Debat over de toekomst van de advies- en kennisinfrastructuur op basis van de Trendnota Arbeidszaken Overheidspersoneel 2008; Nota Vernieuwing Rijksdienst (31201, nr. 3, herdruk)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 937-964

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-03-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 22, pagina 937-964

04-03-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31201Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 4 maart 2008)Pagina 933-933
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gaswet, de Elektriciteitswet 1998 en enige andere wetten tot herstel van wetstechnische gebreken en leemten, tot aanbrenging van wijzigingen van inhoudelijk ondergeschikte aard en tot intrekking van diverse wetten die uitgewerkt zijn (31120) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand in verband met het openstellen van de mogelijkheid van het verlenen van bijzondere bijstand aan bepaalde groepen personen die gedwongen zijn opgenomen of worden verpleegd en met uitbreiding van de doelgroep van de langdurigheidstoeslag met gedeeltelijk arbeidsgeschikten (31138)Pagina 934-934
Herdenking van het oud-lid HeijmansPagina 933-934
Lijst van besluiten (dinsdag 4 maart 2008)Pagina 964-965
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 4 maart 2008)Pagina 965-966
Voortzetting van het themadebat Duurzame ontwikkeling van de landbouw in Europees en mondiaal perspectief in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2008 (31200 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2008 (31200 F), en de behandeling van de motie-Koffeman c.s. over de overgang van de productie en consumptie van dierlijke naar plantaardige eiwitten (31200 XIV,31200-F, letter C), de motie-Koffeman/Smaling over de ambities met betrekking tot het biologisch landbouwareaal en de consumentenbestedingen aan biologisch voedsel (31200 XIV,31200-F, letter D)Pagina 934-937
Debat over de toekomst van de advies- en kennisinfrastructuur op basis van de Trendnota Arbeidszaken Overheidspersoneel 2008; Nota Vernieuwing Rijksdienst (31201, nr. 3, herdruk)Pagina 937-964

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 141 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de toekomst van de advies- en
kennisinfrastructuur op basis van de Trendnota Arbeidszaken
Overheidspersoneel 2008; Nota Vernieuwing Rijksdienst (31201,
nr. 3, herdruk).De voorzitter:Ik heet minister Ter Horst van harte welkom in de Kamer.De heer Schaap (VVD):Mevrouw de voorzitter. Graag wil de VVD-fractie een bijdrage leveren aan
het themadebat over de advies- en kennisinfrastructuur. Ik zie deze bijdrage
als een eerste dialoog met de minister en met collega-fracties. Het debat
zal na vandaag zeker nog een vervolg krijgen.De nota Vernieuwing Rijksdienst heeft de gemoederen in beweging gebracht.
Er moet een reguliere bezuinigingsoperatie worden doorgevoerd in de departementale
adviesraden. Dus dringt zich de vraag op hoe deze op zinvolle wijze kan worden
ingevuld. Het slechtste wat kan gebeuren is de eenvoudige kaasschaafmethode:
alle raden leveren wat in en voor het overige gaat het afgeslankte leven gewoon
door. Dit lijkt mij een slechte keuze. Een optie die daar overigens dichtbij
komt, is de combinatie van afslanking en een sectorale samenvoeging van de
raden. Ook dan dreigen fundamentele discussies en onderbouwde
keuzes uit de weg te worden gegaan. Intussen spreekt de genoemde nota wel
degelijk over een geïntegreerde beleidsvorming en herinrichting van de
adviesstructuur. De termen waarmee die doelstelling worden onderbouwd, stellen
de VVD-fractie echter niet geheel gerust. Gesproken wordt over "de inrichting
van een slanker, evenwichtiger en flexibeler kennis- en adviesstelsel gericht
op strategisch advies over grote vraagstukken". Dit soort terminologie
lijkt pretentieus, maar leidt in de praktijk maar al te gemakkelijk tot algemeenheden
die echte discussies en keuzes uit de weg gaan. Er moet voor worden gewaakt
een oneigenlijke vernieuwing te maskeren met modieuze begrippen. Anders dreigen
verheven woorden zoals"ontkokering", "optimalisatie", "dynamiseren", "evenwichtiger"
en "flexibeler" niet meer dan optische rechtvaardigingen te worden
voor de eigenlijke inzet, te weten een bezuinigingsoperatie. In dat geval
maakt samenvoeging zo'n afslanking alleen maar eenvoudiger. Daar hebben wij
het pretentieuze jargon echter niet voor nodig. Nu is er voor samenvoeging
wat te zeggen. Een integrale, interdepartementale vraagstelling en aanpak
van het advieswerk heeft immers voordelen. Maar nogmaals, dit soort operaties
mag niet leiden tot een beetje minder van hetzelfde.Allereerst heb ik een opmerking over de bestuurlijke verantwoordelijkheid
voor deze operatie. De VVD-fractie betreurt het dat het veranderingsproces
tot nog toe is aangestuurd door "een programma-SG in overleg met de raden
zelf". Met een dergelijke formule dreigt het bestuur het initiatief uit
handen te geven. Mijn vraag aan de minister is waarom het kabinet deze discussie
niet naar zich toe heeft getrokken en daaraan zelf leiding heeft gegeven.
Waarom is er niet expliciet gekozen voor een inhoudelijke insteek van de inrichting
van het adviesstelsel? Waarom heeft de minister een dergelijke analyse en
visie pas toegezegd nadat de Tweede Kamer recent om "een diep(er)gaande
analyse van de problemen in de advies- en kennisinfrastructuur" heeft
gevraagd? Wil de minister toezeggen dat zij ook de uitkomsten van het debat
dat wij vandaag voeren in de toegezegde analyse zal meenemen? Dan kunnen wij
als Eerste Kamer vandaag een boeiend schot voor de boeg geven. Wil de minister
aan de hand hiervan met onderbouwde voorstellen komen? Dan kan het debat op
de juiste wijze worden voortgezet, namelijk op basis van concrete voorstellen
door het kabinet.De VVD-fractie wil op gedegen wijze op de adviesmaterie ingaan. Uitgangspunt
is de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de keuzes. Als ingrijpende keuzes
nodig zijn, is bestuurlijke verantwoordelijkheid vanzelfsprekend. Daarom mogen
fundamentele vragen niet uit de weg worden gegaan. Willen wij eigenlijk wel
vaste departementale of sectorale adviesraden? Wat willen wij met dergelijke
vaste adviesraden bereiken? Hoe kan zo'n adviesstructuur een zinvolle bijdrage
leveren aan het werk van de departementen en het openbaar bestuur? Wat moet
dus de aard zijn van zinvolle adviezen? Wat moeten adviesraden bijdragen aan
wat departementen zelf niet kunnen of willen doen? Voor mijn bijdrage aan
dit vraagstuk wil ik inspelen op het antwoord van de regering op vragen uit
de Tweede Kamer op het vandaag voorliggende stuk (31201, nr. 24, vraag 1).
Daarin stelt de regering dat zij een vermindering van beleidsdruk en beleidsdrukte
voorstaat, alsmede doorbreking van verkokering van beleidsvorming en dus van
de departementale organisatie van adviesraden. Wellicht kunnen deze stellingen
nog wat worden aangescherpt en vloeien daaruit logische keuzes voort.De nota Vernieuwing rijksdienst stelt terecht dat herinrichting eisen
stelt aan de vraagzijde, dus aan de departementen en de politiek. Hetgeen
de nota daaronder verstaat, schiet echter tekort. Gesteld wordt dat "de
departementen hun advies- en kennisvragen veel duidelijker moeten formuleren"
en dat "betere communicatie" nodig is, oftewel een "flexibele
dialoog tussen advies en beleid". Mijn fractie kan instemmen met zo'n
lossere band tussen advies en beleid, maar die lossere band moet dan wel gebaseerd
zijn op duidelijke beleidskeuzes door de politiek. Dergelijke keuzes kunnen
het niet stellen zonder een gedegen onderbouwing vanuit een deskundig departement.
Als er al behoefte is aan externe adviezen, dan moet deze behoefte duidelijk
gearticuleerd zijn en gebaseerd zijn op heldere beleidskeuzes vooraf. Zo'n
behoefte is wat anders dan een verlegenheid. Het kabinet dan wel een minister
of departement mag niet er zelf niet durven uitkomen bij complexe situaties
of moeilijke keuzen en het probleem dus eerst maar eens wegzetten of hopen
dat derden de knoop doorhakken. Als er een legitieme behoefte aan advisering
is, moet de vraagzijde over voldoende eigen capaciteit beschikken om een inhoudelijk
helder adviesverzoek te formuleren.Het is de vraag of de departementen hiertoe thans voldoende in staat zijn.
In dit verband wijs ik op de vergaande afslankingen die zich binnen de departementen
hebben voorgedaan en nog steeds voordoen. Er verdwijnt thans veel vakkennis.
Dit raakt niet alleen de formulering van het beleid, maar ook de begeleiding
van de uitvoering daarvan. Dergelijke kennis wordt te gemakkelijk overgelaten
aan de markt en het brede veld van instituten. De departementen richten zich
daarbij te veel op het op gang houden van zogenaamde processen. Op de departementen
domineert dan ook het procesmanagement. Heeft zo'n departement nog wel inhoudelijk
greep op de eigen werkvelden? Weet men nog wel precies waar de problemen en
knelpunten zitten? Kan men nog gericht de leemtes in eigen kennis en te kiezen
beleidslijnen definiëren en op die manier adequate vragen aan derden
formuleren? Het gaat mij er niet om dat derden niet mogen worden ingeschakeld
bij het definiëren van beleid en de uitvoering daarvan. Het gaat mij
er echter om dat dit proces verantwoord en goed begeleid wordt ingevuld. Afgeslankte
departementen mogen, maar dan wel met behoud van vakinhoudelijke kennis en
ervaring. Het gaat mij dan niet alleen om het beleid, en die eeuwige, niet
te stoppen beleidsvernieuwing, maar vooral ook om een zorgvuldig beheer van
het departementale vakgebied en de daarbij horende werkvelden. De nota gaat
te gemakkelijk aan dergelijke zaken voorbij. Ik vat dit punt samen. De VVD-fractie
is van mening dat kabinet en ministers zelf verantwoordelijk moeten zijn voor
de belangrijkste beleidskeuzes en dat departementen over voldoende vakkennis
moeten beschikken om dergelijke keuzes te onderbouwen. De politiek verantwoordelijken
moeten zelf het beleid bepalen. Zij moeten dus keuzes durven en willen maken.
De kwestie van legitimiteit van deze keuzes mag niet worden ontwikkeld en
ingevuld door derden. Alleen op deze basis heeft vervolgens nadere invulling
via een gerichte dialoog met adviesstructuren zin. Ook moet voorkomen worden
dat lange adviesomwegen de politieke besluitvorming traineren
en de overheid de verantwoordelijkheid van en de regie op het beleidsproces
kwijtraakt.Zijdelings stelt de nota dat er ook ruimte moet zijn voor niet-gevraagde
adviezen, zij het – ik citeer – "niet te veel". 20%
van het totaal geldt dan als vuistregel. De VVD-fractie vraagt zich af waarom
vaste adviesraden politici en departementen moeten confronteren met niet-gevraagde
adviezen. Het staat toch immers de gehele samenleving vrij dit te doen? Eenieder
kan zich met wensen en suggesties tot de overheid richten, bijvoorbeeld via
belangengroepen of politieke partijen. De specifieke ruimte voor vaste adviesraden
om ongevraagde adviezen te verlenen is volstrekt overbodig, voor welke adviesstructuur
ook gekozen wordt.De cruciale vraag is intussen of doorgegaan moet worden met vaste departementale
of interdepartementale adviesraden. Advisering is nodig, zij het veel minder
frequent dan thans de gewoonte is. Mijn fractie meent dat advisering beperkt
zou moeten worden tot onderdelen van gecompliceerde kwesties waarvoor het
binnen departementen aan feitelijke, toegespitste kennis ontbreekt. Op basis
van politieke wilsvorming zijn nu eenmaal afwegingen nodig en daartoe kan
gerichte ondersteuning van buiten behulpzaam zijn.De heer Putters (PvdA):Begrijp ik uit uw verhaal over de rol van de adviescolleges goed dat u
niet de functie van "checks and balances" bij de adviesraden wil
neerleggen? Ziet u ook niet die rol voor de adviesraden?De heer Schaap (VVD):Nee, hoor. Ik kom nog terug op de specifieke aard van adviezen. Dan zal
ik antwoord op uw vraag geven.Voor politieke wilsvorming zijn dus afwegingen nodig, waarbij gerichte
ondersteuning van buitenaf behulpzaam kan zijn. Daar horen dus geen kwesties
bij waarbij het aan politieke moed ontbreekt en de vlucht in advisering een
uitweg moet bieden. Minder advies vraagt dus om meer bestuurlijke durf en
besluitvaardigheid. Zoals gesteld, vraagt minder advies ook om voldoende deskundigheid
op de departementen. Daar ligt immers de kern van advisering aan het openbaar
bestuur. Voor ondersteunende, aanvullende en feitelijke zaken kunnen gespecificeerde
bureaus of instellingen worden geraadpleegd. Voor dit soort vragen zijn dus
lang niet altijd vaste adviesraden nodig.Waarheen dan wel met de vaste adviesraden? De VVD-fractie stelt in dezen
een vergaande herstructurering voor. Niet alleen moet de structuur van departementaal
georganiseerde adviesraden worden losgelaten, maar ook de samenvoeging tot
sectorale adviesraden gaat niet ver genoeg. Er moet gekozen worden voor een
zeer beperkt aantal, volledig interdepartementale vaste adviesraden, liever
niet meer dan twee à drie. Deze zouden een ondersteunende rol moeten
hebben bij grote, gecompliceerde vraagstukken die het regeringsbeleid in brede
zin omvatten. Gedacht kan worden aan kwesties rond wetenschap, technologie
en onderzoek – daarbij kunnen de grotere ICT-vraagstukken worden inbegrepen –
en de problematiek rond de infrastructuur in de meest brede zin. De afzonderlijke
ministeries moeten uit de integrale advisering eigen specifieke consequenties
afleiden. Voor het overige rest dan de keuze voor gerichte ad-hocadviezen,
waarvoor geen vaste adviesraden nodig zijn. De huidige vaste departementale
adviesraden kunnen dus worden opgeheven.De aard van advisering vereist evenzeer aandacht, waarmee ik op de vraag
van de heer Putters kom. Commissies moeten deskundig en onafhankelijk zijn.
Zij moeten diep in de materie kunnen doordringen en de vragen zo beantwoorden
dat met die antwoorden werkelijk wat gedaan kan worden. Cliché-adviezen
zijn dus uit den boze, zo ook politiek welgevallige antwoorden. Gebaande wegen
kan de overheid zelf wel bewandelen; daarvoor is geen externe ondersteuning
nodig. Advisering vraagt dus om ruimte voor het onvermoede, onverwachte en
tegendraadse. Advisering vraagt niet alleen om een overheid die scherp gerichte
vragen kan stellen, maar ook om een overheid die haar eigen uitdaging organiseert,
zo niet haar eigen kritische tegenwicht. Pas dan kom je tot gedegen keuzes.Ik heb nog een suggestie betreffende de ad-hocadviezen. Bij verstrekkende
uitdagingen kan bij gelegenheid gekozen worden voor staatscommissies.De heer Putters (PvdA):Ik kom toch nog even terug op mijn vraag. Kunnen die twee of drie raden
die u voorstelt, ook ongevraagd adviseren? Daarnet deed u de uitspraak, dat
dat ongewenst was. Kunnen die raden dat wel?De heer Schaap (VVD):Ik heb al gezegd dat dat wat mij betreft zo weinig mogelijk het geval
is. Ik ga dus uit van een overheid die haar eigen uitdaging organiseert. Het
onverwachte en onvermoede kan daarin tevoorschijn komen.De heer Putters (PvdA):Ik stelde deze vraag omdat u aangeeft dat tal van burgers en organisaties
adviezen kunnen geven aan ministers. Dat klopt. Ministers kunnen deze adviezen
ook heel gemakkelijk naast zich neerleggen. Op de adviezen van de adviescolleges,
zoals u die zojuist ook benoemde, moet gewoon verplicht gereageerd worden.
Daarin ligt volgens mij de functie van "checks and balances" besloten.
Als er ongevraagd advies gegeven wordt, moet er dus wel degelijk door een
minister gereageerd worden. Dat kan toch ook tunnelvisies doorbreken? Hoe
kijkt u daar tegenaan?De heer Schaap (VVD):Dat zou inderdaad kunnen. Als er relevante adviezen, suggesties of wensen
uit de maatschappij komen, moet dat toch voldoende aanleiding zijn voor de
politiek om daarop te reageren. Het risico van ongevraagde adviezen is ook
dat je er op een buitengewoon formele wijze op reageert en dat verder ieder
weer zijn eigen weg gaat. Een garantie dat er met ongevraagde adviezen wat
gedaan wordt, is er niet. Ik denk dat de huidige praktijk dat ook wel laat
zien.Ik kom nog even terug op de ad-hocsfeer en mijn suggestie dat staatscommissies
daarvoor dienstig kunnen zijn. Als voorbeeld mag ik verwijzen naar de huidige
deltacommissie, onder leiding van de heer Cees Veerman. Een staatscommissie
dwingt niet alleen tot het zorgvuldig articuleren van de vragen of opdrachten,
maar voorziet ook in een sterke, integrerende rol van Algemene Zaken. Echter,
ook staatscommissies mogen niet worden ingesteld vanwege gebrek aan durf van
bewindspersonen.Nog een laatste opmerking. Het staat het parlement vrij van adviescolleges
gebruik te maken. Toch meen ik dat de Tweede Kamer en zeker
ook de Eerste Kamer terughoudend moeten zijn in het inwinnen van dergelijke
adviezen. Vaste en ad-hoccommissies moeten in de eerste plaats het kabinet
ondersteunen bij het formuleren van beleid en het doen van voorstellen aan
het parlement. Graag verneem ik de reactie van de minister op genoemde suggesties.De heer Vliegenthart (SP):Hoewel het verhaal van de heer Schaap helder is, heb ik nog wel een vraag
aan hem. Hij zegt dat de departementen hun eigen weerstand moeten gaan organiseren
en dat ze meer open moeten staan. Vraagt dat dan ook niet om een hervorming
van die departementen? Hoe ziet de VVD dat in samenhang met het adviesstelsel?
Moet het dan niet een veel bredere hervorming worden dan die welke wij vandaag
bespreken?De heer Schaap (VVD):Ik stelde dat de politiek haar eigen uitdaging moet organiseren en dat
zij moet uitlokken dat als het ware de bewandelde wegen worden verlaten. Dat
kan bijvoorbeeld door heldere adviesvragen te formuleren in de hoop dat het
onverwachte en voor mijn part het tegendraadse tevoorschijn komt. Daar kun
je mee verder werken.De heer Vliegenthart (SP):Dat is helder, maar betekent dit dat het ook in bestaande institutionele
structuren van de overheid mogelijk is volgens de VVD of zouden er ook veranderingen
noodzakelijk zijn?De heer Schaap (VVD):De voorstellen van het kabinet aan het parlement moeten eenduidig zijn.
Wat betreft de weg naar die eenduidigheid mag je werkelijk alles organiseren
wat nodig is om tot zo rijp en zo goed mogelijke voorstellen te komen. Dus
enige tegendraadsheid op de departementen kan helemaal geen kwaad.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Mevrouw de voorzitter. Voor mijn promotieonderzoek, dat handelde over
de invloed van economen op het sociaaleconomisch beleid sinds de Tweede Wereldoorlog,
mocht ik een boeiend gesprek voeren met Jan Tinbergen, eerste directeur van
het Centraal Planbureau, Nobelprijswinnaar, prominent sociaaldemocraat. Wij
spraken over zaken die ons vandaag weer bezighouden in dit debat over het
plan- en advieswezen. Tinbergen memoreerde zijn eerste en belangrijkste zorg
toen de minister van Economische Zaken, Vos, hem na de oorlog verzocht een
Planbureau op te zetten. Die zorg betrof de onafhankelijkheid van het nieuwe
bureau. Ik citeer: "Bij het ontwerp van een Planbureau heb ik mij sterk
laten leiden door de figuur bij het CBS, namelijk dat het een bureau moest
zijn waarvan de onafhankelijkheid enigszins gegarandeerd was en dat is bij
de statistiek zo dat er een Centrale Commissie voor de Statistiek bestaat
die uitmaakt welke gegevens al of niet verzameld zullen worden en daar kunnen
ministers niet van afwijken. Dus de garantie van een zekere autonomie hebben
we ook geconstrueerd voor het CPB."Plan- en adviesorganen dienen inderdaad dienstbaar te zijn. De vraag is
dan waaraan adviseurs zich dienstbaar dienen te achten. Op de desbetreffende
vraag antwoordde Tinbergen: "Ieder stelt zich natuurlijk naar zijn eigen
ethische principes op; ik probeer dan zoals ik de belangen zie van de maatschappij
als geheel tot uitdrukking te doen komen en dat zijn voor mij inhoudelijk óók
de belangen van de ontwikkelingslanden." Dat laatste was Tinbergen overigens
ten voeten uit.Dienstbaar dus aan het publieke belang. Als parlement hebben wij daarom
ook groot belang bij een onafhankelijk, extern plan- en advieswezen. De rol
van onafhankelijke deskundigheid in de politiek is wat onze fractie betreft
kernzaak in de discussie van vandaag. Ik zet die visie af tegen het door sommige
partijen in het debat wenselijk geachte herstel van het primaat van de politiek,
een prominent motief overigens bij de introductie van de zogenaamde Woestijnwet.
Ik beluisterde dat zo-even ook bij de heer Schaap.De voorliggende probleemanalyse en de daarop geënte voorstellen tenderen
naar een politisering van de externe adviesfunctie. De CDA-fractie zou dat
een ongewenste ontwikkeling vinden. Ik citeer dan ook met instemming uit de
toespraak van de minister-president tijdens de WRR-conferentie ter viering
van haar 35-jarig bestaan: "Wat we nodig hebben, is een politiek die
openstaat voor de weloverwogen manier van denken van de wetenschap. En een
wetenschap die zich rekenschap geeft van de politiek en de vragen, ontwikkelingen
en gevoelens in de samenleving. We moeten respect hebben voor elkaars rol
en elkaar vinden in onze betrokkenheid bij de publieke zaak."In de Nederlandse geschiedenis van advisering is aan de inzet van onafhankelijke
deskundigheid steeds een belangrijke rol gegund. Een duidelijk voorbeeld daarvan
is de rol van kroonleden in een orgaan als de SER, dat zoals wij weten overwegend
belangenbetrokken is. Mag ik nogmaals Tinbergen citeren: "... ik sta
uitgesproken aan de kant van degenen die het belangrijk vinden dat hier deskundigen
meestemmen, maar ik weet dat de andere opvatting is dat men duidelijk onderscheid
moet maken tussen afgevaardigden die stemmen en deskundigen die adviseren.
Ik heb begrip voor dat andere standpunt, maar ik geef de voorkeur aan de situatie
die er nu is of misschien zelfs nog een uitgebreidere situatie waarbij zelfs
het aantal van die deskundige leden tot 50% zou opgevoerd worden van
het totale ledenaantal." Tinbergen verwees daarbij naar het succes van
de Pugwash-beweging, een internationale organisatie van wetenschappers geïnitieerd
door Einstein en Russell, die zich indertijd op titel van hun deskundigheid
politiek effectief inzette voor vrede en internationale samenwerking.Tijdens de al genoemde WRR-conferentie stelde professor Schuyt de vraag: "Zou
de WRR in het huidige politieke klimaat worden opgericht, als zij niet bestond?".
Dat is een terechte vraag en het feit dat wij vandaag dit debat moeten voeren,
illustreert dat op pregnante wijze. De wetenschap doordringt het beleid. Zij
verschaft inzicht, ratio, legitimiteit. Om Van de Donk tijdens diezelfde WRR-conferentie
te citeren: "Democratie kan worden gezien als de plicht te willen leren,
wetenschap kan aan dat leren dienstbaar zijn."In een klassiek rapport van de WRR uit 1977 worden de functies van externe
adviesorganen onder andere getypeerd als het bieden van een kader voor de
participatie door deskundige burgers en, opmerkelijk, als waarborg tegen te
grote overheidsinvloed. Daar wordt het meedenkend vermogen van de samenleving
aangesproken en op haar waarde geschat. Het huidige adviesstelsel
biedt de gelegenheid om allerlei deskundigen met een gewichtige staat van
dienst te betrekken bij de publieke zaak. Zij investeren hun ervaring en deskundigheid
tegen geringe vergoeding, zeker in vergelijking met de door de departementen
gefinancierde commerciële deskundigheid. Dit zijn het soort van zaken
die als baten in de afweging met de kosten van het huidige advieswezen onvoldoende
of helemaal niet worden meegewogen. In dit debat staan wij wel uitdrukkelijk
stil bij dat "cadeautje aan de democratie", zoals het tijdens de
conferentie over het advieswezen in deze Kamer werd genoemd.De minister weet het inmiddels: de probleemanalyse op basis waarvan de
voorstellen met betrekking tot het plan- en advieswezen zijn ontworpen, overtuigt
geenszins. De Nota Vernieuwing Rijksdienst maakt gewag van te veel adviezen,
te veel ongevraagde adviezen en te veel bestuurlijke drukte. Vraag is natuurlijk:
voor wie? Blijkbaar voor de regering en sommige parlementsleden, die het maar
allemaal erg lastig vinden. Dat lijkt ons een wat al te beperkte beschouwing
van wat in wezen grote rijkdom is. Dat heeft de schijn van projectie van eigen
onvermogen op adviesorganen die hun werk doen en die hun werk, naar de ervaringen
in deze Kamer, goed doen. Het lijkt ons ook onvoldoende oog te hebben voor
de doorwerking van adviezen, via wetenschappelijk onderzoek en publicaties,
in de discussies in ook andere fora dan in de politieke, en zo weer hun weg
vindend in openbaar en politiek debat. Is de overheid hier niet al te zeer
verwikkeld in een preoccupatie met de eigen ambtelijke dienst?Is er sprake van te veel ongevraagd advies? Een precair thema. Om te beginnen:
adviescolleges krijgen geen opdrachten maar verzoeken om adviezen. Ongevraagde
adviezen vormen bij uitstek de manifestatie van de tegenspraak, van "speaking
truth to power". Daarbij speelt een zekere ongevoeligheid voor politieke
modes een rol, en ja, ook moed, bestuurlijke moed dient daarbij een rol te
spelen. Ik citeer de heer Tjeenk Willink: "Kenmerk van de Nederlandse
democratische rechtsstaat is evenwicht en samenspraak. Er is echter geen evenwicht
zonder tegenwicht en geen samenspraak zonder tegenspraak."Het lijkt ons daarom dat respect voor de onafhankelijkheid van adviseurs
veronderstelt dat de overheid zeer voorzichtig zou moeten zijn met cijfermatig
te bepalen van hoeveel ongevraagd advies zij gediend is. Kan de minister aangeven
aan welke criteria zin en nut van adviezen worden, respectievelijk zouden
dienen te worden afgemeten? En wie zou dat moeten bepalen? Welk normatief
referentiekader is daarbij voor de minister en haar collega-ministers leidend?Kern van de diagnose in de nota is het fenomeen van de verkokering. Op
basis van welke empirie komt men tot die vaststelling? Een zekere specialisatie
in discipline, in beleidsterrein is immers nodig en onvermijdelijk. Sommige
adviesraden werken dan ook sectoraal, vele echter tevens inter- en multisectoraal.
Feitelijk bedienen veel adviesorganen, en zeker de planbureaus met hun functie
van facetplanning, meerdere departementen. De voorgestelde structuurwijziging
is op zijn best een tijdelijk antwoord op de verkokering. Gegeven de toename
van het aantal aan departementen verbonden kennisinstituten, vrees ik dat
de dat de voorstellen zoals ze nu voorliggen eerder zullen leiden tot verdere
verkokering dan tot ontkokering.Clustering in vijf domeinen moet de verkokering en versnippering in het
adviesstelsel langs departementale lijnen terugdringen. De minister gaf eerder
aan dat "met de zg. Woestijnwet is gekozen voor verkokering, maar voortschrijdend
inzicht bestaat erin dat deze indeling heeft geleid tot communicatie langs
departementale lijnen en paradigmata, hetgeen soms zeker nuttig is, maar onvoldoende
strategische meerwaarde heeft opgeleverd". Op welk empirisch materiaal
is dit voortschrijdende inzicht gebaseerd? Is voldoende rekening gehouden
met het gegeven dat adviesraden meerdere departementen kunnen bedienen, feitelijk
vanuit hun deskundigheid adviserend, een bepaalde benaderingswijze kunnen
presenteren, al dan niet verbonden met een discipline, die door meerdere departementen,
respectievelijk bestuurders kunnen worden geadopteerd en toegepast? Is het
niet een illusie te denken dat een anders gestructureerd adviesstelsel in
de plaats kan komen van de noodzaak van onderlinge samenwerking? Elke afbakening
is immers tot op zekere hoogte kunstmatig en wordt spoedig weer achterhaald
door de maatschappelijke ontwikkelingen.Vandaar een belangrijk kritiekpunt in de discussie. Er is in plaats van
een structuuranalyse een functieanalyse gewenst. Waarom heeft de Woestijnwet,
met de scheiding van belangen en deskundigheid, niet gewerkt? Wat waren toen
de problemen? Wat verwacht men van structuurwijziging waar het gaat om de
wijze van adviseren? Welke functies vervullen adviseurs idealiter? Welk type
advies of type adviseurs hebben wij nodig? Binnen welke organisatorische context
komen die functies optimaal tot hun recht? In hoeverre en waarom voldoet de
huidige input aan advies daar niet aan? Het opheffen van adviesorganen en
gerelateerde organen zonder een dergelijke analyse zou immers neerkomen op
kapitaalvernietiging. Gestadig opgebouwd gezag van adviesorganen en planbureaus "komt
te voet en gaat te paard".Ingrijpende bezuinigingen op de externe adviescolleges, bovenop de bezuinigingen
van de afgelopen jaren, creëert wezenlijke problemen. Het interne advieswezen
met haar kennisinstituten van allerlei aard en de commerciële adviesverlening
zijn intussen alleen maar gegroeid. In 2002 debatteerden wij in dit huis ook
over allerlei commerciële adviesorganen waarop toen ook al weinig zicht
bestond. Toen en nu gaat in die adviesfunctie vele malen meer geld om dan
in de adviescolleges die onder de kaderwet vallen. De minister heeft beloofd
met de relevante cijfers te komen. In hoeverre zijn ook de departementale
kennisinstituten en de ad-hocadvisering door commerciële bureaus onderdeel
van de aangekondigde bezuinigingen?De bezuinigingen zouden volgens de kabinetsplannen geen kaasschaaf mogen
worden. Solide analyses van de verdiensten als basis voor de bezuiniging ontbreken
echter, ook bij adviesraden buiten de Nota Vernieuwing Rijksdienst als de
Gezondheidsraad. Zeker bij de planbureaus lijkt er alleen maar sprake te zijn
van een ordinaire kaasschaaf. Dreigt de vernieuwing van de rijksdienst inderdaad
een "kaasschaverige" bezuinigingsoperatie te worden? Hoe kan in
deze bezuinigingsoperatie de ontkokering worden bevorderd? Gaat ieder ministerie
zijn eigen gang om de bezuinigingsquota te halen? Wie houdt
met andere woorden oog op de kwaliteit van de bezuinigende vernieuwing?In antwoord op een vraag in de Tweede Kamer stelt de minister dat "het
kaartenbakmodel een verfrissende werking kan hebben op het adviesstelsel,
dat door het vaste karakter van de adviesraden in enige mate rigide is, doordat
uit een grotere vijver van deskundigen gevist kan worden". Hoeveel onderzoek
is gedaan naar de feitelijke praktijken in adviescolleges die deels al werken
met enerzijds vaste leden en anderzijds experts op afroep beschikbaar?Ten aanzien van het kaartenbakmodel als alternatief voor vaste adviesorganen
nog het volgende. Allereerst dient in het oog gehouden te worden dat kennis
en advies twee verschillende zaken zijn. In de weging van kenniscomponenten
als relevant ten behoeve van een beleidsadvies zit een apart moment dat politiek
potentieel krachtig is en dat daarom om onafhankelijkheid vraagt. Het kaartenbakmodel
kan functioneel zijn bij de aanlevering van uitgesproken specialistisch-technische
expertise. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de Gezondheidsraad. Onafhankelijkheid
veronderstelt echter een zekere continuïteit in lidmaatschap en identificatie
met de adviezen en de adviesraad, een zeker esprit de corps dus. Vaste adviesorganen
zorgen voor consistentie in de adviesverlening. Ad-hocrekrutering op basis
van expertise is gevoeliger voor politieke opportuniteit.Kan de minister helderheid verschaffen over die adviesorganen die weliswaar
niet onderwerp zijn van beschouwing en bezuiniging in de Nota Vernieuwing
Rijksdienst, maar wel van departementale bezuinigingen? Ik heb hier in het
bijzonder het oog op de Gezondheidsraad. Hoe verhoudt de departementale taakstelling
van minus 20% zich tot de bezuinigingen die in de nota worden aangekondigd?
Daarin staat immers dat de technisch-specialistische adviesraden buiten beschouwing
zullen blijven, respectievelijk "ad hoc en op hun merites" zullen
worden beoordeeld. Hoe beoordeelt de minister deze nieuwe bezuiniging die
bovenop de eerder opgelegde kortingen komt in het licht van de merites van
de Gezondheidsraad?De planbureaus zijn juist bij uitstek coördinerend werkzaam met hun
functie van facetplanning en, zoals ook institutioneel vormgegeven, via hun
betrokkenheid bij interdepartementale ambtelijke voorportalen en onderraden
van de ministerraad en hun rol in adviesorganen als die van het CPB in de
SER. Ik stem graag in het met het voornemen om te komen tot een eenduidiger
juridische en financiële grondslag van de planbureaus. Hoe wenst de minister
die echter vorm te geven? Verder hoor ik graag van de minister of zij bereid
is om zich in te zetten voor het terugdraaien van de bezuinigingen op de planbureaus.
Deze komen namelijk bovenop op eerdere bezuinigingen en tasten bovendien de
kerntaken van deze bureaus aan.Is zij verder bereid om zich in te zetten voor de verhoging van het budget
van het Sociaal en Cultureel Planbureau? Ik vraag dat met het oog op de geringe
omvang van dit bureau in vergelijking tot andere planbureaus en de grote betekenis
van zijn analyses in het huidige politieke klimaat, waarin sociaal-culturele
probleemdefinities domineren. Ik denk dan aan waarden, normen, assimilatie
en integratie, sociale cohesie, identiteit, sociale controle enzovoort. Wij
kennen natuurlijk allemaal de historische bepaaldheid van begrotingen. Er
ontbreekt thans echter een inhoudelijke onderbouwing van de bezuinigingen
op de planbureaus. Heeft de overheid soms geen behoefte meer aan bepaalde
type kennis, aan bepaalde cijfers en aan bepaalde trendanalyses?Doel van het debat van vandaag is duidelijkheid te verschaffen over de
criteria aan de hand waarvan de Kamer de nieuwe probleemanalyse en de daarop
gebaseerde voorstellen van de minister zal toetsen. Ik vat die samen. Ik verwacht
ook voorstellen die de zogenaamde bestuurlijke drukte in relatie tot het plan-
en advieswezen en de verkokering van de kant van de overheid moeten verminderen.
Ik zie verder graag dat de te grote bezuinigingen op externe adviescolleges
worden teruggedraaid, niet in de laatste plaats omdat die bovenop eerdere
ingrijpende bezuinigingen komen. Daardoor wordt kwaliteitsverlies namelijk
onafwendbaar. Hetzelfde geldt voor de planbureaus. Ik pleit tevens voor een
vergroting in plaats van verdere afbouw van het structurele budget van het
Sociaal en Cultureel Planbureau.Ik ga ervan uit dat nieuwe voorstellen worden ontwikkeld in samenspraak
met de betrokken raden en bureaus en met de uitdrukkelijke intentie tot het
leveren van maatwerk. Die voorstellen moeten tevens recht doen aan de variëteit
in functies van adviescolleges en planbureaus, alsmede aan de variëteit
in sectoren en de daar spelende beleidsvraagstukken. Dat zijn namelijk vraagstukken
die in meerjarig perspectief, ook intersectoraal, continue en consistente
analyse vereisen. Ik verwacht nieuwe voorstellen op basis van een valide en
overtuigende probleemanalyse, inclusief een normatief referentiekader. Verder
moeten er optimale garanties zijn voor de onafhankelijkheid van deze organen
ten behoeve van de functie van constructieve tegenspraak. Met andere woorden:
geen voorschriften voor het maximaal aantal ongevraagde adviezen.Een eventuele clustering dient voldoende ruimte te laten voor de noodzakelijke
diversiteit en te vertrekken vanuit de reeds bestaande samenwerkingsvormen
tussen de adviesorganen. Dat alles dient te gebeuren in het licht van de gewenste
versterking van de brede informatievoorziening voor en onafhankelijk deskundig
advies aan het parlement.Voorzitter. Ik verzoek de minister om de uitvoering van de in de begrotingsvoorstellen
opgenomen bezuinigingen op de adviescolleges en planbureaus op te schorten
en met name in personele zin geen onomkeerbare stappen te zetten, totdat de
Kamer zich op basis van de gevraagde nieuwe analyse heeft uitgesproken. Ik
vraag dit mede in het licht van de desbetreffende toezegging van de minister-president
tijdens de algemene en politieke beschouwingen. We zien de beantwoording door
de minister met zeer veel belangstelling tegemoet.De heer Vliegenthart (SP):Voorzitter. Ik ben blij dat ik ook namens de fractie van de Partij van
de Dieren het woord mag voeren.Ik moet u een geheim bekennen: deze socialist is wat betreft zijn kennis
over het Nederlandse openbaar bestuur in aanleg ten diepste bepaald door een
liberaal. Het was het boek Openbaar Bestuur van de huidige fractievoorzitter
van de VVD dat mij als eerstejaarsstudent invoerde in de wondere wereld van
het Nederlandse openbaar bestuur. Hoe het dan nog goed met mij gekomen
is, of waar het volgens sommigen nu juist verkeerd is gegaan, is een verhaal
dat ik vandaag niet uit de doeken zal doen. Maar laat het een waarschuwing
zijn voor mijn liberale vrienden: zelfs van het lezen van liberale boeken
kun je een socialist worden!Ik wist niet meer precies wat collega Rosenthal schreef over het adviesstelsel,
dus in de voorbereiding op dit debat heb ik het boek nog maar eens ter hand
genomen. Nu staat het me weer helder voor de geest. Nederland is een land
met een hoge dichtheid externe adviseurs, waar formele adviesorganen veelal
bevolkt worden door éminences grises uit de politieke en bestuurlijke
praktijk en adviesorganen opereren zowel in aanvulling als ter vervanging
van ambtelijke diensten met dezelfde taken; "met alle fricties van dien",
zo heet het in het boek dreigend.En inderdaad, het huidige adviesstelsel is niet zonder spanningen. Naast
de door collega Rosenthal aangevoerde spanningen, waarover dadelijk meer,
zijn er ook fricties met betrekking tot de hoeveelheid informatievoorziening.
Als jong senator werd ik daarmee spoorslags geconfronteerd in en rond mijn
boekenkast. Het afgelopen driekwart jaar ben ik overstelpt met rapporten.
Aanvankelijk bewaarde ik die allemaal nog in de hoop er later aan toe te komen,
maar geleidelijk aan ben ik er ook veel van gaan weggooien. De pareltjes bewaar
ik, en als Kamerlid maak ik er gretig gebruik van. Ik hoop dat de plannen
van de minister zullen bijdragen tot een verlichting van de fricties die de
heer Rosenthal bedoelde. Tegelijkertijd moet ik hopen dat een dergelijke hervorming
de spanningen rond mijn boekenkast zal verhogen. Dat zou een luxe probleem
zijn: overstelpt worden met productieve en inspirerende adviezen die je niet
graag van de hand doet.Zover zijn wij vandaag nog niet. Dat de minister het adviesstelsel wil
hervormen, is duidelijk. De regering wil het stelsel ontkokeren en is van
mening dat een betere afstemming nodig is tussen de beleidsadviezen en de
beleidspraktijk. Om deze doelen te bereiken wil de regering delen van het
huidige stelsel samenvoegen en inkrimpen. Het aantal planbureaus dient te
worden teruggebracht van vier naar drie en door het opheffen en samenvoegen
van adviesraden hoopt de regering tot een stelsel te komen dat betere adviezen
geeft voor minder geld. Dat klinkt natuurlijk heel mooi: een beter Nederland
voor minder geld. Het klinkt zelfs nog mooier dan het SP-verkiezingsprogramma:
Een beter Nederland, voor hetzelfde geld.Met de doelstelling is dus niet veel mis, maar tegelijkertijd vindt mijn
fractie dat de plannen nog niet tot volle wasdom gekomen zijn. Gelukkig heeft
de minister dit ook ingezien en op 30 januari de Tweede Kamer een notitie
beloofd waarin zij haar plannen verder zal onderbouwen en uitwerken. Mijn
fractie ziet het debat van vandaag dan ook in dit licht. Zij hoopt dat na
dit debat de contouren van het stelsel dat de minister voor ogen staat, duidelijk
en aangescherpt zijn. Daarnaast hoop ik antwoord te krijgen op een aantal
basale vragen. Wat is de visie achter de hervorming? Welke concrete doelstellingen
heeft de minister en welke gevaren ziet zij bij de uitwerking? Zou er in het
adviesstelsel ook wat moeten veranderen met het verschuiven van taken en verantwoordelijkheden
van rijksoverheden naar provincies en gemeentes, zoals bij de Wmo? Hoe dient
het adviesstelsel in de praktijk te gaan functioneren? Om op deze vragen een antwoord te krijgen, zal ik me in mijn bijdrage
concentreren op twee punten die voor de SP leidend zijn. Dat is allereerst
het punt van onafhankelijk en kritisch advies. Een goede regering zorgt ervoor
dat zij zich omgeeft met onafhankelijke en kritische adviseurs. Door hun kennis
en ervaring goed in te zetten en te luisteren naar eventueel kritische geluiden,
wordt de kwaliteit van het beleid verbeterd. Tegelijkertijd – dat is
het tweede uitgangspunt – moeten externe adviseurs de regering en politieke
partijen niet van de verplichting ontslaan om zelf kritisch te blijven nadenken
over de richting, het doel en de kwaliteit van het beleid. Ik kom op beide
punten straks uitgebreid terug. Maar voordat ik dit doe, nog een ander punt.De algemeenheid van de beleidsmotivatie die de minister in haar Trendnota
Arbeidszaken Overheidspersoneel geeft voor haar voorstellen, doet mijn fractie
vermoeden dat de minister weinig verschil in kwaliteit ziet tussen de verschillende
adviesorganen. Klopt dit vermoeden? De nota is zeer algemeen geformuleerd
en de probleemdefinitie is niet toegespitst op individuele adviesorganen,
maar op het stelsel in het algemeen. De trendnota spreekt hierover als volgt: "De
probleemanalyse over het kennis- en adviesstelsel is de laatste jaren op verschillende
plaatsen gemaakt. Positief is het hebben vaneen vorm van 'georganiseerde tegenspraak'.
Daar staan veelgehoorde signalen tegenover dat er te veel adviezen en studies
zijn, dat de verdeling naar beleidsterreinen vooral historisch is gegroeid
en daarmee enigszins willekeurig, dat de kwaliteit wisselend is, dat het beleidsadvies
soms te weinig bruikbaar is voor beleid en dat er te weinig aan brede, ontkokerde
strategische advisering voor de middellange termijn gedaan wordt gedaan. Ook
de rijksdienst is nog onvoldoende in staat de wisselwerking tussen kennis
en beleid effectief te organiseren. Dit alles is overweging geweest voor een
herontwerp van de adviesinfrastructuur."Hoewel mijn fractie zich in algemene zin kan vinden in deze analyse, vraagt
zij zich toch af of een dergelijke brede en algemene analyse nu recht doet
aan de veelkleurigheid van het Nederlandse adviesstelsel. Is de minister nu
echt van mening dat deze algemene opmerkingen de hele lading dekken? De onderhavige
analyse wekt daarnaast de indruk enigszins eenzijdig te zijn. Natuurlijk is
niet alle beleidsadvies van even hoge kwaliteit, maar geldt dat niet ook voor
de manier waarop op de ministeries met de adviezen wordt omgegaan? Zit daar
niet een ander deel van het probleem. Waarom wordt dat niet benoemd en worden
er geen oplossingen voor aangedragen? Een hoogwaardige visie op het adviesstelsel
zou immers moeten kijken naar zowel de adviezen als naar de manier waarop
er mee wordt omgegaan. In dat licht stelde ik mijn vragen aan collega Schaap.Dat brengt mij bij het eerste van de twee punten die voor mijn partij
leidend zijn en waarover ik graag de visie van minister zou willen vernemen.
Hoe onafhankelijk en kritisch wordt het toekomstige stelsel? Welke voorwaarden
gaat zij in het stelsel inbouwen om de gewenste onafhankelijkheid en de gewenste
kritische instelling te waarborgen? Naar aanleiding van het debat in de Tweede
Kamer op 30 januari jongstleden destilleerde de Volkskrant twee posities.
Hoewel deze twee posities elkaar niet echt wederzijds uitsluiten, geven ze
wel een verschillend zwaartepunt aan het adviesstelsel. Aan
de ene kant staat volgens de krant het CDA dat het belangrijk vindt dat de
WRR-achtige clubs fungeren als een georganiseerde tegenmacht en de regering
scherp houden met ongevraagde adviezen. De VVD is daarentegen van de school:
slank af en voeg samen tot een veredeld adviesbureau dat in actie komt als
de regering daarom vraagt. Minister Ter Horst: "Ik zit iets meer op de
VVD-lijn." Vooral deze laatste opmerking vindt mijn fractie markant.
De regering stelde namelijk in de onderbouwing van haar oorspronkelijke voorstel
dat georganiseerde tegenspraak juist positief is. Hoe kijkt de minister nu
tegen deze georganiseerde tegenspraak aan? Ziet zij geen tegenstrijdigheid
tussen de genoemde regeringsvisie en de VVD-lijn die zij zegt "iets meer"
voor te staan?In dit verband vond mijn fractie het verontrustend te horen dat een aantal
adviesorganen van mening is dat zij worden afgeschaft omdat zij te kritisch
zijn over het regeringsbeleid. Tijdens de hoorzitting die de Eerste Kamer
op 30 november 2007 over dit onderwerp organiseerde, waren zij van mening
dat de regering weinig behoefte heeft aan luizen in haar beleidspels. Graag
een reactie van de minister op dit verwijt. Mijn fractie hoopt van harte dat
dit niet de heimelijke reden van de voorgestelde hervorming is. Van goede
en opbouwende kritiek wordt het menselijk handelen alleen maar beter. Dat
geldt voor de wetenschap, maar ook voor de beleidspraktijk. Door een kritische
visie toe te staan op het eigen handelen, kan worden voorkomen dat ideeën
verstarren en los komen te staan van de werkelijkheid. Of is de minister –
wat ik overigens niet verwacht – soms eerder een aanhanger van het volgende
gezegde van de Amerikaanse schrijver Mark Twain: "Ik houd van kritiek,
maar ik moet het er wel mee eens zijn"?In het verlengde hiervan nog een vraag. Waarom grijpt de minister de voorgestelde
hervormingen niet aan om extra waarborgen in te bouwen met betrekking tot
de onafhankelijkheid van onderzoek dat in overheidsopdracht wordt gedaan?
In dit kader wijst mijn fractie nog eens op de door de KNAW voorgestelde gedragscode
inzake de onafhankelijkheid van adviezen. Waarom heeft de regering de Verklaring
van wetenschappelijke onafhankelijkheid niet overgenomen als het gaat om haar
rol als opdrachtgever? Waarom tekenen de ministers niet? Zo kan toch voorkomen
worden dat ook maar het vermoeden ontstaat dat adviesraden niet onafhankelijk
van de regering kunnen opereren? Ik weet dat de minister de Tweede Kamer een
brief daarover heeft toegezegd, maar waarom neemt de regering deze verklaring
niet onmiddellijk over en maakt zo een einde aan alle twijfel over deze onafhankelijkheid?Ik heb tijdens mijn studie bestuurskunde niet alleen de lessen van de
heer Rosenthal tot mij genomen. Ik heb ook regelmatig gehoord van gevallen
waarin de opdrachtgever niet alleen de vraag, maar ook het antwoord bij de
externe adviseur neerlegde. Vandaar dat ik de bezorgdheid van de adviesorganen
en planbureaus kan begrijpen over de mogelijke gevolgen van de voorgestelde
plannen. Tijdens het overleg dat wij als commissie Binnenlandse Zaken op 12 februari
met hen hadden, uitten zij de angst dat hun onafhankelijkheid in het geding
zou komen als zij door een vermindering van de overheidsfinanciering de markt
op zouden moeten om onderzoek in opdracht te gaan uitvoeren. Deelt de minister
deze zorg van de planbureaus? Hoe denkt zij de reputatie die de planbureaus
op dit moment hebben, ook in de toekomst te waarborgen? Graag vernemen wij óók
de visie van de minister in dezen over de zorg van technische adviesorganen,
zoals de Gezondheidsraad, over hun onafhankelijke toekomstmogelijkheden als
zij zo worden beknepen als kennelijk deze regering nu van plan is. Waar ligt
naar de mening van de minister de kritische ondergrens? Zal de bijna halvering
van hun beschikbare middelen niet tot het om zeep helpen leiden van hun mogelijkheden
kwalitatief goed te adviseren? En wat hebben wij daar dan nog aan? "Half
goed is niet goed, half waar is niet waar, halfheid leidt tot niets",
citeerde mijn fractievoorzitter al bij de algemene beschouwingen Multatuli.Het mag duidelijk zijn: mijn fractie hecht zeer aan de onafhankelijkheid
van het adviesstelsel. Niet omdat dit een garantie is dat elk advies ter zake
en onfeilbaar is, maar wel omdat daardoor voorkomen kan worden dat het stelsel
dichtslibt of dermate gepolitiseerd raakt dat het zijn toegevoegde waarde
verliest. In dat kader heb ik nog een vraag aan de minister. Op dit moment
kunnen adviesraden zowel gevraagd als ongevraagd advies uitbrengen. Voor mijn
fractie is het kunnen uitbrengen van ongevraagd advies een van de fundamentele
waarborgen dat het systeem in ieder geval gedeeltelijk onafhankelijk blijft.
Daardoor kunnen adviesraden – indien zij dit nodig achten – ook
de politieke waan van de dag ontstijgen en de regering waarschuwen voor eventuele
misstappen. In het huidige stelsel is de ideale verhouding tussen gevraagd
en ongevraagd advies 80 tot 20; een vijfde van de adviezen is dus ongevraagd.
Hoe schat de minister deze verhouding in de praktijk in na de hervorming van
het stelsel?Zoals ik aan het begin van mijn betoog heb aangegeven, is onafhankelijkheid
niet het enige criterium voor mijn partij. Naast de onafhankelijkheid van
het adviesstelsel hecht mijn fractie er erg aan te benadrukken dat externe
adviseurs niet gebruikt mogen worden om zelf maar op te houden met denken.
De regering en alle politieke partijen hebben op dit punt een eigen verantwoordelijkheid
die niet mag verminderen door de reflectie die andere instellingen leveren.
Ik heb mij al schatplichtig getoond aan collega Rosenthal, maar laat ik hem
op dit onderwerp nog eenmaal aanhalen. Hij stelt namelijk dat adviesbureaus –
en ik citeer – "een publieke zichtbaarheid en reputatie (hebben)
opgebouwd die soms doelbewust door beleidsmakers wordt benut om tijd te winnen
en kritiek te temperen". Klopt deze observatie volgens de minister? En
vindt zij dit wenselijk? Indien niet, in hoeverre stelt zij in haar plannen
paal en perk aan het vragen van dit soort vormen van oneigenlijk advies?Kortom, voorzitter, mijn fractie vindt kritisch advies een groot goed
dat gewaarborgd moet blijven. Van goed advies wordt beleid alleen maar beter.
Dat geldt voor deze regering, maar ook voor toekomstige regeringen waarvan
de SP zonder enige twijfel deel zal uitmaken. In onze huidige rol als oppositiepartij,
maar niet minder in de toekomstige rol als regeringspartij, zijn wij gediend
met een adviesstelsel dat het politieke reilen en zeilen kritisch volgt. Sterker,
het geheel van onze politieke democratie is ermee gediend. In dat kader is
het goed dat wij vandaag dit debat voeren. Ik wacht dan ook met bijzondere
belangstelling het antwoord van de minister af.De heer Putters (PvdA):Voorzitter. "De analyse van de problemen die werden aangepakt, schoot
in belangrijke mate tekort. De problematiek werd onderschat. Het onderwijsbeleid
sloot niet meer aan bij de veranderde maatschappelijke werkelijkheid. (...)
Verantwoordelijke bewindslieden vertoonden een tunnelvisie. (...) De kring
van beleidsmakers stond onvoldoende open voor kritiek en waarschuwingen. Eigen
ervaringen in plaats van wetenschappelijk onderzoek vormden de onderbouwing
van de ingezette vernieuwingen. Er was sprake van een gesloten beleidsproces."Voorzitter. Dit citaat uit het rapport van de commissie-Dijsselbloem laat
zien hoe cruciaal het is dat de overheid beschikt over adequate kennis en
informatie om maatschappelijke vraagstukken inzichtelijk te maken, én
dat tegelijk een spiegel wordt voorgehouden om tunnelvisies en verambtelijking
van de politiek te voorkomen. Parlementaire onderzoeken en enquêtes
laten steeds opnieuw zien dat tijdige en onafhankelijke informatievoorziening
tekortschieten. Precies daarover spreken wij vandaag.In de Nota Vernieuwing Rijksdienst domineert de opvatting dat er te veel
adviseurs en kennisinstituten zijn, dat de advisering te verkokerd is, te
veel geld kost en dat er meer ambtelijke en centrale coördinatie moet
plaatsvinden. Maar waarom dit beheersingsdenken? De roep om stroomlijning
en centrale sturing komt vooral voort uit het willen reduceren van kosten
en bureaucratie. In dat opzicht is de voorgestelde sanering van het adviesstelsel
volgens ons penny-wise, pound-foolish, omdat zij betrekkelijk weinig oplevert.
Er wordt over het algemeen met weinig mensen veel kennis gegenereerd, en het
risico is eerder dat de kosten van externe en commerciële advisering
zullen toenemen.Echter, het probleem zit hem niet zozeer in de kosten – zoals ook
weer blijkt uit het rapport van de commissie-Dijsselbloem – maar in
het ontbreken van georganiseerde tegenspraak en de politieke wil om daarmee
om te gaan. De discussie over het aantal adviescolleges, planbureaus en kennisinstituten
en de daarmee verbonden kosten zou eigenlijk pas gevoerd moeten worden nadat
wij weten wat voor soort informatievoorziening adequaat is en hoe via onafhankelijke
en ongevraagde advisering tegenwicht voor tunnelvisies kan worden gecreëerd.
Wij zien zeker mogelijkheden voor veranderingen, maar alvorens te komen met
voorstellen over structuren, procedures over kaartenbakmodellen, clusterraden
en centrale aansturing, moeten wij eerst willen en durven onderkennen dat
wij ons in toenemende mate gesteld zien voor ingewikkelde en diffuse maatschappelijke
problemen, die niet met één druk op de knop op te lossen zijn.
Duurzaamheid, veiligheid en vergrijzing zijn vraagstukken die vragen om acties
van vele departementen en sectoren tegelijk.Een veel geziene reactie van overheden wie deze problemen boven het hoofd
groeien, is de complexe werkelijkheid te versimpelen. Evelien Tonkens stelde
onlangs nog in de Volkskrant heel mooi dat complexe problemen, zoals het stimuleren
van participatie van kansarme groepen in de samenleving, worden versimpeld
tot getallen, het aantal mensen dat aan het werk wordt geholpen. Onafhankelijke
en goed onderbouwde informatie is cruciaal om dat soort tunnelvisies tegen
te gaan. Het doordenken van de wijze waarop beschikbare wetenschappelijke
kennis en ervaringskennis bruikbaar gemaakt kan worden voor beleidsvragen,
en het doordenken van de wijze waarop ervaringen die elders zijn opgedaan
kunnen worden benut voor nieuwe kwesties, is dwingender dan ooit. Dit is in
de nota volgens ons niet gedaan en dat maakt de nota op dat onderdeel flinterdun
en voor ons niet acceptabel. Juist omdat de beleidsvragen hardnekkig zijn
en moeilijk oplosbaar, hebben wij een overheid nodig die leert, reflecteert
en zich voortdurend laat voeden door de inzichten die voorhanden zijn.De hoorzitting die wij met de Tweede Kamer organiseerden in november jongstleden
en eerdere analyses van deze Kamer over de relatie tussen beleid en uitvoering,
bevestigen ons daarin. Vandaar dat wij alle begrotingen met financiële
consequenties voor de adviescolleges hebben aangehouden, en omdat wij met
de Tweede Kamer vragen om een onderbouwd voorstel waar een meer fundamentele
analyse onder ligt. Wij zullen vandaag ook aangeven waar die analyse in onze
ogen over zou moeten gaan.De vraag die wij ons allereerst moeten stellen, is die naar de functies
van de kennisinfrastructuur. Adviescolleges hebben een wezenlijk andere functie
dan het CPB, RIVM, NWO, Zon-Mw en de kenniskamers. De WRR is in onze ogen
meer de "freischwebende Intelligenz" die wezenlijke trends in de
samenleving signaleert en daarop reflecteert en zich op de lange termijn richt,
waar de Kaderwet Adviescolleges meer op het beleid gerichte vragen beantwoorden.
De planbureaus zijn essentieel voor het financieel, ruimtelijk of sociaal
doorrekenen en monitoren van overheidsbeleid en wij achten het van belang
dat al die functies precies in kaart gebracht worden. De keuze om planbureaus
samen te voegen en adviescolleges te saneren en te clusteren, oogt nu tamelijk
willekeurig. Als departementale innovatieplatforms, kenniscentra en tijdelijke
commissies daarnaast grotendeels buiten de analyse blijven, is die ook nog
incompleet. Het is opmerkelijk dat, terwijl wij deze discussie voeren, de
minister van VWS een Innovatieplatform Zorg opricht. De vraag is of de RVZ,
het SCP of Zon-Mw hierin niet een rol hebben te spelen, in plaats van weer
een nieuw platform op te richten.Minder adviescolleges leiden bovendien ook niet automatisch tot minder
advies. Ik zei het net al: commerciële advisering zal toenemen, omdat
de adviesbehoefte niet afneemt. Wij vragen het kabinet daarom de toezegging
te doen dat op alle begrotingen wordt aangegeven hoe de uitgaven aan commercieel
advies zich verhouden tot uitgaven aan de vaste adviescolleges. Daarnaast
vragen wij de minister om in de door haar aangekondigde notitie een meer samenhangende
analyse te geven over de functies van alle instituten die ik net noemde, over
hun nut en noodzaak, maar ook over de consequenties van het afschaffen ervan.Bij de adviescolleges en de planbureaus willen wij nog wat meer stilstaan.
Ten aanzien van de planbureaus valt ons het verschil in budget op tussen bijvoorbeeld
het SCP met 5,6 mln. en als je de projectfinanciering erbij telt, meer dan
8 mln., het CPB met 13,5 mln. en de samenvoeging van RPB en MNP met 41,7 mln.
Die verdeling is nogal onevenwichtig en naar onze indruk ook een beetje willekeurig.
Daarnaast drukken de budgetten slechts op enkele departementen, terwijl de
planbureaus werk verrichten voor de rijksdienst in brede zin.
Met name de bezuinigingen op het SCP, met het kleinste budget, leiden ertoe
dat het de taken lang niet allemaal meer goed kan vervullen, terwijl de vraagstukken
op sociaal-cultureel gebied alleen maar groter worden. Het lijkt ons niet
reëel, het SCP met 20% bezuiniging te confronteren, temeer daar
het niet zo is dat er minder gebruik wordt gemaakt van de adviezen en rapporten.
Wij vragen het kabinet om die bezuiniging te heroverwegen en de planbureaus
meer in evenwicht te benaderen. Wij menen dat voorkomen moet worden dat de
planbureaus steeds speelbal van bezuinigingen zijn en afhankelijk worden gemaakt
van het beleid van het departement waar zij onder vallen, terwijl zij dus
voor de hele rijksdienst taken vervullen. In ons gesprek met de directeuren
van de planbureaus werd bovendien duidelijk hoe belangrijk hun onafhankelijkheid
is. Zij stelden onomwonden dat de departementen de uitkomsten van hun rapporten
proberen te sturen. Ik citeer: "Het liefst willen ze dat wij doen wat
zij zeggen. Wij moeten onze onafhankelijkheid steeds opnieuw bevechten."Alhoewel wij natuurlijk begrijpen dat instituties die in hun budget gekort
dreigen te worden, of met opheffing worden bedreigd, gekleurd kunnen zijn
in hun uitingen, versterkt het bij ons de overtuiging dat borging van onafhankelijkheid
wezenlijk is. Wat zou de minister ervan vinden, als wij het opdrachtgeverschap
en het eigenaarschap van de planbureaus wat meer van elkaar zouden scheiden?
Dat zou kunnen betekenen dat zij gezamenlijk op een aparte begroting terechtkomen,
die bijvoorbeeld bij het ministerie van Algemene Zaken zou kunnen worden ondergebracht.
Individuele departementen kunnen nog steeds het opdrachtgeverschap op zich
nemen. Wij vragen de minister om daar een reactie op te geven en om die optie
ook in haar notitie nader te verkennen.Ten aanzien van de adviescolleges constateert de nota Vernieuwing rijksdienst
dat er te weinig over de sectorale kokers heen wordt samengewerkt en dat clustering
daarom nodig is. Onze indruk is dat in de afgelopen jaren is het aantal gezamenlijke
adviezen wel is toegenomen, maar, inderdaad, het kan meer. In plaats van clustering
kan echter ook samenwerking nadrukkelijker geprikkeld worden. Enige clustering
kan nuttig zijn, maar moet ook inhoudelijk beargumenteerd worden. Wat levert
de samenwerking tussen raden eigenlijk op, ook financieel en organisatorisch
op ten opzichte van clustering? Graag ook een reactie van de minister op dit
punt.Centrale regie door de WRR is volgens ons niet zinvol. Kennis over technisch
specialistische vraagstukken rond technologie, gevaarlijke stoffen of vaccins
wordt op heel andere wijze gegenereerd dan kennis over strategische vraagstukken
rond duurzaamheid of vergrijzing. Het risico bestaat dat er bij centrale aansturing
opnieuw sectorale kamers moeten worden ingericht die het wiel opnieuw gaan
uitvinden. Elke indeling roept bovendien nieuwe vragen over afstemming op.
Het lijkt ons daarom onwenselijk om vijf mini-WRR's te creëren die ook
nog eens via kaartenbakmodellen moeten werken. Het kaartenbakmodel van de
Gezondheidsraad is wellicht zinvol voor de technisch specialistische colleges
die wat meer te maken hebben met heel gerichte vragen en zoeken naar bijpassende
deskundigheden. Voor strategische vraagstukken is het echter zinvoller, te
werken met een vaste groep raadsleden die gedurende een periode enige consistentie
in de advisering kan aanbrengen. Een adequate mix van strategische en technisch
specialistische adviescolleges met variatie in type samenstelling blijft onzes
inziens dus nodig.Opmerkelijk is overigens dat die raden die wel intersectoraal werken,
zoals de RMO, de AWT en de AGS, als eerste lijken te sneuvelen. Het kan toch
niet zo zijn dat vanwege de ontkokering de verkokerde raden hun positie versterken
ten koste van de intersectorale raden vanwege het feit dat zij institutioneel
nu eenmaal een sterke positie in hun beleidsveld hebben opgebouwd? Wij vragen
het kabinet daarom toe te zeggen dat de besluiten tot opheffing van RMO en
AGS heroverwogen worden en dat in de notitie aangegeven wordt hoe bij clustering
verschillende soorten adviesvragen bediend worden en dat het intersectorale
karakter daarbij geborgd is.Dit betekent niet dat wij geen veranderingen voorstaan. Het is onzes inziens
wel terecht dat zowel de effectiviteit als de legitimiteit van het adviesstelsel
vandaag bediscussieerd worden. Uit evaluaties van de adviescolleges blijkt
dat adviseurs en opdrachtgevers onvoldoende met elkaar communiceren over prangende
adviesvragen en over het gebruik van de resultaten. Er is sprake van onduidelijke
vraagformulering door de departementen. Een aantal van mijn collega's heeft
dat ook al opgemerkt. Dat is niet alleen aan de adviescolleges te wijten,
want departementen moeten gewoon betere vragen formuleren. Het is dus ook
hand in eigen boezem. Het kan immers niet liggen aan de complexiteit van de
problemen waar goed advies goed bij gebruikt kan worden.Daarnaast zijn de reacties van het kabinet op adviezen ook vaak weinigzeggend.
Soms komt dat doordat de adviescolleges te weinig over de kokers samenwerken
en niet altijd meebewegen op politieke en beleidscycli. Adviezen komen daardoor
vaak te laat of te vroeg. Daardoor kunnen de adviezen overigens op langere
termijn nog wel effect hebben. Dit wordt in de nota niet meegenomen. Dat duurt
immers soms wat langer.Een ander probleem is dat departementen vaak weinig zin hebben om op adviezen
te reageren, vooral als daarbij interdepartementale afstemming nodig is, terwijl
die door de politiek nu juist zo gevraagd worden. Ambtelijk is dat natuurlijk
lastig. Inhoudelijk komen bovendien internationale en uitvoeringskwesties
nog veel te beperkt aan bod, terwijl we ons in toenemende mate realiseren
dat de uitvoerbaarheid van beleid een enorm probleem is.Tot slot komen er ook nauwelijks adviesvragen uit het parlement. Kortom,
er valt dus nog wel iets te verbeteren. Onze vraag aan de minister is of zij
eigenlijk weet wat de oorzaken van al deze knelpunten zijn. Onze conclusie
luidt dat het samenspel tussen politiek, adviescolleges en de uitvoering veel
beter moet om de bruikbaarheid van adviezen te vergroten. Onze fractie wil
dan ook graag een analyse van de oorzaken van deze tekortkomingen zien en
daaraan gekoppelde verbetervoorstellen.De heer Vliegenthart (SP):De heer Putters heeft het over de rol van het parlement. Als hij het heeft
over hand in eigen boezem steken, geldt dat ook voor hem. Kan hij aangeven
wat er concreet verbeterd moet worden? Zou het parlement dus meer of minder
aanvragen moeten doen? Hoe zou het parlement de kwaliteit dus kunnen verbeteren?De heer Putters (PvdA):Ik kom daar later op terug, maar ik noem alvast een voorbeeld. Zo zou
het een goede zaak zijn, als de Kamers om te beginnen de kabinetsreacties
op adviezen zouden agenderen. Ik heb zojuist wat kritiek geuit op die kabinetsreacties,
maar, laten wij eerlijk zijn, die worden ook heel matig besproken door het
parlement. Straks kom ik even te spreken over de commissie-Dijsselbloem. Daarbij
zien wij dat de Onderwijsraad wel degelijk een aantal kritische adviezen heeft
gegeven die het parlement niet of nauwelijks besproken heeft. Bespreking zou
mijns inziens een goed begin zijn.Voorzitter. We hebben ook enkele gedachten over verbeteringen. Ziet de
minister aanleiding om bijvoorbeeld het benoemingenbeleid aan te passen, zodat
uitvoerders, ervaringsdeskundigen en wellicht internationale stakeholders
wat meer betrokken worden? Is het ook mogelijk om te zoeken naar strategieën
om de vraagformulering op departementen te verbeteren? En zijn er manieren
om de adviesraden wat meer te prikkelen om met elkaar samen te werken,terwijl
er toch ruimte blijft voor concurrerende inzichten? Wellicht is het ook zinvol
de reactietermijn van drie maanden voor het kabinet te heroverwegen, zodat
er wat meer tijd is voor meerzeggende en wellicht interdepartementale reacties.
Daarnaast verandert de doelgroep van veel adviezen in snel tempo. Met grote
liberaliseringen en marktwerkingsoperaties hebben veel van de adviezen vaak
meer gevolgen voor gemeenten en maatschappelijke organisaties dan voor departementen.
Werkprogramma's zouden daarom misschien beter tot stand kunnen komen via betrokkenheid
van stakeholders dan in onderonsjes tussen de ambtelijke top en de voorzitter
van een adviescollege.Nu kom ik weer bij de interruptie van de heer Vliegenthart. Het parlement
zou die reacties wat vaker moeten bespreken en op de commissieagenda's moeten
plaatsen. Kortom, wij horen graag welke mogelijkheden de minister binnen de
Kaderwet adviescolleges ziet om de bruikbaarheid van de adviezen te vergroten.
De brief van de AWT (Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid)
aan onze Kamer van afgelopen vrijdag staat op dit punt vol van waardevolle
suggesties die we daarbij graag meegenomen zien.De PvdA-fractie vindt het overigens bemoedigend dat de minister in de
begroting heeft opgenomen dat in 2008/2009 de Kaderwet adviescolleges geëvalueerd
wordt. Dat is een goede zaak, maar het roept ook de vraag op waarom we de
uitkomsten daarvan niet afwachten in plaats van nu een ondoordachte sanering
door te voeren. Graag een reactie daarop.De vraag die ook opkomt, is of de adviescolleges nu vooral ten dienste
van de beleidsvorming staan of ook de functie van tegenkracht vervullen om
politiek en bestuur scherp te houden. De vicepresident van de Raad van State
zei het als volgt: De overheid moet oog hebben voor de onafhankelijke positie
van de adviseurs en het belang van hun adviezen op waarde waarderen en daar
serieus en goed beargumenteerd op ingaan, ook al komen haar die even niet
uit. Wij delen de mening dat een sterke wetgever gebaat is bij soms lastige
adviseurs en vinden het van grote waarde dat bestaande kaders en definities
af en toe ter discussie gesteld worden. De commissie-Dijsselbloem laat het
belang daarvan zien. Deze commissie heb ik al eerder aangehaald. De Onderwijsraad
heeft jarenlang wel degelijk kritische adviezen uitgebracht. Het feit dat
die rapporten niet altijd overgenomen werden, kan in de redenering van de
nota Vernieuwing rijksdienst snel tot de conclusie leiden dat er sprake was
van onbruikbare en onnodige advisering. Het rapport van de commissie-Dijsselbloem
laat wat ons betreft nu juist het tegenovergestelde zien, namelijk dat regering
en parlement die rapporten wel eens beter hadden mogen bediscussiëren
en doordenken, zodat de adviezen ook nog eens tot beleidsleren hadden kunnen
aanzetten! Adviescolleges moeten daarom voldoende ruimte behouden om ongevraagd
te adviseren en meerjarige werkprogramma's te maken om te voorkomen dat de
waan van de dag postvat.Het scheiden van eigenaarschap en opdrachtgeverschap zou ook hier een
optie kunnen zijn om de countervailing power te versterken. Het onderbrengen
van adviescolleges in een aparte kennis- en adviesbegroting kan ertoe leiden
dat zij niet langer budgettair van individuele departementen afhankelijk zijn,
terwijl in de adviesopdrachten de samenwerking met vakdepartementen behouden
wordt. Dit geldt met name bij intersectorale advisering waar het een conflictpunt
blijft welk departement voor de kosten moet opdraaien. Er zou op deze manier
tegelijkertijd meer ruimte kunnen komen voor een flexibele kern van medewerkers,
bijvoorbeeld in de functie van "onderzoeker in Rijksdienst", waarop
adviescolleges (en planbureaus) een beroep kunnen doen. Graag een reactie
op deze voorstellen en de vraag of deze meegenomen kunnen worden in de notitie.Samenvattend, alvorens ingrepen in de kennisinfrastructuur door te zetten,
moet er volgens ons een analyse worden gemaakt van de resultaten van eerdere
ingrepen en van de functies die geborgd moeten worden. Die analyse moet beter
aangeven wat de problemen zijn en voor wie en waarom het parlement nauwelijks
een beroep op de adviescolleges doet, alsmede hoe dat zich verhoudt tot het
inschakelen van commerciële adviesbureaus. Wij zien echt wel mogelijkheden
voor veranderingen, maar die moeten wel beter onderbouwd worden. Daarover
is bij de algemene beschouwingen in deze Kamer ook een motie aangenomen. Dit
kan dus niet nieuw zijn voor het kabinet. Aangezien die analyse nog niet is
gemaakt, geven wij vandaag de volgende ijkpunten mee voor de inrichting van
het toekomstig adviesstelsel.1. Borging van de variëteit van technisch-specialistische, strategische
en tijdelijke adviescolleges.2. Aandacht voor de variëteit van sectoren en beleidsvraagstukken.3. Versterking van onafhankelijk deskundig advies aan het parlement.4. Vergroting van de bruikbaarheid van adviezen naast de versterking van
tegenspraak.5. Een substantiële ruimte voor ongevraagde advisering.6. Een analyse van reeds uitgevoerde evaluaties van de adviescolleges,
om de mogelijkheden van de Kaderwet Adviescolleges maximaler te benutten.
Wij denken hierbij bijvoorbeeld aan aanpassingen in het benoemingenbeleid,
het formuleren van meerjarige werkprogramma's en het verbeteren van de kabinetsreacties.Afhankelijk van de reactie van de minister overweegt mijn fractie in tweede
termijn op deze punten een motie in te dienen.Wij benadrukken dat de regering ons heeft toegezegd dat er geen onomkeerbare
stappen zullen worden gezet voordat de nieuwe analyse gereed
is en de Kamer zich hierover heeft kunnen uitspreken. Ook is toegezegd dat
de bezuinigingen tot die tijd zullen worden opgeschort. Wij vinden dat ook
de onevenwichtigheid tussen de planbureaus moet worden weggenomen. Wij verzoeken
de bezuinigingen, met name die op het SCP, te heroverwegen.Voor bruikbare adviezen en kritische tegenspraak is volgens ons geen centrale
aansturing nodig, maar een gevarieerd en onafhankelijk stelsel van kennisleveranciers.
Dat werd in 1922 al erkend, toen een afzonderlijk artikel voor de vaste adviescolleges
in de Grondwet werd opgenomen. Het gaat hierbij om het huidige artikel 79
van de Grondwet. Het daaraan ten grondslag liggende, door de Tweede Kamer
aangenomen amendement-Troelstra kwam voort uit parlementaire onrust over de
vele adviesinstanties waarmee de regering zich omringde. Men vreesde een adviescircuit
van door de regering aangezochte belanghebbenden die bovenmatig veel invloed
op het beleid zouden hebben en zo de positie van het parlement zouden ondermijnen.
Net als Troelstra toen, maken wij ons zorgen, maar nu om het wegsaneren van
dit tegenwicht ten opzichte van alle externe en ambtelijke adviseurs die de
regering ten dienste staan. Het behoud van onafhankelijke informatievoorziening
aan het parlement en van tegenspraak, is cruciaal voor ons functioneren. Wij
roepen daarom de Kamers, maar ook de minister op om in deze traditie van Troelstra
te gaan staan. Wij wachten met belangstelling de reactie van de minister af.De heer Laurier (GroenLinks):Voorzitter. Het is uiteraard een goede zaak om adviesraden en instellingen
eens in de zoveel tijd tegen het licht te houden. Daarbij moet je bezien of
deze instellingen nog wel passen in de tijd waarin je leeft. Immers, de wereld
verandert, nieuwe vraagstukken dienen zich aan, de complexiteit van de samenleving
neemt toe en ook het tempo van de veranderingen kan verschillen. Er is ook
niets op tegen om eens in de zoveel tijd de middelen te bezien die worden
besteed aan deze adviesorganen en -instellingen. Dit alles is een heel gezonde
reactie op de bestaande adviesstructuur.Een en ander moet echter wel gebeuren op basis van een degelijke analyse,
een heldere probleemstelling en met oog op alle taken die het adviesstelsel
heeft. In deze zin heeft mijn fractie problemen met de manier waarop het adviesstelsel
nu wordt bezien. De heer Van Kemenade vroeg zich in zijn brief van 8 juni
2007 naar aanleiding van de nota af, wat nu eigenlijk het probleem was en
wat er met de veronderstelde verandering werd beoogd. Hij schreef dit namens
alle adviesorganen. Het is heel pregnant dat op dat moment deze vragen vanuit
de adviesorganen naar voren werden gebracht.In de nota wordt gesproken over zaken als flexibilisering, integraliteit,
strategieontwikkeling, vermindering van de beleidsdrukte, maar vooral over
efficiency en de reductie van de middelen die worden besteed aan het adviesstelsel.
Eerlijk gezegd is het mijn fractie niet duidelijk of met de voorstellen die
nu worden gedaan, de beoogde doelstellingen daadwerkelijk worden bereikt.
Als er gesproken wordt over flexibiliteit, vatten wij dat vooral op al het
vermogen om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Daarbij moet uiteraard
ook de vraag worden gesteld, hoe dit zich verhoudt ten opzichte van de continuïteit
van de adviesorganen en de kwaliteit die wordt geleverd. Wij zijn het er uiteraard
mee eens dat er gestreefd wordt naar integraliteit. Het is echter niet helder
in hoeverre de clustering werkelijk leidt tot deze integraliteit. Zal de omvorming
van een archipel van adviesraden tot vijf grote continenten leiden tot toename
van de integraliteit van de adviezen? Volgens mijn fractie kan dit evengoed
leiden tot juist een versterking van de verkokering. Er wordt ook gesproken
over reductie van beleidsdrukte. Het is mijn fractie niet duidelijk in hoeverre
juist het adviesstelsel hieraan bijdraagt. Moeten de bronnen van de beleidsdrukte
niet elders worden gezocht?De fractie van GroenLinks heeft zich echt gestoord aan het feit dat in
de voorstellen maar weinig aandacht wordt besteed aan de rol die de adviesorganen
zouden moeten spelen bij het functioneren van het parlement. De heer Tjeenk
Willink heeft in de hoorzitting nog eens helder gezegd dat er in de nota zelden
een koppeling wordt gemaakt met het politieke niveau. Er wordt eigenlijk altijd
gesproken over het ambtelijk niveau. Wij vinden dit een uitermate eenzijdige
optiek. Juist het adviesstelsel moet worden bezien vanuit het politieke niveau.Mijn fractie mist een duidelijk analyse van het huidige adviesstelsel
en de verhouding met de andere kennis- en adviescentra en commerciële
instituten. Al deze instellingen zijn actief bij de advisering van de overheid.
Volgens mijn fractie moeten in een gedegen analyse de verschillende verhoudingen
en aspecten tussen deze instellingen in beeld worden gebracht. Mevrouw Bemelmans
vroeg in dit verband naar de verdeling van de middelen. Zij vroeg ook of de
andere vormen van advisering bij de bezuiniging worden betrokken. Bij haar
vragen sluit ik mij graag aan. Het gaat ons echter ook om de inhoudelijke
verhoudingen.Er is een nieuwe analyse toegezegd. Mijn fractie juicht dit toe. Wij vinden
dat hierin een aantal duidelijke aspecten moet worden meegenomen. Ik noem
er zes. In de eerste plaats moet in deze nieuwe analyse worden aangegeven
dat in de voorstellen de onafhankelijkheid van de adviesorganen is geborgd.
Enkele leden spraken al over het belang van tegenspraak. Ook mijn fractie
hecht hier zeer aan. Overigens vinden wij dat ook het uitbrengen van ongevraagd
advies hoort bij de onafhankelijke positie.In de tweede plaats moet de kwaliteit van het adviezen voldoende zijn
geborgd. Hiermee is onmiddellijk ook het vraagstuk van de middelen aan de
orde. In de derde plaats moeten de adviezen relevant zijn. Ik ben het met
de heer Putters eens dat de Kamers op dit punt de hand ook in eigen boezem
moeten steken. Ik heb het bij dit punt niet alleen over het politieke aspect,
want hierbij moet ook oog zijn voor de rol die de adviezen spelen in het maatschappelijk
debat. In de vierde plaats moet de continuïteit van de advisering gewaarborgd
zijn. Continuïteit kan leiden tot consistentie en kan de kwaliteit van
de advisering verhogen. In de vijfde plaats moet de advisering gezag hebben.
Ik hoorde zojuist iemand zeggen dat vooral de éminence grise de adviescolleges
bevolkt. Dit komt volgens ons de legitimiteit van de advisering niet altijd
ten goede. In de zesde en laatste plaats moet de advisering los van de waan
van de dag plaatsvinden. De woorden van de heer Putters over de commissie-Dijsselbloem
waren op dit punt erg helder.Voor mijn fractie is de huidige structuur van de advisering niet heilig.
Volgens ons zijn er veranderingen en verbeteringen mogelijk. Wij zien de nieuwe
analyse van het kabinet en de voorstellen die hierin worden gedaan met belangstelling
tegemoet. Wij rekenen erop dat er geen onomkeerbare stappen worden gezet tot
het moment dat de nieuwe analyse verschijnt. Ik zie met belangstelling uit
naar de beantwoording van onze vragen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Ik spreek mede namens de fractie van de ChristenUnie.Aan de vraag naar de meest wenselijke inrichting van het stelsel van adviesorganen
en kennisinstituten zijn al vele woorden gewijd. Deze vraag heeft ook de nodige
pennen in beweging gebracht. In feite staan wij nog maar aan het begin, een
nieuw begin na de ronde die wij hebben gehad in de jaren tachtig en negentig
van de vorige eeuw en die is uitgemond in de Kaderwet adviescolleges. Het
is een nieuw, maar volgens velen een enigszins ongelukkig begin, dat zijn
oorsprong vindt in het coalitieakkoord. Het kabinet wil tot een vermindering
van de beleidsdruk en de beleidsdrukte komen. Daartoe is onder andere het
beleidsdeel van de ambtelijke dienst met 20% verkleind. Het past volgens
het kabinet in deze lijn om ook de adviesraden met een vergelijkbaar percentage
te verkleinen. Mits geënt op de resultaten van een takendiscussie, spreekt
de doelstelling om overheidsbreed tot een vermindering van de beleidsdruk
te komen onze fracties zeker aan. Maar wat is de logica om van een verkleining
van het ambtelijk apparaat te concluderen tot eenzelfde verkleining van de
adviesraden? Ligt daaraan niet ten grondslag de gedachte dat het adviesstelsel
onderdeel is gaan uitmaken van het bestuur? Die gedachte lijkt ons geen goed
vertrekpunt voor een discussie over de herinrichting van het adviesstelsel.Intussen heeft de minister in de brief van 5 februari jongstleden
aan de Tweede Kamer toegezegd voor medio mei te komen met een diepergaande
analyse en visie, voorzien van scenario's, dan in de nota Vernieuwing rijksdienst
was vervat. Bovendien heeft zij in een brief van 17 december 2007 aan
de commissie voor Binnenlandse Zaken van deze Kamer laten weten dat ten aanzien
van adviescolleges die mede tot taak hebben de Eerste Kamer te adviseren,
geen onomkeerbare stappen zullen worden gezet, voordat de Eerste Kamer zich
daarover heeft uitgesproken. Daarmee lijkt de druk ietwat van de ketel en
is er, voordat het eventueel tot wetgeving komt, ruimte ontstaan voor inbreng
ook vanuit deze Kamer in het debat. Namens onze fracties sta ik bij enkele
aspecten van deze lastige, maar gewichtige materie stil.Wij zijn niet tegen verandering en zeker niet tegen verbeteringen. Wie
zou geen beter advies voor minder geld wensen? Maar wij moeten goed weten
wat wij willen en wat wij doen. Er is alle aanleiding om periodiek kritisch
te kijken naar de functies van adviescolleges en andere adviseurs buiten de
reikwijdte van artikel 79 van de Grondwet. Het ligt voor de hand te beginnen
met een analyse van eerdere ingrepen in het adviesstelsel en de ontwikkeling
min of meer tegelijkertijd van andere vormen van advisering. Scherp zou moeten
worden aangegeven waar de problemen thans zitten en wie deze problemen ervaren.
De ingrijpende operatie "Raad op maat" heeft de problemen blijkbaar
niet of niet voldoende verholpen, of er zijn inmiddels nieuwe ontstaan.Deze aanbeveling houdt in dat wij niet primair op een structuurverandering
van het adviesstelsel zouden moeten inzetten, maar de aandacht vooral zouden
moeten richten op de functies van de onderscheiden adviseurs, extern en intern.
Men zal zich de vraag moeten stellen voor welke functies de adviescolleges
ex artikel 79 van de Grondwet bedoeld waren en welke functies door andere
adviseurs zijn overgenomen.Het kabinet zegt ernaar te streven de advisering beter te laten aansluiten
op de adviesbehoefte van de politiek. De vraag die zich daarbij voordoet,
is of het stelsel van adviescolleges niet een bepaalde opvatting over de verhouding
tussen staat en politiek zou dienen te weerspiegelen. Wij zijn er niet mee
gediend dat bestuur en adviescolleges meer en meer op elkaar gaan lijken.
In dit verband zou zo scherp mogelijk moeten worden verduidelijkt wat het
kabinet verstaat onder de tegenspraak- of tegenmachtfunctie van de adviescolleges
in relatie tot de democratie en de rechtsstaat. Is een van de problemen niet
dat men in toenemende mate de adviescolleges niet meer ziet als onafhankelijke
zelfstandige, wetenschappelijke en praktische organen om tegenwicht te bieden,
andere perspectieven en alternatieven te laten zien, maar als opdrachtnemende
instituten?In ditzelfde verband is ook van belang de relatie tussen adviseurs en
parlement. Het adviesstelsel mag niet alleen vanuit het belang en het perspectief
van de organisatie van de departementale rijksdiensten worden bedacht. Het
gaat om veel meer dan een soort dienst aan de bureaucratie. Adviseren moet
ook dienstbaar zijn aan de democratie, het beleid en de maatschappelijke en
politieke discussie daarover. Het kabinet heeft verklaard minder adviezen
te willen gaan vragen. Zou het parlement dan niet juist meer adviezen dan
thans het geval is, moeten vragen, in het belang van de constructieve tegenspraak?
Die vraag moet in de eerste plaats door het parlement zelf worden beantwoord,
maar het zou niet misstaan als ook het kabinet er aandacht aan zou besteden.Een ander aspect. Het kaartenbakmodel à la de Gezondheidsraad lijkt
door de regering als ideaal te worden omarmd. De vraag is echter of zo'n model
zonder meer kan worden toegepast op heel andere domeinen waar het gaat om
langetermijnvisies en om kennis van het veld en zijn geschiedenis. Zal een
van de gevolgen van de voorgenomen operatie in het kader van het kaartenbakmodel
in de huidige opzet niet zijn een verschuiving naar ad-hocadvisering, waarbij
het accent meer op het operationele dan op het strategische vlak zal liggen?
En zal ad-hocadvisering niet ten koste gaan van de continuïteit en consistentie?Als laatste aspect sta ik even stil bij het voornemen tot clustering van
enkele adviesraden. Voor zover dit voornemen enkel berust op de diagnose dat
het huidige stelsel te druk en te duur is, lijkt ons dat wat mager. Als het
doel zou zijn om tot meer integratie te komen, voor zover zulks wenselijk
is te oordelen, zou dat een steviger grond zijn. Wat onze fracties betreft
staan wij in elk geval positief tegenover meer samenwerking bij de afstemming
van werkprogramma's. In dit kader hebben wij ook behoefte aan een verduidelijking
van de rol die door het kabinet wordt voorgestaan wat de WRR betreft. Er is sprake van een synergetische rol van de WRR als inhoudelijk intermediair.
Naar onze voorlopige opvatting zijn dit rijkelijk vage termen. Vandaar de
vraag wat wij ons bij deze termen moeten voorstellen. Gaat het simpelweg om
een soort regierol die aan de WRR wordt toegekend of gaat het om iets anders?Ook moet de vraag onder ogen gezien worden of de sectoraal georganiseerde
departementen ingeval van een reactie op uitgebrachte adviezen op deze clustering
zijn ingesteld. Zijn zij hiertoe werkelijk in staat? Of vraagt clustering
van adviesraden om een andere organisatie?Veel aspecten van het herinrichten van het adviesstelsel hebben wij op
dit moment onbesproken gelaten. Wij besluiten met de aanbeveling dat de minister
in haar aangekondigde notitie beziet wat de verschillende adviescolleges voor
functies hebben, welke meerwaarde ze ieder voor zich hebben of zouden kunnen
hebben, hoe ze zijn samengesteld en wat hun legitimatie is. Graag wil ik gezegd
hebben dat onafhankelijkheid ons de meest essentiële voorwaarde lijkt
voor een gezaghebbende advisering die zowel het openbaar bestuur als de politiek
dient. Wij zien de reactie en de notitie van de minister graag tegemoet.De heer Engels (D66):Voorzitter. Advisering is al zo oud als het openbaar bestuur zelf. Het
gaat dan om beraadslagingen en oordelen die in onderling overleg tussen verschillende
belangen tot stand worden gebracht. Deze adviesfunctie vormt een wezenlijk
onderdeel van onze polderconstitutie die zich kenmerkt door een op benoemde
ambten en collegiale bestuursorganen gebaseerde cultuur van overleg en consensusvorming.
Deze adviesfunctie heeft lange tijd zijn waarde bewezen, al is de vormgeving
daarvan in de loop der tijd substantieel aangepast, laatstelijk nog in 1997.De laatste jaren zijn wij meer gaan spreken in termen van kennis en kennisinfrastructuur.
Daarmee is een breder perspectief in beeld gekomen. Het politiek-bestuurlijke
proces kent immers een dynamiek die ons dwingt opnieuw de vraag te stellen
in hoeverre de kennisfunctie daarop moet worden toegesneden. Tussen het politiek-bestuurlijke
complex en de wereld van kennis en wetenschap bestaat immers een bepaalde
wederkerigheid, maar in bepaalde opzichten vormen zij ook tegenpolen. Dat
maakt een verbinding tussen beide minder gemakkelijk dan voorheen. Ik werk
dit kort nader uit.In politieke processen speelt het tijdselement een structurerende rol.
Van week tot week en van verkiezing tot verkiezing moet de agenda worden afgewerkt
en moet worden ingespeeld op incidentele ontwikkelingen. Op dit vlak zit de
spanning met de ontwikkeling van kennis en met de wetmatigheden van de wetenschap.
Kennis, wetenschap en denkvermogen kennen immers geen vaste tijdshorizon.
Er zijn meer verschillen tussen beide werelden. Verschillen tussen ideologie
en objectiviteit, tussen afspraak en reflectie, tussen macht en inzicht, tussen
emotie en rationaliteit. Toch moeten deze werelden met elkaar verbonden blijven.
Een verantwoordelijke overheid organiseert tegenspraak, organiseert het debat
en waarborgt de functies van zelfreflectie en zelfcorrectie. In een open democratie
moet ten principale ruimte zijn voor een optimaal gebruik van denkkracht,
van onderzoek en van ideeën. De vraag is op welke wijze dat moet worden georganiseerd. Op welke wijze
moeten de werelden van politiek en wetenschap, van openbaar bestuur en kennis
met elkaar verbonden worden? Hoe zien wij in de toekomst de inrichting van
een beleidsgerichte, maar toch onafhankelijke en objectieve kennis- en adviesfunctie?Het kabinet heeft een verdere hervorming van de bestaande inrichting van
de huidige kennis- en adviesstructuur aangekondigd in het programma om tot
een vernieuwing van de rijksdienst te komen. Deze vernieuwing heeft een beter
beleid tot doel alsmede het bewerkstelligen van een goede uitvoering ervan.
Veel van de al sinds de jaren tachtig voortgaande discussie over de reorganisatie
van de rijksdienst genoemde thema's komen terug: slagvaardigheid, deregulering,
ontbureaucratisering, ontkokering, professionalisering, efficiëntie en
effectiviteit. Er wordt gesproken van een kleinere, maar betere ambtelijke
rijksdienst.Hierbij passen twee kanttekeningen. In de eerste plaats valt op dat het
kabinet uitsluitend focust op de ambtelijke dienst. De politiek-bestuurlijke
dimensie die in de analyses van de regeringscommissaris voor de reorganisatie
van de rijksdienst in de jaren tachtig en ook in het programma Andere Overheid
nadrukkelijk een plaats kreeg, is buiten haken geplaatst. Op zichzelf genomen
is dit overigens wel verklaarbaar. Dit kabinet en deze coalitie prediken immers
met veel ijver de verworvenheden van de huidige partijendemocratie waarin
politieke partijen hun machtsambities optimaal kunnen nastreven. De vertegenwoordigende
democratie blijft daarmee de democratie van de gevestigde politieke orde en
elite. De messcherpe analyses van de Nationale Conventie over de vervlechting
van wetgevende en uitvoerende macht, de uitholling van de parlementaire controle
en de noodzaak om het onderlinge vertrouwen tussen openbaar bestuur en maatschappij
te versterken zijn aan deze coalitiepartijen echter niet besteed. Liever reduceren
zij de indringende problemen van onze parlementaire democratie tot niet gewenste,
en in hun ogen dus zinloze pleidooien voor politieke hervormingen. Men doet
het af als staatsrechtelijk geknutsel. Er is evenwel toch echt meer aan de
hand is en er staat ook veel meer op het spel dan mogelijke structuurveranderingen
die kunnen leiden tot meer invloed van burgers op de inrichting en het beleid
van de overheid.Wie net als dit kabinet en deze minister bijvoorbeeld pleit voor een herstel
van het politieke primaat, zal met bredere en diepgaandere analyses moeten
komen dan ambtelijke afslanking. Ook zal men meer ambities moeten tonen dan
de invalshoek van deze coalitie dat goed luisteren, goed besturen en goed
uitleggen de vertrouwensbreuk tussen overheid en grote delen van de samenleving
zal herstellen. In dit verband refereer ik aan de mijns inziens zeer relevante
opmerking van de vicevoorzitter van de Raad van State tijdens de hoorzitting
van 30 november 2007 dat adviescolleges nog maar zelden gekoppeld worden
aan het politieke niveau. Deze uitspraak is eerder aangehaald.De heer Vliegenthart (SP):Ik ken het gedachtegoed van D66 enigszins. Op welke concrete punten hieruit
doelt de heer Engels als hij spreekt over hervormingen die een verbetering
van de adviesstructuur onwenselijk zouden maken? Of heb ik hem niet goed begrepen?De heer Engels (D66):Wat is precies de vraag?De heer Vliegenthart (SP):Mijnheer Engels, u zegt dat het primaat van de politieke partijen een
deel van het probleem vormt. Dit zouden wij moeten opheffen of anders moeten
organiseren. Wat maakt dat wij dit "onafhankelijke" advies hierdoor
niet meer nodig zouden hebben of beter zouden kunnen gebruiken? Ik zie de
link niet. Zou u mij dit kunnen uitleggen?De heer Engels (D66):Die link heb ik zo ook niet gelegd. Ik heb dit punt opgebracht, omdat
ik vind dat in de analyse en in de visie waarmee de minister vóór
de zomer zal komen, de politiek-bestuurlijke dimensie nadrukkelijk moet worden
meegenomen. Vervolgens ben ik zo vrij geweest om enige opmerkingen te maken
over het standpunt van mijn fractie, vermoedende dat dit niet door iedere
fractie, en zeker niet door de uwe, zal worden gedeeld. Dit onderdeel van
mijn betoog leidt geenszins onmiddellijk tot een direct antwoord op de vraag
naar de inrichting van de hele adviesstructuur. Dat kan natuurlijk zo niet.De heer Vliegenthart (SP):Dat had ik al verwacht, vandaar mijn vraag.De heer Engels (D66):Zo'n vraag had ik dan in uw geval niet gesteld, maar ook hierin verschillen
onze partijen.Die ontwikkeling waarover ik met name in relatie tot de uitspraak van
de heer Tjeenk Willink sprak, draagt bij aan de paradox dat adviesorganen
aan de ene kant het ambtelijke apparaat worden ingezogen, terwijl ze aan de
andere kant steeds meer partijpolitiek worden geduid. Is de minister bereid
in de aangekondigde visie de politiek-bestuurlijke dimensie mee te nemen?
Ik denk dat hieraan nauwelijks te ontkomen valt na de interventie door de
heer Vliegenthart.Een tweede kanttekening bij de analyse van het kabinet is dat wel erg
eenzijdig wordt gefocust op kwantitatieve analyses en oplossingen. Op zichzelf
is het niet verkeerd om eens goed te kijken naar de kwaliteit en de effectiviteit
van de wijze waarop de relaties tussen beleid en kennis nu zijn vormgegeven,
maar de summiere en nogal eenzijdig op kwantiteit gerichte argumentatie om
tot een sanering van de bestaande adviesfunctie te komen roept de nodige vragen
op. Minder beleidsdruk, beleidsdrukte en verkokering, meer flexibiliteit en
meer aansluiting op het beleid en de politieke adviesbehoefte, dat is nu de
inzet. Het gevolg is wel dat een hervorming van de adviesstructuur wordt gereduceerd
tot een sanering. Op zichzelf is dit overigens niet zo verwonderlijk, want
de wijze waarop je de probleemstelling formuleert, bepaalt uiteindelijk ook
de uitkomst; misschien staat dit ook in het boek van de heer Rosenthal...
Maar de discussie over een kennisinfrastructuur met een inspirerende en reflecterende
functie voor het openbaar bestuur behoort een debat te zijn over kwaliteit,
kwaliteit van kennis en advies, en daarmee kwaliteit van bestuur en van beleid.
Wij moeten onszelf serieus de vraag stellen waarom veel bedacht beleid niet
altijd brengt wat we ons ervan hebben voorgesteld, of zelfs mislukt. Ook moeten
wij ons realiseren dat een politiek-normatieve beslissing geen keuze vooraf
en onderbouwing achteraf moet zijn, maar een politiek-normatieve beslissing
op grond van een rationele, onafhankelijke en objectieve analyse. Dit vraagt
wellicht sanering van, maar daarnaast zeker ook investering in onze kennisinfrastructuur.
De hervorming moet om die reden evenwichtig zijn. De onafhankelijkheid van
de kennis- en adviesfunctie mag niet worden opgeofferd aan een ongestoorde
werking van eendimensionale politieke normativiteit en ideologie. Dit betekent,
met andere woorden, dat de adviesfunctie niet alleen vanuit het belang van
de organisatie van de rijksdienst mag worden bezien en ingevuld, zoals de
voorzitter van de WRR tijdens de eerder genoemde hoorzitting terecht aangaf.
Graag een reactie van de minister op deze tweede kanttekening.Tegen deze achtergrond is de opvatting van de minister, onlangs uitgesproken
in de Tweede Kamer, dat de adviesfunctie en de adviesstructuur dienend moeten
zijn, wel heel wonderlijk. Met deze benadering gaat zij uit van een nogal
eenzijdige interpretatie van het primaat van de politiek. Hiermee wekt zij
namelijk de suggestie dat het uiteindelijk gaat om het verkrijgen en het behoud
van partijpolitieke macht en de bevestiging van het eigen gelijk. Nu ben ik
geenszins tegen slagvaardigheid van bestuur of het doorbreken van ambtelijk
tegenstreven. Ook ben ik niet tegen hervorming en modernisering van het openbaar
bestuur. Sterker nog, mijn fractie is daar helemaal vóór. Maar
ik meen wel dat de kwaliteit en de samenhang van besluitvorming niet ondergesneeuwd
mogen raken. Het streven van het kabinet om de adviesfunctie beter te laten
aansluiten bij de behoefte van "de politiek" deel ik dan ook niet.
Dit geldt ook voor de gedachte dat er aan ongevraagde adviezen eigenlijk geen
behoefte meer zou zijn; gelukkig heb ik vanmiddag gemerkt dat sommige woordvoerders
dit met mij eens zijn. Veeleer voel ik mij thuis bij de observatie van de
vicevoorzitter van de Raad van State dat de advies- en kennisinfrastructuur
niet als evenbeeld van de overheid zou moeten worden ingericht, maar dat deze
vooral de groeiende maatschappelijke diversiteit zou moeten volgen. Er is
bijvoorbeeld een structurele behoefte aan inspelen op technologische ontwikkelingen
en innovatie. Ook op dit punt zouden wij graag een reactie van de minister
vernemen.Hoe dit alles ook zij, wij kunnen het erover eens zijn dat er alle aanleiding
is om na te denken over de vraag of de huidige structuur van de overheidsadvisering
zich nog verhoudt tot de adviesfuncties die wij in de komende tijd nodig zullen
hebben. Als wij inmiddels een te ver uitgedijde publieke advies- en overlegindustrie
hebben, moeten wij wel veel verder kijken dan de in artikel 79 van de Grondwet
bedoelde vaste colleges en de planbureaus. Er is een langzamerhand bijna niet
meer te tellen aantal kenniscentra, advieslichamen en consultancy's voor de
overheid in bedrijf. Toen ik nog eens een blik wierp in de overzichten van
de vele raden, instellingen, centra en wat al niet meer, kon ik mij de behoefte
om daar eens flink in te snoeien goed voorstellen. Er lijkt zo langzamerhand
sprake van een tsunami van adviezen en overleggen. Maar als wij meer willen
inzoomen op meer onafhankelijke, ontkokerde en uitgedunde adviesfuncties,
dan zullen wij primair moeten kijken naar de onderdelen die specifiek zijn
aangehangen aan de departementale structuur en die specifieke belangen of
posities vertegenwoordigen. Het zijn immers juist die vele lichamen die vanuit
het politieke proces zijn ingesteld. Terecht vroeg de directeur van het Centraal
Planbureau in de hoorzitting van 12 februari aandacht voor dit "sluipende
proces". Er zal dus serieus gelet moeten worden op overlappingen en op
gaten in de advies- en kennisfunctie. Ook lijkt meer interdepartementale
coördinatie noodzakelijk. Graag nodig ik de minister uit, haar mening
hierover te geven.De fractie van D66 hecht zeer aan de kwaliteit van het bestuur; dit zal
ook de heer Vliegenthart zeker herkennen. Dit betekent dat de publieke adviesfunctie
en kennisinfrastructuur niet eendimensionaal vanuit het politieke belang van
de korte termijn moet worden ingericht; daarvoor is de complexiteit van de
maatschappelijke problematiek te groot. Wij zien de noodzaak van investeringen
in kwaliteit, onafhankelijkheid, objectiviteit en rationaliteit van de kennisinfrastructuur.
De overheid en onze samenleving – dat wil zeggen: onze democratie –
is daar uiteindelijk meer bij gebaat. Mijn fractie bepleit in dit licht een
minder absolute focus op het primaat van de politiek en op de behoefte aan
bevestiging van het eigen politieke gelijk, wij willen dus ruimte voor ongevraagde
adviezen en ruimte voor adviesaanvragen vanuit de Staten-Generaal. Wij zijn
niet op voorhand tegen sanering van de huidige omvang van de kennis- en adviesfunctie,
maar zien hiervoor primair mogelijkheden in verdunning van de departementaal "angehauchte"
en sterk in deelbelangen versnipperde instituties. Wat ons betreft zou er
nog eens goed bekeken moeten worden of behalve de SER en de WRR ook de inmiddels
drie planbureaus niet buiten de bezuiniging kunnen blijven.Dit betekent meer concreet dat wij niet zoveel kunnen met een kwantitatieve
reductie van 20% als doelstelling. In die zin beoordelen wij de toezegging
aan de Tweede Kamer om vóór de zomer met een nadere analyse
te komen als zeer positief. Mijn fractie ziet graag een analyse en voorstellen
tegemoet die aansluiten bij de hiervoor genoemde kwalitatieve elementen van
een kennisinfrastructuur en een adviesfunctie, gericht op de toekomst. Wij
zijn benieuwd in hoeverre de minister bereid is, deze aan de Kamer voor te
leggen.De vergadering wordt van 16.01 uur tot 17.00 uur geschorst.Minister Ter Horst:Voorzitter. Ik spreek mijn hartelijke dank uit aan degenen in de Kamer
die het woord hebben gevoerd en die zo constructief zijn ingegaan op het onderwerp
dat nu aan de orde is. Ik heb al een vergelijkbaar debat in de Tweede Kamer
mogen voeren. Gelukkig sluit de lijn die hier in de Kamer is gekozen naadloos
aan bij de keuze die daarvoor in de Tweede Kamer is gemaakt. Dat doet natuurlijk
wel de vraag rijzen wat dan nog het onderscheid is tussen beide, maar goed,
het is niet aan mij om daar een oordeel over te hebben.Ik proef in de bijdragen van uw Kamer dat er bereidheid is tot verandering/verbetering,
waarover alle sprekers iets hebben gezegd. Ik proef ook de behoefte aan een
fundamentele discussie over het adviesstelsel. Beide sluiten naadloos aan
bij mijn opvattingen daarover. Voordat ik wat meer fundamentele zaken aan
de orde stel, is het misschien goed om even terug te grijpen op het voorstel
in de nota Vernieuwing Rijksdienst en op de vraag waarom ik nu toch bereid
ben tot een wat fundamentelere aanpak. Het voorstel in de nota Vernieuwing
Rijksdienst over het adviesstelsel betreft een modificatie van het bestaande
stelsel. Ik ben dol op fundamentele discussies en heb in de Tweede Kamer gezegd
dat ik gaarne bereid ben om met een heldere visie van het kabinet te komen
op het adviesstelsel. Ik zal daarin ook scenario's schetsen. Maar ik heb erbij
gezegd dat ik eigenlijk verwacht dat het resultaat van het debat erg zal lijken
op datgene wat in de nota Vernieuwing Rijksdienst staat. Dat is niet omdat
ik dat wens; helemaal niet, want ik houd helemaal open wat het eindresultaat
zal zijn. Maar als je kijkt welke krachten in dezen een rol spelen, zou het
eindresultaat van onze gezamenlijke exercitie zomaar datgene kunnen zijn wat
in de nota Vernieuwing Rijksdienst is geformuleerd. Laten wij wat dat betreft
een voorspelling doen voor de toekomst. Misschien heb ik ongelijk; dat vind
ik dan helemaal niet erg. Maar het zou zomaar kunnen zijn dat ik gelijk heb.U hebt in uw bijdragen fundamentele vragen aan de orde gesteld. De inbreng
van de heer Holdijk sprak mij zeer aan wat het fundamentele karakter ervan
betrof. Ik wil dan ook zijn inbreng even nalopen. Hij heeft gevraagd voor
welke functies de adviescolleges ex artikel 79 van de Grondwet eigenlijk zijn
bedoeld. De andere sprekers hebben vergelijkbare vragen gesteld. Ik denk dat
wij die vraag maar eens ten principale moeten beantwoorden. Zijn het opdrachtnemende
instituten of gaat het er in feite om dat wij adviesorganen hebben die de
tegenspraak- of de tegenmachtfunctie vervullen? Zijn onze adviesorganen dienstig
aan de democratie of zijn ze dienstig aan de bureaucratie? Als ze dienstig
zijn aan de democratie, zijn ze dan dienstig aan de regering of dienstig aan
het parlement? Dat zijn buitengewoon fundamentele vragen die ik aan de orde
zal stellen in de notitie die voor mei naar de Tweede Kamer gaat en die u
ook krijgt. Ik merk dat deze vragen u bezighouden.Toen ik als nieuwe minister werd geconfronteerd met de adviesfunctie,
was mijn automatische stellingname dat het ging om opdrachtnemende instituten.
Ik ga ervan uit dat het primaat ligt bij de politiek, regering en parlement,
dat de regering voorstellen doet en dat het parlement die kritisch bekijkt
en controleert. Ik ga er daarbij van uit dat tegenmacht in de Tweede en de
Eerste Kamer rijkelijk aanwezig zou moeten zijn en dat, als de Tweede en de
Eerste Kamer nog een klein gaatje zouden laten voor anderen, dat volledig
wordt ingevuld via standpunt.nl, Maurice de Hond, actiegroepen en maatschappelijke
organisaties. Ik heb niet het gevoel dat dit kabinet een tekort heeft aan
tegenmacht. Misschien hebt u daar een ander oordeel over. Ik zeg het beetje
als een grap, maar ik meen het serieus: ik heb niet het gevoel dat het probleem
in ons democratisch bestel anno 2008 is dat er te weinig tegenkracht of tegenmacht
zou zijn tegen het kabinet.De heer Putters (PvdA):Als de minister op deze manier haar antwoord begint, begrijp ik dat zij
al aan het begin van het debat uitkomt bij dezelfde uitkomst als de nota,
want dat zou ik met deze redenering ook doen. Ik vind dat u wel erg veel onrecht
doet aan de discussie die wij hier hebben gevoerd. Ik weet wel dat wij pas
in de eerste minuten van uw eerste termijn zitten, dus ik probeer weer rustig
te gaan zitten. Maar waar macht is, hoort tegenmacht te zijn. Natuurlijk controleert
het parlement de regering, maar het is heel goed dat er buiten dat samenspel
tussen parlement en regering krachten zijn die beide scherp houden. Dat is
de kern geweest van het betoog dat vanmiddag in de Kamer is gehouden.Minister Ter Horst:Ik was inderdaad in de eerste minuten van mijn betoog. Ik zei ook hoe
ik was begonnen met de discussie over de herstructurering van de
adviesfunctie, namelijk vanuit het standpunt dat adviesorganen er zijn om
regering en parlement te helpen om de juiste beslissingen te nemen en niet
als tegenmacht of tegenkracht. Ik ben door de inbreng in de Tweede Kamer en
ook in de Eerste Kamer gaan nadenken over een aantal vragen. Is het noodzakelijk
om tegenkracht en tegenmacht te organiseren? Waarom wordt er op landelijk
niveau gesproken over het organiseren van tegenkracht en tegenmacht en bijvoorbeeld
op gemeentelijk niveau niet? Als je tegenkracht en tegenmacht wilt, waarbij
ik mij best iets kan voorstellen, hoe zou je dat dan moeten organiseren? Stel
dat u gelijk hebt – ik ben nog niet op dat punt – dat de Eerste
Kamer, de Tweede Kamer en wat wij verder aan actiegroepen, maatschappelijke
organisaties et cetera hebben onvoldoende zijn om tegenkracht en tegenmacht
te organiseren. Hoe zou je dan die tegenkracht en tegenmacht waar nog behoefte
aan is organiseren? Zou je dat doen in de vorm van de adviesorganen die wij
nu hebben? Ik weet het niet. Ik ben op dit moment niet geneigd om te zeggen
dat ik het dan op die manier zou doen. Je zou dan wel heel zware eisen moeten
stellen – uw Kamer stelt die overigens, maar de vraag is of ze worden
gerealiseerd – aan bijvoorbeeld de onafhankelijkheid van die adviesorganen.
Is een adviesorgaan onafhankelijk, als het wordt betaald door degene aan wie
het advies moet uitbrengen? Is een adviesorgaan onafhankelijk en zo ja, van
wie dan eigenlijk? Ik ken een aantal adviesorganen. Ik wil niet zeggen dat
ze allemaal politiek zijn samengesteld, maar ik kan u uit eigen ervaring zeggen
dat de politieke affiliatie van degenen die in die adviesorganen zitten een
rol speelt. Als u over onafhankelijkheid spreekt, onafhankelijkheid van wie
bedoelt u dan eigenlijk?De heer Putters (PvdA):Ik erken helemaal dat wij de discussie over afhankelijkheid en onafhankelijkheid
moeten voeren. Maar als u over de politieke affiliatie van de leden van adviescolleges
spreekt, is het vooral de hand in eigen boezem van het kabinet dat de raadsleden
benoemt. Met de operatie Raad op Maat in 1995 is het juist de bedoeling geweest
om allerlei belangenverstrengelingen uit de adviescolleges te krijgen en om
daarin deskundige en onafhankelijke gezaghebbende wetenschappers, bestuurders
et cetera te benoemen. Als er kabinetten zijn geweest die daaraan ook een
politieke kleuring hebben gegeven – wellicht nu nog – zouden wij
dat gezamenlijk moeten verbeteren om die onafhankelijkheid te versterken.
Dat vind ik eerder een kritiekpunt voor onszelf.Minister Ter Horst:Je moet wel kennis en advies uit elkaar houden. Sommigen van u proberen
dat ook, maar het is ingewikkeld. Los van maatschappelijke of politieke opvattingen:
als het nu gaat over die onafhankelijke advisering, waarom zou je dan niet
aan een universiteit een advies vragen? Dan zit je dus weer aan die andere
kant. Daarom moet de vraag beantwoord worden die de heer Holdijk het meest
pregnant formuleerde: wat is nu eigenlijk de functie van die adviesorganen?
Is het nu de bedoeling om kennis op de meest waardevrije manier – dat
is een oude term – te presenteren? Zo ja, moet je dat dan doen in de
vorm van adviesorganen? Is het de bedoeling om tegenmacht te organiseren?
Zo ja, moet je dat dan in deze vorm doen? Ik vind het daarom ook een heel
interessant debat en het wordt ook een interessante exercitie. Je zou moeten
beginnen – daarmee volg ik de bijdrage van de heer Holdijk – met
de volgende vragen. Wat zijn nu eigenlijk de functies? Waar hebben wij, regering
en parlement, nu eigenlijk behoefte aan bij onze advisering? Hoe zou je die
dan vorm moeten geven?Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):In het debat hebben inderdaad meerdere sprekers benadrukt dat er een verschil
is tussen kennis en advies. De Kaderwet adviescolleges spreekt overigens van: "Een
adviescollege adviseert op schriftelijk verzoek van Onze Minister." De
minister nam zojuist het woord "opdracht" in de mond, in de zin
dat het college een opdracht krijgt tot het geven van een advies. Dat is dus
niet het geval en dat hebben wij in ons debat ook benadrukt. Het adviescollege
krijgt een verzoek; het kan het verzoek naast zich neerleggen; het kan ongevraagd
adviseren. Ook dat is een modaliteit ten behoeve van de onafhankelijkheid.Minister Ter Horst:Als ik de term "opdracht" heb gebruikt, dan was dat onjuist.
Dat is niet het geval. Zoals u weet, wordt er met adviesraden overlegd over
het jaarprogramma advisering. Dat betekent dat er een advies kan worden gegeven
als de minister daarom vraagt. Er wordt gekeken wat er in een jaar voor een
adviescollege behapbaar is. Bovendien bestaat de mogelijkheid om ongevraagd
advies te geven. Dat is in ieder geval al helemaal zonder de sturing van het
departement. Daarin hebt u gelijk.Ik stel nog één ander punt aan de orde. Ik heb mij afgevraagd
waarom de Kamers zich nu "verzetten", de ene meer dan de andere,
tegen voorstellen om de adviesstructuur af te slanken, terwijl die Kamers
zelf weinig gebruikmaken van de inhoud van die adviezen. Deze Kamer heeft
er iets over gezegd, evenals de Tweede Kamer. Dat is toch interessant. Ik
vond ook de verwijzing naar Troelstra door de heer Putters interessant. Toen
was er kennelijk een situatie waarbij er de behoefte bestond om de adviesstructuur
ten behoeve van de regering te minimaliseren, omdat de Kamer bang was dat
dat de positie van het parlement zou verzwakken. Nu doet het omgekeerde zich
voor. Kennelijk vindt de Kamer dat misschien de positie van de regering wordt
verzwakt; dat kan ik mij niet voorstellen. In ieder geval hecht de Kamer zeer
aan een adviesstructuur die in eerste instantie bedoeld is voor de regering,
terwijl de Kamer er zelf nauwelijks gebruik van maakt.Voordat de Kamerleden weer opspringen, zal ik uitleggen waarom ik het
zeg. Ik zeg dit als opmaat, omdat een van de vragen die beantwoord moeten
worden, is of de adviezen nu voor de regering of voor het parlement zijn bedoeld.
Als ik er iets van begrijp, kan de zorg van de Kamer niet te maken hebben
met het feit dat de regering onvoldoende geadviseerd wordt. De zorg van de
Kamer zal ook te maken hebben met het feit dat zij graag goed geadviseerd
wil worden. Ik zal erover nadenken of het niet verstandig is om het geld dat
gemoeid is met de huidige adviesorganen voor een deel over te hevelen naar
de begroting van de Tweede en de Eerste Kamer. Daarbij zal dan aan de Kamers
de mogelijkheid worden geboden om adviesraden in te richten en de Kamers advies
te laten geven. Ik bedoel dit echt serieus. Het is ook bijzonder dat op landelijk
niveau, waar de dualisering toch al langer bestaat dan op gemeentelijk niveau,
adviesraden bestaan die er én voor de regering én voor het parlement
zijn. Op gemeentelijk niveau is dat sinds de dualisering uit
elkaar gehaald. Vanuit het idee dat het verschillende adviezen zijn, zijn
er daar enerzijds adviesraden die het college van burgemeester en wethouders
adviseren en anderzijds adviesraden die de gemeenteraad adviseren. Ik wil
daarmee maar aangeven dat ook de vraag voor wie het advies bedoeld is, onderdeel
zal uitmaken van de analyse die de Kamer tegemoet kan zien.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Het is goed om bij het gebruik van de adviezen door beide Kamers onderscheid
te maken tussen het zelf vragen aan adviesorganen om adviezen – dat
gebeurt in de Eerste Kamer wellicht nog wat vaker dan in de Tweede Kamer –
en het gebruik ervan. Wij krijgen die adviezen en gebruiken ze bij de voorbereiding
van onze standpunten. Een objectieve meting van de mate van het gebruik is
niet voorhanden. Ik kan u verzekeren dat ik de adviezen zeer regelmatig lees,
raadpleeg en gebruik. Ik denk dat wij er dus uitermate voorzichtig mee moeten
zijn om te generaliseren over het gebruik van de adviezen door het parlement.Minister Ter Horst:Ik wil ook in het geheel niet generaliseren. Ik constateer alleen dat én
in de Tweede Kamer, door een aantal woordvoerders, én in de Eerste
Kamer is gezegd dat er toch wat weinig gebruik werd gemaakt van adviezen.
In de Tweede Kamer is het misschien nog iets pregnanter gezegd dan hier. Ik
herinner mij dat een lid van de Tweede Kamer, een voormalig minister, zei
dat op het moment dat hij zijn kamer verliet, daar een hele rij ongelezen
adviezen stond en hij er echt even over had nagedacht of hij ze nu zou meenemen
of niet. Het zijn allemaal openbare besprekingen, dus deze Kamer kan het allemaal
volgen. Dat gebeurt. Laten wij nu ook eerlijk tegenover elkaar zijn: er wordt
zo veel van regering en parlement gevraagd; er wordt zo veel van de Kamerleden
gevraagd; zij hebben zo weinig tijd beschikbaar om die dingen goed te lezen
die absoluut essentieel zijn voor het democratisch proces, dat wij met elkaar
proberen goed te volvoeren. Als je dan ook nog alle adviezen daarbij tot je
moet nemen, dan is dat geen sinecure. Daarom zeg ik ook dat advies absoluut
van groot belang is, zeker strategisch advies voor de wat langere termijn,
maar dat het misschien wel wat minder en wat beter kan. Dan heb ik het niet
over de kwaliteit van het advies, maar ik bedoel "beter", in de
zin dat het advies ook wordt gebruikt.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Alles kan altijd beter. Ik wil echter niet dat een ander dicteert wat
voor ons rijkdom is of niet. Ik beschouw het als rijkdom dat wij uit die veelheid
van adviezen kunnen putten.Minister Ter Horst:Volgens mij zou mijn voorstel om de Kamer daarin nog meer vrijheid dan
nu te geven, die rijkdom alleen maar kunnen vergroten.De heer Schaap (VVD):Ik val de minister toch bij in haar scepsis jegens het parlement om veelvuldig
gebruik te maken van adviezen van buiten. Wij hebben zojuist het voorbeeld
gehad van de REA. De Tweede Kamer heeft verzocht om die club in te stellen.
De REA is een aantal keren met adviezen gekomen. Ik geloof dat er geklaagd
werd dat er helemaal niets met die adviezen gedaan werd en dat er niet eens
antwoord op kwam. Daarna bedacht die club: wat doen wij hier nog langer? De
minister heeft in mijn bijdrage kunnen horen dat ik toch vooral de lijn van
versterking van advisering aan de regering voorsta. Ik zou oppassen met het
overhevelen van te veel geld voor een adviesfunctie voor de Tweede Kamer,
want ik ben bang dat daar weinig van terechtkomt.Minister Ter Horst:Maar goed, dat is dan aan de Kamer zelf.Nogmaals, mijn uitgangspunt is dat advisering van groot belang kan zijn
voor regering en parlement, met name strategische advisering voor de wat langere
termijn. De Kamer zal dat zien in de analyse die zij tegemoet kan zien en
de scenario's. Ik ben redelijk goed ingevoerd in het advieswezen op landelijk
niveau. Eerlijk gezegd zijn de adviezen ook van hoog niveau. Dat heb ik ook
in de Tweede Kamer gezegd. Dat is dus het punt niet. Mijn beweegreden is in
het geheel niet geweest dat de adviezen benedenmaats zouden zijn en dat wij
ermee zouden moeten stoppen. Dat is in het geheel niet het uitgangspunt.Ik wil nog wel iets zeggen over wat dan wel het uitgangspunt is geweest.
Deze Kamer kan zich vast nog herinneren dat de Tweede Kamer een motie-Nijs/Spies
heeft aanvaard, waarin het kabinet werd verzocht om met voorstellen te komen
om de adviesstructuur efficiënter, flexibeler en multidisciplinairder
te maken. Deze Kamer kent dit kabinet als geen ander en weet dan ook dat het
kabinet alles doet wat de Kamer wil. Als er dus een motie wordt aangenomen,
dan kan deze Kamer het ons niet kwalijk nemen dat wij met voorstellen komen
om die motie uit te voeren.In mijn voorstellen zal die onafhankelijkheid – daarop heeft de
Kamer steeds volkomen terecht gewezen – en de deskundigheid van advisering
van groot belang zijn. Wij moeten ook constateren dat de advisering te weinig
flexibel is, te weinig relatie heeft met de beleidsbehoefte en te voorspelbaar
is en dat er sprake is van te veel verkokering. Dat heeft het kabinet niet
zelf bedacht, maar daarover hebben allerlei evaluaties plaatsgehad. Ik zal
deze straks nog even bij naam noemen.De heer Engels (D66):Ik ken de lijn van uw verdere betoog niet, dus misschien komt u er nog
op terug. Het punt van de onafhankelijkheid is genoemd. Eerder in uw betoog
zijn woorden gevallen als "terug naar politiek primaat" en "politieke
affiliatie die je tegenkomt in het advieswezen"; overigens kan ik zeggen
dat dat ook gebeurt op universiteiten. Kunt u iets meer zeggen, misschien
nu of wellicht later als u nog daarover komt te spreken, over die relatie
tussen de onafhankelijkheid van adviezen, de functie van de kennis en het
feit dat wij als regering en parlement, politiek "angehaucht" zijn
en dat wij uiteindelijk ook een politieke functie vervullen? Ik doel daarmee
vooral op de betekenis van het politiek primaat.Minister Ter Horst:Dat is een lastige kwestie. Bijna iedereen zegt onafhankelijk advies van
groot belang te vinden, maar je moet jezelf wel verplicht de vraag stellen
wat je daarmee dan precies bedoelt. Onafhankelijk ten opzichte van wie of
wat? Voor mij is van belang dat er in een adviesraad mensen zitten met maatschappelijke
betrokkenheid en een laag politiek profiel, dus mensen met weinig affiliatie
ten aanzien van politieke partijen en die er dus eigenlijk ook
niet actief in zijn. Daarnaast moeten zij een grote mate van deskundigheid
hebben op het terrein waarom het gaat. Het luistert natuurlijk wel heel erg
nauw. Die deskundigheid is, als het goed is, natuurlijk ook aanwezig bij de
ambtenaren op het departement. Dus welke deskundigheid moet je daaraan nog
toevoegen? Als het gaat om de politiek-bestuurlijke dimensie is de vraag aan
de orde waar een minister of staatssecretaris nu eigenlijk voor is. Die is
er mijns inziens toch voor om er die politiek-bestuurlijke dimensie aan te
geven. Als het voorstel eenmaal bij de Kamers ligt, is het helemaal aan de
Kamers om die politiek-bestuurlijke dimensie op haar juistheid te toetsen
et cetera. De vraag wat nodig is aan advisering en hoe die het beste vorm
kan worden gegeven vormt ook het begin van de notitie die de Kamer van mij
tegemoet kan zien.Vervolgens ga ik in op de concrete vragen die mij zijn gesteld. De heer
Schaap heeft gevraagd waarom het kabinet zichzelf niet een rol heeft gegeven
bij de herinrichting van het adviesstelsel en waarom dat is overgelaten aan
de programma-SG. Dat is een vraag waarop de heer Schaap eigenlijk het antwoord
al kent, namelijk dat dit helemaal niet aan de orde is. Wat aan de orde is,
is dat op ambtelijk niveau de programma-SG overlegt met de adviesraden en
hij vervolgens met voorstellen over de adviesstructuur naar mij komt. Het
is mijn verantwoordelijkheid om die voorstellen door te geleiden naar het
kabinet en er verder met de Kamers over te spreken.Verder heeft de heer Schaap gevraagd of er niet te veel kennis bij de
departementen verdwijnt door de afslanking. Hij vindt dat de nota er wat te
gemakkelijk aan voorbijgaat. Ik meen te weten dat de VVD niet de partij is
die de grootste tegenstander van afslanking is. Ik ken de VVD als een partij
die vindt dat het ambtelijk apparaat "lean and mean" zou moeten
zijn. Ik vat de opmerking van de heer Schaap dan ook zo op dat er op zichzelf
niets tegen afslanken is maar dat er wel voor gezorgd moet worden dat de kennisinfrastructuur
op de departementen in stand gehouden wordt.Wij hebben eerder gezegd dat er op departementen ook geïnvesteerd
moet worden in kwaliteit. In dat licht komt er een voorstel voor de versterking
van de positie van de expert. De vicevoorzitter van de Raad van State heeft
gezegd dat Den Haag er aan lijdt dat er te veel algemeen managers zijn gekomen.
Wat dat betreft is er volgens mij een soort slingerbeweging in Nederland.
Als er gewezen wordt op het aantal deskundigen, wordt er meteen gezegd dat
er juist ook behoefte is aan managers. Vervolgens hebben wij weer te veel
managers en moeten wij terug naar de deskundigen. Waar het om gaat, is te
proberen een balans daartussen te vinden. Met de heer Schaap vind ik dat de
rol van de expert binnen het ambtelijk apparaat absoluut versterking behoeft.Verder heeft de heer Schaap gevraagd of het niet interessant zou zijn
om vaker staatscommissies in te stellen. Er is helemaal niets tegen staatscommissies.
Of deze altijd een integrerende rol kunnen vervullen of dat Algemene Zaken
die rol kan hebben, is nog maar de vraag. Nogmaals, er is niets tegen staatscommissies,
maar je moet ook niet elke week een nieuwe staatscommissie willen instellen.
Je moet er dus zorgvuldig mee omgaan. De suggestie om onderscheid te maken tussen eigenaarschap en opdrachtgeverschap,
waarbij het eigenaarschap meer bij AZ wordt gelegd en het opdrachtgeverschap
bij de departementen, vind ik interessant en zal ik dan ook zeker meenemen.Mevrouw Bemelmans refereert aan de verhouding 80/20. Wat betekent die
precies? Het gaat niet om een dwingend kader. Het gaat om een zekere verhouding
tussen gevraagde en niet-gevraagde adviezen. Ik heb de opvattingen van de
Kamer daarover gehoord. Ik zal daarmee rekening houden bij de voorstellen.
Overigens schat ik in dat de praktijk een verhouding laat zien van twee derde
gevraagd advies en een derde ongevraagd advies. Een verschuiving naar 80/20
is een geringe wijziging daarvan.Is er onderzoek gedaan naar het rigide karakter van de adviesraden, zo
vraagt mevrouw Bemelmans. Dat het karakter enigszins rigide is blijkt uit
het rapport Het adviesstelsel doorgelicht, dat in 2005 aan de Tweede Kamer
is gestuurd. In dat onderzoek zit een indicatie voor de genoemde rigiditeit.Zit de Gezondheidsraad in de voorstellen, vragen mevrouw Bemelmans en
de heer Vliegenthart. Die zit niet in de voorstellen voor de strategische
adviesraden. Een eventuele bezuiniging is in eerste instantie een zaak van
het vakdepartement, dat wil zeggen VWS.De heer Putters (PvdA):Kan de minister toelichten wat zij met rigiditeit bedoelt? Ik heb dat
rapport niet paraat.Minister Ter Horst:Ik weet niet of in het rapport de term rigide wordt gebruikt. Volgens
mij gebruiken wij de term "niet-flexibel". Adviesraden geven met
een zekere frequentie advies. Het moment van advies is dus redelijk te voorspellen.
De raden maken ook jaarplannen. Die zijn daarmee niet ingericht op het geven
van ad-hocadvies. De heer Putters en ik zien de waarde van strategisch advies
op de langere termijn in. Het kan goed zijn om direct advies te vragen. Het
is dan niet altijd gemakkelijk voor de adviesraden om daarop in te springen.De heer Putters (PvdA):Ik deel de mening dat het belangrijk is om de flexibiliteit te versterken.
Ik roep in herinnering dat een groot aantal adviescolleges in de afgelopen
jaren vaker briefadviezen heeft uitgebracht, vaker heeft ingespeeld op actuele
kwesties en vaker met elkaar samenwerkt om regering en parlement te adviseren.
De rigiditeit kan dus gerelativeerd worden.Minister Ter Horst:Ik zie zeker positieve ontwikkelingen. De structuur kan echter flexibeler,
bijvoorbeeld met een kaartenbakmodel. Dan kunnen op kortere termijn adviezen
worden verstrekt. Ook kunnen er afhankelijk van het onderwerp mensen betrokken
worden bij het leveren van adviezen. Een vaste adviesraad zit vast aan de
mensen die daarin zitten. Die is daardoor beperkt in aantal en soort onderwerpen
waarover advies kan worden gegeven.De heer Vliegenthart (SP):De minister sprak over de Gezondheidsraad. Klopt het dat de minister zegt
daarover niet te gaan en dat ik daarover bij de vakminister moet zijn?Minister Ter Horst:Ja, dat klopt. De Gezondheidsraad zit niet in de voorstellen over de strategische
adviesraden.De heer Vliegenthart (SP):En de bezuinigingen die op dit moment in de pijplijn zitten?Minister Ter Horst:Dat is een kwestie van VWS.Mevrouw Bemelmans vraagt mij of ik bereid ben om de bezuinigingen op het
SCP terug te draaien. Ook dat is een zaak van VWS als budgethouder. Dat regardeert
mij niet als minister verantwoordelijk voor het stelsel van adviesraden.Wordt de vernieuwing geen bezuinigingsoperatie met de kaasschaaf? Wie
houdt er oog op de kwaliteit van het totaal? Dat is wel mijn verantwoordelijkheid.
Die neem ik dan ook ten volle.Mevrouw Bemelmans heeft gesproken over het belang van onafhankelijkheid.
Ik hoop daarop gereageerd te hebben met mijn algemene inleiding. Ik wil wel
nog iets zeggen over de wijze waarop het voorstel in de Nota Vernieuwing Rijksdienst
tot stand is gekomen. De indruk kan zijn ontstaan dat het nattevingerwerk
is. Quad non. Er zijn in het verleden veel evaluaties geweest, waaronder twee
grote van de Kaderwet adviescolleges. Die staan in de rapporten Het adviesstelsel
doorgelicht en Spelen met doorwerking. Daarin worden de problemen gesignaleerd
die het kabinet als uitgangspunt heeft genomen. Daarop zijn de voorstellen
voor vernieuwing gebaseerd. Ik hoop dat de Kamer van mij accepteert dat wij
ons goed hebben gedocumenteerd op de evaluaties van het verleden.De heer Putters vraagt of het geen onevenwichtige benadering is om 20%
op de planbureaus te bezuinigingen. De departementen kunnen enige variatie
aanbrengen. De keuze is aan hen. De omvang van het Milieu- en Natuurplanbureau
is groter omdat de meetnetten daarvan deel uitmaken. Dat heeft niet te maken
met advisering, maar met uitvoering. Een andere vraag is of het evenwichtig
is om 20% te bezuinigen op de departementen en 20% te bezuinigen
op de planbureaus. Het kabinet denkt van wel. Met 20% minder beleid
is er ook 20% minder behoefte aan advies. Wij vinden het dus reëel.
De heer Putters kiest misschien voor 20% minder beleid en 20%
meer advies.De heer Putters (PvdA):Het zou verkeerd zijn om te denken dat ik zomaar pleit voor 20%
meer advies. Goed advies is echter nooit weg. Ik ben er niet van overtuigd
dat 20% minder beleid tot 20% minder advies moet leiden. Bij
de Gezondheidsraad en de planbureaus is een interessante vraag aan de orde.
Het kabinet probeert met de veranderingen in het adviesstelsel en de kennisinfrastructuur
de intersectoraliteit te bevorderen. Nu staan de instituten die intersectoraal
werken op de begroting van één departement. De minister verwijst
vervolgens naar de minister van VWS. Ik had echter gehoopt dat de minister
die de intersectoraliteit verdedigt ook iets zegt over de samenhang van intersectorale
planbureaus en adviesraden met het rijksbrede beleid. Ik wil graag iets van
haar visie daarop horen. Wij moeten breder kijken en niet zomaar 20%
bezuinigen op het SCP. VWS bezuinigt al jarenlang structureel op het SCP.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):In de Nota Vernieuwing Rijksdienst is aan de planbureaus een aparte paragraaf
gewijd, waarin gesteld wordt dat op de totale capaciteit van de planbureaus
tot 20% wordt bezuinigd. Ook wordt gesproken over de herstructurering
van de inrichting van de planbureaus. Voor dit document is de minister ons
aanspreekpunt. Als ik de minister vraag hoe zij vorm denkt te geven aan een "eenduidige
juridische en financiële grondslag voor planbureaus" wil ik daarop
een antwoord. Dat geldt ook voor de vraag of het een goede zaak is om, bovenop
de voorgaande bezuinigingen, opnieuw 20% op de planbureaus te bezuinigen.De heer Vliegenthart (SP):Het idee van 20% minder beleid, 20% minder advies is mathematisch
een goede vondst. Houdt de minister er rekening mee dat advies ertoe kan leiden
dat er minder beleid wordt gemaakt? Dat kan bijvoorbeeld betekenen: 5%
meer advies, 10% minder beleid.Minister Ter Horst:Dat lijkt mij niet zo gek. Het maken van beleid is een soort paddenstoel
die maar doorgroeit. Ik merk dat zelf ook. Ministers moeten elk jaar met een
beleidsbrief komen. Door de naam van die brief wordt de suggestie gewekt dat
een minister elk jaar met nieuw beleid komt. Ik moet echt moeite doen om uit
te leggen dat in het coalitieakkoord staat wat het kabinet in zijn vier jaar
gaat doen en dat het niet de bedoeling is om daaraan elk jaar nieuw beleid
toe te voegen. Ik zou er dus zeker niet op tegen zijn dat een advies tot minder
beleid leidt. Ik heb het niet laten onderzoeken, maar ik denk dat het andersom
is. Volgens mij pleiten de meeste adviezen juist voor meer beleid.Tegen mevrouw Bemelmans kan ik zeggen dat de bezuiniging van 20%
op de planbureaus in de plannen is opgenomen, omdat het kabinet van mening
is dat de rijksdienst goedkoper en kleiner moet. Volgens mij kan dat ook,
omdat een kleinere overheid juist tot meer kwaliteit kan leiden. Ik zie dan
ook geen reden om én de adviesraden én de planbureaus niet met
dezelfde bezuiniging te confronteren.In het voorliggende voorstel kan mijnheer Putters lezen dat het de bedoeling
is om de adviesstructuur te beperken tot vijf domeinen. Er zijn echter zestien
departementen en dat laat wel zien dat intersectoraliteit dan wel integraliteit
niet te vermijden is. Een adviesraad moet in de toekomst in staat zijn om
over de beleidsterreinen van minstens drie departementen advies uit te brengen.
Het is dus mijn bedoeling om afscheid te nemen van de adviesorganen die maar
voor één departement werken en de overblijvende adviesraden
zich te laten verbreden naar een heel domein.Ik verwijs voor de bezuiniging op de Gezondheidsraad naar de minister
van VWS, omdat de vraag niets te maken heeft met de werkwijze van de raad
en de vraag of die wel of niet integraal of intersectoraal werkt. Het is echt
aan de minister van VWS om te beoordelen of het mogelijk is om op de Gezondheidsraad
te bezuinigen.De heer Putters sprak over het eigenaarschap van de planbureaus. Meer
in het bijzonder vroeg hij of het eigenaarschap gescheiden zou moeten worden
van het opdrachtgeverschap. Hierop zal in de notitie worden teruggekomen.Hij heeft verder opgemerkt dat bovensectorale adviesraden als de Adviesraad
Gevaarlijke Stoffen en de RMO niet opgeheven zouden moeten worden. Ook dat
punt komt in de nadere analyse aan de orde. Ik moet hem nu al wel zeggen dat
de opvattingen over de RMO tamelijk ver uitgekristalliseerd zijn.De heer Putters (PvdA):Bent u bereid om toe te zeggen dat de voorstellen gekoppeld worden aan
de vraag welke informatie nodig is om de vraagstukken op te lossen waar wij
ons voor gesteld zien?Minister Ter Horst:Ik ben daartoe bereid. Ik waarschuw de heer Putters echter wel dat je
hierop eindeloos kunt studeren. En uiteindelijk moeten er wel keuzes worden
gemaakt. Ik zal dus een poging wagen om aan te geven welke informatie nodig
is om ons werk goed te doen. Ik hoop echter dat hij begrijpt dat dit geen
gemakkelijke opgave is.De heer Putters (PvdA):Ik onderschrijf volledig wat de minister zegt. Wij willen heel graag keuzes
maken, maar dan wel mede op basis van die analyse.Minister Ter Horst:Het maken van die keuzes vergt ook een zekere dapperheid, dapperheid die
los staat van de diepgravendheid van de analyse. Ik ben dus volledig bereid
om met een analyse te komen als hij maar beseft dat daaraan grenzen zitten.
Daarbij komt dat ik de Kamer al een aantal evaluaties van het adviesstelsel
onder de aandacht heb gebracht.Voorzitter. De heer Putters zei dat de adviezen beter bereikbaar moeten
worden en dat uitvoerders en ervaringsdeskundigen in de adviesraden moeten
worden benoemd. Dat is een heel goed idee. Hierover is al in het kabinet gesproken
en ik kan hem dan ook zeggen dat ik geheel aan zijn kant sta. Als je een kaartenbak
hebt, wordt dat natuurlijk gemakkelijker, want je kunt dan ook uitvoeringsdeskundigen
selecteren voor een raad als dat voor het advies nodig is.De heer Putters vroeg hoe de evaluatie van de kaderwet in 2008/2009 zich
verhoudt tot de Nota Vernieuwing Rijksdienst. De wet wordt inderdaad standaard
eens in de vier jaar geëvalueerd. Om te laten zien dat het kabinet ook
beslissingen neemt, wil ik met mijn voorstellen voor de herstructurering van
de adviesfunctie niet op de evaluatie wachten. Als ik dat wel zou doen, zouden
wij zaken voor ons uit schuiven in plaats van beslissingen te nemen. Bovendien
is de kaderwet voor adviescolleges al een keer geëvalueerd.Hoe gaat het adviesvoorstel in de praktijk werken? Dat vroeg de heer Vliegenthart.
Dat weet je natuurlijk nooit helemaal zeker. In het oorspronkelijke voorstel
heb ik gekozen voor een geleidelijke verandering. In de nadere analyse zal
ik proberen aan te geven hoe de scenario's in de praktijk zullen doorwerken.Hoe onafhankelijk is het stelsel? De onafhankelijkheid van de adviescolleges
is wettelijk verankerd. De KNAW betreft individuele wetenschappers. Ik verwijs
verder naar de brief die minister Plasterk hierover naar de Kamer heeft gestuurd.
Daarin staat de argumentatie duidelijk verwoord. Zo nodig kom ik hierop terug
in de toegezegde notitie. Overigens heeft minister Plasterk hierover uitgebreid
contact gehad met de collega van de heer Vliegenthart in de Tweede Kamer.De onafhankelijkheid van de planbureaus zou volgens de heer Vliegenthart
in het geding zijn, omdat ze op de markt moeten gaan opereren. Dat is een
misverstand, want de planbureaus mogen helemaal niet actief zijn op de markt.
Zij worden dan ook geheel door de overheid gefinancierd, deels door financiering
per opdracht en deels op basis van het werkprogramma. De heer Laurier vroeg wat eigenlijk het probleem is en waarom er vooral
oog is voor het parlement en niet voor de ambtelijke diensten. In mijn algemene
inleiding heb ik al gezegd dat ik zal ingaan op de functie van het geven van
advies. Daarbij komt dat politiek-bestuurlijke element zeker aan de orde.
Ik zou het een grote verarming vinden als de adviesstructuur alleen maar zou
worden gezien als een tegenmacht tegen de bureaucratie. Dat kan natuurlijk
niet de bedoeling zijn. Als je advies vraagt of als er advies wordt gegeven,
is dat ten behoeve van het politiek-bestuurlijke proces.Het zou van groot belang zijn om hierbij ook andere kennisinstellingen
te betrekken. De heren Engels en Laurier hebben hierover beiden opmerkingen
gemaakt. Dit punt komt terug in de nadere analyse.In mijn inleiding ben ik al uitgebreid ingegaan op het betoog van de heer
Holdijk. Ik kan mij nu dan ook beperken tot enkele specifieke punten, bijvoorbeeld
de vraag of het kaartenbakmodel ten koste kan gaan van de continuïteit.
Dat hoeft niet. Zo werkt de Gezondheidsraad op deze manier en ik heb nooit
de kritiek gehoord dat dit ten koste zou gaan van de continuïteit. Sterker
nog: men is zeer tevreden over de werkwijze van de Gezondheidsraad. Verder
beschikt deze raad over een vaste kern van deskundigen. Dat is overigens ook
het model dat wij voor de andere raden voor ogen hebben.Waarom verdient samenwerken niet de voorkeur boven clusteren? Die vraag
van de heer Holdijk beantwoord ik met de opmerking dat clusteren minder vrijblijvend
is dan samenwerken.Het is niet zo dat de WRR de regierol krijgt toebedeeld. Ik heb aanvankelijk
wel met het idee gespeeld om de WRR te gebruiken als een kapstok voor de andere
adviesraden. De WRR stond echter negatief tegenover dat idee, omdat men vreesde
dat dit ten koste zou gaan van de primaire functie van de WRR. De WRR zal
dus niet de regie op zich nemen, maar wel verbindingen tussen adviesraden
stimuleren.Zullen onomkeerbare besluiten achterwege blijven zolang de Tweede en Eerste
Kamer zich niet hebben kunnen uitspreken over de voorstellen aangaande de
adviesfunctie vernieuwing rijksdienst? Om te voorkomen dat wij tot een ellenlang
proces worden veroordeeld, vraag ik op mijn beurt de Tweede en Eerste Kamer
om voorstellen hierover zo snel mogelijk te behandelen. De toezegging van
de minister-president aangaande het niet nemen van onomkeerbare besluiten
onderschrijf ik hier geheel. De positie van adviesraden en planbureaus is
bovendien vastgelegd in wetten. Als er een wijziging op handen is, dan zullen
die wetten de Tweede en Eerste Kamer passeren.De heer Vliegenthart (SP):De minister reageerde op mijn opmerking dat planbureaus nu zelf opdrachten
moeten acquireren. Zij zei dat dit idee uit de koker van de SP komt.Minister Ter Horst:Ik zei dat dit wellicht een misverstand was.De heer Vliegenthart (SP):Het komt van de heer Bijl van het SCP, die wij vorige week over dit onderwerp
spraken: "Simpel gezegd, wie betaalt bepaalt. Een algemeen probleem is
dat het SCP veel opdrachten krijgt, zowel van externe opdrachtgevers als van
departementen." Als de planbureaus dus minder geld van
de overheid krijgen via voorfinanciering, zullen zij zich meer moeten richten
op externe en departementale geldstromen. Indirect leidt dat – als ik
het goed heb begrepen – volgens de heer Bijl tot een aantasting van
de onafhankelijkheid.Minister Ter Horst:Het is uiteraard aan de Kamer om de inbreng van dit planbureau te wegen.
Mijn informatie is dat alle planbureaus worden gefinancierd door de overheid
en niet via andere geldstromen. Ik zal nog eens goed nakijken hoe dat zit
bij het SCP. Wij krijgen vast nog wel een kans om daarover van gedachten te
wisselen.De heer Schaap (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording van de vragen, maar
meer nog voor haar insteek bij de nota die ons nog te wachten staat. Zij heeft
duidelijk te kennen gegeven voorbij de kaasschaaf te willen: er is meer aan
de orde dan een bezuinigingsoperatie of iets minder van hetzelfde. Dit klinkt
mij als muziek in de oren, dus ik ben heel benieuwd hoe dit zijn vertaling
vindt in de nota. De minister wil een fundamentele discussie aangaan over
de kennis- en adviesstructuur, wat een heel goede zaak is. Dat geldt ook voor
het uitgaan van het primaat van de politiek, dat zij voorstaat. Bij interruptie
heb ik al gezegd dat de VVD-fractie niet bepaald hecht aan een directe relatie
van het parlement met de adviesstructuur. Wij zien de banden veel liever lopen
via het kabinet. Dat moet zorgen voor goed onderbouwde, deugdelijk voorstellen
die het parlement bereiken, zodat wij de tegenmacht of -kracht kunnen vormen.
Dit in aanvulling op wat voor die tijd al uit de samenleving naar het kabinet
toe gaat.De minister heeft gepleit voor de onafhankelijkheid van de adviesstructuur.
Zij heeft de lieden beschreven die daar frank en vrij met de materie moeten
kunnen omgaan. Dat lijkt mij een goede zaak. Verder is zij even ingegaan op
de positie van het departement. Daaruit beluister ik dat zij niet wil dat
de gang van zaken daar wordt gedomineerd door procesmanagement. De inhoudelijke
deskundigen behoren een duidelijke positie te hebben; bij hen ligt het primaat.
De adviescolleges vullen dit aan; dit lijkt mij een heel goede zaak.Het debat gaat door wanneer de minister met haar nota komt, dus ik stop
er nu bijna mee. Op dat moment zullen wij de nodige zaken moeten afronden.
Haar streven naar "een beetje minder beleid" is een buitengewoon
goede zaak. Adviezen hebben de neiging om onmiddellijk beleidsvernieuwing
voor te staan. De afgelopen tientallen jaren zijn wij bedolven onder beleid
en vooral beleidsvernieuwing. Het goede beheer van wat uit het beleid voortkomt,
en het begeleiden van de uitvoering van het beleid behoren veel meer nadruk
te krijgen. Iets minder advies en beleid(svernieuwing) lijken mij dus een
goede zaak. Voor het overige wacht ik de nota van de minister af. Aan de hand
daarvan debatteren wij verder.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Voorzitter. Ook ik bedank de minister voor haar antwoorden, zij het dat
ik niet onverdeeld gelukkig ben met die antwoorden. Een aantal zaken heeft de minister wat mij betreft inhoudelijk onvoldoende
overtuigend beantwoord. Die hebben betrekking op opmerkingen van mij en anderen
dat het te veel gaat om een kaasschaaf die onder de noemer van vernieuwing
wordt toegepast. Bij concrete voorbeelden als het SCP en de Gezondheidsraad
verwijst de minister naar andere ministeries, terwijl in deze nota staat dat
er 20% van af moet. Er is geen inhoudelijke analyse van de behoefte
aan ander cijfermateriaal, andere analyses en andere trends. Voor planbureaus
die hun gezag in jaren hebben opgebouwd, valt dat moeilijk te accepteren;
dat geldt ook voor mijn fractie.Onvoldoende beantwoord zijn ook de vragen naar de empirie ten aanzien
van de bestaande praktijken waar het gaat om de intersectorale en multisectorale
werkzaamheid, ten aanzien van zowel de adviescolleges als de planbureaus.
Onvoldoende ook is ingegaan op de relatie tussen vaste colleges en het kaartenbakmodel,
op de relatieve voor- en nadelen daarvan. Moeten wij verwachten dat al die
vaste colleges met kaartenbakken gaan werken, of onderstreept de minister
duidelijk het belang van continuïteit en consistentie in de advisering?Wij hebben ook gestipuleerd dat het belangrijk is dat de minister zich
sterk maakt voor andere accenten in de werkzaamheid van bepaalde planbureaus,
met name van het SCP. De minister zegt dat zij daar niet over gaat. Blijkbaar
is zij dus niet bereid om zich hiervoor in te zetten, wat wij betreuren.Tot slot: wij hadden graag voorstellen aangekondigd gezien die de bestuurlijke
drukte en de verkokering bij de departementen moeten doen verminderen. Ook
daarop had ik graag wat duidelijker antwoorden gekregen.De heer Vliegenthart (SP):Voorzitter. Toen de minister hier vorige week was, stelde zij aan het
einde van het debat met mijn collega Kox vast dat de momenten waarop de SP
blij is met deze minister, net zo vaak voorkomen als een interpellatiedebat
in de Eerste Kamer. Wel hier, wij hebben vandaag een interpellatiedebat en
toch is mijn fractie redelijk blij met deze minister. Ik weet niet of zij
dat als een compliment beschouwt, maar zo is het wel bedoeld.De minister is kordaat en staat voor haar plannen. Dat is mooi, want dan
weten wij tenminste waarover wij het hebben. Ik verwacht dan ook een goed
inhoudelijk debat over de door haar beloofde nota. Ik hoop dat zij dezelfde
kordaatheid en stelligheid van vandaag ook in de nota zal neerleggen, zodat
het voor iedereen helder is waarover het gaat. Dat bedoelde ik ook toen ik
zei dat de politiek en de regering zelf moeten nadenken. De minister zit op
de goede lijn. Wanneer die nota er is, zullen wij inhoudelijk van gedachten
wisselen.Ik wil de minister nog één ding meegeven over de inhoud
van de nota en hoor graag haar reactie daarop. Het gaat om de verschuiving
van verantwoordelijkheden van het Rijk naar provincies en gemeenten. Wat betekent
dit voor de adviesstructuur in Nederland? Kan de minister toezeggen dat zij
dit nader zal uitwerken in de toegezegde nota? Dit is een belangrijke ontwikkeling.
Als de centrale overheid zaken afstoot naar gemeenten en provincies, heeft
dat consequenties voor de manier waarop in Nederland met advies moet worden
omgegaan. Wij zijn dus blij dat de nota er komt, maar tegelijkertijd zijn
wij bezorgd over de onafhankelijkheid van ons adviesstelsel.
Temeer omdat er een kritische ondergrens is, ook financieel gezien, van zo'n
adviesstelsel met verschillende adviesraden. Kan de minister in de nota enigszins
uitleggen waar die ondergrens volgens haar ligt? In het verlengde daarvan
verwijs ik nog even naar het feit dat het SCP vorig jaar heeft aangegeven
dat 35% van zijn inkomsten uit projectfinanciering en additionele activiteiten
komt. Dan is de vraag naar de onafhankelijkheid zeker gerechtvaardigd.Ik maak nog een afsluitende observatie. Het baart mijn fractie toch enigszins
zorgen dat in het debat van vandaag herhaaldelijk is gezegd dat een kleine
overheid ook een betere overheid zou zijn. De minister gaf dat in de beantwoording
ook een keer aan. Ik zou haar graag willen vragen om daar nog nader bij stil
te staan, omdat mijn fractie daar grote bedenkingen bij heeft. Een kleine
overheid is niet per definitie een betere overheid. Dat zou de heer Schaap
van de VVD-fractie heel graag willen, maar ik ken de minister als iemand van
sociaaldemocratischen huize en daar zijn wij toch iets anders van gewend.
Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister.De heer Putters (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister voor haar beantwoording, maar zal bekennen
dat ik daar buitengewoon teleurgesteld over ben. Zij is geëindigd zoals
zij begonnen is en ik begrijp nu ook de opmerking dat er mogelijkerwijs weinig
anders uit die analyse zal komen. Ik vind dat de minister een weinig inhoudelijke
benadering van de kennisinfrastructuur en het adviesstelsel gegeven heeft
en dat zij voorbijgaat aan de inhoudelijke visies die hier vanmiddag tentoon
zijn gespreid. Ik acht het absoluut noodzakelijk vraagstukken waar regering
en parlement zich voor gesteld zien, inhoudelijk te benaderen en daaraan de
vraag te koppelen wat voor soort kennis- en adviesstructuur wij nodig hebben.
Ik ben mijn eerste termijn begonnen met de commissie-Dijsselbloem en denk
dat die commissie dat ook aantoont. Blijkbaar wenst de minister de les van
Dijsselbloem niet te leren.Positief ben ik over het feit dat de minister heeft aangegeven, in de
notitie na te willen denken over macht en tegenmacht, afhankelijkheid en onafhankelijkheid.
Voorts zei zij aandacht te willen schenken aan de scheiding van kennis en
advies. Dat ben ik grondig met haar eens. Ik denk dat het goed is om dat onderscheid
te maken, maar ik blijf mij zorgen maken over de vraag hoe dat dan gaat gebeuren.
Ik wil de minister nadrukkelijk vragen, dat te koppelen aan de inhoudelijke
benadering van vraagstukken. Het mag er niet alleen om gaan, modellen erop
te plakken, clusterraden in te stellen en met kaartenbakmodellen te werken.
Wij hebben veel meer behoefte aan een inhoudelijke benadering van de wicked
problems, de diffuse problemen – de vergrijzing, het onderwijs –
waar wij ons voor gesteld zien. Die lossen wij niet op met een lean-and-meanbenadering.Eveneens positief ben ik over het feit dat er een discussie komt over
de benoemingen in die adviesraden, maar ook daarbij heb ik weer een paar kanttekeningen.
Het kaartenbakmodel wordt door de minister gepresenteerd als het ei van Columbus.
Ik heb juist geprobeerd om in mijn eerste termijn duidelijk te maken dat een
kaartenbakmodel wellicht nog zinvol zou kunnen zijn als het gaat om technisch-specialistische
onderwerpen. Daarbij heb je immers gewoon de beste vakmensen nodig om een
heel specifiek probleem op te lossen. Voor een vaccin, een technologie of
een gevaarlijke stof heb je heel specifieke mensen nodig die je misschien
nog in een kaartenbak kunt onderbrengen, maar als het gaat om de maatschappelijke
vraagstukken waar wij hier week in, week uit mee worstelen, dan moet een aantal
mensen met denkkracht bij elkaar gaan zitten. Dan zijn verschillende perspectieven
gevraagd van mensen die multidisciplinair met elkaar in staat zijn om gedurende
een aantal jaren een consistente redenering op te zetten. Die benadering mis
ik in de beantwoording van de minister en dat gaat zij niet redden met een
kaartenbakmodel.Ik wil daar nog iets aan toevoegen. Ik heb het niet expliciet gehoord,
maar wil hier toch even markeren dat het niet zo is dat politici een besmet
volk zijn. In deze Kamer zitten tal van mensen die politiek geaffilieerd zijn,
maar die toch ook nog een andere deskundigheid met zich brengen. Ik zou het
toch wel heel erg zonde vinden als dat ertoe zou leiden dat van de deskundigheid
van dat soort mensen geen gebruik meer zou kunnen worden gemaakt in de raden.
Dat zou een miskenning zijn van de positie en van de deskundigheid van de
mensen die hier in de Kamer aanwezig zijn.Een punt waar ik wel blij mee ben, is de aandacht die de minister heeft
voor het feitelijke gebruik dat van de adviezen gemaakt wordt. Ook daar heb
ik echter weer een kanttekening bij. Dat wordt heel eendimensionaal en heel
instrumenteel gedaan. Er wordt gedaan alsof er aanbevelingen komen, alsof
wij dan netjes turven of wij die wel of niet overgenomen hebben en alsof dat
dan bepaalt of het advies effect heeft gehad. Ik kan tal van adviezen noemen
die door de jaren heen de discussies gestuurd hebben. Ik noem de veranderingen
in het zorgstelsel of de bevindingen van de commissie-Dijsselbloem. Ook het
media-advies van de WRR heeft de discussie opengebroken. Je kunt niet meteen
zeggen dat dit heel instrumenteel tot nieuw beleid heeft geleid, maar het
heeft wel de discussie vlotgetrokken en in een eendimensionale benadering
van het gebruik heeft dat geen plaats. Dat is ook voor onze fractie niet de
goede weg.De flexibilisering vind ik ook een positief punt. Ik ben blij dat de minister
de flexibilisering van het adviesstelsel in haar notitie nadrukkelijk meeneemt.
De vraag is even of wij daar weer een nieuwe, statische structuur van vijf
clusters voor in het leven moeten roepen. Ik zie een flexibilisering veel
meer daarin dat je ook van mensen uit de bestaande raden tijdelijke commissies
kunt vormen. Dat kan ook uit de bestaande adviescolleges, en daarmee zeg ik
niet dat ze allemaal zouden moeten blijven bestaan. Je kunt ook nu heel flexibel
zijn door de deskundigen die wij al hebben, bij elkaar te zetten zodat zij
zich kunnen buigen over een bepaald vraagstuk. Mijn vraag is dan eigenlijk
hoe serieus wij bezig zijn met een daadwerkelijke verbetering van het adviesstelsel,
zeker ook in ogenschouw genomen de opmerkingen van de minister over de evaluatie
van de kaderwet. In haar beantwoording beluister ik dat die dus eind van dit
jaar niet nodig is.Tot slot: ik ben dus niet heel blij met dit debat. Wij zijn wel bereid
om de notitie van de minister zo snel als mogelijk te bespreken. Die toezegging
doen wij haar graag. Toch zijn wij er heel erg blij mee dat al die wetten
in deze Kamer separaat zullen passeren, zodat wij ons daar onze eigen mening
over kunnen vormen. Ik denk dat de minister het citaat van Troelstra
verkeerd geïnterpreteerd heeft, althans niet zoals ik het bedoeld heb.
Troelstra heeft juist aangegeven dat een verankering van die adviescolleges
nodig was om de dominantie van de advisering in het ambtelijke circuit enigszins
aan banden te leggen en de positie van het parlement te versterken ten opzichte
van de ambtelijke advisering. Met de lean-and-meanbenadering die wij hier
hanteren, verzwakken wij in wezen juist de informatievoorziening aan het parlement.
Ik ben er helemaal van overtuigd dat het kabinet zijn adviseurs wel weet te
vinden.De heer Laurier (GroenLinks):Voorzitter. Ik zat nog even na te denken over twee sociaaldemocraten die
discussiëren over de interpretatie van Troelstra, maar goed, ik heb die
knop nu omgezet. Ook wij danken de minister voor haar beantwoording. Wij constateren
op één punt overeenstemming, namelijk dat er aan de kant van
de Kamer nagedacht zal worden over de inrichting van het adviesstelsel. Daarover
zijn de minister en de Kamer het eens, maar daarna zie ik toch een probleem
opkomen. De minister zegt dat er een nadere nota komt waarin zij ook belangrijke
vragen wil meenemen als de functie van de adviesorganen, eventueel ook de
positionering van de budgetten, de benoemingen. Als ik de minister zo hoor
in haar eerste termijn, heb ik toch het gevoel dat zij redelijk zal uitkomen
op het punt waar wij nu net waren. Als ik haar verdediging hoor, blijft zij
specifiek uitgaan van de verdeling in vijf sectoren en is niet de vraag aan
de orde of dat nu werkelijk leidt tot een flexibilisering. Ten aanzien van
de positie van de RMO bijvoorbeeld wordt er direct bij gezegd dat daar al
vrij duidelijke opvattingen over bestaan. Wat de probleemanalyse betreft,
verwijst de minister consequent naar het feit dat er al twee evaluaties zijn
gedaan. Ook als het gaat om de kwaliteit en de vraag hoe die zich verhoudt
tot de bezuinigingen van 20% heb ik niet het gevoel dat de minister
erg veel beweging laat zien. Daarover maken wij ons zorgen, maar wij zullen
ons voorbereiden op wat nog volgt met betrekking tot de nota.Ik heb nog een afsluitende opmerking met betrekking tot de onafhankelijkheid
in relatie tot de tegenmacht. Ik hoorde de minister antwoorden dat het gaat
om de onafhankelijkheid van de politiek, maar dat er aan de andere kant weer
de tegenmacht van het kabinet is, want de maatschappelijke belangen weten
het kabinet wel te bereiken. Het interessante is nu juist dat de onafhankelijkheid
van de adviesstructuur zowel een onafhankelijkheid is van politieke stromingen,
als van de onmiddellijke maatschappelijke belangen, en probeert op wat langere
termijn op basis van wetenschappelijke inzichten die advisering vorm te geven.
De kracht en de onafhankelijkheid van het adviesstelsel zijn te herleiden
tot het feit dat tegen zowel tegen parlement als regering gezegd kan worden:
u stelt die vraag wel, maar het is de verkeerde vraag. Dat is het interessante
en kritische van het adviesstelsel.Ik ben niet overtuigd door de redenering dat, als de overheid zelf 20%
bezuinigt, dit automatisch zal leiden tot 20% minder adviesaanvragen.
Ik wil graag dat de minister dit in de nota wat steviger onderbouwt.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Namens beide fracties die ik in eerste termijn vertegenwoordigde,
dank ik de minister graag voor haar antwoord. Mijn indruk is dat er aandacht
is voor een aantal fundamentele vragen. Daar ontbrak het in eerste instantie
toch ietwat aan, om het voorzichtig te zeggen. Ik begrijp wel dat wij die
fundamentele vragen vandaag niet even kunnen uitdiscussiëren. Daarvoor
zal nog een ronde volgen, bij leven en welzijn. Ik wil daar nu dan ook niet
op vooruitlopen en evenmin op de mogelijke uitkomsten van de discussie. De
minister had daar al even, zij het vrijblijvend, op gepreludeerd. Wij gaan
er dus van uit dat wat niet alleen door ons, maar ook door anderen vandaag
te berde is gebracht, bij de opstellers van de notitie of nota meegenomen
wordt in die zin dat men zich rekenschap geeft van wat hier vanmiddag verhandeld
is.Ik wil nog wel even stilstaan bij het beroemde, beruchte kaartenbakmodel.
De heer Putters heeft hierover ook in tweede termijn weer gesproken. In de
stukken heb ik gelezen dat het kabinet dit model vooral omarmt, omdat het
verwacht dat daardoor minder adviescommissies ad hoc nodig zullen zijn. Nu
kan ik mij daar wel degelijk iets bij voorstellen, maar als het gaat om dit
model in relatie tot de wettelijke rol die op dit moment strategische adviescolleges
hebben, ben ik er nog niet van overtuigd dat dit model zaligmakend zal zijn,
om het zo maar even te noemen. Enfin, ik hoef daar niet diep op in te gaan,
maar strategische adviescolleges hebben mijns inziens met name de taak om
op hoofdlijnen van beleid op de middellange en lange termijn te adviseren.
Ik weet niet of via het kaartenbakmodel altijd de juiste mensen op de juiste
plaats komen en of daarmee voldoende continuïteit gegarandeerd is.Voorts heeft de minister duidelijk en stellig gezegd dat het primaat bij
de politiek ligt. Nu las ik in de beantwoording van vragen uit de Tweede Kamer:
herinrichting van het kennis- en adviesstelsel is niet zozeer het versterken
van het primaat van de politiek (dit ligt een beetje in de lijn van de heer
Engels) als wel het tot stand brengen van een ontkokerd en afgeslankt adviesstelsel
dat efficiënt adviseert en waarin kennis en beleid beter op elkaar aansluiten.
Verder luidt het antwoord: wel bestaat het streven om de advisering beter
te laten aansluiten op de adviesbehoefte van de politiek. De stellige uitspraak
van de minister over het politiek primaat en deze antwoorden op vragen inzake
het politiek primaat brengen mij toch enigszins in verwarring. Wellicht kan
de minister daar, zo niet nu dan in haar nadere notitie of nota, aandacht
aan besteden.De heer Engels (D66):Mevrouw de voorzitter. Ook ik dank de minister uiteraard hartelijk voor
haar reactie op de inbreng van de Kamer. Ik wil enkele dingen vaststellen
met het oog op de komende visie.De eerste vaststelling is dat ik de gevoelens van teleurstelling deel
die met name mevrouw Bemelmans en de heer Putters hebben uitgesproken naar
aanleiding van de vraag in hoeverre in die komende visie naast het kwantitatieve
aspect het meer kwalitatieve aspect zal terugkeren. Ik heb niet gemerkt dat
de minister daarover heel afwerend spreekt, maar ik heb ook niet gemerkt dat zij op een aantal elementen dat in dat verband genoemd is even ruimhartig
is ingegaan. Als de visie komt, moeten wij daar nog eens goed naar kijken.Ik heb ook positieve dingen gehoord, die ik uiteraard graag naar mij toe
haal. Zo komt er een bredere analyse, waarin dus niet alleen wordt gekeken
naar de grondwettelijke adviescolleges en planbureaus, maar ook naar heel
veel andere vormen van advies en kennis waarvan de overheid gebruik maakt.
Dat is mooi. Nog mooier is dat de politieke dimensie ook in de analyse wordt
meegenomen. Daarop heb ik ook de nadruk gelegd in mijn bijdrage. Als dat tot
dit resultaat heeft geleid, is dat pure winst.Het punt van het politiek primaat is heel boeiend en tegelijkertijd een
beetje moeilijk. Ik begrijp uit de manier waarop de minister daarover spreekt,
welke dilemma's daarbij spelen. Er is namelijk een groot risico dat door het
vooropstellen van het element politiek primaat bij het omgaan door regering,
parlement (wetgever) met gevraagde en ongevraagde adviezen een grote mate
van subjectiviteit ontstaat. Naar mijn idee vervaagt dan het onderscheid tussen
opdracht en tegenmacht. Dit geldt zeker met het oog op de zin die de heer
Holdijk terecht citeerde. De politieke behoefte is op dit punt dan een beetje
gevaarlijk.Ik vond het ook heel typerend dat de minister in dit verband op een gegeven
moment sprak over "dapperheid". Wij hebben hier namelijk wel vaker
debatten gehad. De minister wekt de indruk dat zij daadkrachtig en slagvaardig
wil zijn. Knopen doorhakken, is ook belangrijk. De vraag is wel of een te
grote mate van dapperheid in het licht van de risico's van het benadrukken
van politiek primaat, op den duur niet contraproductief werkt. Deze opmerking
maak ik in het algemeen, dus niet omdat ik in de oppositie zit. Mijn opmerking
is dus, nogmaals, in het algemeen gemaakt, gezien het belang van kwaliteit
van overheidsbeleid.De minister heeft veel gezegd over onafhankelijkheid. Onafhankelijkheid
van de advies- en infrastructuur is volgens mij het meest problematische element.
Wij hebben gesproken over de politieke affiliaties. Die zijn er inderdaad
in alle geledingen van onze kennis- en adviesinfrastructuur. Ik denk dat de
aanname dat er volstrekte politieke neutraliteit in die functie zou kunnen
zijn, wel eens illusoir zou kunnen blijken te zijn. Dit neemt niet weg dat
er wel zicht moet blijven op en herkenbaarheid moet zijn van een zo groot
mogelijke rationaliteit en objectiviteit en daarmee kwaliteit. Uiteindelijk
zal er mijns inziens zicht moeten zijn op voldoende onafhankelijkheid van
de adviezen en de kennis waarvan de overheid gebruik maakt. Ik ben wel heel
benieuwd op welke manier met name dit element in de komende visie wordt meegenomen.Dit debat zullen wij ongetwijfeld voortzetten, zodra die visie er is.
De heer Putters heeft namens ons allemaal een toezegging gedaan. Wat mij betreft,
is dat niet vergeefs geweest. Ik zal dus graag aan zijn zijde staan om het
debat voort te zetten, niet alleen over kwantiteit, maar hopelijk ook meer
over kwaliteit.Minister Ter Horst:Voorzitter. De heer Schaap heeft woorden gekozen die de mijne zouden kunnen
zijn. Mijn opvattingen lopen voor een deel parallel met die van hem. Hij heeft
verder gezegd dat hij naar aanleiding van de nota een fundamenteler debat
over dit onderwerp met mij wil voeren. Ik verheug mij daarop.Mevrouw Bemelmans is van mening dat de huidige voorstellen te zeer met
de kaasschaaf en onder het mom van vernieuwing tot stand zijn gekomen. De
koppeling tussen de noodzaak tot bezuiniging enerzijds en een inhoudelijk
voorstel anderzijds is altijd wat problematisch. Ik hoop echter dat haar indruk
dat het mij uitsluitend om een bezuinigingsoperatie zou gaan, wordt weggenomen
als wij over de analyse in mei of later van gedachten wisselen. Ik moet daarbij
echter wel zeggen dat ik gehouden ben om een coalitieakkoord uit te voeren
dat door drie partijen is onderschreven. Daarin is een bezuiniging op het
adviesstelsel opgenomen. Ik voel mij daarom niet vrij allerlei voorstellen
te doen waarvan deze bezuiniging geen onderdeel uitmaakt. Dat zou mij immers
terecht door de collega's in het kabinet worden verweten.Mevrouw Bemelmans stelt dat voor planbureaus de voorstellen moeilijk te
accepteren zijn. Ik kan mij hierbij iets voorstellen. Daarnaast spreekt zij
over de onafhankelijkheid van adviesorganen. Ik denk dat wij met elkaar ook
mogen rekenen op de onafhankelijkheid van de Kamer bij het debat over de positie
van adviesorganen.Over de kwestie van de kaartenbak versus vaste adviescommissies zegt mevrouw
Bemelmans dat zij er niet van overtuigd is dat de kaartenbak tot een voordeel
zal leiden. Andere leden hebben hierover ook gesproken. Ik stel voor om naar
aanleiding van de notitie terug te komen op de vraag, wanneer een kaartenbak
nuttig is en wanneer wellicht helemaal niet. Ik ben van mening dat het bij
sommige vraagstukken en strategische adviezen ongewenst is als er steeds een
ander gezelschap optreedt, zeker als het adviezen betreft over een lage termijn.
Dat leidt immers niet tot de beste adviezen. Ook voor mij ligt de kwestie
dus niet zwart-wit en ook ik wil niet in alle gevallen werken met een kaartenbakstructuur.
Ik kan mij zelfs goed voorstellen dat je daarvoor in sommige gevallen juist
niet kiest.Mevrouw Bemelmans vroeg verder hoe het nu zit met de bestuurlijke drukte
op het departement. Ik kan haar zeggen dat zij mij altijd aan haar zijde vindt
als het hierover gaat. Ik ben niet van mening dat het onmiddellijk tot een
verbetering leidt als je werk met minder mensen doet. Werken met minder mensen
leidt echter wel vaak tot een hoger tempo in de besluitvorming. Ik kom hierover
straks nog terug bij mijn reactie op wat de woordvoerder van de SP-fractie
hierover heeft gezegd. Ik constateer dat mevrouw Bemelmans een voorstander
is van de vermindering van de bestuurlijke drukte op de departementen. Waarom
is het dan voor haar onbespreekbaar om hetzelfde te doen bij de planbureaus?Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Ik wil niet uitsluiten dat ik mij onzorgvuldig heb uitgedrukt. Het ging
mij echter om de bestuurlijke drukte in relatie tot het plan- en advieswezen.
In hoeverre creëren departementen zelf de voorwaarden voor diversiteit
en een gebrek aan intersectorialiteit, waar vervolgens de adviesraden de schuld
van krijgen? Daarover ging mijn vraag.Minister Ter Horst:Ik zeg nogmaals dat dit mijns inziens te maken heeft met de structuur
van de adviesraden die wij kennen. Er is voor elk onderwerp een aparte adviesraad.
Dit leidt tot grotere bestuurlijke drukte. Stel dat er maar twee adviesraden
zouden zijn. In zo'n situatie is het veel simpeler om aan een
van de twee adviesraden een advies te vragen. Dit zou daarom de bestuurlijke
drukte absoluut doen afnemen. Ik realiseer mij dat dit een theoretisch voorbeeld
is, maar mevrouw Bemelmans zal begrijpen in welke richting ik denk.Ik ben blij dat de frequentie van de blijdschap van de heer Vliegenthart
met de minister van BZK groter is dan de frequentie van interpellaties in
de Eerste Kamer. Dat heb ik wel nodig, want mij eigen partij is wat minder
blij met mij. Dit neutraliseert elkaar misschien een beetje. Ik ben blij dat
de heer Vliegenthart de helderheid op prijs stelt. Ik hoop die nog een tijdje
vol te houden.De heer Vliegenthart heeft mij een interessant punt meegegeven. Hij constateert
dat verantwoordelijkheden van het Rijk worden gedecentraliseerd naar gemeenten
en provincies en hij vraagt wat dit betekent voor de adviesstructuur. Ik denk
dat advisering over de gedecentraliseerde punten een verantwoordelijkheid
wordt van provincies en gemeenten. De vraag of zij zich over de punten willen
laten adviseren, is aan hen.De heer Vliegenthart vraagt ook om een ondergrens voor de externe activiteiten.
Wij zijn razendsnel; ik heb het nog even laten nazoeken en kan hem melden
dat hij gelijk heeft als wij het hebben over projectfinanciering. Van het
geld voor het SCP heeft 35% betrekking op projectfinanciering. Dit
valt echter onder de noemer waarover ik het zojuist had, namelijk de advisering
in opdracht van departementen. Deze adviezen worden dus niet uitgevoerd in
opdracht van externe partijen buiten de rijksoverheid; het betref alleen opdrachten
van departementen. Ik heb verder nog even na laten gaan of het SCP externe
financiering heeft. Dat is niet het geval.De heer Putters verwijst nogmaals naar het onderwijsdebat. Ik wil niet
flauw zijn en ik heb geen oordeel over de totstandkoming van allerlei herstructureringen
in het onderwijs. Deze herstructurering is echter uiteraard wel tot stand
gekomen onder de bestaande adviesstructuur. Kennelijk heeft die niet geleid
tot andere besluitvorming over het onderwijs. Volgens de redenering van de
heer Putters is de bestaande adviesstructuur dus niet effectief geweest. Wij
verschillen met elkaar van mening over waar wij naar toe moeten, maar wij
zijn het in ieder geval met elkaar eens over het feit dat de huidige adviesstructuur
op dit punt niet heeft geleid tot het gewenste resultaat.De heer Putters (PvdA):Ik heb al eerder gezegd dat ik het hiermee eens ben. Dit betekent mijns
inziens echter dat er een veel bredere analyse nodig is. Ik verzeker u namelijk
dat als het eerste het beste adviesrapport van een van de clusterraden, bijvoorbeeld
over onderwijs, bij uw collega van het ministerie van OCW op het bord komt,
het nog maar de vraag is of zijn collega's die er iets mee te maken hebben,
over dat rapport zullen spreken. Laat staan dat alle relevante commissies
aan de overkant van het Binnenhof over dat rapport zullen spreken. Met andere
woorden; er is een veel bredere analyse nodig om de adviesstructuur daadwerkelijk
effectief te maken. Wij moeten ook ons eigen handelen bezien. Welke vragen
stellen wij en hoe functioneren wij zelf? Ik vind dat de vragen niet eenzijdig
bij de structuur van het adviesstelsel neergelegd moeten worden. Geen clusteraar
kan daarin verbetering brengen.Minister Ter Horst:Ik was ook wat teleurgesteld toen u zei dat de minister geen inhoudelijke
kwesties aan de orde wil stellen. Dat wil de minister wel. Ik heb geprobeerd
in de inleiding van mijn betoog aan te geven welke vragen voor mij relevant
zijn. Daarbij hoort ook de vraag wat er door de regering en het parlement
met de adviezen wordt gedaan en de vraag over welke belangrijke onderwerpen
wij advisering willen. Naast de vragen die door de woordvoerder van de fracties
van de SGP en de ChristenUnie zijn genoemd, zijn dit de vragen die van belang
zijn. Dit zijn ook de vragen die de basis moeten vormen voor de keuze die
wij daadwerkelijk met elkaar gaan maken. Ik wil echter wel gezegd hebben dat
de bestaande adviesstructuur ons bij de besluitvorming over het onderwijs
niet geholpen heeft. Wij zouden moeten nadenken over de vraag welke adviesstructuur
ons wél kan helpen bij het nemen van de juiste beslissingen. Het is
overigens altijd achteraf gemakkelijk om te zeggen dat je niet de juiste beslissing
hebt genomen.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Dit vind ik een wel heel interessante redenering. Uit het feit dat er
een bepaalde adviesstructuur is en het feit dat er in het beleid iets is misgegaan,
wordt geconcludeerd dat de adviesstructuur niet heeft kunnen voorkomen dat
er bij het beleid verkeerde keuzes zijn gemaakt. Dit lijkt mij een "fallacy"
in de redenering, om met de Engelsen te spreken. Het gaat toch om het gebruik
dat is gemaakt van het advies en van adviesraden? Je kunt het toch aan het
feit dat de adviesraden bestaan niet wijten dat het beleid niet effectief
is? Sorry, maar af en toe snap ik de minister niet meer.Minister Ter Horst:Ik zeg dit ook niet maar zo ins Blaue hinein, maar ik reageer op wat de
heer Putters hierover heeft gezegd. Volgens hem zou de commissie-Dijsselbloem
hebben aangetoond hoe belangrijk het is dat er adviezen worden verstrekt.
Want, zei de heer Putters, ook over het onderwijsveld zijn kritische adviezen
verstrekt. Ik reageer daarop met de opmerking dat kennelijk de toen bestaande
adviesstructuur en de manier waarop daarmee is omgegaan er niet toe heeft
geleid dat op dit punt de goede keuzes zijn gemaakt.De heer Putters (PvdA):De minister kan toch niet volhouden dat wij geen behoefte hebben aan goed
advies omdat wij niets met adviezen doen? Ik heb wel degelijk gezegd dat de
Onderwijsraad kritische adviezen heeft uitgebracht, maar de politiek heeft
er gewoon te weinig mee gedaan. Op de een of andere manier zitten wij in een
cirkelredenering, maar de minister kan niet volhouden dat, omdat er niets
met de adviezen is gedaan, hoewel ze misschien wel goed waren, het daarom
niet anders moet of kan.Minister Ter Horst:Ik heb altijd geleerd: e = k x a. Dat betekent: effect is kwaliteit maal
acceptatie. Je kunt kwalitatief heel goede adviezen geven, maar voordat erover
kan worden geadviseerd, moeten ze worden gelezen. Als die adviezen niet worden
gelezen, hebben ze geen enkel effect. Ik zeg niet dat, als adviezen niet worden
gelezen, er daarom geen advies meer moet worden gegeven, maar dan moet de
heer Putters het omgekeerde ook niet zeggen.De heer Putters (PvdA):Dat is goed, maar ik wil wel graag van de minister weten hoe zij de acceptatie
van de adviezen die straks van de clusterraden komen, gaat bevorderen.Minister Ter Horst:Mijn verantwoordelijkheid strekt zich niet tot in het oneindige uit. Ik
ben er toch niet verantwoordelijk voor of de heer Putters een advies wel of
niet leest? Het is aan degenen die wordt geadviseerd, regering en parlement,
om te beslissen of adviezen wel of niet worden gelezen. Ik constateer samen
met de Kamer dat er adviezen worden gegeven die niet worden gelezen en dat
is buitengewoon jammer.De heer Engels (D66):Voorzitter. Dat onderstreept de analyse die hier eerder vanmiddag is gemaakt,
namelijk dat er een heel gevaarlijke kant zit aan het vooropstellen van het
primaat van de politiek, doordat er niet naar adviezen wordt geluisterd. Daardoor
worden verkeerde beslissingen genomen. Dus is vaak sprake van mislukt beleid.
Dat element moet volgens mij heel nadrukkelijk terugkomen in de visie van
de minister. De minister bedoelt het waarschijnlijk niet zo, maar zij wekt
de suggestie dat dit ligt aan het feit dat de adviesstructuur niet goed werkt.
Mijn reactie is dezelfde als die van mevrouw Bemelmans en de heer Putters,
namelijk dat de politieke besluitvorming niet goed is geweest. Die erkenning
zou veel beter aansluiten bij de werkelijkheid.Minister Ter Horst:Stel dat via onze adviesstructuur 500 adviezen per jaar worden verstrekt
en dat nog niet eens de helft daarvan wordt gelezen. Dan heb je toch de neiging
om ook iets aan de structuur te doen? Ik kan niemand dwingen om die 500 adviezen
te lezen, maar dan wordt er veel werk verzet door kwalitatief goede mensen,
dan worden goede adviezen geproduceerd, terwijl er niets mee gebeurt. Dat
vinden wij geen van allen een wenselijke situatie. Daarom moeten wij ook naar
de structuur van de advisering kijken.De heer Vliegenthart (SP):Voorzitter. Ik ben dan benieuwd welke analyses wel zijn opgevolgd en welke
niet. Kan de minister dat in de nota meenemen?Minister Ter Horst:Ik weet niet of dat bekend is. Ik weet niet of alle adviezen aan regering
en parlement al of niet zijn opgevolgd.De heer Vliegenthart (SP):Ik begrijp dat het niet lukt om die allemaal mee te nemen, maar wellicht
kan een kleine inventarisatie worden gemaakt, want ik ben wel benieuwd welk
soort adviezen wel aansluit en welk soort niet.Minister Ter Horst:Ik zal bezien wat ik kan doen, maar ik beloof niets.De heer Putters heeft ook iets gezegd over de kaartenbak, maar daar ben
ik al op ingegaan. Hij stelde verder, als ik hem goed heb begrepen, dat ik
het niet nodig vind om de Kaderwet te evalueren. Dat heb ik niet gezegd, maar
dat vind ik ook niet. Ik heb alleen gezegd dat wij niet op die evaluatie hoeven
te wachten om een oordeel uit te spreken over de toekomst van het adviesstelsel.
De evaluatie van de Kaderwet behelst namelijk ook heel andere dingen dan waarover
wij nu spreken.Over de interpretatie van het door Troelstra gestelde moeten wij nog maar
een keer tijdens een gezellig dinertje spreken. Ik reageerde op de woorden
van de heer Putters dat het amendement-Troelstra voortkwam uit de parlementaire
onrust over de vele adviesinstanties waarmee de regering zich omringde. Men
vreesde een adviescircuit van door de regering aangezochte belanghebbenden.
Ik had het niet in die zin gelezen dat het over ambtenaren ging. Wij spreken
daar nog wel eens over door, want het is niet zo vreselijk belangrijk.De heer Laurier verwacht dat ik met hetzelfde voorstel zal komen als wat
er nu ligt. Kennelijk heb ik mij niet zorgvuldig uitgedrukt, want ik heb bedoeld
te zeggen dat ik op basis van de analyse met scenario's zou komen. Dat geeft
al aan dat niet sprake is van één voorstel, maar van diverse
voorstellen. Die kunnen de discussie in de Tweede en de Eerste Kamer opener
maken. Ook biedt dit de partijen de mogelijkheid om zich aan te sluiten bij
het ene dan wel het andere scenario, al zullen wij uiteindelijk tot één
scenario moeten komen, want anders kunnen wij de desbetreffende stap niet
zetten.De heer Laurier vraagt mij om die 20% minder beleid en advies steviger
te onderbouwen. Ik kom daar in de notitie op terug.De heer Holdijk gaat ervan uit dat de minister zich rekenschap zal geven
van wat hier vandaag is besproken. Uiteraard, want anders staan wij hier voor
niets. Ik neem de opmerkingen van de Kamer graag ter harte. De heer Holdijk
heeft ook gesproken over het kaartenbakmodel, maar dat laat ik verder rusten.
Ook heeft de heer Holdijk nog gesproken over het politieke primaat. Ik ga
uit van het uitgangspunt dat het primaat bij de politiek ligt. Ik verschil
daarin ten principale van mening met D66. Ik vind dat adviezen van grote waarde
kunnen zijn bij het daadwerkelijk inhoud geven aan dat primaat. Ik ben gevoelig
voor het argument dat het, los van het politieke primaat, zinvol kan zijn
dat er adviezen worden gegeven en dat door buitengewoon deskundige mensen
wordt meegedacht over de wijze waarop wij Nederland vorm willen geven. Ik
kan dus geen of-of-antwoord geven. Wat mij betreft gaat het om beide, maar
mijn uitgangspunt is dat het primaat bij de politiek ligt. Ik zie adviesraden
dus niet in eerste instantie als interessante clubjes die ook meedenken en
meepraten over het beleid in Nederland, maar ik vind wel dat ook burgers daarin
een rol zouden moeten kunnen spelen.Ik hoop dat ik de heer Engels heb overtuigd. Als dat nog niet is gelukt,
hoop ik dat dit gebeurt in het kader van de notitie waarover wij nog komen
te spreken. Het gaat mij absoluut ook om de kwalitatieve aspecten van het
adviesstelsel en niet alleen om de kwantitatieve.De heer Putters (PvdA):Voorzitter. Wil de minister ingaan op mijn verzoek om met haar collega's
in het kabinet te bespreken of zij in de begrotingen van de departementen
duidelijk willen aangeven hoe het is gesteld met de balans tussen commercieel
advies en de adviesaanvragen richting de adviescolleges? Dan kunnen het parlement
volgen hoe dit zich ontwikkelt.Minister Ter Horst:Moet ik mijn collega's over hun begrotingen spreken?De heer Putters (PvdA):Ik zeg het heel voorzichtig, omdat de minister anders stelt dat haar portefeuille
niet verder reikt. Wij hebben vandaag ook gesproken over de verhouding tussen
commercieel advies en advisering door het adviesstelsel. Ik voorspel dat het
commercieel advies waarschijnlijk toe zal nemen als het andere
afneemt, maar dat weten wij niet. Ik vind het belangrijk dat wij via de begrotingen
kunnen volgen wat er wordt uitgegeven aan commercieel advies en advies via
het adviesstelsel.Minister Ter Horst:Wij hebben afgesproken dat in het sociaal jaarplan een overzicht komt
te staan van wat er door departementen wordt uitgegeven aan externe advisering.
Dan beschikt de Kamer over de getallen. Dan kan zij zelf laten nagaan wat
er wordt uitgegeven aan interne advisering door de adviescolleges. In totaliteit
gaat het om 22 mln.De heer Putters (PvdA):Voorzitter. Ik verzoek u even te schorsen, opdat wij kunnen overwegen
of wij in derde termijn een motie indienen.De voorzitter:Hoe lang heeft u nodig?De heer Putters (PvdA):Een enkele minuut.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Putters (PvdA):Voorzitter. Ik bedank de minister voor haar beantwoording in tweede termijn.
De antwoorden hebben onze Kamer ertoe gebracht om toch een motie te willen
indienen in derde termijn, waarmee wij in ieder geval duidelijk willen maken
op welke onderdelen wij de toekomstige structuur van het kennis- en adviesstelsel
zullen beoordelen. Wij hebben goed naar de minister geluisterd. Op onderdelen
heeft zij een aantal handreikingen gedaan, maar deze zijn voor onze Kamer
nog niet voldoende. Wij hebben daarom in een motie vastgelegd wat voor ons
de ijkpunten zullen zijn op basis waarvan wij de vóór Pinksteren
te ontvangen notitie zullen beoordelen, zodat de minister weet op welke wijze
wij deze snel daarna met elkaar zullen bespreken.De heer Schaap (VVD):De heer Putters heeft het over "Kamer". Ik neem aan dat hij
niet de gehele Kamer bedoelt.De heer Putters (PvdA):Excuus, ik neem aan dat de voorzitter voorleest welke Kamerleden de motie
ondertekend hebben.De voorzitter:De voorzitter is zoals altijd in handen van deze Kamer, dus ik zal de
motie voorlezen.Door de leden Putters, Bemelmans-Videc, Holdijk, Laurier, Vliegenthart
en Engels wordt de volgende motie voorgesteld:De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat brede informatievoorziening en onafhankelijk deskundig
advies van wezenlijke betekenis zijn voor regering en parlement als wetgever;overwegend dat daartoe een goed, en op continue basis functionerend stelsel
van adviescolleges niet gemist kan worden;constaterende dat de probleemanalyse welke ten grondslag ligt aan de herziening
van het adviesstelsel zoals verwoord in de Nota Vernieuwing Rijksdienst niet
overtuigt en leidt tot onvoldoende gevalideerde conclusies en voorstellen,
en voorts dat de voorstellen geen of onvoldoende rekening houden met de wens
van de Kamer, zelfstandig advies te kunnen vragen aan adviescolleges;verzoekt de regering om een nieuwe analyse voor de herinrichting van het
adviesstelsel te presenteren, waarbij wordt ingegaan op: - de variëteit
in functies van vaste adviescolleges, van planbureaus en overige kennisinstituten;- de variëteit aan sectoren en beleidsvraagstukken die in meerjarig
perspectief, ook intersectoraal, continue en consistente analyse vereisen;- de versterking van brede informatievoorziening voor en onafhankelijk
deskundig advies aan het parlement;- de wenselijkheid van gevraagde én
ongevraagde advisering door de adviescolleges;- het vergroten van
zowel de bruikbaarheid van adviezen als de bewaking van de ruimte voor tegenspraak;- het benutten van de mogelijkheden die de Kaderwet adviescolleges
biedt om verbeteringen in het adviesstelsel aan te brengen, mede in het licht
van eerdere en aangekondigde evaluaties van de Kaderwet adviescolleges,en gaat over tot de orde van de dag.Zij krijgt letter C (31201).Ik geef het woord aan de minister in derde termijn, indien zij dit wenst.Minister Ter Horst:Ik heb geen behoefte om te reageren op deze motie.De voorzitter:Ik dank de minister voor haar reactie in derde termijn.De beraadslaging wordt gesloten.Sluiting 18.43 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20072008-937-964.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl