Debat over voorgenomen fusie ziekenfondsen
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 5430-5437

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 91, pagina 5430-5437

15-06-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 15 juni 2005)Pagina 5411-5411
Behandeling van het verslag van een algemeen overleg met de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de evaluatie van de Drank- en Horecawet (29894, 27565, nr. 3)Pagina 5416-5419
Debat over de energierekeningPagina 5454-5460
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 15 juni 2005)Pagina 5460-5462
Regeling van werkzaamheden (woensdag 15 juni 2005)Pagina 5428-5430
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Comptabiliteitswet 2001 houdende bepalingen inzake een nadere splitsing van de Rijksbegroting (Tweede wijziging van de Comptabiliteitswet 2001) (29833)Pagina 5411-5416
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 2 juni 2005 over modernisering van het huurbeleidPagina 5419-5428
Debat over voorgenomen fusie ziekenfondsenPagina 5430-5437
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Noorman-den Uyl houdende vaststelling van een wet inzake ondersteuning van alleenstaande ouders bij arbeid en zorg (Wet voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders) (29948)Pagina 5437-5454

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 448 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over voorgenomen fusie
ziekenfondsen.De voorzitter:Ik wil de leden het volgende voorleggen. De minister van Economische Zaken
heeft gezegd dat hij onderweg was, maar tot op heden heeft hij zich in het
Torentje verschanst, en ondanks mijn dringende verzoek is hij hier nog niet.
Ik heb geen zin om verder op hem te wachten, al vind ik het meer dan onhoffelijk
van de minister om niet te komen en in het coalitieoverleg in het Torentje
te blijven. Ik zal dit de minister, onder andere door toezending van dit deel
van het stenogram, laten weten. Ik stel voor het debat aan te vangen met de
minister van VWS, tenzij één van de leden daartegen bezwaar
heeft.De heer Heemskerk (PvdA):Ik wil in dit debat een aantal cruciale vragen stellen over de rol van
de NMa, zodat ik het zeer belangrijk vind dat de minister van EZ aanwezig
is, zeker bij de beantwoording.De voorzitter:Ik krijg een seintje dat hij er is, dus we beginnen. Goedemiddag, minister,
ik heb net melding gemaakt van het feit dat ik het niet op prijs stel dat
u zich in het Torentje verschanst en hier niet om 15.00 uur bent, zoals afgesproken.
De Kamer gaat vóór het coalitieoverleg.De heer Heemskerk (PvdA):Voorzitter. We leven eigenlijk in een schemerfase. De nieuwe zorgverzekeringswet
is nog niet ingegaan, maar wel bekend, de zorgautoriteit, de toezichthouder
op het nieuwe zorgstelsel, is überhaupt nog niet ingesteld, want we hebben
de wet nog niet eens behandeld, en wat je ziet is dat ziekenfondsen en particuliere
zorgverzekeraars hierop anticiperen en gaan fuseren. Ze verdelen de koek en
de markt, voordat wij als Kamer hebben besloten hoe wij de zorgverzekeringsmarkt
willen reguleren. Dit vindt mijn fractie onwenselijk. Ik hoor graag van de
minister van VWS in hoeverre hij bereid is, het fusievoornemen tussen de ziekenfondsen
stop te zetten.Minister Hoogervorst heeft zeer veel vertrouwen in zorgverzekeraars, en
zeer veel vertrouwen in markt werking. Mijn fractie heeft tegen
de zorgverzekeringswet gestemd, juist vanwege de private vormgeving van die
wet. Dat maakt het veel lastiger grip te houden op zorgverzekeraars. Mijn
fractie heeft ook tegen de zorgverzekeringswet gestemd, omdat we het in de
verkeerde volgorde doen: eerst wordt er geliberaliseerd en ontstaat er marktwerking,
terwijl een toezichthouder nog niet is opgericht. Doelen en instrumenten voor
de toezichthouder zijn onduidelijk, en hadden eerst vastgesteld moeten worden.
Die twee zorgverzekeraars in het zuiden van het land lopen vooruit op de wetgeving.
Dat verwijt ik die verzekeraars in principe niet, want dat doen ondernemers
altijd: ze maken gebruik van de gaten in de wet en proberen hun positie te
verstevigen. Maar de woordvoerder zegt: nu samengaan is gemakkelijker, want
ziekenfondsen vallen nog niet onder de NMa, in tegenstelling tot particuliere
zorgverzekeraars. Mijn fractie wil tegengaan dat de zorgverzekeringsmarkt
nog verder wordt verdeeld, voordat de zorgverzekeringswet ingaat, en dat er
een nog groter kartel ontstaat.Daarom heb ik de volgende vragen aan de minister van EZ. Hoe gaat de NMa
deze voorgenomen fusie precies beoordelen ten aanzien van de huidige particuliere
onderdelen van de zorgverzekeraars? Vallen alle zorgverzekeraars per 1 januari
2006 nu wel onder de NMa? Er is een uitspraak geweest van het Europese Hof
dat ziekenfondsen niet onder de NMa vallen, en minister Hoogervorst heeft
zijn nieuwe zorgverzekeringswet altijd verkocht met de uitspraak dat het uiteindelijk
een sociale verzekering is. Gaat de NMa hier nu over per 1 januari 2006,
of kunnen we daar de andere toezichthouders nog iets voor laten regelen? Blijven
het sociale uitvoerders van een sociale wet, of worden het doodgewone ondernemingen?Van de minister van Volksgezondheid wil ik weten of zijn ministerie betrokken
was bij de voorbereiding van deze fusie. Op basis van welke criteria gaat
de minister deze fusie tussen de ziekenfondsen beoordelen? Gebeurt dit met
medewerking van de huidige bestaande toezichthouders in de zorg? Hoe gaat
de minister de Kamer hierover informeren?De Kamer heeft in een motie bij de behandeling van de Zorgverzekeringswet
uitgesproken dat er een regionaal pluriform aanbod bewerkstelligd moet worden.
Als de verzekeraars in Den Bosch en in Breda samen op schoot gaan zitten,
nemen de ook door de minister zo gewenste keuzemogelijkheden af. Is de minister
van Volksgezondheid het met mijn fractie eens dat er geen fusies tussen ziekenfondsen
moeten worden toegestaan voordat de Zorgverzekeringswet ingaat en voordat
de wet marktordening gezondheidszorg door beide Kamers is aangenomen?De heer Omtzigt (CDA):Voorzitter. Op 6 juni jongstleden, de dag vóór het
debat over de zorgverzekeringswet in de Eerste Kamer, hebben CZ en OZ bij
de NMa aangekondigd dat zij willen fuseren. Daarmee zou een sterke onderlinge
waarborgmaatschappij kunnen ontstaan, voorbeeld van een maatschappelijke onderneming.
Zulke maatschappelijke ondernemingen zijn nodig in het nieuwe zorgstelsel.
Helaas echter schiet de huidige wetgeving tekort bij het controleren van marktmacht
en fusies in de zorgsector. De NMa mag toetsen of de particuliere tak mag
fuseren. De minister toetst of ziekenfondsen kunnen fuseren. Aangezien OZ
slechts 40.000 particulier verzekerden heeft, die ook nog in een ander deel
van het land wonen dan de verzekerden bij CZ, kan de vraag die de NMa mag
beantwoorden niet de kernvraag zijn bij de fusie van deze twee zorgverzekeraars.
De CDA-fractie mist dan ook een kader van markttoezicht op verzekeraars en
aanbieders. Al in januari zou de minister de wet marktordening gezondheidszorg
aan de Kamer sturen, om helder te maken hoe gereguleerde marktwerking plaatsvindt
in het nieuwe zorgstelsel en in de overgangssituatie, het schemergebied waar
mijn collega Heemskerk het over had. Die wet missen wij nu node.Wanneer kunnen wij het wetsvoorstel marktordening gezondheidszorg tegemoet
zien? Heeft de Raad van State er al op geadviseerd? Wie zal de fusie tussen
OZ en CZ toetsen? Wordt daarbij al rekening gehouden met de nieuwe situatie
na invoering van het nieuwe zorgstelsel, dat de Eerste Kamer immers gisteren
heeft aanvaard? Is de minister bereid op zeer korte termijn de Kamer te informeren
over de vraag hoe in de overgangssituatie van het oude naar het nieuwe stelsel
toezicht zal worden uitgeoefend, zowel in de markt van verzekeraars als in
de markt van zorgaanbieders? Welk kader zal daarbij van toepassing zijn? Voor
het CDA is het namelijk van levensbelang dat mensen iets te kiezen hebben
in het nieuwe stelsel. Het is belangrijk dat zij een keuze kunnen maken tussen
verzekeraars en tussen artsen en ziekenhuizen. Hiervoor is adequaat toezicht
nodig, juist in die overgangsfase. Wat het CDA betreft dient sinds gisteren
geanticipeerd te worden op het nieuwe stelsel en moet gewaarborgd worden dat
er voldoende keuzevrijheid voor de patiënt in het nieuwe zorgstelsel
aanwezig is.Mevrouw Schippers (VVD):Voorzitter. De heer Heemskerk is geschrokken van de fusieplannen van de
zorgverzekeraars OZ en CZ. Hij wil dat de minister daar een stokje voor steekt.
In de huidige situatie kan de minister met de wet in zijn hand weinig tot
niets doen om te voorkomen dat deze ziekenfondsen fuseren. De nieuwe Zorgverzekeringswet
maakt daaraan een einde. Dat is alweer een voordeel van deze wet, waar de
heer Heemskerk overigens tegen heeft gestemd. Na 2006 zal de situatie drastisch
veranderen. De marktmeester – zorgautoriteit en NMa – toetst dan
ieder fusieplan aan de Mededingingswet. Aanmerkelijke marktmacht zal daarin
dan wel een rol spelen, en terecht. Ter bescherming van verzekerden tegen
te grote verzekeraars moet voorkomen worden dat hun keuzevrijheid en de concurrentie
teniet worden gedaan. Dat is de kurk waar het nieuwe stelsel op drijft.De heer Heemskerk (PvdA):U beweert heel stellig dat de minister nu niets kan doen. Waar baseert
u dat op?Mevrouw Schippers (VVD):Ik heb dat nagezocht. Naar aanleiding van uitspraken van het Europese
Hof en van de Ziekenfondswet leid ik af dat de minister nu niets kan doen.De heer Heemskerk (PvdA):Als twee ziekenfondsen fuseren, moeten zij een nieuwe vergunning
aanvragen. Daaraan kunnen op basis van artikel 38b van de Ziekenfondswet voorwaarden
verbonden worden. De minister zou bijvoorbeeld kunnen besluiten om geen vergunning
te verlenen als de ziekenfondsen niet een deel van hun bedrijven afstoten.
De minister kan dus op dit moment minstens net zo veel doen als onder het
nieuwe regime. Dat is een van de redenen waarom de PvdA-fractie vindt dat
de minister nu al moet optreden.Mevrouw Schippers (VVD):De minister zal wel op deze opmerking reageren. Mijn zoektocht heeft mij
tot de conclusie gebracht dat de minister in 2006 meer kan doen tegen ongewenste
fusieplannen dan op dit moment.Voorzitter. Ik heb de aanvraag voor dit spoeddebat ondersteund, omdat
voorkomen moet worden dat in het veld voor 2006 concentratiebewegingen op
gang komen. Is het, met het oog op de veranderingen na 2006, mogelijk dat
de NMa nu al toetst of de fusieplannen voor 2006 houdbaar zijn onder de Mededingingswet?
Na 2006 zullen de ziekenfondsen immers ook onder deze wet vallen. Ons staan
geen andere mogelijkheden open, omdat het wetsvoorstel inzake marktordening
nog niet naar de Kamer is gestuurd.De NMa kan de voornemens van particuliere verzekeraars toetsen. De minister
moet het naar de mening van de VVD-fractie mogelijk maken dat in deze toets
ook de ziekenfondspoten worden meegenomen. Kan hij mij zeggen of hij daarvoor
extra, tijdelijke instrumenten nodig heeft? Dit verzoek betreft overigens
niet alleen de plannen van OZ en CZ, maar alle fusieplannen in de zorg.Welke mogelijkheden hebben de zorgaanbieders voor fusies? De WTZi geeft
de minister meer bevoegdheden omdat deze wet hem de mogelijkheid geeft toelatingseisen
te stellen. Wat is de rol van de NMa en de zorgautoriteit in oprichting bij
het zorgaanbod nu en straks? Speelt ook hier het criterium van de aanmerkelijke
marktmacht een rol?Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Ik zal dit debat niet misbruiken om al mijn kritiek op de
marktwerking in de zorg te herhalen. Mijn kritiek hierop is genoegzaam bekend.
Ik kan echter niet verhelen dat ik daarbij voor een dilemma sta aangezien
dit debat direct raakt aan de kritiek die ik eerder heb geuit. Zo heb ik in
het debat over het zorgstelsel gezegd dat het inbouwen van marktprikkels in
een systeem dat geen markt is, in dit geval de zorg, wel tot monopolievorming
moet leiden. Het is niet moeilijk te voorspellen dat men zich zo zal gaan
gedragen. Mijn voorspelling dat dit zou gebeuren, lijkt nu uit te komen en
daarom hoor ik graag dat de minister nogmaals ingaat op mijn kritiek.Overigens is het niet gemakkelijk om kritiek te hebben op problemen die
zich tijdens een veranderingsproces voordoen, als je het hele proces niet
steunt. Mijn fractie komt echter wel vaker in deze spagaat terecht. Ik zie
marktwerking in de zorg niet zitten, maar als er dan toch een markt komt die
mensen dwingt om te kiezen tussen concurrerende zorgverzekeraars, moet er
natuurlijk wel wat te kiezen zijn. De monopolievorming die wij nu bespreken,
leidt ertoe dat die keuzemogelijkheid steeds kleiner wordt. Je houdt immers
slechts enkele grote zorgverzekeraars over. Het gebrek aan keuzevrijheid dat
hierdoor ontstaat en de gebrekkige marktwerking die daarvan het gevolg is,
vragen om een reactie van de minister. Ik hoop dan ook dat hij op dit dilemma
zal ingaan.Heb ik het goed begrepen dat de NMa niet alleen de particuliere verzekeraars
controleert, maar ook vooruitkijkt naar het toekomstige stelsel en de ontwikkelingen
die daarvan het gevolg zijn? Zo ja, welke consequenties heeft dat dan voor
de fusieplannen die wij nu bespreken?Dit debat is mede het gevolg van het feit dat zaken niet in de juiste
volgorde zijn geregeld. Ik denk dan ook dat wij nog meer van dit soort debatten
over het zorgstelsel zullen moeten voeren. Gisteren is de hamer gevallen voor
het zorgstelsel, maar dat neemt niet weg dat er nog van alles moet worden
geregeld. De processen zijn al in gang gezet, terwijl het toezicht en de regelgeving
nog niet op orde zijn. Ik vond en vind dat een foute en valse manier van doen.
Ik vrees al met al dat wij in de komende tijd nog wel vaker met dit soort
problemen zullen worden geconfronteerd. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de reclame
die de zorgverzekeraars op dit moment al maken voor de nieuwe situatie. Hiervoor
zijn nog helemaal geen fatsoenlijke regels opgesteld.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Voorzitter. Wij staan voor de meest ingrijpende operatie in het zorgstelsel
sinds decennia. Je zou dan verwachten dat die operatie met militaire precisie
is voorbereid. "Militaire precisie" is de uitdrukking die minister Hoogervorst
gebruikte in een interview in de Volkskrant van 9 juni. Helaas lijkt
dat niet het geval. Nog voordat de marktwerking een feit is, zitten wij al
met de gebakken peren. Dat zijn precies de gebakken peren die de GroenLinks-fractie
al tijdens het Tweede-Kamerdebat over de zorgverzekeringswet had voorspeld.
Zorgverzekeraars zullen in hoog tempo fuseren totdat er nog maar een paar
overblijven. Hoe groter, des te meer macht zij hebben en des te minder zij
zich hoeven aan te trekken van zorginstellingen en van individuele beroepsbeoefenaren.Juist nu grijpen zij hun kans, want nu is er enigszins sprake van een
regelvacuüm. De NMa gaat er nog niet over en de zorgautoriteit is nog
steeds in oprichting. Na alle mislukte privatiserings- en liberaliseringsoperaties
zou je verwachten dat het kabinet in ieder geval één lesje heeft
geleerd: als je al marktwerking introduceert, doe dat dan pas nadat de voorwaarden
ervoor op orde zijn. Mijn fractie is natuurlijk geen voorstander van marktwerking,
maar dat debat zullen wij niet overdoen. De randvoorwaarden moeten zijn geregeld.
Dat is duidelijk weer niet gebeurd. Het kabinet introduceert marktwerking
per 1 januari 2006, maar de wet waarin het toezicht wordt geregeld –
de Wet marktordening gezondheidszorg – is nog niet eens naar de Kamer
gestuurd.Mevrouw Schipper had het net over de kurk waarop de wet drijft. Er is
dus helemaal geen kurk en de wet drijft in die zin ook niet. De NMa mag zich
er nog niet over uitlaten. Zij mag zich wel uitlaten over collectieve onderhandelingen
door huisartsen, maar niet over iets veel groters zoals de fusie tussen twee
ziekenfondsen. Volgens het Europees arrest inzake ziekenfondsen kunnen deze
namelijk niet als onderneming worden aangemerkt. Na 1 januari is er geen
probleem meer; dan mag de NMa zich er wel mee bemoeien. Van dit vacuüm
maken verzekeraars nu gebruik. Ethisch gesproken zou je kunnen zeggen dat
zij er misbruik van maken. Wat vindt de minister van VWS eigenlijk van deze
plannen? Erkent hij dat hier in zekere mate sprake is van een vacuüm?
Het zit net tussen twee regelingen in.Wat zou er moeten gebeuren? Zoals bekend zou mijn fractie het nieuwe zorgstelsel
het liefst helemaal van tafel vegen. Zolang het er toch dreigt te komen, zouden
ook degenen die er hartstochtelijk voor zijn zoals deze minister, moeten erkennen
dat de voorwaarden gewoon nog niet zijn geregeld en dat het dus zou moeten
worden uitgesteld. Totdat die voorwaarden zijn geregeld, moet in onze visie
een fusiestop gelden. Daar gaat de minister wel over. In die zin is geen sprake
van een volledig vacuüm, want nu gaat de minister nog over de ziekenfondsen.
Hij kan in onze visie dus ook zeggen dat hij een fusiestop noodzakelijk acht:
een variant op de noodmaatregel van de "stand still" van fusies van ziekenhuizen.
Vindt de minister dat ook noodzakelijk? Dat zou hij moeten vinden, omdat hij
deze ontwikkeling niet kan hebben bedoeld. Het lijkt mij niet de bedoeling
van de minister te zijn dat verzekeraars nog even snel groot gaan worden nu
dat nog kan. De minister gaat daar wel over. Ik zou zeggen: doe er wat aan!
Totdat de Wet marktordening gezondheidszorg wordt ingevoerd en totdat de zorgautoriteit
er is, kortom totdat de randvoorwaarden zijn geregeld, mag men eventjes niet
fuseren. Ik hoor graag de reactie van de minister hierop.De heer Bakker (D66):Voorzitter. Volgens mij is een fusie tussen ziekenfondsen niet iets waarmee
wij nu ineens worden geconfronteerd; ik geloof dat dit al jarenlang aan de
gang is. Op zichzelf mag dat natuurlijk ook. De heer Heemskerk heeft wel gelijk
met zijn opmerking dat de gebruikte argumentatie vreemd is: wij doen het nu
nog even snel, want dan hebben wij nog geen last van de nieuwe wetgeving.Die last van de nieuwe wetgeving, om het zo maar te noemen, is er natuurlijk
niet voor niets. Die is bedoeld om de keuzevrijheid voor verzekerden zo groot
mogelijk te maken. Hoewel de fusies al jarenlang aan de gang zijn, staat of
valt het nieuwe stelsel straks met keuzevrijheid, met de mogelijkheid van
verzekerden om met de voeten te stemmen. Ook regionaal zal die keuzevrijheid
er dus moeten zijn. Naar mijn idee zijn over de precieze positie van de NMa
en die van deze minister de meeste vragen gesteld. Ook is gevraagd hoe kan
worden voorkomen dat die regionale monopolieposities ontstaan of blijven bestaan.
Daarnaast is de vraag gesteld hoe die concurrentiepositie ook op grond van
de Wet op de marktordening kan worden verzekerd en wat de minister nu eventueel
kan doen. Ik herhaal dat de concurrentie om de verzekerden een cruciaal element
is om het zorgstelsel goed te laten werken. Sommige mensen geloven daarin
en anderen niet. Mijn fractie is daarvan een groot voorstander en meent dat
dit aantoonbaar is dat het goed kan werken, maar dan moet de concurrentie
er wel zijn. Ik onderstreep de zorg van de collega's dus volledig.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Het is een groot goed om te kunnen kiezen. Dat is één
van de pijlers onder de nieuwe wet die gisteren in de Eerste Kamer de eindstreep
heeft gehaald. Als men moet kiezen maar dat niet kan, is dat frustrerend.
Wij moeten dus voorkomen dat het zo ver komt. Daarvoor is een divers aanbod
van zorgverzekeraars nodig, ook op regionaal niveau. De plannen van twee bekende
zorgverzekeraars staan daar haaks op en zetten dat uitgangspunt onder druk.
Het is natuurlijk de bedoeling dat de NMa op een goede manier toezicht houdt
op fusies. Zeker in het licht van de invoering van de Zorgverzekeringswet
en de onduidelijkheid over de wet marktordening gezondheidszorg kan dit niet
kritisch genoeg gebeuren. Wat zijn de precieze plannen van de minister op
dit punt? De kernvraag is hoe de minister kan en wil garanderen dat er ook
na 1 januari aanstaande nog iets te kiezen valt. Ik hecht aan duidelijke
randvoorwaarden, vooral voor het ziekenfondsonderdeel van beide verzekeraars.
Daarvoor geldt immers niet dat de NMa toezicht moet houden.Aan de minister van EZ vraag ik of er op basis van de huidige regels op
het particuliere deel voldoende toezicht mogelijk is. Bestaat niet de kans
op toename van oneerlijke concurrentie of op een aanmerkelijke marktmacht,
indien dit alles doorgaat? Wanneer zijn de grenzen voor een fusie op het punt
van de marktmacht bereikt? Welke mogelijkheden zijn er om in ieder geval een
inventarisatie te maken van de risico's van de fusie van de ziekenfondsonderdelen?Aan de minister van VWS vraag ik ten slotte naar de gevolgen van een dergelijke
fusie voor de overdracht van de wettelijke reserves van de huidige ziekenfondsen.
Wat zijn daarvan in geval van fusies de consequenties en hoe houdt men er
zicht op dat er voor de zorgverzekeraars daadwerkelijk sprake is van een gelijk
uitgangspunt? Bij het laatste spelen die posities toch een rol. Ik heb altijd
geleerd dat één plus één twee is, maar in dit
geval zou de uitkomst wel eens hoger kunnen zijn.Minister Hoogervorst:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar inbreng in eerste termijn. Het
was een eenduidige inbreng waarop ik een eenduidige reactie kan geven.Het is juist dat de Mededingingswet op dit moment niet van toepassing
is op de ziekenfondsen. Ik hoop echter dat deze situatie slechts duurt tot
1 januari 2006, want dan zal de Zorgverzekeringswet in werking treden,
waarin om ieder misverstand te voorkomen expliciet is bepaald dat zorgverzekeraars
ondernemingen zijn op grond van artikel 1 van de Mededingingswet. Het is wel
geestig dat ik met collega Brinkhorst bij de totstandkoming van de wet nog
een discussie heb gehad over de vraag of het wel nodig is om dat zo expliciet
op te schrijven. Wij hebben toen besloten dat dit nodig is en ik ben blij
dat wij dat hebben gedaan. Een spoedige inwerkingtreding van die zorgverzekeringswet
is van groot belang en ik ben blij dat de heer Heemskerk dat ook inziet.Dat duurt natuurlijk nog een paar maanden. Is het nu zo dat er een groot
gat in het mededingingstoezicht valt? De woordvoerder van CZ lijkt min of
meer te suggereren dat zij daar nog eens lekker gebruik van gaan maken. Ik
denk dat dit gat in de praktijk zeer minimaal zal zijn. Zorgverzekeraars zijn
namelijk nog steeds verplicht om hun fusie te melden voor het
particuliere gedeelte van de omzet. Dat hebben betrokken partijen volgens
mij ook gedaan. Over het algemeen hebben de grotere verzekeraars zowel een
particuliere poot als een ziekenfondspoot. Ik kan geen oordeel uitspreken
over deze individuele casus – is het gewenst of niet? – want dat
is aan de NMa.De NMa heeft mij verzekerd dat men bij de beoordeling van een fusie als
deze wél rekening gaat houden met de toekomstige marktontwikkelingen
en in dit geval ook met het nieuwe stelsel. Zeker nu het nieuwe stelsel de
Eerste Kamer is gepasseerd. Dat betekent dat de NMa bij het totale oordeel
over deze fusie ook het ziekenfondsdeel gaat betrekken. Dat betekent bovendien
dat die twee ziekenfondsgedeelten niet zomaar bij elkaar gejast kunnen worden
om het marktaandeel te vergroten omdat er nog een leemte in de wet zou zijn.
De NMa zal prospectief kijken en de situatie vanaf 1 januari in het oordeel
meenemen.De heer Heemskerk (PvdA):Het is mij bekend dat de NMa naar het particuliere deel kijkt. Het is
mij eveneens bekend dat beide zorgverzekeraars ook particuliere poten hebben.
Mijn vraag was dan ook een heel andere. U kunt nu nog op die ziekenfondsen
corrigeren. U hebt niets meer te zeggen over de particuliere poot, want daar
gaat de NMa over, maar u gaat nog wel over het ziekenfondsgedeelte. U kunt
zeggen: ziekenfondsen, ik verleen geen nieuwe vergunning.Minister Hoogervorst:Dat is niet het geval. Het is waar dat het CVZ dat moet toelaten. Het
CVZ is een zbo en dus zouden wij daar nog invloed op kunnen hebben. De toelatingseisen
hebben echter niets met marktmacht te maken. Zij gaan over zaken als financiële
soliditeit, wetsconforme rechtspersoonlijkheid, afdoende betrouwbaarheid en
deskundigheid van bestuurders en toezichthouders. Het criterium "marktmacht"
mag echter geen enkele rol spelen bij het toelaten van ziekenfondsen. Al zou
ik dat instrument willen benutten, dan nog zou het niet kunnen. Ik zeg er
echter bij dat ik het ook niet zou willen, omdat de NMa materieel in staat
zal zijn om deze zaak te bekijken als ware de nieuwe zorgverzekeringswet al
in werking.De heer Heemskerk (PvdA):Ik probeer het nog één keer. Er staat gewoon in de wet dat
je voorwaarden kunt stellen aan zo'n vergunning. De CVZ kan dat beoordelen.
Wij gaan over die voorwaarden en dus kunnen wij zeggen: dit vinden wij nu
niet gepast in het licht van het feit dat de Kamer de wens heeft uitgesproken
om te voorzien in een pluriform regionaal aanbod van zorgverzekeringen.Minister Hoogervorst:Dat staat dus niet in de voorwaarden. Die voorwaarden zijn niet zo algemeen
omschreven dat ik maar lukraak voorwaarden kan stellen, want daar kunnen instellingen
natuurlijk ook helemaal niet mee leven. Je moet instellingen rechtszekerheid
bieden. De voorwaarden die ik heb genoemd, kunnen worden gesteld. Het gaat
dan om een voorwaarde als minimaal een tweehoofdige directiesamenstelling.
Pluriform aanbod in de regio zit er echter niet bij. De NMa kan daar via de
particuliere poot die aan deze zorgverzekeraars vastzit, naar kijken. Voor
het ziekenfondsgedeelte gaat de NMa kijken naar de situatie van 1 januari
2006. Ik kan mij niet voorstellen dat daar een oordeel uitkomt in de trant
van: wij vinden eigenlijk dat er een ongewenste machtsconcentratie ontstaat
in het zuiden van het land, maar omdat wij er niets van kunnen zeggen, doen
wij dat ook niet.De heer Omtzigt (CDA):Wat is de wettelijke basis voor de NMa om in haar overwegingen de ziekenfondsen
mee te nemen? Onder het Europees recht zijn het geen ondernemingen, en er
staat beroep open tegen besluiten van de NMa. Zal dan de rechter niet zeggen:
u kan de ziekenfondsen niet meenemen in de besluitvorming over toelating van
de fusie maar alleen de 40.000 particulier verzekerden?Minister Hoogervorst:Het is op zichzelf genomen juist wat u zegt, maar de betrokken verzekeraar
moet zich dan tot allerlei juridische constructies gaan wenden om dit oordeel
te keren. Ik kan mij niet voorstellen dat dit gaat gebeuren. De reputatieschade
die daaruit zou voortvloeien, zou ongelooflijk groot zijn. Ik denk dat de
NMa hierover een volwaardig oordeel zal kunnen vellen, met de normale toepassing
van wat men als onwenselijke marktconcentratie beschouwt. Wij hebben dit besproken
in goed overleg met de NMa. Ik heb ook in de krant gelezen dat wij een window
of opportunity hebben van drie maanden, waarvan wij even lekker gebruik gaan
maken, maar dat zal materieel anders liggen. Daaraan ontleen ik een gevoel
van comfort.Mijn ministerie was geenszins betrokken bij de fusie. Ik ga de fusie niet
beoordelen, dat doet de NMa. De NMa zal de vraagstelling van het regionaal
pluriform aanbod ongetwijfeld meenemen in haar opinievorming. De heer Omtzigt
zeg ik toe dat de WMG heel snel naar de Kamer komt. Verder heb ik de vraag
beantwoord wie de fusie gaat toetsen. Daarbij wordt inderdaad rekening gehouden
met de nieuwe situatie. Naar aanleiding van de vraag hoe er in de overgangssituatie
toezicht wordt gehouden, heb ik u uitvoerig bericht dat wij daarvoor een sluitend
stelsel van toezichthouders hebben, van CTZ tot CTG en NMa. In antwoord op
de vraag van mevrouw Schippers zeg ik dat de zorgaanbieders bij fusies nu
en in de toekomst vallen onder de toetsing door de NMa. Daaraan verandert
dus helemaal niets. In het recente verleden heeft de NMa zich gebogen over
de voorgenomen fusie van ziekenhuizen, en dat zal men ook in de toekomst kunnen
blijven doen.Mevrouw Kant vroeg of monopolievorming onvermijdelijk is. Welnu, dat is
geenszins het geval, zeker niet na 1 januari, want dan hebben wij een
nog krachtiger instrument in handen om deze zaak te bezien. In de zorgverzekeringssfeer
hebben wij nog veel meer spelers in het veld dan bijvoorbeeld in de telecomsfeer,
waar de concurrentie zeer hevig is. Ik geloof dat er vier grote aanbieders
zijn op het gebied van mobiele telefonie.Mevrouw Tonkens vroeg of een fusiestop noodzakelijk is. Het antwoord is:
neen. Ik verwacht nog wel meer fusies, en die hoeven echt niet slecht te zijn.
Ik heb geen concrete aanwijzingen, maar ik kan mij voorstellen dat er in de
toekomst meer fusies zullen plaatsvinden. Dat hoeft helemaal niet slecht te
zijn, als er daarmee maar geen aanmerkelijke marktmacht wordt gecreëerd.
De beantwoording van de vraag wat ik van de plannen vind, laat
ik graag over aan de NMa.De heer Van der Vlies vroeg wat de gevolgen zijn van deze situatie voor
de overdracht van reserves. Welnu, ik zie niet in hoe één plus
één daar meer dan twee zou kunnen worden. Tegenover de reserves
die men heeft, staan ook heel grote verplichtingen en grote aantallen cliënten.
Ik denk niet dat men daarin meerwaarde zoekt. Deze is veel meer te vinden
in de sfeer van schaalvergroting, en niet in de sfeer van aanmerkelijke marktmacht,
naar ik hoop. Maar die vraag zal de NMa beantwoorden.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb gevraagd naar de manier waarop de wettelijke reserves een rol spelen.Minister Hoogervorst:Ik heb die vraag net geprobeerd te beantwoorden. Klaarblijkelijk heb ik
dat niet naar tevredenheid gedaan.De heer Van der Vlies (SGP):Nee. Maar ik zal het stenogram nalezen voordat ik daar commentaar op geef.Minister Hoogervorst:Ik neem aan dat men in geval van een fusie de wettelijke reserves samenvoegt.
Daardoor hoeft niet per se één plus één drie te
worden. De bedragen worden gewoon samengevoegd. Bij die bedragen horen zeer
grote verplichtingen aan de patiëntenpopulaties. Ik zie daar dus geen
ongelijk speelveld uit voortvloeien.Minister Brinkhorst:Voorzitter. Mijn collega van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft eigenlijk
de belangrijkste vragen al beantwoord. In antwoord op de vragen van mevrouw
Schippers en de heer Van der Vlies zeg ik dat de Nederlandse Mededingingsautoriteit
inderdaad al prospectief fusies kan toetsen. Op 6 juni jongstleden is
bijvoorbeeld op grond van artikel 34 van de Mededingingswet een melding bij
de Nederlandse Mededingingsautoriteit binnengekomen. De Nederlandse Mededingingsautoriteit
kan dus optreden tegen kartels en misbruik van economische machtsposities.
Dan gaat het natuurlijk alleen om ondernemingen.De heer Heemskerk heeft op zijn vraag al het antwoord gekregen dat vanaf
2006 de huidige ziekenfondsen en particuliere verzekeraars inderdaad onder
het toezicht van de Nederlandse Mededingingsautoriteit zullen vallen. Mevrouw
Schippers heeft gevraagd hoe de criteria van "aanmerkelijke marktmacht" in
de zorg gelden. In de wet marktordening gezondheidszorg wordt voorzien in
het instrument van voorafgaande maatregelen voor aanbieders met aanmerkelijke
marktmacht. De zorgautoriteit in oprichting wordt belast met de uitvoering
van de wet marktordening gezondheidszorg. Die situatie is vergelijkbaar met
het instrument "aanmerkelijke marktmacht" dat ook bij de Opta bekend is in
de sfeer van de telecommunicatie.De heer Van der Vlies heeft gevraagd wanneer er sprake was van aanmerkelijke
marktmacht. In het algemeen is er sprake van een economische machtspositie
als bedrijven na een fusie 40% of meer van de marktwaarde vertegenwoordigen.
Het begrip aanmerkelijke marktmacht is meestal eerder van toepassing, al hangt
het van individuele gevallen af en moet de Nederlandse Mededingingsautoriteit
dit beoordelen. Zo beoordeelt de Nederlandse Mededingingsautoriteit ook het
concrete geval dat nu aan de orde is.De heer Heemskerk (PvdA):U refereert aan de wet marktordening gezondheidszorg, maar die kent de
Kamer niet. De Kamer heeft die nog niet in haar bezit. Minister Brinkhorst
zegt dat de zorgautoriteit in oprichting bevoegdheden krijgt die vergelijkbaar
zijn met die van de Opta. Gaan die bevoegdheden verder dan nu? Betekent dit
dat deze fusie volgens de nieuwe situatie strenger was getoetst?Minister Brinkhorst:De precieze bevoegdheden zullen uiteraard in goed overleg met de Staten-Generaal
worden gedefinieerd. In het algemeen kun je zeggen dat de liberalisering van
bepaalde markten sectorspecifiek toezicht wenselijk maakt. Dergelijk toezicht
wordt bijvoorbeeld gehouden op de energiemarkt. Daarop speelt de Dienst uitvoering
en toezicht Energie een bijzonder belangrijke rol, zoals de heer Heemskerk
weet. Dergelijk toezicht wordt ook uitgeoefend op de markt van de telecommunicatie.
Die was eerst gemonopoliseerd. U kent mijn slogan: sterke markt, sterke overheid.
Dat betekent dus ook een sterke toezichthouder. Mij lijkt dat de ervaring
in het algemeen leert dat je bij de overstap van een monopoliepositie, dus
een gereguleerde positie, op een geliberaliseerde markt er allereerst voor
moet zorgen dat het toezicht goed wordt geregeld. Wij hebben het gevoel dat
dit wel degelijk het geval zal zijn op de zorgmarkt. De Zorgautoriteit in
oprichting functioneert als specifieke toezichthouder naast de algemene toezichthouder,
zijnde de Nederlandse Mededingingsautoriteit. In de tweede plaats moet je
beseffen dat je sectorspecifiek toezicht met bevoegdheden nodig hebt. U weet
dat ik erop heb toegezien dat ook in andere wetten boetes, dwangsommen en
bevoegdheden tot huiszoekingen werden opgenomen. Zij zijn daar van groot belang
voor.De heer Heemskerk (PvdA):Dan blijft mijn conclusie overeind staan dat de ondernemingen nu al anticiperen
op de sterke markt die de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport duidelijk
wenst, maar dat wij helaas nog geen sterke overheid hebben en dat de zorgautoriteit
nog niet is opgericht. Wij doen het dus in de verkeerde volgorde.Minister Brinkhorst:Die conclusie laat ik geheel voor rekening van de heer Heemskerk komen.
Juist het feit dat de Nederlandse Mededingingsautoriteit meteen een toezichtsfunctie
heeft en de prospectieve toets gaat uitvoeren, toont dat die niet klopt. Bovendien
speelt de zorgautoriteit vanaf 1 januari 2006 een zeer wezenlijke rol
naast de Nederlandse Mededingingsautoriteit. Laat ik zijn conclusie dus samenvatten
met de woorden van Shakespeare: "much ado about nothing".De heer Heemskerk (PvdA):Voorzitter. Dit is niet much ado about nothing. De verzekeraars denken
er zelf ongetwijfeld niet zo over. Ik hoop dat de verzekerden er ook niet
zo over denken.Ik heb een vraag voor de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Als het lastig wordt, zegt hij altijd dat hij weinig fantasie heeft. Hij zegt
in dat geval dat hij zich iets niet kan voorstellen. Hij kan zich dus niet
voorstellen dat de verzekeraars gaan procederen over een eventuele
uitspraak van de NMa. Ik heb wel fantasie en kan mij voorstellen dat een verzekeraar
de particuliere poot verkoopt. Dan kan hij het ziekenfonds lekker inschuiven
bij dat andere ziekenfonds en zo heeft hij niets met de NMa te maken. Wil
de minister hierop reageren?Ik heb ook een vraag voor de minister van Economische Zaken. Begrijp ik
goed dat het kenmerk van een regionaal pluriform aanbod inderdaad wordt meegewogen
in het toetsingskader van de NMa? De minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport heeft gezegd dat het criterium voor een regionaal plurifom aanbod,
dat een wens van de Kamer is, zal meewegen.De heer Omtzigt (CDA):Voorzitter. Ik dank de ministers voor hun beantwoording in eerste termijn.
Ik ben blij dat de wet marktordening gezondheidszorg zeer spoedig in werking
treedt. Wij hebben zojuist gehoord dat "zeer spoedig" 24 uur is. Dat lijkt
mij een interessante opmerking. Wat betekent die termijn in dit geval?De CDA-fractie zal bijzonder nauw volgen welke redenering de NMa gaat
gebruiken. Ik heb niet de rijke fantasie van de heer Heemskerk, maar ik ben
toch zeer benieuwd of de NMa de prospectieve toets kan uitvoeren. Wij gaan
ervan uit dat de NMa terdege rekening houdt met de situatie na 1 januari
en dat tot uitdrukking laat komen in haar overwegingen. Wij kunnen daarmee
leven als het toezicht in de tussenliggende tijd op deze manier goed is geregeld.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Voorzitter. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft uit
zijn hoed getoverd dat de NMa al gaat anticiperen op een wet die er nog niet
is. Op die manier is er geen vacuüm en zijn er geen problemen. Dat roept
een paar nieuwe vragen op.Heeft de minister dat deze week afgesproken? Heeft hij de krant gelezen
en gedacht dat hij nu toch snel iets moet regelen? Heeft hij met de NMa gebeld
en gezegd dat zij iets breder moet kijken dan haar formele bevoegdheid? Is
dat wel haar formele bevoegdheid? Mag de NMa dat zomaar doen? Dit is misschien
een vraag voor de minister van Economische Zaken. De ministers mogen dat onderling
uitmaken. Kan de NMa zomaar zeggen dat zij ook over het ziekenfonds gaat?
Tot nu toe was dat niet het geval, maar als de minister een telefoontje pleegt,
gaat zij er dan ineens wel over? Heeft dat enig gewicht? Ik kan nu eerlijk
gezegd niet beoordelen of dit een zoethoudertje is, waarmee wij het bos in
worden gestuurd, of daadwerkelijk een bevoegdheid. Hoewel de wet nog niet
is ingevoerd, kunnen wij allemaal doen alsof dat wel zo is. Dat lijkt mij
vreemd. Een wet is ingevoerd of niet ingevoerd. Zo lang dat niet duidelijk
is, blijft de fusiestop in de lucht hangen. Als de NMa niet kan opereren alsof
de wet al in werking is, is het de bevoegdheid van de minister. Ik ben van
mening dat een en ander te snel en te haastig gaat. De wet marktordening gezondheidszorg
die, heel cruciaal is in het nieuwe stelsel, ongeacht wat je daarvan denkt,
is er nog niet. Wij zien hier dat dit tot grote problemen leidt. De zorgautoriteit
is er ook nog niet. Het is al met al een te haastig proces.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Allereerst past mij een woord van verontschuldiging aan de
minister van VWS voor mijn interruptie. Ik was even afgeleid, maar ik heb
begrepen dat hij had geantwoord. Dat was mij ontgaan.Kernpunt is natuurlijk of er straks een divers regionaal aanbod zal zijn.
Dat moet er onbetwist zijn. De ons voorgelegde casus, waarin de NMa anticipeert
op het nieuwe stelsel, zal daarin passen of niet. De vraag die mij werkelijk
bezighoudt, is waar wij de bodem leggen. Elke casus die wordt aangemeld –
daarvan kunnen wij er nog verscheidene tegemoetzien – zal op zichzelf
beoordeeld in zichzelf redenen hebben om mild te zijn en daarop in te steken.
Doorgaans is er sprake van een versterking, met de bovengrens van de marktmacht,
maar wat kan er intussen allemaal nog gebeuren, en hoe schraal wordt dan precies
dat regionale aanbod? Dat is een beleidsvraag, niet te binden aan deze casus
alleen, maar dit is toch het zorgpunt van mijn fractie. Wij hopen maar dat
de NMa een verstandige beslissing zal nemen. De heer Omtzigt zei al dat wij
nauwlettend zullen bezien hoe die uitspraak wordt beargumenteerd. Ik wil toch
mijn zorg op dit punt hebben verwoord, omdat het gaat om de keuzevrijheid
voor de cliënt straks. Die moet niet al te zeer worden belemmerd.Minister Hoogervorst:Voorzitter. Ik verwacht met de heer Heemskerk dat dit debat met argusogen
zal worden gevolgd door enige verzekeraars. Als je een systeem organiseert
waarin het erom te doen is dat cliënten voldoende keuzemogelijkheden
hebben, is het echt belangrijk dat daarop goed wordt gelet. Vanaf 1 januari
2006 hebben wij dat formeel goed geregeld. Daarin speelt de NMa bij het vooraf
toetsen van fusies een belangrijke rol, door te bekijken of er sprake is van
een beperking van mededinging door het tot stand komen van een dominante positie.
Er staat niet expliciet bij dat het dan om regionale dominantie gaat, maar
dit neemt men natuurlijk echt mee in de afwegingen die men zal maken.De heer Heemskerk heeft zelf al gezegd waartoe de verzekeraars zouden
moeten overgaan om onder de prospectieve toetsing uit te komen. Dan zou men
de particuliere poot even moeten verkopen – alsof men daarop zit te
wachten vlak voor de totstandkoming van die nieuwe markt – of zou men
juridische constructies moeten verzinnen. Ik zie dat niet gebeuren. Als men
dit zou doen om er nog net even tussendoor te glippen, verwacht ik dat dit
echt tot reputatieschade zou leiden voor de betrokken verzekeringsmaatschappijen.
Dat verwacht ik echt niet. Vandaar dat de NMa, die altijd al rekening houdt
met toekomstige marktontwikkelingen en die nu te maken heeft met de bijna-zekerheid
van een nieuwe wet per 1 januari 2006, hiernaar echt goed zal kunnen
kijken. Dat geeft mij in ieder geval comfort. Ik heb hiermee ook de vragen
van mevrouw Tonkens naar de specifieke formele bevoegdheden beantwoord. Hadden
wij afgesproken dat het allemaal zo zou gaan? Misschien ook wel. Je wordt
met iets geconfronteerd. Er heeft goed contact plaats tussen mijn ambtenaren,
die van EZ en de NMa. Wij staan niet machteloos. Het is niet een zomaar even
verzonnen constructie. De NMa houdt altijd rekening met toekomstige marktontwikkelingen
en toekomstige effecten op de mededinging. De toets van de NMa is dus in zekere
mate altijd prospectief. Dat komt heel goed uit.De heer Omtzigt heeft gevraagd wat "zeer spoedig" betekent. In ieder geval:
"in het reces"; ik hoop aan het begin en niet tegen het einde ervan.De voorzitter:Ik stel vast dat de minister van Economische Zaken niet meer het woord
wenst te voeren.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Om 16.15 uur gaan wij verder met het initiatiefvoorstel-Noorman-den Uyl.De vergadering wordt van 16.02 uur tot 16.15 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-5430-5437.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl