verrichten van je taak en ontsla je, voor wat die Kamer
betreft, van verdere verplichtingen.(Applaus)De voorzitter:Thans geef ik het woord aan de minister-president.Minister Kok:Mijnheer de voorzitter! Graag wil ik namens de regering in deze zitting
die gewijd is aan uw afscheid als Tweede-Kamervoorzitter, enkele woorden spreken.Allereerst wil ik de heer Deetman graag van harte gelukwensen met zijn
benoeming in een belangrijke nieuwe functie, het burgemeesterschap van Den
Haag. Het moment van overgang van de ene taak naar de andere nodigt uit om
kort stil te staan en even achterom en ook vooruit te kijken. Kamervoorzitter
Deetman is reeds veelvuldig geportretteerd in diverse hoedanigheden. Als een
rode draad door de gehele loopbaan heen valt op de dienstbaarheid aan het
publiek belang: gemeenteraadslid, staatssecretaris en vervolgens minister
van Onderwijs en Wetenschappen, voorzitter van de Tweede Kamer en straks burgemeester
van Den Haag. De laatste stap is ook een overstap. Je zou kunnen zeggen: een
terugkeer naar het gemeentelijke niveau. Waar het bij het raadslidmaatschap
begon, zou je in zekere zin kunnen zeggen dat de cirkel nu rond is.In zijn functies in de landelijke politiek heeft de heer Deetman aan beide
zijden van het beleid gestaan. Vooral als minister bevond hij zich in de vuurlinie van een beleid in verandering. Ook toen al was het
een woelige periode op het onderwijsterrein. In die periode werd veel, heel
veel van de bewindsman gevraagd. Hij heeft zich in die periode en in die functie
een man getoond die zich verantwoordelijk wist en weet, ook bij zware tegenwind.Als Kamervoorzitter was het ook al geen tijd om het rustig aan te doen.
De functie op zich biedt daartoe al weinig gelegenheid, maar de heer Deetman
heeft het voorzitterschap bovendien op een veelzijdige wijze ingevuld. Hij
liet zeer regelmatig van zich horen. Vooral de kwaliteit van het parlementaire
werk en de band tussen burgers en de volksvertegenwoordiging hadden steeds
zijn grote en warme aandacht, in de nieuwjaarstoespraken, maar ook bij vele
andere gelegenheden.Een van de manieren waarop hij het werk van het parlement aantrekkelijker
wilde maken, ook voor de burger, was zijn streven naar een verlevendiging
van het debat. In een aantal opzichten is de heer Deetman in deze opzet geslaagd,
uiteraard geholpen door de bijdrage die daaraan door de geachte afgevaardigden
zelf worden geleverd. Hem komt ook de eer toe dat hij de innovatieve verplaatsing
van de algemene politieke beschouwingen van drie weken tot daags na Prinsjesdag
op zijn naam mag schrijven.De heer Deetman heeft zich ook op andere wijze beziggehouden met de positie
van de volksvertegenwoordiging en met vraagstukken inzake het functioneren
van het democratisch bestel. De werkzaamheden van de commissie die zijn naam
mocht dragen, vormen daarvan een belangrijke illustratie.Voor een kabinet is de Kamervoorzitter in zijn stoel natuurlijk een beeld
dat altijd scherp op het netvlies staat: het rustpunt in het debat, maar ook
de meester voor de klas die bepaalt of je een beurt krijgt, of je voor je
beurt spreekt of dat je in aanmerking komt naar huis te gaan. Voor de wijze
waarop de heer Deetman in al zijn hoedanigheden die voorzittersfunctie heeft
vervuld, zijn wij hem zeer erkentelijk.Nu vertrekt de heer Deetman dus uit de landelijke politiek. De geboren
Hagenaar wordt Den Haags eerste burger. Ik zei het al eerder, het gemeentelijk
beleid is voor hem niet nieuw. Een man met ervaring in de gemeenteraad van
Gouda, maar ook als staatssecretaris en als minister van Onderwijs en Wetenschappen
had hij veel met gemeenten te maken. Voor Den Haag geldt dan natuurlijk nog
een pre. Ik heb gelezen dat de heer Deetman ook nog adoptieouder is van de
Haagse wijk Transvaal. Ik wens hem toe dat het burgemeesterschap ertoe zal
leiden dat hij als een echte burgervader van heel Den Haag zal worden beschouwd,
die de grens tussen zand en veen overschrijdt.Den Haag krijgt in ieder geval in de heer Deetman een zeer ervaren bestuurder,
een betrokken en energieke burgemeester en een man die van doordouwen weet.
Grote steden hebben vaak te maken met een cumulatie van problemen die het
besturen zo spannend, maar soms ook zo weerbarstig maakt. Ik heb er geen twijfel
over dat u, mijnheer Deetman, in uw nieuwe functie een belangrijke bijdrage
aan de kwaliteit van het Haagse stadsbestuur zult leveren. Het zal stellig
voldoening geven dat u burgemeester wordt van een stad waar het meer dan elders
mogelijk is de contacten met de nationale politiek te behouden. Ook de internationale
dimensies blijven volop aanwezig. Namens de regering wens ik u in uw nieuwe
functie veel succes, in het belang van Den Haag en van zijn burgers.Mijnheer de voorzitter! Niet zo lang geleden is in deze Kamer het inmiddels
alweer zoveel besproken nieuwe decoratiestelsel behandeld. Uitgerekend de
scheidende Kamervoorzitter zal het de regering niet euvel duidelijk dat zij
op het moment van dit terugtreden met uiterste precisie en zeer scrupuleus
toepassing geeft aan de letter en de geest van deze ook in deze Kamer met
zoveel verve besproken beleidslijn. Het is mij een groot genoegen dat ik mag
mededelen dat het Hare Majesteit de Koningin heeft behaagd u, naast de hoge
koninklijke onderscheiding die u reeds mag dragen, te benoemen tot Ridder
in de Orde van Oranje Nassau.Ik wens u, uw vrouw en allen die u lief zijn, veel geluk in Den Haag en
alle goeds voor de verdere toekomst.(Applaus)De heer Deetman:Geachte medeleden! Het past mij, allereerst de regering te danken voor
de onderscheiding die mij zo-even is verleend. Ik ben daardoor zeer verrast.
Ik dacht het nieuwe decoratiestelsel te kennen, maar ik moet vaststellen dat
dit wel enigszins het geval was, maar toch niet voldoende. Ik realiseer mij
heel goed, nu ik in het kader van het nieuwe stelsel de eerste
ben die bij het vertrek uit deze Kamer de onderscheiding mag ontvangen, ofschoon
ik ook weet dat de termijnen niet helemaal voltooid zijn, dat het bovenal
ook de egards zijn van de regering ten opzichte van deze Kamer, die immers
staatsrechtelijk een van haar twee tegenvoeters is.Geachte medeleden! Nu het naar menselijke berekeningen de laatste keer
is dat ik u aldus kan toespreken, zult u begrijpen dat ik, na bijna negentien
jaar diverse rollen in de Binnenhofse arena te hebben vervuld, de Kamer met
weemoed verlaat. Als Kamervoorzitter heb ik gepoogd boven de partijen te staan,
niet kleurloos, maar wel met respect voor de politieke opvattingen van anderen.
Geen onbeperkt respect overigens: door mij werden grenzen getrokken, daar
waar men mijns inziens in de eigen politieke opvattingen de ander in zijn
waardigheid aantastte en zonder respect bejegende.Een Kamervoorzitter wordt geacht op te komen voor het goed functioneren
van het staatsbestel, in het bijzonder voor de parlementaire democratie en
voor de belangen van de Kamer in brede zin. Daarbij is er altijd wel wat te
doen. Er zijn altijd vraagpunten te formuleren en te beantwoorden, maar de
basis ligt toch vast en is weinig controversieel. Wij kunnen ons gelukkig
prijzen dat onze parlementaire democratie en het koningschap niet alleen verankerd
zijn in de formele regels van de wet, maar ook in het dagelijkse leven van
politiek en samenleving.Over het koningschap heb ik alleen de volgende opmerking. Op 28 juni 1979
zei de toen scheidende Kamervoorzitter, Vondeling, onder andere: "Ik hoop
van harte dat het Huis van Oranje ons land en volk zijn diensten zal willen
blijven verlenen". Ik heb de indruk dat deze opmerking ook zeventien jaar
later nog brede ondersteuning heeft. Wij moeten ons ervan bewust zijn dat
de toegenomen kracht van de schijnwerpers van de publiciteit, die voortdurend
gericht zijn op het optreden van de leden van het Koninklijk Huis in het openbaar,
of dat nu is ter uitoefening van hun functies dan wel privé, veel van
hen vergt voor een goede taakvervulling.Wat de positie van de Kamer betreft en het opkomen voor de democratie,
was er voor mij enig werk aan de winkel vanwege het zogenoemde democratisch
tekort in Europa, dat terecht zo wordt aangeduid. Met betrekking tot dit punt
heb ik zowel binnen als buiten de Kamer en in het bijzonder ook in de vergadering
van parlementsvoorzitters van de Europese Unie een actieve opstelling gekozen,
wat overigens gelukkig eensgezind kon gebeuren met collega-voorzitter van
de Eerste Kamer, de heer Tjeenk Willink.Binnen de Kamer heb ik mij op twee momenten actief met de gang van zaken
bemoeid. Allereerst ter gelegenheid van de behandeling van het wetsvoorstel
ter ratificatie van het Verdrag van Maastricht, toen het ging over de betrokkenheid
van de Kamer bij de definitieve toetreding van Nederland tot de EMU. Dat hoofdstuk
is dus niet afgesloten. Vervolgens heb ik mij een wat actievere opstelling
veroorloofd bij de implementatie van onder andere de Schengenakkoorden, alweer
toen het ging om de betrokkenheid van de Kamer voorafgaande aan de besluitvorming
en de controle daarop achteraf. Een procedure die min of meer zou lijken op
die bij de ratificatie van verdragen, leek mij uit parlementair oogpunt onwenselijk.Het probleem blijft dat bij overheveling van een deel van de besluitvorming
naar Brussel, de democratische beïnvloeding en controle daarop voor een
deel kunnen verminderen, vanuit het oogpunt van de nationale parlementen en
in ieder geval van beide Kamers der Staten-Generaal bezien, omdat bij een
aantal besluiten het Europees Parlement niet of nauwelijks in formele zin
bevoegdheden heeft. Zo bezien dreigt het democratisch tekort eerder groter
dan kleiner te worden – dat risico is er althans – ondanks alle
inspanningen om oplossingen voor dit vraagstuk te vinden. Ik hoop van ganser
harte dat het lukt volgend jaar tijdens de Intergouvernementele conferentie
substantiële stappen vooruit te zetten.Hierachter ligt een andere zorg die ik heb. De procedures van besluitvorming
in Brussel worden, ook als het gaat om de implementatie van het beleid, gekenmerkt
door ondoorzichtigheid voor de burger. Voor die burger is het niet altijd
duidelijk wie waarvoor in persoon de politieke verantwoordelijkheid draagt.
In Den Haag kan de burger in het algemeen bepaalde standpunten met bepaalde
personen of politieke partijen verbinden. Die identificatie ontbreekt meestal
in de Europese Unie. Op die manier wordt de afstand tussen het Brusselse Europa
en de burger vergroot.Natuurlijk, men spant zich thans in om de besluitvormingsstructuur volgend
jaar strakker en doorzichtiger te maken en gelukkig zet de Nederlandse regering
zich daarvoor in, alsook voor de versterking van de positie van het Europees
Parlement. Toch zou enige argwaan geen kwaad kunnen wat betreft de mogelijke
uitkomst, al was het alleen al omdat er zulke complexe zaken moeten worden
geregeld en ook een uitbreiding van de Europese Unie in het verschiet ligt,
althans is voorzien.De kracht van een parlementaire democratie en – breder – van
een democratie is gelegen in de openbaarheid van de publieke besluitvorming
zoveel als maar mogelijk is. Wij ervaren bijna dagelijks aan het Binnenhof
hoe kwetsbaar ons dat maakt, maar wij aanvaarden dat toch omdat we weten dat
we anders in luchtkastelen terechtkomen. Gewerkt zou dienen te worden –
ofschoon het gaat om een proces van lange adem – aan zoiets als een
Europese publieke opinievorming, die uiteraard haar voedsel vindt in een onafhankelijke
meer Europees en minder nationaal georiënteerde pers. Dat kan alleen
bereikt worden wanneer de besluitvorming in Brussel zich op een royale manier
in de openbaarheid gaat voltrekken, te beginnen bij de vergaderingen van de
ministerraden. Daarvan zullen niet alleen het Europees Parlement maar ook
de nationale parlementen voordeel hebben en dat kan bijdragen tot een vermindering
van het genoemde democratisch tekort.De reden waarom ik op dit moment nog eens zo nadrukkelijk stilsta bij
Europa, is gelegen in de opvatting dat een goede en breed verankerde samenwerking
binnen de Europese Unie een belangrijke garantie is voor vrede en welvaart
in dit deel van de wereld.Collega's! In de afgelopen zeven jaar heb ik meer oog gekregen voor de
flexibiliteit waarmee de Kamer reageert op tal van maatschappelijke en politieke
ontwikkelingen teneinde haar eigen positie tegenover de regering niet te verzwakken.
Dat geldt voor procedures, nieuwe vormen van onderzoek, hoorzittingen
en werkbezoek; het geldt voor internationale contacten en het geldt ten slotte
voor de informatisering in het publieke en maatschappelijke leven, die naar
mijn overtuiging zal gaan leiden tot heel wat verandering in de werkwijze
van de Kamer en de wijze van politiek bedrijven.Het voor het zomerreces door de Kamer aanvaarde Presidiumvoorstel, neergelegd
in de notitie Kamer-2000, zal er zeker toe bijdragen dat zonder al teveel
mitsen en maren de flexibiliteit op een geruisloze manier zal worden gerealiseerd.
Een voorbeeld van recente datum is in dit kader de aansluiting op Internet.
Waar men zich ook bevindt – nu nog in Nederland, maar het zal dus ooit
verder uitgebreid worden, sneller dan wij denken – indien men aanklikt
op de Tweede Kamer, dan kan men de overzichten verkrijgen van de actuele agenda's
van Kamer en commissies en, naar mij is verteld, kan men over ruim een jaar
ook bij iedere agenda de inhoud van de desbetreffende stukken raadplegen.
Ik vermoed dat deze verbeterde informatievoorziening voor de burgers en de
grotere toegankelijkheid voor hen de nodige – laat ik het neutraal formuleren –
interacties met de leden van de Kamer zullen kunnen opleveren.Flexibiliteit was ook zichtbaar op het punt van de verhouding tussen monisme
en dualisme. Op een bijna natuurlijke manier is de Kamer in de afgelopen vijftien
jaar en in het bijzonder in de afgelopen zeven jaar het instrument van het
parlementair onderzoek gaan hanteren. Zelf heb ik dat altijd toegejuicht en
ik hoop dat ook in de toekomst dit instrument intensief zal worden benut.
Parlementair onderzoek, inclusief enquêteonderzoek, versterkt de positie
van de Kamer tegenover de regering, maar ook andere effecten zijn van belang.
Parlementair onderzoek maakt ook publiekelijk zichtbaar hoe in complexe aangelegenheden
overheid en particulieren op elkaar inwerken. Bovendien voorkomt parlementair
onderzoek dat men al te zeer in de waan van de dag vervalt. Tenslotte maakt
elk onderzoek aan eenieder die, van hoog tot laag, een taak heeft in het publieke
domein, weer duidelijk dat Nederland sterk hecht aan een fatsoenlijk en deugdelijk
bestuur. Men weet dat wanneer misstanden gaan ontstaan, de kans groot is dat
vroeg of laat de zaak via een onderzoek wordt aangepakt. Op die manier gaat
parlementair onderzoek ook vervaging van bestuurlijke normen en waarden tegen.
Natuurlijk kan het parlementaire onderzoek qua techniek worden verbeterd,
maar dat wil niet zeggen dat er te veel onderzoek is gedaan. Op dit moment –
het is een merkwaardige samenloop van omstandigheden – is het overigens
in dit opzicht ongewoon rustig in de Kamer.Wat er in de afgelopen zeven jaar aan veranderingen in deze Kamer al zo
aan de orde is geweest, laat ik nu rusten. Daarover is al het een en ander
geschreven en zojuist ook gesproken. Naar aanleiding van de vriendelijke woorden
van de eerste ondervoorzitter van de Kamer, collega Zijlstra, wil ik graag
onderstrepen dat ik gedurende de afgelopen zeven jaar met heel veel plezier
in het Presidium heb gewerkt. Dat geldt voor het huidige Presidium, maar dat
gold ook het vorige, met mensen als Frits Castricum, Flip Buurmeijer, Dick
Dees, Jan Franssen en Louise Groenman. De voorzitter is de enige vrijgestelde
van de leden, maar – dat heb ik heel nadrukkelijk ervaren – hij
kan niet functioneren zonder voortdurend overleg met de niet-vrijgestelde
leden van het Presidium.Ik heb bovendien ervaren hoe goed er samen te werken is in het Presidium,
niet alleen tijdens de officiële vergadering, maar ook tijdens de informele
bijeenkomsten. Ook in dat kader kon vriendschap opbloeien. Het Presidium is
ook een ontmoetingspunt tussen het ambtelijk apparaat van de Kamer en de politiek.
Daarbij denk ik niet alleen aan de ambtenaren van de Tweede Kamer, maar ook
aan de vele fractiemedewerkers en persoonlijke medewerkers van Kamerleden,
van wie ik er verschillende heb leren kennen. Zij dragen ertoe bij dat wij
zo'n bonte, interessante verscheidenheid te zien geven. In het Presidium werden
hun belangen en ideeën heel goed vertolkt door de fractiesecretarissen.
Zij zijn niet qualitate qua lid van het Presidium, maar ik moet zeggen dat
het wel heel goed uitkomt dat zij er toevallig deel van uitmaken.Als Kamervoorzitter heb ik veel te maken gehad met de minister van Binnenlandse
Zaken. Ik ben de heer Dijkstal en zijn voorgangers wijlen mevrouw Dales en
de heer Van Thijn erkentelijk voor de wijze waarop zij altijd de huishoudelijke
samenwerking met de Kamer hebben aangepakt; dat wil zeggen: met veel respect
voor onze autonomie, maar toch ook nuchter.Eveneens ben ik erkentelijk voor de samenwerking die ik heb mogen hebben
met de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
in verband met de nieuwbouw en de uitbreiding van de Kamer. Steeds konden
oplossingen worden gevonden en het heeft mij goed gedaan dat het kabinet er
deze zomer toe kon besluiten om de laatste uitbreiding van de Kamer, gelegen
aan de overzijde van het Plein, het vroegere ministerie van Buitenlandse Zaken –
of liever gezegd: het Hof van Amsterdam – en het daarachter gelegen
gebouw van het vroegere Rijksarchief, aan het totale bestand van de Kamer
toe te voegen.Over het parlement en de pers wordt wel gesproken in termen van een haat-liefdeverhouding.
De parlementaire pers en ik zullen dit over en weer meer dan eens hebben ervaren,
maar zonder een parlementaire pers werkt het parlement in een luchtkasteel.
De samenwerking met de parlementaire journalisten en de parlementaire persvereniging
heb ik steeds op prijs gesteld en gewaardeerd, meer dan ik om pedagogische
redenen heb laten blijken. Ik moet zeggen dat ik de parlementaire pers erkentelijk
ben voor het feit dat ze mij in de afgelopen zes maanden op de hoogte gehouden
heeft, via de media uiteraard, van de ontwikkelingen tijdens de procedure
van de benoeming van een burgemeester van een grote stad. Zelden was de informatie
die ik kreeg voor mij zo nuttig, zelden was de informatie voor mij ook zo
nieuw.De beide Kamers der Staten-Generaal hebben ieder hun eigen positie en
verantwoordelijkheid. Desondanks liep de samenwerking, eerst met de heer Steenkamp,
daarna voor vele jaren met de heer Tjeenk Willink, vlot en snel, niet alleen
in de zakelijke maar ook in de persoonlijke sfeer. Zo-even is daar al over
gesproken. Ik meen dat hiervan allereerst beide Kamers in tal van opzichten
voordeel hebben gehad. Maar daar was het voordeel niet toe beperkt, want per
saldo gaat het erom dat de organen van ons staatsbestel, ook naar de burgers
toe, op een normale, vlotte en goede manier samenwerken om
op die manier gezag uit te stralen. Voor beide Kamers geldt dan dat dit ook
de positie van, indien ik het woord in dit verband mag gebruiken, het parlement
ten goede komt. Ik ben de collega, Herman Tjeenk Willink, dankbaar voor de
goede persoonlijke contacten, die Margriet en ik mochten hebben met jou en
met Quintus. Wat dat aangaat is de overgang naar Den Haag voor ons een verbetering.De minister-president dank ik voor zijn hartelijke woorden. De samenwerking
met u en met uw voorganger, de heer Lubbers, was vlot en plezierig. Er was
over en weer vertrouwen indien er netelige kwesties procedureel, soms ook
anderszins, moesten worden opgelost. Ik vermoed dat de samenwerking zo goed
liep, omdat zowel u als de heer Lubbers steeds de positie van de Kamer volop
recht wensten te doen. Wanneer er opgekomen moest worden voor de positie van
de Kamer, was er voor mij niet echt veel werk te doen, in ieder geval niet
publicitair; dat vond ik soms wel eens jammer.Ik wil de griffier van de Kamer danken voor de samenwerking en voor zijn
goede woorden. Die samenwerking is begonnen met uw voorganger, de heer Kerkhofs.
Die samenwerking was voor mij steeds een genoegen en verrijkend. Ik heb in
die samenwerking leren waarderen dat die niet alleen geconcentreerd werd op
de activiteiten van het Presidium, maar dat daarbij ook medewerkers van de
Kamer werden betrokken. Daardoor was het ook mogelijk om een aantal praktische
veranderingen zonder al teveel problemen door te voeren, soms zelfs zonder
echte besluitvorming.Collega's! Er wordt veel gevergd van degenen die in de nationale politiek
werkzaam zijn, niet alleen aan inzet maar ook aan tijd. Hiervoor worden in
de persoonlijke sfeer offers gebracht. Ik ben mijn echtgenote en kinderen
dankbaar dat zij mij in de afgelopen zeven jaar, maar ook in de jaren daarvoor,
de ruimte voor mijn politieke werk hebben gegeven. Ook de actieve steun van
mijn vrouw is voor mij onmisbaar geweest om mijn werk te kunnen doen zoals
ik het heb gedaan.In de afgelopen negentien jaar heb ik het voorrecht gehad in de nationale
politiek meerdere functies te mogen vervullen. De politieke partij waartoe
ik behoor, het CDA, heeft mij daarbij steeds het vertrouwen gegeven. Die politieke
overtuiging van het CDA vindt uiteindelijk haar grondslag in het program van
uitgangspunten, dat direct gekoppeld is aan de Bijbel als Gods Woord. Ik heb
mij zeer wel gerealiseerd dat enkele centrale noties uit die politieke overtuiging
in dat program van uitgangspunten ook door anderen met andere opvattingen
worden gedeeld. Daarom heb ik geprobeerd het monopoliseren van principes te
vermijden en daar waar mogelijk te streven naar bondgenootschappen. In de
politiek telt per saldo niet wat er wordt gezegd, maar wat er wordt gerealiseerd.Een van die breed gedeelde uitgangspunten voor het concrete politiek handelen
is het gebod de naaste lief te hebben als jezelf. De realisering daarvan valt
niet mee in een tijd waarin de wereld een dorp is geworden en wij dus van
alles weten, maar ook niet wanneer men dichter bij huis blijft. Per saldo
gaat dat gebod direct terug naar, is afgeleid van de oudtestamentische wet
dat men de vreemdeling en diegene die behoeftig is, dient lief te hebben als
jezelf.In veel debatten in de Kamer staan in feite centraal de verantwoordelijkheid
en de zorg voor diegenen met wie wij op de een of andere manier verkeren,
direct of op afstand. Daarom wordt er, denk ik, in deze Kamer zo vaak een
debat gevraagd over bijvoorbeeld – ik neem de afgelopen maanden maar –
problemen in Afrika of de koopkracht hier te lande, of wordt gevraagd naar
de wijze waarop mensenrechten aan de orde worden gesteld en nagekomen. Terecht,
omdat het er uiteindelijk om gaat op welke manier mensen zowel nationaal als
internationaal gezamenlijk in staat zijn een echte samenleving te vormen.
Misschien zijn dit soort van debatten, die soms langdurig en detaillistisch
zijn, voor deze Kamer ook wel een bijzonder kenmerk. Moge dat zo blijven.Waarde collega's! U allen dank ik voor het vertrouwen dat u mij steeds
hebt gegeven, een vertrouwen dat in de afgelopen zeven jaar kon toenemen.
Ik ben u erkentelijk voor de ruimte die u mij hebt gegeven om mijn werk te
doen, soms op mijn manier. U kunt ervan verzekerd zijn dat u allen in mij –
ongeacht uw latere directe of indirecte besluitvorming over Haaglanden –
de meest enthousiaste fan zult blijven vinden. Doen en laten zal ik met warme
belangstelling blijven volgen, misschien af en toe voorzien van een enkele
voetnoot, want ik zal politicus blijven.Het ga u allen goed!(Applaus)De voorzitter:Collega's, ik moet u mededelen dat ik vanavond verhinderd ben de vergadering
bij te wonen en dat ik niet voorzie dat de Kamer morgen en zaterdag tussentijds
in vergadering bijeen moet komen. Dat betekent dat dit voor mij de laatste
kans is om de hamer over te dragen aan de eerste ondervoorzitter, de heer
Zijlstra. Ik wil daarom, ofschoon ik formeel nog tot 1 december a.s. uw voorzitter
ben, nu graag de hamer overdragen aan de heer Zijlstra en hem vragen de leiding
van deze vergadering over te nemen.(Applaus)Voorzitter: ZijlstraDe voorzitter:Ik deel de collega's mede dat vanaf 15.30 uur de receptie wordt gehouden.
U ben allen van harte welkom in de Oude Zaal.De vergadering wordt van 14.50 uur tot 20.00 uur geschorst.Voorzitter: Lansink 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-2645-2654.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl