Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2011 (32500 VIII); - het wetsvoorstel Jaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2009 (32360 VIII, nr. 3); - het jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2009 (32360 VIII, nr. 1); -het rapport van de Algemene Rekenkamer bij het jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2009 (32360 VIII, nr. 2)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2010-2011
 21
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2011 (32500 VIII);het wetsvoorstel Jaarverslag en slotwet Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2009 (32360 VIII, nr.
3);het jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap 2009 (32360 VIII, nr. 1);het rapport
van de Algemene Rekenkamer bij het jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 2009 (32360 VIII, nr. 2).
 
 (Zie vergadering van 10 november 2010.)
 
 
 Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap op vragen, gesteld in eerste termijn.
 Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen
van deze vergadering.
 
 
 (Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)1
 
 
 Wij beginnen met te luisteren naar het antwoord van de regering in eerste
termijn. Beide bewindslieden zullen aangeven in welke volgorde zij het antwoord
opbouwen. Ik heb hun gevraagd om dit in een aantal blokken te doen. Ik ben
dol op blokken, zoals u weet. Aan het eind van ieder blok doen wij de interrupties.
Dan volgt de tweede termijn van de kant van de Kamer. Een enkeling heeft daarvoor
helemaal geen spreektijd meer; ik kijk naar mijnheer Van der Ham. Daarna luisteren
wij naar het antwoord in tweede termijn. Ik wil wel op een redelijke tijd
afronden vandaag. Dat betekent dat ik u heel veel ruimte zal geven bij interrupties
zolang deze niet vergezeld gaan van ellenlange inleidingen. Als u kort kunt
interrumperen, kan er veel, en anders niet.
 
 
 De (algemene) beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. Ik bedank de Kamer voor de inbreng in eerste termijn. Mijn
staatssecretaris, de heer Zijlstra, en ik gaan straks met veel plezier in
op de gestelde vragen. Ik begin vanuit het ministerie van OCW en vanuit het
kabinet in het bijzonder. Mijn termijn heb ik opgedeeld in de volgende blokjes.
 Eerst houd ik een algemene inleiding. Het tweede blokje is "de lat omhoog".
Daarin zal ik behandelen: toetsen, zwakke scholen, kernvakken en de discussie
vmbo/havo. Dan kom ik bij het mbo, het voortijdig schoolverlaten en de 30-plusmaatregel/een
leven lang leren. Het vierde blokje is het passend onderwijs. Het vijfde blokje
is "diverse". Daarin begin ik met artikel 23, waarna ik op de krimpregio's
kom en dan op onderwijsinnovatie. Het zesde blokje is een slotblokje, waarin
ik het heb over de brede verantwoordelijkheid die wij met elkaar dragen voor
het onderwijs. 
 Ik begin graag met het eerste blokje, de inleiding, en ga gaarne in op
de zaken die hier naar voren zijn gebracht. Vandaag bespreken wij de onderwijsbegroting
voor het jaar 2011. Dat is tegelijk de eerste begroting van dit kabinet. Daarom
wil ik eerst stilstaan bij onze ambities voor het onderwijs. Daarna zal ik
graag ingaan op de inbreng uit de Kamer en op de vragen die daarbij zijn gesteld.
 Laat ik beginnen met te zeggen dat wij trots mogen zijn op ons onderwijs.
Elke dag werken leraren, docenten en schoolleiders in alle lagen van het onderwijs
hard aan de toekomst van onze kinderen. Elke dag zetten leerlingen en studenten
zich in en tonen ouders betrokkenheid. Met resultaat: het onderwijs in Nederland
kan zich meten met de beste landen, zo blijkt uit iedere internationale vergelijking.
Uit diezelfde vergelijking blijkt ook dat wij uitstekend onderwijs verzorgen
voor de zwakste en gemiddeld presterende kinderen, maar dat wij de hoogvliegers
niet voldoende kans geven om de top te bereiken, "to reach for the stars",
zoals de Engelsen het zo mooi zeggen. Wij zijn een hoogvlakte zonder pieken.
Excellentie moet meer ruimte krijgen.
 De vooraanstaande positie van ons land is geen rustig bezit. Andere landen
werken net als Nederland aan verbetering. Nieuwe, opkomende economieën
in Oost-Europa en Azië maken indrukwekkende vorderingen. De Amerikaanse
president zei hierover onlangs: landen die vandaag beter onderwijs verzorgen,
zullen ons er over twintig jaar uit concurreren. Het is niet alleen de toenemende
concurrentie die ons dwingt om het steeds weer beter te doen. Onze maatschappij
wordt ook veeleisender. Wij vragen steeds meer kwaliteit op het gebied van
ondernemendheid, communicatie, tempo en samenwerking, geletterdheid. Wij zullen
daarom echt stappen harder moeten gaan lopen. De lat moet dus hoger. Dit kabinet
is zich daar ten volle van bewust. Dat blijkt al uit de keuze om in een tijd
dat 18 mld. bezuinigd wordt op bijna alle maatschappelijke terreinen het onderwijs
zo veel mogelijk te ontzien. Tegelijkertijd is verbetering van het onderwijs
niet alleen een kwestie van geld. De heer Dijkgraaf wees hier ook al op. Het
komt nu aan op meer doelmatigheid, op een cultuuromslag richting meer ambitie.
 Voor de Kamer ligt een begroting en op de achtergrond daarvan een regeerakkoord,
waarin scherp is gekozen voor het verhogen van de kwaliteit van het onderwijs,
waarin we blijven investeren in meer en betere leraren, waarin we scholen
meer de kans geven om zich op hun kerntaken, op het primaire proces te richten,
door te bezuinigen op overhead en bureaucratie, door de onderwijsprofielen
in het voortgezet onderwijs te vereenvoudigen, door meer te toetsen en toegevoegde
waarde transparant te maken en door schoolleiders en bestuurders actief te
gaan ondersteunen om hun onderwijs effectiever en resultaatgerichter te organiseren.
Voor hen, maar ook voor overheid en politiek moet de komende tijd één
ding vooropstaan: het geven van zo goed mogelijk onderwijs, dat recht doet
aan de verschillen tussen leerlingen en dat aan ieder kind de kans geeft om
maximaal tot zijn recht te komen.
 Om dit te bereiken wil ik oproepen tot een cultuuromslag. Ik doe een appel
tot "out of the box"-denken in het onderwijs. Ik doe een appel op leerlingen,
ouders, leraren, schoolleiding en vakbonden om echt out of the box te gaan
denken. Is alles wel zo logisch georganiseerd? Durven we heilige
huisjes af te breken of te verbouwen?
 In de afgelopen jaren heb ik tijdens werkbezoeken en gesprekken een aantal
voorbeelden aangereikt gekregen. Moet alles kunnen op school? Of kunnen we
een aantal facultatieve activiteiten schrappen of verminderen? Zijn buitenlandse
studiereizen bijvoorbeeld nodig in een tijd waarin het overgrote deel van
de scholieren al met hun ouders naar het buitenland gaat? Hoe zit het met
de rol van de ouders? Het gaat er toch niet om dat je aan het einde van de
dag aan de kids vraagt of zij een leuke dag hebben gehad? Je zou ze moeten
vragen wat ze geleerd hebben. Brengen we wel voldoende focus aan in het aanbod
van de school? Of kunnen we meer terugleggen bij ouders? Waarom vullen we
bijna als vanzelfsprekend de leemtes op die ouders achterlaten? Is het onderwijs
niet te veel gericht op de zwakste schakel en wordt daardoor niet te weinig
aandacht besteed aan de sterkste schakel? Zijn zes, zeven of acht vakantieweken
per se nodig om tot rust te komen, of moeten we het juist anders gaan organiseren,
zodat de werkdruk beter gespreid wordt en zodat kinderen en jongeren niet
een te groot vakantiegat tussen twee schooljaren ervaren, waardoor hun kennis
achteruitkachelt? Werkt het niet averechts om meer de nadruk te leggen op
wat er niet deugt in het onderwijs in plaats van de positieve elementen te
benadrukken? Zouden we elkaar daarop meer kunnen aanspreken? Vormen de onderwijs-cao's
van vandaag een opstap voor verbetering of eerder een drempel om innovatieve
initiatieven te kunnen ondernemen? Waarom bij nieuwe initiatieven als prestatiebeloning
direct aangeven waarom het niet werkt in plaats van de mogelijkheden te verkennen
wat voor bijdrage en dus ook kansen zouden kunnen worden geleverd voor beter
onderwijs? Hoe kunnen ouders, leerlingen en collega's gericht feedback geven
aan de leraar en hoe kunnen we die feedback op tafel krijgen? Durven we dat
te organiseren en er consequenties aan te verbinden?
 De heer Elias heeft volgens mij een heel goede discussie opgestart. Ik
ben er heel blij mee dat de AOb spreekt van een wake-upcall. Goed om te zien
dat dat beeld daar ook scherp wordt. Wat houdt ons tegen om heilige huisjes
bespreekbaar te maken en out of the box te denken? Ik ben ervan overtuigd
dat buiten de traditionele kaders denken de enige route is om met ons onderwijs
vooruit te komen. En het kan, in onze scholen, bij de vakbonden, binnen de
diverse raden en noem maar op. Er is voldoende kennis aanwezig om dit te realiseren.
En als er een wil is ...
 Aan alle betrokkenen zeg ik: wacht niet op wat het onderwijs voor jou
bedenkt, maar bedenk wat jij voor het onderwijs voor zou kunnen doen. Ik sta
open voor alle suggesties die hieraan bijdragen, juist als het gaat om het
wegnemen van belemmeringen. Ik ben heel nieuwsgierig en hoop dat mensen gehoor
geven aan deze oproep.
 Ik kan de heren Van der Ham, Çelik en de heer Klaver geruststellen.
Dit kabinet gooit de handdoek niet in de ring wat betreft de top vijf. Een
breed scala van maatregelen zal de kwaliteit van het onderwijs verhogen. Kortheidshalve
noem ik er tien, maar er zijn meer te bedenken.
 We gaan aan de slag met een sterkere drang voor vroeg- en voorschoolse
educatie en gaan er extra in investeren. Er komen verplichte leerlingvolgsystemen
met daaraan verbonden toetsen. Schakelklassen en summer courses voor leerlingen
betekenen een betere start in het voortgezet onderwijs. Het aantal voortijdig
schoolverlaters gaan wij terugbrengen naar 25.000. Wij intensiveren de onderwijstijd
in het eerste jaar van het mbo en het hoger onderwijs. Er komt selectieve
doorstroom van mbo naar hbo, waar nu eigenlijk alles mogelijk is en het dus
heel vaak niet goed gaat. Het programma LeerKracht van Nederland wordt doorgezet.
Er komt ruimte voor prestatiebeloning. Het rapport van de commissie-Veerman
wordt straks door de staatssecretaris in zijn ho-begroting toegelicht. Daarmee
gaat hij met energie aan de slag. Hier staan dus een ambitieuze minister en
een zeer ambitieuze staatssecretaris.
 Maar het gaat om een brede cultuur van ambitie, om een brede cultuur van
out of the box denken. En het kan. Het kan soms heel simpel en het kan soms
heel verfrissend. Ik wil verwijzen naar het Manifest van de no nonsens school,
met een paar heel praktische maatregelen op een rij, die gewoon door het onderwijs
zijn bedacht. Dat is een manifest van Reinier Bos en Frank Voskuilen. Dan
denk ik: hé, dat is een mooie aanpak in alle eenvoud. Zo ook De Duiventil
in Den Hoorn, die niet meer zo veel vergadert en waar leerlingen en leraren
opbloeien omdat er meer tijd is.
 De lat omhoog. Terug naar de kern. Zorg en onderwijs op maat. Verantwoordelijkheid
leggen waar die hoort: voor de klas, in de lerarenkamer, de medezeggenschapsraad,
bij ouders. Dat zijn de kernpunten waarlangs dit kabinet de onderwijsagenda
in de komende jaren met veel enthousiasme en inzet vorm wil gaan geven.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Mooie inleiding met ambitie. Dat is alleen maar hartstikke goed. De oproep
om buiten de box te denken kan ik alleen maar onderschrijven. Veel van de
zaken die u noemt en die moeten gebeuren in het mbo en voortgezet onderwijs,
en de prestatiebeloning steunen wij ook. Dat heb ik ook in mijn bijdrage gezegd.
Dus alleen maar steun daarvoor. Maar hoe kan het dat zo veel organisaties,
als het gaat om die top vijf, de kennisinvesteringsagenda, zeggen: met dit
bedrag, met deze investering komen wij er niet? Los van alle prachtige ambities
die u uitspreekt en die ik voor een deel ondersteun, zeggen die organisaties:
met dit bedrag komen wij er niet. Hebben die het dan allemaal verschrikkelijk
mis? Hoe zit dat nou precies?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik als minister ben ook maar een mens. Ik denk ook: hup, doe mij die euro's
erbij en wij gaan het doen. Maar er zijn heel veel mogelijkheden om gericht
te investeren, zoals dit kabinet gaat doen, daadwerkelijk geld te verplaatsen,
maar ook om het met bestaande middelen beter te doen. De heer Dijkgraaf gaf
terecht aan dat het niet alleen een kwestie van geld is. Het is ook een kwestie
van prioriteit en organisatie en durf om out of the box te denken. Ik ben
blij wij op een aantal onderdelen heel gericht gaan investeren. Zo meteen
ga ik er bij de diverse onderdelen ook op in.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het is niet alleen maar geld. Dat hoort u mij ook niet zeggen. Er zijn
immers heel veel dingen nodig die geen geld kosten, althans die geen extra
geld kosten. Voor ons zijn zelfs bepaalde ombuigingen binnen de huidige onderwijsbegroting
bespreekbaar. Daar zijn wij het dus zo over eens. Maar bijvoorbeeld het investeren
in leraren, in meer docenten voor de klas en kleinere klassen,
kost gewoon geld. Het investeren in beter hoger onderwijs kost gewoon geld.
 
 
 Punt gemaakt.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Hoe buiten de box wilt u zelf denken, minister? Van een aantal zaken van
het vorige kabinet, zoals de maatschappelijke stage maar ook de schoolboeken,
waar een paar honderd miljoen euro in zit, kun je je afvragen of dat puur
de kwaliteit ten gunste komt. Het is heel sympathiek, maar wellicht kunnen
wij die euro's beter besteden om het doel te bereiken dat wij samen hebben,
namelijk de kwaliteit van het onderwijs verbeteren. Wilt u daarnaar kijken?
Het staat niet in het regeerakkoord. Voelt u zich vrij om daar out of the
box over te denken?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Wat de leraren betreft, kan dit kabinet fier naar voren komen want het
houdt de leerkracht van Nederland in stand. Dat betekent in de komende jaren
een verdere oploop. De staatssecretaris zal daar straks het nodige over zeggen.
Wij investeren in professionalisering. Wij investeren in prestatiebeloning
omdat wij denken dat prestaties meer dan tot nu toe in Nederland beloond mogen
worden, ook in het onderwijs. Wat de uitgaven betreft, gaat het om de maatschappelijke
stage, schoolboeken. Wij handhaven graag wat wij nu hebben. Daarom zijn op
het gebied van de maatschappelijke stage stappen gezet om dichter te komen
naar de school, die al zo veel aan zijn hoofd heeft. We hebben het behoorlijk
teruggebracht – dat geef ik zelf ook eerlijk toe – maar je moet
ook blij zijn als je een wettelijke basis legt voor zoiets. Komt er nog eens
een tijd van heel veel euro's, dan kunnen we altijd uitbreiden. En het is
een minimumaantal uren en geen maximumaantal.
 Dan de schoolboeken. Dat is een voorbeeld van iets waarvan ik uiteindelijk
moet vaststellen, ook luisterend naar directeuren en mensen in het onderwijs
zelf, dat er met het daar neerleggen van het budget en het bij elkaar brengen
van creditcard en gebruiker uiteindelijk veel meer creativiteit aan het ontstaan
is. Kijk naar Wikiwijs. Kijk naar de corporaties van leraren die zelf materiaal
aan het ontwikkelen zijn. Ik hoor van scholen dat ze er uiteindelijk geld
aan overhouden, omdat ze slim aanbesteden en daarmee extra geld kunnen inzetten
in het onderwijs. Ik zou dus niet graag aan de schoolboeken willen komen en
aan de maatschappelijke stage. Die heeft nu een bescheiden omvang maar is
wel doeltreffend, en ik zou hem graag in de benen willen houden. Nogmaals,
er zijn veel investeringen voor de leraren.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De minister vraagt aan ons, aan de coalitie maar ook aan de oppositie,
om out of the box te denken, om ingesleten patronen te doorbreken. Over de
schoolboeken bestaan heel veel verhalen: werkt het nu wel of niet? Er wordt
ook heel veel gezegd dat het maar de vraag is of het een toevoeging is en
of alle ouders van leerlingen deze ondersteuning nodig hebben. Ziet de minister
iets in het regeerakkoord dat haar bindt om per definitie vast te houden aan
de gratis schoolboeken?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Het kabinet heeft niet voorgesteld om erop te bezuinigen, anders hadden
we dat gedaan. Dan was er gewoon een voorstel geweest en had dat een bepaalde
hoeveelheid geld opgeleverd. Dit kabinet hecht erg aan het gezinsbeleid, aan
het ondersteunen van gezinnen met kinderen in het voortgezet onderwijs. We
weten dat dit een heel dure periode is. Het zou een enorme klap zijn als mensen
opeens weer € 300 of € 400 per jaar kwijt zouden zijn
aan schoolboeken. Ik zou ook heel graag de creativiteit willen behouden en
stimuleren bij de scholen. Misschien was de maatregel eerst tegen hun zin,
maar uiteindelijk onderkennen zij steeds meer dat hij waardevol is. Dat zou
ik inderdaad niet graag wegnemen; dat geef ik eerlijk toe.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Via u staat het in het regeerakkoord ...
 
 
 Nee, mijnheer Van der Ham. De heer Çelik heeft het woord.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Voorzitter, ik wil voorkomen dat deze twee punten van de heer Van der
Ham van gisteren en vandaag blijven terugkomen. Zou het ook geen onbehoorlijk
bestuur zijn om ten aanzien van de schoolboeken, die nu net lopen en waarop
de scholen nu net de achterstand hebben ingehaald, zo snel het beleid weer
om te gooien? Dat geldt ook voor de maatschappelijke stages, die dit jaar
gaan starten.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik denk dat het inderdaad voor scholen heel onverwacht zou komen. Soms
breekt nood wetten; daar moet je heel nuchter in zijn. We hebben een heel
bijzondere situatie, met de crisis en nog steeds zonder economisch herstel.
Als je echter de mogelijkheid hebt om net opgebouwde verwachtingen waar te
maken, dan moet je ze niet direct weer afbreken. Dat ben ik met de heer Çelik
eens. Maar nogmaals, nood kan wetten breken. Dat doen we ook elders.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Ik ben blij met dit pleidooi. Out of the box denken, verder kijken: hartstikke
goed. We willen natuurlijk bij de top vijf van kenniseconomieën gaan
horen. Ik zou dus graag van de minister horen of zij denkt dat we dat kunnen
halen gezien de huidige achterblijvende of uitblijvende investeringen. Kan
de minister mij de garantie geven dat we over vier jaar in die top vijf staan?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitters. Voorzitter, bedoel ik! Er is er maar een; gisteren hadden
we er ongeveer vijf op een rijtje, maar u bent de Voorzitter. Voorzitter,
ik kan één garantie geven, namelijk dat de staatssecretaris
en ik, maar vooral al die mensen die betrokken zijn bij het onderwijs in het
land, daar een heel grote bijdrage aan zullen leveren. Ik kan aangeven dat
wij met heel veel maatregelen wel degelijk investeren. Ik noem de voorschoolse
educatie, de schakelklassen en de summer courses en de inzet voor het voortijdig
schoolverlaten, die zo ongelooflijk belangrijk is. Dat zijn allemaal maatregelen
om mee te gaan in de vaart der volkeren.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Netto komt er geen geld bij, nu ja, goed, maar wel maatregelen. Dat is
allemaal hartstikke goed, maar ik kan ook constateren dat de minister niet
kan garanderen dat wij over vier jaar in de top vijf staan. Dat
snap ik ook, want zij heeft geen zak geld gekregen. Zij staat echter wel open
voor suggesties en voor out of the box denken. Staat de minister dan ook open
voor de gedachte dat we misschien eens zouden kunnen beginnen met het naar
de scholen zelf sturen van de lumpsumfinanciering die nu naar de schoolbesturen
gaat? Zo is er optimale zeggenschap voor de mensen die de minister zo belangrijk
vindt in de scholen.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik wil eerst even ingaan op de uitspraak dat ik die zak met geld niet
krijg en dat het daarom niet gaat lukken. Een zak met geld geeft geen enkele
garantie dat iets lukt. Het gaat om de effectiviteit van de maatregelen. Ik
ben ook een groot voorstander van de gedachte dat het geld daar terecht moet
komen waar het moet zijn. Daar mogen we zeker scherper op letten. Vaak hebben
mensen het idee dat het niet dichtbij de klas komt. Daarom juich ik toe dat
er bijvoorbeeld in het mbo benchmarks zijn en dat er bekeken wordt wat het
voor de overhead betekent. Daarom juich ik toe dat we salarissen terugdringen
waar die te hoog zijn en dat we proberen de omvang van de instituties tussen
de school en het ministerie in de hand te houden. Dat zijn allemaal maatregelen
om te voorkomen dat geld ergens anders naartoe gaat dan naar de klas.
 Uiteindelijk spreken wij de schoolbesturen aan. Zij zijn de rechtspersonen.
Daar gaat het geld naartoe. De OESO zegt dat er in Nederland met een euro
goede dingen gebeuren. Een van de belangrijke aspecten daarvan is het feit
dat de verantwoordelijkheid op een laag niveau in het land ligt. Ik vind het
belangrijk dat een school de ruimte heeft om zelf de verantwoordelijkheid
voor die euro's waar te maken en keuzes te maken.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Daarin vinden we elkaar ook. Daarom wil ik de scholen juist versterken
door het geld er rechtstreeks heen te sturen. Dan kunnen we het bestuur vanuit
de scholen financieren. Dat is misschien net eventjes wat eerlijker. Bedankt,
we zullen zien hoe de rest van dit debat zich ontwikkelt. Ik ben nog niet
helemaal gerustgesteld wat betreft die top vijf.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik ben het eens met alles wat de minister tot nu toe heeft gezegd, behalve
op één punt. Dat is een serieus punt. Ik wil haar dringend vragen
om het niet te hebben over out of the box denken. Ik geef haar drie alternatieven:
origineel denken, buiten de gebaande paden denken en onorthodox denken. Wij
moeten in dit parlement Nederlands spreken.
 
 
 Hear, hear! O, sorry.
 
 
 (gelach)
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Daar heeft de heer Elias opnieuw een heel waar woord gesproken. Ik zal
me eraan proberen te houden. Is "onorthodox" wel zo'n goed alternatief?
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 "Buiten de gebaande paden" is het beste. Bij "onorthodox" krijgen we de
SGP niet mee.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik ga verder niet in op dit punt, want het is helder. Ik was even getriggerd
... oeps. Ik moet inderdaad ook op gaan passen. Ik was geprikkeld door wat
de minister zei over benchmarking. Dat zijn doelmatigheidsvergelijkingen.
Is de minister van plan daar intensiever gebruik van te maken? Ik zie bij
veel scholen de behoefte meer inzicht te hebben in hun prestaties ten opzichte
van andere scholen. Als je benchmarking op die manier gebruikt, houd je de
bevoegdheid ook op het lokale niveau waar je die hebben wilt.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dat sluit heel goed aan bij een beweging die ik de afgelopen jaren bijvoorbeeld
in het mbo heb gemaakt. Dat was een beetje duwen en trekken, maar het geïntegreerd
jaardocument dat er binnenkort aankomt, bevat veel gegevens van die scholen
en maakt scholen beter vergelijkbaar. Ik wil in de komende tijd bekijken of
ik vanuit beschikbare gegevens nog meer transparantie kan bewerkstelligen
wat betreft de scholen. In december kom ik bijvoorbeeld met de profielen van
het mbo, via de inspectie die daarin veel energie heeft geïnvesteerd.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Dit lijkt mij het moment om de minister te verleiden tot het instellen
van een bureaucratiemeter. Ik doel op een gestandaardiseerde bureaucratiemeter
waarover de Kamer zich uitspreekt en waarover we het hier eens worden. Daarbij
spreken we dan af dat we tot een 80/20-verdeling komen van de budgetten die
naar de scholen gaan. Dan is 20% voor de overhead en 80% voor
het primaire proces. Als we dat doen, zijn we van een hoop gezeur af.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik begrijp de intentie van de heer Beertema. Ik begrijp dat hij liever
meer grip op het proces wil krijgen, maar ik ben er beducht voor dat de bureaucratiemeter
leidt tot heel veel bureaucratie van instellingen om al die gegevens te gaan
ophoesten, om een scheiding te moeten aanbrengen tussen wat wel en wat geen
overhead is. Daar zou ik terughoudend in willen zijn. Wat ik belangrijk vind,
is dat er meer transparantie komt, dat scholen zichtbaar maken wat zij doen
met het geld. Richting de heer Dijkgraaf gaf ik daarnet aan dat in het mbo
al een forse slag is gemaakt. Wat mij betreft ga ik ermee door. Ook het voortgezet
onderwijs heeft daar vorig jaar een behartigenswaardige notitie over geschreven,
echt gebaseerd op onderzoek binnen de vo-sector. Overigens was het heel acceptabel.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Ik begrijp de beduchtheid voor een bureaucratische overlast, maar de kost
gaat voor de baat uit. Je hoeft het maar één keer te doen en
vervolgens heb je er jaren plezier van.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 En toch zou ik er voorzichtig mee willen zijn. Ik begrijp de zorg van
de heer Beertema, maar ik zal de scholen de komende tijd vragen hoe zij zichtbaar
willen maken op welke wijze zij hun geld besteden. Dat staat los van de vraag
of wij er normen aan verbinden. Wij hechten natuurlijk ook aan de autonomie
van scholen. Juist daarom wordt die euro in Nederland volgens de OESO best
heel goed besteed. Ik vraag om transparantie en ik zal de Kamer daarover rapporteren.
Ik heb er zelf sterk behoefte aan. De scholen krijgen centen. Laat zien wat
je ermee doet. Dat is niet alleen voor ons goed, maar ook voor de scholen.
Mevrouw Smits had het er ook over. Wij moeten de discussie opstarten
rond de vraag: waar blijft het geld? Ik wil bekijken of ik dat zonder al te
veel bureaucratie scherper bij scholen zichtbaar kan maken.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter.
 
 
 U hebt deze ronde geopend ...
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Maar dit gaat net weer over een ander onderwerp.
 
 
 Dat weet ik, maar ik weet ook nog dat u begonnen was. De staatssecretaris
vervolgt haar betoog.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dan doe ik het over een paar minuten.
 
 
 Ik weet dat u terugkomt, maar nu niet.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik ben bij mijn volgende blokje: de lat omhoog. Hierin zal ik toetsen,
zwakke scholen, kernvakken, en vmbo-havo behandelen.
 Iedereen is het erover eens dat de kwaliteit van het onderwijs verder
omhoog moet. Maar die ambitie is een lege huls als wij niet scherper durven
te kijken naar het resultaat van de inspanningen van leraren, leerlingen en
schoolleiders. Alleen op basis van prestatiegegevens kunnen leerlingen, studenten,
docenten en scholen zich continu verbeteren. Daarom moeten die prestaties
en de toegevoegde waarde van de school in beeld komen en, wat het kabinet
betreft, ook beter beloond worden. In po, vo en mbo komt er daarom een systeem
van centrale toetsing om resultaten te kunnen meten. De referentieniveaus
voor taal en rekenen worden verder ingevoerd. Zwakke scholen krijgen nog slechts één
jaar de tijd om te verbeteren. Scholen die het heel goed doen, krijgen het
predikaat van excellentie. Het resultaat telt.
 Een tweede belangrijk punt is de organische overgang, de schakels tussen
de verschillende onderwijstypen. Die schakels moeten beter. Daarom komt er
een investering in schakel- en kopklassen in de overgang tussen po en vo.
Hoe goed goede overgangen werken, blijkt uit de VM2-trajecten en de vakscholen
van Hans de Boer. Dat is echt een geweldig initiatief. Ik wil met De Boer
verder aan de slag om te bekijken of wij het veel breder in Nederland kunnen
uitrollen. Vaak kwetsbare jongeren kunnen een startkwalificatie halen, soms
nota bene met een jaar tijdwinst. Er komt ook een doorlopende leerroute voor
hoogbegaafden in po en vo. Het actieplan hoogbegaafdheid komt er. Ik zal het
conform het verzoek voor 1 maart bij de Kamer aanleveren.
 Het resultaat telt, goede schakels en focus. Wij leggen meer nadruk op
de zogenaamde kernvakken, vakken die beslissend zijn voor het succes in vervolgonderwijs
en op de arbeidsmarkt: Nederlands, Engels, natuurwetenschappen, wiskunde.
Die kernvakken gaan wij in het voortgezet onderwijs ook extra toetsen. Om
scholen de kans te geven daar het zwaartepunt te leggen, brengen wij het aantal
profielen in het voortgezet onderwijs omlaag. Ook in het mbo willen wij de
differentiatie van de vele opleidingen terugdringen. Wij gaan het voor de
scholen minder ingewikkeld maken om de kerntaak uit te voeren, en makkelijker
maken om de zaak beter te besturen. Focus verbetert de doorstroom in het onderwijs
en voorkomt dat de waarde van diploma's ter discussie komt te staan en dat
vervolgonderwijs bezig moet met het repareren van wat daarvoor verkeerd is
gegaan.
 Voorzitter. Ik zou nu iets zeggen over havo/vmbo, maar als u ...
 
 
 U maakt het blok af.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 In het kader van de doorstroming ben ik ook een voorstander van het vergroten
van de doorstroom van vmbo-t naar havo, en van havo naar vwo. Een prima route
om gewoon te emanciperen in ons systeem. De doorstroom van het vmbo naar de
havo is de afgelopen jaren overigens al heel flink gestegen. In 2002 was het
nog geen 10%, in 2009 meer dan 20%, het hoogste percentage sinds
1992. Het verhaal dat het vmbo die opwaartse gang richting havo teruggedrongen
heeft, wordt daarmee echt gelogenstraft. Heel veel kinderen gaan van het vmbo
naar de havo. Als dat kan, is dat een goede zaak. Maar ik vind dat we ook
heel goed moeten kijken dat we het op een goede manier doen. Leerlingen mogen
niet teleurgesteld zijn, omdat ze het uiteindelijk niet redden. Ik zou veel
meer gericht willen zijn op de wijze waarop jongeren kunnen doorstromen. Dat
is voor mij niet datgene wat de heer Van der Ham en de heer Klaver –
in één bankje – rondom het toelatingsrecht hebben gezegd.
Ik denk dat het heel belangrijk is dat een vmbo-t'er een goede afweging maakt
tussen havo en mbo, en dat de school die vmbo'er daarin heel goed begeleidt,
allereerst door voor de bovenbouw aan te geven wat er wordt verwacht. Dat
is vaak te weinig duidelijk, en dat moet het wel worden, heb ik richting scholen
aangegeven. Als men dat niet zelf transparant maakt, ga ik dat wettelijk regelen.
Liever heb ik dat ze het zelf doen. Ik heb in de beantwoording aangegeven
dat ik daar in het voorjaar de inspectie op afstuur, om te kijken of het ook
daadwerkelijk gebeurt.
 Maar er komt meer kijken dan een juist vakkenpakket en cijfers. Dan ben
ik het eens met de heer Klaver, die zegt dat cijfers uiteindelijk discutabel
zijn: 6,1, 6,5, 7, noem maar op. Het gaat ook om leerhouding, het gaat ook
om motivatie, en om cognitieve leerruimte die er is om of het via de havo
te doen, of via het mbo. Ik denk dat heel veel kinderen ook buitengewoon geschikt
zijn om heerlijk op het mbo hun weg te vervolgen. Ik zou dan ook willen zeggen:
niet het toelatingsrecht is belangrijk. Ik denk dat dat veel scholen de mogelijkheid
ontneemt om kinderen op een goede manier richting de havo te laten gaan. Ik
voel veel meer voor die evenwichtigheid die de heer Çelik naar voren
brengt: kijk goed, gun jongeren de ruimte, maak duidelijk waar je voor staat,
en wees objectief in je afweging, met respect voor de professional die een
jongere heeft meegemaakt. Ik vind de route vmbo-mbo een heel mooie, maar soms
is het wel een heel lastige. Naast het terugbrengen van die profielen in het
mbo, waarover ik het zojuist had, wil ik ook kijken of het mbo-4 kan worden
teruggedrongen naar drie jaar, zoals het lange tijd was voordat de roc's werden
gevormd. Dan wordt die route ook een aantrekkelijke route, want dan wordt
er geen twee jaar meer verloren. Dat vind ik zelf een erg belangrijk punt
om deze route aantrekkelijker te maken, en niet meer die enorme druk naar
de havo te hebben, waar niet elk kind gelukkig wordt. Dat was het.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Ik ben ontzettend tevreden met wat ik net heb gehoord, niet
alleen met uw houding ten opzichte van mijn voorstel voor de overgang, maar
ook met het feit dat u eraan zit te denken om het terug te brengen naar drie
jaar. Dat is prima. Geen vraag dus, maar een mooie bevestiging. Goed dat ik
dit heb gehoord, dank.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dank. We zullen heel goed moeten kijken, welke opleidingen dat aankunnen.
We weten dat de techniekopleiding wat langer kan zijn, maar vroeger duurde
het mbo drie jaar, en dat is gewoon zomaar vier jaar geworden. We hebben niet
het idee dat de kwaliteit zoveel omhoog is gegaan. Ook kinderen kunnen meer
geboeid raken door die drie jaar te doen, en het kan ook bezuinigend werken.
Daar hebben we voor een deel een ombuiging voor ingeboekt, en terecht.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Over de overgang van vmbo-t naar havo: ik ben het voor 99,9% met
de minister eens. Dat is heel erg veel. Maar als je het vermoeden hebt dat
een leerling het niet gaat redden op de havo, moet je dat uitspreken. Ik vind
dat je kinderen daarin goed moet begeleiden. Helemaal eens. Maar als een leerling
het toch wil proberen, moet zo'n leerling de kans krijgen. Dan vind ik niet
dat het hek dicht moet, maar dat een opleiding de mogelijkheid moet hebben
om ervoor te zorgen dat zo'n leerling dan begeleid wordt naar zo'n school,
en eventuele achterstanden kan inhalen. Ik vind – en daarom ben ik nog
niet helemaal tevreden – dat u een toelatingsrecht moet regelen. Daarnaast
moeten havo's bijvoorbeeld de mogelijkheid hebben om degenen die zich aanmelden
zich verplicht te laten bijscholen als dat nodig is. Als je dat regelt, heb
je het beste van twee werelden. Dan hebben de leerlingen het recht om naar
die school te gaan, maar als de school denkt dat er een probleem is, kan hij
de desbetreffende leerling verplichten om een cursus op een summer school
te volgen of om op een bepaald punt extra werk te doen. Als u het zo regelt,
dan maakt u het objectiveerbaar en dan maak je ook het vmbo-t-diploma waardevast.
Als u dat niet doet, dan blijft het een beetje algemeen en vaag. Ik hoop dat
u dat toch harder wilt vastliggen.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 De oplopende cijfers geven aan de opstroom van vmbo-t naar havo harde
realiteit is. Wij moeten ook eerlijk zeggen dat heel veel ouders willen dat
het allemaal omhoog gaat, maar aan het eind het van de rit worden de leerlingen
straks geconfronteerd wel met verscherpte exameneisen. Dat is moeilijk en
dat is soms hard, maar ik ben ervan overtuigd dat het niet anders kan.
 Ik kan de heer Van der Ham wel volgen op het punt van de extra eisen.
Scholen moeten kunnen zeggen: luister eens joh, je bent welkom, maar ik wil
dat je in de zomervakantie die en die bijscholingscursus gaat doen. Prima.
Maar laat de school zelf die afweging maken, afhankelijk van de kennis, de
leerhouding en de motivatie van het kind. Dat is echt iets voor een school
om te beoordelen. Weet u wat het leuke is? Er zijn scholen die zich hierin
onderscheiden door te zeggen: laat het kind maar komen, bij ons mag het de
havo doen, want het is ons ding om die jongere toch te begeleiden naar het
examen door er extra in te investeren. Er zijn ook scholen die het accent
op andere dingen leggen, die extra tijd in andere zaken steken. Ik vind het
wel mooi dat ouders een keuze kunnen maken. Soms zal het voorkomen dat het
echt niet lukt, maar volg dan de koninklijke route via het mbo. Ik zal kijken
of ik nog een paar barrières op dat pad weg kan nemen.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Over de route van het mbo zijn de minister en ik het volledig eens. Dat
is een prachtige route. Dat is ook voor 80% van de vmbo-leerlingen
de route om te nemen. Maar 20% wil toch een andere route volgen. Wij
zijn in deze Kamer bezig met wetgeving, met gelijke behandeling en met waardevastheid
van diploma's. Daarom vind ik het niet correct richting de leerlingen om het
over te laten aan de scholen. Ik vraag van de minister om een toelatingsrecht
met daaraan gekoppeld de mogelijkheid voor scholen om te zeggen: u kunt zich
op een aantal punten nog bijscholen. Als de minister dat doet, dan weten leerlingen
waar ze aan toe zijn en dan geef je de professionals de ruimte om maatwerk
te bieden. Op het moment dat de minister blijft toestaan dat scholen mogen
shoppen, heeft dat een inflatoire uitwerking op het vmbo-t-diploma. Dat moeten
wij niet willen.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Het is nooit anders geweest met de vmbo-t- en de mavodiploma's. Het is
altijd geweest zoals het nu is. Dat wil overigens niet zeggen dat het niet
anders hoeft te zijn. Want, nogmaals, als het een verbetering is, moet je
het nooit nalaten. Ik vind het echter geen verbetering. Ik voel voor die evenwichtigheid
die de heer Çelik aangeeft, ik voel voor de transparantie die duidelijk
maakt waar je aan toe bent, in de zin van cijfers en vakkenpakket, en ik voel
voor de professional die uiteindelijk de afweging maakt of een kind een havokind
is of dat het beter naar het mbo kan gaan. Dan zie ik dat de scholen daar
verschillend in acteren. Daardoor hebben ouders de mogelijkheid om te zeggen:
als het hier niet lukt, gaan wij naar een andere school. Dat is wat mij betreft
de ruimte die er is. Op die transparantie kan de Kamer mij aanspreken. Daar
zal ik de scholen ook op aanspreken. Ik zal ze daar in het voorjaar ook op
controleren via de inspectie.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De minister zegt: evenwichtig. Volgens mij is het verhaal dat ik hier
houd, evenwichtig. Het geeft verder rechtszekerheid en waardevastheid aan
het vmbo-t-diploma. Wij zijn dus allebei voor de evenwichtigheid. Op het moment
dat de minister het in het midden laat, is het vaag. Dat moeten wij niet willen.
Ik zal daar straks een motie over indienen, want ik zou graag willen dat de
minister duidelijker neerlegt wat wel en wat niet kan. De bottomline zal altijd
moeten zijn dat als iemand echt gemotiveerd is om naar een school te gaan,
hij in principe toegelaten kan worden met een vmbo-t-diploma.
 
 
 Kunt u mij uitleggen wat u verstaat onder een lange inleiding? Ik vond
deze inleiding bij uw vraag namelijk wel vrij lang.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik heb niets toe te voegen aan wat ik net heb gezegd.
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Ook ik kan mij helemaal vinden in de evenwichtige benadering van de minister.
Ik vraag mij wel het volgende af. Als er zo veel onduidelijkheid bestaat over
de vraag of een kind met een vmbo-t-diploma wel kan doorstromen
naar de havo, moeten wij dan niet goed kijken naar de kwaliteit van dat vmbo-t-diploma?
En moeten wij dan niet ook daar de lat hoger leggen? Voorzitter, ik had nog
een klein puntje over de hoogbegaafden. Mag ik dat hieraan toevoegen of liever
later?
 
 
 Als u het kort doet, maakt het niet uit of u het nu doet of later
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Ik ben blij dat de minister met een visieplan komt ten aanzien van hoogbegaafden.
Neemt zij daarin ook mee wat voor de CDA-fractie van groot belang is, dat
wij proberen om zo veel mogelijk maatwerk te leveren: op de school wat kan,
in plusklassen, dagdelen of weken en waar nodig bijvoorbeeld Leonardo-onderwijs?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik denk dat het laatste voor elk kind het beste is, gewoon in je eigen
omgeving. Ik zal proberen dat punt ook mee te nemen. U ziet het terug in het
actieplan.
 Wat scherpere eisen voor het vmbo betreft, die komen er natuurlijk wel
met de referentieniveaus taal en rekenen. Wij weten uit eerdere tests dat
wij er nog lang niet zijn. Ondanks het feit dat de heer Dijkgraaf aangaf dat
het wel hoger mocht zijn, weten wij dat het echt nog niet meevalt. Gelukkig
hebben wij voor diegenen die goed zijn een streefniveau, dat iets hoger ligt
dan het F-niveau. Maar de Onderwijsraad heeft mij aangegeven om het wel een
voor een te doen. Dat is de reden dat ik uiteindelijk alleen voor havo en
vwo die verscherpte exameneisen heb ingesteld. Ik sluit niet uit dat wij als
wij in de loop der tijd zien dat toetsen echt een heel positieve bijdrage
levert – ik geloof daar eigenlijk wel in –zachtjesaan toch kijken
of wij het vmbo-tl en -gl ook in beeld kunnen krijgen, juist ook vanwege het
punt dat de heer Van der Ham naar voren bracht.
 Maar vooralsnog heb ik even te maken met het advies van de Onderwijsraad,
omdat ik niet te rabiaat aan de slag wilde gaan. Nogmaals, de havo- en vwo-examens
in 2013 en 2014 zullen wij ook niet zomaar lichtjes langs ons heen zien gaan.
Zij zullen echt impact hebben op het aantal gezakten. Dat is heel pittig,
maar ik sta erachter.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Ik haak nog even aan bij de vmbo/havodiscussie. Terecht geeft de minister
aan dat het mbo ook een heel mooie route is na het vmbo, maar volgens mij
moet het altijd de keuze zijn van de ouders en vooral het kind welke vorm
van onderwijs er gaat worden gevolgd. Ik ben het met de minister eens als
zij zegt dat er veel ouders zijn die pushen: ga maar naar de havo, terwijl
dat misschien niet past. Volgens mij raken wij hier een principieel punt.
Ook al worden er allerlei adviezen gegeven door professionals, is de minister
niet met mij van mening dat uiteindelijk de keuze voor de vervolgopleiding
toch echt bij de ouders en bij het kind hoort te liggen?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dan kom je eigenlijk aan een vrij fundamenteel punt, want wij zien in
het hele voortgezet onderwijs wat wij zien in deze overgang en ook in de overgang
havo-vwo en ook in de toelating na de havo tot vwo. Het is de school die uiteindelijk
eerst het Cito-advies beoordeelt en het advies van de school en die vervolgens
bekijkt of je mag opstromen, van 2 havo naar 2 vwo. Het is steeds de school
die uiteindelijk de afweging maakt. Ik heb er wel vertrouwen in dat die professionals
dat uiteindelijk goed doen, omdat ik zie dat het percentage niet achteruitgaat
ten opzichte van de mavo/havoperiode maar dat het juist enorm aan het groeien
is. Maar ik zie ook dat wij heel erg klagen aan het eind hoe die jongeren
uiteindelijk van de havo afkomen. Dan denk ik wel eens: mensen, zijn wij niet
bezig met een devaluatie en moeten wij niet veel scherper zijn? Dat doen wij
nu door te toetsen, maar ik wil ook dat die school dat doet aan het begin.
Maar laten wij wel helder zijn in de randvoorwaarden.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 De professionaliteit van de docenten waarover de minister spreekt, is
natuurlijk alleen maar te roemen. Ik denk dat die ook heel belangrijk is.
Maar ik denk dat je die professionaliteit vooral moet inzetten als het kind
eenmaal binnen is op de havo, want dan vind ik dat de school alle eisen mag
stellen die zij denkt dat nodig zijn om het kind uiteindelijk met succes af
te leveren, met een goed diploma. Want ik ben het met de minister eens dat
wij niet aan het einde van de rit een kind moeten hebben dat geen diploma
haalt of het niveau omlaag haalt.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik denk dat ik in herhaling ga vervallen, omdat ik het al vrij uitgebreid
met de heer Van der Ham besproken heb. U zit daar heel dicht bij, letterlijk
en figuurlijk.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Is de minister het over de spelling, waarover wij het even hebben gehad,
ermee eens dat het niveau gebaseerd moet zijn op wat het overgrote deel van
de leerlingen kan halen? Als ik dan constateer dat 80% van de leerlingen
3F haalt en niet 1F zou ik de minister toch willen verzoeken om er nog eens
heel serieus goed naar te kijken of de lat niet hoger kan liggen. Ik vraag
dit ook omdat ik anders overweeg om een motie in te dienen. Ik zou liever
hebben dat de minister bereid is om hier nog eens serieus naar te kijken op
basis van onderzoek dat er ligt.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Is het goed als ik daarop in tweede termijn terugkom? De heer Dijkgraaf
geeft een paar gegevens door die ikzelf goed wil traceren. Dat is prima. Ik
ga verder in op dit punt.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Geen vraag, maar een opmerking. Ik verwijs naar het werk van mevrouw Van
der Geijn die hiernaar onderzoek heeft gedaan op basis van twintig jaar data.
Die trekt deze conclusie.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Oké, ik kom hierop terug.
 Punt drie is het mbo. Ik ga daarbij kort in op het voortijdig schoolverlaten
en de mbo-30-plusmaatregel. Alle fracties zijn in hun bijdrage ingegaan op
het thema van een leven lang leren en vooral mbo-30-plus. Laat het helder
zijn: een leven lang leren is een onderdeel van de portefeuille van de staatssecretaris,
maar mbo-30-plus ligt heel erg dicht bij het mbo. Vandaar dat ik erop inga.
Het is terecht een belangrijk thema. Laat dat helder zijn. Voor mij begint
het thema van een leven lang leren wel bij de startkwalificatie, waar wij
met elkaar in de afgelopen jaren heel mooie dingen hebben bereikt. De naam
zegt het al: wie een leven lang wil leren, zal er goed mee moeten
beginnen. Een goed begin is het halve werk en dus een startkwalificatie. De
laatste jaren is het aantal jongeren met een startkwalificatie al sterk toegenomen.
Dat is geweldig. Over een maand of twee hoop ik weer nieuwe cijfers aan de
Kamer te kunnen presenteren. Het kabinet laat het er niet bij zitten.
 Wij doen het Europees gezien echt heel netjes, maar wij gaan wel door.
Wij gaan naar 25.000 voortijdig schoolverlaters. Dat zijn er altijd nog 25.000
te veel. Dat doen wij met een samenhangende aanpak om de potentiële uitvallers
in het voortgezet onderwijs en vooral ook in het mbo vroegtijdig aan te pakken.
Wij weten dat het vaak jongeren zijn met een meervoudige problematiek. Het
is de overbelaste jongere, zoals de heer Winsemius het noemt. Die is overigens
niet alleen een verantwoordelijkheid van het onderwijs. Het begint bij de
ouders, gelukkig nog altijd het fundament van veel jonge mensen. Ook jeugdzorg
en politie behoren daarbij betrokken te zijn. Het beleid wordt dan ook samen
met andere departementen vormgegeven. Dat ga ik de komende jaren ook met heel
veel plezier doen. Er zijn veel opmerkingen gemaakt over het mbo. Ik deel
de opmerkingen die gaan over de fundamentele en cruciale rol die het mbo speelt
in de Nederlandse economie. Zonder het mbo staat Nederland stil. Er wordt
hard gewerkt aan verbetering van de onderwijskwaliteit. Dat is een feit. Wij
moeten hier de komende jaren ook nog verder aan werken. Dat wil ik doen door
andere de intensivering van de onderwijstijd te versterken, door keuzebegeleiding
van studenten en betere examens. Kortom, hoogwaardig vakonderwijs.
 Er komt veel op het mbo af. Binnenkort brengt de commissie-Oudeman, die
over onderwijs en besturing van het mbo gaat, haar advies uit. Daarnaast komen
binnenkort ook adviezen over het mbo beschikbaar, waaronder die van de inspectie.
Er komen ook adviezen uit het bedrijfsleven. Die adviezen en de maatregelen
in het regeerakkoord vereisen een zeer zorgvuldige uitvoering. De heer Biskop
zei dat ook al. Daarom wil ik in februari, maart 2011 een samenhangende mbo-agenda
2011-2015 aan de Kamer aanbieden. Ik moet eerst langs de ministerraad. Dat
kost net wat meer tijd. Bij die agenda kom ik ook terug op het punt dat de
heer Biskop naar voren bracht over de volwasseneneducatie en de vavo. Hoe
willen wij daarmee in de toekomst omgaan? Tussen de bij het regeer- en gedoogakkoord
betrokken fracties is ook gesproken over dit punt. Wij waren eigenlijk alle
drie van mening dat het niet verstandig is om te blijven stapelen bij de hoeveelheid
maatregelen. Wij moeten vavo en volwasseneneducatie behouden. Een te snelle
marktwerking zou daarbij riskant kunnen zijn. Ik kom met een samenhangend
geheel om de zaken even heel goed met elkaar in verband te brengen en een
overtuigende agenda neer te leggen voor het mbo.
 Dan de 30-plusmaatregel. Natuurlijk heeft het kabinet ... Ik ben haast
klaar.
 
 
 
 De heer
 Biskop
 CDA
 
 ...
 
 
 Nee, aan het einde van dit blokje kan worden geïnterrumpeerd.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Natuurlijk heeft het kabinet goed nagedacht over de maatregel om studenten
ouder dan 30 jaar niet meer te bekostigen. Maar het kabinet realiseert zich
terdege wat het betekent. Wij zien echter ook dat er goede alternatieven zijn
om mbo'ers boven de 30 jaar te scholen, zoals de wet over vermindering van
afdracht en de individuele scholingsaftrek. Daarnaast vindt het kabinet dat
ook werknemers en werkgevers meer financiële verantwoordelijkheid voor
scholing in het mbo kunnen nemen. In deze tijd moeten wij heel scherp durven
kijken naar wat wel en wat niet de primaire verantwoordelijkheid van de overheid
is. Op dit terrein mogen de sociale partners hun verantwoordelijkheid nemen.
Zoals gezegd door de minister-president tijdens het debat over de regeringsverklaring,
voer ik op dit moment wel gesprekken over de mbo-30-plus. Die vraag is nadrukkelijk
gesteld naar aanleiding van de motie van de heer Cohen. De minister-president
heeft gevraagd om die motie even aan te houden, waarvoor dank. Dat creëert
ruimte om hiernaar te kijken. Die gesprekken zijn dus gaande met collega-bewindslieden
en straks ook met werkgevers en werknemers. Dat kost even tijd. Ik zal nu
niets zeggen over uitkomsten, maar zodra het beeld scherper wordt, zal ik
de Kamer informeren.
 
 
 
 De heer
 Biskop
 CDA
 
 Voorzitter. De minister zal in februari komen met een notitie over vavo,
die ook de minister een grote zorg is. Ik wil best tot februari wachten, maar
een grote zorg van mij is dat als dat al te veel later gaat worden, scholen
gaan inspelen op het komende schooljaar. Ik krijg nu al signalen dat onderwijsinstellingen
aan het bezuinigen zijn op vavo en educatie. Is februari een harde datum?
Het eind van het schooljaar nadert dan namelijk snel en dan moeten er heel
snel besluiten worden genomen. Ik zou het zonde vinden als de infrastructuur
van onze educatie, inclusief vavo, naar de knoppen zou gaan omdat wij hier
te laat zijn.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik wil die infrastructuur ook niet naar de knoppen laten gaan, vandaar
dat dit is besproken met de betrokken fracties en het hier nu ook weer aan
de orde komt. Maar de bezuinigingen op rekenen en taal in het mbo –
want daarnaar is het geld in belangrijke mate naartoe gegaan – draaien
wij nu niet terug. Het gaat om de vraag of je marktwerking wilt, of je de
bestedingen bij de roc's wilt weghalen. Het is per 1 januari 2013, dus
dat ligt nog wat ver weg. Kijkend naar wat op het mbo afkomt – de intensivering,
de versnelling en bundeling van de leerwegen, de mbo-30-plusmaatregel, volwasseneneducatie –
en dat alles bij elkaar nemend, lijkt het me het best om daar even een goede
agenda van te maken, zodat de Kamer een overzicht krijgt van wat daar op dat
gebied gebeurt en de stappen die daar worden gezet. Het lijkt me evenwichtig
om dit erbij te betrekken, maar ik kom er wel zo snel mogelijk mee.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter. Die 30-plusmaatregel heeft onmiddellijk effect op allerlei
groepen mensen die zich nu bijscholen, zij-instromers, die dus ook niet bij
een werkgever kunnen zijn betrokken. Al die mensen worden erdoor getroffen,
maar dat zijn juist de toekomstige verpleegkundigen en politiemensen. Hoe
gaat de minister daarmee om?
 Verder heeft de heroverwegingscommissie berekend dat minder mbo-opleidingen,
dus wat meer gestroomlijnd, 250 mln. zouden kunnen opleveren. Dat zou bijvoorbeeld
deze bezuinigingen kunnen dekken. De minister doet wel iets aan samenvoegen
van opleidingen in de begroting, maar waarom niet helemaal doorgepakt
en daarmee deze bezuinigingen tenietdoen?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 De demografische ontwikkelingen geven aan dat op een aantal vlakken mensen
heel hard nodig zullen zijn. Dat maakt dat werkgevers steeds meer als volgt
zullen denken: als u bij mij komt werken, zal ik u opleiden. In de afgelopen
dagen is de begroting van VWS aan de orde geweest, met die 12.000 handen meer
aan het bed. Dat is prachtig en daar zit ook geld bij voor scholing. Dat kan
dus worden ingezet. Overigens voer ik ook gesprekken met de minister voor
VWS hierover. Daarnaast heb je re-integratiegeld en de O&O-fondsen, waarvan
ik soms het idee heb dat dit de kip met de gouden eieren is die erbovenop
zit, maar van mij mag dit geld meer gaan stromen naar dit soort zaken. Maar
het gaat ook over de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid en de
private investering van mensen en bedrijfsleven. Vanuit die optiek zal ik
er de komende tijd naar kijken met collega's die hierbij zeer direct betrokken
zijn.
 Met de ombuigingen zetten wij al een behoorlijke stap. We moeten er inderdaad
voor zorgen dat eruit wordt gehaald wat erin zit. Behalve de ombuiging van
140 mln., waarvoor de kassa rinkelt en het ministerie van Financiën zal
aanslaan; als het mogelijk is om de rest van dat geld te investeren in intensievere
eerste en tweede jaren, heeft het mbo er wat aan dat het zich hervormt op
dit vlak. Dat evenwicht zou ik graag behouden. Ik zou niet helemaal tot de
bodem willen gaan, omdat deze operatie toch veel vergt en ik dus voorzichtigheidshalve
blij ben dat niet het volledige bedrag is ingeboekt. Nogmaals, mbo-30-plus
is ook een principeafweging. Is het een publieke taak of is het eigenlijk
net als een leven lang leren, zo'n 80% tot 90% in Nederland,
gewoon een private taak?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De minister beziet in het voorjaar hoe zij deze bezuiniging precies vorm
gaat geven. Het is echter ook mogelijk dat onder druk zaken bij het mbo vloeibaar
worden en dat zij een stapje verder denken te kunnen gaan bij het stroomlijnen
van de opleidingen. Ik proef uit de woorden van de minister dat zij het zorgvuldig
wil doen – en dat moet natuurlijk ook – en dat het voor haar een
optie is om verder te gaan als dat in discussie met het mbo-veld mogelijk
blijkt.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Beter één zwaluw in hand dan tien in lucht! Het geld moet
immers nog wel binnenkomen. Het is makkelijker om zoiets te zeggen dan om
dat geld binnen te halen. Het vergt heel wat van de mbo-instellingen en daarom
wil ik klare wijn schenken. Als het mbo te lang moet wachten omdat wij de
bekostiging te laat aanpassen, komen wij in dezelfde situatie terecht als
destijds bij de inburgering. Ik heb toen met leedwezen gezien dat de mensen
klaarstonden, maar dat er geen leerlingen en studenten waren. Er ligt een
belangrijke verantwoordelijkheid voor werkgevers en werknemers, maar als wij
de zaak niet op tijd rond krijgen, kunnen wij tot in de loop der jaren wachten
tot het meer opbrengt dan het in werkelijkheid doet. Dan moeten wij helder
zijn: de 30-plusmaatregel voeren wij in. De zorgen van de heer Van der Ham
hebben er overigens wel toe geleid dat de minister-president op deze plek
heeft gezegd: ga kijken wat je kunt doen.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 De minister zegt dat zij met het veld overlegt. Dank daarvoor. Ik hoorde
haar ook iets zeggen over het voorjaar. Ik neem echter aan dat zij nog voor
het voorjaar terugkomt bij de Kamer met de resultaten van deze gesprekken
en dat zij pas daarna haar beleid aanpast. Is de minister in staat om een
termijn te noemen waarbinnen wij een rapportage of een brief mogen verwachten?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Laat ik helder zijn: het moet voor de kerst duidelijk zijn. Het is namelijk
geen gemakkelijk traject. Er is veel commitment en er worden warme woorden
gesproken, maar ik wil niet de rekening voor de salarissen van deze leraren
laten lopen. Als ik geen helderheid krijg van werkgevers en werknemers, dan
... Natuurlijk kan iedereen iets betekenen, zowel de overheid als de scholen
en anderen. De heer Elias zei dat mooi in zijn betoog. Het commitment, ook
in financiële zin, moet hard zijn richting het mbo in Nederland. Als
dat er niet is, gaat het niet lukken. Als het er wel is vanuit de branches,
en dan vooral vanuit techniek, metaal en zorg, dan is het een ander verhaal.
Maar als het er niet komt, dan neem ik geen risico, want ik heb het eerder
gezien en dat gaan wij niet nog een keer meemaken in het mbo.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Ik erken dat er heel veel mooie dingen gebeuren in het mbo. De PVV erkent
dat natuurlijk ook, maar dat laat onverlet dat er nog steeds heel veel mis
is. Ik verwees daarvoor naar dat filmpje op GeenStijl. Hebt u nog kans gezien
om dat even te bekijken?
 
 
 Via de voorzitter graag.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik heb wel naar die mooie foto gekeken. Heel veel dank daarvoor.
 
 
 Mijnheer Beertema, wel via de voorzitter!
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Sorry, voorzitter.
 Ik dring er bij de minister toch maar op aan dat ze dat toch nog even
doet en dan vooral aandacht heeft voor de commentaren in dat filmpje. Er zijn
echt honderden, duizenden wanhopige leerlingen door de beroerde kwaliteit
van het onderwijs dat zij genieten. Ik vraag mij dan ook af of de minister
concrete maatregelen kan noemen om dit soort uitwassen – ik ga er maar
van uit dat het dat zijn, ook al komt het wel heel vaak voor – te voorkomen.
Concrete maatregelen!
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 De heer Beertema schetst de dilemma's bij het mbo heel scherp. In het
mbo zitten meer dan 400.000 leerlingen. Soms gaat het daar heel goed, maar
soms ook niet. Ik weet dat uit eigen ervaring, want ik heb na gesprekken met
studenten ook wel eens gedacht: my goodness of lieve hemel, dat dit in ons
onderwijs gebeurt. Ik heb voorzitters van colleges van bestuur erbij gehaald
en daar waren ze zeker niet allemaal van geporteerd. Ik vond echter dat zij
moesten weten wat hun leerlingen mij hadden verteld. Wij hebben daar heel
flink bovenop gezeten. Ik ben er zeker niet van overtuigd dat wij het probleem
opgelost hebben. De JOB-enquête binnen het mbo geeft aan dat nog altijd
een groot deel van de kinderen in de bolopleiding minder dan zestien uur per week les krijgt. Dit kan niet aan de orde zijn. Daar moeten wij scherp
op letten en de inspectie zal daar dan ook scherper op letten. Dit iséén
van de eerste maatregelen.
 Vervolgens is er de klachtenbehandeling. De jongeren moeten namelijk ook
met hun probleem doorkomen. Dit is echter heel lang hier en daar niet het
geval geweest. Ik heb de ombudslijn ingesteld en die werkt echt goed. Waarschijnlijk
zal ik een dezer maanden daarover rapporteren, zodat de leden der Kamer daar
zelf zicht op krijgen. Vanuit mbo-2010, een clubje dat eigenlijk al heel lang
het mbo begeleidt en dit op heel veel terreinen goed doet, wordt rechtstreeks
gezegd: dit is een klacht; hier is het dus fout gegaan en dat betekent zus
en zo voor de bedrijfsvoering, want blijkbaar functioneert die niet. Wij geven
op dit moment vorm aan dergelijke zaken. Als er echt iets mis is met de kwaliteit –
de heer Beertema voelt zich, net zoals ik, heel betrokken daarbij –
trekken wij de licentie in. Het gaat hierbij om examen- en opleidingslicenties.
Dit is wel jammer, maar wij willen het risico niet lopen. Met de Kamer heb
ik dan ook afgesproken dat dit binnen een jaar gebeurt. Als de opleiding binnen één
jaar niet op orde is, zijn wij er klaar mee.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Ik vraag toch nog even heel nadrukkelijk de aandacht voor dit filmpje
en het Mediacollege Amsterdam.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Als de heer Beertema even een sms daarover stuurt, zoek ik het op.
 Ik kom op passend onderwijs. Ik houd een iets langere inleiding, omdat
ik hoop dat ik daarmee veel vragen kan beantwoorden. Dit onderwerp gaat allen
zeer aan het hart. Dat is terecht, want deze kinderen verdienen onze aandacht.
Laat het helder zijn: wij moeten dit buitengewoon zorgvuldig doen.
 Alle fracties hebben aandacht gevraagd voor dit onderwerp en vragen gesteld
over de kabinetsplannen op dit vlak. In 2003 is de regelgeving voor de leerlinggebonden
financiering ingevoerd. Toen zaten er 54.000 leerlingen in het speciaal onderwijs
en in het voortgezet speciaal onderwijs. Bovendien werden 11.000 leerlingen
op reguliere scholen ambulant begeleid. De verwachting was destijds dat een
kwart van de leerlingen die speciaal onderwijs volgden, met een rugzak naar
het regulier onderwijs zou gaan. Die beweging stelden wij ons voor. Het totale
aantal leerlingen met een indicatie zou dan ongeveer stabiel blijven. De werkelijkheid
is echter volkomen anders. Wij hebben een groei van maar liefst 65%
gezien. Die groei is bovendien nog niet ten einde, gelet op de recente berichten
uit het noorden van het land. Als wij alle indicaties voor leerlinggebonden
financiering, dus leerlingen uit het speciaal onderwijs, het voortgezet speciaal
onderwijs, het leerwegondersteunend onderwijs en uit het praktijkonderwijs
bij elkaar optellen, heeft nu al meer dan 10% van alle leerlingen een
indicatie voor speciale zorg. Daarmee zijn wij inderdaad, internationaal gezien,
een koploper. Mevrouw Ferrier wees daar in haar bijdrage ook al op.
 Deze groei heeft geleid tot een uitgavenstijging van structureel 0,5 mld.
Dit werd heel goed geschetst door de heer Elias. Je zou mogen verwachten dat
het onderwijs en de leerlingen met een indicatie er met zo'n forse uitgavenstijging
goed voor staan. Dit is echter zeker niet overal het geval. Kijk naar de feiten.
Er zitten nog steeds kinderen thuis. De heer Çelik en mevrouw Smits
spraken daar ook over. Ouders hebben nog altijd moeite om hun kind met een
handicap of stoornis geplaatst te krijgen. De onderwijsconsulenten die hierbij
bemiddelen, hebben te maken met een nog steeds groeiend aantal moeilijk te
plaatsen kinderen in plaats van met een daling. In de scholen is er veel onvrede
bij de leraren. Zij vragen terecht waar het geld blijft. Door bureau Infinite
Financieel B.V. en het CPB is daar onderzoek naar gedaan. De conclusie is
dat nauwelijks te achterhalen is waar het rugzakgeld bijvoorbeeld aan wordt
uitgegeven. De Kamer heeft de rapporten daaromtrent in 2009 ontvangen.
 Wat is er misgegaan? Het grootste deel van de groei van de afgelopen jaren
zit in gedragsproblematiek; dus bij kinderen die problemen hebben in de interactie
met opvoeders en/of andere kinderen. In het onderwijs is dat meestal de leraar.
Wij hebben de problemen tot nu toe helemaal aan de kant van de kinderen gelegd.
Zij zijn geïndiceerd als autistisch, als PDD-NOS'er, als ADHD'er. Vervolgens
hebben wij een voorzieningenstructuur rond deze kinderen gebouwd, niet alleen
in het onderwijs maar ook in de lgf, in het vso-cluster 4, in de jeugdzorg,
in de AWBZ en in de Wajong. Interne begeleiders, ambulante begeleiders en
zorgcoördinatoren staan paraat om te begeleiden en te ondersteunen. Het
gaat mij te snel om dit allemaal "bureaucratie" of "leemlaag" te noemen. Aan
pure bureaucratie gaan geen honderden miljoenen op; dat is de werkelijkheid.
Voor ouders en scholen kan het door alle verklaringen die nodig zijn om tot
een indicatie te komen echter wel degelijk een heel bureaucratisch en log
systeem zijn dat veel tijd en energie kost en dat emoties vreet.
 Het systeem kent heel veel commissies en overlegorganen. Naast de commissie
voor de indicatiestelling zijn er aparte commissies voor onderzoek en begeleiding
in de scholen voor speciaal onderwijs. Er zijn commissies voor toezicht op
de indicatiestelling, voor de afstemming met de jeugdzorg, en er is een aparte
structuur daaromheen gebouwd: de zorgadviesteams. Al die commissies, hoe goed
bedoeld ook, leiden ertoe dat er veel tijd verloren gaat. De kans is dat leerlingen
op de verkeerde plek met de verkeerde budgetten geplaatst worden. Dat levert
een heel ondoelmatig gebeuren op.
 De gebrekkige doelmatigheid is ontstaan omdat wij bij alle groei van de
zorgstructuren zijn vergeten om naar de leraar te kijken. Die is grotendeels
buiten beeld gebleven. De leraar heeft intussen wel leren signaleren, maar
vaak komt hij niet veel verder. Na de signalering komt de hulpmachine op gang
en uiteindelijk komt er af en toe iemand in de klas begeleiding bieden. Daarna
staat de leraar er weer alleen voor. Wij hebben het probleem buiten de leraar
gelegd en de hulp buiten de leraar georganiseerd. Natuurlijk is er een kleine
groep leerlingen met echt ernstige gedragsproblematiek, waar voor specialistische
behandeling nodig is. Bij het grote aantal indicaties waar het nu over gaat,
is er een steeds grotere groep geïndiceerde leerlingen waar de oplossing
van de gedragsproblematiek aan de kant van de leraar gevonden kan worden door
de handelingsbekwaamheid van de leraar te versterken, door zijn pedagogisch
en didactische vaardigheden sterker te maken, door de leraar beter te leren
omgaan met de verschillen die er tussen leerlingen zijn, niet alleen de leerlingen
die achterop dreigen te raken, maar ook leerlingen die voorop lopen en zich
dreigen te gaan vervelen. 
 Voorzitter. Hoe dan wel? Dit kabinet bezuinigt op passend onderwijs, maar
maakt het daardoor mogelijk om te investeren in de professionalisering van
de docenten en de kwaliteit van het regulier onderwijs. Deze twee bewegingen
kunnen niet los van elkaar gezien worden. Dat zeg ik dus tegen alle fracties
die deze maatregel als een pure bezuiniging hebben opgevat. Dit kabinet stelt
de professionaliteit van de leraar weer voorop. Het kabinet haalt geld weloverwogen
weg bij zorgstructuren buiten de klas en vaak zelfs buiten de school om het
weer direct te investeren in de klas en in de leraar. Dat is de kern van de
principiële keuze die in het regeerakkoord is gemaakt. Het kabinet haalt
overigens niet het hele bedrag weg dat er in de afgelopen jaren is bijgekomen.
Nadat 300 mln. bezuinigd is, is het totale volume aan zorgmiddelen nog steeds
aanzienlijk groter dan in 2003: ongeveer het niveau van 2005. Dat blijft,
ook in internationaal perspectief, een heel forse investering waarop wij fier
mogen zijn. De huidige zorgstructuren moeten wij zo snel mogelijk aanpassen.
De heroverweging passend onderwijs, die eind 2009 in goed overleg met onderwijsorganisaties
is uitgewerkt, geeft goede kaders voor de vereiste aanpassing. Dat wordt wat
dit kabinet betreft de lijn waarop het kabinet de uitwerking baseert. Ik streef
ernaar de wetswijziging al in 2012 in te voeren en wil daarbij heel graag
de ECPO-rapporten betrekken waarover de heer Voordewind sprak. Wij hebben
namelijk al heel veel informatie.
 Voorzitter. Ik heb nog een kleine pagina te gaan, maar ik zie interrumpanten
staan. Mag ik mijn betoog afmaken of wordt het nu te veel dringen aan de balie?
 
 
 Nee hoor, u maakt het gewoon af.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dank u wel.
 Een heldere zorgplicht voor de scholen om kinderen passend onderwijs aan
te bieden bij de eigen school of elders; dat is de kern van de nieuwe wet.
De heer Çelik en mevrouw Smits vroegen naar de manier waarop het kabinet
wil voorkomen dat er leerlingen thuiszitten omdat zij geen plek vinden. De
zorgplicht die wij met elkaar hebben besproken, is daartoe een belangrijk
instrument. Schoolbesturen moeten op zoek naar een passende plek. Natuurlijk
blijft het speciaal onderwijs bestaan voor de leerlingen die het echt nodig
hebben. De zorgmiddelen worden na de bezuiniging gebudgetteerd toegekend en
niet meer gekoppeld aan de huidige indicatiestelling van de leerlingen. Daarmee
beëindigen we de grootschalige labeling waar ook de heer Van der Ham
heel graag vanaf wil. Het vermindert de bureaucratie en dat vinden veel Kamerleden
terecht belangrijk. De resterende bestuurlijke structuren maken wij zo eenvoudig
mogelijk. Dan gaat het bijvoorbeeld over het overleg dat nodig is tussen het
regulier onderwijs en het speciaal onderwijs om te bepalen van welke leerlingen
de stoornissen of handicaps zo ernstig zijn, dat zij daadwerkelijk aangewezen
zijn op het speciaal onderwijs. Om ervoor te zorgen dat wij de noodzakelijke
investering in de professionalisering vanaf 2012 kunnen doen, zal ik parallel
aan de wetswijzigingen ook alvast de AMvB-wijziging klaarmaken voor de bekostigingsbesluiten
van de WPO, de WEC en de WVO, zodat wij zeker weten dat, ook als de stelselwijziging
nog niet lukt, wij wel de bezuinigingen binnenhalen. Vanuit zijn verantwoordelijkheid
voor de leraren gaat de staatssecretaris aan de slag met de leraren. 
 Ik ben mij ervan bewust dat de keuze van het kabinet pijnlijke gevolgen
heeft in het land. Het kost naast zorg bijvoorbeeld ook werkgelegenheid in
de zorgstructuur van het onderwijs. Door de investeringen die wij doen, zal
het echter mogelijk zijn om een deel van de mensen te herplaatsen. Zorgvuldig
mobiliteitsbeleid in combinatie met het natuurlijk verloop dat de komende
jaren optreedt, maakt het mogelijk om de pijnlijke gevolgen zo veel mogelijk
te compenseren. Ik heb deze aanpak al in een eerste gesprek met de sectororganisaties
en ouderorganisaties besproken. Ik heb hen uitgenodigd om met mij in overleg
te treden over de implementatie. Volgende week praat ik met de vakbonden.
Zo zetten wij stappen vooruit.
 
 Voorzitter: 
 Bosma
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Kan de minister garanderen dat deze bezuiniging er niet voor zal zorgen
dat er extra kinderen thuis komen te zitten? Kan zij garanderen dat het niet
ten koste gaat van de kinderen?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Zelfs de enorme investeringen die wij op dit moment doen, garanderen niets.
Dat vind ik het trieste. Dat maakt duidelijk dat geld niet altijd de oplossing
is. Wij blijven er geld in steken. Het aanbod is er; de vraag wordt groter
en groter. Eén ding weet ik wel: als wij hiermee doorgaan, wordt niemand
gelukkiger. Uiteindelijk moet het zo georganiseerd worden dat wij via een
zorgplicht, via het bij de scholen brengen van het budget, zo veel mogelijk
de mogelijkheid creëren om daar maatwerk te leveren. Ik denk inderdaad
dat dit succesvoller is dan wat wij nu aan het doen zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Geen garantie dus.
 Zorgplicht is van papier; die 300 mln. staan nu op papier. Wij hebben
ook nog een echte werkelijkheid. Ik word een beetje iebelig van dit hele pleidooi
voor professionalisering van de leraren. Stel: je staat voor de klas. De minister
heeft gezegd: wij gaan je professionaliseren; op papier dan. In de praktijk
heb je 30 kinderen in de klas met wie je niet kunt werken omdat je handen
tekort komt. Volgens mij vergeet de minister deze klas. Hoe zorgt zij ervoor
dat deze bezuiniging er niet toe zal leiden dat het straks misloopt in die
klas?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Mijn betoog was inderdaad wat lang. Dat was om aan te geven dat wij met
al het geld dat wij op dit moment ingezet hebben, ook in de klas niet de oplossing
hebben. Leraren zeggen: ik heb kinderen met rugzakjes in de klas, maar ik
merk er niets van. De problemen worden niet opgelost. Ik denk dat deze weg,
via passend onderwijs, meer mogelijkheden biedt om dat wel goed op te vangen.
Er komt dan een verantwoordelijkheid te liggen bij scholen om zo slim mogelijk
met het geld om te gaan. Wij weten nu dat heel veel jongeren een rugzakje
krijgen, maar dat het ene probleem lang niet zo veel geld vergt als het andere.
Wij hebben nu eenmaal tarieven en het geld wordt dan zo ingezet. Als de zaak
dicht bij de school georganiseerd wordt, wordt dat in de klas veel beter merkbaar.
Ik denk ook dat wij gewoon moeten investeren in de kwaliteit van leraren.
Wat ik net zei, meen ik echt. Wij hebben heel veel buiten de klas georganiseerd
en wij hebben daar een heel circuit georganiseerd dat uiteindelijk
niet behulpzaam is in de klas.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Moet ik dan constateren dat dit een dom CDA-mantra is: door minder geld
ga je creatiever werken? Het verbaast mij niet dat hierover met de VVD-fractie
een soort harmonie is gevonden. Volgens mij is dit totaal de verkeerde volgorde.
Volgens mij gaat de minister de situatie in de scholen op scherp zetten en
zal zij heel veel kinderen verder in de problemen helpen. Dat valt mij ontzettend
tegen van de minister.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik moet formeel aangeven dat ik hier sta namens het kabinet en niet namens
het CDA. Voor het CDA zijn hier twee andere mensen actief. Ik ben in ieder
geval niet van het mantra dat meer geld per definitie helpt. Dat meen ik oprecht,
want ik vind dat het nu ook niet ideaal is. Wij moeten vaststellen dat het
nu nog op allerlei terreinen tekortschiet. Mevrouw Smits heeft daarover ook
vragen gesteld. Ik vind het de moeite waard om te kijken of wij het beter
kunnen organiseren. Ik vind het ook de moeite waard om reëel te zijn.
Wat geven wij uit? Hoe verhoudt zich dat internationaal gezien? Hoe staan
wij daar? Nederland hoeft zich daarvoor niet te schamen. Sterker nog, wij
mogen echt fier zijn op wat wij besteden aan de meest kwetsbare kinderen in
het schoolsysteem. En terecht! Als je een aantal doelen wilt bereiken, vind
ik het echter ook goed om te kijken of je kunt herinvesteren en het op een
betere manier kunt doen. Dat was ook mijn verhaal.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het klinkt allemaal zo redelijk. De minister zegt dat als wij docenten
beter opleiden, zij de leerlingen beter aankunnen en het dan allemaal goed
komt omdat wij het daarmee compenseren. Laten wij eens naar de cijfers kijken.
Over twee jaar laat de minister de bijl vallen: er gaat dan 300 mln. vanaf.
Gaan wij er in twee jaar voor zorgen dat leraren die met dit soort leerlingen
te maken hebben – die natuurlijk wel problemen hebben want zij zijn
niet voor niets gelabeld – in staat zijn om hiermee om te gaan? Daarbij
moeten ook de problemen worden opgeteld inzake onder meer de klasomvang. Zal
dat in twee jaar lukken? Wil de minister dat eens onderbouwen?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Het punt dat de heer Van der Ham naar voren brengt, is de reden dat ik
een parallel traject heb. Ik heb een traject van passend onderwijs en ik heb
een traject om via een AMvB een aantal bezuinigingen aan te brengen om in
ieder geval het budget te halen. Daarin wil ik gewoon eerlijk zijn. Als wij
willen investeren, moeten wij er ook voor zorgen dat er geld wordt vrij gespeeld.
Wij krijgen namelijk geen extra geld erbij. Daarnaast gaat het niet alleen
om de leraar, maar ook om het feit dat scholen het zelf kunnen organiseren.
Als scholen samenwerken, kunnen ze kijken waar hun specialiteiten liggen.
Ik was laatst op een aantal scholen in de omgeving van Nijmegen en Arnhem.
Een van de scholen was heel goed in lwoo-kinderen en had de rol toebedeeld
gekregen om deze kinderen op te vangen. Een andere school had een aparte klas
binnen het regulier onderwijs voor kinderen met het syndroom van Asperger
en met autisme. Dat functioneerde heel goed. Ik geloof meer in dat soort creativiteit
dan om dit allemaal binnen de school op te vangen met een enorme structuur
eromheen. Regel het met elkaar en kijk wat je kwaliteiten zijn. Het gaat dus
niet alleen om de leraar, maar ook om de school die zelf weer aan het stuur
komt.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het slechten van bureaucratie, het doelmatiger besteden van geld, wie
kan ertegen zijn? Daarin moeten wij elkaar vinden; dat is geen enkel probleem.
De minister zegt echter dat als wij 300 mln. bezuinigen, wij de leraren binnen
twee jaar hiervoor kunnen equiperen en dat het dan allemaal goed komt. Ik
geloof daar helemaal niets van. Ik geloof samen met de minister dat het zeker
een stukje minder kan en dat wij, als wij het geleidelijk doen, hier wel degelijk
wat winst kunnen boeken. Maar binnen twee jaar 300 mln. neerleggen en denken
dat het allemaal maar in onderling overleg kan worden opgeschoond ... Wij
zien nu al dat er door de bezuinigingen van het vorige kabinet enorme paniek
is uitgebroken op heel veel scholen om nu te bezuinigen op leraren. Ze zijn
alleen gefocust op financiële problemen in de school en zijn dus veel
minder bezig met de zaken die nodig zijn voor de kwaliteit van het onderwijs
vanuit het oogpunt van de leerlingen. Hoe komt de minister er dus bij dat
zij dit in twee jaar tijd kan regelen?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Wij zijn niet pas sinds gisteren aan het praten over passend onderwijs.
Wij zijn daarover al heel lang aan het praten. In ongeveer dezelfde periode –
drie of drieënhalf jaar – is het bedrag opgelopen. Ik vind het
dus niet irreëel om te zeggen dat er, gelet op de enorme groei, vlotte
stappen worden gezet. Dat klopt. Ik geef ook eerlijk toe dat het ingrijpend
kan zijn, maar ik zal het zo zorgvuldig mogelijk doen. Mijn streven is inderdaad
om op dat moment ook de slag naar passend onderwijs te maken. Ik ben mij ook
ervan bewust dat dit een weerbarstig proces is. Daarom laat ik een parallel
traject lopen. Wij hebben het dan over twee jaar: allereerst 50 mln. en dan
de stap naar 300 mln.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Wij hebben het over een kwetsbare groep. De minister heeft mij –
en als ik haar zo hoor ook zichzelf – niet helemaal kunnen overtuigen
dat het zonder risico is. Ik verzoek haar toch echt om in het voorjaar met
een analyse te komen van deze bezuinigingen. Die moet specifiek zijn, want
wij moeten wel concreet weten waar de gevaren zitten en waar mogelijk slechting
van bureaucratie kan plaatsvinden. Op grond daarvan moeten wij bezien of de
bezuinigingen zorgvuldig kunnen worden doorgevoerd op dit niveau. Wil de minister
dat toezeggen?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik zeg toe dat ik de ECPO-onderzoeken betrek bij de verdere uitwerking.
Er ligt al heel veel, ook bij de heroverwegingsvoorstellen. Er zijn in die
heroverwegingsvoorstellen zeker ook risico's aangeduid, maar wij bezuinigen
lang zo veel niet als wordt voorgesteld. Er was sprake van 560 mln., maar
uiteindelijk hebben wij het nu over 300 mln. Dat moet voldoende basis zijn
om een en ander verder uit te werken. Als wij nog eens gaan onderzoeken, schuift
het qua tijd alleen maar door, terwijl er al heel veel onderzoeksmateriaal
ligt. Dat betrek ik erbij, zeg ik u toe.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Ik worstel nog. Ik begrijp dat de minister 300 mln. moet
bezuinigen, maar ik vind het lastig om de redenering van de minister te volgen
dat dit uiteindelijk tot een beter passend onderwijs zal leiden en dat de
kwaliteit zal toenemen, evenals de zorg voor de kinderen. Ik zie dat ook niet
terug in de rapporten. In de heroverwegingsvoorstellen staat zelfs over de
eerste 200 mln. dat dit op korte termijn ten koste zal gaan van de kwaliteit
van het onderwijs. Wij hebben in de vorige kabinetsperiode ook een efficiencyslag
moeten maken, van 90 mln., waarbij wij van het veld terugkregen dat zelfs
dit bedrag al neersloeg op de kinderen. Ik zie dus somber in hoe de minister
dit wil realiseren, ondanks haar investering in de leraar zelf. Hoe wil zij
voorkomen dat dit neerslaat op de kinderen? Ik heb op dit punt een motie voorbereid,
om de minister op te dragen, te bezien of wij er alles aan kunnen doen om
de kwaliteit van de zorg voor de kinderen te kunnen ontzien bij de bezuinigingen.
Kan de minister daarop reageren?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik ben de eerste om te zeggen dat dit voelbaar zal zijn. Dat is gewoon
de werkelijkheid. Met een bezuiniging van 300 mln. gebeurt er wel iets. Het
is ook een werkelijkheid dat er een overgangsproblematiek is. Wij moeten echter
constateren dat wij ook nu veel problemen ervaren. Ook nu, met al die investeringen,
hebben wij het gevoel dat wij uiteindelijk de boel niet zo veel verder helpen.
In dat opzicht denk ik: het is de moeite waard om die slag te maken naar het
passend onderwijs. Gelet op de enorme groei van 65%, die wij niet hadden
ingecalculeerd in 2003, is het ook reëel om daar iets van terug te nemen.
Er blijft dan altijd nog 260 mln. staan. Als wij al die dingen naast elkaar
zetten, vind ik het reëel om het op deze manier op te pakken. Nogmaals,
ik ben eerlijk: het zal echt niet gemakkelijk zijn. Om die reden is er een
parallel traject, omdat ik mij realiseer dat een stelselwijziging een pittige
klus is.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Ik dank de minister voor haar eerlijkheid om toe te geven dat het ook
met die 300 mln. pijn zal gaan doen. De afgelopen jaren hebben wij dat gezien,
want wij hebben de klassen zien groeien. Alleen al de groei van de klassen
maakt de werkdruk voor de leraren groter. Het maakt het ook lastiger om aandacht
te geven aan de individuele leerling, die nu juist met het rugzakje in het
reguliere onderwijs zat. Ik probeer van de minister te weten te krijgen wat
haar ambitie is op het punt van het zoveel mogelijk ontzien van de kinderen
bij het neerslaan van de effecten van de bezuiniging. Laten wij daarin gezamenlijk
optrekken. Blijft over het laatste punt. Ik hoor de minister zojuist zeggen
dat zij bereid is om te bezien wat de effecten zouden kunnen zijn van de 300
mln. op de kwaliteit van het onderwijs, op de uitval en op de jeugdzorg. Als
de minister in het voorjaar die effecten inzichtelijk kan maken, dan kunnen
wij met open ogen bezien wat de volgende stap zou kunnen zijn. Is de minister
het daarmee eens?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 De heer Voordewind gaat net even te snel, want ik heb gezegd dat ik de
ECPO-onderzoeken die er zijn zal betrekken bij de verdere uitwerking van het
passend onderwijs. Er ligt degelijk materiaal. Ik ga niet nieuw onderzoek
laten doen, want dan kom ik in de vertraging. Dan blijven wij de zaak alleen
maar vooruitschuiven en wordt aan het eind van de rit de pijn des te groter,
omdat ik dan enorm vaart moet maken. Ik zal dus de ECPO-onderzoeken erbij
betrekken. Volgens mij heb ik een week of drie geleden nog een laatste boekje
gehad met informatie. Daarmee ga ik verder aan de slag. Maar er komt dus geen
nieuw onderzoek.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Dat is wel lastig, want de ECPO heeft onderzoek gedaan naar de bestaande
situatie. Wij hebben het nu over een nieuwe situatie, waarbij de bestaande
situatie niet wordt doorgezet, maar er gesneden wordt in de 300 mln. Wilt
u extrapoleren, dan moet u wel die 300 mln. meenemen, zoals ook in de heroverwegingsrapporten
is gebeurd. Daarin staat de waarschuwing dat u, als u doorzet en zelfs in
het eerste jaar 200 mln. bezuinigt – dat heeft men doorberekend –
op de korte termijn aan kwaliteit zou gaan inboeten. Ik zie dus niet hoe u
dit met de bestaande rapporten kunt uitrekenen. Wij zullen toch moeten bezien
of wij kunnen extrapoleren.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dat zou suggereren dat het een enorme impact zou hebben of het nu het
staande budget wordt of 300 mln. minder. Natuurlijk heeft dat invloed. Dat
is de realiteit en dat geven de ombuigingsvoorstellen ook aan. Zeker. Het
kan ook pijnlijk zijn hier en daar. Daarin moeten we eerlijk zijn, maar dat
laat onverlet dat dit kabinet, gelet op de enorme schwung die dat bedrag gemaakt
heeft, nu zegt: dat is te gek. We willen het niet helemaal wegnemen. We willen
niet terug naar 2003 toen we ermee begonnen, toen nog met de gedachte dat
het budgettair neutraal zou zijn. Onder die conditie is er namelijk destijds
mee ingestemd in deze Kamer. We laten daar zo'n 200 mln. à 260 mln.
bij staan, maar dat is het dan ook. Dan zijn we op het niveau van 2005 en
naar mijn gevoel moet op dat niveau passend onderwijs heel goed mogelijk zijn.
Als het in 2005 niet kon, zal het in 2010 ook niet kunnen. Ik ga uit van die
situatie. Ik neem wel alle ervaringsgegevens mee die er inmiddels zijn.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Voorzitter. Wij zijn het natuurlijk niet eens met de keuze van het kabinet.
Ik constateer echter bij de minister dat ze het een buitengewoon moeilijke
beslissing vindt en dat siert haar. Dank daarvoor.
 Ik heb twee vragen aan de minister. Ik heb haar wel iets over thuiszitters
horen zeggen. Ze heeft het over een zorgplicht gehad in 2012, maar ze heeft
niet concreet gezegd of ze kan garanderen dat er straks geen extra thuiszitters
komen door de maatregel die met name in 2013 wordt getroffen. En mijn tweede
vraag ...
 
 
 Zullen we eerst even deze vraag doen over de thuiszitters?
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Jazeker.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 De intentie van de zorgplicht is dat er inderdaad geen thuiszitters meer
zijn, maar wij weten zelf ook hoe weerbarstig het is. Het is echter wel de
inzet van passend onderwijs en dat was, denk ik, ook het mooie van het model
dat mijn voorganger, voormalig staatssecretaris Dijksma, ontwikkeld had. Het
moet onder pittige omstandigheden ingevoerd worden en er zullen
best momenten zijn dat je zegt: het loopt nog niet zoals we dat verwachtten.
Maar het is een groeimodel en met alle investeringen van nu zitten er ook
kinderen thuis. Nogmaals, de zorgplicht moet thuiszitten in de toekomst voorkomen.
Er moeten binnen de samenwerking van scholen zaken opgepakt worden.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Ik constateer dat die garantie niet gegeven kan worden. Ik begrijp dat
ook, zeker als iets nieuw wordt ingevoerd. Het is helder. We kunnen dus niets
garanderen. Dat is mijn constatering.
 Mijn tweede vraag is de volgende. We weten nog niet waar de pijn van de
300 mln. precies gaat vallen. Ik heb gezegd dat dit wellicht kan betekenen
dat in een klas in het speciaal onderwijs waar nu twaalf kinderen zitten,
vanaf 2013 zestien of achttien kinderen zitten. Het kan ook andersom zijn.
Er zijn ongeveer 6000 docenten en het kan zijn dat heel veel docenten weggestuurd
moeten worden, omdat daar geen geld meer voor is. Met welke maatregelen denkt
de minister te voorkomen dat we straks ongewenste gevolgen krijgen in de klassen
in het speciaal onderwijs? Hoe zorgt zij er tegelijkertijd voor dat een en
ander ook niet ten koste gaat van de docenten? We hebben immers nu al te maken
met een lerarentekort en dat gaat de komende jaren oplopen.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Het lerarentekort zou je weer kunnen oplossen met de centen die hier vrijgespeeld
worden. Die kunnen voor allerlei jobs ingezet worden. Dat is het hele verhaal:
er wordt omgebogen, er wordt geïnvesteerd en er is een toenemende vraag
vanwege de vergrijzing en ontgroening. Er zijn echter meer knoppen waaraan
gedraaid kan worden. We moeten vooral kijken waar het probleem is ontstaan.
Dat is heel sterk bij de rugzakjes. Ik zie nu verschillende tarieven in verschillende
omstandigheden. Ik wil er in ieder geval naar kijken of die geharmoniseerd
kunnen worden. We zien heel uiteenlopende ambulante hulp rondom scholen. Daar
zullen we ook goed naar moeten kijken. Zitten daar niet te veel dubbelingen
in? Het ombuigingsrapport noemt inderdaad ook mogelijkheden rondom het kind
in de klas, wat eveneens fors middelen oplevert. Ik kom met de algemene maatregel
van bestuur voor de WVO en de WPO en daarin werk ik het verder uit.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Ik ben heel erg gegrepen door het verhaal van het "out of
the box"-denken. Ik ben toch van een andere generatie, de nu.nl-generatie
of de confettigeneratie.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Kijk naar uw schoenen!
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Precies. En wij gebruiken wel graag dit soort woorden. Hoe het ook, zij,
dat "out of the box"-denken spreekt mij aan, evenals het voorbeeld dat de
minister aanhaalt. Stond de school waarover zij het had in Arnhem?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ja, ergens rondom Arnhem en Nijmegen. Het is al even geleden, dus ik heb
het niet precies in mijn hoofd.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 In de prachtige provincie Gelderland staat dus een school die out of the
box werkt en andere manieren uitprobeert. Hoeveel goedkoper werkt die school?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dat zou ik, eerlijk gezegd, niet direct weten. Ik denk ook niet dat dit
zo maar zichtbaar is; ook daarvoor zal wel gelden dat het niet duidelijk is
waar het geld blijft. Ze hebben wel een mooie oplossing gevonden. Wij hebben
namelijk afgesproken dat zij niet gedetailleerd hoeven te rapporteren over
waaraan zij de middelen hebben uitgegeven die we ze hebben gegeven. Daarom
kon ik op de vraag van de heer Elias ook niet antwoorden hoeveel er in dat
kader aan de hoogbegaafden was besteed.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Het is heel goed dat de minister niet tot op de komma nauwkeurig controleert
wat de school doet. Ik stelde alleen een andere vraag. De minister zegt: als
we out of the box denken en innovatief gaan werken, heeft het bedrag van 300
mln. aan bezuinigingen geen effect. Zij kan naar aanleiding van het concrete
voorbeeld van zonet alleen niet zeggen hoeveel goedkoper een school wordt
die creatief gaat werken. Dat baart mij wel zorgen. De minister geeft ook
aan dat zij bij de uitrol van deze bezuinigingen het onderzoek van het ECPO
betrekt. Het ECPO heeft alleen nog niet onderzocht wat de effecten van deze
uitrol zouden zijn. Mij lijkt het verstandig dat de minister 2011 benut om
na te gaan wat het effect van deze maatregel van 300 mln. is, zo zij die uitrolt.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik kan alvast zeggen dat dit betekent dat er binnen het passend onderwijs
zorgvuldiger met elke euro moet worden omgegaan. Dat is klip-en-klaar. Als
we het eerder hadden gedaan, in 2005, was het met dat budget gebeurd, klaar.
Dat was ook de werkelijkheid geweest. Je krijgt dus heel veel als-dansituaties,
maar het is altijd heel erg moeilijk om op effectiviteit in te zetten. We
zullen gewoon het pad op moeten. Dat zullen we zorgvuldig moeten doen, dus
met andere partijen, en we, althans een Kamermeerderheid, zullen moeten accepteren
dat we dat doen met het budget van 2005. Toen was Nederland volgens de OESO
al een land dat fier mocht zijn in zijn investeringen in extra kwetsbare kinderen.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Ik ben trots op dit land, maar ik constateer dat de minister een bezuiniging
gaat doorvoeren met als overweging dat innovatie die bezuiniging ten dele
kan oplossen, zodat de bezuinigingen niet ten laste van de kinderen hoeven
te komen. De scholen moeten gewoon innovatief gaan werken. De minister weet
alleen niet hoeveel het gaat schelen in euro's.
 Ik constateer ook dat de minister niet wil onderzoeken wat de eventuele
waterbedeffecten van deze bezuiniging op de andere sectoren, bijvoorbeeld
de jeugdzorg, zijn. Dat vind ik jammer.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Het zal vooral samenwerken worden met jeugdzorg en de organisaties rondom
de Wajong. Het houdt namelijk allemaal verband met elkaar. Ik stel alleen
vast dat alle extra euro's die daar in gekomen zijn, alleen maar tot meer
medicalisering leiden. Daar moeten we van af, want daar schiet uiteindelijk
geen jongere iets mee op, behalve degenen die het echt nodig hebben.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Tegen de heer Klaver wil ik zeggen, juist omdat hij een vertegenwoordiger
van de jongerengeneratie is: laten we nou gewoon Nederlands spreken in dit
parlement! Maar goed, dat heb ik net ook gezegd; ik heb het herhaald.
 Ik wil even terugkomen op het in mijn ogen vrij indrukwekkende betoog
dat de minister heeft gehouden rondom dit indringende thema, waarvoor ik eigenlijk
iets te weinig weerklank heb gevonden in de interrupties tot nu toe. Als ik
haar goed heb verstaan – dat wil ik even verifiëren – zei
zij dat er heel vaak problemen met kinderen in de klas zijn en dat we die
problemen regelmatig bij de kinderen hebben gelegd en daarbij te weinig naar
de leraar hebben gekeken. Ik heb zelf een paar van die scholen voor speciaal
onderwijs bezocht en met geweldig veel bewondering gekeken naar de leerkrachten,
die daar ongelooflijk goed werk verrichten. Nu hoorde ik de minister heel
goed zeggen: bij ernstige gedragsproblemen zullen wij er nog steeds voor zorgen
dat die kinderen worden geholpen. Ik vind dat een belangrijke toezegging.
Daaraan zal ik de minister houden. Ik hoorde haar wel zeggen: we hebben het
probleem bij het kind gelegd en we zijn de leraar vergeten. Dat zei ze letterlijk.
Ik heb twee vragen, ten eerste over de ouders, over wie ik de minister niet
heb gehoord. Ten tweede: hoe is het zo gekomen dat we die leraren zo vergeten
zijn en dat we aan hen niet de eisen hebben gesteld die we kennelijk wel aan
hen hadden moeten stellen?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik begin bij het laatste. Ik denk dat het ook komt, omdat het voor leraren
een enorme heisa is om alles op te pakken wat op hen af komt. Gedurende een
heel lange tijd hebben we ons afgevraagd hoe we het er op een andere manier
omheen kunnen organiseren. Dat heeft uiteindelijk geleid tot een bureaucratie
ten aanzien van die school. Ik wil dat het passend onderwijs weer in het hart
van het onderwijs terechtkomt met een budget waarvoor men zelf verantwoordelijk
is. Men kan dan creatieve oplossingen bedenken en een goede samenwerking aangaan.
 Ik vind het belangrijk om ook te investeren in de leraar, want die heeft
nog steeds te maken met dat kind. Hij moet nog steeds oplossingen voor problemen
bedenken en zegt nu dat hij niet bemerkt dat hij daartoe de middelen heeft
en dat hij daar in zijn kracht geplaatst wordt. Dat is het antwoord op de
vraag van de heer Elias.
 Ik denk dat het aanbod ook de vraag gecreëerd heeft. Ik kan mij wel
voorstellen dat ouders dat willen als zij menen dat hun kind dat extra beetje
zorg kan gebruiken. Het is immers een drukke tijd en er komt veel op gezinnen
af. Niet elk kind zit meer in die structuur, zoals wij vroeger. Het is dus
een extra steun in de rug. De heer Elias geeft dat van die rol van ouders
terecht aan, maar dan moeten ook zij in hun gezin structuur aanbrengen. Je
ziet gelukkig dat daarover steeds meer artikelen verschijnen. Denk erover
na hoe je op de dag structuur voor kinderen aanbrengt. Geef ze verantwoordelijkheid,
spreek ze aan en wees consequent. Ik vind de samenwerking met de jeugdzorg
zo belangrijk, omdat de school er anders alleen voor staat. Indien nodig,
moeten ouders ook opvoedingsondersteuning accepteren van de Centra voor Jeugd
en Gezin. Het is een geheel. Ouders mogen – het mag echt wel management
by speech zijn – bewust de verantwoordelijkheid voor het kind en het
begeleiden daarvan voelen. Later in mijn betoog kom ik op de oudercontracten.
Maak maar duidelijk wat er van je verwacht wordt, hoe belangrijk het is dat
een kind op tijd op bed ligt, dat het een ontbijt krijgt, dat het 's ochtends
weet wie er 's middags klaar staat of waar hij terecht kan voor een lekker
kopje thee. Dat soort dingen geeft kinderen ook structuur. Wat dat betreft
ligt er inderdaad een heel belangrijke verantwoordelijkheid bij de ouders
en vanuit de school moeten zij daarop worden aangesproken.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Vindt de minister niet dat datgene wat zij gaat doen, al twee jaar geleden
door het ministerie van OCW gedaan had moeten worden? Vindt de minister dat
zij het sowieso zou moeten doen omdat het beter is, ook als er geen bezuinigingsnoodzaak
was?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Absoluut!
 
 
 De heer Dijkgraaf heeft een boek bij zich.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Allereerst zeg ik dat ik van harte onderschrijf dat ouders hun verantwoordelijkheid
moeten nemen in dit proces. Dat zeg ik als vader van drie kinderen met een
stoornis in het autistisch spectrum. Twee van hen zitten op een school voor
speciaal onderwijs. Tegen de collega's zeg ik dat ik dus regelmatig op werkbezoek
ben. Ik verbaas mij een beetje over alle reacties, zowel in het land als in
deze zaal. Laten we een beetje met nuchterheid naar dit systeem kijken. Als
er opties zijn om een en ander efficiënt te organiseren, laten we die
dan gewoon benutten. Laten we juist ook de creativiteit van die sector benutten.
Ik verbaas me vooral over de vroegtijdigheid van de discussie. Er ligt nog
helemaal geen voorstel. Laten we volgend jaar hard en stevig met elkaar discussiëren.
Daar ben ik van harte voor. Laten we wel wezen: voorop staat dat iedereen
die zorg nodig heeft, die moet kunnen krijgen. Dat staat ook voor mij voorop.
 Mijn vraag is een andere. Als je dit bekijkt, zou je dan ook niet moeten
nagaan of er mogelijkheden zijn bij de vroegschoolse educatie en de voorschoolse
opvang. Dat is eigenlijk ook gerelateerd aan de hulp voor kinderen in het
onderwijs. Als je daar efficiëntie kunt behalen, pak dat dan in één
pakket mee. Daarom heb ik dit boek bij mij. Het is het proefschrift van mevrouw
Keegstra. Dat is net uitgebracht, namelijk in september 2010. Zij geeft eigenlijk
aan dat ook hier in sommige gevallen overstimulering plaatsvindt. Prima als
dat nodig is, maar er zijn ook gevallen waarin dat niet noodzakelijk is. Zouden
we het onszelf niet gemakkelijker maken als we dit erbij betrokken? Dan hoeven
we misschien minder te bezuinigen op passend onderwijs als er wel knelpunten
ontstaan.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik dank de heer Dijkgraaf voor zijn eerste opmerking. Die stel ik op prijs,
omdat ik er ook zo in zit.
 Ten aanzien van de vroegschoolse educatie merk ik op dat die net in ontwikkeling
is. We hebben net de wet OKE met elkaar behandeld. Dat is één
van de laatste wetten van het oude kabinet die door de Eerste Kamer is aangenomen.
Ik zal me er de komende tijd zeker in verdiepen – ik ben nu nog niet
goed thuis op dit terrein – om erachter te komen hoe we dat zo goed
mogelijk kunnen doen. Als we die voorschoolse educatie goed oppakken,
kunnen we in het vervolg wel een hoop ellende voorkomen. Dan gaat het niet
alleen over voorschoolse educatie, maar ook over het feit dat je ouders als
professionals al eerder in beeld krijgt en dat ze zich kunnen afvragen of
het daar goed loopt. Men kan dan meedenken, want daaraan zitten opleidingseisen
vast. Denk aan pedagogische vaardigheden en didactische vaardigheden en het
kijken naar een kind in zijn omgeving. Dus ik denk dat dit inderdaad heel
belangrijk is. Als er inefficiënties in zitten, moeten we de eerste zijn
om daarnaar te kijken. Een van de punten in het regeerakkoord is kijken of
je zo dicht mogelijk bij het onderwijs kunt aansluiten. Ik zou het heel mooi
vinden indien dat mogelijk is, want dan wordt de kwaliteit hoger.
 Dit is een beetje contrair aan de het OKE-wetgevingsverhaal, want dat
betreft peuterspeelzalen en de kinderopvang, maar ik wil stimuleren dat we
de slag gaan maken. Ik zie dat in Rotterdam al gebeuren. Ik pak graag het
boek met het onderzoek aan van de heer Dijkgraaf, om te kijken of ik verbeteringen
kan aanbrengen. Tot die tijd hecht het kabinet wel aan deze investering –
De heer Dijkgraaf stelde ook een concrete financiële vraag – omdat
we vinden dat je van alles wat je er nu in investeert, later driedubbel plezier
hebt.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik overhandig de minister graag via de bode het boek. Er staan nog stellingen
in ook ...
 Mijn punt is niet de intensivering; volgens mij is die goed en daar wil
ik helemaal niet aankomen. Mijn punt betreft de gehele pot. Het proefschrift
gaat niet over intensivering, maar over gevallen waarbij te vroegtijdig hulp
wordt geboden, waardoor bijvoorbeeld faalangst gecreëerd wordt en je
verderop in de keten extra problemen krijgt en het dubbel zo duur wordt. Dit
onderzoeksresultaat biedt mooie mogelijkheden om dit bij deze pot te betrekken,
waardoor je het jezelf makkelijker maakt om je totale bezuinigingsdoelstelling
te halen.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Oké. Hartelijk dank. Alles wat daarbij behulpzaam is, is zeer welkom.
 
 
 Ik neem aan dat er geen bezwaar tegen bestaat dat dit stuk ter inzage
wordt gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Kamer.
 
 
 (Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal.)
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Ik kan mij zeer vinden in de betrokken wijze waarop de minister deze problematiek
duidt en in de richting waarin zij de oplossing zoekt. Inderdaad, we zijn
hier al jaren mee bezig en het is hoog tijd dat er echt stappen worden gezet.
Ik kom graag terug op twee punten: de docenten en de ouders.
 Zoals ik ook in mijn inbreng al zei, ben ik ongelofelijk onder de indruk
van de betrokkenheid die docenten hebben bij en de liefde die zij hebben voor
hun zorgleerlingen. Tegelijkertijd zie ik ook vaak hun onmacht. Mijn idee
is dat als we dit echt op een efficiënte manier willen aanpakken, het
van belang is dat we ook kijken naar de pabo. Op de pabo zal steeds meer gevraagd
worden van mensen. Ik vind het belangrijk dat iemand die bevlogen is voor
het onderwijs en die vanaf het vierde jaar ervan overtuigd is het onderwijs
in te willen, ook echt de capaciteit heeft om de vragen van vandaag de dag
in een klas aan te kunnen als hij als 22- of 23-jarige van de pabo komt. Ik
hoor hier graag de visie van de regering op.
 Mijn tweede punt betreft de ouders.
 
 
 Zullen we eerst het eerste punt doen?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dar kan ik kort over zijn, voorzitter. Het regeerakkoord biedt mogelijkheden
om meer focus te krijgen in de pabo. De staatssecretaris gaat hier straks
op in.
 
 
 Dan uw tweede vraag, mevrouw Ferrier.
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Die betreft de ouders. Ik ben het eens met de opmerking van de minister
dat ouders een eigen verantwoordelijkheid hebben. Ik had het al over het contract,
liever over een samenwerkingsovereenkomst, waarin duidelijk staat wat je van
ouders verwacht. Hoe kijkt de regering echter aan tegen de positie van ouders
wanneer het gaat om het accepteren van het beleid dat de school bepaalt en
de "say" die ouders – die toch vaak hun eigen kind heel goed kennen –
hebben in het bepalen van de richting die uiteindelijk gegeven zal worden?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Hier geldt: twee zielen, één gedachte, want toevallig heb
ik vanochtend dit punt op het ministerie verder doorgeëxerceerd. Je moet
eerlijk zijn: op een bepaald moment probeer je gewoon met een hoeveelheid
geld op een goede manier zorg te verlenen. Er zijn inderdaad professionals
in de scholen die daarvoor met suggesties en ideeën komen. Dat betekent
dat ouders in het soort traject dat we nu ingaan buitengewoon betrokken zullen
zijn en betrokken zullen worden bij de afwegingen die moeten worden gemaakt.
Straks zullen ze natuurlijk ook betrokkenheid moeten hebben in de scholen.
Dat betekent het nodige op het vlak van medezeggenschap. Op een bepaald moment
is het echter de afweging van de school om het zo goed mogelijk te regelen.
Je kunt immers niet iedereen tevredenstellen. Je zult uiteindelijk moeten
zeggen: dit zijn de voorzieningen die we in dit samenwerkingsverband van scholen
en speciaal onderwijs hebben. Daar moeten we eerlijk in zijn. Er zullen zeker
wegen zijn om bezwaar te maken. De vormgeving daarvan is een kwestie van uitwerking.
Wij moeten eerlijk zijn. Er moet een evenwicht zijn tussen wensen –
vaak zeer terechte wensen – en de realisatie ervan, die uiteindelijk
haar begrenzing vindt in de organisatie en in financiële zin.
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Kan ik concluderen dat de minister in de uitwerking van de plannen de
medezeggenschap van ouders meeneemt?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Zeker.
 
 
 Tot zover het blokje passend onderwijs. Toen deze minister nog staatssecretaris
was, heette haar laatste blokje altijd "varia", maar tegenwoordig is dat het
blokje "diversen".
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dat maakt u ervan.
 
 
 Nu bent u de schuld aan het afschuiven. In ieder geval is dit het vijfde
en laatste inhoudelijke blokje. Daarna hebt u nog een slotwoord en dan komt
de staatssecretaris aan het woord.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Sinds ik minister ben, heb ik er een soort uitsmijter aan toegevoegd.
 
 
 Ik ga hoogstens over het "wat" en niet over het "hoe".
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dank u, voorzitter.
 Ik begin het blokje "diversen" met artikel 23. Dit is een aantal malen
aan de orde geweest. Ik zie dat de heer Elias zijn bril afzet en aandachtig
luistert, maar ook de heren van de SGP en de ChristenUnie hebben dit punt
naar voren gebracht. Ik kan hier kort en krachtig over zijn. In het regeerakkoord
staat artikel 23 als een huis. De premier heeft aangegeven dat voorstellen
die in dat kader aan de orde komen – acceptatieplicht, het enkele feit
en nog een aantal punten – aan artikel 23 getoetst zullen worden.
 Voordat de heer Voordewind naar voren komt om mij te vragen hoe ik er
tegenaan kijk, zeg ik alvast het volgende. De heer Voordewind loopt overigens
niet naar voren, want hij hoort mij niet. Ik wil helder zijn. De premier heeft
gezegd dat ik een interview heb gegeven. Ik heb dat nog eens nagelezen en
daar staan heel duidelijke dingen in. Dat interview stond wat de premier en
wat mij betreft ook als een huis. Daar wil ik het gemakshalve bij laten. Elk
voorstel zal de ministerraad toetsen en aan de Kamer voorleggen. Uiteindelijk
is het de Kamer die beslist.
 
 
 Er is nu gelegenheid om kort te interrumperen, want in dit blokje komen
meerdere onderwerpen aan de orde.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De Onderwijsraad gaat op dit moment na of artikel 23 nog wel van deze
tijd is. Zegt de minister nu al dat wat daar ook uit zal komen onbespreekbaar
is, ook als dit tot nieuwe inzichten leidt?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Het is belangrijk dat in het regeerakkoord staat dat er niet gemorreld
wordt aan artikel 23. Ik weet niet hoe het precies is geformuleerd, maar daar
komt het op neer. Dat is een heldere afspraak die wij hebben gemaakt. Wij
hebben onze handtekening daaronder gezet. Mijn ervaring is dat de VVD ook
altijd staat voor haar handtekening. Dat is dus het uitgangspunt. Ik wil nu
niet de controverse zoeken. Ik laat het erbij dat er steeds helder aan artikel
23 getoetst wordt. Het heeft geen zin om over "als dan" of "indien" te spreken,
terwijl er niets op tafel ligt. Dat is onnodig. Straks wordt inhoudelijk getoetst
aan de hand van artikel 23.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 "Morrelen" is een beetje vandalistisch met een schroevendraaier in een
plank rotzooien. Dat willen heel veel fracties niet en de mijne ook niet.
Hervormen, verfijnen van artikel 23 is iets anders. Volgens mij hebben de
voorstellen daarop betrekking en zijn zij helemaal niet in strijd met artikel
23. Voor het stichten van nieuwe scholen is in de wet een richtingeis opgenomen.
Ik heb gezegd dat ik bezig ben met het schrijven van een initiatiefwetsvoorstel
op dat punt. Is het aanpassen van die eis volgens de minister principieel
in strijd met artikel 23?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Daar kan ik niet zo een, twee, drie een uitspraak over doen. Artikel 23
is een complex artikel. Ik houd het bij hetgeen ik erover heb gezegd. Alle
voorstellen worden getoetst aan deze belangrijke afspraak uit het regeerakkoord.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Dank voor de openheid van de minister. Ik ga even terug naar de tekst
van het artikel en dan niet de tekst van artikel 23, maar van het bewuste
artikel in het Nederlands Dagblad. Daarin sprak de minister zeer mooie woorden.
Zij zei letterlijk dat de acceptatieplicht zich niet verhoudt tot artikel
23. Houdt de minister die passage nu staande? Of wacht zij nog even af en
neemt zij die woorden terug? Dat zou ik erg jammer vinden. Zij zei in hetzelfde
interview dat de VVD de acceptatieplicht niet zou steunen. Houdt zij dat nog
steeds staande? Dat zou een mooie toezegging zijn.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik blijf even heel erg slim en handig heel dicht bij de woorden van de
premier. Het kabinet spreekt immers met één mond. De premier
gaf aan: het interview van de minister staat als een huis. Ik kon toen alleen
zeggen: ja.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Dan zijn mijn samenvatting en de citaten uit het Nederlands Dagblad correct.
Dan heb ik daar duidelijkheid over van de minister. Dank daarvoor.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 De Kamer hoeft niet automatisch te doen wat de minister zegt of wat de
minister-president zegt. Dat is u bekend. Het enige punt dat ik gemaakt heb –
en dat houd ik staande – is dat wij dat wetsvoorstel zullen beoordelen
als het hier behandeld wordt, in uitgeklede vorm of niet. Wij als VVD-fractie
zullen heel nauwgezet afwegen of er eventueel strijd met artikel 23 is en,
zo ja, dat het wetsvoorstel dan niet onze steun kan krijgen. Dat is wat ik
namens de fractie gezegd heb. Daar past niet bij dat de minister van OCW de
VVD-fractie vooraf vertelt dat de fractie op dat moment het betreffende initiatiefwetsvoorstel
niet kan steunen. Dat was eigenlijk het enige punt. Een beetje zuiverheid
in de dualistische verhoudingen; meer niet.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik ben ervan overtuigd dat ik met de heer Elias echt de dualistische verhoudingen
krijg, hetgeen – zonder wrijving geen glans – alleen mooie dingen
kan opleveren. Zo is het ook goed om te zeggen dat de heer Elias zijn woorden
spreekt en dat ik de mijne heb gesproken, 100% in het verlengde van
de premier. Ik laat het daarbij.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Even ter verheldering voor de minister en de heer Voordewind, voor zover
dat nodig is: ook de PVV vindt dat een acceptatieplicht zich niet verhoudt
met artikel 23. Dat wil ik nog wel even vermeld hebben.
 
 
 Dat staat dan in de Handelingen. Dit was het blokje over artikel 23.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. Daar heb ik natuurlijk niets aan toe te voegen.
 
 
 Begrijp ik goed dat we nu naar de krimpregio's gaan?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Nou, nee, niet. Laat ik even opnoemen wat ik verder ga doen. Ik kom zo
op de krimpregio's. Ik zie namelijk dat op mijn lijstje één
puntje, burgerschap, ontbreekt, een punt dat toevallig uw fractievoorzitter
naar voren gebracht heeft.
 
 
 De heer Elias.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Geeft u, wellicht in het kader van artikel 23, ook nog even antwoord op
de vragen over de problemen met de stichting van die scholen? Dat heb ik daarmee
namelijk in verband gebracht. Of komt dit punt bij een ander blokje aan de
orde?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Vindt u het goed als ik daar in tweede termijn op inga? Ik heb de betreffende
gegevens dan wat meer bij de hand.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ja.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. "De lat omhoog" geldt niet alleen in cognitief opzicht. Onderwijs
heeft ook een sociale opdracht. Onze leerlingen en studenten moeten worden
voorbereid op een dynamische samenleving en een internationale arbeidsmarkt,
die allebei hoge eisen stellen aan het vermogen zelf te kiezen en zelf initiatief
te nemen. Daarnaast willen we onze jongeren voorbereiden op een actieve participatie
en integratie in de samenleving. We hechten eraan dat jongeren zich een onderdeel
weten van de samenleving en zich niet isoleren. Maatschappelijke stages dragen
daaraan bij. Vandaar dat ik heel blij ben dat dit punt niet in de bezuinigingen
is opgenomen. Verder willen we integratie en burgerschap in de beoordeling
van scholen zwaarder laten meewegen. De heer Beertema heeft daar ook het nodige
over gezegd. Mijns inziens gaat het om de kernwaarden van onze democratische
rechtsstaat, die vanuit een historie opgebouwd is. We mogen er terecht heel
trots op zijn en heel dankbaar voor zijn dat we in een land leven waar dat
zo is. Ik vind inderdaad dat leraren daar fier op mogen zijn. Het is iets
moois en we bieden het elk kind aan voor de toekomst. We moeten het ook borgen
voor de toekomst. Ik denk dat de heer Beertema daar een heel belangrijk punt
heeft.
 Ik heb wel van verschillende kanten vernomen dat het burgerschapsonderwijs
op scholen nadere aandacht verdient. Ik zal mij de komende maanden buigen
over de wenselijkheid en mogelijkheden om kernwaarden van de democratische
rechtsstaat in het onderwijs nog wat steviger te verankeren. Daar wil ik dan
ook in het voorjaar op terugkomen met eventuele voorstellen. Als ik tot de
conclusie kom dat het ook nodig is, kom ik daarop terug in het voorjaar.
 Voorzitter. De Kamer heeft haar zorgen geuit over de krimpregio's. Dat
is begrijpelijk, want er gebeurt natuurlijk het nodige op dat vlak. Tijdens
een eerder debat hebben de heren Rouvoet en Cohen een motie ingediend die
daar ook aandacht voor vraagt. Deze motie is aangenomen. In het primair onderwijs
kennen we de kleinescholentoeslag, die juist in de krimpgebieden van groot
belang is. Scholen die tegen de opheffingsnorm aan zitten, kunnen dan nog
wel voortbestaan. Bij een verdere daling kan een fusie nodig zijn. Uiteraard
gaat dit ten koste van de kleinescholentoeslag. De heer Elias gaf al aan dat
de kosten per leerling dan ook dalen. Er is wel sprake van een financiële
overgangssituatie, een maatregel, om dat een beetje te begeleiden.
 Mevrouw Ferrier vraagt aandacht voor het groei- en krimpproof maken van
de bekostigingssystematiek. Het huidige stelsel van het basisonderwijs is
ontworpen om groei en krimp zo veel mogelijk op te vangen. Dat is echt een
buitengewoon uitgebalanceerd stelsel. Bekostigingsstelsels zijn altijd heel
ingewikkelde processen. De basis is dat de normen voor het stichten en opheffen
van scholen meebewegen met de demografische ontwikkeling; dat is heel belangrijk.
Elke vijf jaar opnieuw kijken wij wat er gebeurt rondom het basisonderwijs.
Als die gemeenschap kleiner is geworden, mag je ook wat lager in je aantal
leerlingen zitten voordat je een probleem hebt. Nu kijken wij er elke vijf
jaar naar, maar is het mogelijk dat de school na drie jaar onder de opheffingsnorm
komt en opgeheven moet worden. Die termijn wil ik harmoniseren met de vijf
jaar. Dan krijgen wij extra ruimte om mee te gaan met de nieuwe demografische
cijfers, die de school behulpzaam kunnen zijn om toch overeind te blijven.
 Daarnaast is het probleem naar voren gekomen dat de kosten soms langzamer
dalen dan de bekostiging. Dan heb je dus ook een probleem. Op dit moment kijken
wij of het een reëel probleem is en of erop geanticipeerd kan worden.
Als het nodig is en als het beheersbaar is, kijken wij of er oplossingen kunnen
worden gevonden.
 De heer Voordewind wijst erop dat de krimp door de gemeente niet gebruikt
mag worden om het onderwijsaanbod uiteindelijk te verschralen. Dat is terecht.
Het blijft altijd een moeilijk spanningsveld, maar diversiteit en keuzevrijheid
blijven ongelofelijk belangrijk. Ik denk wel dat het goed is dat een school
met de gemeente overlegt over de mogelijkheid om samen gebruik te maken van
een gebouw met je eigen herkenbare identiteit. Wij hebben de samenwerkingsschool
liggen; ik meen dat de eerste lezing hier is geweest. Die kan nog verder opgepakt
worden, wat ook mogelijkheden biedt. Ik zou het een buitengewoon slechte zaak
vinden, als er sprake is van machtsmisbruik door een gemeente wanneer het
gaat om huisvesting. Als dat zo is, wil ik dat horen. Ik vind dat de gemeente
altijd moet kijken: hoe houden wij die school zo lang mogelijk in de benen?
Overigens zijn het vaak juist gemeenten die bij mij aan de bel trekken en
zich grote zorgen maken, als er scholen moeten verdwijnen.
 In het voortgezet onderwijs zijn de bekostigingseffecten veel kleiner
dan in het basisonderwijs. Daar gaat het vooral om het hebben van een voldoende
schaal om kwalitatief onderwijs te bieden. Met de profielen, die je op dit
moment nog verplicht moet aanbieden, is het niet makkelijk om met een heel
kleine groep de kwaliteit te borgen. Een van de punten die in het regeerakkoord
staan, het verminderen van het aantal profielen, is niet alleen een voordeel
voor de focus, maar maakt het ook beter organiseerbaar voor de krimpgebieden.
Dat zal alleen maar toenemen in de komende jaren. Daar staan wij dan enigszins
sterker voor paraat.
 Samenwerking blijft belangrijk voor diverse scholen in het voortgezet
onderwijs, maar bijvoorbeeld ook voor het vmbo en mbo. Kijk bijvoorbeeld
naar vakscholen: kun je het samen doen, dan ben je tot veel meer in staat.
Een mooi voorbeeld vind ik Zeeland met de onderwijsautoriteit, die op dit
moment scholen aan het verbinden is. Wij hebben een kleine bijdrage geleverd
vanuit het ministerie van OCW om dat de komende jaren te doen. Het gebeurt
in ieder geval dit jaar en wij zullen dat elk jaar opnieuw bekijken. Wij weten
dat het echt fout gaat, als wij niet een beetje support geven en de provincie
daar actief aanwezig is.
 Mogelijke oplossingen in krimpgebieden kunnen zich echter buiten de huidige
kaderregels begeven. Om daarvoor meer ruimte te creëren, willen wij een
algemeen experimenteerartikel in werking zetten. Dat geeft dan ruimte om iets
meer buiten die regels op te treden. Begin volgend jaar wil ik een wetsvoorstel
uw richting op doen. Dat zou een mooie gelegenheid zijn om er wat breder over
te spreken.
 In de krimpregio's Oost-Groningen, Zeeuws-Vlaanderen en Zuid-Limburg lopen
regionale onderzoeken, waarbij wij ook zelf actief betrokken zijn vanuit po
en vo. Wij zitten ook in de werkgroep Nationaal netwerk bevolkingsdaling en
de werkgroep Onderwijs, want er zijn veel meer problemen rondom het dalen
van het aantal inwoners. Daarin kijken wij hoe wij zaken kunnen oppakken wat
het onderwijsgebeuren betreft. U krijgt er binnenkort een voortgangsrapportage
over.
 Het is wel belangrijk om in het gesprek over de demografische krimp niet
alleen te kijken naar de instandhouding, maar ook naar de kwaliteit. Wij zien
wel dat die kleine scholen vaak echt een probleem hebben om de kwaliteit in
de benen te houden. Met de combinatieklassen wordt heel veel van jufs en meesters
gevergd. Het is natuurlijk evengoed een doelstelling van dit kabinet dat wij
die kwaliteit goed op orde willen brengen.
 Ik heb nog een klein puntje voor dit onderdeel "varia"; ik pas het maar
even aan u aan, voorzitter, om het oud en vertrouwd te laten lijken. De heer
Klaver vroeg om meer ruimte voor het innovatief vermogen van De School in
Zandvoort. Ik ben het met hem eens: wij moeten daar ruimte voor creëren.
Dat was een terechte vraag. Ik wil ook bekijken of het mogelijk is om op deze
school het onderscheid weg te nemen tussen uren die in vakantietijd zijn gemaakt
en de uren in reguliere weken. Ik wil bekijken of wij de onderwijstijd zo
kunnen inrichten, dat beide mogelijkheden meetellen. Ik wil daarvoor een pilot
opzetten, want ik wil juist bij dit soort dingen buiten de gebaande paden
treden. Er zijn vast meer scholen die dit type initiatieven willen nemen,
maar om te beginnen creëer ik die ruimte voor De School in Zandvoort.
Het is namelijk prima dat ouders en scholen het onderwijs samen vormgeven
en dat wij loskomen van de oude stramienen waarvan niemand echt gelukkig wordt.
Daarbij is één ding heel belangrijk, namelijk dat het minimum
aantal uren overeind blijft. Dit zal de heer Klaver onderstrepen. Er moet
namelijk kwaliteit geboden worden, maar wij tellen de uren wel allemaal mee.
Tot zover mijn opmerkingen in het blokje "overig".
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Ik ben heel blij met de ruimte voor flexibiliteit waar de minister blijk
van geeft. Ikzelf geloof daar erg in, zeker wat krimp betreft. Het geldt natuurlijk
ook voor regio's zoals Flevoland, waar je het tegenovergestelde ziet en je
een explosieve groei kunt hebben. 
 Ik heb nog een punt. Ik vertelde over een school in het Drentse Beilen.
De lokale vmbo-school wil daar ook de onderbouw van havo/vwo aanbieden. Dat
is geen enkel probleem, het stuit in de uitvoering alleen op allerlei schotten
en problemen. Als iedereen het echter wil en van geen enkele school leerlingen
worden afgesnoept of welke verkeerde dingen dan ook, kan dit dan niet een
beetje makkelijker mogelijk worden gemaakt?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik weet van de problematiek op het punt van groei en krimp. Ik ben zelf
in een vorig leven wethouder geweest in Almere. In mijn ervaring kun je het
nooit helemaal goed doen. Zelfs toen er heel veel geld was, was het namelijk
nooit genoeg; wij gingen altijd op pad om nog meer geld te halen. Dat is een
soort automatisme van mensen, ook van wethouders.
 Het punt van de school in Beilen is een punt apart. Ik wil best met die
school praten, maar op dit moment is men zonder licentie bezig. Dat kan niet,
want hij hebben een regionaal plan voor onderwijsvoorzieningen. Als heel weinig
scholen in de regio er problemen mee hebben, dan wil ik dat traject volgen.
Ik wil best even bekijken of ik hier en daar iets kan betekenen, maar ik hecht
er wel aan dat wij het traject respecteren dat is vastgelegd in de wet die
ongeveer een jaar geleden is aangenomen. Er moet wel een formele basis voor
zijn.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Dank voor de aandacht voor krimpregio's. Wij hebben hierbij ook even stilgestaan
tijdens het spoeddebat met de mij welbekende vorige minister. Toen heb ik
dit punt ook eventjes genoemd en vroeg de voormalige minister mij om een aantal
voorbeelden te geven van gemeentes waarin de onderwijsvrijheid onder druk
komt te staan, doordat er fusies moeten plaatsvinden.
 De huidige minister bood een opening: het is prima op het moment dat het
met een samenwerkingsschool gebeurt, maar dan moet de identiteit wel behouden
blijven. In deze gevallen werd de onderwijsvrijheid echter beperkt, want er
zou dan nog maar één school overblijven. Ik heb die gevallen
inmiddels doorgegeven aan het ministerie. Is de minister bereid om deze gevallen
bij de VNG onder de aandacht te brengen en daarover haar zorgen uit te spreken?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik moet de inhoud even goed bekijken. Als het een reële zorg is op
grond van de bestaande wetgeving, dan geef ik die zeker door en vertaal ik
die namens de Kamer.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Ik mis twee onderwerpen in het blokje "varia/diversen". Ik wil die graag
nog even bij de minister onder de aandacht brengen.
 Het eerste onderwerp betreft de onderwijskoepels in de werkgeversraden.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Die behandel ik aan het einde.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Oké, maar komt ook het onderwerp van de groei van de klassen in
het basisonderwijs nog aan de orde? Of mag ik daarover nu wel een vraag stellen?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ja, ik kom ook nog met een formele reactie hierop. Ik dacht
tenminste dat ik dat had toegezegd.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Ja, maar dan ben ik tevreden. Oké, dus er komt een echte, officiële
ministersreactie op papier? Nou ...
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 ... wat wil een mens nog meer?
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Dan ben ik een gelukkig mens.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Mooi zo. Dank u wel, mevrouw Smits. Dan neem ik gelijk het boek van de
heer Dijkgraaf mee, want die heeft mij gisteren ook een onderzoek aangeboden.
 
 
 Het is Sinte Maarten en we vallen allemaal in de prijzen.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Het wordt gewoon helemaal mooi.
 
 
 U hebt het slotwoord, mevrouw de minister.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dank u wel, voorzitter, dat ik het slotwoord mag spreken.
 Ambitie, de lat omhoog, resultaten, maatwerk, van platgetreden paden af
durven lopen; niets bepaalt de kwaliteit van het onderwijs zo sterk als het
vakmanschap van docenten. Daarom zetten we het Actieplan LeerKracht voort.
Daarom brengen we onderwijsgevers beter in positie, stellen we hogere eisen
aan vakmanschap en willen we extra inzet en talent belonen. De staatssecretaris
van Onderwijs, aan mijn rechterzijde, zal hier zo meteen uitgebreid op ingaan.
 Voor het realiseren van nieuwe ambities maken we, zoals gezegd, scherpe
keuzen. Het primaire proces verdient voorrang boven nieuwe beleidsmaatregelen.
We voeren daarom ook bewust een efficiencykorting door op raden en instituten
om de bestuurlijke drukte in het onderwijs terug te dringen. Mevrouw Smits
sprak er al over. Maar de verantwoordelijkheid voor het realiseren van de
hoge ambities ligt nadrukkelijk niet bij ons alleen. Dat doen we samen met
leerlingen, ouders, scholen, gemeenten, bedrijfsleven en ondersteunende organisaties.
Dat geldt ook voor de sectorraden, waar in het debat veel over is gezegd,
onder anderen door mevrouw Smits en de heer Beertema. Alsof het alleen maar
om ballast gaat, zo lijkt het. Daar wil ik toch echt een pittige kanttekening
bij plaatsen. Maar als we het hebben over passend onderwijs, opbrengstgericht
werken, het versterken van onderwijskundig leiderschap, het aanpakken van
zeer zwakke scholen, dan is dat niet mogelijk zonder een goede inbreng van
de sectorraden. Daar wil ik heel eerlijk over zijn. Ik wil hun inzet onderstrepen
en er mijn waardering voor uitspreken.
 We moeten natuurlijk scherp zijn op bureaucratie, maar het beeld dat er
gigantische organisaties zijn die zichzelf zitten te verrijken, is niet aan
de orde. We hebben ongelofelijk veel scholen in het basisonderwijs. Ik geloof
zo'n 1500 besturen, waarvan zo'n 400 in het voortgezet onderwijs. Ik heb een
heel nieuwe hoftoren nodig om dat te bedienen als die koepels er niet waren,
die gewoon bij mij aan tafel staan en op een bepaald moment zeggen: we staan
voor de afspraken die we maken. Ik vind dat je dat mag waarderen. Er mag waardering
zijn voor management, voor leiding geven en voor bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Dit mag echter niet in de weg staan van wat we willen bereiken. Daar moeten
we scherp op zijn. Als het te veel is, moeten we ook durven in te grijpen.
We grijpen in bij het onderwijs, bij de ministeries en ook bij de raden en
koepels. Ook zij zullen hun bijdrage moeten leveren.
 De betrokkenheid van ouders is ook van levensbelang. Ouders moeten erop
kunnen worden aangesproken dat zij hun kinderen met zo min mogelijk taalachterstand
bij de basisschool afleveren, dat zij spijbelgedrag niet tolereren. We stimuleren
dat scholen en ouders zogenoemde oudercontracten of samenwerkingsovereenkomsten,
zoals mevrouw Ferrier aangaf, met elkaar afsluiten, zodat ouders weten wat
er van een school wordt verwacht. Het lijkt zo eenvoudig en het lijkt overbodig,
maar dat is het dus gewoon niet. Ouders moeten weer aangesproken worden op
hun verantwoordelijkheid. Daar moet een appel op worden gedaan. Die verantwoordelijkheid
is er voor basale zaken. Ik gaf het net aan: een goede nachtrust, een rustige
plek om je huiswerk te maken. Het lijkt heel normaal, maar het is niet normaal
bij heel veel gezinnen. Een goed ontbijt, zodat je motor draait als je het
onderwijs binnenkomt. Voldoende Nederlands spreken met je kind. Niets is zo
erg als het meegeven van die achterstand. Daar moeten we scherp op zijn. Als
je ouders hierop aanspreekt, zullen zij denken: oh verrek, ik heb ook een
rol. Heel veel ouders willen ook aangesproken worden op hun verantwoordelijkheid
maar worden daar niet op aangesproken. We moeten het doen. Er moet een appel
komen op ouders. Ze moeten aanwezig zijn op de ouderavonden, anders wordt
het rapport niet uitgereikt. Je komt gewoon langs. We moeten durven strepen
te trekken. Op bepaalde scholen wordt al gewerkt met oudercontracten. Het
is begonnen in Rotterdam en ik hoor er goede geluiden over. Ik wil hier breed
op inzetten. Het is niet het verzakelijken, het is opnieuw een appel doen
op rechten en plichten. Niet alleen rechten, ook plichten. Dat hoort erbij.
 Een goede opleiding is een van de meest waardevolle dingen die ouders
hun kind kunnen meegeven. De overheid en de school willen daar niet in hun
eentje de verantwoordelijkheid voor dragen. De heer Elias wees hier in zijn
bijdrage ook op: niet alleen de school, niet alleen de overheid. Hij verwees
naar onze minister-president, die nog altijd les geeft. Ik vind het eigenlijk
ontroerend en ik vind het ook iets zeggen over onze minister-president. Hij
is niet alleen. Hij geeft hier een heel mooi signaal mee. Ontzettend veel
mensen zijn mentor van een kwetsbaar kind, zijn voorleesouder of zetten zich
in voor medezeggenschap. Dat is echt fantastisch. Onderwijs is niet alleen
voor iedereen, maar is mijns inziens ook van iedereen.
 Daarmee rond ik af. We willen in de komende periode de kwaliteit van het
Nederlandse onderwijsstelsel verder verhogen. We streven naar een ambitieuze
studiecultuur en intensief onderwijs. Er wordt ook wat van studenten en leerlingen
gevraagd; jazeker! Presteren is geen vies woord als het gaat om de toekomst
van onze jongeren. Excellentie mag beloond worden. Ieder talent moet ontplooid
worden. Goed onderwijs is voor iedereen. We kijken niet naar je afkomst, maar
we willen werken aan je toekomst. Dat willen we samen doen met de mensen die dagelijks in en dichtbij het onderwijs actief zijn: met leerlingen,
ouders, studenten, docenten, managers, bestuurders, bedrijven en vertegenwoordigers
van organisaties, en heel graag ook met de Kamer. Hopelijk kan dat in een
goede samenwerking, zoals ik die in de afgelopen jaren als staatssecretaris
ook mocht ervaren, met kritische feedback, die ook dialoog zal zijn, en met
plezier, opdat we uiteindelijk tot goed onderwijs komen. Ik hoop dat we daarmee
vandaag al een goede start hebben gemaakt.
 
 
 We doen nog een kort interruptierondje. De interrupties dienen kort en
puntig te zijn.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 U deed een beroep op ouders. Dat is inderdaad zeer belangrijk. De ouders
hebben de eerste verantwoordelijkheid voor hun kind. Kunt u uitleggen wat
u bijvoorbeeld doet met de moeder die door haar man in haar levensonderhoud
wordt voorzien, die geen Nederlands spreekt en dat wel graag wil, maar mede
vanwege financiële problemen moeilijk aan de benodigde opleiding kan
komen? De regering bezuinigt op zulke opleidingen. Hoe wilt u zo'n moeder
ondersteunen om Nederlands met haar kind te kunnen praten als ze dat heel
moeilijk kan leren?
 Mijn tweede vraag gaat over de betrokkenheid van ouders bij zorgleerlingen.
Ik heb in mijn eerste termijn voorgesteld om ouders een instemmingsrecht te
geven met betrekking tot het onderwijszorgaanbod van de school. Kunt u op
dat punt ingaan?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dat laatste punt gaat over het ontwikkelingsperspectief. Ik ben op dit
moment bezig met de wetgeving rond het voortgezet speciaal onderwijs. Instemmingsrecht
gaat ver, maar ouders zullen wel worden betrokken bij het uiteindelijk neerzetten
van dat ontwikkelingsperspectief. Ik zal met voorstellen komen. Het lijkt
me goed om vervolgens hierover door te praten. Om een finale afweging te kunnen
maken hecht ik overigens ook erg aan de professionele inbreng van docenten
en scholen op dit vlak. Zo kunnen zij hun verantwoordelijkheid waarmaken.
 Dit kabinet kiest ervoor om persoonlijke verantwoordelijkheid van mensen
sterker te onderstrepen. Er is nog enkele jaren uitloop van de budgetten voor
inburgering, maar we zeggen wel: als je Nederland binnenkomt, ben je buitengewoon
welkom, maar dan moet je wel zelf aan de slag. Een Nederlander die aan het
verhuizen slaat, moet ook elders aan de slag om uiteindelijk zelf zijn wereld
op te bouwen. Ik denk dus dat dit een reële vraag is. Daarbij komt dat
we de mogelijkheid hebben om rondom inburgering een sociaal leenstelsel vorm
en inhoud te geven. Daarvoor zijn ook middelen uitgetrokken, waarbij heel
goed zal worden gekeken naar specifieke groepen. Er ligt echter ook een verantwoordelijkheid
bij mensen zelf. Dit kabinet trekt inderdaad die streep.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Als nieuwe mensen binnenkomen, moeten ze Nederlands leren. Dat is overigens
indertijd ingesteld door D66-minister Van Boxtel. Er is echter ook een heel
grote groep mensen die hier al langere tijd verblijft en die verplichting
niet heeft meegekregen. Voor die groep heb ik echt zorg. Hopelijk hebt u dat
ook. Als mensen zelf moeten gaan betalen voor de inburgering en als daarmee
de aanloop naar zulke cursussen wordt verkleind, spannen we namelijk het paard
achter de wagen. Dat moeten we niet willen. Ik hoop dat u daar heel erg goed
naar kijkt. We zullen u in dezen kritisch blijven volgen.
 Ik wil best wachten op uw voorstellen om het instemmingsrecht te regelen,
maar zoals u zelf hebt gezegd, is de betrokkenheid van ouders van groot belang.
Daarom vinden we het van groot belang dat ouders hierin daadwerkelijk een
laatste stem hebben. Uiteindelijk zijn ze namelijk zelf verantwoordelijk voor
het ontwikkelingsperspectief van de kinderen. Ik hoop dat u dat scherp in
uw wetsvoorstel zult zetten.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Over dat laatste komen we te spreken. Er zal evenwicht moeten worden gezocht
tussen scholen, die de wet moeten uitvoeren en daarin hun verantwoordelijkheid
moeten kunnen nemen, en ouders, die hun kennis van hun kind kunnen inbrengen.
Dat spanningsveld moeten we eerlijk benoemen, maar we zullen hierover dus
in gesprek gaan. Dan kom ik op het eerste punt dat de heer Van der Ham noemde.
Wij staan klaar om aan asielzoekers en vluchtelingen die noodgedwongen naar
Nederland komen, kansen te bieden via een sociaal leenstelsel. Is er echter
sprake van vrijwillige immigratie, dan ben ik daar nuchter over. In welk land
krijg je wel zomaar een cursus aangeboden? Laten wij gewoon even nuchter zijn:
dan hebben de mensen de persoonlijke verantwoordelijkheid om dat op te pakken.
Er zijn heel veel mogelijkheden om dat te doen. Ik denk dat dit een goed evenwicht
is.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Het beroep op de eigen verantwoordelijkheid van de burger spreekt ons
erg aan.
 Verder wil ik de minister bedanken voor het gepassioneerde verhaal dat
zij bij de beantwoording van onze vragen heeft gehouden. Gisteren ben ik mijn
bijdrage begonnen met ons verhaal van de agenda van hoop en optimisme. Het
plan dat er nu is, past daar erg goed bij. Ik verheug mij op samenwerking.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dank u. Eensgelijks.
 
 
 Mevrouw Smits, laat dit een voorbeeld voor u zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Daar had de voorzitter ook niet op gerekend.
 Voorzitter, nee, dit is geen voorbeeld voor mij. Ik wil nog iets vragen
over de raden, waar wij zojuist ook al over spraken. De minister spreekt goede
dingen uit. Zij zegt graag een versobering te willen. Ik krijg het idee dat
wij het niet helemaal eens worden over de taken die deze raden nu hebben,
maar wat houdt die versobering dan in?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Naar ik meen is in de begroting een ombuiging van 20 mln. opgenomen op
het gebied van raden en instituties. Daar spraken wij net over. Deze korting
zal worden gerealiseerd via de scholen, die deze korting zelf moeten doorgeven.
Zij zijn vaak lid van de VO-raad of de PO-Raad en nemen daarnaast nog deel
in een protestants-christelijk, rooms-katholiek of ander identiteitsgebonden
bestuur. Prima, maar ook zij moeten meedoen in het "probleem van Nederland",
om het maar even simpel te zeggen. 
 Verder gaan wij nog kijken naar de subsidies. Er ligt een heel forse taakstelling
voor het ministerie. Daarbij zullen wij bezien of wij geld met een efficiencykorting
of, zoals men in gemeenteland zou zeggen, met een decentralisatiekorting aan
de scholen kunnen geven. Dat betekent dat een aantal taken die bij deze raden
weggaan direct bij de scholen terecht zullen komen. Ik zal daarbij overigens
wel heel scherp en kritisch zijn, want soms versnipper je al het geld en dan
komt er niks meer van terecht. Ik ben daarbij dus wel evenwichtig.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Je zou kunnen denken aan taken die je bij de scholen neerlegt, maar ook
aan taken die nu bij deze club zitten, maar dan naar het ministerie gaan.
Waar denkt de minister dan aan? Kan zij een voorbeeld geven?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik geef een voorbeeld waarbij het niet direct gaat om afschaffen. Ik investeer
nu in een brigade die zeer zwakke scholen direct ondersteunt. Wij hebben vastgesteld
dat het aantal zeer zwakke scholen in het voortgezet onderwijs in een jaar
tijd is gehalveerd. De VO-raad heeft daarbij een prima taak gehad. Als je
dat allemaal zou versnipperen, dan raak je het kwijt. Dat zou zonde zijn.
 Rekenen en taal in het mbo is ook een voorbeeld. De subsidie daarvoor
is 50 mln. Dat heb ik even apart neergezet. Voordat ik dat geld, hop, in de
lumpsum zou gooien, wilde ik dat eerst een plan werd gemaakt waaruit bleek
dat het mbo heel bewust aan de slag zou gaan met rekenen en taal. Als ik nu
docenten spreek, hoor ik dat er inderdaad wat mee gebeurt. Die plannen liggen
er. Het kan zijn dat ik dit in het kader van het terugbrengen van subsidies
naar het middelbaar beroepsonderwijs overdraag. Aan het eind van de rit gaan
wij dan toetsen. Als ik mij daar de hele tijd mee moet bemoeien, houdt op
een gegeven moment op. Dat is dan de verantwoordelijkheid van de school. Het
is wel mogelijk dat er dan een kleine korting overheen gaat. Dat kan wel,
want het moet geld opleveren. Dat is de combinatie.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Gisteren hebben de heer Van der Ham en ik de asielzoekerskinderen aan
de orde gesteld. Ik doel nu op de problematiek die door de VARA ombudsman
naar voren is gebracht. Die asielzoekerskinderen kunnen hun opleiding niet
afmaken omdat zij geen stage kunnen lopen. In de schriftelijke beantwoording
zegt de minister dat haar deze problematiek bekend is en dat zij zich samen
met Sociale Zaken en met Immigratie en Asiel over dit onderwerp zal buigen.
Zij zal in overleg treden. Wat is het uitgangspunt van dat overleg?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik wil de mogelijkheden optimaal benutten, want ik wil eigenlijk dat elk
kind een stage loopt. Dat hoort immers bij de opleiding. Ik ga doen wat ik
kan binnen de mogelijkheden die ik heb.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Mevrouw Ferrier heeft een aantal vragen over deze problematiek gesteld.
Die is heel lastig. Wij kunnen de stage uit de Wet arbeid vreemdelingen halen,
maar dan zitten wij met een verzekeringsprobleem. Kan de minister toezeggen
dat de insteek van het gesprek met Sociale Zaken en met Immigratie en Asiel
is dat deze asielzoekerskinderen of kinderen die hier illegaal verblijven,
hun opleiding kunnen afmaken?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik zal zo veel mogelijk proberen om binnen de wet te realiseren wat kinderen
nodig hebben, namelijk het krijgen van een goede opleiding. Dat vind ik heel
erg belangrijk, maar ik heb wel te maken de wet. Mijn insteek als minister
van Onderwijs is natuurlijk helder: ik vind dit heel belangrijk.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Het is mij toch niet helemaal duidelijk of u er alles aan gaat doen om
deze kinderen hier hun opleiding te kunnen laten afmaken, uiteraard binnen
de mogelijkheden van de wet.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 U zegt het en ik zei het net ook.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Het is mij bekend dat de portefeuille leraren onder de staatssecretaris
valt, maar ik zou het toch op prijs stellen als de minister iets zou willen
zeggen over mijn algemene verhaal dat er meer moet worden gekeken naar de
kwaliteit van leraren, bijscholen, helpen, zwaardere schoolleiding; de problematiek
is bekend. Er zijn ook bijzondere mededelingen over gedaan door de Algemene
Onderwijsbond. Het kan eventueel in tweede termijn. Het zit in de portefeuille
van de staatssecretaris, maar ik vind het toch wel belangrijk dat de minister
er iets over zegt.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 De heer Elias heeft wat gemist, want bij het afwijken van de platgetreden
paden heb ik gesproken over de vraag of wij feedback durven te vragen van
ouders en van leerlingen. Durven we commentaar te vragen op het functioneren
van ouders, leerlingen en collega's? Durven we dat op tafel te hebben en durven
we daar consequenties aan te verbinden, als dat nodig is?
 Dit is een mooie gelegenheid om het even iets ruimer te zeggen. Ik complimenteer
de heer Elias dat hij dit punt helder heeft gemaakt. Het geeft goed aan dat
het erom gaat om binnen de mogelijkheden van het onderwijs nu te optimaliseren
en eruit te halen wat erin zit, dat wij veeleisend en eerlijk durven te zijn,
met zoiets als het beoordelen van mensen. Bij de invoering van LeerKracht
van Nederland hebben wij daar in de afgelopen jaren heel veel gedoe mee gehad,
want dan moest de directeur de leerkracht beoordelen. In welke organisatie
gebeurt dat niet? En daar moesten ook consequenties aan worden verbonden.
 Ik vind het hoopgevend dat de AOb aangeeft dat het een wekkergevoel is
voor het onderwijs om te zeggen dat we daar wat aan moeten doen. Ik vind het
heel goed dat de heer Elias dit punt naar voren brengt. Ik vind dat we dit
type punten veel meer dan tot op heden moeten durven neerzetten, omdat het
mensen aan het denken zet. Mensen in het onderwijs zeggen dan: ja, dat vind
ik eigenlijk al heel lang. Het geeft ze misschien moed om er ook wat aan te
gaan doen. Dit was een van die punten.
 Dat type denken, waarbij men durft af te wijken van het normale stramien,
is wat wij nodig hebben om met de middelen, de mogelijkheden en de kracht
die wij in Nederland hebben, eruit te halen wat erin zit. Dan kunnen we echt
vleugels krijgen, daar ben ik van overtuigd. Ik dank de heer Elias dat hij
mij hiervoor nog even de gelegenheid gaf.
 
 
 Ik dank u voor uw bijdrage in eerste termijn. We gaan hierna schorsen
voor het diner, maar eerst geef ik het woord aan de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de heer Zijlstra.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Voorzitter. Na de vraag van de heer Elias was ik even bang dat mijn hele
speech eraan ging. Even huishoudelijk: ik heb eigenlijk één
groot blok over leraren, maar als men er toch blokjes binnen wil zien, zal
het eerste deel gaan over prestatiebeloning en daarna zal ik nog ingaan op
het lerarentekort en andere zaken.
 
 
 Dan doen we interrupties na de prestatiebeloning en ook weer aan het eind.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Dat is geheel uw zaak, mijnheer de voorzitter.
 Voorzitter. Allereerst dank ik de Kamer voor haar bijdrage aan dit levendige
debat. De verschillen in ideologie of denkwijze kwamen af en toe heel duidelijk
naar voren, bijvoorbeeld over de vraag wat de rol van de overheid is of wat
je mag verwachten van ouders, van leerlingen zelf, van schoolleiders, van
docenten. Dat gaf mooie verschillen en dat is goed, want daarvoor zitten we
hier ook.
 Het viel mij op dat er ook heel veel individuen langskwamen, zoals Zoë,
Peter, Ibrahim en Kevin. Hoewel Henk en Ingrid gisteren niet werden genoemd,
zeg ik tegen de heer Beertema, waren zij ongetwijfeld op de achtergrond aanwezig.
 Het debat toont ook aan dat bij alle partijen heel veel aandacht uitgaat
naar de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs. Kamerbreed wordt dat punt
onderstreept. De invulling ervan verschilt hier en daar, zeg ik licht eufemistisch,
maar dat algemene gevoel wordt door iedereen gedeeld, en dat is ook een belangrijke
constatering.
 De minister is daarnet al uitgebreid ingegaan op de algemene discussie
over de top vijf, maar ik wil hieraan nog één opmerking toevoegen.
Wij voeren deze discussie namelijk niet alleen in Nederland. Deze discussie
wordt in de hele wereld gevoerd en in de hele wereld is op dit moment sprake
van een economische crisis. In dat licht vraag ik, vooruitlopend op de begroting
voor het hoger onderwijs, aandacht voor wat in een top vijfland van de wereld
op dit moment gebeurt: Engeland, vlakbij. Daar wordt de komende jaren 42%
op de begroting voor het wetenschappelijk en hoger onderwijs gekort. Wij kunnen
veel debatten houden over enorm veel extra geld – als het er was, zou
het mooi zijn! – maar ik denk dat de wijze waarop dit kabinet het neerzet
in het internationaal perspectief bijzonder goed is.
 In het debat was bij alle partijen veel aandacht voor leraren in Nederland.
Dat is mooi, want de leraar is belangrijk. Dat onderschrijft iedereen. Dat
is ook de reden waarom het kabinet doorgaat met het actieplan LeerKracht,
dat door het vorige kabinet, door minister Plasterk, is ingezet. Het is een
goed plan; dat zetten wij dus gewoon door. Wij doen er nog een schepje bovenop:
de prestatiebeloning. Ook dat vindt dit kabinet een belangrijke zaak. Een
groot deel van de discussie in eerste termijn ging over de prestatiebeloning
en de kwaliteit van leraren: wie doet het goed en wie doet het slecht? Ik
deel van harte de mening die mevrouw Smits gisteren naar voren bracht, namelijk
dat elke leraar goed moet zijn. Scholen hebben immers de belangrijke taak
om het beste uit iedere leerling te halen. Daar horen goede leraren bij; overigens
ook goede leerlingen. Juist daarom is het van belang om te blijven investeren
in professionalisering in de vorm van bekwaamheidsonderhoud van zittende leraren
en van schoolleiders. De leraar moet kunnen omgaan met de diversiteit die
hij aantreft in de klas. Ik deel de mening die de heer Çelik gisteren
uitsprak, namelijk dat leraren die onvoldoende geëquipeerd zijn om dat
te kunnen, geholpen moeten worden door middel van bijscholing.
 De basis voor het kennen en kunnen van de leraren wordt overigens gelegd
in de lerarenopleiding. Daar vroeg mevrouw Ferrier naar. In het licht van
de veranderende omstandigheden van het passend onderwijs hoort daarmee rekening
te worden gehouden. Als wij van leraren verwachten dat zij meer aandacht besteden
aan een bepaald aspect, dan moet dat terugkomen in de opleiding. Daarom is
het goed dat de minister in haar vorige rol als staatssecretaris al is gestart
met een traject van verdeling op bijvoorbeeld pabo's: moeten wij niet kijken
naar een verdeling tussen onder- en bovenbouw? Je kunt niet alle aspecten
van een opleiding voor iedereen laten gelden. Als je van heel veel dingen
iets moet weten, dan wordt het vaak iets kleins, terwijl je op dit soort gebieden
veel deskundigheid wilt genereren. Dit zullen wij zeker meenemen: veranderende
omstandigheden vereisen dat wij daar rekening mee houden in de opleidingen.
 Leraren die voor de klas staan, moeten zich blijven ontwikkelen. De kwaliteit
van het onderwijs moet zichtbaar centraal staan. Door goede prestaties te
erkennen en op die manier de verhoging van de onderwijskwaliteit te stimuleren,
willen wij vormgeven aan de prestatiebeloning. Het expliciet benoemen van
kwaliteit en van wat werkt voor de klas helpt om over de hele linie beter
te kunnen presteren. Scholen zullen daarom scherper in beeld moeten krijgen
hoe het eigen onderwijs er precies voor staat. Om te verbeteren, moet er zicht
zijn op de resultaten. Docenten moeten op hun beurt in staat worden gesteld
om de resultaten te kunnen interpreteren en hun lessen hierdoor te kunnen
verbeteren. Dit vereist een grote mate van professionaliteit van de schoolleiding
en in het personeelsbeleid. Het gaat hierbij om het stimuleren van excellentie:
het bespreekbaar maken van wat kwaliteit is, het structureel voeren van functioneringsgesprekken
en beoordelingsgesprekken en het creëren van ruimte voor de leraar om
als professional zijn of haar werk te doen. Op dit punt valt nog een wereld
te winnen. Dat bleek gisteren ook uit de uitspraken van de AOb. Daar hoort
ook de prestatiebeloning bij. Daarmee wordt immers de intrinsieke motivatie
van docenten om zo goed mogelijk les te geven, aangesproken. Dat kan individueel
of in teams. Daar zijn vele mogelijkheden toe. Een docententeam dat of een
docent die leerlingen boven zichzelf laat uitstijgen, die zijn of haar bekwaamheid
op peil houdt, die kennis deelt met collega's en die op die manier de onderwijskwaliteit
verbetert, verdient het om daarvoor te worden beloond. Leraren en lerarenteams
zijn niet gelijk, dus waarom zouden wij ze gelijk belonen? Daarbij, zo zeg
ik tot de heer Dijkgraaf, kan ook een benchmark – excuus, mijnheer Elias –
een rol spelen in de vergelijking hoe leraren en onderwijsteams op verschillende
scholen presteren. Dat soort zaken moeten wij allemaal uitwerken. 
 Ik heb al een aantal keer in dit debat, maar ook daarbuiten, horen zeggen
dat onderzoeken uitwijzen dat prestatiebeloningen helemaal niet zouden werken.
Ik hoorde mevrouw Smits gisteren in reactie op een interruptie van de heer
Elias zeggen dat zij prestatiebeloningen eigenlijk niets vindt en dat zij
dat vooral vindt omdat er geen onderzoek is waarin wordt aangetoond dat het
werkt. Zij liet echter een mooie opening, want zij zei tegen de heer Elias
dat als hij met voorbeelden kon komen waaruit blijkt dat de prestatiebeloning
werkt, er met haar te praten viel. Dat was in ieder geval de impliciete boodschap.
Welnu, die onderzoeken zijn er. Cornet et al. stellen in 2006 dat de prestatiebeloning
een doeltreffend instrument is om de prestaties van leraren te verbeteren.
Webbink et al. wijzen in 2009 op basis van empirische evaluaties op de positieve
effecten van prestatiebeloningen voor leraren op de mensen om wie het echt
gaat. Dat zijn namelijk de leerlingen. Zij presteren beter, halen hogere scores
en er is minder vroegtijdige schooluitval. Er zijn studies van Lavy uit 2002,
van Ladd uit 1999 en van Glewwe uit 2003. Professor Dur sprak tijdens zijn
oratie in 2009 uit dat bewezen is dat binnen de overheid vooral de leraren
beter presteren bij een prestatiebeloning; juist de leraren. Het lijkt mij
duidelijk: er is wel degelijk evidence-based bewijs voor de prestatiebeloning.
Ik heb er dan ook alle vertrouwen in dat de SP-fractie op dit gebied in staat
is om te bewegen.
 Het promoten van het leraarvak, het terugbrengen van de beroepstrots,
het stimuleren van excellent leraarschap, daarbij hoort in de ogen van het
kabinet een prestatiebeloning. Het is een positieve maatregel die ervoor zorgt
dat het loont om iets extra's te doen. Niets is demotiverender dan te zien
dat jij als leraar wel harder kunt lopen, dat een team wel harder kan lopen
maar dat je er eigenlijk zelf niets mee opschiet. Om die reden – laten
wij dat helder vaststellen – verlaten op dit moment nog te veel goede
getalenteerde leraren het vak, omdat zij willen dat zij de credits krijgen
voor hetgeen zij doen. Om die reden vinden wij een prestatiebeloning noodzakelijk.
Met de prestatiebeloning moet er een omslag komen, een omslag van het ontkennen
van verschillen naar het erkennen van kwaliteit. Ik vind het wel belangrijk
om bij de uitwerking van deze maatregel aan te sluiten bij onze Nederlandse
praktijk. De uitwerking moet niet helemaal op de Haagse tekentafel plaatsvinden,
maar er moet juist worden gekeken wat bij de scholen zelf werkt.
 In reactie op wederom mevrouw Smits zeg ik dat niet zal proberen om een
checklist op te stellen waarmee met een soort mathematische zekerheid bij
het aankruisen van de vakjes wordt vastgesteld wat precies het inkomen zal
zijn van een individuele leraar. Dat gaan wij niet doen. Ik zal wel proberen
om een algemene set van instrumenten te ontwikkelen die schoolleiders en leraren
helpt om zelf een concrete invulling te geven aan prestatiebeloning. Daarbij
zal ook worden gekeken naar de mogelijkheden om hieraan leerwinst te koppelen,
zo zeg ik tot de heer Elias. Het is het doel van het kabinet om een cultuuromslag
tot stand te brengen waarbij het extra belonen van leraren en docententeams
bijdraagt aan betere leerresultaten van leerlingen. Zij zijn het voor wie
wij het allemaal doen. De leraar is enorm belangrijk, maar hij is uiteindelijk
het middel dat wordt ingezet – hoe ondiplomatiek dit ook mag klinken –
om de leerlingen verder te helpen in hun studie en in hun leven. 
 Ik kan echter, zo zeg ik tot de heer Elias, vandaag niet zeggen dat ik
dit voor de Kerst of zelfs voor 1 februari allemaal rond heb en dan een
voorstel naar de Kamer kan sturen. Er zijn te veel partijen bij betrokken
en er moet nog te veel worden uitgezocht. Juist omdat ik het niet vanaf de
Haagse tekentafel wil invoeren, ga ik het niet redden voor 1 februari,
zo zeg ik in alle eerlijkheid. Als ik het wel voor 1 februari zou willen
redden, weet ik één ding zeker: dan heb ik de Haagse tekentafel
gebruikt. Er ligt dan misschien een voorstel, maar wij weten ook dat dit dan
waarschijnlijk niet gaat functioneren. Ik kan de heer Elias wel toezeggen
dat ik, zodra ik meer duidelijkheid heb over de invulling en de tijdlijnen,
de Kamer daarover zo spoedig mogelijk zal informeren.
 De heer Voordewind vroeg of ik prestatiebeloning belangrijker vind dan
het op peil houden van het passend onderwijs. Ik denk dat de heer Voordewind
met die vraag een oneigenlijke tegenstelling schept tussen de prestatiebeloning
en de instandhouding van het speciaal onderwijs. Laat ik, zoals de minister
zojuist ook al op gloedvolle wijze heeft gedaan, heel duidelijk zijn: het
speciaal onderwijs blijft gewoon bestaan, ook na de korting die wordt toegepast.
Kinderen die het echt nodig hebben, houden speciaal onderwijs en passend onderwijs.
Het is dus niet een keuze tussen die twee. Ik denk dat wij beter aan de leraren
kunnen vragen wat zij liever hebben: middelen investeren buiten de klas, of
middelen investeren in de klas, waarbij wordt gewerkt aan de professionaliteit
van de docenten. Een deel van de leraren zal misschien in zijn hart blij zijn
dat probleemkinderen buiten de klas terechtkomen. Maar ik heb de stellige
overtuiging dat het overgrote deel van de docenten en de leraren vindt dat
hij of zij aanspreekbaar moet zijn op de professionaliteit en wel de middelen
wil krijgen om het in het klaslokaal op te lossen. Dat wil het kabinet stimuleren.
Wij zien daarom niet de tegenstelling die werd gesuggereerd. Wij moeten af
van het beeld dat pas in scholen geopereerd wordt op het moment dat men een
indicatie heeft gehaald. Het moet niet zo zijn dat over een kind met een vlekje
wordt gezegd: ga eerst maar een indicatie halen, dan gaan wij daarna opereren,
want er is extra geld. Het moet een vanzelfsprekendheid zijn om dat in één
actie door te laten gaan. Ik ben blij dat wij dit beleid gaan inzetten.
 Dan kom ik nu op het laatste punt op het gebied van de prestatiebeloning,
als voorwaarschuwing voor de mensen die naar het hekje willen lopen. Het betreft
het antwoord op een vraag van de heer Çelik. Hij vroeg of prestatiebeloning
in het onderwijs bekostigd wordt met een loonsverlaging voor degenen die geen
prestatiebeloning krijgen. Dat is natuurlijk uitdrukkelijk niet het geval.
De reservering voor prestatiebeloning in het regeerakkoord is gemaakt door
herprioritering van middelen binnen de totale onderwijsbegroting. Dit staat
los van het hanteren van de nullijn voor ambtenaren en werknemers in het onderwijs.
Het is dus niet zo dat prestatiebeloning wordt bekostigd uit een loonsverlaging
voor anderen.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Geen blauwdrukken van hier, gelukkig maar! Want het is een slecht voorstel,
en als je dat dan ook nog oplegt, wordt het natuurlijk helemaal niets. Stel
dat ik met de staatssecretaris meega: wij voeren prestatieloon in en de minister
gaat daarover overleggen. Hoe gaat hij dan het geld verdelen? Stort hij het
in de lumpsum, dat wil zeggen in de zak met geld die de scholen
krijgen, in de trant van: doe er maar wat mee?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Zoals ik al tegen de heer Elias zei, kan ik nu nog niet een exacte maatgevende
oplossing aanbieden voor de manier waarop wij het gaan doen. Ik kan wel ingaan
op het tweede deel van de vraag. Het zal niet zo zijn dat wij beginnen met
het geld te storten in de lumpsum. Dat is wel het uiteindelijke doel. Het
sturingsmodel in het onderwijs is onderwijs op afstand, bekostiging via lumpsum
en verantwoordelijkheid op een zo laag mogelijk niveau. De overheid heeft
echter ook de taak om, daar waar zaken onvoldoende op gang komen, soms een
vliegwiel in te zetten. Dit is een dergelijk zaak. Wij zullen financiële
en andere prikkels gebruiken om deze vorm te geven, in het begin dus los van
de lumpsum. Het antwoord op de vraag hoe en waar het precies neerslaat, kan
ik u helaas nog niet meegeven.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Goed, daarover hebt u nog geen idee. Maar misschien kunt u mij vertellen
wat voor criteria u in gedachten hebt. Ik kan mij voorstellen dat u het aan
het overleg in de scholen overlaat. Schoolbesturen zouden dan de mensen die
de mooiste schoolreisjes organiseren iets extra's kunnen geven, of de mensen
die de meest rapporten intikken in de computer. Vindt u het goed dat het vanuit
de scholen zelf komt?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Voorzitter. Ik heb net al een poging gedaan, enig licht te werpen op waar
we het over hebben. Een van de vragen die ik noemde, is: hoe ga je om met
zorgleerlingen? Dat zijn vragen die wij hierin mee kunnen nemen. Andere vragen
zijn wat je met je collega's deelt, hoe je leerwinst weet te genereren bij
leerlingen. Al die zaken zouden onderdeel kunnen zijn van de prestatiebeloning,
maar ik wil met het veld open gaan spreken over de vormgeving daarvan. Ik
wil ervoor waken, toch in dit debat al allerlei premisses neer te leggen en
nu al te zeggen wat er allemaal in moet. Ik mag dan vinden dat een en ander
logischerwijs erin hoort te staan, maar ik wil dit in alle openheid naar het
veld toe en in samenwerking met de bonden en met de ouder- en vakverenigingen
op een goede manier vorm geven. Daarbij past ook terughoudendheid op dit moment.
 
 
 Mevrouw Smits, nog kort.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Voorzitter. Het kan kort. Die manier van werken kennen we, die hebben
we bij het zogenaamd passend onderwijs ook gezien. Die discussie is verzand
in één grote bureaucratische rompslomp. Ik wens de minister
daar heel veel succes mee – ik bedoel de staatssecretaris, het is promotie
waar je bij staat – maar ik vermoed dat hij toch een paard van Troje
binnenhaalt met dit hele verhaal.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Het kabinet spreekt met één mond. Het is duidelijk dat we
hier geen ander verhaal te horen krijgen. De bewindslieden kunnen mij er niet
van overtuigen dat prestatiebeloning überhaupt iets bijdraagt aan de
werksfeer of aan hoe je het ook wilt noemen. Denkt de staatssecretaris dat
leidinggevenden beleid nodig hebben om hun medewerkers te belonen? Is hij
het met mij eens dat het, als dat zo is, slechte leidinggevenden zijn? Als
leidinggevende heb ik namelijk geen enkel beleid, geen enkele bemoeienis van
de overheid nodig om mijn medewerkers tevreden te houden en te belonen, niet
alleen met een schouderklop, maar ook met een dinerbon, een cadeaubon, chocolade.
Hoe kijkt de staatssecretaris daar tegenaan?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Voorzitter. Ik vond de uitspraak die de Algemene Onderwijsbond gisteren
in dezen deed heel terecht. Er is een wake-upcall of een kleine wekker nodig
in het onderwijs om dit te verbeteren. Ik vind prestatiebeloning een heel
positieve maatregel tegenover docenten, maar ze vereist dat schoolleiders
verantwoordelijkheden gaan oppakken die ze op dit moment – dat zeg ik
de heer Çelik met zijn impliciete boodschap na – onvoldoende
nemen. Er wordt op dit moment nog niet op alle scholen op een goede, gestructureerde
wijze omgegaan met functionerings- en beoordelingsgesprekken en daardoor kun
je ook niet verschillend belonen, want dat soort zaken moet je natuurlijk
wel in orde hebben. Dus ja, prestatiebeloning vereist ook dat wij een slag
maken bij schoolleiders en andere leidinggevenden in het onderwijs om dit
van de grond te tillen. Als dat allemaal nu al goed ging, dan hadden wij het
ook niet hoeven voorstellen, want dan was het allemaal al gebeurd.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dat kan ik volledig onderschrijven. Op dat punt steunen wij de regering
en haar inzet volledig. Ik ga een stap hoger. Stelt u zich voor we hebben
een lumpsum en we geven de ruimte aan scholen om zelf te bepalen hoe ze dat
geld verdelen binnen de school. Als we zien dat een school zeer zwak is of
zwak aan het worden is, is de staatssecretaris dan bereid om, op het moment
dat de alarmbellen gaan rinkelen, in te grijpen in het primaire proces door
bijvoorbeeld te eisen dat een deel van de lumpsum aan het primaire proces
wordt uitgegeven?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Voorzitter. Nu gaat de heer Van der Ham ineens een totaal andere kant
op. De prestatiebeloning gaat over – en in die positieve toonzetting
wil ik het ook houden – het belonen van goed presteren. De heer Van
der Ham heeft het nu over zwakke scholen, sluitingen, daar is het regeerakkoord
overigens ook duidelijk over. Als helder is dat een school zwak is, gaan we
niet eindeloos zitten wachten tot de situatie verbetert, maar sluiten we na
een jaar. Dat is een duidelijke verbetering ten opzichte van de huidige situatie.
Natuurlijk zal de inspectie daar waar geconstateerd wordt dat er onvoldoende
kwaliteit wordt geboden, moeten ingrijpen en dat signaleren. Dat verwachten
wij ook van de inspectie. Dat vind ik echter totaal iets anders dan de discussie
over de prestatiebeloning.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter. Ik ben het eens met wat de staatssecretaris over de prestatiebeloning
zegt, maar hij is wel de staatssecretaris van de leraren. Nu zie je dat er
op sommige scholen op het blote oog rare verhoudingen zijn tussen geld dat
wordt uitgegeven aan leraren en geld dat wordt uitgegeven aan iets anders
of anderen dan leraren. Als dat ook nog eens samengaat met alarmbellen die
gaan rinkelen in de vorm van inspectierapporten, vraag ik de staatssecretaris
of het voor hem bespreekbaar is om tijdens deze periode de mogelijkheid te
bezien om de lumpsum geen lumpsum meer te laten zijn, maar de
samenleving of de overheid strengere eisen te laten stellen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Ik denk dat we elkaar op dat terrein kunnen vinden en wel via leerwinst.
Uiteindelijk gaat het daar allemaal om. Als je leerwinst goed weet neer te
zetten, zit daarin waar de heer Van der Ham impliciet om vraagt. Scholen die
goed presteren krijgen dan meer betaald dan scholen die slecht presteren.
Ik heb in antwoord op een vraag van de heer Elias al gezegd dat we dat aspect
in aanmerking willen nemen en dat we het serieus proberen in te vullen. Dat
is overigens niet zo eenvoudig, want het vereist veel toetsingsmomenten. Die
kant zitten we in ieder geval wel degelijk op te denken, al gaat het dan om
een generieke maatregel. We gaan niet per school na of we lumpsumgelden gaan
oormerken. Nee, het moet met generieke maatregelen. We hebben in ons onderwijsbestel
niet voor niets zaken gedecentraliseerd en op een zo laag mogelijk niveau
neergelegd. Mensen weten daardoor precies wat er speelt en kunnen ingrijpen.
Dat heeft ons heel veel goeds heeft gebracht, dus we moeten niet de illusie
koesteren dat het beter wordt als we alles van bovenaf regelen.
 
 
 Dat lijkt mij een helder antwoord.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Ik vraag mij in algemene zin af of de staatssecretaris van
plan is om in de toekomst, als hij verantwoording aan de Kamer aflegt, net
zo evidencebased te handelen als hij doet bij prestatiebeloning, want dan
zou hij daar wat mij betreft voor in aanmerking komen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Voorzitter. Ik geloof niet dat dat voor ons is toegestaan.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Het hoeft niet in financiële zin, hè? Het kan ook in andere
dingen zijn.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Dat is heel goed. Alleen uw complimenten zijn al een prestatiebeloning,
zou ik willen zeggen.
 Zoals wij eigenlijk met al het beleid doen, zullen wij natuurlijk monitoren,
nagaan wat de uitkomsten zijn en aan u rapporteren. Zoals ik al tegen de heer
Elias zei, zijn wij nog diepgaand aan het onderzoeken hoe wij een en ander
moeten invullen. Misschien gaan wij nog met experimenten vanuit verschillende
invalshoeken werken, maar dat moet zich nog uitkristalliseren. Dat wil ik
met het veld bespreken. Hier hoort per definitie wel bij dat wij goed gaan
monitoren, anders kunnen wij niet met zekerheid stellen wat al dan niet werkt.
 
 
 De staatssecretaris continueert zijn tweede blokje. O nee, de heer Elias
helpt mij weer uit de droom.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik zou een vraag stellen. U stuurde mij halverwege weg.
 
 
 Maar ik zie u niet meer.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 De staatssecretaris zegt dat 1 februari te vroeg wordt. Dat accepteer
ik; dat heb ik te accepteren. Zijn kortstondige verblijf in de Hoftoren heeft
kennelijk al de eerste nadelige effecten opgeleverd. Wanneer kan het wel?
De staatssecretaris moet de vaart er wel in houden, want we weten allemaal
hoe het wetgevingsproces loopt. Voor je het weet zijn we veel en veel te lang
onderweg.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 De zorg van de heer Elias is terecht, maar laat ik hem erbij vertellen
dat dit niet het enige punt is waaraan wordt gewerkt. Wij zijn bezig met het
op poten zetten van het sociale leenstelsel en met de langstudeerders. Verder
moet er het nodige gebeuren op het terrein van cultuur. We kunnen niet alles
tegelijk. Dit is nu in gang gezet. De gesprekken met "het veld" zijn allemaal
uitgezet. We weten ook dat je niet alles in een gesprek rechtbreit. We weten
dat we waarschijnlijk verschillende invalshoeken moeten kiezen. U kunt er
van mij op aan dat dit uiterlijk over vierenhalf jaar zo is geïmplementeerd
dat het loopt, maar natuurlijk geldt: hoe eerder, hoe beter. Daarop kan ik
door de Kamer worden afgerekend. In mijn beantwoording aan de Kamer zal ik
te allen tijde aangeven waar we klem komen te zitten. Nu komen wij dat voorlopig
even niet. Ik wil de komende maanden gebruiken om dit op een zinvolle, gefundeerde
manier door te nemen met het veld. Ik heb uw waarschuwing goed begrepen dat
ik wat uit te leggen heb als ik daarmee veroorzaak dat er qua regeerperiode
termijnen worden overschreden. Ik hoop dat toch te voorkomen.
 Nu kom ik op het onderwerp van de inspraak en de invloed van docenten
en enkele andere zaken.
 Laat ik weer met mevrouw Smits beginnen. Zij vroeg hoe ik het vak terug
ga geven aan de leraar. Het wetsvoorstel versterking positie leraren is inmiddels
aan de Kamer aangeboden. Het doel daarvan is om het uitgangspunt te verankeren
dat bestuur, management en leraren in overleg beslissen en vastleggen hoe
de interne zeggenschap van leraren ten aanzien van onderwijskundig beleid
en kwaliteitsbeleid wordt georganiseerd. Het kernpunt daarbij is dat het niet
gaat over medezeggenschap – die is namelijk al geregeld – maar
om het zelfstandige beslissingsrecht van leraren. Het gaat hierbij overigens
om zeggenschap van lerarenteams in plaats van om die van individuele leraren.
Het kan immers niet zo zijn dat een leraar in zijn eentje een soort vetorecht
krijgt. Als een lerarenteam een bepaalde visie heeft en iets wil, heeft dat
dus zeggenschap. Dat gaat veel verder dan het huidige medezeggenschap. Het
kan gaan om vragen als hoe het opbrengstgericht werken op de school kan worden
verbeterd, hoe de aansluiting tussen de onder- en de bovenbouw kan worden
verbeterd en die op het vervolgonderwijs, hoe kan worden ingespeeld op specifieke
behoeften van leerlingen, zoals in het geval van hoogbegaafdheid en passend
onderwijs enzovoorts. Ten aanzien van al die zaken krijgen docenten een veel
sterkere positie. Wat dat betreft wordt de Kamer volgens mij op haar wenken
bediend.
 Ik heb er behoefte aan om een kanttekening te maken. Er wordt vaak gezegd
dat het vak van de leraren is afgenomen. Mevrouw Smits duidde daar impliciet
op toen zei letterlijk zei dat leraren vernieuwingen niet zagen zitten. Ik
benadruk dat leraren in het kader van de medezeggenschap nu al het instemmings-
en adviesrecht hebben. Ik hecht eraan om hier heel duidelijk vast te stellen
dat docenten in het hbo door middel van de medezeggenschap moesten instemmen
met de invoering van competentiegericht werken op hun school. Deden zij dat niet, dan werd dat niet ingevoerd. Zo simpel is het. Dat zij daarvan
geen gebruik hebben gemaakt, betreuren sommige leraren misschien. We moeten
echter af van het beeld dat die leraren alles is overkomen. Soms hebben docenten
niet gezien dat dit kon, of zij lieten het lopen. Laten we ook dat vaststellen.
Het is een kwestie van gebruikmaken van je verantwoordelijkheden en niet alleen
klagen vanaf de zijlijn.
 Omdat we willen voorkomen dat leraren in de toekomst niet doorhebben dat
zij een sterke positie hebben, maken we die nog sterker. Dat neemt niet weg
dat ook in deze situatie, met deze wet, overeind blijft staan dat die leraar
uiteindelijk zijn verantwoordelijkheid dient op te pakken.
 De heer Elias stelde dat we schoolleiders en bestuurders nodig hebben
die bereid zijn, iets te doen aan het grootste taboe in het onderwijs. Dat
grootste taboe – zo noemde hij dat – is volgens hem dat slechte
leraren hun tijd uitzitten en onze kinderen en jongvolwassenen niet het onderwijs
geven waarop zij recht hebben. Hij zei dat slechte leraren moeten worden bijgeschoold
en begeleid. Mocht dat niet werken, dan dienen zij naar zijn mening te worden
ontslagen. Ook hiervoor zijn geen nieuwe wetten of regels nodig. Naar zijn
oordeel volstaat een andere mentaliteit, vooral bij de schoolleiding. De heer
Elias vroeg of wij, evenals de VVD-fractie, deze cultuuromslag als gewenst
beschouwen. Ook de heer Van der Ham en de heer Dijkgraaf gebruikten vergelijkbare
termen. Laat ik een helder antwoord geven op de vraag of die cultuuromslag
er moet komen. Dat antwoord is een helder ja. Wij onderschrijven de noodzaak
van een cultuuromslag. Ook in het onderwijs moet beoordeeld worden op geleverde
prestaties. Inzet en betrokkenheid van goede leraren zijn fundamenten van
goed onderwijs. Goed personeelsbeleid is erop gericht dat leraren die niet
goed functioneren, daarop worden aangesproken. Zij dienen vervolgens middelen
te krijgen om hun prestatie te verbeteren. Als dat uiteindelijk niet gebeurt –
de heer Çelik sprak zelfs over onwil bij sommige leraren – moet
ook de ultieme remedie, het ontslag, kunnen volgen.
 Laat ik ook benadrukken dat het overgrote deel van de leraren heel goed
werk levert en dat het met hart en ziel voor de klas staat. Dat mogen we in
dit huis niet onderbelicht laten. Sterker nog, dat moeten we onderstrepen.
 Ik ben de heer Çelik en de heer Biskop het antwoord verschuldigd
op de vraag over de wijze waarop ik het lerarentekort ga bestrijden. Ik ga
dat met name doen via de voortzetting van het actieplan LeerKracht van Nederland,
dat het vorige kabinet al heeft ingezet. Daarmee maken wij het beroep van
leraar aantrekkelijker. Er is een betere beloning, salarisschalen gaan omhoog
en de leraar kan groeien in zijn vak zonder dat hij daarbij manager hoeft
te worden. Het laatste was tot een aantal jaren geleden toch een beetje de
praktijk. Er komt meer professionele ruimte voor de leraar. De lerarenopleidingen
worden versterkt, zoals is uitgewerkt in Krachtig meesterschap. Er komt verder
een lerarenbeurs voor scholing. Hiermee hopen wij de aantrekkelijkheid van
het beroep van leraar voor zittende én voor nieuwe leraren te verhogen.
Dit betekent dus een versterking op de arbeidsmarkt en een versterking van
de concurrentiepositie. Om dit voor elkaar te krijgen, moet hierbij volgens
ons ook de prestatiebeloning een rol spelen. Goede leraren worden ook in het
onderwijs goed beloond. 
 De heer Çelik en de heer Klaver vroegen of wij bereid zijn om eisen
te stellen aan leraren en dus aan lerarenopleidingen, om daarmee de kwaliteit
van leraren te verbeteren. Op die vraag is het antwoord ook: ja. Wij zijn
bereid om eisen te stellen. Sterker nog, dat stellen van eisen is al in gang
gezet. De accreditatie-eisen voor het hele hoger onderwijs, dus ook voor de
lerarenopleidingen, worden aangescherpt, als althans de Kamer de voorgehangen
beleidsmaatregel laat passeren. Daarvan ga ik nu maar even uit, hoewel dit
in de politiek altijd gevaarlijk is.
 Hierbij blijft het echter niet. Opleidingen moeten individueel en gezamenlijk
flink investeren in een duurzame verbetering van de kwaliteit. Uitkomsten
van accreditatie en de systeembrede analyses die de NVAO op basis daarvan
opstelt, kunnen daarbij richting geven. Op basis van het programma Krachtig
meesterschap werken de lerarenopleidingen al aan de ontwikkeling en implementatie
van kennisbases en kennistoetsen. Dat moet leiden tot een objectief vaststelbare
en betere balans tussen het kennen en kunnen van een afgestudeerde leraar.
Op die wijze wil het kabinet eisen stellen aan lerarenopleidingen. Dit zijn
eisen die de opleidingen ook zelf hebben ontwikkeld. Laten wij in dit huis
ook eens vaststellen dat de lerarenopleidingen op deze manier juist een voorbeeld
worden voor andere opleidingen. Zij zijn wat dit betreft hun tijd gewoon vooruit.
Er zijn kennistoetsen en kennisbases ingesteld. Ja, er zijn nog verbeteringen
mogelijk en soms noodzakelijk. Als wij echter in de Kamer de kwaliteitsverbeteringen
opmerken en onderstrepen, dragen wij daarmee volgens mij bij aan het aantrekkelijker
maken van het beroep van leraar.
 Er is nog één amendement dat betrekking heeft op dit gedeelte
van mijn betoog, namelijk het amendement van de heer Klaver over het Steunpunt
Studerende Moeders. Ik ben hierop impliciet ook schriftelijk al ingegaan.
Wij ontraden het aannemen van dit amendement. Wij hebben dit steunpunt subsidie
verleend, zodat aandacht kon worden gevraagd voor dit probleem. Wij vinden
dat die aandacht is gevraagd. Deze subsidie loopt nog tot en met augustus
2011. In de Kamer wordt er breed op aangedrongen om onderwijsgelden vooral
voor het primaire proces te gebruiken. Wij hebben het doel van dit steunpunt
onderschreven en hebben het de mogelijkheid geboden om dit waar te maken.
Een en ander vereist echter niet dat wij elk jaar de subsidie continueren.
 Ik moet ten slotte nog even ingaan op de opmerking van de heer Beertema,
maar ik zie hem juist nu weglopen. Hij had het gisteren over "winning the
hearts and the minds". Dat is de kern van het leraarschap. Zij moeten kinderen
inspireren, hen prikkelen en hen meenemen op een ontdekkingsreis. Tijdens
die ontdekkingsreis moeten kinderen ook meekrijgen wat onze geschiedenis is
en hoe onze maatschappij tot stand is gekomen. Op dat punt vinden de heer
Beertema en ik elkaar onmiddellijk. Ik kan hem meegeven dat vanaf september
2011 studenten die instromen op lerarenopleidingen, aan het einde van de studie
onder andere een landelijke toets moeten afleggen over de kennis over geschiedenis.
Dat is belangrijk. Misschien nóg belangrijker is dat het conclusies
trekken uit deze ontdekkingsreis van het onderwijs, aan de kinderen zelf is.
Hun "hearts and minds" moeten worden gewonnen, niet worden afgedwongen. Onderwijs
reikt de instrumenten en de kennis aan, maar het individuele
kind trekt daaruit haar of zijn levenslessen. Dat is voor mij de essentie
van onze westerse samenleving. Ik hoop dat wij ons in deze zaal kunnen vinden
in die conclusie.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Ik dank de staatssecretaris voor de uitgebreide uitleg en beantwoording.
Wij kunnen veel van hem verwachten rond leraren. Ik wacht zijn voorstellen
af. Ik heb geen gekke dingen gehoord; dank daarvoor. Ik heb wel één
ding gemist. De staatssecretaris is uitgebreid ingegaan op het Convenant LeerKracht.
Dat is prima. Ik heb hem echter niets horen zeggen over de functiemix. Ik
zou daar graag zijn mening over horen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 De functiemix maakt onderdeel uit van het convenant. Daar gaan we dus
mee door. De functiemix gaat in essentie over het mogelijk maken dat docenten
voor de klas carrière maken en op hogere salarisschalen uitkomen, zonder
dat zij daarvoor in een managementpositie hoeven te geraken, wat in het verleden
wel het geval was. Dit speelt overigens niet alleen in het onderwijs; ook
in de zorg zie je iets vergelijkbaars. Wij gaan volle kracht door met de functiemix.
Het is goed beleid, waar we niet van afwijken.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Onze kersverse premier Rutte zei dat het kabinet de leraar zijn vak terug
ging geven. Deze staatssecretaris zegt het ook, maar vervolgens hoor ik weinig
concrete dingen. Ik heb het eerdergenoemde wetsvoorstel laatst doorgelezen.
Het is heel mooi. Er staat in dat je afspraken moet maken. Dat is hartstikke
goed; afspraken zijn altijd leuk. Heel concreet wordt het echter niet. Je
zou kunnen denken aan het geven van instemmingsrecht op de begroting aan de
medezeggenschapsraad in plaats van alleen adviesrecht zoals nu het geval is.
Ik noem maar een voorbeeld. Kunnen we dit soort concrete voorstellen verwachten
van deze staatssecretaris?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Deze staatssecretaris vindt dat begrotingen en financieel beleid per definitie
bij de schoolleiding thuishoren. Mevrouw Smits zegt dat er niets gedaan wordt.
Maar feit is dat wij naast de al bestaande medezeggenschap, zeggenschap creëren
en instemmingsrecht voor de lerarenteams op inhoud en kwaliteit van het onderwijs.
Wij gaan dus veel verder dan de huidige situatie: docenten zullen mee kunnen
bepalen wat het vak voor de klas gaat inhouden Dat lijkt mij niet niks. Dat
is toch precies de essentie? De leraar krijgt de mogelijkheid en de instrumenten
om wél mee te kunnen beslissen over het hoe voor de klas. Dat vind
ik niet niks! Dat vind ik een enorme stap, die recht doet aan een wens die
breed vanuit het onderwijsveld is geuit. Die wens wordt nu ingevuld. Ik wil
het dus niet afdoen met "weinig concreets" en "bijna geen maatregelen".
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Goed. Dan is dit dus dé maatregel? Oké. Nou, dat is ook
goed om te weten ...
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Niet "dé" maatregel, voorzitter, maar ...
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 O, komen er dan nog meer? Dat vroeg ik immers eigenlijk.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Niet "dé" maatregel. Dit is een belangrijke voorwaarde. Maar ook
bijvoorbeeld prestatiebeloning motiveert de leraar intrinsiek om vooruit te
gaan. Ook zullen we moeten werken met de schoolleiders – ik geloof dat
ik dit al tegen de heer Çelik heb gezegd – want ook bij hen is
nog een kwaliteitsslag te maken. Het gaat uiteraard om het hele scala aan
zaken dat ik al de revue heb laten passeren. De idee dat we vanuit Den Haag
met één maatregel de hele zaak kunnen omgooien is natuurlijk
een illusie, ook al is de wet die mevrouw Smits noemde belangrijk. Het kabinet
stelt dit dan ook niet voor. Dit kabinet heeft niet voor niets een heel palet
aan maatregelen. Daarmee zorgen we dat de leraar in zijn kracht komt te staan,
voor zover hij dat nog niet doet. De leraar speelt er echter zelf ook een
rol in. Hij zal ook zelf waar dat kan de verantwoordelijkheid moeten oppakken.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Concluderend, voor mijn begrip: "we geven de leraar zijn vak terug" betekent
dat hij zelf mag bepalen wat hij zegt als hij in het klaslokaal staat. Chapeau.
Dat was al zo. Het gaat er juist om dat de mensen in de school ook wat te
zeggen willen hebben. Dat zou je door heel concrete dingen kunnen regelen.
Daar hoor ik geen voorstellen voor van de staatssecretaris. Misschien komen
ze nog, maar ik ben bang van niet.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Hè ... Ik ben een heel optimistisch mens. Het pessimisme dat uit
deze opmerking van mevrouw Smits spreekt, deel ik dan ook op geen enkele wijze.
Ik hoop dat wij mevrouw Smits ook zo optimistisch kunnen krijgen. De leraar
krijgt juist mogelijkheden om meer te doen. Hij of zij krijgt door de bredere
zeggenschap de mogelijkheid om mee te praten over meer dan alleen zijn of
haar klas. Ik heb al gezegd dat men binnen het competentiegericht onderwijs
al het nodige had kunnen doen. Nu kan het lerarenteam meepraten en zeggen:
dat vinden wij op onze school helemaal niet zo'n geschikt instrument. Dat
zijn de zaken die men daar voor elkaar kan krijgen. Dat gaat veel verder dan
het individuele klaslokaal en zo hoort het ook.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 De minister zegt wij het geld voor de uitvoering van ons amendement over
het steunpunt voor studerende moeders ten goede moeten laten komen aan het
primaire proces.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Als u het niet erg vindt, ben ik nog steeds staatssecretaris.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Sorry, het is lastig omschakelen. Het geld voor mijn amendement wordt
niet weggehaald bij het primaire proces, maar bij de onderwijsondersteunende
instellingen. Het gaat om een relatief klein bedrag. De stichting heeft voor
twee jaar subsidie gekregen om draagvlak te creëren binnen onderwijsinstellingen
en moet daarna zelfvoorzienend zijn. De studerende moeders zien dat het langer
duurt om dat draagvlak te creëren. Zij geven nu tijdig aan dat zij nog
een jaar extra nodig hebben – en het blijft bij een jaar – om
ervoor te zorgen dat dit goede initiatief kan blijven bestaan. Voor de uitvoering
van mijn amendement wordt geen geld weggehaald bij het primaire proces. Die
correctie wil ik even aanbrengen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Dit is een discussie die wij altijd over bureaucratiemeters
zullen hebben. Dat wil ik u even meegeven. Wij gebruiken dat argument af en
toe en dat doet u nu ook. Dit raakt echter ook een ander essentieel punt.
Er is voor twee jaar subsidie verleend om draagvlak te genereren. Die subsidie
loopt nog tot komend jaar augustus. Daar heeft men zich aan gecommitteerd.
De Kamer beslist over het amendement. Daar treed ik niet in, maar ik ontraad
aanneming van dit amendement niet voor niets. U zegt nu dat het maar voor
een jaar is. In dit huis kennen wij op allerlei gebieden – of het nu
Onderwijs, Volksgezondheid of Binnenlandse Zaken is – altijd subsidies
voor een jaar. Na een jaar zegt men steevast dat het nog niet is gelukt en
dat men toch door wil gaan. Wij verwachten dat de leraren en de schoolleiders
op kwaliteit worden afgerekend en dat moet ook hier gelden. Als men zich eraan
committeert dat men er in twee jaar voor moet zorgen dat er voldoende draagvlak
is, dan vind ik dat men dat ook moet doen. Daarna moet het rond zijn. Het
gaat maar om een bedrag van€ 100.000, maar het gaat ook om een stevig
principe. De betrokkenen hebben zich eraan gecommitteerd. De subsidie is verleend
en wij gaan niet in de rebound.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Dat is een duidelijke, principiële stelllingname. Ik hoop dat de
staatssecretaris en het kabinet die lijn ook doortrekken als het gaat om grote
projecten zoals de Betuwelijn, waarbij ook telkens overschrijdingen plaatsvinden,
terwijl er gewoon bijgestort blijft worden.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Ik kan hier een uitgebreide discussie over aangaan, maar dat is een totaal
andere casus. U kunt ervan op aan dat het kabinet consistent zal zijn in taken,
wensen en uitvoering.
 
 
 Die toezegging hebben we binnen.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Ik begrijp dat de canon van de westerse beschaving er komt.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Nee, ik had het over geschiedenis. Dat was vroeger mijn favoriete vak.
Mijn voorbeeldleraar was de leraar geschiedenis. Misschien vind ik daarom
geschiedenis zo belangrijk. Het is een zeer breed terrein. Het bevat zeer
veel elementen, zoals de verlichting, het humanisme, kortom de hele geschiedenis
van dit land. Het is een kwestie van winning hearts and minds. Ik ben ervan
overtuigd dat het op deze manier voor een leerling duidelijk wordt wat er
zo mooi is aan onze westerse samenleving. Wij gaan geen mal van een canon
maken in de trant van dit is de westerse samenleving. Het is iets wat voorkomt
uit onze geschiedenis. Daarom vindt het kabinet het belangrijk om de geschiedenis
goed te borgen, ook in de docentenopleidingen. Maar dat is wat anders dan
waar de heer Beertema op doelde, namelijk op een soort canon van de westerse
samenleving. Volgens mij is dat de uitkomst van die fantastische ontdekkingsreis
door onze geschiedenis.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Ik heb toch het idee dat we bijna hetzelfde bedoelen. Op zich vind ik
het een heel mooi resultaat, ook als het landelijk geëxamineerd gaat
worden, wat ik u ook heb horen zeggen. Ik vraag u of er nog wel uitzicht is
op het uitrollen daarvan in de andere vormen van het onderwijs, het vo en
het mbo.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Daar is de minister al op ingegaan. Ik begin dit te borgen vanaf 2011.
De docenten moeten eerst de opleiding nog afmaken, waarna zij op een gegeven
moment in het onderwijs komen. Dat duurt nog een aantal jaren. De minister
heeft in haar betoog al gezegd dat er op dit gebied ook nog zwakke punten
zijn bij het bestaande lerarenkorps. Ik verwijs naar de bijdrage van de minister,
waarin zij heeft toegezegd dat zij in de loop van het voorjaar erop zal terugkomen
hoe het ingevuld moet worden. Dit kabinet heeft er brede aandacht voor en
vindt het belangrijk. Maar ik blijf benadrukken dat het uiteindelijk een middel
is, een middel om kinderen een ontdekkingsreis te laten maken, zelf conclusies
te laten trekken en zelf hun leven te laten invullen.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Wij komen wel tot elkaar, denk ik, staatssecretaris. We gaan veel hearts
en minds winnen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Zo is dat. Zo'n conclusie lijkt mij een fantastische afsluiting, voorzitter.
 
 
 Daar wilt u zelf niets aan toevoegen?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Nee, voorzitter.
 
 
 Dan deel ik bij dezen mee dat de vergadering een uur wordt geschorst,
waarna we om 19.30 uur gaan herbeginnen – dat is Zuid-Nederlands, zo
zeg ik tegen de heer Jasper van Dijk, die ook aanwezig is in de zaal –
voor de tweede termijn van de Kamer.
 
 
 De vergadering wordt van 18.30 uur tot 19.30 uur geschorst.
 
 Voorzitter: 
 Verbeet
 
 Aan de orde is de tweede termijn van de begroting van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap. Ik hoop dat u allen zich ervan hebt vergewist hoeveel tijd
u nog rest en wat u eventueel met uw ambtelijk secretaris daarover hebt afgesproken.
Het woord is aan de heer Çelik.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Voorzitter. Allereerst wil ik de minister en de staatssecretaris bedanken
voor de buitengewoon heldere en uitgebreide beantwoording van de verschillende
vragen. Ook al waren wij het op een aantal thema's niet met elkaar eens, ik
heb gezien dat de antwoorden oprecht bedoeld waren. Dat stel ik zeer op prijs.
 Dat neemt niet weg dat wij op enkele punten nogal – ik wil niet
zeggen "principieel" – uit elkaar zijn gevallen. Dat is niet erg; het
hoort bij de politiek. Maar zoals de minister een appel heeft gedaan op de
ouders, wil ik toch een appel doen op de minister en de staatssecretaris om
bij zinnen te komen en onze oproep alsnog te steunen.
 Ik zal niet te veel zeggen, want ik wil vier moties voorlezen. Ik heb
nog twee punten die ik bij de moties graag wil noemen. Van vmbo-t naar havo.
Het is buitengewoon plezierig dat de minister mijn motie omarmt. Ik vind het
belangrijk dat de Kamer een uitspraak doet en de minister ondersteunt
in haar positieve intentie.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat er jaarlijks ongeveer 1100 scholieren die een vmbo-t-diploma
hebben behaald met toelatingseisen de pas voor doorstroming naar havo wordt
afgesneden;
 van oordeel dat te vaak scholen toelatingseisen voor de doorstroming naar
havo stellen die niet in verhouding staan tot de kansen die betrokken scholieren
maken om het havo succesvol te doorlopen;
 overwegende dat het redelijk is dat scholen bij de instroom willen voorkomen
dat ingestroomde vmbo-t-leerlingen gefrustreerd de havo-opleiding voortijdig
verlaten;
 voorts overwegende dat naast de doorstroommogelijkheid van vmbo-t naar
het mbo ook toegankelijkheid van havo waardevol is om recht te doen aan talenten
van betrokken jongeren en dus geborgd zou moeten blijven;
 overwegende dat er een balans gevonden moet worden tussen enerzijds het
belang van de school en anderzijds het belang van de leerling;
 verzoekt de regering, in overleg te treden met het onderwijs om te komen
tot afspraken waarbij rekening wordt gehouden met de vrijheid van scholen
om redelijke toelatingseisen te stellen en de kansen van leerlingen recht
wordt gedaan om eigen talenten te ontwikkelen door doorstroom van vmbo-t naar
havo te borgen;
 verzoekt de regering voorts, de Kamer hierover te informeren voor 1 maart
2011,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Çelik en Voordewind. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 14(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 ...
 
 
 Voordat ik de heer Van der Ham het woord geef: de motie maakt deel uit
van uw tijd. Het gaat maar door ...
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Dat weet ik.
 
 
 Ik moet u waarschuwen, want anders krijgt u straks geen leuk gesprek met
de secretaris.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ja, dat soort gesprekken.
 
 
 Die zult u vaak hebben moeten voeren, wilt u zeggen.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Gelukkig was ik ook een tijdje secretaris.
 
 
 O, u was het zelf. Dat is de beste functie. Maar ga uw gang.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Goed, laten wij proberen dit helemaal te negeren.
 Volgens mij laat deze motie over de havo behoorlijk veel ruimte en geeft
ze weinig richting aan de minister. Ik probeer het wat duidelijker te krijgen.
Wat is de marge die de heer Çelik aan scholen wil geven in het stellen
van extra eisen aan scholen?
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Ik hoop dat de heer Van der Ham hierna ophoudt met het stellen van die
vraag. Ik snap zijn belang wel, maar ik heb er gisteren uitgebreid op geantwoord.
Ik vind dat directe toegang tot de havo om allerlei redenen op dit moment
niet verstandig is. Dat heeft te maken met de vakken die op het vmbo worden
gegeven, waardoor leerlingen in de problemen kunnen komen als ze de havo doen;
de aansluiting is niet goed geborgd. Daarom vind ik het redelijk dat scholen
serieus kunnen bekijken of de kansen van een leerling goed zijn.
 Mijnheer Van der Ham, het is klip-en-klaar dat ik af wil van de perverse
toelatingseis van een acht. Ik noem geen gemiddelden, want ik wil de minister
de ruimte geven om in alle redelijkheid goede toelatingseisen mogelijk te
maken. Ik heb vertrouwen in de minister, maar als het niet lukt is de Kamer
erbij om een ander voorstel in te dienen.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik dien zo meteen een motie in die ruimte laat aan scholen, maar wel iets
meer richting geeft aan de vraag waar dat in zou moeten zitten. De toelatingseisen
moeten namelijk eenduidig en voorspelbaar zijn, maar er moet wel naar de kwaliteit
van leerlingen worden gekeken. Ik hoop dat de heer Çelik ook naar die
motie kijkt, omdat die beoogt wat wij samen willen: geen onredelijke eisen
stellen en de professionaliteit van docenten erkennen bij het inschatten van
mogelijke problemen, om daaraan op een goede manier het hoofd te kunnen bieden.
Wellicht komen wij tot elkaar in dit debat.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Oké, het was geen vraag, maar ik neem het mee in mijn afweging.
 Ik dien nu mijn tweede motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,Çelik
 constaterende dat de regering ervoor kiest om flink te bezuinigen op passend
onderwijs en dat deze bezuiniging in het onderwijs grote negatieve gevolgen
zal hebben voor leerlingen, ouders en personeel, zowel in het speciaal als
in het regulier onderwijs;
 constaterende dat het doel van passend onderwijs is, de groei
van het speciaal (basis)onderwijs te reguleren en dat dit een andere manier
van werken vraagt op scholen, waarbij naast investeren in de kwaliteit van
het onderwijspersoneel ook ondersteuning voor de leerling essentieel is;
 van mening dat deze bezuinigingsmaatregelen tot gevolg zullen hebben dat
de wachtlijsten voor het speciaal onderwijs groeien en daarmee het aantal
thuiszittende leerlingen;
 van mening dat door de bezuinigingen op passend onderwijs de werkdruk
voor het onderwijspersoneel zal oplopen;
 verzoekt de regering om af te zien van de bezuinigingen op passend onderwijs
en begin 2011 in overleg met de Kamer met alternatieven te komen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Çelik, Smits en Voordewind.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 15(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Ik hoop oprecht dat de minister kan leven met deze motie, omdat ik haar
hiermee de ruimte laat om nog eens met de Kamer in debat te gaan over dit
onderwerp. Het lijkt mij helder.
 Ik heb nog een motie over Passend onderwijs.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat in het onderwijs hard gewerkt wordt aan de invoering van
passend onderwijs;
 constaterende dat in het regeerakkoord 300 mln. wordt bezuinigd op passend
onderwijs in 2013;
 overwegende dat de inspanningen van het onderwijs om passend onderwijs
in te voeren eerste successen laat zien en nog vele zal vragen om passend
onderwijs tot een succes te maken;
 constaterende dat de organisatie van goede zorg voor kinderen in het onderwijs
nog altijd gepaard gaat met veel bureaucratie, indicaties, management en administratie;
 verzoekt de regering, een stofkamoperatie uit te voeren om in de bureaucratie
zoveel mogelijk alternatieve bezuinigingen voor passend onderwijs te vinden,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Çelik en Dijsselbloem.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 16(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Het lijkt mij dat de minister niet tegen deze motie kan zijn.
 
 
 Mijnheer Çelik, uw tijd is voorbij.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Excuus voorzitter, ik heb nog een korte laatste motie.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat in het voortgezet onderwijs ongeveer 11% van
de leraren geheel onbevoegd lesgeeft en in het mbo een op de tien lessen wordt
gegeven door een lid van het onderwijsondersteunend personeel;
 van oordeel dat het verschijnsel dat er wordt lesgegeven door on(der)bevoegde
docenten, ook in deze tijd waarin sprake is van groeiende kwantitatieve en
kwalitatieve lerarentekorten, hooguit kan worden aanvaard als een tijdelijke
noodoplossing, terwijl er ondertussen ook wordt gewerkt aan de bekwaamheid
en bevoegdheid van de betrokken docenten;
 verzoekt de regering om samen met scholen en de docentenorganisaties een
plan van aanpak te formuleren om de on(der)bevoegdheid van lesgevende docenten
tegen te gaan,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Çelik en Voordewind. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 17(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Wie kan in vredesnaam tegen deze motie zijn? Daar laat ik het bij.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Mevrouw de voorzitter. De VVD is er zeer tevreden mee dat zowel de staatssecretaris,
die er formeel over gaat, als de minister zo nadrukkelijk de door onze fractie
bepleite mentaliteitsverandering om leraren die onder de maat presteren eerst
te begeleiden en te helpen en als dat niet werkt te ontslaan, hebben onderschreven.
Dat geldt ook op het punt van de versterking en de verzakelijking van de schoolleiding
van een school, voor schoolleiders en directeuren zowel in het primair onderwijs
als in het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. Dit zijn belangrijke
uitspraken voor ons onderwijs.
 Honderden mailtjes heb ik gisteren en vandaag ontvangen. Ik lees er één
voor: "Ik heb 42 jaar voor de klas gestaan. In de loop der jaren heb ik heel
wat gezien en meegemaakt. Mijn ervaring is dat zwakke docenten worden ontzien
of omhoog gepromoveerd naar de beter betaalde baantjes waarin ze weinig kwaad
kunnen aanrichten en dat daardoor de sterke docenten steeds meer belast worden.
Wilt u alstublieft doorzetten?" 
 Ik ben blij met de steun van achter de tafel waar het kabinet zit. Ons
hoofdpunt gedurende deze hele kabinetsperiode zal zijn dat het kind centraal
staat, dus dat het onderwijs betere leraren nodig heeft. Zo simpel is het.
Alle zogenaamde onderwijsdeskundigen die de afgelopen tien jaar dit geheim
van het onderwijs niet in de schijnwerpers hebben gezet, moeten zich wat mij
betreft schamen. Ik aarzel niet, dat te zeggen. Eén vraag nog: is het
juist dat de onderwijsinspectie alleen aangekondigde bezoeken verricht? En
zo ja, zouden we dat niet eens moeten veranderen?
 In verband met de tijd loop ik de schriftelijke antwoorden heel snel door.
Kan het allemaal niet wat sneller? Ik vraag de minister tempo te maken en
hardere deadlines te stellen. Wetsvoorstel bekostiging mbo: met dit tempo
wordt het niet eerder dan 2012 voordat het in werking treedt. Adviesaanvraag
richtingsbegrip: inzet is medio 2011. Ook hier graag tempo. Experimenteerartikel
krimpproblematiek: wanneer ontvangt de Kamer dit? Ik vraag de bewindslieden
om een brief waarin de Kamer kortere termijnen worden toegezegd op alle vragen
die ik heb gesteld en dan in concrete zin.
 De VVD is blij met meer aandacht voor kennis en prestatie en dus voor
zwaardere examens. Maar hoe en wanneer verhogen we die exameneisen in het
vmbo en het middelbaar beroepsonderwijs nu echt? Die vraag is niet echt beantwoord.
Dat geldt ook voor mijn vraag over het havo-examen met de checks and balances
in de exameneisen. Blijkens het antwoord van de minister werken ze niet goed
genoeg. Er is langs elkaar heen gewerkt en de checks and balances hebben niet
gewerkt. Graag alsnog een echt antwoord.
 Dan kom ik op het punt van de heer Van der Ham over gratis schoolboeken.
Wij sleutelen niet aan gratis schoolboeken. Die mogelijkheid moet blijven
bestaan. Daardoor blijft het mogelijk dat we 10% bezuinigen op het
budget voor lesmateriaal. Dus de gratis schoolboeken worden bij implicatie
in het regeerakkoord gehandhaafd.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 U zegt dat de gratis schoolboeken als beleidsdoel in de financiële
bijdragen in het regeerakkoord staan. Ik heb het nog eens nagekeken. Er staat
inderdaad in het regeerakkoord dat er iets wordt bezuinigd, omdat het efficiency
teweeg kan brengen, maar er wordt niets inhoudelijks gezegd over de schoolboeken.
Dus ik zou zeggen: ja, er wordt al iets op bezuinigd; pak effe door en we
hebben opeens een paar honderd miljoen om beter te besteden. In het verleden
heb ik u vaak citaten voorgehouden van uw partijgenoten over dit punt. Daar
staat u zelfs inhoudelijk nog steeds achter, geloof ik. Maar ik zou zeggen:
bindt u niet aan iets wat er niet staat.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik maak bezwaar tegen dat raillerende tussenzinnetje "daar staat u zelfs
nog steeds achter, geloof ik". Ik heb in alle openheid verteld – ik
heb zelfs de koopzondag er nog bij genoemd, een pijnpunt – dat we niet
alles uit ons verkiezingsprogramma hebben waargemaakt in het regeerakkoord.
Daar is dit een van de punten van. Ik heb uw collega van GroenLinks gezegd
dat het soms pijn doet. Maar we hebben aanmerkelijk meer gerealiseerd van
ons verkiezingsprogramma dan u beiden. Zo werken die dingen soms. Je geeft
wat, je neemt wat. Wij vinden nog steeds wat we vonden. Daar sta ik voor,
maar ik sta ook voor de handtekening van de VVD onder dit regeerakkoord. Ik
geef toe dat het in het regeerakkoord bij implicatie staat. Ook daarover sprak
ik geen onwaarheid, want ik zei: het zal wel ergens in de bijlage verstopt
zitten. Nou verdraaid, het was zo, namelijk in bijlage G over het begrotingsbeleid
op pagina 15. Daar staat: door de invoering van gratis schoolboeken en toenemende
digitalisering van lesmateriaal is er sprake van bewuster inkoopbeleid; op
budget voor lesmateriaal wordt daarom een efficiencykorting toegepast.
 
 
 We geloven u, mijnheer Elias.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Bij implicatie staat daar dus dat de gratis schoolboeken worden gehandhaafd.
 
 
 Dank u wel. Mijnheer Van der Ham, tot slot.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Volgens mij leest de heer Elias dit veel nauwkeuriger dan het er staat.
Dus ik zou zeggen: mijnheer Elias, veroorloof u wat dit betreft een beetje
ruimte. Verder heb ik het regeerakkoord nog eens heel goed bekeken en u zult
het toch met mij eens zijn dat de maatschappelijke stages helemaal nergens
in het regeerakkoord staan. In dat opzicht bent u dus wel vrij.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 De maatschappelijke stage is staand beleid. Er wordt niet op bezuinigd
en deze blijft dus bestaan. De VVD heeft immers ook haar handtekening gezet
onder de financiële onderbouwing van het regeerakkoord. U kunt de bal
nog zestien keer heen en weer proberen te spelen, maar ik heb u al volstrekt
eerlijk gezegd: dit waren niet onze favoriete onderwerpen. Ze staan in het
regeerakkoord. Ze zijn afgesproken en u kunt ze bij implicatie in het regeerakkoord
vinden, dat geef ik toe. Wij zijn goed voor onze handtekening.
 Voorzitter. Ik ben verheugd met de toezegging uiterlijk 1 maart 2011
een actieplan met concrete voorstellen te hebben dat recht doet aan de hoogbegaafde
leerlingen. Tot slot roep ik de bewindslieden op het gevecht aan te gaan voor
de culturele veranderingen die het onderwijs moet ondergaan en waarover beide
bewindslieden zo beeldend gesproken hebben. Soms zal dat gevecht taai zijn.
Als de bewindslieden de inzet van vandaag handhaven, vinden zij de VVD-fractie
aan hun zijde.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Ik heb nog één vraag aan u. Vorig jaar stond de handtekening
van de VVD onder een motie om de bezuinigingen op het bestuur en management
in het basisonderwijs ongedaan te maken. Daarin trokken we samen op. We zien
nu dat die bezuiniging in de klas is terechtgekomen. Als ik nu een voorstel
indien om de bezuiniging voor komend jaar van tafel te halen, krijg ik dan
weer uw steun?
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Als u dat weet te realiseren binnen de bestaande afspraken van het regeerakkoord,
krijgt u absoluut mijn steun, maar ik ben benieuwd hoe u dat voor elkaar zult
krijgen.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Voorzitter. Deze twee bewindspersonen hebben goede bedoelingen; daar ligt
het niet aan. De leraar krijgt zijn vak terug, we snijden in de bureaucratie en er wordt bezuinigd op managers. Dat zijn goede dingen en
daar zijn we positief over. We wachten de voorstellen dan ook af, maar uiteindelijk
krijgt het onderwijs een opdracht die de betrokkenen al kennen: meer doen
voor minder poen. De salarissen van de leraren zijn bevroren en de basisscholen
hebben grotere klassen gekregen voor minder geld. Ik zou het "management by
speech" willen noemen, oftewel, in goed Nederlands, een lippendienst. Het
prestatieloon voor leraren zal volgens de SP enkel leiden tot verdeeldheid
in de lerarenkamer. Laten we eerlijk zijn; jarenlang hebben onze leraren met
grote klassen en veel lesuren moeten worstelen om hun hoofd boven water te
houden. Tegen hen zeggen we nu: als je die strijd overleefd hebt, bevriezen
we je salaris, maar als je nog een tandje harder gaat, krijg je er wat bij.
 De kinderen die het meest te verduren krijgen onder dit "management by
speech" – voor de heer Elias: deze lippendienst – zijn de zwakste
kinderen in ons onderwijs. Het zijn de kinderen die extra zorg nodig hebben.
Alle mooie woorden over "snijden in bureaucratie" en "weg met het indicatiecircus"
en alle dingen die we nu al heel lang horen ten spijt wordt er 300 mln. weggehaald
uit het klaslokaal; meer zorg voor minder geld. Ik zou de minister nog één
ding willen meegeven: beschaving meet je af aan de manier waarop je omgaat
met de meest kwetsbaren in je samenleving.
 De SP beoordeelt dit kabinet niet op mooie woorden, maar op concrete verbeteringen
of verslechteringen in het onderwijs. We helpen de bewindslieden natuurlijk
graag op weg. Daarom dien ik de volgende motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat in het regeerakkoord wordt gesproken van een "efficiencykorting
op adviesraden en instituten die niet raakt aan het primaire onderwijsproces";
 overwegende dat de regering een fors bedrag aan subsidie verstrekt aan
de sectorraden in het onderwijs, de PO-Raad, de VO-raad, de MBO Raad en de
HBO-raad;
 verzoekt de regering, een voorstel te doen om deze subsidie rechtstreeks
aan het onderwijsbudget toe te voegen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Smits. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 18(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Wij zien graag dat de mensen in de scholen meer dan nu te zeggen krijgen
over de manier waarop het geld wordt uitgegeven. Dat zien we liever dan dat
het management daarover geheel alleen besluit. Daarom dien ik de volgende
motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat schoolbesturen de rijksbijdrage in de vorm van lumpsumbekostiging
ontvangen;
 van mening dat schoolvestigingen binnen een schoolbestuur zo veel mogelijk
zeggenschap moeten krijgen over de wijze waarop het budget wordt besteed;
 verzoekt de regering, een pilot te organiseren waarin de rijksbijdrage
rechtstreeks aan de schoolvestiging wordt uitgekeerd,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Smits en Çelik. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 19(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Uit het onderzoek dat wij deze zomer deden, blijkt dat de bezuinigingen
op het basisonderwijs van vorig jaar rechtstreeks in de klas terecht zijn
gekomen. Zij hebben dus in de meeste gevallen niet geleid tot minder management,
maar wel tot grotere klassen. Ik dien daarom de volgende motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat voor 2011 een bezuiniging van 90 mln. op het primair
onderwijs staat gepland;
 van mening dat deze bezuiniging ten koste gaat van het primaire proces;
 verzoekt de regering, de bezuiniging van 90 mln. op de lumpsum van het
basisonderwijs ongedaan te maken en de dekking hiervoor te vinden in de verschillende
subsidies zoals opgesomd in Kamerstuk 32123-VIII, nr. 29,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Smits. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 20(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Peter, Zoë en Ibrahim – ik noemde hen in mijn eerste termijn –
schieten vooralsnog weinig op met dit nieuwe kabinet. Dat is een teleurstellende
conclusie. Ik ben een optimistisch mens, maar ik zie ook dat de rek in het
onderwijs er wel een beetje uit is. Het motto "meer doen voor minder geld"
helpt dan niet.
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Voorzitter. Ik had nog een minuutje extra.
 Ik dank de regering voor de beantwoording van de vele vragen. Ik bedank
haar vooral voor haar visie op het onderwijsbeleid. Wij staan voor grote uitdagingen,
kortingen op het budget en wij moeten tegelijkertijd investeren in de plekken
waar dat echt een meerwaarde kan hebben. Met wat ik vandaag van beide bewindslieden
heb gehoord, heb ik er alle vertrouwen in dat dit goed gaat komen.
 Ik ben blij met de toezegging dat wij een notitie krijgen waarin de visie
op het begeleiden van hoogbegaafden is neergelegd. Ik ben er ook heel blij
mee dat de minister heeft toegezegd om in het concrete geval van Beilen nog
eens goed te kijken wat de mogelijkheden zijn. Ik doel dan op de licenties.
Ik ben natuurlijk ook heel blij met de manier waarop wij het voor elkaar willen
krijgen dat ieder kind tot haar of zijn recht kan komen.
 Ik wil twee moties indienen. Over de extreme krimp en groei dien ik de
volgende motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat in grote delen van Nederland het inwonertal de komende
decennia extreem zal dalen of juist sterk zal groeien;
 constaterende dat de demografische krimp niet evenredig verdeeld zal zijn
over Nederland, waarbij regio's zoals Zuid-Limburg, Oost-Groningen en Zeeuws-Vlaanderen
al eerder en in ergere mate te kampen zullen krijgen met krimp;
 overwegende dat scholen in krimpregio's onder de opheffingsnorm kunnen
komen en bedreigd worden met sluiting waardoor het dorp minder aantrekkelijk
wordt voor gezinnen om zich te vestigen en de leefbaarheid wordt aangetast;
 constaterende dat bij een dalend aantal leerlingen de kosten voor de scholen
niet evenredig mee dalen omdat de kosten voor salarissen en onderhoud van
gebouwen vooralsnog gelijk blijven en scholen moeite zullen hebben hun begroting
kloppend te maken, ondanks de bestaande staffel in de bekostiging voor kleine
scholen;
 overwegende dat over het algemeen de daling van het aantal leerlingen
een transitieproces is van tien tot twaalf jaar waarna het leerlingenniveau
constant blijft;
 overwegende dat het voor de school moeilijk is, te overleven in deze overgangsfase
van fors dalende inkomsten terwijl de kosten niet gelijktijdig kunnen worden
beperkt;
 overwegende dat zich in Nederland in die regio's die te maken hebben met
extreme groei, zoals Flevoland, de omgekeerde problematiek van de krimpregio
voordoet; 
 verzoekt de regering, te komen met een nader onderzoek naar de ontwikkeling
van de kosten in relatie tot de omvang van de bekostiging bij extreme toe-
of afname van het aantal leerlingen en de Kamer hierover te informeren in
het voorjaar van 2011,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Ferrier, Dijkgraaf en Voordewind.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 21(32500 VIII).
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat sinds de invoering van het rugzakje in 2003 het aantal
leerlingen met een indicatie voor (voortgezet) speciaal onderwijs/leerlinggebonden
financiering is gestegen met 42.000 leerlingen (van 65.000 naar 107.000) en
dat het percentage leerlingen met extra onderwijszorg in Nederland met 10,2
internationaal gezien zeer hoog ligt;
 constaterende dat sinds de invoering van het rugzakje in 2003 de uitgaven
hiervoor en voor (v)so zijn gestegen van 825 mln. in 2003 naar 1650 mln. in
2009, terwijl de verwachting was dat dit budgetneutraal zou kunnen;
 constaterende dat bovendien uit onderzoek blijkt dat er nauwelijks zicht
is op hoe de middelen worden ingezet en of deze inzet effectief en efficiënt
is;
 overwegende dat de sterke groei mede te verklaren is door het huidige
systeem dat scholen en ouders stimuleert, een beroep te doen op juist de zwaarste
onderwijszorg terwijl dit niet bepaald altijd in het belang van het kind is;
 overwegende dat de ingezette koers van passend onderwijs, met ruimte voor
de scholen en de ouders, moet worden voortgezet, binnen de aangekondigde financiële
kaders, waarbij schotten tussen de diverse instanties weggenomen dienen te
worden teneinde een efficiëntere werkwijze, een aanmerkelijk efficiëntere
inzet van middelen en een verbeterde samenwerking te bereiken;
 verzoekt de regering, in het belang van een zo veel mogelijk geïntegreerde
en doelmatige zorg en ondersteuning van jeugdigen het beleid af te stemmen
met de betrokken ministeries en tevens de Kamer in het voorjaar van 2011 te
informeren over wat de consequenties van de korting van 300 mln. op passend
onderwijs zullen zijn, waarbij het primaire proces centraal dient te staan,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Ferrier, Elias, Voordewind en Çelik.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Ferrier
 Zij krijgt nr. 22(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Veel geschreven tekst. Complimenten voor uw ademhaling. Ik heb nog een
vraag over de financiën. Daarnet interrumpeerde ik de heer Elias. Hij
zei dat we niet mogen komen aan de schoolboeken of aan de maatschappelijke
stage, ook al staat dat niet expliciet in het regeerakkoord of in de financiële
bijsluiter. Dat geldt in ieder geval voor de maatschappelijke stage. Even
los van de inhoud, onderschrijft mevrouw Ferrier de lezing dat er wel afspraken
over zijn gemaakt, ook al staat dat niet letterlijk in het regeerakkoord of
in de financiële bijsluiter?
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Afspraken of niet, voor het CDA staat als een paal boven water dat de
gratis schoolboeken en de maatschappelijke stage verworvenheden zijn in ons
onderwijsbeleid waaraan niet getornd gaat worden.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dat vindt u, en dat is uw goed recht, maar los van de inhoud van die middelen
is mijn vraag of hierover door de partijen die aan het regeren zijn, impliciet
afspraken zijn gemaakt die niet op papier staan.
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Mevrouw de voorzitter. Ik heb natuurlijk als volksvertegenwoordiger te
maken met het regeerakkoord, waar ik mijn handtekening onder heb gezet. Mijn
bedoeling is om dat uit te voeren op zo'n manier dat zo veel mogelijk mensen
daar voordeel bij hebben. Het is altijd zo dat er in een regeerakkoord bepaalde
dingen staan en bepaalde dingen niet. Wat dat betreft heeft iedere partij
natuurlijk uitgangspunten die leidend zullen zijn bij datgene waarmee het
parlement komt in het debat met het kabinet.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 De motie wordt net rondgedeeld, dus ik zie haar. Mevrouw Ferrier verwijst
naar de korting van 300 mln. op Passend onderwijs, waarbij het primaire proces
centraal dient te staan. Even een vraag aan mevrouw Ferrier ...
 
 
 Van mij ook. De motie is door u medeondertekend.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Ja, dat klopt.
 
 
 Het is heel ongebruikelijk, om niet te zeggen niet toegestaan, om er dan
vragen over te stellen. Dat had u van tevoren moeten doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Poeh, wat een toestand! Ik merk aan mevrouw Ferrier dat zij ook baalt
van die 300 mln. Dat doet haar ook pijn. Als wij, dat wegende, met een alternatief
voorstel zouden komen, zodat er niet 300 mln. hoeft te worden op deze kinderen
maar op iets anders, staat mevrouw Ferrier daar dan voor open?
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Het is indrukwekkend om te ervaren hoe mevrouw Smits in mijn hoofd denkt
te kunnen lezen. Voor alle duidelijkheid: mevrouw Smits kent mij lang genoeg
en wij hebben vaak genoeg gedebatteerd over een effectieve invoering van Passend
onderwijs om te weten hoe groot mijn wens is dat we nu eens wet krijgen en
aan de slag kunnen gaan. Ik schaam me er namelijk bijna voor hoe wij de sector
die zo bevlogen is, in het ongewisse laten. Ik hoop dan ook dat deze minister
nu gauw met een wet komt. Daar gaat het mij om. Ook als er niet sprake was
geweest van deze vermindering van het budget voor Passend onderwijs, had ik
gezegd dat er iets moet gebeuren. Zoals mevrouw Smits wel weet, is mijn stelling
altijd geweest dat het niet in geld ligt. Het is een maatschappelijk probleem
dat zich niet door geld alleen laat oplossen. Dat neemt natuurlijk niet weg
dat ik als volksvertegenwoordiger opensta voor alle initiatieven die er komen
en die ik op hun merites zal beoordelen.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 En dat was een antwoord! Dank u wel. Dat vind ik fijn om te horen. Dan
zullen we kijken wat we nog kunnen bereiken bij mevrouw Ferrier.
 
 
 Ik zie dat er geen vragen meer voor mevrouw Ferrier zijn. Dan kan ik het
woord geven aan de heer Biskop. Ik zie dat de heer Van der Ham al op weg is
naar het spreekgestoelte, maar volgens mij is de heer Biskop eerst aan de
beurt. Ik vind het fijn dat ik hier nog een functie heb, dat ik af en toe
nog iets kan regelen en dat het dan goed gaat.
 Het woord is aan de heer Biskop.
 
 
 
 De heer
 Biskop
 CDA
 
 Voorzitter. Ik heb vier minuten tot mijn beschikking om vijf punten te
behandelen. Ik moet dus snel zijn. Mijn eerste punt betreft het volgende.
Ik dank de minister dat zij heeft willen zeggen dat wij het bij de behandeling
van de Mbo-agenda 2011-2015 ook gaan hebben over de plaats die educatie en
het vavo zullen innemen en dat het behoud van de infrastructuur daarbij een
rol zal spelen. Ik kan niet wachten tot het februari 2011 is. Het bespaart
mij hier ter plekke ook een motie. Ik hoop dat wij in diezelfde mbo-agenda
dan ook iets kunnen terugvinden van de vakvaardigheden. Wij zouden die op
de een of andere manier moeten kunnen vastleggen. Als kinderen niet in staat
zijn om een volledig beroepsdiploma te halen, dan zouden die vakvaardigheden
toch moeten kunnen worden vastgelegd.
 Mijn volgende punt betreft techniek. De minister stelt in de schriftelijke
beantwoording dat er toch sprake is geweest van een toename. Ik heb hier echter
een overzichtje waaruit blijkt dat er in het laatste schooljaar maar liefst
2.500 leerlingen minder zijn geweest, ondanks de toename techniekbreed. Misschien
kan de minister daarover nog een nadere beschouwing geven.
 Ik kom te spreken over dyslexie. In de schriftelijke beantwoording staat
dat indertijd voor deze oplossing is gekozen, omdat gedacht werd dat het zou
leiden tot een onevenredig groot beroep op de middelen van de overheid. Geldt
datgene wat indertijd een rol speelde, nog steeds? Ons bereiken toch geluiden
over knelpunten op dit gebied, onder andere van de vereniging Woortblind.
Ik heb eerder in een motie aan het vorige kabinet gevraagd om een overzicht
van die knelpunten. Zouden wij dat overzicht misschien toch nog een keer kunnen
krijgen?
 Wat de ICT betreft, maak ik bezwaar tegen de wijze waarop mijn vraag daarover
in de schriftelijke beantwoording is geformuleerd. Daarin staat namelijk:
het CDA heeft twijfels bij Wikiwijs. Dat is helemaal niet waar. Wij hebben
daar geen twijfels over. Ik heb er mijn zorgen over uitgesproken dat de bijdragen
van de verschillende docenten worden weggedrongen door de spam
die daar door uitgeverijen op wordt gezet. Ook als je kiest voor gratis leermateriaal,
zit je na twee klikken bij een betaalde site van een uitgever. Dat lijkt me
toch echt niet de bedoeling. Bovendien heb ik gevraagd of Wikiwijs dan het
enige was wat wij met het rapport van de Onderwijsraad hebben gedaan en of
dat niet nog een nadere beschouwing verdiende. Ik hoor daarop graag een reactie.
 Ik houd nog anderhalve minuut over voor een motie. Deze motie gaat over
de aansluiting van het hbo op het mbo.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de regering in navolging van de Lissabondoelstellingen
voor 2020 stuurt op een sterke toename van het aantal studenten met een hogere
opleiding;
 constaterende dat een gebrekkige aansluiting tussen mbo en hbo zorgt voor
een uitval van 25% van de studenten in het eerste jaar van het hbo;
 constaterende dat tussen vmbo en mbo 2 een geslaagde integratie is ontstaan
in de vorm van een VM2-traject met een verkorte studieduur;
 overwegende dat in de zich ontwikkelende Nederlandse kenniseconomie het
behalen van een hogere opleiding zeer wenselijk is;
 overwegende dat de studiemotivatie toeneemt als opleidingen geen onnodige
ballast bevatten;
 roept de regering op, voor het zomerreces 2011 de Tweede Kamer een plan
van aanpak te presenteren voor verbetering van de aansluiting mbo-hbo, waarin
in ieder geval aandacht wordt besteed aan: - het verkorten van
de leerroute vmbo-mbo-hbo;- de specifieke plek van de associate degree
in een dergelijk traject;- het voorkomen van schooluitval tussen
mbo-hbo en in het eerste jaar van het hbo,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Biskop, Voordewind en Çelik.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 23(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de schriftelijke en mondelinge
antwoorden. Ik dien de volgende moties in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat dit kabinet de doelstelling omarmt, te behoren tot de
internationale top vijf van kenniseconomieën;
 verzoekt de regering, een kennisbegroting op te stellen waaruit blijkt
hoe deze investeringen in onze kenniseconomie gerealiseerd kunnen worden en
jaarlijks te rapporteren over haar inspanningen en resultaten om de top vijf
te behalen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Ham, Dijkgraaf, Smits
en Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 24(32500 VIII).
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat scholen extra eisen kunnen stellen aan leerlingen met
bijvoorbeeld een vmbo-t-diploma voor toelating tot de havo en dat die eisen
in de praktijk ook blijken te verschillen;
 overwegende dat het vmbo-t-diploma geacht wordt qua niveau ook op te leiden
voor toelating tot de havo;
 van mening dat het vmbo-t-diploma waardevast en op voldoende niveau moet
zijn;
 van mening dat scholen bij twijfel over de slagingskans een leerling goede
voorlichting en dringend advies dienen te geven en actieve bijscholing kunnen
verlangen;
 verzoekt de regering, er zorg voor te dragen dat havo's transparant en
eenduidig dienen te zijn in de eisen voor toelating tot hun opleiding;
 verzoekt de regering tevens, er zorg voor te dragen dat scholen in staat
worden gesteld, de doorstroom te begeleiden,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Ham, Smits, Voordewind
en Klaver. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 25(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 De heer Van der Ham heeft hier een onderwerp te pakken waar wij al lange
tijd mee bezig zijn. Ik vind het ook een belangrijk onderwerp. Ik heb wel
een vraag. De heer Van der Ham neemt in deze motie de woorden in de mond dat
havo's transparant en eenduidig moeten zijn in de eisen voor
toelating. Ziet hij er niet de meerwaarde van, dat de ene school voor de toppers
gaat en gemiddeld een acht vraagt, terwijl de andere school ook de zesjes
een kans geeft? Dat verschillende eisen worden gesteld door scholen vind ik
een meerwaarde. Ik wil dus niet die eenduidigheid; er moet verschil zijn.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Dat is een goede en terechte vraag. Ik heb geprobeerd om in de motie alle
geluiden tot een consensus te krijgen. "Eenduidig" houdt in dat wij niet willen
dat op de ene school een zes wordt gevraagd en op de andere school een acht.
"Eenduidig" houdt ook in dat er een maatstaf moet zijn waaraan alle scholen
zich moeten houden. Ik wijs echter ook op de laatste overweging voor het dictum.
Daarin staat dat scholen bijscholing kunnen verlangen. Stel je voor dat een
docent vanuit zijn professionaliteit denkt dat een bepaalde leerling het niet
gaat halen op de havo, bijvoorbeeld vanwege een taalachterstand. Als deze
leerling een vmbo-t-diploma heeft en het toch wil proberen, vind ik dat een
school moet kunnen zeggen: je hebt een vmbo-t-diploma, dus je hebt op zichzelf
het recht om hier te komen, maar wij stellen als extra eis dat je een taalcursus
volgt. Als zo'n leerling dat niet wil, moet de school de ruimte hebben om
te zeggen: ja, maar dan gaat het ons te ver. Ik wil de minister de ruimte
laten om in overeenstemming met het veld te kijken welke eenduidigheid kan
ontstaan over de wijze waarop je maatwerk kunt leveren voor dit soort leerlingen.
Bezie de motie in haar geheel. Dan zit er volgens mij een genuanceerd verhaal
achter dat ook aantrekkelijk kan worden gevonden door de CDA-fractie.
 
 
 
 Mevrouw
 Ferrier
 CDA
 
 Ik zou mij kunnen voorstellen dat de scholen eenduidig zijn in wat ze
wel en niet kunnen vragen, maar niet dat de scholen hetzelfde moeten vragen.
Het is als volgt. Als ik een zes vraag en ik heb toch twijfels bij jou, dan
stel ik eisen. Als ik een acht vraag en ik heb toch twijfels bij jou, dan
stel ik eisen. Als de heer Van der Ham dat bedoelt met eenduidigheid, ga ik
met hem mee. Als hij echter zegt dat er geen verschil mag zijn in de eisen
die scholen stellen, kan ik helaas niet met hem meegaan. Wil hij hierover
duidelijkheid geven?
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Een school kan bijvoorbeeld zeggen dat iemand met een vmbo-t-diploma sowieso
wordt toegelaten. Een school kan ook zeggen dat iemand een vmbo-t-diploma
heeft, vervolgens constateren dat zijn niveau van Nederlands tekortschiet
en hem daarom een cursus aanbieden. De leerling moet die cursus dan ook echt
doen, want anders is er een probleem. Het moet hem dus niet zitten in de cijferlijst
maar in wat een leerling bereid is om extra te doen om toch tot de school
te worden toegelaten. Ik denk dat dit leerlingen een veel eerlijker kans geeft
om hun ambitie om de havo te doen, waar te maken. Zij krijgen gewoon een kans
om zich te bewijzen voor zo'n school.
 
 
 Nee, mevrouw Ferrier, dit was uw laatste interruptie op dit punt.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Volgens mij komen wij in de richting van een consensus. Ik hoop dat.
 Voorzitter. Ik dien de volgende twee moties in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de minister nu niet in staat is, een bestuurlijke aanwijzing
te geven op basis van tekortschietende kwaliteit van onderwijs, maar enkel
op basis van financiële wanprestaties;
 verzoekt het kabinet, aan de Wet "Goed onderwijs, goed bestuur" de mogelijkheid
toe te voegen een bestuurlijke aanwijzing te geven aan zeer zwakke scholen
op basis van tekortschietende onderwijskwaliteit,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Ham en Smits. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 26(32500 VIII).
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat in het kader van de financiële situatie de keuze
in prioritering dient te gaan naar het behouden en verbeteren van de kwaliteit
van het onderwijs;
 verzoekt de regering, in dit licht de middelen voor de gratis schoolboeken
te wegen ten opzichte van andere beleidsdoelen en ombuigingen, en hierover
de Kamer bij Voorjaarsnota te berichten,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Ham. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 27(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Voorzitter. Ik dien drie moties in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat het onderwijs over bijna de gehele breedte zijn kerntaak
van cultuuroverdracht, integratie en emancipatie van leerlingen en studenten
ernstig heeft verwaarloosd;Beertema
 constaterende dat dat heeft geleid tot een onaanvaardbare tweedeling van
onze samenleving van enerzijds geprivilegieerde leerlingen op
gymnasia en een beperkt aantal vwo's waar deze kerntaak niet wordt verwaarloosd
en anderzijds leerlingen die aangewezen zijn op scholen waar leraren noch
bestuurders in staat zijn en/of de noodzaak inzien van cultuuroverdracht;
 constaterende dat daardoor grote groepen burgers van dit land de mogelijkheid
wordt onthouden om deel uit te maken van het bezielde verband dat ten grondslag
ligt aan de wijze van samenleven zoals wij die al eeuwen kennen;
 verzoekt de regering, opdracht te geven een "canon van de westerse beschaving"
te ontwikkelen en die te implementeren in alle curricula, te beginnen bij
de lerarenopleidingen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Beertema. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 28(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Voorzitter. Mijn volgende motie ligt een beetje in het verlengde van de
vorige. Het betreft onze traditionele vlaggenmotie.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat onze vlag het symbool is van onze gedeelde normen, waarden,
instituties en geschiedenis;
 overwegende dat dit alles bij uitstek moet worden uitgedragen in het Nederlandse
onderwijs;
 verzoekt de regering, er zorg voor te dragen dat op elke Nederlandse school
dagelijks onze vlag wordt gehesen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Beertema. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 29(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik heb een praktische vraag: hoe stelt de heer Beertema zich dit voor?
Mevrouw Van Bijsterveldt en de heer Zijlstra gaan iedere dag hijsen?
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Nee, zo zie ik dat niet voor me.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Wat is de sanctie als het niet gebeurt?
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Het hijsen van de vlag gaan wij natuurlijk niet aan sancties onderwerpen.
Dat is iets wat geïnternaliseerd is in ons hoofd. Wij gaan natuurlijk
geen rekening houden met ordinaire dingen als boetes en zo. Het gaat om een
gedragen cultuur en om een cultuuromslag. Er is niets tegen. In vele landen
om ons heen gebeurt het, zoals u weet. Ik neem niet aan dat er daar sancties
op staan als het niet gebeurt.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Nu weet ik weer wat ik wilde vragen. Ik vind het op zichzelf genomen een
sympathiek idee. Als de scholen het willen doen, moeten zij het vooral doen.
Als zij het niet willen doen, vind ik dat zij het niet hoeven doen. Dan is
uw motie natuurlijk niets waard, toch?
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Ik denk dat de overheid hierin toch het voortouw moet nemen. Het opleggen
van een eenvoudige regel om de vlag te hijsen kan helemaal geen kwaad. Het
went gauw genoeg en doet heel veel goed.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Dan moet u ook een sanctie noemen, en zeggen: u krijgt op uw kop ...
 
 
 Neen, neen, mijnheer Elias, straks begin ik met een sanctie tegen u.
 De heer Beertema vervolgt zijn betoog.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Voorzitter. Ik dien mijn laatste motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat de kwaliteit van diploma's boven elke twijfel verheven
moet zijn;
 constaterende dat een aantal onderwijsinstellingen nu hun eigen kwaliteitsnormen
vaststellen, willekeurig aanpassen en in eigen beheer toetsen;
 constaterende dat dit ernstige schade toebrengt aan de landelijke erkenning
(het zogenaamde civiel effect) van diploma's;
 verzoekt de regering, landelijke eindtermen in te voeren voor de kenniscomponent
van vakken over de gehele breedte van het onderwijs, van primair onderwijs
tot en met hbo, en die te examineren in landelijke examens, vastgesteld en
gecontroleerd door onafhankelijke instituties,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Beertema en Çelik. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 30(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Ik dank de beide bewindspersonen voor de heldere beantwoording
van de vragen. Ik wil hen ook geruststellen: ik ga nu geen schoenen of andere
kledingstukken uittrekken.
 Gisteren vroeg ik de minister naar haar visie op onderwijs. Als ik die
nu zou moeten samenvatten, zou ik zeggen dat dit de volgende
is: de kwaliteit van onderwijs kunnen wij verbeteren door dingen anders te
doen, door te vernieuwen, door "out of the box" te denken en door ruimte te
bieden aan experimenten. Ik vind dit lovenswaardig, want ik ben het met de
minister eens dat verbeteringen niet alleen met geld gerealiseerd kunnen worden.
Ik denk dat de minister deze visie direct in de praktijk brengt met het omarmen
van mijn voorstel voor flexibele lestijden, waarvoor mijn dank.
 Deze visie is echter nog niet volledig. Innovatie kost per definitie geld.
De weg van innovatie is grillig en je weet eigenlijk nooit wat de uitkomsten
zijn of wat het oplevert. Ondanks dat kiest dit kabinet ervoor, te bezuinigen.
Ik kan dan ook niet anders dan tot de conclusie komen dat dit kabinet de kwaliteit
van het onderwijs in de uitverkoop doet. Alle innovatie ten spijt: in 2015
verdienen leerkrachten 8% minder en krijgt het passend onderwijs 300
mln. minder te besteden, zonder te weten wat de waterbedeffecten zijn voor
bijvoorbeeld de jeugdzorg. Het wordt moeilijker voor 30-plussers om zich bij-
en om te scholen, zodat zij aan de eisen kunnen voldoen om langer door te
werken.
 Ik dien één motie in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat de lumpsumfinanciering in het primair en voortgezet onderwijs
is gebaseerd op een leerling-leraarratio, de zogenaamde bekostigingsgrondslag;
 verzoekt de regering, ervoor te zorgen dat de inspectie erop gaat toezien
dat deze leerling-leraarratio ook wordt toegepast en nageleefd,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Klaver, Smits, Van der Ham en Çelik.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 31(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Het is wel weer even wennen om aan de andere kant te staan.
Nu we geen coalitiepartij meer zijn, is het spannend hoe het kabinet en de
coalitiepartijen met je omgaan. Ik wil de bewindslieden danken voor hun openheid
en hun eerlijkheid in het debat, waarin ook de minister heeft toegegeven dat
die bezuinigingen inderdaad pijn zullen gaan doen. Op een aantal punten vinden
de bewindslieden en de ChristenUnie elkaar: vrijheid van onderwijs, het snijden
op de bureaucratie, de ambitie in de top vijf terecht te komen en ook de extra
aandacht voor de hoogbegaafden en dyslexie. We blijven ons echter zorgen maken
om de grote bezuinigingen op het passend onderwijs. Vandaar dat ik met moties
kom om te bezien of we daarvoor nog het een en ander aan alternatieve dekkingen
kunnen bedenken.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat het kabinet een bezuiniging doorvoert op het traject
van passend onderwijs;
 overwegende dat volgens het Rapport brede heroverwegingen het scenario
van een bezuiniging in het passend onderwijs gepaard zal gaan met effecten
op de kwaliteit van onderwijs, schooluitval en zal leiden tot extra druk op
het speciaal en regulier onderwijs;
 verzoekt de regering, af te zien van de voorgenomen investering in de
prestatiebeloning van leraren en deze middelen in te zetten ten behoeve van
het traject passend onderwijs,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Voordewind, Smits, Klaver en Çelik.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 32(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Indien deze motie het niet haalt, dan stelt de fractie van
de ChristenUnie voor, met brede ondersteuning van de Kamer, om dan in ieder
geval inzichtelijk te maken wat de effecten zouden zijn van die bezuiniging.
Vandaar de volgende motie.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat het traject passend onderwijs in ontwikkeling is, met
als doel om ieder kind een passende plek in het onderwijs te bieden;
 overwegende dat volgens het Rapport brede heroverwegingen het scenario
van een bezuiniging in het passend onderwijs gepaard kan gaan met lagere onderwijskwaliteit,
extra kosten in de jeugdzorgsector en meer druk op het regulier onderwijs;
 verzoekt de regering om de gevolgen in kaart te brengen van de aangekondigde
bezuinigingen op het passend onderwijs vanaf 2012 en daarbij in ieder geval
de kwaliteit van onderwijs voor zorgleerlingen, de effecten op schooluitval
en de belasting van de leraar te betrekken,
 en verzoekt de regering, de Kamer hierover in het voorjaar te informeren,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Voordewind, Klaver,
Smits, Van der Ham, Çelik en Dijkgraaf.
 Zij krijgt nr. 33(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Een ander piketpaal die ik vertaald heb in een motie noemt
de zaken waar je in ieder geval niet op zou moeten snoeien. Zo kom ik tot
de volgende motie.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat het kabinet een bezuiniging doorvoert op het traject
van passend onderwijs;
 van mening dat de bezuiniging gericht moet zijn op het terugdringen van
de bureaucratie en het management rondom de invoering en het procesbeheer
van passend onderwijs;
 verzoekt de regering, er alles aan te doen om de bezuinigingen op passend
onderwijs niet in de klas en bij de zorgleerlingen terecht te laten komen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Voordewind, Smits, Van der Ham, Çelik,
Klaver, Dijkgraaf en Ferrier.
 Zij krijgt nr. 34(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Tot slot een laatste motie ten aanzien van de krimp en de
krimpregio's.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de krimpproblematiek in veel regio's in Nederland leidt
tot teruglopende leerlingaantallen;
 overwegende dat veel scholen, met name in het basisonderwijs en over een
aantal jaar ook in het voortgezet onderwijs, problemen ondervinden met financiële
instandhouding, een vergrijzend personeelsbestand, leegstand binnen het schoolgebouw
en teruglopende materiële bekostiging;
 verzoekt de regering om onderzoek te doen naar oplossingen die zich richten
op het opvangen van de gevolgen van krimp in het onderwijs, in het bijzonder
gericht op de instandhouding van de kwaliteit van het onderwijs in de krimpregio's,
financiële instandhouding na terugval in bekostiging en leegstand binnen
de schoolgebouwen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Voordewind en Ferrier. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 35(32500 VIII).
 
 
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Het spijt mij, ik ben blijkbaar onvoldoende helder geweest
in mijn communicatie richting de heer Voordewind. Ik overweeg wel om voor
die moties te stemmen, maar ik wil er liever nog niet onder staan.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Over welke motie hebt u het nu?
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Over de moties op stuk nrs. 33 en 34.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Dan gaan we uw naam er weer af halen.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Ook ik heb, denk ik, een fout gemaakt in de communicatie met
de heer Voordewind. Ik heb mijn steun in ieder geval toegezegd voor de motie
waarin de heer Voordewind de regering vraagt om onderzoek te doen naar de
effecten van de bezuinigingen.
 
 
 Voor de stemmingen kunnen nog gewijzigde moties ingediend worden. Dank
u wel.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de heldere beantwoording. Ik
vond haar onderbouwd en evidencebased. Bij deze laatste woorden kijk ik vooral
ook naar de staatssecretaris. Hij deed dat prachtig, al citerend uit de literatuur.
Dat is mij uit het hart gegrepen. Bovendien is het goed voor het onderwijs
en voor het hele beleid.
 Ik heb drie moties. De eerste gaat over Passend onderwijs. Er liggen volgens
mij inderdaad kansen om te bezuinigen. Voorop zou moeten staan dat elke leerling
die zorg nodig heeft, die ook moet krijgen. Mijn punt is dat we nu niet weten
of je die 300 mln. kunt halen zonder dat een dergelijke leerling in het gedrang
komt. Niemand kan dat garanderen. Mijn idee is om iets breder te kijken. Daarom
dien ik een motie over VVE in.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat de huidige middelen voor het onderwijs effectiever moeten
worden ingezet;
 overwegende dat het van belang is dat leerlingen zonder drempels het primair
onderwijs kunnen volgen dat het beste past bij hun talenten en specifieke
behoefte;Dijkgraaf
 constaterende dat uit recent onderzoek blijkt dat een deel van de kinderen
onterecht in een programma voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE) wordt
geplaatst, zodat de toewijzing van VVE-programma's niet aansluit
bij de specifieke behoefte van kinderen;
 verzoekt de regering, het maatwerk in de toewijzing van VVE-programma's
te verbeteren en te onderzoeken in hoeverre de effectievere inzet van de middelen
voor VVE benut kan worden voor het beperken van de bezuiniging op passend
onderwijs,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Dijkgraaf, Çelik en Voordewind.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 36(32500 VIII).
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat voor het garanderen van voldoende basisvaardigheden, rekenen
en taal de lat hoog genoeg moet liggen;
 overwegende dat het streefniveau in het referentiekader voor rekenen en
taal aan moet sluiten bij het niveau dat de meeste leerlingen op dat moment
kunnen bereiken;
 constaterende dat het referentiekader voor het onderdeel spelling aan
het eind van de basisschool niveau 1F voorschrijft, terwijl uit onderzoek
over de afgelopen twintig jaar blijkt dat ongeveer 80% van de leerlingen
op dat moment niveau 3F al beheerst;
 verzoekt de regering, voor het onderdeel spelling in het referentiekader
de lat hoger te leggen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Dijkgraaf, Çelik en Van
der Ham. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 37(32500 VIII).
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat de huidige middelen voor het onderwijs effectiever moeten
worden ingezet;
 constaterende dat de verplichte afzonderlijke bevoegdheid voor bewegingsonderwijs
voor veel scholen tot problemen in de formatie leidt;
 constaterende dat veel leraren met de specialisatie bewegingsonderwijs
niet als vakleerkracht worden ingezet;
 verzoekt de regering, de keuze voor een gespecialiseerde vakleerkracht
bij de school te leggen en binnen het reguliere curriculum van de pabo te
voorzien in een algemene bevoegdheid voor het geven van bewegingsonderwijs,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Dijkgraaf. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 38(32500 VIII).
 
 Hiermee zijn we gekomen aan het eind van de tweede termijn van de kant
van de Kamer. Op verzoek van de regering schors ik de vergadering 20 minuten.
Daarna gaan wij luisteren naar het antwoord.
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 20.35 uur tot 20.55 uur geschorst.
 
 
 U krijgt allemaal een lijst waarop twee nummers staan. Het eerste nummer,
het hoogste, is het stuknummer. Daarnaast staat in een kolom de fractie en
vervolgens is het volgnummer vermeld. Ik begrijp dat de bewindspersonen het
stuknummer gaan gebruiken. Mocht dat niet het geval zijn, dan verzoek ik hen
om aan te geven voor welke kolom zij kiezen. Dan kunnen wij het allemaal volgen.
 Ik heb begrepen dat de staatssecretaris van OCW gaat beginnen. Ik geef
hem dus het woord.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Voorzitter. Als u roept, springen we allemaal in de houding. Dat geldt
overigens voor de kabinetsleden. Laat ik die nuance aanbrengen.
 
 
 Graag!
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Ik wil niet suggereren dat dit ook voor de Kamer geldt.
 De heer Biskop heeft een opmerking gemaakt over Wikiwijs. Die opmerking
hebben wij inderdaad verkeerd begrepen. Als de heer Biskop niet twijfelt over
Wikiwijs, vinden wij dat alleen maar een heel goede zaak. We hebben begrepen
dat hij zich vooral zorgen maakt over de ontsluiting van Wikiwijs. Die moet
volgens hem op dusdanige wijze plaatsvinden dat je niet te snel bij spam –
zo noemt hij het – uitkomt: verkeerde sites. Ik wil laten nagaan wat
de problemen zijn en hoe een en ander verbeterd kan worden. Er is een incident
geweest waardoor er in een bepaalde periode verkeerde doorsluizingen zijn
gedaan. Mochten er aanvullende problemen zijn, dan gaan wij daarnaar kijken
en komen wij daarop terug. De heer Biskop moet mij vergeven dat ik op dit
moment niet verder kan gaan dan dit.
 Mevrouw Smits heeft een opmerking gemaakt over de stagebeloning. Ik moest
tot mijn leedwezen constateren dat ik haar met mijn pleidooi, ondanks alle
evidence, niet over de streep kon trekken. Zij gaf aan dat prestatiebeloning
gaat leiden tot verdeeldheid in de lerarenkamer. Als dat het uitgangspunt
is, functioneert er geen enkel bedrijf meer op normale wijze. In elk bedrijf
en ministerie is het namelijk normaal dat men beoordeeld wordt op de geleverde
prestaties. Het doet er niet toe of er wordt gewerkt met prestatiebeloningen
of anderszins. Dat is hoe het zou moeten zijn. Ik ga er niet
van uit dat er verdeeldheid ontstaat in de lerarenkamer, aangezien dit normaal
personeelsbeleid is. Ik ga nog een stap verder: ook als dat wel gebeurt, gaat
het erom dat het onderwijs voor onze kinderen en kleinkinderen – het
gaat om de leerlingen – beter wordt. Er zijn duidelijke tekenen dat
dit het geval is. De leerlingen en hun resultaten moeten voorop staan. We
gaan monitoren. Mocht blijken dat prestatiebeloning niet tot de gewenste resultaten
leidt, dan ben ik de eerste die zegt dat we daar weer naar moeten kijken.
Het is immers geen doel op zich, maar een middel. Dat middel vinden wij belangrijk,
maar het gaat om het doel. Met alle respect voor mevrouw Smits merk ik op
dat ik een eventuele incidentele ruzie in een lerarenkamer niet doorslaggevend
vind.
 
 
 Mevrouw Smits, als u het kort doet, geef ik u ruimte.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Beloofd, voorzitter. Ik stel geen vraag, maar ik doe een constatering.
Dit is inderdaad precies het punt waarover wij verschillende gedachten hebben
ten opzichte van de VVD. Wat ons betreft is de school geen bedrijf, maar een
voorziening die in orde moet zijn. Dat is inderdaad een groot verschil van
opvatting. Ik denk dan ook dat we niet tot elkaar komen op dit punt.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Voor de goede orde merk ik op dat mevrouw Smits spreekt met een lid van
het kabinet in plaats van met iemand die de VVD vertegenwoordigt.
 Ik gaf net aan dat het niet alleen voor het onderwijs geldt maar ook voor
bedrijven, de gezondheidszorg, andere overheidsinstellingen en voor ministeries.
Ik mag zelfs hopen dat er ook binnen de SP-fractie af en toe gesproken wordt
in de trant van hoe het gaat en of het goed genoeg gaat. Dat is normaal personeelsbeleid.
Diverse Kamerleden hebben die cultuuromslag aangehaald. Het kabinet wil dat
die cultuuromslag plaatsvindt in het belang van de leerlingen, om wie het
gaat.
 Ik kom op de motie-Çelik/Voordewind op stuk nr. 17 over een aanvalsplan
met als doel om het aantal onbevoegde leraren terug te dringen. Wij zijn het
eens over de achterliggende gedachte, maar verschillende maatregelen in het
actieplan LeerKracht zijn erop gericht om het aantal onbevoegd gegeven lessen
te verminderen. We hebben de lerarenbeurs en de middelen voor de zijinstroom.
Werkgevers hebben de verantwoordelijkheid om te investeren in de kwaliteit
van hun personeel. In functioneringsgesprekken behoort dat ook aan de orde
te komen. Ik haal nu twee dingen door elkaar. Excuus, voorzitter.
 De kwaliteit van docenten en instructeurs moet niet ter discussie staan.
Dat deel ik geheel met de heer Çelik. Met de onderwijsorganisaties
zal ik bekijken welke aanvullende impulsen nog kunnen worden gegeven. Eerlijk
gezegd heeft dit kabinet echter geen behoefte aan weer een plan van aanpak.
Wij zijn al bezig. Ik zeg de heer Çelik toe dat wij zullen bekijken
in hoeverre wij nog aanvullende instrumenten kunnen vinden om dit aan te scherpen.
De minister heeft in haar vorige rol van staatssecretaris bijvoorbeeld het
beleid ingezet rond de educatieve minor. Daarmee was ik het toen als lid van
de oppositie van harte eens. Dat is een heel belangrijk punt. Wij moeten met
dit soort zaken creatief omgaan om er zo voor te zorgen dat er meer bevoegde
leraren komen. Dat gaan wij doen en doen wij nu al. Mag ik de motie lezen
als een oproep van de heer Çelik om nog eens te bekijken of er aanvullende
maatregelen mogelijk zijn bovenop hetgeen er nu al wordt gedaan? Als dat zo
is, kan ik zeggen dat de motie geheel in lijn is met het beleid van de regering.
Als de heer Çelik echt een plan van aanpak wil, zeg ik: de tijd van
de papierstroom is voorbij. Dit kabinet is begonnen om dit probleem aan te
pakken. Sterker nog, daarmee is het vorige kabinet al begonnen.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Deze toon spreekt mij buitengewoon aan. Het idee was inderdaad om om een
plan van aanpak te vragen. Ik kan echter goed leven met de uitleg die de staatssecretaris
zojuist heeft gegeven. Ik ga dus akkoord met de manier waarop de staatssecretaris
mijn motie zojuist heeft geïnterpreteerd. Ik kan natuurlijk mondeling
amenderen, maar dat hoeft niet. Ik vind in dit geval een toezegging goud waard.
Daarom trek ik mijn motie in.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Laat dit een mooi begin zijn van een nieuwe trend.
 
 
 Dat zou mooi zijn. Als voorzitter zeg ik altijd: hoe minder moties, hoe
beter.
 Aangezien de motie-Çelik/Voordewind (32500-VIII, nr. 17) is ingetrokken,
maakt zij geen onderwerp van de beraadslaging meer uit.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Ik kom op de motie op stuk nr. 24 van de heer Van der Ham c.s., waarin
de regering wordt gevraagd een kennisbegroting op te stellen en om jaarlijks
te rapporteren. Ik ontraad het aannemen van deze motie. Dit doen wij al en
blijven wij doen, namelijk gewoon bij de begroting. Ook in dit geval geldt
dat de regering geen zin heeft in een extra rapportagestroom.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik zit ook niet te wachten op extra bureaucratie voor het uitvoeren van
een motie. Toch spreekt het kabinet grote woorden over het halen van de top
vijf. Volgens de KIA gaan we dat niet halen wat betreft het investeren. De
staatssecretaris zegt: dat gaat ons wél lukken. Ik wil gewoon tot 2020,
zeker tijdens de huidige kabinetsperiode, weten wat het kabinet per jaar doet
om daar te komen. Omdat het kabinet nogal wat heeft uit te leggen ten opzichte
van bijvoorbeeld de KIA, vind ik dit extra belangrijk. Ik vraag dus om die
inzichtelijkheid.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Dit hoort onder de beleidsdoelstellingen waarover wij geacht worden gewoon
te rapporteren. Dat zullen wij gewoon in de begrotingsrapportages doen zoals
we dat nu ook al doen. Wij zullen dus geen aparte kennisrapportage of wat
dan ook opzetten. In de gewone begrotingscyclus schrijven wij wat wij voor
het komende jaar beogen. Daarin staan de doelen die wij ons daarbij stellen.
Bij de verantwoording in het voorjaar ziet de Kamer wat ervan terecht is gekomen.
Die methodiek zullen wij ook gewoon voor deze zaak hanteren. Daarom ontraden
wij het aannemen van de motie.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Mag ik de staatssecretaris eraan herinneren dat bijvoorbeeld de VVD-fractie,
maar ook die van D66, tijdens de vorige kabinetsperiode diverse
malen een motie heeft ingediend waarin wordt gesteld dat dit soort langetermijndoelstellingen
meer moeten worden gekwantificeerd tijdens een kabinetsperiode? Daartoe wordt
ook in deze motie opgeroepen. Uiteraard is de staatssecretaris geen lid meer
van de Kamer, maar ik kijk maar even naar de VVD-fractie die achter mij zit
en naar de fracties die deze visie steunen. Van het kabinet mag daarin enige
consistentie worden verlangd.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Volgens mij ben ik heel helder geweest. Wij doen dit gewoon in de rapportagecyclus
van de begroting. Als de heer Van der Ham en anderen bezwaar hebben tegen
de manier waarop dit in een specifieke begroting is gedaan en als dat niet
voldoende gedetailleerd is, dan hoort het kabinet dat graag. Daar wordt in
deze motie echter niet om gevraagd. Ik ontraad dus nogmaals het aannemen van
deze motie.
 Ik ga terug naar de motie op stuk nr. 23 over het verkorten van de leerroute
vmbo-mbo-hbo, de associate degree en de schooluitval op het hbo. Laat helder
zijn dat het kabinet de gedachte onderschrijft die uit deze motie spreekt.
Ook hier geldt dat we er geen apart plan van aanpak, zoals door de indiener
wordt gevraagd, voor nodig hebben. De minister heeft namelijk al gezegd dat
het verkorten van de leerroute vmbo-mbo-hbo meegenomen zal worden in de uitvoeringsagenda
mbo die zij in februari naar de Kamer zal sturen. Het verkorten van de mbo-opleiding
is immers een maatregel uit het regeerakkoord en zal daarom dus daar terugkomen.
De rol van de associate degree en het voorkomen van schooluitval in de overgang
mbo-hbo zal ik meenemen in de verdere uitwerking van het rapport-Veerman,
omdat daarin specifiek op dit soort elementen wordt ingegaan, met name op
de associate degree en op de vraag hoe je uitval voorkomt.
 Als de heer Biskop hiermee kan leven, voldoen wij op die manier al aan
het gevraagde in zijn motie. Nogmaals, een apart plak van aanpak vinden wij
ook hier niet gewenst.
 
 
 
 De heer
 Biskop
 CDA
 
 Er zit enige voorwaardelijkheid in, hoor ik de staatssecretaris zeggen.
In februari 2011 zal de uitvoeringsagenda mbo komen, de uitwerking van het
rapport-Veerman. Ik zal de motie aanhouden en afwachten waar de staatssecretaris
mee komt. Ik laat de motie even boven de markt hangen.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 In februari komt de uitvoeringsagenda mbo. Ik kan de heer Biskop zeggen
dat, tenzij de komende weken allerlei dingen misgaan, er voor de begrotingsbehandeling
van 29 november een eerste uitwerking bij de Kamer zal liggen. Dat heeft
de Kamer namelijk gevraagd en de heer Biskop weet: als de Kamer iets vraagt,
doen wij onze uiterste best om eraan te voldoen.
 
 
 Op verzoek van de heer Biskop stel ik voor, zijn motie (32500-VIII, nr.
23) van de agenda af te voeren.
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Dan kom ik op de motie-Beertema op stuk nr. 28, over de canon van de westerse
beschaving. Laat ik beginnen te zeggen dat ik deze motie ontraad. Ik doe dit
op basis van twee punten.
 Het eerste is inhoudelijk. In mijn betoog heb ik aangegeven dat wij al
heel veel dingen doen die de heer Beertema feitelijk wil. Ik zal ze nogmaals
opnoemen. We gaan op de pabo's een kennisbasis installeren waarin ook geschiedeniskennis
wordt geborgd. Die kennis wordt landelijk getoetst bij alle pabo-leerlingen
die vanaf september 2011 instromen. Zij volgen een vierjarige opleiding. Aan
het einde van hun opleiding vindt de toetsing plaats. In die kennisbasis zit
de canon, bijvoorbeeld opkomst van het christendom, opkomst van de stedelijke
burgerij, de Reformatie, de Verlichting, de Franse Revolutie en het ontstaan
van de parlementaire democratie. Op al deze punten worden de leerlingen getoetst,
het zijn allemaal onderwerpen die in die kennisbasis zitten. Ik vind dit te
verdedigen. Wij gaan het doen. Ik vind het belangrijk. Om echter verder te
gaan en "de canon van de Westerse beschaving" te ontwikkelen, zoals de heer
Beertema het noemt, vindt het kabinet een brug te ver. De ontdekkingsreis
die ik in mijn eerste termijn beschreef en de afweging van de individuele
leerling moet namelijk ontstaan uit hetgeen wij geborgd hebben met de geschiedeniscanon.
Ik vind oprecht dat wij heel ver de kant van de heer Beertema opgaan, maar
net het laatste stukje vinden wij aan de verantwoordelijkheid, het inlevingsvermogen
en de fantasie van de leerling. Dat hoort naar onze mening bij hoe onze maatschappij
in elkaar zit.
 Dan het tweede punt op basis waarvan ik deze motie ontraad. Het kabinet
deelt de zorg die door de heer Beertema, maar ook door veel anderen in deze
Kamer is uitgesproken over kwaliteitsproblemen in het onderwijs en specifiek
bij het mbo. De toonzetting echter die hij in de motie gebruikt, vind ik dusdanig
vergaand, dat daarmee bijna impliciet een motie van wantrouwen jegens het
gehele mbo wordt uitgesproken. Uitspraken als "over bijna de gehele breedte
haar kerntaak van cultuuroverdracht, integratie en emancipatie van leerlingen
en studenten ernstig heeft verwaarloosd" gaan dit kabinet te ver. Nogmaals,
ik denk dat we bij de oplossing al heel veel doen van wat de heer Beertema
vraagt, maar wij willen ook de redelijkheid richting het mbo-veld, waar heel
goede dingen gebeuren, overeind houden.
 Vanwege deze twee punten ontraad dit kabinet deze motie van de heer Beertema.
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Ik ben heel erkentelijk. Dat moet ik echt zeggen. Er zit nog wel wat licht
tussen, dus ik houd mijn motie nog even aan.
 De minister heeft het over de pabo's. Geldt hetzelfde voor de tweedegraads
lerarenopleidingen?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Het geldt voor alle tweedegraads lerarenopleidingen.
 
 
 Op verzoek van de heer Beertema stel ik voor, zijn motie (32500-VIII,
nr. 28) van de agenda af te voeren.
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Voorzitter. Tot slot kom ik op de motie-Dijkgraaf op stuk nr. 38, waarin
de regering wordt verzocht, de keuze voor een gespecialiseerde vakleer kracht bij de school te leggen en binnen het reguliere curriculum
van de pabo te voorzien in een algemene bevoegdheid voor het geven van bewegingsonderwijs.
We zitten een beetje met een dilemma. Er was een kwalitatieve overweging om
dit te doen. Die afweging hebben we niet voor niets gemaakt in 2007, toen
de evaluatie plaatsvond, waarna de Kamer daar een aantal conclusies aan heeft
verbonden. Daar zit misschien ook wel de belangrijkste reden waarom dit kabinet
zich afvraagt of we dit wel moeten doen. Het was een specifieke wens van de
Kamer en niet van het kabinet. De Kamer heeft destijds gezegd dat zij vond
dat het juist gespecificeerd moest worden. De veralgemenisering die erin zat,
moest worden getrechterd en er moest een specifieke kwalificatie zijn voor
het bewegingsonderwijs. Wij vinden dat we die lijn consequent moeten volhouden.
Het vorige kabinet heeft daar invulling aan gegeven die resulteert in het
huidige beleid.
 Ik ontraad het om, als de Kamer kortgeleden heeft gezegd dat we een bepaalde
kant op gaan, heel snel weer de andere kant op te gaan. Men wordt in dat geval
in het onderwijs ook een beetje gillend gek, om het huiselijk te zeggen. Men
weet dan niet meer waar men beleid op moet maken. Dit kabinet snapt uw zorg.
Het wil ook toezeggen dat het de vinger aan de pols houdt bij de vraag of
de in gang gezette ontwikkeling tot neveneffecten leidt die wij en u niet
wensen. Het kabinet ontraadt om het beleid waar de Kamer zelf om heeft gevraagd
nu om te zetten. We zullen de effecten van de door de Kamer gewenste maatregel
monitoren en zullen haar onmiddellijk op de hoogte stellen als daar gekke
dingen uit komen. We gaan dan ongetwijfeld deze discussie met elkaar aan,
op basis van feiten.
 
 
 Ik verzoek de staatssecretaris om via de voorzitter te spreken.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 U hebt volledig gelijk, voorzitter. Ik zal het zeker via u gaan doen.
 
 
 Heel goed.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik onderschrijf het dat je, als je beleid inzet, dat niet zomaar weer
een heel andere kant op moet doen. Ik vind het een mooie toezegging. Ik neem
ook aan dat het kabinet goed kijkt naar scholen die in de knel komen met deze
verplichting, dus de verschillende categorieën scholen bekijkt, en dat
ook plaatst in de algemene lijn van het kabinet om scholen waar mogelijk zo
veel mogelijk vrijheid te geven. Als de staatssecretaris dat zou willen toezeggen,
dan trek ik mijn motie in.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Zijlstra
 
 Ik kan toezeggen dat we natuurlijk kijken naar specifieke knelpunten en
bijzonderheden. Dit kabinet staat voor zo veel mogelijk generiek beleid om
te voorkomen dat allerlei uitzonderingen worden vastgelegd, maar het rekent
het ook tot zijn taak dat het altijd oog heeft voor knelpunten die ontstaan.
 
 
 Aangezien de motie-Dijkgraaf (32500-VIII, nr. 38) is ingetrokken, maakt
zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.
 Ik dank de staatssecretaris. We gaan luisteren naar de minister.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. Ik heb een grote hoeveelheid moties en vragen. Ik dank de
Kamer voor de vragen en opmerkingen in tweede termijn.
 De heer Elias heeft een aantal vragen gesteld waar ik graag op inga. Hij
is iemand die zaken kort, snel en krachtig tot stand wil brengen – ik
ben zelf ook zo'n type – maar soms vragen dingen een zorgvuldige afweging
en kosten zaken toch iets meer tijd. Het gaat daarbij met name om de adviesaanvragen
over het begrip "krimp" en het experimenteerartikel daaromtrent en over het
bekostigingsvoorstel. De heer Elias zou deze zaken nog sneller willen hebben
dan ik nu aangegeven heb. Ik doe het natuurlijk zo snel mogelijk, maar wetsvoorstellen
en adviezen over complexe vragen en wetsvoorstellen kosten gewoon tijd. Ze
kosten tijd, want ze moeten eventueel langs de ministerraad en langs de Raad
van State. Dat vraagt gewoon de nodige aandacht. Heel veel van de zaken die
ik heb toegezegd, zal ik ook echt zo snel mogelijk doen. Maar soms kost het
tijd om de slagen te maken die gemaakt moeten worden.
 De heer Elias heeft een vraag gesteld over de stichting van openbare basisscholen
in nieuwbouwwijken. Hij heeft de zorg geuit dat dit soms niet mogelijk is
terwijl er wel een bijzondere school wordt gesticht. De afweging welke nieuwe
school er in een nieuwbouwwijk komt, speelt vooral bij het basisonderwijs.
Bij het voortgezet onderwijs hebben wij niet zo heel veel nieuwe ontwikkelingen
meer, maar bij het basisonderwijs is dat wel het geval. Wij kennen de planprocedure
voor nieuwe scholen. De gemeenteraad stelt een scholenplan op en de minister
moet dat uiteindelijk goedkeuren aan de hand van de wettelijke criteria. Het
belangrijkste criterium is of de nieuwe school binnen vijf jaar zal voldoen
aan de stichtingsnorm. Deze stichtingsnorm in een gemeente is gelijk voor
het openbaar en het bijzonder onderwijs. Welke school het uiteindelijk wordt,
is gewoon afhankelijk van de voorkeuren van ouders: openbaar of bijzonder
onderwijs, Dalton en alles wat daarbij komt.
 In één geval is de gemeenteraad verplicht een nieuwe openbare
school in het plan op te nemen, namelijk als de straal van tien kilometer
wordt overschreden. Dan is er gewoon een taak waarop de gemeente kan worden
aangesproken. Zo zit de wet in elkaar. De zorg is: werkt dat nou of worden
die openbare scholen daarin weggedrukt? De cijfers geven dat niet aan. In
de afgelopen tien jaar zijn er zo'n 218 nieuwe scholen gesticht, waarvan 65
met een openbare signatuur. Dat is precies het percentage openbaar onderwijs
in Nederland, dus de vraag van ouders ligt er op die manier. Het sluit aan
bij het gemiddelde. Is het meer dan die tien kilometer, dan ligt er een concrete
wettelijke taak voor de gemeente om een en ander op te pakken. Eigenlijk sluit
het heel goed op elkaar aan. Dat is de vraag over het openbaar onderwijs,
voorzitter.
 
 
 Dank u wel. Ik ga even naar de heer Elias. Hij heeft een eerder punt.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Het gaat om het vorige punt. Ik vind dat de minister zich er te gemakkelijk
van afmaakt met de algemene mededeling: niet overvragen en niet alles kan.
Ik heb een paar concrete vragen gesteld en zal ze omwille van
de tijd niet allemaal herhalen. Ik heb de minister gevraagd om een brief waarin
zij de antwoorden op de schriftelijke vragen nog even doorloopt en kijkt of
die termijnen niet beter kunnen. Ik geef een voorbeeld. De inzet is, zo zegt
zij op een gegeven ogenblik, om medio 2011 over het advies te beschikken,
bijvoorbeeld over het stichten van scholen. Het is nu november, dus dat is
bijna een halfjaar voor een advies. Dat vind ik gewoon te lang duren. Ik vraag
de minister er nog even goed naar te kijken en met een brief te komen waarin
zij links en rechts probeert die termijnen nog wat in te korten.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik ken de heer Elias ook als iemand die graag de ambtelijke organisatie
wat terugdringt zodat wij niet te veel brieven schrijven. Ik ben heel nuchter.
Ik ben afhankelijk van een advies dat ik uiteindelijk aangeleverd moet krijgen.
De Kamer mag ervan uitgaan dat ik, zodra ik dat advies binnen heb, het zal
becommentariëren en haar kant op zal sturen. Ik kan er op dit moment
dan ook nog niet zo heel veel over zeggen.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Als wij van het onderwijs verwachten dat zij er een tandje bij zetten,
mag dat ook van de minister verwacht worden. Ik vind een maand of zes voor
een advies te lang duren.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Sommige adviezen zijn gewoon complex. Dit is echt een complex onderwerp
en dat kost de nodige tijd. Ik wil eerlijk zijn; de heer Elias is ook altijd
klip-en-klaar. Ik kan op dit moment niet duidelijk maken of ik dat precies
in mei of in juni doe. Dan zou ik hier een schijnwerkelijkheid creëren.
Daarom komt er wat mij betreft niet zo'n brief.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik heb de indruk dat de wind die nu in de ministersvleugel van het ministerie
waait nog niet overal in dat tempo door het departement gaat. Ik vraag de
minister serieus om nog een keer naar mijn verzoek te kijken en te kijken
of zij in die toren niet ook op andere verdiepingen de turbo wat meer erop
kan zetten.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 U kunt ervan op aan dat ik dat doe, voorzitter. Maar ik wil ook tegen
de heer Elias zeggen dat er bij ons ontzettend veel mensen heel hard werken
om de boel voor elkaar te krijgen. Daar komt nog een taakstelling overheen,
die dapper wordt gedragen. De agenda met de taken die wij willen, zeker op
het vlak van onderwijs, is een pittige, maar wordt de komende jaren met schwung
en met verve uitgevoerd. De heer Elias kan ervan op aan dat ik daarmee zo
snel mogelijk in de richting van de Kamer zal komen. Daarvoor hoeft hij geen
brief met een toezegging van mij te krijgen.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik heb een aanvullende vraag op dit punt. De minister zegt eigenlijk dat
er niet zoveel aan de hand is met de verhouding tussen openbaar onderwijs
en bijzonder onderwijs, omdat het aantal nieuw gestichte scholen precies in
lijn is met de bestaande verhouding in Nederland. De minister zegt nog een
half jaar nodig te hebben om een brief te schrijven om hierop te kunnen reageren.
Als dat haar insteek wordt, dan is die nogal bevooroordeeld. De besturen van
bijzondere grondslag hebben zich namelijk heel krachtig ontwikkeld en die
kunnen in nieuwe wijken heel snel aan de gang gaan; zij kunnen daar heel snel
dependances neerzetten.
 Het lijkt mij daarom heel goed om voor zo'n brief te onderzoeken of het,
als je een nieuwe wijk bouwt, niet veel verstandiger is om daar in eerste
instantie direct openbaar onderwijs te stichten, zoals je daar ook een tram-
of buslijn aanlegt. Als de wijk dan is ingericht, kun je eens bekijken of
er draagvlak is om er een bijzondere school van te maken, in plaats van dat
het heel vaak omgekeerd gebeurt. Daarmee houd je namelijk de huidige stand
van zaken in stand, de status quo in de verhouding tussen bijzonder onderwijs
en openbaar onderwijs, terwijl die misschien helemaal geen recht doet aan
de werkelijke situatie.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik beschreef dat het niet zozeer afwijkt van hetgeen wij nu hebben, maar
de heer Van der Ham vraagt naar een aspect van het advies dat ik zal vragen.
Wij bespraken net dat ik dit advies nog moet ontvangen, om het vervolgens
naar de Kamer te kunnen sturen. Het gaat daarbij om de vraag aan bijzonder
hoogleraren onderwijsrecht hoe het zit: is de huidige planningssystematiek
misschien niet wat te conserverend? Het is een terecht punt, maar tot op heden
was het echt niet zo onevenwichtig. Het maatschappelijk initiatief rond het
bijzonder onderwijs is inderdaad vaak goed georganiseerd. Dat is prima, want
dat is het initiatief van mensen en dat willen wij juist stimuleren. Er is
een adviesaanvraag gedaan en dat advies stuur ik de Kamer toe. Ik moet die
aanvraag nog indienen, er moet over het advies nagedacht worden en dan komt
het advies onze richting op. In de geest van de heer Elias stuur ik het advies
vervolgens zo snel mogelijk naar de Kamer.
 
 
 De minister vervolgt haar betoog.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 De heer Elias heeft gevraagd naar de verzwaring van de exameneisen voor
het vmbo, het mbo, de havo en het vwo. Wij doen al veel op dit punt. De heer
Elias en ik hebben elkaar gelukkig goed weten te vinden toen dit punt aan
de orde was in de commissie en toen de AMvB's in de Kamer voorhingen. Daar
ben ik heel blij mee.
 Vanaf 2012 telt het centraal examen voor het vmbo even zwaar mee als het
schoolexamen. Dat telde vroeger voor een derde mee, dus dat is een pittige
verzwaring. Voor alle schoolsoorten geldt vanaf 2012 dat het eindcijfer van
het centraal examen niet lager mag zijn dan een 5,5. Voor havo/vwo is vanaf
2013 nog maar één 5 toegestaan voor de kernvakken wiskunde,
Nederlands en Engels. De referentieniveaus voor taal en rekenen gelden vanaf
1 augustus 2010, de eerste examens volgen in 2014. Ondertussen gaan wij
proefexamens maken, want wij willen goed zien hoe het verloopt; wij blijven
er bovenop zitten en houden de vinger goed aan de pols.
 Dit geldt vanaf 2014 ook voor mbo niveau-4, zodat vanaf dat moment de
zaken geborgd zijn voor het hoger onderwijs. Er wordt ook gewerkt aan het
versterken van de standaardisering voor de examinering van beroepsgerichte
vakken in het mbo. Dit punt komt ook terug bij de commissie-Oudeman. Ik kom
hierop terug bij het toegezegde actieplan voor het mbo. Kortom: er gebeurt
veel en het is goed om de resultaten even af te wachten en niet het een op
het ander te stapelen. Dan weten wij namelijk zeker dat wij niet
té grote ongelukken krijgen. Er zal hier en daar vast wel iets gebeuren,
maar dat hebben wij onder ogen gezien.
 Ik ga verder met de vraag van de heer Elias hoe het zit met de inspectie:
valt die binnen of komt die aangekondigd? Ik vertel de heer Elias dat het
allebei gebeurt. Reguliere onderzoeken worden aangekondigd, omdat er dan vaak
sprake is van een themaonderzoek en er wordt rondgekeken. Dan is het erg prettig
als de stukken klaarliggen en de inspectie gelijk aan de gang kan om te kijken
of het allemaal klopt. Het controleren van de onderwijstijd is daarvan een
voorbeeld. Dat zegt overigens niet dat het altijd op orde is, want daarom
zijn wij nog steeds bezig met het terugvorderen van geld.
 Als er aanleiding voor is, worden scholen wel degelijk met onverwachtse
bezoeken gefêteerd. Dat lijkt mij een goede zaak, want als er op basis
van risicogericht toezicht aanwijzingen bestaan dat er een probleem is, moet
je wel eens onaangekondigd binnenkomen. Dan kan je eens even goed zien hoe
het werkt in de dagelijkse praktijk. Mijnheer Elias, het gebeurt dus allebei.
 Mevrouw Smits zegt dat de beschaving van een land te zien is aan de mate
waarin er solidariteit is met de kwetsbaren. In eerste termijn heb ik gezegd
dat wij in Nederland fier mogen zijn op wat wij investeren, ook als het passend
onderwijs straks op het budget zit waar we op willen uitkomen. Internationaal
zijn we dan buitengewoon ondersteunend bezig. Dat wordt ook altijd gezegd
vanuit de OESO. Er is juist zorg dat we zo bezig zijn met de onderkant dat
de bovenkant in de gaten moet worden gehouden. We hebben ook een hoog percentage
mensen dat in aanmerking komt. Dus ik denk dat wij fier mogen zijn op wat
wij in Nederland doen. Ook in vergelijking met andere landen mogen we buitengewoon
trots zijn op de faciliteiten en de mogelijkheden die het onderwijs in Nederland
heeft.
 Dat laat onverlet dat we altijd moeten kijken of het beter kan. Op het
punt van het geld voor de raden, waarover een motie is ingediend, kom ik zo
meteen terug. Ook op de motie over de pilot kom ik terug.
 Met mevrouw Ferrier ben ik het overwegend eens. Wat Beilen betreft, ik
kan natuurlijk niet ingrijpen in de planprocedure die met de Kamer is afgesproken,
maar ik kan wel met de gemeente praten om na te gaan of we iets kunnen betekenen
bij de ontstane problemen. Wellicht kan de gemeente zelf iets betekenen. Ik
zeg dit voor de correctheid, anders schep ik verwachtingen die ik niet waar
kan maken.
 De heer Biskop uitte zijn zorg omdat het aantal leerlingen dat de richting
techniek volgt in het vmbo daalt, ondanks de miljoeneninvesteringen. De belangrijkste
reden daarvoor is dat het totale vmbo krimpt, dus ook voor techniek. Het Platform
Bèta Techniek heeft in de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in
techniekonderwijs in po, vo, mbo en ho. Door deze inspanningen is het imago
van de sector techniek in het techniekonderwijs behoorlijk opgekrikt. Tegelijkertijd
doet zich een opvallende maatschappelijke trend voor, namelijk dat leerlingenaantallen
aan het opschuiven zijn naar algemeen vormend onderwijs. Dat heeft direct
impact op het vmbo en op de beroepsgerichte kant daarvan. Dat doet zich voor
bij alle leerwegen van het vmbo, misschien het minst nog bij de gemengde leerweg.
Dat aantal blijft ongeveer hetzelfde. De krimp wordt wel enigszins gecompenseerd
door intersectorale programma's waar techniek meestal een onderdeel van vormt.
Op die manier proberen we wel zoveel mogelijk de techniek in beeld te houden.
Erg belangrijk zijn de vakcolleges van Hans de Boer, waar ook het Platform
Bèta en Techniek bij betrokken is. Deze brede aandacht voor techniek,
die in de afgelopen tijd via de wat onconventionele aanpak van het Platform
Bèta en Techniek tot stand is gekomen, heeft wel geleid tot meer studenten
techniek in het mbo. Het aantal is gegroeid van 138.000 in 2004 naar 155.000
nu. Dat is een heel mooie groei, die we trouwens ook kei- en keihard nodig
hebben. Dus het gaat aan de ene kant goed, maar we zien die "avo-isering"
wel. Ik vraag me eerlijk gezegd af hoe lang we dat volhouden. Maar dat zal
de examenperiode leren over een paar jaar.
 De heer Biskop heeft gevraagd hoe het zit met dyslexie. Hij noemt de vereniging
Woortblind en vraagt naar een overzicht van de knelpunten. De bezwaren die
indertijd golden tegen het onderbrengen van dyslexie bij de Regeling onderwijsvoorzieningen
voor jongeren met een handicap gelden nog steeds. Budgettaire effecten spelen
daarbij een belangrijke rol, zoals we eerder vastgesteld hebben. Aanbod roept
een gigantische vraag op. De Kamer heeft in juni 2009 al een overzicht ontvangen
van de knelpunten. Binnenkort wordt een onderzoek van SCO-Kohnstamm Instituut
afgerond naar de technologische mogelijkheden voor dyslecten en naar de ontwikkelingen
op dit terrein in het buitenland. Ik zal dit onderzoek met mijn bevindingen
aan de Kamer sturen. Dan heeft de Kamer inhoudelijk geactualiseerd materiaal
waarover zij het nodige kan zeggen.
 Dan kom ik bij de heer Klaver. Hij zei: zonder geld geen innovatie. Dat
vond ik leuk, want dat is absoluut niet waar. Toen mijn moeder jong was in
de oorlog was ze heel erg creatief met naald en draad. Zij draaide, omdat
er geen geld was, jassen om. Dan werd het gewoon weer een nieuwe jas. Toen
mijn broers geboren werden, maakte ze uit die oude jas weer nieuwe jasjes.
Juist uit schaarste wordt heel veel creativiteit geboren. Dus innovatie zonder
geld is misschien soms kansrijker dan innovatie met geld. Dat wil ik toch
even zeggen tegen dit geachte parlementslid, dat echt een welvaartskind is.
 
 
 De generatie-nu.nl, begrijp ik.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Inderdaad, de generatie-nu.nl. Iedere keer als ik dat zeg gaat de teller
lopen.
 De minister vertelt een prachtig verhaal over haar moeder en over hoe
innovatief zij was in de oorlog. Ik heb niet gezegd dat innovatie helemaal
niet kan plaatsvinden, maar de grote innovatiekanonnen op dit moment, zoals
Google en Apple, zijn wel bedrijven die heel veel geld in innovatie steken.
Daarom denk ik dat je geld en innovatie niet los van elkaar kunt zien, hoe
goed de moeder van de minister het vroeger ook deed.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik zal de complimenten doorgeven. Het leuke aan het voorbeeld van de heer
Klaver is dat het hier juist om privaat geld gaat. Dat mag meer worden in
Nederland. De "research and development"-kant van het bedrijfsleven mag echt
op een hoger niveau komen.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Volgens mij zijn we het daarover eens, maar ook de overheid heeft daarin
een verantwoordelijkheid.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 In dat opzicht wijkt Nederland niet zo heel veel af van het Europese gemiddelde.
 Voorzitter. Ik bedank de heer Voordewind voor zijn vriendelijke woorden.
Ook ik vond de gedachtewisseling plezierig. Er is veel dat we met elkaar delen.
De punten die de heer Voordewind naar voren heeft gebracht, zijn denk ik terecht.
Ik kom graag op de moties, maar de heer Voordewind heeft nog een paar concrete
vragen gesteld waarvan ik er twee heb laten liggen. Hij heeft een vraag gesteld
over de bevoegdheid van docenten in het mbo en wil weten wat er gebeurt als
men onvoldoende Nederlands spreekt. Ik zie u schudden, mijnheer Voordewind.
Dan leg ik deze vragen terzijde. Vragen die niet gesteld zijn, beantwoorden
we natuurlijk niet.
 Ik heb hier overigens nog een vraag van de heer Voordewind, de vraag over
de 350 bbl-plekken. Ik zie de heer Voordewind wederom schudden. Daarom leg
ik ook deze vraag terzijde. Op die manier gaan we er heel snel doorheen. Soms
krijg je weleens wat aangereikt in het leven en denk je: ik moet toch antwoorden.
Mijnheer Voordewind, mist u nog een antwoord van mij, behalve een reactie
op de moties? Als dat niet het geval is, kan ik gelijk met de moties beginnen.
Overigens is dit dus een voorbeeld van de overijverige ambtenaar, mijnheer
Elias. Zo goed gaat dat bij ons. De ambtenaren bedenken zelf de vragen en
de antwoorden.
 
 
 Ik zou hier niet op doorgaan als ik u was.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 U had misschien alvast aan die andere dingen kunnen beginnen, minister.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Wat zuur, mijnheer Elias. Dat vind ik niets voor u.
 
 
 Wilt u alstublieft via de voorzitter spreken?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 U hebt volstrekt gelijk; mijn excuses.
 Voorzitter. Ik begin bij de motie van de geachte afgevaardigden Çelik
en Voordewind (32500-VIII, nr. 14) waarin zij de regering verzoeken in overleg
te treden met het onderwijs om te komen tot afspraken waarbij rekening wordt
gehouden met de vrijheid van scholen om redelijke toelatingseisen te stellen.
We hebben hierover uitgebreid gediscussieerd. Ik kan deze motie van harte
ondersteunen, want zij heeft de evenwichtigheid in zich waarover ik het had.
Ik kom zo meteen nog op de motie van de heer Van der Ham over dit onderwerp.
Ik ga daarover graag het debat met hem aan. Wie weet kunnen we zaken combineren.
In elk geval kan ik deze motie van harte ondersteunen, want die sluit heel
goed aan bij mijn kijk hierop.
 In de motie van de heer Çelik c.s. (32500-VIII, nr. 15) wordt de
regering verzocht om af te zien van de bezuinigingen op Passend onderwijs.
Ik heb in mijn eerste termijn helder aangegeven waarom ik deze motie moet
ontraden. Ik ben ervan overtuigd dat deze bezuinigingen moeten plaatsvinden,
met de kanttekeningen die ik zelf ook gemaakt heb. Gelet op de prioriteiten
zullen we deze bezuinigingen wel doorvoeren.
 Vervolgens kom ik bij de motie van de leden Çelik en Dijsselbloem
(32500-VIII, nr. 16) waarin zij de regering verzoeken een stofkamoperatie
uit te voeren om in de bureaucratie zo veel mogelijk alternatieve bezuinigingen
voor Passend onderwijs te vinden. Laat een ding helder zijn: we delen die
ambitie echt. We moeten zoeken naar de mogelijkheden om mensen zo min mogelijk
direct te raken. Als ik deze motie echter zou ondersteunen, zou dat de suggestie
wekken dat er heel veel uit te halen is. Ik moet eerlijk zijn: dat is niet
zo.
 Het is wel zo dat Passend onderwijs een enorme bureaucratie en molochachtige
toestanden voor ouders gaat vermijden. Het zal een verbetering opleveren als
we het Passend onderwijs dichtbij de mensen in de scholen brengen die creatief
zijn en vrij aan de slag kunnen gaan met dat budget. Daarvan ben ik absoluut
overtuigd, maar ik moet eerlijk zeggen dat dit tijd zal kosten. Verder is
het niet realistisch om te denken dat we deze bezuinigingen zouden kunnen
afwenden door in te grijpen in de bureaucratie. Ik kan de bezuinigingen ook
niet daartoe beperken. In die zin moet ik deze motie dus ontraden, want zij
pretendeert meer dan ik zou kunnen waarmaken.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Dat is buitengewoon jammer. Ik vind dat een begroting niet zo dichtgetimmerd
zou moeten zijn. Daardoor krijgt de Kamer überhaupt geen ruimte om met
alternatieve voorstellen te komen. Het is jammer dat de minister deze motie
ontraadt. Ik had graag nog een keer het debat met haar willen aangaan. Ik
zal beide moties aanhouden omdat wij er nog steeds heilig in geloven dat wij
alternatieve middelen kunnen vinden. Die heb ik voor een deel ook al gevonden.
Wij komen er later op terug.
 
 
 Op verzoek van de heer Çelik stel ik voor, zijn moties (32500-VIII,
nrs. 15 en 16) van de agenda af te voeren.
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. Misschien mag ik daar nog op reageren. Ik heb daar begrip
voor. Wij zijn voorlopig nog wel onderweg en wij weten niet hoe zaken in de
toekomst verlopen. Ik vond wel dat ik eerlijk moest zijn tegen de heer Çelik.
 De motie op stuk nr. 17 is reeds besproken door de staatssecretaris. Ik
zal daarom verdergaan met de motie van mevrouw Smits op stuk nr. 18. Daarin
wordt de regering verzocht om een voorstel te doen om subsidie rechtstreeks
aan het onderwijsbudget toe te voegen. Ik wil haar vragen deze motie aan te
houden. In het kader van de subsidietaakstelling die wij hebben gekregen –
de taakstelling van 85 mln. in de huidige begroting, die wij nog niet voor
meer jaren hadden ingevuld, en de taakstelling van 130 mln. in de generieke
subsidietaakstelling – zullen wij bekijken hoe wij zo veel mogelijk
voor de scholen kunnen doen. Ik heb daar wel een kanttekening bij geplaatst,
want soms wil je beleid toch even iets scherper aansturen. Dat zal mevrouw
Smits wel bevallen nu zij vaker zegt "houd er eens een beetje grip op". Die
neiging heb ik ook, maar die afweging maken wij straks hier. Als mevrouw Smits
deze motie kan aanhouden, graag. Zij zal dan ook kunnen bekijken of er uiteindelijk
voldoende subsidies naar de lumpsum gaan en minder naar de onderwijsraden
voor specifieke beleidsonderdelen.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Daar wil ik best over nadenken. De vraag is even op welke
termijn wij daar dan uitsluitsel over krijgen.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Oeps! Daar krijg ik zo meteen vast een briefje over. Dan hoort u het van
mij.
 Ik ga in op de motie-Smits/ Çelik op stuk nr. 19, waarin de regering
wordt verzocht een pilot te organiseren waarin de rijksbijdrage rechtstreeks
aan de schoolvestiging wordt uitgekeerd. Dat kan ik oprecht niet. Wij geven
subsidies aan rechtspersonen, die vervolgens door de inspectie worden aangesproken
op de manier waarop met de subsidie is omgegaan. Wij hebben daar de informatie
over en zij krijgen daar hun middelen voor. Wel is het belangrijk om zo veel
mogelijk transparantie in het toedelen en verdelen van de subsidie te krijgen,
zodat de discussie op schoolniveau plaatsvindt. Daar werken wij ook steeds
meer naartoe. Ik kan echter niet rechtstreeks aan de scholen zelf uitkeren.
Dat moet altijd aan het bestuur, als bevoegd gezag. Anders krijg je problemen
met artikel 23.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 De minister wil graag buiten de gebaande paden denken en creatief zijn.
"Out of the box". Wij kennen in het onderwijs experimentwetten en dat soort
toestanden, waardoor toch een uitzondering kan worden gemaakt op de huidige
situatie. Is de minister niet bereid om daar toch nog naar te kijken? Stel
je nu eens voor dat dit de oplossing is. Dan heeft zij die zomaar naast haar
neergelegd!
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik begrijp het punt, maar ik moet aan een rechtspersoon geld uitkeren.
Ik kan niet zomaar aan scholen, aan gebouwen, geld uitkeren. Daar hebben wij
het dan immers over. Dat zijn geen rechtspersonen, zij zijn niet het bevoegd
gezag. Ik geef geld aan een bevoegd gezag en het bevoegd gezag spreek ik aan.
Daar is onze hele wetgeving op gebouwd. Doen zij het niet goed, dan heeft
men een probleem. Dan kan ik zeggen dat de school gesloten moet worden. Besteedt
men het geld verkeerd, dan kan ik hen aanspreken op het punt van fraude. Dan
kan ik zelfs een aanwijzing geven als ik dat wil. Ik kan echter niks aan een
vestiging uitkeren waarmee ik geen enkele formele relatie heb. Ik kan geen
geld zomaar ergens naartoe sturen. Dat moet echt naar het bevoegd gezag.
 
 
 Dat is duidelijk, mevrouw Smits. Minister, u vervolgt uw betoog.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik vind het zelf ook wel jammer. Het enige wat ik kan proberen, is kijken
of ik een scherper beeld kan krijgen van de betekenis. Misschien kan ik daarbij
een paar scholen beetpakken. Zij krijgen een budget, maar hoeveel is dat nou
per vestiging? Dat is ontzettend veel werk. Er zijn immers veel meer vestigingen,
honderden, dan scholen. We kunnen bekijken of we in staat zijn om dat bij
een paar scholen wat scherper in beeld te krijgen en bekijken wat voor dynamiek
dat op gang brengt. Als we dat voor alle scholen gaan doen, moet ik eerlijk
zeggen dat ik absoluut de lucht in moet met 10% à 15%
bij de automatisering bij DUO, waarover gelukkig niet meer is gesproken. Ik
wil het wel in kaart brengen. Ik stel voor dat ik hierop terugkom, omdat ik
het punt begrijp.
 
 
 Houdt u dan de motie aan?
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Ik zal er even over nadenken. Ik denk het wel, maar dat laat ik nog wel
weten. Bedankt voor de toezegging. We komen vast nog wel een andere keer terug
op de DUO.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ongetwijfeld.
 In de motie op stuk nr. 20 verzoekt mevrouw Smits de regering om de bezuiniging
van 90 mln. op de lumpsum van het basisonderwijs ongedaan te maken en de dekking
hiervoor te vinden in verschillende subsidies, zoals opgesomd in een Kamerstuk.
Deze bezuiniging van 90 mln. op bestuur en management ongedaan maken kan ik
niet, want dat geld moet ik dan ergens anders vandaan halen. Deze bezuiniging
is nog door het vorige kabinet ingevoerd. Ik kan deze helaas niet terugdraaien,
dus ik moet de motie ontraden.
 Dan kom ik op de motie op stuk nr. 21 van mevrouw Ferrier, de heer Dijkgraaf
en de heer Voordewind. Deze motie verzoekt de regering te komen met een nader
onderzoek naar de ontwikkeling van de kosten in relatie tot de omvang van
de bekostiging bij extreme toe- of afname van het aantal leerlingen en de
Kamer hierover te informeren in het voorjaar van 2011. Deze motie beschouw
ik als steun voor mijn beleid. Daarom laat ik graag het oordeel aan de Kamer.
Ik ben al bezig met gewichtenonderzoek en daarmee kan het heel goed gecombineerd
worden. Deze aandachtspunten kan ik daarin meenemen, dus dat is prima, wat
mij betreft.
 Dan kom ik op de motie op stuk nr. 22 van mevrouw Ferrier en de heren
Elias, Voordewind en Çelik. Deze verzoekt de regering, in het belang
van een zo veel mogelijk geïntegreerde en doelmatige zorg en ondersteuning
van jeugdigen het beleid af te stemmen met de betrokken ministeries en tevens
de Kamer in het voorjaar van 2011 te informeren over wat de consequenties
van de korting van 300 mln. op Passend onderwijs zullen zijn, waarbij het
primaire proces centraal dient te staan.
 Afstemming is prima. Mijn inzet is om in het voorjaar met wetgeving naar
de Kamer te komen, dus de motie is een ondersteuning van mijn beleid.
 Dan kom ik op de motie op stuk nr. 25 van de leden Van der Ham, Smits,
Voordewind en Klaver. Deze verzoekt de regering ervoor zorg te dragen dat
havo's transparant en eenduidig zijn in de eisen voor toelating tot hun opleiding.
Bij transparantie vinden zij mij sowieso aan hun zijde. Consistentie vind
ik ook belangrijk, omdat daarmee betrouwbaarheid wordt betoond. Eenduidig
is voor mij wel even een punt. Ik begrijp best dat je helder moet kunnen duiden
wat hierover is afgesproken op een havo.
 Ik vraag de heer Van der Ham om deze motie aan te houden. Dan ga ik hierover
overleg voeren met de VO-raad, om te bekijken of wij wat meer bandbreedtes
in beeld kunnen brengen om grip op de zaak te krijgen, want die wens bespeur
ik in de Kamer. De Kamer ziet ook wel dat er een afweging kan zijn, maar ook
daarbinnen valt te differentiëren. Als je zegt dat je de leerhouding
belangrijk vindt, is dat een belangrijk punt. Als elke school dat doet, is
dat helder en dan vindt er een individuele afweging plaats.
 Laat ik het zo doen; ik ga het overleg met de VO-raad aan ik kom erop
terug, als de heer Van der Ham de motie in die zin wil aanhouden. Dan zie
ik "eenduidig" als niet te zeer afwijkend.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Ik heb ook al tegen mevrouw Ferrier gezegd dat er nog een dictum daarboven
staat. Daarin staat dat er ook een verplichting kan zijn om bijvoorbeeld te
zeggen: uw leerling moet een aanvullende cursus doen. Wat dat betreft, geeft
het ook ruimte aan scholen om ervoor te zorgen dat ze kunnen inspelen op bijvoorbeeld
een achterstand of op zoiets als een probleem met een leerhouding. Ik zie
die differentiatie dus. Wij moeten kijken waar een meerderheid voor is.
 Ik vind het wel noodzakelijk om deze motie in stemming te brengen om de
minister ook een beetje een richting mee te geven. De minister heeft geduid
wat onder "eenduidig" moet worden verstaan; zij heeft gesproken over een consistente
lijn. De manier waarop zij het nu heeft geformuleerd, neem ik dus over. Zo
zal ik de motie ook lezen en zo wil ik haar ook in stemming brengen.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Een consistente lijn van de individuele scholen. Dat vind ik belangrijk.
Het gaat om transparantie en consistentie. Maar laat de heer Van der Ham dan
gewoon even het woord "eenduidig" veranderen in "consistent". Dan hebben we
immers ook gewoon scherpte en helderheid in de motie.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Voorzitter. Ik zal er met de andere indieners over spreken. Dan zal blijken
of ik de motie wijzig. Maar de manier waarop de minister het heeft uitgelegd,
is wel de manier waarop ik de motie lees. Wij zitten dus volgens mij heel
dicht bij elkaar.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Het dictum van de motie op stuk nr. 26. luidt: "verzoekt het kabinet,
aan de Wet goed bestuur de mogelijkheid toe te voegen een bestuurlijke aanwijzing
te geven aan zeer zwakke scholen op basis van tekortschietende onderwijskwaliteit".
Daar hebben wij echt een pittige discussie over gehad in het kader van de
Wet goed onderwijs, goed bestuur. Dat hebben wij uiteindelijk niet gedaan,
omdat dat echt ingrijpt in artikel 23. Een schoolbestuur moet uiteindelijk
zijn eigen punten oplossen. De overheid kijkt aan het eind van de rit of de
school het heeft waargemaakt. Zo niet, dan zijn er bekostigingssancties. Is
er sprake van frauduleus handelen, dan kan er een aanwijzing gegeven worden,
maar dan is het toch altijd het bestuur dat het zelf moet oppakken. Doet het
bestuur dat niet, dan komt vervolgens weer de bekostigingssanctie in beeld.
Dat zijn de instrumenten die wij hebben. Direct ingrijpen en op de stoel gaan
zitten van een schoolbestuur, dat hoort er echt niet bij. Daar moet ik gewoon
heel helder in zijn.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Nu moet er via een omweg op kwaliteit worden afgerekend via andere eisen
aan de school. Dat antwoord heeft de minister ook in de schriftelijke beantwoording
gegeven. Dat vind ik een beetje omslachtig. De minister heeft het steeds over
artikel 23. In artikel 23 staat gewoon ook een eis voor de kwaliteit van het
onderwijs. Artikel 23 is niet altijd een argument, maar in dit geval zie ik
mijn argument om hier juist voor te pleiten, in artikel 23. Het gaat om de
kwaliteit van het onderwijs. Of het nu openbaar of bijzonder is, de kwaliteit
staat voorop.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ja, maar dat betekent dat je nooit op de bestuursstoel van het bevoegd
gezag kunt gaan zitten. Dat gaat gewoon echt een streep te ver. Dan kun je
wel ingrijpen in de bekostiging, want dat is de lijn die je als overheid hebt
met bijzonder onderwijs. Die heb je trouwens met elke onderwijssoort. Als
het niet bevalt, dan zeg je: het is afgelopen. En daarin zeggen wij zelfs,
als nieuwe regering: dan doen we nog sneller dan in de Wet goed onderwijs,
goed bestuur staat. Daarin gaat het immers maar om een jaar.
 Voorzitter. Het dictum van de motie op stuk nr. 27 luidt: "verzoekt de
regering, in dit licht de middelen voor de gratis schoolboeken te wegen ten
opzichte van andere beleidsdoelen en ombuigingen". De heer Van der Ham zal
het mij niet euvel duiden – of misschien wel, maar hij zal het inmiddels
wel begrijpen – dat wij deze motie moeten ontraden.
 Ik kom te spreken over de motie op stuk nr. 39 inzake het hijsen van de
vlag. Het dictum luidt: "verzoekt de regering, er zorg voor te dragen dat
op elke Nederlandse school dagelijks onze vlag wordt gehesen". Ik vind de
vlag ook heel mooi. Ik herinner me nog van vroeger, met Koninginnedag, dat
mijn vader de vlag in de tuin hees. Dat vond ik altijd een mooi moment. Maar
ik vind wel dat scholen dat zelf moeten uitmaken. Dat ben ik gewoon van harte
eens met degene die daar al eerder iets over heeft gezegd. Ik meen dat dit
de heer Elias was. Laat de school het zelf doen. En een school kan zeggen:
ik ga dat doen en ik zorg ook voor een ceremonie eromheen. Pico bello! Een
school kan ook zeggen: wij zingen elke ochtend het Wilhelmus. Dat vind ik
trouwens ook heel mooi. Dat kan ook. Er zijn heel veel mogelijkheden, maar
ik zou het niet willen verplichten. Kortom, mijnheer Beertema, ik moet de
motie ontraden.
 Ik kom bij de motie op stuk nr. 30 inzake de landelijke eindtermen. Wij
hebben goed naar deze motie gekeken, want de intentie van de heer Beertema
is er één die heel dicht aansluit bij datgene wat op dit punt
in het regeerakkoord staat. In de motie wordt geconstateerd dat de onderwijsinstellingen
en docenten nu hun eigen kwaliteitsnormen vaststellen. Dat wil ik nuanceren,
want er komt heel veel vanuit de overheid betreffende de kwaliteit en de normen
die gesteld worden. In de motie wordt de regering verzocht om landelijke eindtermen
in te voeren. Het kabinet kan daarin meegaan, voor zover het een centrale
toets voor het basisonderwijs betreft. Deze kan geen aanleiding zijn om een
kind vast te houden in de basisschool, maar kan wel aanleiding zijn om te
zeggen dat een kind een schakelklas, kopklas of zomercursus nodig heeft om
naar het voortgezet onderwijs te gaan. Het geldt in ieder geval als startpunt
om de leerwinst in het voortgezet onderwijs mee te nemen. Wij hebben met elkaar
afgesproken dat er een landelijke eindtoets komt. In het voortgezet onderwijs
is ook zo'n toets; daar wordt nog scherper getoetst. Sterker nog: er wordt
ook tussendoor getoetst, aan de bovenkant van de onderbouw. In het mbo gaan
we de kernvakken examineren. Ik zal daarvoor een voorstel doen. Ik zal tevens
een voorstel doen voor de standaardisatie van de beroepsgerichte vakken in
de mbo-agenda die ik heb toegezegd. Voor het hbo is een en ander op dit moment
nog een brug te ver. Het praktijkonderwijs is echt maatwerk. Het zou doodzonde
zijn om daar blauwdrukken neer te leggen. Daar kunnen wij de scholen beter
de ruimte geven voor certificering. 
 Als ik de motie zo mag lezen, zit er wel de drive in om toe te werken
naar eindpunten, maar zijn de nuanceringen en kanttekeningen die erbij geplaatst
worden ook helder; dan valt het hbo eruit. Dat is de inzet van het kabinet.
Dat is een handreiking aan de heer Beertema, want wij doen aan alle partijen
handreikingen. Als de motie zo uitgelegd mag worden, met deze uitleg erbij,
dan zien wij de motie als steun in de rug.
 
 
 Mijnheer Beertema, deelt u de uitleg van de minister?
 
 
 
 De heer
 Beertema
 PVV
 
 Nee, helaas. Het is toch te vrijblijvend. Juist in het basisonderwijs
begint voor een groot gedeelte de ellende die in een heel leven niet meer
is in te halen. Wij hechten sterk aan de landelijke eindtermen voor het basisonderwijs
en het hbo. In het hbo heeft zich immers een aantal incidenten voorgedaan.
Ik hoop dat het echt incidenten zijn en dat het niets structureels is. Om
dat soort dingen te voorkomen, denk ik dat wij toch moeten overgaan tot de
dingen die ik benoemd heb in de motie.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Misschien heeft de heer Çelik, als medeondertekenaar, een goede
oplossing?
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Ik heb bij deze motie bewust niet naar ieder woord en ieder detail gekeken;
ik heb naar de intentie gekeken. Die sprak mij aan. De uitleg van de minister
is mij buitengewoon goed bevallen, want dat was precies de uitleg die ik aan
deze motie gaf. Ik vind het jammer dat de heer Beertema deze uitleg niet ondersteunt.
Als de heer Beertema niet met deze uitleg kan leven, steun ik de motie niet
meer, omdat dit echt de wijze was waarop ik naar de motie had gekeken.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Als dit de letterlijke omvang van de motie blijft, is het consequent om
te zeggen dat ik het aannemen van de motie ontraad. Als de motie de lading
krijgt die ik net heb aangegeven, dan zie ik haar als steun in de rug voor
het meer aan het einde van de rit inzichtelijk maken – misschien met
wel Kamerbrede steun – wat de kennis is van kinderen. Dat sluit heel
erg aan bij hetgeen de heer Beertema nastreeft.
 
 
 Het oordeel is helder. Volgens de regels bepaalt de eerste indiener wat
de strekking is van de motie. De heer Beertema moet dat dus afwegen.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Prima.
 Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 31, ingediend door de heer Klaver
c.s. In deze motie wordt de regering verzocht om ervoor te zorgen dat de inspectie
erop gaat toezien dat de leerling-leraarratio wordt toegepast en nageleefd.
Dat begrijp ik niet van de heer Klaver, die zo voor innovatie is. Ik raad
hem aan om eens naar een klas van het voortgezet onderwijs in Den Haag-zuidwest
te gaan. Dat is een heel leuke school, met zwakke tot heel goede leerlingen.
Daar werken zij met grotere klassen met onderwijsassistenten en leraren. Dat
werkt heel goed. Deze school gaat dus niet uit van een bepaald aantal leerlingen
per leraar, maar hij gaat uit van de omstandigheden. Aan sommigen geven de
leraren klassikaal les, bij anderen werken zij met computers; dan zitten de
leerlingen in een grotere club, met onderwijsassistenten. Deze motie is echt
rigide; dat begrijp ik eigenlijk niet van GroenLinks. Van mevrouw Smits begrijp
ik het wel, maar van de heer Klaver niet.
 
 
 
 De heer
 Klaver
 GroenLinks
 
 Ik ben eigenlijk blij dat de minister dit niet snapt van mij. Blijkbaar
ben ik dus toch ongrijpbaar. De ene keer werk ik samen met de fractie van
de SP en de andere keer met die van de PVV. Zo zie ik het graag. Ik ga graag
eens kijken op de door de minister genoemde school, maar uit de geluiden die
ik hoor blijkt toch echt dat het geld niet altijd daar terechtkomt waar het
hoort, namelijk in de klas. Ik denk dat dit een goede manier is om niet met
nieuwe wetgeving te komen, maar om wel te kijken of deze scholen het geld
werkelijk in de klassen steken. Ik denk dat een klas van tussen de 20 en 25
leerlingen – daarover spreken wij – een perfecte omvang kent.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Toch ben ik verbaasd. Ik ontraad de aanvaarding van deze motie omdat ik
echt denk dat dit type stramienen of keurslijven de innovatie in het onderwijs
tegenhoudt. Absoluut.
 Voorzitter. Ik kom bij de motie van de heer Voordewind op stuk nr. 32
over het passend onderwijs. Daarin staat "verzoekt de regering, af te zien
van de voorgenomen investering in prestatiebeloning voor leraren". Het debat
heeft reeds uitgewezen dat de staatssecretaris en ik de aanvaarding van deze
motie echt ontraden.
 Met de motie op stuk nr. 33 van de heer Voordewind c.s. wordt de regering
verzocht, de Kamer in het voorjaar te informeren over de gevolgen van de aangekondigde
bezuinigingen. Zojuist heb ik een motie uit een gezamenlijk gebeuren van een
positief advies voorzien. Deze motie zet daar net weer een nuance naast. Ik
houd het graag bij de motie die wij van een positief advies hebben voorzien.
De inzet is om in het voorjaar regelgeving naar de Kamer te sturen met betrekking
tot Passend onderwijs en bezuinigingen. Daarbij zal ik aangeven wat de gevolgen
zijn voor de kwaliteit, de schooluitval en de belasting van leraren. Dat sluit
heel erg aan bij datgene wat de heer Voordewind reeds heeft ondertekend in
de andere motie. Daar houd ik het graag bij.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 De andere motie heb ik inderdaad medeondertekend. Die ging over het inzichtelijk
maken van de effecten op het primair proces. Het verschil met deze motie is
dat het primair proces wordt ingevuld. Die invulling heb ik gehaald uit de
beantwoording van de minister in de schriftelijke ronde, waarin zij eigenlijk
al een schot voor de boeg nam door te zeggen dat het niet zal leiden tot meer
schooluitval et cetera. Ik heb dus aangesloten bij de parameters die de minister
hanteerde in de schriftelijke beantwoording en heb daarmee als het ware ingekleurd
wat in de vorige motie nog onder "primair proces" werd verstaan. De intentie
is hetzelfde.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Toch houd ik het graag bij de eerste motie, dus bij de motie die de heer
Voordewind medeondertekend heeft. Aan die motie geef ik een positief advies,
terwijl ik de aanvaarding van de motie op stuk nr. 33 ontraad.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Nogmaals: de motie bevat drie specifiekere criteria waarop de minister
het beleid zou kunnen toetsen. Dat kan wat mij betreft gewoon
parallel lopen aan het wetgevingsproces dat de minister sowieso in gang zet.
ECPO zou dit dan kunnen meenemen in de beoordeling.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik houd het bij de motie die er is. Als ik onderdelen van de motie op
stuk nr. 33 kan meenemen, zal ik dat niet nalaten, maar ik houd het voor de
helderheid even bij de motie die er ligt en die ik van een positief advies
heb voorzien.
 Voorzitter. Met de motie van de heer Voordewind c.s. op stuk nr. 34 over
Passend onderwijs en management wordt de regering verzocht, er alles aan te
doen om de bezuinigingen op passend onderwijs niet in de klas en bij de zorgleerlingen
te laten terechtkomen. Ik geef de volgende uitleg aan deze motie. Ik wil eerlijk
zijn: natuurlijk raakt het uiteindelijk ook de klas en zal het misschien betekenen
dat kinderen die nu een zwaar rugzakje hebben, een lichter rugzakje krijgen.
Dat is de werkelijkheid. Natuurlijk proberen wij dit zo veel mogelijk te voorkomen.
Dat is ook de werkelijkheid. Ik wil geen verwachtingen wekken die ik niet
kan waarmaken, maar als de motie op deze manier mag worden uitgelegd, heb
ik er geen problemen mee.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Daarom heb ik de tekst gebruikt dat de regering er alles aan zal doen
om bij de bezuinigingen de kinderen te ontzien.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Nogmaals, wel met de kanttekening die ik in alle eerlijkheid erbij heb
gemaakt.
 
 
 U laat het oordeel over deze motie dus aan de Kamer?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ja.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Als de minister de motie zo uitlegt, houdt deze niets meer in. Je ziet
aan de ondertekening dat er nogal wat partijen onder staan, ook partijen die
dit kabinet schragen, die zeggen: hiermee moeten wij heel zorgvuldig zijn.
Ik kan mij een spoeddebat met de staatssecretaris van onderwijs herinneren,
dezelfde mevrouw, waarin werd gezegd dat dit belang ongelooflijk groot is
en dat wij echt alles moeten doen. Als u nu de motie gaat uithollen, is het
dus niets meer. U moet echt luisteren naar de Kamer, die zegt dat deze bezuiniging,
als die niet goed wordt doorgevoerd, echt heel gevaarlijk kan zijn voor dit
soort leerlingen. U kunt dan niet wegkomen met zo'n halfzacht antwoord.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik begrijp dat de heer Van der Ham graag heeft dat ik zeg dat het niet
zal gebeuren. Ik heb aangegeven aan de heer Voordewind wat ik er wel onder
versta en wat niet. Ik wil daar echt helder over zijn. Ik ga geen verwachtingen
wekken die ik niet kan waarmaken. Ik wijs er overigens op dat niet ik de staatssecretaris
was in het vorige kabinet die Passend onderwijs deed: dat was mijn collega
Sharon Dijksma. Zij deed dat met verve en heel veel inzet. Het aantal rugzakjes
is enorm gegroeid, dus als je iets wilt terughalen, zul je naar de rugzakjes
moeten kijken. Dat betekent dat kinderen voor een bepaald probleem kleinere
bedragen meekrijgen. Ik ga er niet omheen draaien.
 
 
 Wij gaan de discussie niet overdoen. Hebt u een ander standpunt, mijnheer
Voordewind, dan u zojuist hebt verwoord?
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Ik heb de minister zo begrepen, dat zij het eens is met het dictum en
dat zij er alles aan gaat doen om een en ander te voorkomen. Daarover zijn
wij het eens. De motie heeft dan brede steun van de Kamer.
 
 
 Ik heb meegeluisterd en ga nu even herhalen wat ik gehoord heb. De minister
heeft gezegd dat zij niet kan uitsluiten dat er wel degelijk iets van wordt
gemerkt.
 Het woord is aan de heer Elias.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 De minister zegt in haar beantwoording niet dat zij ervoor kan zorgdragen
dat de bezuiniging niet neerkomt bij de meest kwetsbare leerlingen. Als dit
de uitleg van de motie is en de indiener met dit slappe antwoord akkoord gaat,
vraag ik aan de heer Voordewind of dit nog steeds zijn standpunt is. Anders
moet ik overwegen om mijn handtekening er onderuit te halen, want dan stelt
de motie niets voor.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Even om duidelijk te maken wie nu eigenlijk zijn handtekening moet gaan
weghalen: ik moet deze motie toch zo lezen dat de bezuiniging op geen enkele
manier ongedaan wordt gemaakt?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Volgens mij ben ik daarover geen tel onduidelijk geweest. Ik heb ook aangegeven
dat de bureaucratie geen honderden miljoenen inhoudt. Misschien levert het
voor ouders wel bureaucratie op, maar niet voor de financiën van de overheid.
Ik heb de rugzakjes genoemd en de ambulante begeleiding. Daarop zullen wij
inderdaad bezuinigen. Ik vind dat ik daar helder over moet zijn. Wat ik wel
deel met de heer Voordewind, is dat wij ernaar moeten streven om het zo veel
mogelijk op een andere manier te doen. Maar gelet op de omvang van het budget,
moeten wij wel helder zijn in de reactie. Dat is wat ik erover te melden heb.
Als die lezing aanvaard wordt, zeg ik: prima. Als de Kamer daar grote moeite
mee heeft, heb ik daarvoor begrip – ik begrijp het eigenlijk heel goed –
maar moet ik de aanneming van de motie ontraden.
 In de motie van de heer Voordewind over de krimp wordt de regering verzocht,
onderzoek te doen naar de oplossing die zich richt op het opvangen van de
gevolgen van krimp voor onderwijs, in het bijzonder gericht op de instandhouding
van de kwaliteit. Ook deze motie beschouw ik als steun in de rug, om het maar
even kort en krachtig te zeggen.
 De motie van de leden Dijkgraaf, Çelik en Voordewind gaat over
de VVE-programma's. De regering wordt verzocht, het maatwerk in de toewijzing
van VVE-programma's te verbeteren en te onderzoeken in hoeverre de effectievere
inzet van middelen voor VVE benut kan worden voor de beperking van de bezuiniging
op passend onderwijs. De VVE wordt op grote schaal ingezet voor de kinderen
die het ook werkelijk nodig hebben. Afstemming over kinderen met een medische
stoornis vindt plaats tussen schoolbesturen, leerkrachten en de jeugdgezondheidszorg
in de lokale educatieve agenda. Bovendien kunnen leerkrachten voor individuele
gevallen contact opnemen met de jgz-professional. Minder geld
naar VVE leidt onzes inziens overigens wel tot kwaliteitsverlies en dus tot
magere resultaten. Als wij er geld uithalen, zou de regering dat geld wel
graag in de VVE willen stoppen. Voorkomen is beter dan genezen en ik zou het
liefst willen investeren in de vroeg- en voorschoolse educatie. Geld in generieke
zin, zo heb ik ook de heer Çelik aangegeven, zal er in de loop der
jaren – voorlopig zitten wij er nog wel, zo hoop ik van harte –
wel zijn. Door slimme efficiency, dat wil zeggen het wegsnijden van dingen
die uiteindelijk geld kosten en niet nodig zijn, ontstaat er wel ruimte. Ik
wil niet de onduidelijkheid hebben dat we nu zeggen: ik ga het passend onderwijs
uitschuiven in afwachting van een eventuele efficiëntiewinst voor de
VVE. Dan zou er onzekerheid ontstaan. Ik denk dat wij duidelijkheid moeten
hebben en dat wij daarmee ook aan de slag moeten. Ik ken de inefficiënties
niet in de VVE en als ik ze al kende, dan denk ik dat het kabinet er misschien
voor zou kiezen om daar ook weer in te investeren, omdat we daar eigenlijk
niet genoeg in kunnen investeren.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Ik begrijp de minister en ik wil ook wel meedenken. Nu heb
ik net een proefschrift overhandigd dat het ministerie, denk ik, ook nog tot
zich moet nemen om goed te kunnen beoordelen wat wel kan en wat niet kan.
Kan de minister toezeggen dat ze daar nog eens goed naar kijkt? Er liggen
ook nog schriftelijke vragen over dit onderwerp van mij. Kan de minister bij
de beantwoording van die schriftelijke vragen nog eens terugkomen op de vraag
wat hier te halen valt? De minister mag dat van mij ook zo uitleggen dat dit
niet primair in mindering wordt gebracht op de bezuiniging op het passend
onderwijs. Als we op enig moment moeten concluderen dat het niet volstrekt
haalbaar is, dan zou het een mogelijkheid van financiering zijn. Ik kan er
prima mee leven als de uitleg zo is dat die 300 mln. echt 300 mln. is, maar
dat er wel een potje is ingeval we zouden moeten concluderen dat het niet
haalbaar is.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik vind het belangrijk om te zeggen dat de 300 mln. echt 300 mln. is,
anders ontstaat er onduidelijkheid, maar dat hoor ik de heer Dijkgraaf ook
zeggen. Natuurlijk zullen wij het onderzoek dat gedaan is, goed bekijken.
Mochten daar punten uit voortkomen en wij kunnen daar geld voor genereren,
dan zullen we zeker met de Kamer overleggen hoe we daarmee omgaan. Het lijkt
mij dan wel zuiver – ik weet niet of u dan die motie handhaaft –
om de toezegging te doen dat ik ernaar kijk en dat ik, als er inderdaad bevindingen
zijn waarvan ik denk: die zijn de moeite waard, daarover rapporteer.
 
 
 Wat betekent dat voor de motie?
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Ik vermoed dat ik mijn motie dan kan aanhouden, maar dat laat ik u nog
weten.
 
 
 Dan gaan we naar motie 24.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. In de overwegingen staat: constaterende dat het referentiekader
voor het onderdeel spelling aan het eind van de basisschool niveau 1F voorschrijft,
terwijl uit onderzoek over de afgelopen twintig jaar blijkt dat ongeveer 80%
van de leerlingen op dat moment niveau 3F beheerst. Ik wil de aanneming van
deze motie echt, echt ontraden. Daar moet ik eerlijk in zijn. Ik wil de lat
ook wel hoger, vandaar dat we een forse discussie hadden rondom de exameneisen,
maar de commissie-Meijerink heeft met heel veel zorgvuldigheid deze referentieniveaus
tot stand gebracht. Wij weten dat de niveaus bijvoorbeeld in het vmbo nog
grote problemen opleveren. Ook ten aanzien van de huidige referentieniveaus
redt 75% het wel en 25% zit nog niet op dat niveau. Die willen
we er natuurlijk bij trekken. Ik zou het heel jammer vinden als we die niveaus
huppekee even gingen wijzigingen, terwijl er zo goed over is nagedacht. Ik
wil nu graag eerst even werken met die referentieniveaus, ook met het oog
op de stabiliteit naar de scholen toe. We moeten er nota bene nog mee starten.
Dan kunnen we in de komende tijd kijken hoe het werkt, hoe de toetsen uitvallen.
We moeten er nog helemaal mee beginnen en ik moet eerlijk zeggen dat ik dit
punt tot op heden helemaal niet heb horen noemen. Dit is echt voor het eerst
dat ik ermee geconfronteerd word. Ik zou het een slechte zaak vinden om dat
nu even zo te veranderen. Dat zou ik echt niet willen doen.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 De minister zegt: laten we daar nu even mee aan het werk gaan. Wat is
"even"?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. Het is nog niet eens in de toetsen verwerkt, dus we moeten
er nog helemaal mee beginnen. Volgens mij zit er een evaluatiebepaling in
de wet. Dat zou een mooi moment zijn om een en ander te bezien. Ik kan de
Kamer informeren wanneer dat moment is. Dat heb ik niet in mijn hoofd zitten.
We zouden dat als moment kunnen nemen om stil te staan bij hoe het functioneert,
maar eerst moeten we het nog invoeren, we hebben het net pas vastgesteld.
Het onderwijsveld kraakt en kreunt hier en daar, maar zegt toch: we gaan de
schouders eronder zetten. Ik zou willen zeggen: gun het veld die ruimte en
benut bij de evaluatie de ruimte om eventueel tot een aanscherping te komen.
 
 
 
 De heer
 Elias
 VVD
 
 Ik word daar graag over geïnformeerd. Als "even" over een jaar of
drie is, dan lijkt me dat wat laat.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. Ik heb de heer Elias leren kennen als een evenwichtig mens.
We moeten nog beginnen met de invoering. We moeten nog beginnen! We zijn nu
bezig met het zo ver krijgen van de kinderen. De toetsen en de niveaus moeten
nog verwerkt worden. We hebben nauwelijks nog echt materiaal in handen om
te zien hoe het daadwerkelijk werkt. Ik vind dat we onszelf wel een beetje
serieus moeten nemen. We hebben dit Kamerbreed vastgesteld en besloten om
het aan te kijken. Het maakt een bestuur ook betrouwbaar als het een evaluatiemoment
inlast en vervolgens benut.
 
 
 
 De heer
 Çelik
 PvdA
 
 Voorzitter. Deze sympathieke motie heb ik met heel veel liefde medeondertekend.
Ik ben iemand van "de lat hoger leggen", een beetje consistent ook met de
vorige motie van de heer Beertema. Ik begrijp in dit geval de uitleg van de
minister volledig en steun die. Daarom blijf ik consistent met het zetten
van mijn handtekening en trek ik op grond van de uitleg van de minister mijn
steun voor deze motie in.
 
 
 Waarvan akte. Het woord is aan de indiener van de motie.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Het is toch wel bijzonder, al die handtekeningen die verdwijnen,
inclusief die van mijzelf. Dat is dus wel weer een consistente lijn. Mijn
punt is dat er wel degelijk evidence is. Er zijn namelijk wetenschappers die
heel goed naar die data zeggen te hebben gekeken en op grond daarvan betwijfelen
of de commissie over dit detail dezelfde conclusies zou hebben getrokken als
deze nieuwe gegevens beschikbaar waren. Mevrouw Van de Geijn heeft dit onderzocht.
Zij werkt ook voor Cito, een geaccepteerd expert op dit gebied. Mag ik de
minister verzoeken om hier op basis van de nieuwe gegevens die beschikbaar
zijn, nog eens goed naar te kijken en om dit nog eens tegen het licht te houden
om te weten te komen of er ruimte in zit? Wil zij een second opinion aan de
commissie vragen en alle dingen erbij betrekken om te kijken of dit geen mogelijkheid
is? Het is nog niet ingevoerd, maar stel dat we de lat te laag leggen. Dan
is het erg jammer als we het op die manier invoeren, want dan gaat het niveau
de komende jaren naar beneden, maar komen we daar pas bij de evaluatie achter
en leggen we daarna de lat weer hoger. Als we nu al voldoende evidence hebben
om te stellen dat de lat best hoger kan, is dit het moment om dat te doen
en niet het moment waarop we erachter komen dat we de lat te laag gelegd hebben.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Voorzitter. Ik stel voor dat ik hierover gewoon een brief schrijf, zodat
de Kamer goed geïnformeerd wordt, ook over onze bevindingen rondom dat
onderzoek. Dan geef ik gelijk aan wanneer de evaluaties er zijn en is de Kamer
helemaal up-to-date. Als de Kamer er dan nog wat mee wil, tja. Zij is uiteindelijk
de Kamer en ik ben gewoon nuchter, al houd ik ook wel een beetje van bestuurlijke
voorspelbaarheid. Dit komt mij even te snel aanvliegen, alhoewel ik de goede
intenties van de heer Dijkgraaf van harte vertrouw. Ik wil wel een beetje
zorgvuldig zijn, want tot op heden is het echt een precair proces geweest.
Dat wordt het de komende tijd absoluut ook nog, maar laat ik dit in ieder
geval toezeggen.
 
 
 Betekent dit iets voor uw motie, mijnheer Dijkgraaf?
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Nog niet, mevrouw de Voorzitter. Ik wacht die brief graag af. Ik neem
aan dat die voor de stemmingen komt, zodat ik nog kan besluiten om die motie
al dan niet in te trekken of aan te houden. Ik weet niet of dat praktisch
gezien mogelijk is.
 
 
 Het is donderdag en de stemming is dinsdag.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik ga proberen, dat te doen, als het goed is.
 
 
 
 De heer
 Dijkgraaf
 SGP
 
 Voorzitter. Laat ik dan verstandig wezen en de motie gewoon aanhouden.
Dan kan ik haar alsnog in stemming brengen, mocht het nodig zijn. Dan hebt
u tijd om evidencebased antwoord te geven.
 
 
 Op verzoek van de heer Dijkgraaf stel ik voor, zijn motie (32500-VIII,
nr. 37) van de agenda af te voeren.
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Er lag nog een vraag van mevrouw Smits over het subsidieplan. Dat komt
voor het voorjaar. Het is een beetje een vreemde constructie, hoor: zeer binnenkort,
voor volgend voorjaar, dus nog in de winter. Dat is nu ook.
 
 
 
 Mevrouw
 Smits
 SP
 
 Dat is uiterlijk begin maart.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik hoop echt eerder, want de staatssecretaris en ik willen gewoon helderheid
over de financiën hebben. Wij proberen het dus eerder te doen.
 Volgens mij ben ik nu toe aan de amendementen. Ik begin met het amendement
van de heer Van der Ham dat over de digitale topscholen, 60.000 toewijzen
en initiatief in het basisonderwijs gaat. Ik kom op het conceptamendement
van de heer Van der Ham over de digitale topscholen. Ik ontraad de Kamer om
dit conceptamendement aan te nemen. Mij is verteld dat het materiaal, pedagogisch
en didactisch, niet voldoet aan de normen. Voor de doelgroep hoogbegaafden
moeten we inzetten op een digitale omgeving die is ontwikkeld door Akadin,
ondersteund door Kennisnet en andere experts, bijvoorbeeld SLO.
 Ik kom op het amendement van de heer Van der Ham op stuk nr. 11 over het
afschaffen van maatschappelijke stages en het inzetten van vrijvallende middelen
voor passend onderwijs. Ik ontraad de Kamer om dit amendement aan te nemen,
omdat ik te veel waarde hecht aan de maatschappelijke stage. Ook heb ik aangegeven
dat we al behoorlijke concessies hebben gedaan. Ik zou het dus echt zonde
vinden van al die energie en dat werk om dat nu op die manier te vernietigen.
 
 
 De discussie is al gevoerd, mijnheer Van der Ham.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Zeker. We hebben de discussie over Passend onderwijs gehad. Ik ga kort
in op die maatschappelijke stage. De minister hecht daar inhoudelijk aan.
Dat begrijp ik, maar gaat deze dekking in tegen de afspraken in het regeerakkoord?
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dat is in die zin het geval dat die niet op het lijstje van de bezuinigingen
staat. Dat klopt. Ik zou die dus niet graag toegevoegd willen zien. Zo kijk
ik er tegenaan. Voor mij is dat de guidance. Daarbij komt dat het de deur
uit helpen hiervan best moeilijk zou zijn voor deze minister die daarin, toen
zij nog staatssecretaris was, vele uren heeft gestoken. Ik reageer dus ook
gewoon met mijn eigen visie.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Het is wel een heel belangrijke vraag, want in andere debatten, bijvoorbeeld
over de begroting van het ministerie van VWS, ging het bijvoorbeeld over de
rollator. Daarover was geen afspraak vermeld. Toen was er een fractie die
zei dat zij daar toch anders in zat en opeens waren er andere verhoudingen
in de Kamer. Dat de minister hieraan hecht, begrijp ik. Ik vraag mij echter
af of er ergens in het regeerakkoord staat dat je hierop niet mag bezuinigen,
los van de vraag of de minister het persoonlijk wenselijk vindt.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Dat staat er impliciet. Het staat namelijk niet bij de bezuinigingen.
Als voormalig fractielid weet ik wel dat dit een relevant punt was. Zo kijk
ik er dus tegenaan.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Tot slot constateer ik ten aanzien van deze begroting en die van het ministerie
van VWS dat er blijkbaar naast het regeerakkoord allerlei andere afspraken
zijn die de Kamer niet kent. Dat vind ik niet goed, want daardoor kan de Kamer
niet met open vizier met de regering en de coalitiefracties over de begrotingen
onderhandelen en evenmin een debat voeren. Daar heb ik dus echt grote problemen
mee.
 
 
 
 Minister
 Van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 Ik vind dat de heer Elias een heldere opmerking maakte over de impliciete
kant van de zaak. Die opmerking kan ik alleen maar onderstrepen. Daar laat
ik het bij.
 Ik kom op het amendement van de heer Çelik op stuk nr. 13 over
het ongedaan maken van de bezuiniging op ambulante begeleiding. Ik ontraad
de Kamer echt om dat amendement aan te nemen. We hebben echt een heel forse
subsidietaakstelling, namelijk de 85 mln. van deze begroting en de generieke
taakstelling van 130 mln. Dat is bij elkaar 215 mln. Ik zou daar dus niet
graag nog een taakstelling bovenop leggen. Het wordt namelijk al hard zoeken
in de begroting van OCW om dat voor elkaar te krijgen.
 Daarmee ben ik mijns inziens aan het eind van mijn antwoord gekomen in
tweede termijn. Ik dank de Kamer voor haar aandacht.
 
 
 De (algemene) beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Ik dank beide bewindspersonen voor de beknopte wijze van beantwoorden.
Aanstaande dinsdag zullen we stemmen over de moties. De amendementen komen
bij de eindstemming aan de orde. De staatssecretaris en de minister hebben
nog enige informatie toegezegd, maar gezien het tijdstip ga ik die niet herhalen.
 
 
 Sluiting 22.22 uur