Voortzetting van de behandeling van:het rapport van de enquêtecommissie Bouwnijverheid (28244) (debat met de regering).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 3795-3815

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-04-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 64, pagina 3795-3815

17-04-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28244Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 17 april 2003)Pagina 3860-3861
Voortzetting van de behandeling van:het rapport van de enquêtecommissie Bouwnijverheid (28244) (debat met de regering).Pagina 3815-3859
Het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 15 april 2003 over het vliegveld Laarbruch/Niederrhein.Pagina 3789-3795
Regeling van werkzaamheden (donderdag 17 april 2003)Pagina 3815-3815
Presentie en opening (donderdag 17 april 2003)Pagina 3789-3789
Behandeling van:het wetsvoorstel Aanvulling van de algemene wet bestuursrecht met regels voor verkeer langs elektronische weg tussen burgers en bestuursorganen en daarmee verband houdende aanpassing van enige andere wetgeving (Wet elektronisch bestuurlijk verkeer) (28483);het wetsvoorstel Wijziging van de artikelen 215 en 244 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (zelfwerkzaamheid aan de buitenzijde van gehuurde woonruimte en onderhuur van een gedeelte van de gehuurde woonruimte) (28721);het wetsvoorstel Wijziging van de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen en de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 ter implementatie van de vierde richtlijn motorrijtuigenverzekering (28636).Pagina 3789-3789
Voortzetting van de behandeling van:het rapport van de enquêtecommissie Bouwnijverheid (28244) (debat met de regering).Pagina 3795-3815

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 112 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het rapport van de enquêtecommissie Bouwnijverheid (28244)
(debat met de regering).(Zie vergadering van 16 april 2003.)De beraadslaging wordt hervat.Minister Kamp:Voorzitter. Ik wil mijn beantwoording beginnen met een welgemeend compliment
van het kabinet aan de enquêtecommissie. Ik zie de voorzitter van de
enquêtecommissie niet in de zaal zitten, maar het zal haar ongetwijfeld
overgebracht worden. De commissie heeft in betrekkelijk korte tijd veel feiten
verzameld en daaruit passende conclusies weten te trekken. Deze conclusies
zijn zowel voor het beleid van de overheid als voor de toekomst van de bouwnijverheidsector
van grote betekenis. Het kabinet denkt dat de bouw, dankzij de commissie,
inderdaad uit de schaduw is gehaald. In het schrille licht van de waarheid
blijkt het beeld, om het voorzichtig te zeggen, niet verheffend te zijn. Uit
de Zembla-uitzending van november 2001 – ik noem die uitzending met
ere – en uit de feiten die daarna bekend werden, rees al de vrees dat
er veel meer aan de hand was dan wij ons bewust waren. Gaandeweg heeft de
enquêtecommissie vrijwel de volledige waarheid onthuld. Het is voor
ons en anderen de kunst om optimaal van het werk van de commissie te profiteren.In de schriftelijk kabinetsreactie op het rapport van de enquêtecommissie
zouden wij, zo werd tijdens de eerste termijn van de Kamer gesteld, niet zijn
ingegaan op hetgeen de Kamer wisselde in het debat met de enquêtecommissie.
Dat is een misverstand, want dat deden wij wel, maar wij hebben evenals de
woordvoerders geprobeerd samenhang in ons betoog te brengen. Ik zal dat ook
vandaag proberen, want ik zal reageren op hetgeen naar voren is gebracht in
een, naar ik hoop, samenhangend betoog. Mocht dat niet lukken en mocht ik
in de problemen komen, dan zit de minister Donner naast mij, die mij ongetwijfeld
zal souffleren.Mijn bijdrage aan dit debat is opgesplitst in zes onderdelen. Ik zal beginnen
met enkele algemene opmerkingen waarna ik als tweede inga op de vijf hoofdlijnen
voor nieuwe verhoudingen binnen de bouwnijverheid en tussen bouwnijverheid
en overheid. Vervolgens zal ik ingaan op de aanbestedingsregels en daarna
op de professionalisering van de opdrachtgevende functie van de overheid.
Voorts ga ik in op de ambtelijke integriteit en ten slotte op de Vinex-lokaties.
Ik zal de vragen en opmerkingen uit de Kamer zoveel mogelijk verwerken in
de te behandelen onderdelen. Als ik nog vragen overhoud, zal ik die aan het
slot van mijn betoog beantwoorden. Voor zover er conclusies uit mijn betoog
voortvloeien, zal ik die aan het eind kort samenvatten. Na mij zal de minister
van Justitie het woord voeren over het beleid van Justitie en openbaar ministerie
en de uitsluiting van overheidsopdrachten. De staatssecretaris van Economische
Zaken zal over de NMa spreken. Vervolgens zal de minister van Verkeer en Waterstaat
ingaan op een aantal punten die met betrekking tot zijn ministerie aan de
orde zijn gekomen.De conclusies van de enquêtecommissie zijn hard en soms ook pijnlijk,
met name voor de sector van de bouwnijverheid waarvan het illegaal handelen
genadeloos in de openbaarheid is gebracht. De conclusies waren echter ook
pijnlijk voor de overheid die er zo dicht bijstond en ernaar
keek, maar meestal niets in de gaten had. Naar aanleiding van indringende
opmerkingen van Kamerleden, kom ik straks terug op die onwetendheid. Tegelijk
doet de commissie aanbevelingen die het hopelijk mogelijk maken de ernstig
verstoorde relatie tussen overheid en bouwnijverheid te normaliseren. Daar
is veel voor nodig, want het vertrouwen is door alle onthullingen en verdachtmakingen
behoorlijk geschokt. Ik zeg het precies zoals het is. De door de commissie
geïntroduceerde nieuwe zakelijkheid, bestaande uit heldere spelregels
die strikt gehandhaafd worden, kan helpen om in de toekomst weer een open
en zakelijke verhouding te creëren. Het kabinet is van zijn kant bereid
om alles te doen binnen de mogelijkheden die het ziet, om te komen tot normalisering
van de betrekkingen met de bouwnijverheidsector.De vraag is gesteld of het kabinet alle conclusies van de enquêtecommissie
onderschrijft. In zijn reactie heeft het kabinet zich vooral gericht op de
aanbevelingen die de commissie doet, wetend dat die aanbevelingen zijn gebaseerd
op de conclusies die onder meer op basis van onderzoek en verhoren zijn getrokken.
Beide staan dus niet los van elkaar, maar ik zeg heel formeel: het eindrapport
en de conclusies die daaruit zijn getrokken, zijn voor rekening van de commissie.
Zij heeft zich daarover tegenover de Kamer verantwoord. Voor het kabinet is
in de eerste plaats relevant welke beleidsbeslissingen van de commissie wel
of niet zouden moeten worden gevolgd.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik weet niet of dat helemaal klopt, om het netjes te zeggen. Natuurlijk
gaat het om conclusies van de commissie, maar de Kamer heeft die met een kamerbreed
aangenomen motie overgenomen. Vervolgens hebben diverse sprekers gisteren
aan het kabinet gevraagd hoe dit tegenover die conclusies staat, met name
wat betreft de verantwoordelijkheid van kabinet en ministers in de loop der
tijd. Neemt het kabinet die verantwoordelijkheid of niet? U is gevraagd zich
daar nadrukkelijk over uit te spreken. Ik hoop dat u in de loop van uw betoog
ook een aantal expliciete uitspraken over het verleden zult doen, want daar
gaan de conclusies vooral over.Minister Kamp:Wij lopen niet weg voor onze verantwoordelijkheid en ik zal natuurlijk
ook op het verleden ingaan, maar ik heb u gezegd dat voor ons op dit moment
relevant is welke aanbevelingen wij voorgelegd hebben gekregen. Wij moeten
met u van gedachten wisselen over de vraag wat wij naar aanleiding van die
aanbevelingen wel of niet willen doen en waarom. Dat is voor dit debat het
belangrijkste punt. Over de appreciatie van wat er is gebeurd, hebben wij
al het nodige naar voren gebracht. Mijn collega's en ik zullen dat in dit
debat opnieuw doen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Naar mijn stellige overtuiging gaat het in het debat om twee zaken, te
weten het afleggen van verantwoording over het verleden en het trekken van
conclusies voor de toekomst. Ik zal het vervolg van uw betoog afwachten, maar
het belang van het debat van vandaag schuilt voor de helft in het afleggen
van verantwoording over het verleden. U moet daar niet te gemakkelijk overheen
stappen.Minister Kamp:Ik onttrek mij niet aan de opgave om verantwoording af te leggen over
wat er in het verleden is gebeurd. Ik heb wel gezegd, dat de commissie een
en ander heeft onderzocht en conclusies heeft getrokken. De Kamer heeft daarover
een uitspraak gedaan en ik begrijp dat de aanbevelingen op de conclusies en
daaraan ten grondslag liggend onderzoek zijn gebaseerd. Mij gaat het er uiteindelijk
om, wat ik met die aanbevelingen ga doen. Daaruit mag niet de indruk ontstaan
dat ik zou weglopen voor wat er in het verleden is gebeurd en voor het afleggen
van verantwoording daarover, want dat is zeker niet het geval.De heer Depla (PvdA):Volgens mij gaan de conclusies niet alleen over het verleden, maar over
de wijze waarop moet worden beoordeeld wat er is gebeurd. De conclusies vormen
een soort basis voor de aanbevelingen. Zo is het in de Kamer ook: Wij zijn
wij het met elkaar eens over de conclusies, maar niet allemaal over de aanbevelingen.
Ik wil graag weten wat het kabinet van de conclusies vindt. Dan kunnen wij
met elkaar de discussie voeren over de vraag of wij het met elkaar oneens
zijn over de conclusies of over de aanbevelingen. Ik hecht eraan dat het kabinet
daarover een uitspraak doet.Minister Kamp:Ik ga zeer veel uitspraken doen, evenals mijn collega's. Wij zullen ingaan
op het rapport en ook op de conclusies. Aan het einde van onze betogen kunt
u beoordelen of u dit voldoende vindt.Het kabinet wil zich bij zijn handelen in de toekomst laten leiden door
twee uitgangpunten. Het eerste uitgangspunt is, dat er drastische veranderingen
in het overheidshandelen noodzakelijk zijn. Er was zeker niet alleen sprake
van misstanden binnen de bouwnijverheidsector Ook bij de overheid en in het
verkeer tussen de overheid en de sector zijn fouten gemaakt. Uit die fouten
moet lering worden getrokken. Een verdere voortzetting van de verkeerde praktijken,
waarmee wij in het verslag van de enquêtecommissie indringend zijn geconfronteerd,
moet worden voorkomen. Het tweede uitgangspunt is dat de overheid en de bouwnijverheid
ook in de toekomst met elkaar verder moeten. De overheid is zonder meer gebaat
bij, en voor sommige onderdelen van het beleid ook echt afhankelijk van, een
gezonde en innovatieve bouwnijverheid. Er is en wordt door de bouwnijverheidsector
in dit land veel gepresteerd. Het gaat om producten waar wij allen belang
bij hebben. Wij moeten ervoor zorgen dat die producten op een goede manier
en voor de goede prijzen tot stand komen. Van beide kanten zullen inspanningen
nodig zijn, om in een normale marktsituatie en met normale onderlinge verhoudingen
verder te kunnen gaan. Ik wil al in mijn inleiding een tekortkoming in het
overheidshandelen uitlichten, namelijk de onwetendheid van de overheid. Dat
doe ik omdat daar gisteren van zoveel kanten op is ingegaan. Ik zei zojuist
al dat de conclusies van de enquêtecommissie in dat opzicht pijnlijk
zijn voor de overheid. Ook in de kabinetsreactie wordt de term "pijnlijk"
gebruikt. Het kabinet wil zich op geen enkele wijze verschuilen achter de
onwetendheid, integendeel. Het is pijnlijk omdat, achteraf gezien, een minder
groot vertrouwen in het handelen van deze bedrijfstak terecht zou zijn geweest. Dat geldt eens te meer als wij kijken naar de historie van de aanbestedingsregelgeving
in Nederland, waarvan vooroverleg lange tijd een structureel onderdeel heeft
uitgemaakt. In de kabinetsreactie staat dat de overheid er in de ogen van
de commissie te gemakkelijk van is uitgegaan dat de nieuwe regels vanzelf
zouden leiden tot gedragsverandering, ondanks de lange karteltraditie van
de Nederlandse bouwsector. Dat oordeel is achteraf gezien terecht.In deze passage wordt aangegeven dat het anders had gemoeten. Hoe beperkt
de middelen van de handhavingsinstanties en al helemaal van de aanbestedende
diensten misschien ook waren, het had anders gemoeten. De logische vervolgvraag
is hoe het zo lang verborgen heeft kunnen blijven voor de overheid. In de
openbare verhoren hebben wij dat allemaal kunnen volgen, want ook de enquêtecommissie
heeft deze vraag aan verschillende direct betrokkenen gesteld. Het zou te
gemakkelijk zijn om in antwoord op die vraag uitsluitend ernaar te verwijzen
dat de sector ondergronds was gegaan. Er waren wel degelijk vermoedens en
er waren signalen. Er waren concrete situaties waarin de aanbestedende diensten
aanwijzingen meenden te hebben voor ongeoorloofde afspraken. In enkele gevallen
zijn deze gemeld aan de NMa, in enkele andere gevallen is een aanmelding overwogen.
Fout gegaan is het bij de interpretatie van deze signalen. Zij werden uiteindelijk
door hen die de verantwoordelijkheid droegen, beschouwd als incidenten. Tot
de feiten over de Bos-boekhouding bekend werden, droeg de overheid geen kennis
van de schaal waarop het illegaal handelen zich al die jaren heeft voltrokken.
Op de enkele malen geciteerde brief van de heer Lubbers kom ik verderop in
mijn betoog terug.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik wil minister Kamp een conclusie voorleggen van de enquêtecommissie,
met de vraag of hij deze in het licht van zijn betoog overneemt. De conclusie
is dat bewindslieden veel te weinig verantwoordelijkheid hebben genomen om
een omslag te bewerkstelligen.Minister Kamp:Ja, als je ziet hoe de zaak verweven was tot 1992, als je ziet wat na
1992 is doorgegaan, als je het hele complex ziet dat door de enquêtecommissie
naar voren is gebracht, dan kun je achteraf concluderen dat er onvoldoende
is gedaan om de omslag te verwezenlijken. De verantwoordelijkheid voor het
verwezenlijken van zo'n omslag lag bij de bewindslieden.De heer Duyvendak (GroenLinks):Vindt u ook – want dat volgt er bijna uit – dat de controleurs,
de toezichthouders en de rechtshandhavers veel te passief zijn geweest, dat
zij onvoldoende hebben gereageerd en dat zij de risico's onvoldoende hebben
herkend?Minister Kamp:Dat is mij wat te algemeen gesteld. Ik heb al gezegd dat er concrete signalen
zijn geweest. Er zijn incidenten aan het licht gekomen. Daar is op gereageerd,
soms met een procedure, een andere keer is een procedure overwogen, maar is
er om goede redenen niet toe besloten. Waar het is blijven steken is dat wij
evenals de handhavers en de controleurs dachten dat het ging om incidenten,
die je ook als zodanig kunt behandelen. Nu is duidelijk geworden dat het geen
incidenten waren, maar uitingen van iets onderliggends van veel algemenere
aard. Die inschatting is verkeerd gemaakt.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dan moet je toch achteraf constateren dat al deze partijen veel te passief
zijn geweest? Waren zij actiever geweest, dan hadden zij ontdekt dat het geen
incidenten waren, maar dat er een hele ondergrondse structuur was.Minister Kamp:Ik heb geen moeite om een direct antwoord te geven op de vraag over de
verantwoordelijkheid, maar ik wil niet al die instanties en personen op een
hoop gooien en daar een kwalificatie aan verbinden. Ik wil het laten bij de
formulering die ik net heb gekozen.De heer Van der Vlies (SGP):De minister spreekt in meervoud: incidenten, vermoedens. Dan had er toch
een lampje moeten gaan branden? Dan past toch eigenlijk een excuus voor het
niet-optreden, het niet op onderzoek uitgaan van de overheid voor het deel
waarvoor de overheid verantwoordelijk is. Mogen wij u zo verstaan in uw woorden
zonet gesproken?Minister Kamp:De situatie tot 1992 waar de overheid bij betrokken was, was echter een
onderdeel van de cultuur. Die situatie is heel lang zo gebleven. Achteraf
heeft de overheid te weinig gedaan om een omslag te verwezenlijken. En dat
is betreurenswaardig. Ook ik betreur dat. Wij moeten ons hierbij echter wel
realiseren dat er niet zoiets was als dé overheid die zich hiermee
bezig hield: indertijd waren dat ongeveer 600 gemeenten en nu ruim 400 gemeenten.
Ik noem in dit verband ook waterschappen en andere publiekrechtelijke instellingen,
alsmede allerlei onderdelen van de Rijksoverheid. Op die diverse onderdelen
van de grote overheid werd men geconfronteerd met misstanden. Daarop werd
gereageerd. Daartussen is nooit een link gelegd. Er is ook nooit de conclusie
getrokken dat de optelsom van al die incidenten er weleens op kon duiden dat
er onderhuids meer aan de hand was, iets wat toen al die aandacht had moeten
hebben die wij er nu pas aan geven.De heer Van der Vlies (SGP):Het is ongetwijfeld een compenserende factor dat er op dit terrein zo
velen actief zijn onder overheidsverantwoordelijkheid. Het is echter uw lot
om de politieke verantwoordelijkheid te dragen voor wat er in de overheid
blijkbaar is nagelaten. Daar spreek ik u op aan.De heer Slob (ChristenUnie):De minister heeft gezegd dat er vermoedens en signalen waren. Dat klopt.
Ik heb gisteren een bloemlezing uit de verhoren gegeven waaruit dit overduidelijk
blijkt. Die vermoedens en signalen hadden eigenlijk tot actie moeten leiden,
maar die bleef lange tijd uit. Deelt de minister mijn mening dat het een absoluut
verkeerde kwalificatie is in de reactie van het kabinet, dat de overheid onwetend
was? Dat wekt toch de schijn dat de overheid zich achter de sector wil verschuilen
en dat zij haar verantwoordelijkheid in dezen niet volledig neemt?Minister Kamp:De bloemlezing van de heer Slob was indrukwekkend. Dat was evenwel een
bloemlezing uit gebeurtenissen in een periode van tien jaar. Nogmaals, daar
waren honderden overheidsinstanties bij betrokken. In het begin
waren overheid en sector vervlochten. Allerlei instanties werkten toen samen;
wij vinden nu dat dit niet meer mag. Indertijd is dat dus grotendeels verkeerd
gegaan. De geciteerde incidenten moeten dan ook in dit licht worden gezien.Wij waren niet onwetend van de incidenten, maar wel van wat er allemaal
onder zat. Dat is aan het licht gekomen door onder andere de uitzending van
Zembla, de schaduwboekhouding en in verband daarmee het optreden van de heer
Bos. Ik noem ook de wijze waarop de Kamer daarop heeft gereageerd en het onderzoek
van de enquêtecommissie en de rapportage van die commissie. Toen konden
wij kennis nemen van wat er gebeurd was en van datgene wat wij eerder hadden
moeten zien. Ik herhaal dat wij op dat punt niet eerder wetend waren. Was
dat wel het geval geweest, dan waren wij toen opgetreden.De heer Slob (ChristenUnie):Ik ben het met de minister eens, dat niet alles overzien kon worden. Ik
heb gisteren veel voorbeelden van kleine incidenten genoemd. Ik heb gisteren
echter ook een aantal grote incidenten aangehaald, onder andere het omgaan
met de Bos-boekhouding. Dan praten wij over 1999. Daarbij zijn een aantal
dingen fout gegaan. Ik heb ook het voorbeeld gegeven van HSL-Zuid; toen waren
er nadrukkelijke aanwijzingen. Daarbij zijn weliswaar wat bewegingen gemaakt,
maar die zijn op een gegeven moment stuk gelopen. Tegen deze achtergrond vind
ik de kwalificatie "onwetend" niet goed. Iedereen snapt natuurlijk wel dat
de minister niet alles wist, maar er waren wel een aantal dingen al bekend.
Daarvoor moeten wij volledig de verantwoordelijkheid nemen. Wij moeten ook
erkennen dat wij in een aantal opzichten tekort zijn geschoten en niet echt
in beweging zijn gekomen toen dat moest.Minister Kamp:Ik wil toch het volgende onderscheid maken: wij waren wetend van de incidenten,
maar wij waren onwetend van het onderliggende patroon. Wij hebben dus niet
geweten dat dit schering en inslag was in die bedrijfstak. Als wij het hadden
geweten, had ik dat ook gezegd. Uit de verhoren en het rapport van de enquêtecommissie
is ook duidelijk geworden dat het onderliggende patroon toen niet herkend
is.Als u mij vraagt, kijkende naar wat er allemaal is gebeurd en kijkende
naar de incidenten, of ik het achteraf goed te praten vind, dan denk ik dat
dit achteraf niet is goed te praten. Als er attent op al die verschillende
signalen was gereageerd, als die met elkaar in verband waren gebracht en als
daarbij de aanknopingspunten benut waren om te proberen dat inzicht te krijgen,
dan was het mogelijk geweest het inzicht eerder te krijgen. Dat is mijn overtuiging.
Ik voeg eraan toe dat het middel dat de Kamer heeft ingezet om dit onderzoek
te doen en om mensen onder ede en in de openbaarheid te verhoren, een zeer
indringend middel is, dat op zichzelf niet aan velen gegeven is om te kunnen
hanteren. Dat middel is ook het laatste middel dat de overheid heeft om dit
soort zaken aan het licht te brengen. Wij hebben op onze manier onze best
gedaan en u kunt daar uw mening over hebben. Uiteindelijk heeft de Kamer ervoor
gekozen om dit laatste middel in te zetten. Dat is gebeurd en daar is iets
uit gekomen waaruit blijkt dat dit laatste middel effectief is geweest en
waaruit ook blijkt dat, dankzij de inzet van dit laatste middel, uiteindelijk
de overheid toch in staat is om alsnog op het goede pad te komen.Mevrouw Kant (SP):Dat laatste is een mooie uitweg, maar nu even terug naar die onwetendheid.
Als ik mensen spreek over de bouwfraude, mensen uit de bouwwereld maar ook
mensen die daar zijdelings mee te maken hebben, moet ik eerlijk zeggen dat
iedereen zegt: dat wisten wij toch allang! Het is dan heel raar dat heel Nederland
zegt "dat wisten wij toch allang", maar dat de overheid dat nog niet wist.
Ik stel ter discussie of die onwetendheid er wel was. De minister zegt dat
er alleen incidenten bekend waren, maar het is toch normaal om aan te nemen
dat een overheid en zeker de betrokken ministeries ook de structuur van de
bouwwereld kennen en konden weten dat er structureel iets aan de hand was?Minister Kamp:Ik kan daar niet veel nieuws op zeggen. Ik heb het onderscheid gemaakt
tussen incidenten en het onderliggende patroon. Ik zeg u dat als wij wetend
zouden zijn geweest wat betreft dat onderliggende patroon, wij natuurlijk
zouden hebben opgetreden. Dat ligt toch voor de hand? Waarom zouden wij dat
niet hebben gedaan? Het is onze taak om dat soort dingen te doen en die taak
vervullen wij ook met graagte. Wij hebben het niet geweten. Als wordt opgemerkt
dat iedereen het wist, dan is het de vraag wát iedereen precies wist.
Het is iets dat tot het jaar 1992 een onderdeel was van de cultuur, waarbij
overheid en sector op een aantal punten samen optrokken en ook samen hetgeen
zij deden, verdedigden naar de Europese Commissie toe. Vervolgens is er nog
geprobeerd om daar procedures over te voeren. Uiteindelijk is er in laatste
instantie, in het jaar 1995, door het Europese Hof een uitspraak gedaan waarbij
het Hof heeft gezegd dat het nu afgelopen is en dat alle procedures nu voorbij
zijn. Daarna is nog de nieuwe Mededingingswet per 1 januari 1998 in werking
getreden. Toen was er weer een punt bereikt waarop het allemaal nog duidelijker
was. Bij de opmerking dat wij het allemaal wel geweten hebben, zijn derhalve
een heleboel kanttekeningen te plaatsen.Mevrouw Kant (SP):Een overheid – een ministerie van Verkeer en Waterstaat en een ministerie
van VROM – die zoveel contact heeft met de bouwwereld, moet dit gewoon
geweten hebben. U kunt niet geloofwaardig maken dat men het niet wist en zeggen:
wij wisten wat incidenten en misschien hadden wij meer verbanden moeten leggen
tussen die incidenten. Probeert u nog eens uit te leggen hoe het toch kan,
met zoveel contacten met de bouwwereld en dus ook de structuur van de bouwwereld
kennende, dat die ministeries dat niet wisten?Minister Kamp:Ik kan het natuurlijk wel geloofwaardig maken. Het blijkt alleen al uit
het feit dat wij niet opgetreden hebben. Als wij geweten zouden hebben dat
er een illegaal handelen gaande was en dat er op grote schaal opgetreden werd
in strijd met de regels; als wij geweten zouden hebben dat het schering en
inslag was om te proberen de verdeling van het werk en de stelling van de
prijs te beïnvloeden, en dat wij als opdrachtgevers – dus uiteindelijk
de belastingbetaler – daar de rekening voor zouden moeten
betalen: als wij dat geweten zouden hebben, zouden wij daartegen opgetreden
hebben. Er is geen enkele aanleiding voor ons om dat niet te doen. Uit het
feit dat wij niet opgetreden hebben, blijkt dat wij het ons niet gerealiseerd
hebben. Nogmaals, de verschillende incidenten zijn er geweest en die hebben
aandacht gehad, maar de samenhang en het verband ertussen hebben wij ons niet
gerealiseerd.Mevrouw Giskes (D66):Voorzitter. Wat de minister in zijn weergave van de geschiedenis steeds
overslaat, is het feit dat de Economische Controledienst (ECD) wel degelijk
informatie aan het verzamelen was, op een vrij stevige manier, over juist
de bouwsector. Daar moet een reden voor zijn geweest; dat moet dus ook een
indicatie zijn van een vermoeden op grond waarvan er aanleiding is om daar
eens goed op te letten. Dan kan de minister toch niet goed volhouden: wij
hadden geen enkele gedachte erover en het waren wat incidentjes; er was toch
reden om wat te gaan doen?U zei blij te zijn met de enquête. Met dat uiterste middel bent
u tenminste te weten gekomen hoe alles zit. U bent dus ook blij met de conclusies
van de enquête?Minister Kamp:De opmerking "het waren wat incidentjes en we hadden er geen enkele gedachte
over" is niet de goede samenvatting van wat ik zojuist zei. Ik heb gezegd
dat wij aan de incidenten aandacht hebben besteed, maar dat wij de samenhang
niet hebben onderkend. Een overheidsdienst heeft in dat verband wel degelijk
onderzoek gedaan. Dat onderzoek heeft er niet toe geleid dat op het niveau
van de bewindslieden de samenhang is gezien. We hebben ook niet het patroon
onderkend en niet geweten op welke wijze de opdrachtgever en uiteindelijk
de belastingbetaler te kort werd gedaan.Mevrouw Giskes (D66):Dat is wat makkelijk, voorzitter. Ik heb gezegd enig begrip te hebben
voor de wijze waarop zoiets kan gaan. De ECD was ermee bezig en er zou nieuwe
regelgeving en een nieuw instituut komen. Er moet dan het een en ander worden
overgedragen en dat er dan dingen fout lopen, is begrijpelijk, maar nog niet
goed te praten. Als je het dan hebt over zo'n belangrijk onderwerp als de
bouw, is terugkijkend toch geen andere conclusie mogelijk dan dat de overheid
een steek heeft laten vallen. Zij heeft niet doorgezet toen zij wel degelijk
iets op het spoor was. Zij wist dat er iets aan de hand was en ik meen dat
het belangrijk is om dat uit te spreken.Minister Kamp:Is het goed te praten? Nee. Hebben we een steek laten vallen? Ja. Wat
hier gebeurd is, was van een zodanige omvang en van een zodanige maatschappelijke
betekenis dat het voor ons zeer pijnlijk is om nu hier tegenover u te moeten
bekennen dat door ons de ernst van de zaak niet is onderkend. Wij hebben de
signalen en de incidenten niet op de juiste wijze ingeschat. Dat is zeer pijnlijk!Mevrouw Giskes (D66):Zoudt u nog antwoord kunnen geven op de vraag of u de conclusies van de
enquêtecommissie integraal onderschrijft? U was blij met de enquête.Minister Kamp:Daarover heb ik net het nodige gezegd, voorzitter. Als ik dat opnieuw
zou verwoorden, zou ik echt in herhaling treden.Mevrouw Giskes (D66):Daar zou ik geen bezwaar tegen hebben. U kunt heel kort zijn.De voorzitter:Dan stel ik voor dat u straks even het stenogram opvraagt.Mevrouw Giskes (D66):Ik weet best dat ik het antwoord van de minister terug kan lezen, maar
het gaat mij erom dat de minister niet echt ja of nee heeft gezegd. Hij heeft
gezegd: het gaat niet zozeer om de conclusies, maar om de aanbevelingen. Ik
wil gewoon van hem horen of hij de conclusies van de enquêtecommissie
onderschrijft.Minister Kamp:Daarop heb ik gezegd wat ik wilde zeggen. Ik kom hier natuurlijk niet
ja of nee zeggen. Ik zeg niet: we onderschrijven de conclusies en vervolgens
gaan we weg, alles is voorbij. Nee, er is een misstand aan het licht gekomen.
Door de Kamer is het uiterste middel ingezet en een heleboel werk verricht.
De commissie heeft aanbevelingen gedaan en de Kamer heeft daarover van gedachten
gewisseld. Wij willen graag alle nuanceringen die daarbij aan de orde zijn
voor het voetlicht proberen te brengen, maar dat verhoudt zich niet goed met
het met ja of nee antwoorden op de vraag die mij bij herhaling door mevrouw
Giskes wordt gesteld.De heer Depla (PvdA):U zegt blij te zijn dat een enquêtecommissie is ingesteld, want
dat is het laatste redmiddel van de politiek om iets boven water te krijgen.
Begrijp ik dat de overheid dergelijke instrumenten niet heeft? Natuurlijk
kan een departement geen parlementaire enquête instellen, maar betekent
uw opmerking dat de diensten van de overheid voor het opsporen van dit soort
onregelmatigheden en voor het uitoefenen van toezicht van minder waarde zijn?
Hebben wij regelmatig enquêtes nodig om dit soort feiten te achterhalen?
Het lijkt mij vreemd dat de overheid met al haar controlerende en toezichthoudende
instanties niet in staat is zo'n probleem aan te tonen. Als de overheid dit
niet kan, moet daaraan iets worden gedaan.Minister Kamp:Er kan sprake zijn van een strafrechtelijk onderzoek. Als wij iemand verdenken,
melden wij dat. Vervolgens wordt de persoon verhoord en er wordt een proces-verbaal
opgemaakt. Dit gebeurt in het kader van een strafrechtelijk onderzoek. Wat
echter niet kan is als regering zeggen: er is mogelijk wat aan de hand, laten
wij een man of twintig in het openbaar onder ede verhoren, zodat wij kunnen
achterhalen wat zich precies heeft afgespeeld. Het is u ongetwijfeld bekend
dat wij dat niet kunnen. Het spreekt vanzelf dat het gebruik maken van dit
zware middel, iemand in het openbaar onder ede verhoren, de Kamer zichzelf
heeft voorbehouden. De Kamer zet dit middel niet zomaar in. Daarom is ook
sprake van een opbouwende reeks. De Kamer begint met een vooronderzoek, daarna
komt er een vervolgonderzoek en uiteindelijk gaat zij na of het uiterste middel
moet worden ingezet. De enquêtecommissie heeft zodanig werk geleverd
dat wij denken dat alles goed aan het licht is gekomen. Wat verkeerd is gegaan
betreuren wij, maar wij willen vooral proberen in de toekomst beter op te
treden en ik grijp graag de gelegenheid aan, voorzitter, om u en de Kamer
duidelijk te maken hoe wij daarbij te werk willen gaan.De heer Depla (PvdA):Het eerste instrument dat de enquêtecommissie heeft ingezet, is
een instrument dat de overheid ook heeft maar dat zij met betrekking tot de
bouwfraude nooit heeft ingezet. Waarom is dat niet gebeurd? De signalen waren
er maar de regering heeft er niets mee gedaan.Minister Kamp:Het had zo kunnen zijn dat de verschillende incidenten en de verschillende
signalen die er in de loop van de tijd zijn geweest, mede gegeven de verwevenheid
die er in het verleden was tussen sector en overheid, met elkaar in verband
gebracht waren zodat er in eerder stadium conclusies uit getrokken hadden
kunnen worden. Ondanks dat wij het instrument van het onder ede verhoren van
mensen niet hebben, hadden wij dus wel een aantal dingen kunnen doen. Vandaar
dat het voor mij pijnlijk is om hier te staan en te moeten verdedigen hetgeen
in het verleden is gebeurd. Ik probeer richting de Kamer uit te leggen en
te verklaren wat de achtergronden ervan zijn. Daarnaast geef ik aan welke
mogelijkheden wij zien om herhaling in de toekomst te voorkomen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik vind dat er nu toch een wat verkeerde suggestie gaat ontstaan. De minister
doet nu voorkomen dat de regering wellicht wat passief is geweest maar dat
er gelukkig de Kamer nog was die de waarheid boven tafel kon halen, aangezien
die instrumenten heeft die de overheid niet heeft. Daarmee miskent de minister
de primaire verantwoordelijkheid en de mogelijkheden die het Rijk heeft via
het OM, de NMa, de ECD etc. om de waarheid boven tafel te krijgen.Minister Kamp:Maar luistert u dan niet? Ik heb toch gezegd dat wij die verschillende
signalen en incidenten met elkaar in verband hadden kunnen brengen en dat
wij die hadden kunnen onderzoeken en dat wij ook al conclusies hadden kunnen
trekken met betrekking tot wat zich op zo grote schaal ondergronds afspeelde.
Ik heb dat reeds gezegd, dus vraag ik mij af waarop uw opmerking is gebaseerd.
Daarnaast mag niet vergeten worden dat wij in Nederland een stelsel kennen
van overheden. In gemeenten houden gemeenteraden het reilen en zeilen van
hun dagelijks bestuur in de gaten. Hetzelfde gebeurt in feite bij provincies
en bij het Rijk. Wij als regering zijn aan het regeren. De Kamer houdt ons
voortdurend in de gaten. Als zij meent op grond van onze informatie eindconclusies
te kunnen treken, dan doet zij dat. Als zij daarbij twijfels heeft, dan gaat
zij zelf op pad en stelt zij zelf onderzoeken in. Het laatste middel is die
enquête. Dankzij het benutten van dat middel en de kwaliteit van het
werk dat is geleverd door de enquêtecommissie bereiken wij een situatie
waarin aan eerdergenoemde misstanden een eind kan worden gemaakt en verbeteringen
kunnen worden aangebracht. De "credits" daarvan zijn voor de Kamer, maar dat
neemt niet weg dat de Kamer een onderdeel is van het geheel van de overheid
zoals die georganiseerd is. Ik mag blij zijn dat uiteindelijk deze grote misstanden
die zo lang verborgen zijn gebleven, door de Kamer en de enquêtecommissie
aan het licht zijn gebracht.De heer Duyvendak (GroenLinks):De "credits" liggen bij de Kamer maar de verantwoordelijkheid lag bij
het kabinet. Hoe kijkt de minister er overigens achteraf op terug dat het
kabinet zich heeft verzet en zelfs het doen houden van de enquête heeft
ontraden?Minister Kamp:Ik begrijp dat de Kamer het ook wat meer trapsgewijs had kunnen opbouwen.
De heer Hofstra heeft in eerste termijn te kennen gegeven dat zijn fractie
daaraan de voorkeur had gegeven. Hij heeft gezegd: ik was niet tegen het inzetten
van het middel van de enquête maar ik vind dat wij eerst onderzoek hadden
moeten doen om later uiteindelijk te kunnen besluiten wel een enquête
te houden. Welnu, het middel van de enquête is ingezet en dat is essentieel
gebleken. Ik ben dan ook blij dat het gebeurd is.De heer Slob (ChristenUnie):Ik heb nog een vraag over de onwetendheid. Is de minister van mening dat
de overheid vanwege die onwetendheid zelf heeft bijgedragen aan het instandhouden
van het ondergrondse systeem van illegaal vooroverleg en prijsafspraken?Minister Kamp:Neen, want als je onwetend bent, ben je niet actief. Dan doe je dus niet
iets om iets in stand te houden. Het is wel zo dat wanneer wij die signalen
en incidenten eerder met elkaar in verband hadden gebracht, onderzoek hadden
ingesteld en conclusies hadden getrokken, het niet zo lang was doorgegaan.
Dat neemt niet weg dat degenen die het gedaan hebben, daarvoor zelf verantwoordelijk
zijn en blijven. De overheid had verbanden kunnen leggen etc., maar de misstand
zelf is veroorzaakt door de betrokkenen zelf. De overheid is wat dit betreft
toch reagerend.De heer Atsma (CDA):De minister heeft in zijn algemene inleiding terecht waardering uitgesproken
voor het werk van de commissie. Hij heeft ook gezegd dat de commissie in staat
is geweest om een aantal zaken boven water te krijgen die anders wellicht
niet boven water zouden zijn gekomen. Gisteren hebben nogal wat partijen aanvullend
onderzoek van het kabinet gevraagd. Is het kabinet zonder het specifieke instrumentarium
van een enquêtecommissie wel in staat om dat onderzoek naar andere sectoren
en internationale aspecten te verrichten?Minister Kamp:Niemand kan ontkennen dat dit zich heeft afgespeeld. Door het gedegen
onderzoek van de enquêtecommissie zijn zeer veel feiten aan het licht
gebracht. Er zijn in het openbaar verklaringen onder ede over afgelegd. Daarover
kan geen misverstand meer bestaan. Op basis van wat er ligt, kunnen wij nu
de zaak afronden.Mevrouw Kant (SP):U heeft gezegd dat de overheid ontwetend was. Durft u achteraf de conclusie
aan dat de overheid het wel had moeten weten?Minister Kamp:Natuurlijk hadden wij het moeten weten. Als er op grote schaal misstanden
zijn en als er op grote schaal illegaal wordt gehandeld, waardoor de opdrachtgevers –
de overheden – benadeeld worden en de belastingbetaler met de rekening
wordt geconfronteerd, hadden wij dat zeker moeten weten. Ik heb al gezegd
dat wij het hadden kunnen weten als er adequaat op de signalen was gereageerd
en als die in verband waren gebracht met de incidenten, dus als er nader onderzoek
was gedaan.Mevrouw Kant (SP):Als de overheid het had kunnen en moeten weten, is er dan geen sprake
van nalatigheid?Minister Kamp:Wij kunnen natuurlijk proberen om elkaar steeds verder op dit pad te krijgen,
maar het is beter om de essentie in het oog te houden. Het zou te gek voor
woorden zijn als ik hier zou zeggen dat wij dit niet hadden moeten weten.
Wij hadden het ook kunnen weten als er adequaat gereageerd was. Wij zijn hierin
tekortgeschoten en ik vind dat pijnlijk. Ik heb ook gezegd dat de uitkomsten
van het onderzoek van de enquêtecommissie pijnlijk zijn voor de overheid.Mevrouw Kant (SP):Ik probeer inderdaad steeds een stapje verder te komen. U heeft gelijk
dat degenen die de wet overtreden, de schuldigen zijn. Vandaag gaat het er
echter ook om, vast te stellen tot waar de verantwoordelijkheid van de overheid
reikte. U heeft gezegd dat de overheid het had kunnen weten als er meer onderzoek
was gedaan. Er had dus eerder ingegrepen kunnen worden. Daarop gelet, is het
toch niet zo raar dat ik u vraag of de overheid nalatig is geweest?Minister Kamp:Ik heb niets meer toe te voegen aan hetgeen ik heb gezegd. Bovendien verkeer
ik in de luxe positie dat ik de zaak achteraf kan beoordelen. Ik droeg geen
verantwoordelijkheid ter zake in 1996, in 1998 of in 2000. Ik beschik over
het rapport van de enquêtecommissie en ik weet wat er allemaal gebeurd
is. Ik kan achteraf mijn mening geven. Ik kan niet ontkennen dat die incidenten
en signalen er waren. Ik kan niet ontkennen dat die met elkaar in verband
gebracht hadden kunnen worden gebracht. Ik kan ook niet ontkennen dat wij
een en ander hadden kunnen onderzoeken. Als dat onderzoek had plaatsgevonden,
zouden er conclusies gevolgd zijn. Hetgeen aan het licht is gekomen, is pijnlijk
voor de sector, maar ook voor de overheid die er niet in geslaagd is om dit
tijdig te corrigeren.De minister van Justitie en de staatssecretaris van Economische Zaken
zullen straks uitgebreid ingaan op de geconstateerde gebreken in het toezicht
en in de handhaving en op de opsporingsactiviteiten. Er zijn inmiddels verbeteringen
aangebracht en er zullen nog verdere verbeteringen volgen. Het kabinet wil
niet alleen reageren op de gesignaleerde onregelmatigheden met opsporen, straffen
en het verhalen van schade, maar het wil ook actief veranderingen tot stand
brengen, bijvoorbeeld in het handelen van de overheid als opdrachtgever van
werken en als aanspreekpunt voor de bedrijfstak. Alle door het kabinet voorgestelde
maatregelen worden niet alleen genomen om de overheid, waar mogelijk, te beschermen
tegen ongeoorloofde praktijken, maar ook om de bouwnijverheid aan te sporen
tot en te steunen bij een ongetwijfeld omvangrijke en taaie cultuuromslag.
Er is dus steeds een dubbele doelstelling. Enerzijds willen wij gesignaleerde
tekortkomingen in het overheidshandelen opheffen. Anderzijds willen wij de
samenwerking met de sector herstellen door zuivere, zakelijke onderlinge verhoudingen
te scheppen. Voorts willen wij ervoor zorgen dat de marktwerking verbetert.Uit de bevindingen van deze parlementaire enquête trek ik de consequentie
dat de overheid in de toekomst ongetwijfeld nog veel moet overleggen met de
sector. Natuurlijk mag de overheid de grote economische belangen van de bouw
niet uit het oog verliezen. In de nabije toekomst zal één voornemen
van dit kabinet centraal staan in het verkeer met de bouwnijverheid. Dit voornemen
heeft voorrang op alle andere voornemens en houdt in dat het kartel met kracht
moet worden doorbroken. Wij zullen geen concessies doen aan dit voornemen.Het tweede onderdeel van mijn inbreng betreft de vijf hoofdlijnen die
zullen worden gehanteerd om de nieuwe verhoudingen met de sector te scheppen.
Die vijf hoofdlijnen hebben wij in de schriftelijke reactie geschetst. Allereerst
wil het kabinet de bouw niet langer beschouwen als een bijzondere bedrijfstak,
maar als een normale sector die nu de opdracht heeft om zich te houden aan
de mededingingsregels. Sinds de enquête moeten wij ons op dit hoofddoel
richten. Dit is ook in het belang van de sector zelf. Een gebrek aan marktwerking
schaadt de sector namelijk: onrendabele bedrijven kunnen voortleven, innovatie
en kwaliteitsbevordering komen in de knel. Dit is in Nederland niet goed voor
de sector en evenmin voor de mensen die hierin werken. Het is ook niet goed,
aangezien de sector met bedrijven in het buitenland moet concurreren. Natuurlijk
heeft de bouw specifieke kenmerken. Dit geldt voor veel meer sectoren van
het bedrijfsleven. Eén van de lessen uit het verleden is dat de bijzondere
positie die de bouw traditioneel ten opzichte van de overheid innam, heeft
bijgedragen aan een verstrengeling van verschillende belangen en verschillende
rollen. Als voorbeeld kan ik geven dat de coördinerende minister voor
de bouw als eerste verantwoordelijk is voor de aanbestedingsregels van de
overheid. Bij het tot stand komen van die regelgeving had deze minister, ik
dus, een coördinerende taak ten opzichte van de aanbeste-dende diensten
van het Rijk. De minister moest de belangen behartigen van deze opdrachtgevers.
Opdrachtgevers bij het Rijk hadden werk te vergeven en die belangen moesten
door de coördinerend minister behartigd worden. Indirect moest de minister
dus opkomen voor de belastingbetalers die graag veel kwaliteit voor een zo
laag mogelijke prijs willen hebben. Tegelijkertijd echter was de coördinerende
minister ook de overlegpartner van het bouwbedrijfsleven en dus van de opdrachtnemers.
Zij hadden heel andere, soms tegenovergestelde belangen. Zij spraken de coördinerende
minister daar ook op aan. Dit is terecht, want de minister was mede verantwoordelijk
voor de ordening in de bouw. De bouw was immers een bijzondere bedrijfstak
met een aparte coördinerende minister die voor deze bedrijfstak moest
opkomen. Aan situaties als deze, waarin rollen verstrengeld raken en door
elkaar worden gehaald, wil het kabinet nu een rigoureus einde maken. Hiermee
wil ik niet zeggen dat in de verstrengeling van verschillende belangen en
rollen de oorzaak van het illegaal handelen van de bedrijfstak ligt. Een dergelijke
belangenverstrengeling past echter niet in ons voornemen om tot een nieuwe,
zakelijke relatie te komen en tot nieuwe, zakelijke verhoudingen. Daarbij
past wel dat de bouwnijverheid wordt behandeld als een bedrijfstak met weliswaar
bijzondere kenmerken, maar niet als een bijzondere bedrijfstak. Natuurlijk
heeft men recht op ondersteuning van de overheid, maar dan zoals dit geldt
voor andere bedrijfstakken. Dan heb ik het bijvoorbeeld over de beschikbare
middelen voor economi sche structuurverbetering en de beschikbare
middelen voor innovatie.Uit hetgeen ik zojuist heb gezegd, vloeit logischerwijs de tweede hoofdlijn
van ons beleid voort: het Rijk zal een scherpe scheiding aanbrengen in de
rollen die de overheid heeft te vervullen bij de marktordening, het stellen
van een kader, regelgeving, toezicht en het verstrekken van opdrachten voor
bouwwerken. Dit betekent dat de publieke taken strikt gescheiden worden van
de private rol om opdrachten te geven.Als derde hoofdlijn noem ik de verdere professionalisering van de rol
van opdrachtgever. Op dit terrein heeft het kabinet verschillende voorstellen
ontwikkeld. Deze zullen nader uitgewerkt worden. Ik kom hier later in mijn
betoog op terug.De vierde hoofdlijn houdt in dat het kabinet aan de bouwnijverheid vraagt
om een zelfreinigend vermogen te ontwikkelen en een aanzienlijke cultuuromslag
te bewerkstelligen. Het kabinet zal er vanuit een toezichthoudende en handhavende
rol op toezien dat die verandering echt zal plaatsvinden. Het instrumentarium
voor de opsporing van inbreuken op de mededinging zal worden uitgebreid en
de sancties daarop zullen worden verzwaard. De vitalisering van de bouwsector
zal een zware opgave zijn. Daarover is het kabinet het met de commissie eens,
maar daarvoor moet men niet verwachtingsvol naar de overheid gaan kijken om
te zien hoe zij dat nu voor elkaar zal krijgen. Dat zal men in de eerste plaats
binnen de sector zelf moeten doen. Alleen de bouwbedrijven zelf kunnen besluiten
om uit die ondergrondse situatie te treden en zich in te stellen op normale
concurrentieverhoudingen. Dat is helemaal niet moeilijk. Als je dat tot vandaag
verkeerd hebt gedaan, kun je daar morgen een eind aan maken. Zo gemakkelijk
is dat.Volgens de commissie heeft de overheid een belangrijke taak in het vitaliseren
van het bouwbeleid in Nederland en het bieden van een positief perspectief.
De commissie spreekt over "revitaliseren", maar ik vraag mij af of het ooit
vitaal is geweest. Het zou, zegt de commissie, de eerste opdracht moeten zijn
voor een coördinerend bouwminister. Het vitaal maken van de bedrijfstak
betekent in de allereerste plaats dat er anno 2003 eindelijk wordt gehandeld
volgens de spelregels voor vrijemarktwerking die binnen Europa voor alle sectoren
gelden. Dat moeten de sector als geheel en ieder individueel bedrijf in die
sector gewoon gaan doen. Die spelregels zijn al meer dan tien jaar geleden
overeengekomen en die zijn echt glashelder.De enquêtecommissie vraagt de minister van VROM om een coördinerende
rol voor de overheid, zowel op het terrein van het bouwbeleid als op het terrein
van het opdrachtgeverschap.De heer Slob (ChristenUnie):Ik hoor de minister zeggen dat die spelregels al tien jaar geleden zijn
vastgesteld en dat men daar eigenlijk gewoon mee aan het werk moet gaan. We
hebben allemaal gezien hoe dat de afgelopen tien jaar is gegaan. Ik begrijp
heel goed dat de overheid graag wat meer afstand wil houden en dat we de bouwsector
veel meer als een normale sector moeten gaan beschouwen. Er is echter een
enorme verwevenheid geweest. Zetten wij die overgang niet juist op een goede
wijze in door middel van een kleine tussenfase, waarin wel sprake is van een
grotere betrokkenheid, bijvoorbeeld van een coördinerend minister? Die
taak zou bij EZ terecht kunnen komen.Minister Kamp:Ja. Er zal absoluut een overgangsperiode nodig zijn. Wij weten wat er
op dit punt allemaal fout is met de mededinging. Natuurlijk zal men daarbovenop
moeten zitten en dat zal zeker een belangrijke opgave zijn voor de minister
van Economische Zaken. Het is ook nodig om op ieder incident dat zich nog
voordoet en op iedere overtreding waarmee wij worden geconfronteerd, adequaat
te reageren. Ik ben het volkomen met de heer Slob eens dat er een bepaalde
periode komt waarin wat extra's moet worden gedaan voordat de normalisering
wordt bereikt. Als je een cultuur wilt wijzigen die tientallen jaren lang
onderdeel is geweest van een sector, dan moet dat door de sector zelf gebeuren.
Daar zal men een enorme inspanning voor moeten leveren, en wij zullen hen
daartoe zeer moeten prikkelen.De heer Slob (ChristenUnie):Hoe verhoudt zich dit met uw opmerking dat wij nu rigoureus moeten breken
met de gang van zaken in het verleden – dit woord heeft u zojuist weer
gebruikt; het staat ook ergens in de stukken – en met de uitspraak dat
de sector zijn zelfreinigend vermogen in werking moet stellen voordat de overheid
in beweging komt? We gaan dus eerst aan de kant staan om af te wachten wat
er binnen de sector gebeurt. Er zit toch een spanning tussen uw opmerkingen
en de opties die het kabinet in zijn reactie aan de Kamer heeft voorgelegd?Minister Kamp:Nee. Dat is allemaal volledig consistent.De overheid heeft hieraan bijgedragen door de vermenging van rollen. Mede
daardoor kon dit gebeuren. Wij zijn zelf niet helder genoeg geweest in ons
optreden. De coördinerend bouwminister moest zowel opkomen voor de sector
als geheel, voor de opdrachtnemers dus, als voor de opdrachtgevers. Dat was
niet helder. Daar wil ik rigoureus een einde aan maken. Natuurlijk moet de
sector het zelf doen. Het zou dodelijk zijn als ik de suggestie zou wekken
dat de overheid dit wel even gaat oplossen. Dan leunt de sector achterover
en dan komt het nooit voor elkaar. En als het dan achteraf niet voor elkaar
is gekomen, zegt de sector "zie je wel, de overheid heeft het niet goed aangepakt".
Het is absoluut noodzakelijk dat degenen die de overtredingen hebben gemaakt
en een cultuur hebben ontwikkeld en in stand gehouden die verkeerd is, dat
zelf veranderen. Natuurlijk moet de overheid aansluitend allerlei dingen doen
en die ga ik de Kamer vandaag ook met veel graagte voorleggen. Op de mededinging
zal een flink toezicht moeten plaatsvinden. De commissie heeft ook een suggestie
gedaan. Daar wil ik graag iets over zeggen; daar kom ik straks op terug. Ook
de structuur wordt nader onderzocht opdat de overheid goed weet wat zij kan
doen om de ontwikkelingen in de goede richting te stimuleren. Ook daarover
wil ik graag iets zeggen. Ik houd echter overeind dat het in de allereerste
plaats van de sector zelf moet komen. Het is van het grootste belang dat wij
de rollen waarmee de verschillende bewindspersonen worden geconfronteerd,
in het bijzonder de coördinerend bouwminister, uit elkaar halen.De heer Depla (PvdA):Ik ben het helemaal met u eens dat het aan de sector is
om rigoureus met het verleden te breken, maar ook de overheid moet dat doen.
Is het dan niet handig en verstandig om een coördinerend bouwminister
aan te wijzen die verantwoordelijk is voor het uitvoeren van die 22 aanbevelingen?
Tien jaar geleden hebben wij ook rigoureus met andere regels gebroken. Wat
denkt u van een bouwminister die ervoor zorgt dat de overheid zelf met het
verleden breekt?Minister Kamp:Het is wel mogelijk om een coördinerend bouwminister aan te stellen
met een bijzondere verantwoordelijkheid voor de sector, maar het probleem
is dat de fouten al in het systeem ingebakken zitten als die minister moet
opkomen voor de belangen van zowel de opdrachtgevers als de opdrachtnemers.
U hebt zeker gelijk dat er van alles moet worden gedaan door één
minister of meer ministers en ik zal ook aangeven wat volgens mij de taken
van de ministers van EZ en VROM zijn. Ik ben echter van mening dat het zeer
onverstandig is om rollen die strijdig met elkaar zijn en die niet tegelijkertijd
vervuld kunnen worden in de handen van één persoon te leggen.De heer Depla (PvdA):Dat ben ik met u eens. Wat is het argument om niet één coördinerend
minister aan te wijzen die ervoor zorgt dat alles wat de verschillende departementen
moeten doen ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd? Deze minister zou ook degene
moeten zijn die de Kamer kan aanspreken om te controleren of de overheid rigoureus
heeft gebroken met het verleden.Voorzitter: WeisglasMevrouw Kant (SP):Ik ben het niet eens met de minister wanneer hij stelt dat er tegenstrijdige
belangen zijn die niet bij één minister neergelegd kunnen worden.
Voor alle ministers van elk kabinet geldt toch slechts één belang,
namelijk het algemeen belang? Die belangen moet die minister dan afwegen tegen
het algemeen belang. Ik begrijp het argument van de minister dan ook niet.
Het gaat erom dat het algemeen belang het beste gediend wordt. Om dit traject
vanaf nu goed te laten gaan, is het verstandig om het in handen van één
persoon te leggen.Minister Kamp:Ik ben het met de Kamer eens dat de bouwsector een bijzondere sector is,
waar allerlei bijzondere zaken spelen waarmee wij rekening moeten houden en
waarmee wij iets moeten doen. Als de Kamer vindt dat de minister van VROM
daarin een speciale verantwoordelijkheid heeft, dan moet ik daarover eerst
met de sector praten. Ik moet dan bekijken hoe ik het belang van de bedrijven
in die sector zo goed mogelijk kan behartigen. Aan de ene kant willen de bedrijven
die de opdrachten aannemen voor een bepaalde prijs werken. Daar hebben zij
allerlei opvattingen over waarmee wij rekening hebben te houden. Aan de andere
kant willen de opdrachtgevers een goede kwaliteit voor een lage prijs. Als
het behartigen van die twee belangen aan één coördinerend
minister wordt opgedragen, dan is het risico groot dat het niet goed gebeurt.Dit is weliswaar een sector met bijzondere kenmerken, maar het is uiteindelijk
geen bijzondere sector. Alle sectoren hebben immers bijzondere kenmerken.
De minister van Economische Zaken houdt namens de overheid de wijze van mededingen
in alle sectoren in de gaten, ook in de bouwsector. Als je ervoor zorgt dat
de minister van VROM de bouwopdrachten van de verschillende overheden op een
goede manier organiseert, dan worden beide belangen op een goede manier behartigd.
Die belangen worden neergelegd bij bewindspersonen die deze verantwoordelijkheid
kunnen dragen. Dan worden wij niet geconfronteerde met het nadeel van één
minister die twee belangen moet behartigen die niet tegelijkertijd behartigd
kunnen worden.Mevrouw Kant (SP):Ik vind helemaal niet dat een coördinerende minister de belangen
van die bedrijven moet behartigen. Ik vraag om een minister die de gang van
zaken gaat coördineren; hij moet nagaan wat er fout is gegaan en hoe
het in de toekomst moet gaan. Ik moet eerlijk zeggen dat uw antwoord mij er
nog meer van overtuigt dat het een goed idee is. Niet de minister van Economische
Zaken moet die coördinerende taak op zich nemen, maar de minister van
VROM. U geeft vandaag ook goed aan waarom dat moet. U voert niet voor niets
het woord namens het kabinet in reactie op de inbreng van de Kamer. Ik denk
dat daarmee duidelijk wordt aangegeven dat de minister die over Volkshuisvesting
gaat in het vervolgproces de coördinerende minister moet zijn.Minister Kamp:Voorzitter. Ik heb al een tijdje niet de illusie meer dat de argumenten
die ik aanreik mevrouw Kant tot een ander inzicht kunnen brengen. Ik hoop
dat dit ooit weleens het geval zal zijn en ik zal blijven proberen om dat
mooie moment te bereiken.Mevrouw Kant (SP):Dat is geen antwoord op mijn vraag en dat vind ik jammer. In tegenstelling
tot andere fracties doe ik in ieder geval een suggestie, namelijk dat het
goed zou zijn als de minister van Volkshuisvesting die coördinerende
rol op zich zou nemen omdat in het proces dat inderdaad door moet gaan niet
de belangen van al die bedrijven moeten meespelen, maar het algemeen belang
van het volkshuisvestingsbeleid van de overheid in één hand
zou moeten liggen. Daar krijg ik graag een reactie op.Minister Kamp:Ik heb al aangegeven dat er verschillende rollen vervuld moeten worden,
dat die in het verleden door één minister moesten worden vervuld
en dat dit problemen heeft gegeven. Ik heb aangegeven hoe die verschillende
rollen uit elkaar kunnen worden getrokken en waarom dat logisch en beter zou
zijn. Op de keuze over wat je aan de minister van EZ laat en wat aan de minister
van VROM zal ik straks verder ingaan.De heer Duyvendak (GroenLinks):Toch nog even over die ene minister of meer ministers. Volgens mij maakt
de minister nu echt een denkfout. Het ministerie van EZ behartigt de telecomsector,
maar is ook aanspreekpunt voor het bedrijfsleven uit die sector. De minister
van Landbouw behartigt landbouwzaken, maar is ook aanspreekpunt voor die landbouwsector.
Dat gaat altijd goed zolang die minister redeneert vanuit het belang van zijn
ministerie, van het Rijk, en het gaat altijd fout als zo'n minister gaat redeneren
vanuit het belang van de sector, belangenbehartiger wordt van de sector. De
minister zegt iedere keer dat wij een belangenbehartiger van de sector nodig hebben en dat een van de ministers dat toch moet doen, maar
is dat niet zijn denkfout?Minister Kamp:Neen, want het belang van deze sector is heel groot. Een goed functionerende
bouwsector is van groot belang voor iedereen in ons land. Het is heel logisch
dat die sector haar belangen goed naar voren wil brengen bij een bewindspersoon.
Die rol moet naar mijn overtuiging worden vervuld door de minister van EZ.
Daarnaast weet ik heel goed dat de minister van VROM als verantwoordelijke
voor de ruimtelijke ordening met bedrijven uit de desbetreffende sector kan
praten. Zijn collega van EZ zal daar ook geen enkel probleem mee hebben. De
minister van VROM, verantwoordelijk voor de volkshuisvesting, zal met ook
met bedrijven uit die sector specifieke contacten hebben. Dat zal zeker zo
blijven, maar als de sector haar algemene belangen bij een bewindspersoon
naar voren wil brengen, opdat hij zich daar sterk voor maakt, dan zal dat
in mijn ogen de minister van EZ moeten zijn. Die behartigt de belangen van
alle sectoren, die heeft daar verstand van en kan daar ook voor opkomen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Die bewindspersoon is een loket, een aanspreekpunt, maar verder zal hij
niet moeten gaan. Hetgeen die sector naar voren brengt, zal hij gaan afwegen
tegen andere zaken. Als een sector bijvoorbeeld tijdelijk een kartel wil vormen,
zal de minister van EZ wijzen op de mededingingswetgeving omdat hij daar primair
voor staat.Minister Kamp:Wat is nu de relevantie van uw opmerking? Allerlei sectoren in Nederland
hebben allerlei belangen en zien graag dat de overheid daar rekening mee houdt.
De overheid doet dat heel graag, want in die sectoren wordt toch het geld
verdiend waar wij allemaal van kunnen leven. Het is dan ook van belang dat
die sectoren goed kunnen functioneren, dat de overheid waar zij dat kan eventuele
problemen kan wegnemen en dat de overheid ook kijkt naar de relatie tussen
de bedrijven in Nederland en die in het buitenland. Daar is toch echt de minister
van EZ voor. In het verleden kon de bouwsector zich richten tot de minister
van VROM omdat het als zo'n bijzondere sector werd gezien waar de minister
van EZ niet voor was. Ik heb beredeneerd waarom het veel beter is om die algemene
belangenbehartiging voor die sector bij de minister van EZ te leggen en om
de minister van VROM zich te laten bezighouden met die specifieke zaken die
ik zojuist heb aangegeven.Voorzitter. De enquêtecommissie kiest bewust voor een nieuw bouwbeleid,
waarvoor een bouwminister verantwoordelijk zou moeten zijn. Zij definieert
dat veel ruimer dan het beleid inzake de overheidsopdrachten. De noodzaak
voor een coördinerende rol van de minister van VROM op het terrein van
professionalisering van de aanbestedingen ziet het kabinet zeker. In de loop
van mijn betoog zal ik ingaan op de concrete invulling daarvan. Consequent
doorredenerend vanuit het principe dat de verschillende rollen van de overheid
scherp moeten worden onderscheiden, past daarbij niet tevens de rol van aanspreekpunt
voor de bouwsector als het gaat om algemene aspecten van de bedrijfstak en
bijvoorbeeld de rol om als overheid mede katalysator te zijn voor de ontwikkeling
van kennis en innovatie. Die rollen worden voor het hele bedrijfsleven vervuld
door de minister van Economische Zaken. In de nieuwe verhouding past dat die
algemene lijn ook wordt doorgetrokken naar de bouwnijverheid als onderdeel
van het totale bedrijfsleven.Als ik nu overzie welke wensen de enquêtecommissie heeft voor de
rol van de coördinerend minister, dan is mijn opvatting namens het kabinet
als volgt. Coördinatie om de opdrachtgeverrol te versterken? Ja, door
de minister van VROM. Structurele en gecoördineerde aandacht voor het
bouwbeleid en het bouwbedrijfsleven in brede zin? Ja, door de minister van
Economische Zaken. Alle verantwoordelijkheden, ook als zij met elkaar in conflict
kunnen komen, in de hand leggen van een coördinerend bewindspersoon?
Nee. Het kabinet trekt dus de conclusie dat er sprake is van te onderscheiden
rollen. De minister van VROM wordt belast met de coördinatie van de aanbestedingsregels
en de voorwaarden voor het goed vervullen van de opdrachtgeverrol en de minister
van Economische Zaken zal in de toekomst optreden als aanspreekpunt voor de
bouwnijverheid over algemene aspecten van de bedrijfstak.De heer Depla (PvdA):Begrijp ik het goed dat het ministerie van VROM verantwoordelijk wordt
voor de aanbestedingsregels en niet het ministerie van EZ?Minister Kamp:Ja. De overheid moet ervoor zorgen dat de opdrachtgevers op een goede
manier functioneren. Dit moet worden georganiseerd. Mijn ministerie heeft
te maken met de Rijksgebouwendienst die heel veel opdrachten geeft en over
veel deskundigheid beschikt. Verder kan mijn ministerie een en ander beïnvloeden
via de ruimtelijke ordening, heeft het veel te maken met de gemeenten als
het gaat om bouwen en heeft het een eigen verantwoordelijkheid voor de woningcorporaties
die heel veel bouwen. Daarom zijn wij tot de conclusie gekomen dat de minister
van VROM de aangewezen persoon is om ervoor te zorgen dat alle overheden op
een goede manier te werk gaan bij de aanbesteding van werk en het inkopen
van diensten en producten.De heer Depla (PvdA):Het ministerie van Economische Zaken is verantwoordelijk voor het mededingingsbeleid.
Zou het dan niet logisch zijn om aan dit ministerie de formulering over te
laten van aanbestedingsregels die ervoor moeten zorgen dat de vrije mededinging
goed kan functioneren?Minister Kamp:Natuurlijk kun je overal voor kiezen. Je kunt bijna altijd wel argumenten
vinden die ergens voor pleiten of juist ertegen. Wij zijn van mening dat de
minister van VROM als gevolg van die grote Rijksgebouwendienst die heel veel
opdrachten geeft en zijn ervaring met de ruimtelijke ordening, met gemeenten
en de woningcorporaties, over de meeste deskundigheid beschikt voor het goed
aanbesteden van werk. Daarom kun je die aanbesteding het beste daar onder
brengen. Als dit werk voor de overheden als opdrachtgever bij de minister
van VROM wordt gelegd, past dit mooi bij de andere keuze die is gemaakt, namelijk
dat het ministerie van EZ optreedt als aanspreekpunt voor de opdracht nemers. Als beide rollen aan de minister van EZ worden opgedragen,
doen zich dezelfde problemen voor waarover ik eerder sprak als beide rollen
aan de minister van VROM worden opgedragen. Wij willen dit graag uit elkaar
houden.De heer Depla (PvdA):Als ik die redenering doortrek, is het toch heel vreemd dat het ministerie
van EZ sowieso nog iets mag doen met de aanbestedingsregels en dat het verantwoordelijk
is voor het mededingingsbeleid. In de redenering van de minister is het ministerie
van EZ de belangenbehartiger voor de economie van Nederland, terwijl het aan
de andere kant het mededingingsbeleid moet controleren. Omdat dit moeilijk
te controleren is, worden de aanbestedingsregels naar VROM overgebracht. Ik
begrijp daar helemaal niets van. Als wij die redenering zouden volgen, moet
er een veel grotere wisseling van taken bij EZ plaatsvinden, want dan moeten
het hele mededingingsbeleid dat het bedrijfsleven controleert en de aanbestedingsregels
daar worden weggehaald.Minister Kamp:Ik begrijp niet dat de heer Depla dit niet begrijpt. Ik heb toch met veel
argumenten beredeneerd waarom het verstandig is om die rollen uit elkaar te
halen. Ik heb gezegd dat het hele bedrijfsleven het ministerie van EZ als
belangenbehartiger en aanspreekpunt heeft en dat het bouwbedrijf een belangrijk
onderdeel van het bedrijfsleven is. Het ministerie van EZ krijgt daarom de
rol voor de opdrachtnemers. De rol voor de opdrachtgevers krijgt het ministerie
van VROM, omdat je een andere minister moet hebben die ook nog behoorlijk
wat deskundigheid heeft. Ik kan best uiteenzetten waarom je die rol bij het
ministerie van Verkeer en Waterstaat zou moeten neerleggen, maar wij hebben
met elkaar afgesproken dat wij hem bij de minister van VROM neerleggen. Op
die manier zijn de zaken uit elkaar. Ik stem ermee in dat het punt van de
mededinging essentieel is voor de manier waarop de aanbestedingsregels worden
ingevuld. De minister van Economische Zaken zal daarbij zeker betrokken zijn.
Misschien dienen wij de voorstellen zelfs samen in; dat is heel goed mogelijk.
Maar uiteindelijk willen wij dat de minister van VROM de rol voor de opdrachtgevers
vervult om de redenen die ik zojuist heb aangegeven.De heer Atsma (CDA):Ik waarschuw voor te veel samen indienen, want wij zouden de rollen juist
scheiden. De minister zegt dat de coördinatie bij VROM wordt gelegd.
Wie maakt dan de aanbestedings- c.q. mededingingsregels? Dat kan toch niet
volstrekt voorbijgaan aan EZ? Is het niet veel logischer om voor de coördinatie
eerst naar EZ te kijken, onder meer gezien de rol die dat ministerie heeft
voor alle andere branches? Ik ben het ermee eens dat de rollen voor opdrachtnemers
en -gevers worden gescheiden. Moet dat evenwel niet op een andere manier gebeuren?Minister Kamp:Die redenering kan ik absoluut niet volgen. Als wij een voorstel doen,
is de minister van EZ logischerwijs bij het formuleren ervan betrokken. Wij
dienen het plan mogelijk samen in. Eerst wordt opgemerkt dat wij dat niet
zouden moeten doen, omdat daardoor alles door elkaar zou raken. Vervolgens
wordt gevraagd waarom de minister van EZ er niet bij wordt betrokken! Ik heb
gezegd dat de rollen moeten worden gescheiden om redenen die ik zojuist heb
aangegeven. De minister die verantwoordelijk is voor de opdrachtgevers stemt
bij het opnieuw invullen van de aanbestedingsregels af met de minister van
EZ. Misschien dient de verantwoordelijke minister van VROM de voorstellen
daartoe zelfs samen met in met de minister van EZ. De minister van VROM wordt
evenwel verantwoordelijk voor het uitvoeren van de nieuwe regels en het toezicht
daarop. Dat lijkt mij een heldere gedachtelijn.De heer Atsma (CDA):Uw gedachtelijn kan voor uzelf wel helder zijn, maar het ging ook om de
logica. Het punt was immers de mededinging en mededinging en aanbesteding
liggen in elkaars verlengde. Daarom begrijp ik niet waarom u er zo nadrukkelijk
voor pleit om de ene rol bij VROM onder te brengen, terwijl de andere rol
bij EZ wordt neergelegd. Waarom zou u dat niet omdraaien?Minister Kamp:Bij de aanbestedingsregels gaat het erom dat de opdrachtgever zo veel
mogelijk kwaliteit voor een zo laag mogelijke prijs krijgt. Dat kan strijdig
zijn met het andere belang dat ook bij de minister van EZ aan de orde is,
namelijk dat van de bouwsector. Deze beroepsgroep heeft er geen belang bij
om op ieder moment de allerhoogste kwaliteit tegen de laagste prijs te leveren.
Als de minister tegelijkertijd beide belangen moet behartigen, zit hij in
dezelfde spagaat als die waarin de minister van VROM in het verleden heeft
gezeten. Die spagaat is waarschijnlijk geen doorslaggevende factor geweest,
maar is wel een van de oorzaken van de malaise in de bouwsector op het punt
van het aanbesteden.De heer Hofstra (VVD):Het is een ingewikkeld onderwerp. Wij moeten oppassen dat wij het met
elkaar niet nog ingewikkelder maken. Ik begrijp dat de sector economisch gezien
te biecht gaat bij EZ; de aanbestedingsregels lopen in principe via EZ. Dat
geldt ook voor de komende wetgeving, de generieke regels. De toepassing moet
inderdaad door de bouwdepartementen gebeuren. Bedoelt de minister niet te
zeggen dat VROM de coördinatie voor de toepassing van de aanbestedingen,
oftewel de gebruikte methodieken, zou moeten verzorgen? Zo ja, is dat dan
nodig? Verkeer en Waterstaat heeft eveneens een grote bouwtaakstelling en
ook Defensie en VWS doen er iets aan. Moeten de departementen de coördinatie
niet zelf verzorgen?Minister Kamp:Gezien ons staatsbestel ligt het niet voor de hand dat een minister wordt
opgezadeld met de uitvoering van beleid dat door een andere minister is ontwikkeld.
Het voorstel is om de rollen uit elkaar te halen en de minister van VROM verantwoordelijk
te maken voor het behartigen van de belangen van de opdrachtgevers. Daarbij
horen goede aanbestedingsregels voor een overgangsperiode ter vervanging van
beide UAR's, die tot dusver nog van toepassing zijn. Er hoort uiteindelijk
ook een nieuwe aanbestedingswet bij. Het ligt voor de hand dat als de minister
van VROM verantwoordelijk wordt, hij ook betrokken wordt bij de totstandkoming
van de regels. Ik heb er natuurlijk geen enkel probleem mee om EZ voluit te
betrekken bij de voorbereiding van deze wet- en regelgeving en ik kan mij
ook voorstellen dat wij het wetsvoorstel samen indienen. Ik
zou het alleen niet logisch vinden als EZ het voorstel indient, waarna VROM
met de uitvoering belast wordt, want dat past niet zo goed in ons staatsbestel.De heer Hofstra (VVD):De implementatie van de Europese richtlijn zal, naar ik aanneem, uitmonden
in een kaderwet die door EZ bij de Kamer wordt ingediend. Of wordt ook deze
kaderwet ingediend door VROM?Minister Kamp:Ik zie geen reden om op dit punt vooruit te lopen, want ik kom er straks
op terug. Ik heb al gezegd dat wij tijdens de overgangsperiode, die een paar
jaar zal duren, niet voort kunnen met het oude UAR. Ik zal later in mijn betoog
aangeven hoe ik dit probleem wil oplossen. Vervolgens zal ik aangeven dat
er een integraal wettelijk kader nodig is, zowel voor het aanbestedingsbeleid
als voor de inkoop van goederen en diensten. Ik vraag de Kamer mij de gelegenheid
te geven hierop later terug te komen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik wil de minister nog een vraag stellen over de taken en verantwoordelijkheden
van de verschillende ministers. Er ligt nu een heel pakket met aanbevelingen
en acties. Naar mijn idee is dat niet voldoende, maar het blijft een behoorlijk
pakket. Welke minister coördineert de uitvoering of draagt de eindverantwoordelijkheid?Minister Kamp:Ik vind het van belang om de Kamer duidelijkheid te verschaffen over wat
er moet gebeuren en wie daarop als eerste aan te spreken is. Ik zeg u graag
toe dat ik dat zal doen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Is het niet het beste om één minister aanspreekpunt te maken?
Hij kan dan bovendien de voortgang bewaken.Minister Kamp:Mijn antwoord op die vraag is sowieso "nee", omdat ik het helemaal niet
het beste vind om één minister verantwoordelijk te maken voor
van alles en nog wat. Daarover hebben wij net een half uur gesproken.De heer Van der Vlies (SGP):Ik begrijp dat de minister een scherp pleidooi houdt om de minister van
VROM te laten optreden als eerste verantwoordelijke bewindspersoon voor de
aanbestedingswetgeving. Als reden voert de minister aan dat er bij VROM een
groot aanbestedingsvolume passeert. Het aanbestedingsvolume is echter ook
substantieel bij de ministeries van V en W en VWS. Waarom kiest de minister
dan toch voor VROM?Minister Kamp:Ik heb al aangegeven dat er voor iedere keuze argumenten voor en tegen
zijn. Er gebeurt een heleboel bij V en W, voornamelijk in de sfeer van grond-,
water- en wegenbouw. Mijn ministerie legt zich toe op andere onderdelen van
de bouwmarkt, zoals utiliteitsbouw en woningbouw, maar de projecten zijn wel
heel divers en grootschalig. Bovendien sluiten de bouwwerkzaamheden van het
ministerie van VROM het beste aan bij de belangen van bijvoorbeeld gemeenten.
Een ministerie waar veel knowhow gebundeld is, kan zo'n rol goed vervullen.
Bij het ministerie van V en W is ook veel knowhow gebundeld, maar dat is voornamelijk
op het terrein van grond-, water- en wegenbouw. Er waren meerdere keuzes mogelijk,
maar het kabinet denkt dat de argumenten het sterkst zijn om te kiezen voor
de minister van VROM, die in het verleden alle rollen heeft vervuld en deze
ene rol kan blijven vervullen.De heer Van der Vlies (SGP):Het is dus geen principiële, maar een praktische keuze?Minister Kamp:Ja, het is een praktische keuze, maar misschien speelt er toch een principieel
aspect mee. Ik wil uw opvattingen over principes echter niet helemaal gelijkstellen
aan mijn opvattingen over principes. VROM heeft veel te maken met gemeenten,
die de eerste verantwoordelijkheid dragen voor woningbouw. VROM heeft bovendien
veel te maken met corporaties die veel woningen bouwen en beheren. Omdat de
minister van VROM zich dagelijks met dit soort dingen bezighoudt, is het van
belang dat hij op dit gebied de eerste verantwoordelijkheid draagt.De heer Van der Vlies (SGP):Ik gebruik de woorden "principieel" en "praktisch" naast elkaar om aan
te geven hoe ik uw redenering ervaar. U zegt dat het niet bij EZ kan, want
VROM is verantwoordelijk voor de uitvoering en het past daar volgens u ook
het beste. De ministeries van V en W en VWS doen op dit terrein echter ook
een heleboel. Uw praktische redenering had bij Kampwijze van spreken ook kunnen
leiden tot het onderbrengen van de verantwoordelijkheid bij een van de laatstgenoemde
ministeries.Minister Kamp:Ik ga ervan uit dat u bedoelt dat ik van mening ben dat
de rol van opdrachtgever niet het beste door EZ kan worden vervuld, omdat
dit ministerie ook al moet opkomen voor de opdrachtnemers. Volgens u kunnen
verschillende ministeries als opdrachtgever in aanmerking komen, zoals Verkeer
en Waterstaat en VROM. In theorie zou dit ook voor Defensie kunnen gelden
en volgens sommigen in de Kamer ook voor VWS. Die mening ben ik niet toegedaan.
Wij hebben met name gekeken naar Verkeer en Waterstaat en naar VROM en om
de redenen die ik zojuist heb gegeven, hebben wij gekozen voor VROM. Een andere
reden hiervoor is, dat de minister van VROM die rol in het verleden ook al
heeft vervuld. Het is vooral een praktische keuze.Voorzitter. De rol van de minister van VROM is alleen maar een coördinerende
rol. Dit betekent dat ik niet het werk ga doen van de ministers van Defensie
of Verkeer en Waterstaat. Deze bewindslieden blijven dit zelf doen, maar als
er gecoördineerd moet worden, bijvoorbeeld bij het maken van nieuwe regels,
neemt de minister van VROM het voortouw.Een eerste zichtbare stap op weg naar normaal, legaal handelen van bouwbedrijven
is gezet met de gedragscode die het Algemeen Verbond Bouwbedrijf heeft opgesteld.
Ik heb begrepen dat hiertegen intern nogal wat weerstand bestond. Daarom is
het verheugend dat men het met elkaar eens is geworden en een gedragscode
heeft opgesteld. Dit heeft een meer dan symbolische betekenis. De organisatie
van de bouwbedrijven geeft hiermee in elk geval aan dat er iets moet gebeuren
en dat is hoopvol. Ik zeg er onmiddellijk bij dat een gedragscode bestaat
uit een stelsel van regels. In het verleden heeft het bepaald niet aan regels
ontbroken, maar het probleem is dat die regels de bedrijven ertoe hebben gebracht
om ondergronds te gaan. Zij hebben bewust gekozen voor de illegaliteit, liever
dan zich in te stellen op de nieuwe verhoudingen. Een gedragscode is prachtig,
maar het komt nu aan op de vraag hoe de individuele bedrijven zich in de praktijk
gaan gedragen. Ik heb er vertrouwen in dat ten minste een deel van het bouwbedrijfsleven
zich nu al realiseert dat men echt niet op de oude voet kan doorgaan en ik
hoop dat de betrokken bedrijven de rest "meesleuren". Ik heb enkele malen
gesproken over een cultuuromslag, maar ik houd er rekening mee dat dit proces
moeizaam en met horten en stoten zal verlopen. Een voorspelling over het moment
waarop de bouw in hart en nieren een normale bedrijfstak wordt in een normale
markt waarbij de overheid kan afzien van verscherpt toezicht, durf ik op dit
moment niet te geven. Dit brengt mij op de vijfde hoofdlijn van beleid die
het kabinet voorstelt.Mevrouw Giskes (D66):Voelt u ervoor bedrijven te verplichten om jaarlijks verantwoording af
te leggen over de vraag in hoeverre zij zich aan de gedragscode hebben gehouden?
Er zijn bijvoorbeeld "corporate-governance"-regels in het kader waarvan men
zichtbaar moet maken waarom men wel of niet aan de regels voldoet.Minister Kamp:Als wij verplichtingen opleggen in het kader van de gedragscode, nemen
wij daarvoor medeverantwoordelijkheid en moeten wij eigenlijk ook invloed
hebben op het totstandkomen daarvan. Bovendien worden wij dan betrokken bij
het toezicht. Ik wil dit alles eigenlijk niet. Het is een normale sector en
die moet dit zelf gaan regelen.Mevrouw Giskes (D66):U gaat nu wel ver. Het is heel goed denkbaar dat wij tegen de sector zeggen:
maak uw eigen gedragscode maar en als dat helemaal zou mislukken, komen wij
er misschien aan te pas. Wij verplichten de sector echter wel om dat wat men
onderling regelt inzichtelijk te laten zijn voor iedereen die wil weten of
ernaar wordt gehandeld.Minister Kamp:De vraag doet zich dan voor of je bedrijven daarmee niet ook verplicht
om van zo'n organisatie deel uit te maken. Ik ben er niet aan toe om die verplichting
op te leggen. Ik zal mij hierop beraden en kom op dit punt misschien nog terug
in tweede termijn. De gedragscode is echter een zaak voor het bedrijfsleven.
Ik vind het prachtig initiatief, want er spreekt goede wil uit, ook van de
organisatie van het bouwbedrijfsleven. Men kan echter vandaag al beginnen
met zich anders te gedragen. Men heeft bewust gekozen voor de illegaliteit
en ik wil dat men nu bewust kiest voor de legaliteit. Wat legaal is, is heel
gemakkelijk duidelijk te maken. Hoe zij dat onderling organiseren, is hun
eigen verantwoordelijkheid. Ik wil daar als overheid niet bij betrokken raken.
Wij hebben verantwoordelijkheden genoeg. Zij hebben ook hun verantwoordelijkheden.Mevrouw Giskes (D66):Wij moeten toch oppassen dat het niet al te vrijblijvend wordt. Ik wacht
af wat de minister in tweede termijn nog hierover wil zeggen. Wel geef ik
hem en zijn ambtenaren mee: kijkt u ook eens naar hoe het zit in corporate
governance, kijkt u naar de aanbevelingen van de commissie-Peters en naar
de Code Rendement en Risico van de verzekeraars. Dat is een vrijwillige code,
die wel degelijk vastigheid biedt.Minister Kamp:Ik ga graag in op de aansporing van mevrouw Giskes. Het is bepaald niet
zo dat het allemaal te vrijblijvend is, integendeel. Wij hebben op dit moment
al regels en ik zal straks ingaan op het tussentijds aanpassen van deze regels,
zodat het anders gaat dan het in het verleden is gegaan. Ik zeg straks ook
nog iets over een nieuw wettelijk kader, een nieuwe aanbestedingswet. Dát
is onze verantwoordelijkheid: het moeten goede regels en goede wetten zijn
en zij moeten nageleefd worden. Daarop zijn wij voluit aan te spreken, daar
is absoluut geen vrijblijvendheid. Een gedragscode daarentegen vind ik iets
van het bedrijfsleven zelf.De heer Duyvendak (GroenLinks):U zei net te hopen dat het bedrijfsleven voor de legaliteit zal kiezen,
maar ik miste uw oordeel daarover. Wij zullen moeten afwachten wat het bedrijfsleven
doet, maar hoe beoordeelt u de omgang van het bedrijfsleven met de illegaliteit
in het verleden? In de schriftelijke reactie roept u het bedrijfsleven op
tenminste mee te werken aan het onderzoek van de NMa. Wat is uw mening over
de manier waarop individuele bedrijven nu omgaan met wat er gebeurd is? Ik
gaf gisteren in mijn eerste termijn aan dat veel bedrijven wegduiken en tegenwerken,
in plaats van mee te werken aan het boven tafel krijgen van de waarheid.Minister Kamp:De vraag hoe wij omgaan met bedrijven betreft mededingingsonderzoek
en strafrechtelijk onderzoek. Ik zal dat onderwerp nog even aanstippen, dan
kan de heer Duyvendak daar eventueel op reageren. Verder zullen de collega's
Donner en Wijn daarop ingaan. Ik kom nog terug op mijn algemeen oordeel over
de voorbije gebeurtenissen en over tegenwerking die er eventueel nu nog is.De heer Depla (PvdA):U moet voorstander zijn van het idee om een cultuurverandering te stimuleren
en u bent vast ook voor een vermindering van de administratieve lastendruk.
Ons voorstel is die twee te combineren. Bedrijven die de code onderschrijven,
verplichten zich ook deze actief te handhaven. Dat kan gestimuleerd worden
door een vermindering van regels en van de papierstroom die gepaard gaat met
het meedoen aan een aanbesteding. In plaats van een melding per drie maanden
zou een melding per jaar kunnen volstaan. Hebt u over dat soort ideeën
nagedacht?Minister Kamp:Dan moet ik wel de overtuiging hebben dat de gedragscode helemaal goed
in elkaar zit. Verder moet ik de zekerheid hebben dat de controle op de naleving
van de gedragscode zodanig is dat je van de bedrijven die de code hebben onderschreven
ook op ander vlak meer kunt verwachten dan van andere bedrijven. Ik moet dus
de overtuiging hebben dat het bij andere bedrijven minder goed zit. Ik vind
dat te ingewikkeld en ik meen dat wij dan te veel bij de gedragscode betrokken
raken. Dat wil ik als overheid niet. Onze taak is de wetgeving; gedragscodes
zijn een zaak van het bedrijfsleven. Ik hoop dat de bedrijven er iets moois
van maken, maar ik wil er zelf niet bij betrokken raken.De heer Depla (PvdA):Vermindering van administratieve lasten is toch ook een taak van u? Als
dat mooi te combineren valt, waarom wilt u dat dan niet?Minister Kamp:Om de argumenten die ik net heb gegeven.Voorzitter. De vijfde hoofdlijn van het beleid dat het kabinet voorstelt
is dat de overheid waar mogelijk behulpzaam zal zijn bij de vitalisering van
de sector. Eerst willen wij echter resultaten zien van de inspanning van de
bouwnijverheid zelf. De verbeteringen moeten dus niet van ons komen, maar
van de bedrijven zelf. Verschillende keren is het idee geopperd van een breed
samengestelde commissie naar het voorbeeld van de Britse commissie die zich
heeft gebogen over "Rethinking Construction". Ook de enquêtecommissie
ziet de functie van een dergelijke commissie als mogelijke inspiratiebron.
Ik ben bereid – op dit punt mag ik ook namens de minister van EZ spreken,
die naar onze mening in de nieuwe rolverdeling deze rol op zich zal moeten
nemen – om medewerking aan een dergelijke commissie te verlenen, wanneer
vanuit de sector zelf het initiatief daartoe wordt genomen. Dan zal er echter
wel aan een drietal voorwaarden moeten worden voldaan, zoals wij die ook in
de reactie van het kabinet hebben aangegeven. De commissie moet een handzaam
takenpakket krijgen, zodat er op korte termijn resultaten te verwachten zijn;
er moet binnen de sector voldoende draagvlak zijn voor het werk van de commissie
en ten slotte mag het werk van de commissie geen enkele vertraging tot gevolg
hebben in de uitvoering van de veranderingen die zowel overheid als ook bedrijfsleven
nu al ter hand kunnen nemen. Dat zijn er een heleboel en dat zijn tevens de
veranderingen waar het echt om gaat. Ik herhaal wat het hoofddoel van het
kabinet is en wat het hoofddoel van zo'n commissie moet zijn, namelijk het
verbeteren van de normale marktwerking. Misschien kan het aanvullende structuuronderzoek
naar de bouwsector dat het kabinet wil uitvoeren, de bouwbedrijven helpen
om in een normale marktsituatie te gaan opereren.In verschillende onderzoeken, ook in dat van de enquêtecommissie,
zijn bijzonder kenmerken van de bouwnijverheid genoemd. Maar hoe bijzonder
die kenmerken ook zijn, zij verklaren de feitelijke praktijk van de afgelopen
jaren maar ten dele. Er is op grote schaal onwettig gehandeld. Onthutsend
is de geslotenheid van de sector en de vanzelfsprekendheid waarmee zo velen
deel uitmaakten van een cultuur waarover zij zo weinig naar buiten brachten,
totdat één klokkenluider bereid bleek om met de overheid te
onderhandelen over de informatie waarover hij beschikte. Vanuit die diepgewortelde
cultuur moet een omslag naar vrije marktwerking worden gemaakt. Alle belemmeringen
die er in de structuur van de bedrijfstak bestaan voor een goed verloop van
dit proces, moeten wij nu kennen. De overheid kan hierop inspelen vanuit zijn
publieke rol, in het bijzonder die van toezichthouder, en helpen om een voortzetting
van de oude situatie te voorkomen. Het aanvullende structuuronderzoek kan
een bijdrage leveren aan het leren kennen van de specifieke kenmerken.Een voor de bouwnijverheid vervelende, maar naar het zich laat aanzien
onvermijdelijke, complicatie bij de vitalisering van de sector, is de afronding
en afwikkeling van lopende onderzoeken naar strafbare feiten en mogelijke
overtredingen van de mededingingsregels. Daarnaast zullen ongetwijfeld civiele
procedures worden gevoerd om de door opdrachtgevers geleden schade te verhalen.
In de eerste termijn van de Kamer is al eens cynisch opgemerkt dat het advocatenparadijs
er eerder zal zijn dan een vrije markt. Bedrijven worden echter door deze
procedures ook hard geconfronteerd met de gevolgen van hun foute gedrag in
het verleden. Dit zou hen kunnen helpen bij het maken van de noodzakelijk
omslag. Het moet nu voor iedereen duidelijk zijn hoe serieus deze zaak is.Ik begrijp dat de bouwbedrijven in Nederland, beducht als zij zijn voor
forse schadeclaims, in de verdediging zullen gaan als de vraag aan de orde
komt of de gemaakte prijsafspraken ook gepaard gingen met prijsopdrijving.
De enquêtecommissie heeft aan de hand van 221 zogenaamde "mislukte aanbestedingen"
naar mijn mening terecht een indicatie proberen te geven van de prijsopdrijving
die in die gevallen is opgetreden. Even terecht zegt de commissie erbij dat
het gevonden percentage niet mag worden veralgemeniseerd voor alle aanbestedingen
waarbij illegaal vooroverleg heeft plaatsgevonden, laat staan dat er een rekensom
op kan worden gebaseerd over de totale schade die is geleden op overheids-investeringen
in de bouw gedurende de laatste tien jaar. De commissie heeft geen schatting
kunnen geven van de totale schade en ik kan dat evenmin. Ik ben er echter
met de commissie van overtuigd dat die schade er is. Deze is "meer dan nul",
zoals de heer Hofstra zei. Het bouwbedrijfsleven betwist dikwijls dat er sprake was van samenspanning
in de zin van prijsopdrijving om extra winst te kunnen nemen. Men wijst op
dan op het lage rendement van de bedrijfstak dat dit zou kunnen bewijzen.
Laat de bedrijven dit maar aantonen. De enige partij die kan aangeven in welke
mate er sprake was van prijsopdrijving is de sector zelf. De bouwbedrijven
moeten zich dan echter niet langer terugtrekken op het juridisch gefundeerde
bolwerk van de totale ontkenning. Door het openen van alle boekhoudingen waarover
men beschikt, kunnen zij als geen ander uitsluitsel geven over de vraag hoe
die financiële gevolgen van de prijsafspraken die in het verleden zijn
gemaakt, moeten worden gewaardeerd. Een bedrijfstak die zegt schoon schip
te willen maken, zou moeten beginnen met het openbaar maken van alle boekhoudingen
die er zijn die betrekking hebben op wat er in het verleden is gebeurd. Dan
wordt de uitspraak dat er geen extra winst is gemaakt misschien geloofwaardig.
Wie echter consequent volhoudt dat de Nederlandse aannemerij alleen maar over
pepernoten heeft zitten vergaderen, kan moeilijk serieus worden genomen als
participant in een nieuwe start of in normale verhoudingen. Zo'n opstelling
verdraagt zich daar absoluut niet mee. Bovendien gaat het niet alleen maar
over extra winst en een eventueel hoog rendement. Door die samenspanning zijn
bovendien bedrijven in stand gehouden die het anders niet had zouden hebben
gered, is inefficiëntie in stand gehouden en waren er te weinig prikkels
voor kwaliteitsverbetering en innovatie. De rekening voor dit alles is steeds
neergelegd bij de opdrachtgever en dus bij de belastingbetaler.Hoe is het dan te verklaren dat de oud-ministers Netelenbos en Jorritsma
hebben gezegd dat de schade van de zogeheten opzetjes wel meeviel? Ik denk
dat daarbij mede een rol heeft gespeeld dat zij niet uitgingen van boze opzet.
Ik heb eerder al opmerkingen gemaakt over het vertrouwen van de overheid in
de sector. Er was ook een zekere logica voor die redenering: lage winsten
van het bedrijfsleven worden in het algemeen beschouwd als een indicatie voor
smalle marges als gevolg van het systeem van vooroverleg. Daarbij zal zeker
zijn meegewogen dat de aanbiedingsprijzen in het merendeel van de gevallen
niet hoger lagen dan de bedrijfseconomische ramingen van de opdrachtgevers.Wij hebben nu echter het eindrapport van de enquêtecommissie tot
onze beschikking en ik ben nu tot het oordeel gekomen dat ik al heb uiteengezet:
extra winst, in stand houden onrendabele bedrijven, in stand houden inefficiency
en weinig prikkel tot kwaliteitsverbetering en innovatie; het heeft allemaal
geld gekost en die rekening is uiteindelijk betaald door de belastingbetaler.Mevrouw Kant (SP):Ik heb hierover twee vragen. De eerste vraag gaat erover dat ministers
Jorritsma en Netelenbos zeiden dat het wel meeviel. Dat zeiden zij niet jaren
geleden, maar dat zeiden zij bij de verhoren. Toen was heel Nederland al in
rep en roer! Er was al een en ander duidelijk. Wat is de mening van de minister
over het feit dat zij op dat tijdstip de situatie bagatelliseerden met de
woorden dat het wel zou meevallen, omdat de winsten niet meevielen? De analyse
die de minister zojuist heeft gemaakt, hadden die twee bewindspersonen toen
toch ook kunnen maken, ondanks dat de enquêtecommissie haar werkzaamheden
nog niet had afgerond?De minister zegt dat de rekening is neergelegd bij de belastingbetaler.
Gaat de minister ervoor zorgen dat die rekening alsnog wordt betaald door
degenen die deze moeten betalen? Haalt hij het geld dus terug bij degenen
die over de schreef zijn gegaan?Minister Kamp:Mevrouw Kant vraagt naar mijn mening over het optreden van de oud-ministers
Netelenbos en Jorritsma voor de enquêtecommissie. Welnu, zij hebben
daar hun verhaal gedaan en ik zie op dit moment geen aanleiding om aan de
precieze inhoud van hun verklaringen iets toe of af te doen. De enquêtecommissie
heeft een mening gegeven over hun verhaal. Het politieke oordeel ligt uiteindelijk
bij de Kamer. Ik heb aangegeven wat mijn inschatting is op grond van de kennis
die ik nu heb. Die baseer ik op het rapport van de enquêtecommissie
dat is opgesteld na afronding van al het onderzoek en alle verhoren. Ik beschik
dus over al die informatie en op grond daarvan kan ik achteraf mijn mening
geven. Ik heb best wat op te merken over de oud-ministers Jorritsma en Netelenbos
en ik kan nog wat opmerken over oud-minister Korthals, maar ik heb de overtuiging
dat het gaat om integere bewindspersonen die hun uiterste best hebben gedaan
voor de publieke zaak. Zij hebben iets gezegd over de dingen die verkeerd
zijn gegaan. Dit geldt ook voor de commissie. De Kamer zal daarover uiteindelijk
een oordeel vellen. Ik heb evenwel niets toe of af te doen aan wat zij gezegd
hebben. Nogmaals, ik ben ervan overtuigd dat het om integere bewindslieden
ging.Mevrouw Kant (SP):Dit is echt te makkelijk. Het is al vervelend genoeg dat wij de desbetreffende
personen hierover niet meer kunnen ondervragen. Ik ben derhalve genoodzaakt
om deze minister daarover te ondervragen. Hij moet daar nu verantwoording
over afleggen. Dit geldt ook voor hetgeen in de enquêtecommissie is
gezegd.De minister zei zojuist dat de winsten geen maat waren voor de verdiensten
bij dit soort praktijken. Die analyse hadden die twee bewindspersonen toen
toch ook kunnen maken? Nee, zij hebben de situatie gebagatelliseerd. Ik vraag
hierover de mening van deze minister.Minister Kamp:Ik heb al gezegd dat ik in een andere positie verkeer. Zij en anderen
zijn gehoord door de enquêtecommissie. De enquêtecommissie heeft
een onderzoek verricht.Mevrouw Kant (SP):Ik maak hier toch bezwaar tegen.Minister Kamp:Ik wil graag mijn antwoord afmaken.Mevrouw Kant (SP):U zegt dat...De voorzitter:De minister maakt eerst zijn antwoord af. Daarna kunt u weer reageren.Minister Kamp:Nogmaals, zij en anderen zijn gehoord door de enquêtecommissie.
De commissie heeft onderzoek laten verrichten en de commissie heeft de uitkomsten
op zich laten inwerken. Zij heeft daar vervolgens conclusies uit getrokken
en zij heeft aanbevelingen gedaan. Ik heb dat alles gepresenteerd
gekregen. Ik kan dus dat geheel overzien, inclusief wat er in het verleden
is gebeurd. Ik kan daar mijn mening over geven. De twee oud-ministers hebben
op een gegeven moment het nodige gezegd over wat er op onderdelen heeft gespeeld,
alsook over hun rol daarbij. Ik heb al gezegd dat ik daar niets aan heb toe
of af te doen. Dat heeft zijn waarde, evenals het oordeel van de commissie.
Uiteindelijk kunt u uw conclusie trekken en uw politieke oordeel geven. Ik
van mijn kant mag ook zeggen dat ik de vaste overtuiging heb dat dit integere
bewindspersonen zijn die hun uiterste best hebben gedaan voor de publieke
zaak.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Ook deze minister mag ik vragen wat hij ervan vindt. Staatsrechtelijk
zit dat zo. De desbetreffende de bewindspersonen hebben tijdens die verhoren
uitspraken gedaan en deze minister zegt dat hij er niets aan heeft toe te
voegen of af te doen. Hij heeft er toch wel een mening over? Hij vertelt hier
namelijk iets anders. Natuurlijk was de positie anders, omdat wij nu nog meer
weten dan toen – dat is waar.Laat ik mijn vraag aan de minister anders formuleren: onderschrijft u
wat deze twee bewindspersonen daar toen hebben gezegd? U bent het daarmee
eens of u bent het daar niet mee eens.Minister Kamp:Er wordt mij gevraagd of ik er een opvatting over wil geven. Welnu, als
mevrouw Kant wil dat ik op een bepaald onderdeel mijn opvatting geef, zal
zij aan mij moeten voorleggen waarover zij precies mijn opvatting wil hebben.
Ik heb hiermee haar eerste vraag beantwoord.De tweede vraag van mevrouw Kant betrof het terughalen van het geld: zijn
wij van plan het geld terug te halen? Ik zal zo meteen iets zeggen over wat
er op dat punt aan de orde is: lopende onderzoeken en een aanbieding die mogelijk
zou zijn gedaan. Ik kom nog terug op wat in algemene zin onze opvatting daarover
is.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dan leg ik u toch dat citaat voor. Minister Netelenbos zei tijdens de
verhoren: ik denk dat het geen echt geld is en ik zie geen prijsopdrijvende
werking van de kartelafspraken. Onderschrijft u die uitspraak of neemt u daar
nu afstand van?Minister Kamp:Ik denk dat het wel degelijk om in geld te waarderen aanspraken ging en
dat er per saldo een prijsopdrijvend effect van is uitgegaan. De commissie
heeft gezegd: uit die 8,8 of 10% mogen niet voorbarig allerlei conclusies
worden getrokken, maar wij zijn wel degelijk van mening dat er schade is geleden
en dat er dus – zo vertaal ik het – een prijsopdrijvend effect
van is uitgegaan, in welke vorm dan ook. Ik ben het wat dat betreft met de
commissie eens.De heer Duyvendak (GroenLinks):U vindt dus dat de minister ten onrechte die uitspraken heeft gedaan?Minister Kamp:Nee, zij heeft toen haar opvatting gegeven en ik heb aan haar opvatting
op dat moment, die zij onder ede heeft gegeven, niets toe te voegen of af
te doen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Zij is niet zomaar een burger; zij was op dat moment politiek verantwoordelijk
voor een apparaat dat miljarden uitgaf aan de bouw. Op dat moment deed zij
uitspraken waarvan je toch kunt zeggen: had zij niet beter moeten weten?Minister Kamp:Achteraf kan ik daar mijn opvatting over geven en die opvatting héb
ik achteraf gegeven.Mevrouw Giskes (D66):Ik ben benieuwd of de minister het budget van de A4 Midden-Delfland een
goede taxatie vindt van de door de samenleving waarschijnlijk geleden schade
van dit geheel.Minister Kamp:Nee, want ik heb zonet gezegd dat ik niet weet hoe groot die schade is.
De enquêtecommissie weet dit niet en ik weet het ook niet. Ik weet alleen
wat de heer Hofstra heeft gezegd, te weten groter dan nul. Daar ben ik het
mee eens.Mevrouw Giskes (D66):Maar als zo'n aanbieding gedaan wordt vanuit de sector, niet bij wijze
van grap maar serieus, dan zegt dat natuurlijk wel iets. Dan zegt dat iets
over de marges die men kennelijk zelf heeft waargenomen of heeft ervaren.Minister Kamp:Ik heb allerminst de indruk dat wij hier met een futiliteit bezig zijn.
Het gaat hier niet om pepernoten; het gaat hier om grote bedragen en grote
belangen, gedurende vele jaren. Ik vind het een heel ernstige zaak. Ik zal
niets zeggen om hier de indruk te wekken dat er een bagatel aan de orde is.Mevrouw Giskes (D66):Daaruit mag ik afleiden dat ook het eenmalige afkopen wat u betreft geen
optie is?Minister Kamp:Over het afkopen wilde ik straks het volgende zeggen, maar ik wil daar
best op vooruitlopen. Wat afkopen? Er lopen strafrechtelijke onderzoeken en
er lopen mededingingsonderzoeken. Men zal worden geconfronteerd met het handelen
in het verleden. Daar waar wij geld terug kunnen halen, zullen wij dat doen.
Maar voor iets in algemene zin, een soort aflaat waardoor iedereen iets doet
en eigenlijk niemand op zijn handelen kan worden afgerekend, voel ik niets.De heer Slob (ChristenUnie):Wij spraken zo-even over de verantwoordelijkheden die minister Jorritsma
en minister Netelenbos in het verleden hebben gedragen. Neemt u voor hen dezelfde
kwalificatie in de mond als die u in algemene zin in de mond heeft genomen
daar waar het over de overheid gaat: wij hadden het moeten weten, wij hadden
het kunnen weten?Minister Kamp:Ja, want zij waren de bewindspersonen om wie het om ging op dat moment.
Ik heb al uitgebreid gezegd hoe ik dat zie, met die incidenten en signalen,
het verband, het onderzoek en het eerder kunnen weten. Zij waren dan de bewindspersonen
om wie het ging.Voorzitter. Ik wil ook kort ingaan op de verwijten die door de enquêtecommissie
zijn gemaakt aan het adres van oud-minister Korthals. Het kabinet respecteert
de persoonlijke afwegingen die minister Korthals ertoe brachten om vrijwel
onmiddellijk na het verschijnen van het eindrapport van de enquêtecommissie
af te treden. Een verdere discussie over de vraag of het oordeel van de commissie
te hard was, lijkt het kabinet nu dan ook niet meer opportuun. Het politieke
oordeel van de Kamer als geheel is door de heer Korthals niet afgewacht. De
redenen daarvoor heeft hij destijds aangegeven. Bovendien gaat
het in een dergelijke situatie niet om het oordeel van het kabinet, maar om
het oordeel van de Kamer.De heer Duyvendak (GroenLinks):De commissie heeft een conclusie getrokken en de Kamer heeft die overgenomen.
Dan hoor ik toch graag ook uw oordeel. De conclusie van de commissie was dat
de minister Korthals de Kamer onjuist heeft geïnformeerd. Deelt u die
conclusie?Minister Kamp:Ik ben nu de hele dag de Kamer aan het informeren en ik doe dat ook niet
perfect. Er is altijd wel iets verkeerds bij. Het gaat erom hoe belangrijk
de kwestie is en wat mijn intentie is. Stel dat ik op belangrijke onderdelen
de Kamer verkeerd informeer. Zelfs al doe ik dat niet bewust dan kan de Kamer
die zo ernstig vinden dat zij daaraan consequenties verbindt. Nog ernstiger
wordt het als ik de intentie heb om de Kamer verkeerd te informeren. Bij kleine
onderdelen kan dat het geval zijn. De Kamer zal dan een oordeel moeten vellen
en conclusies moeten trekken. Je kunt alleen dan bewindspersoon zijn als je
het vertrouwen van de Kamer hebt. De heer Korthals vond het oordeel van de
commissie zodanig belangrijk dat hij meende niet goed als minister van Defensie
te kunnen blijven functioneren, gelet ook op wat er allemaal nog kon gebeuren.
Hij vond dat hij in die omstandigheden als het ware bungelde en dat hij niet
op de goede manier kon doen wat van hem gevraagd werd. Dat heeft hij gezegd
en daarom ging hij weg. Wat daaraan ten grondslag lag, was het feit dat door
hem iets is gezegd en een ander zei: nee, dat is onjuist, want ik heb jou
toen iets anders verteld. De heer Korthals kon zich dat op een gegeven moment
niet herinneren en op een ander moment weer wel. Weer iemand anders zei: ik
kan mij niet herinneren dat u dat heeft gezegd. Kortom, er was een onduidelijke
situatie. De heer Korthals heeft onder ede hierover gezegd wat hij kon zeggen.
De commissie heeft dat beoordeeld en daaraan een passage in haar rapport gewijd.
De consequenties waren zodanig dat die voor de heer Korthals reden waren om
te zeggen: ik kan het vervolg niet afwachten, ik ga als bewindspersoon weg.
Hierover uiteindelijk een politiek oordeel uitspreken, is aan de Kamer en
niet aan mij.De heer Duyvendak (GroenLinks):Nu neemt u toch afstand van de conclusies van de enquêtecommissie.
Die zegt niet dat de situatie onduidelijk was. Die zei dat het over een grote
kwestie ging. Die betrof de Schipholtunnel waarvoor veel publieke belangstelling
was. Onder ede heeft de minister verklaard dat hij daarover naar ik meen in
juli was geïnformeerd. In november heeft hij de Kamer niet opgebiecht
dat hij geïnformeerd was. U kruipt met uw woorden van dit feit weg. Met
het oog op de toekomst wil ik graag dat u zegt: zoiets kan niet.Minister Kamp:Kruipen deed ik het laatst toen mijn kinderen twee jaar waren en zij op
mijn rug zaten. Dat is nu absoluut niet aan de orde. Ik kruip helemaal nergens
voor weg. Het gaat erom dat de heer Korthals op een gegeven moment heeft gezegd:
ik kan mij dat niet herinneren. Op een ander moment is weer door hem gezegd:
ik kan het mij wel herinneren. Eén persoon zegt: ik heb het u gezegd.
Een ander persoon zegt: ik ben erbij geweest, maar ik kan het mij niet herinneren
dat u dit gezegd is. Die verklaringen zijn door verschillende personen voor
de enquêtecommissie onder ede afgelegd. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen
daar naar waarheid informatie heeft verstrekt. Er is aan de hand van deze
verklaringen een beoordeling gegeven in de vorm van een passage in het rapport
van de enquêtecommissie. Aan de hand daarvan kunt u vervolgens uw politieke
eindconclusie trekken. Die conclusie is niet aan mij, maar ik kruip absoluut
nergens voor weg. Ik vertegenwoordig echter niet de Kamer. U zit in de Kamer,
u heeft het rapport van de enquêtecommissie en u kunt uw eindoordeel
vellen. Het zal wel geen effect meer hebben op de positie van de heer Korthals,
omdat hij al weg is. Maar ja, je kunt je niet altijd permitteren om als bewindspersoon
aan te blijven als je eenmaal te maken hebt gekregen met een uitspraak zoals
die van de enquêtecommissie in haar rapport.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dan had ik het beter gevonden dat de heer Korthals hier nog had gezeten
en dat wij dit met hem hadden kunnen bepreken. Nu blijft onduidelijkheid bestaan.
U maakt deze kwestie althans onduidelijker dan zij leek te zijn. De heer Korthals
heeft namelijk glashelder tegen de commissie gezegd: ik heb dat gehoord. Degene
die het tegen hem gezegd heeft, die kon het zich niet precies herinneren.
Hij heeft ook erkend dat hij op 14 november de Kamer niet heeft gemeld wat
hij had gehoord.Minister Kamp:U had het beter gevonden als de heer Korthals hier nog had gestaan. Als
hij hier echter al die maanden was blijven staan, zou voortdurend door de
Kamer zijn gezegd: minister, u zegt dat wel, maar u heeft die kwestie nog
met de enquêtecommissie, kunnen wij u nu wel vertrouwen? Dat kan ik
mij althans heel goed voorstellen. In ieder geval heeft de heer Korthals gedacht:
ik heb mijn verantwoordelijkheid als minister van Defensie. Ik moet een open
en onbevangen relatie met de Kamer hebben. Als gevolg van hetgeen door de
enquêtecommissie op papier is gezet, meen ik dat ik niet op verantwoorde
wijze kan blijven handelen. Vervolgens heeft hij zijn conclusie getrokken.
Alle beoordelingen laat ik graag aan u.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dan vind ik het erg jammer dat er nu weer meer mist gezaaid wordt.Minister Kamp:Voorzitter. Er is inmiddels veel onderzoek gedaan door opsporingsinstanties.
De collega van Justitie zal straks ingaan op de strafrechtelijke onderzoeken
en de collega van Economische Zaken op de mededingingsonderzoeken. Ik sluit
niet uit dat die onderzoeken gegevens zullen opleveren die meer duidelijkheid
verschaffen over de vraag naar de feitelijk geleden schade. In mijn antwoord
op de aanvullende schriftelijke vragen heb ik daarnaar verwezen, maar om misverstanden
te voorkomen wil ik er op wijzen dat het onderzoek van Justitie en de NMa
zich niet richten op de schadevraag. De NMa bijvoorbeeld constateert en bestraft
overtredingen van de Mededingingswet, los van de vraag of een derde partij
daardoor schade heeft geleden. Aanvullende gegevens over de benadeling van
opdrachtgevers die uit de strafrechtelijke en mededingingsrechtelijke onderzoeken
komen, vormen dus hoogstens een bijproduct, een gewaardeerd
bijproduct trouwens, van die onderzoeken. Misschien zullen wij daardoor wel
meer inzicht krijgen in het financiële effect van de prijsafspraken,
ook in andere situaties dan die welke door de enquêtecommissie konden
worden onderzocht.Over de publiekrechtelijke en de civielrechtelijke rol van de Staat wil
ik in dit debat geen twijfel laten bestaan. De procedures in het kader van
het strafrecht en het mededingingsrecht zullen op de normale wijze afgewikkeld
worden. Wie schuldig bevonden wordt, zal bestraft worden. Als er tevens via
het civiele spoor door de Staat schade kan worden verhaald op bedrijven die
hebben samengespannen, dan zal dat niet worden nagelaten. Een algemene schikking,
in welke vorm dan ook, wordt door mij namens het kabinet afgewezen. Ik heb
inmiddels de landsadvocaat verzocht om voor de rijksoverheid een advies op
te stellen over hoe ten aanzien van het eventueel verhalen van schade moet
worden gehandeld. Daaraan vooraf gaat natuurlijk de vraag of en zo ja op welke
juridische titel schadeverhaal mogelijk is. Daarbij doen zich een aantal juridische
kwesties voor. Zo is er de vraag welke partij of partijen in dat geval aansprakelijk
moeten worden gesteld. Verder noem ik de wijze van vaststelling van de schade
en de omvang daarvan, de mogelijkheden voor de bewijsvoering, de betekenis
van de samenloop met mededingingsrechtelijke en strafrechtelijke procedures
en de processtrategie die gevoerd moet worden gelet op het grote aantal belanghebbende
opdrachtgevers, ook bij andere overheden. Dit is nog niet eens een volledige
opsomming. Ik kan op dit moment nog niet alle juridische aspecten van de mogelijkheden
tot schadeverhaal overzien. Wij moeten ons ook realiseren dat het belang van
de Staat zich zal verzetten tegen een uitvoerige uiteenzetting over de kansrijkheid
van dergelijke claims. Uiteraard zal ik de Kamer op het geëigende moment
op de hoogte stellen van de beleidslijn die in dit verband voor de gehele
rijksoverheid zal worden ontwikkeld.De heer Duyvendak (GroenLinks):Fijn dat dit gebeurt, waarbij ik ervan uitga dat de procedure zorgvuldig
gevolgd wordt. Is het dan overigens wel de intentie van de minister om waar
dat mogelijk is, geld terug te vorderen?Minister Kamp:Ja.De heer Atsma (CDA):Wij juichen dit initiatief zeer toe, maar kan de minister op basis van
de eerste bespiegelingen reeds een indicatie geven van de bedragen waarom
het kan gaan?Minister Kamp:Nee, dat kan ik niet. Het vaststellen van de hoogte van de schade is problematisch.
Niet voor niets heeft de enquêtecommissie zich daaraan niet gewaagd.
Ik kan dat ook niet. Ik hoop dat bij wijze van bijproduct van de verschillende
onderzoeken, informatie beschikbaar komt waar wij wat meer aan hebben. Als
we schade willen verhalen, is het in ieder geval nodig vast te stellen wie
de schade veroorzaakt heeft en hoe groot die schade is. Dat zal lastig worden,
maar het gaat nu even om de intentie waarmee wij als rijksoverheid dit vraagstuk
tegemoet treden. De intentie is dat wij ieder NMa-onderzoek en strafrechtelijk
onderzoek tot een goed eind proberen te brengen. Wie we kunnen straffen, zullen
we straffen. Iedere keer dat we kans zien om schade te verhalen, gaan we dat
proberen.De heer Atsma (CDA):Mogen wij dan concluderen dat er op dit moment van de zijde van de rijksoverheid
nog geen daadwerkelijke stappen zijn gezet inzake het verhalen van de schade?Minister Kamp:In feite vraagt de heer Atsma of er op het gebied van het civielrechtelijk
schadeverhaal reeds concrete stappen zijn gezet. Ik ga dat even na en kom
er in mijn tweede termijn op terug.De heer Hofstra (VVD):De VVD-fractie is geen voorstander van schikken. De minister heeft er
echter op gewezen dat ook andere overheden hiermee te maken hebben. Als de
claim zodanig groeit dat zij eigenlijk voor heel Nederland geldt, komen wij
aardig in de richting van het accepteren van het gratis aanleggen van de A4-midden
Delfland. Gaan wij toch niet de kant op van een soort afkoop?Minister Kamp:Die indruk heb ik helemaal niet. Wij kunnen schade verhalen als zodanig
kan worden aangetoond dat een bepaald bedrijf schade heeft veroorzaakt, dat
de rechter bereid is om een schadevergoeding toe te kennen. Het bedrijf kan
ook zelf erkennen dat schadevergoeding betaald moet worden. Het gaat steeds
om concrete gevallen in een 1-op-1-relatie. Een afkoop voor de sector is geheel
iets anders. Wij willen geen generale aflaat. Wij willen dat degenen die illegaal
hebben gehandeld met hun fouten geconfronteerd worden. Als het mogelijk is,
moet de schade verhaald worden. Wij verwachten niet dat de sector de A4 gratis
aanlegt, maar wel dat men zich aan de wet houdt. De sector moet de overheid
als opdrachtgever respecteren en goede kwaliteit voor een goede prijs leveren.
De betrokkenen moet op normale wijze concurreren, zoals elk bedrijf in Europa.Ik blijf kritisch over de verwachting dat de bouwnijverheid over de gehele
linie vrijwillig schoon schip zal maken. Het moet gebeuren en ik wil het ook,
maar ik denk niet dat het vanzelf gaat. Toezicht en, zo nodig, forse sancties
van de overheid blijven geboden. Zeer recent is de staatssecretaris van Economische
Zaken ervan op de hoogte gesteld dat illegaal vooroverleg vermoedelijk ook
heden ten dage nog plaatsvindt. Hij zal daar straks een mededeling over doen.
Als dit vermoeden juist blijkt, vervallen sommige bedrijven weer in de oude
fout en wordt helaas bevestigd dat bij een deel van de bouwbedrijven nog steeds
de opvatting heerst dat er niets mis is met het oude Nederlandse aanbestedingssysteem.
Ik krijg daar ook andere signalen van. Het gaat om geluiden in de geest van
"waar bemoeien ze zich eigenlijk mee?". Ik ervaar dat als een confronterende
vraag en ik wil daar even confronterend op antwoorden. "Ik bemoei me u. Al
u samenspant, als u de werkverdeling en de prijs probeert te beïnvloeden,
overtreedt u de wet. U bedondert uw klanten. U benadeelt de belastingsbetalers.
U hebt het nodig dat wij u de komende tijd in het zoeklicht houden. Wij moeten
in de gaten houden wat u doet en nagaan of u zich vanaf nu aan de wet houdt.
Wij zullen daar zeer kritisch op zijn. Iedere keer als wij merken dat u dat
niet doet, zullen wij u pakken."De heer Atsma (CDA):Hoe oordeelt u over de stappen die door een aantal branches
zijn gezet?Minister Kamp:Ik ben positief over alle stappen in de goede richting. Het is eigenlijk
ook niet meer dan normaal dat men dat doet. Men weet allang waar men zich
aan te houden heeft. Bedrijven in andere sectoren hebben zich daar ook aan
te houden. Als bedrijven gezamenlijk afspreken om verbeteringen aan te brengen,
vind ik dat prachtig. Geen enkel bedrijf kan daar echter het recht aan ontlenen
om een afwachtende houding in te nemen. Het is heel duidelijk wat men moet
doen. Men moet eerlijk zijn en de opdrachtgever recht doen. Kortom, men moet
zich aan de wet houden. Dat had men allang kunnen doen en dat moet met ingang
van vandaag zeker.De heer Atsma (CDA):Ik neem aan dat VROM, gezien zijn coördinerende rol, zeer kritisch
de ontwikkelingen volgt. Ik noem de 25 aanbevelingen van de bond en ik wijs
op de activiteiten van Vianed. Gaat dat ver genoeg of is er meer nodig?Minister Kamp:Het zit absoluut nog niet goed als er nog steeds bedrijven zijn die vinden
dat er niets mis is met hetgeen zij gedaan hebben en zich afvragen waar wij
ons eigenlijk mee bemoeien. De staatssecretaris heeft informatie dat er op
dit moment nog steeds vooroverleg plaatsvindt, terwijl dit helemaal niet mag.
Ik ben er absoluut niet gerust over. Jaren geleden is er ook gezegd dat het
niet meer mocht en dat het afgelopen moest zijn. Toch is het doorgegaan. Ik
ben er bang voor dat wij dit moment ook weer voorbij laten gaan en dat de
oude praktijken deels worden voortgezet. Ik vind het absoluut noodzakelijk
dat wij daar met zijn allen scherp toezicht op houden en dat wij zo mogelijk
eenieder die de wet overtreedt, pakken en ten voorbeeld stellen aan alle anderen.De heer Slob (ChristenUnie):Ik vind het schokkend om te horen dat er toch weer signalen zijn dat de
oude praktijken doorgaan na alles wat er gebeurd is. Dit is eigenlijk ongelooflijk.
Nu geloof ik de minister uiteraard op zijn woord als hij zegt dat die signalen
er zijn. Dit vind ik jammer. Hij slaat heel harde taal uit aan het adres van
de sector. Ik denk dat dit terecht is, als de signalen hard gemaakt zijn.
Betekent dit ook dat de verwachtingen van de regering met betrekking tot het
zelfreinigende vermogen toch wat getemperd worden en dat wij dan met name
op repressie zullen moeten inzetten?Minister Kamp:De verwachtingen zijn niet hooggespannen. Een cultuuromslag is namelijk
zeer moeilijk, zeker in deze sector. Het gaat namelijk om een cultuuromslag
waar de overheid jarenlang bij betrokken is geweest en die zij verdedigd heeft.
Bij heel veel bedrijven is het een onderdeel van het normale functioneren.
Dit moet afgelopen zijn. Wij denken dat de sector daar zelf voor moet zorgen
en dat bekend is hoe het moet. Het is echter ook noodzakelijk dat de overheid
het heel scherp in de gaten houdt en alles goed regelt, zodat zij zelf in
ieder geval geen verdere ellende kan veroorzaken. Binnen de sector moet iedereen
die het goed doet, worden gewaardeerd en als normaal worden erkend en moet
iedereen die het verkeerd doet de gevolgen daarvan ondervinden. Het is absoluut
noodzakelijk dat wij hier bovenop zitten. Dit zal een zware opgave zijn voor
mijn collega van Economische Zaken.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Ik vind de harde woorden van de minister prijzenswaardig.
Ik wil hem hiermee complimenteren, want hij doet dit natuurlijk ook een beetje
over onze hoofden heen. Ik vind het heel goed dat dit vandaag gebeurt. Toch
heb ik er nog een vraag over. Het is mooi dat hij dit soort woorden uitspreekt.
Het heeft natuurlijk wel consequenties voor het beleid en voor hetgeen er
gaat gebeuren. Hoe gaat hij dit aanpakken? Hij zei net dat dit een belangrijke
taak voor zijn collega werd. Zelf gelooft hij niet zo in het zelfreinigende
vermogen. Wordt er nu echt extra ingezet op de NMa en het openbaar ministerie
om ervoor te zorgen dat er minder door de vingers wordt gezien?Minister Kamp:Ik denk dat degene die de eerste verantwoordelijkheid voor de Nederlandse
Mededingingsautoriteit en het openbaar ministerie draagt, het best kan ingaan
op deze vraag. Ik heb er meer in algemene zin namens het kabinet iets over
gezegd. Ik verwijs mevrouw Kant met haar vraag over de specifieke inzet van
middelen dan ook graag naar mijn collega's.Mevrouw Kant (SP):Ik begrijp wel dat de betreffende bewindspersoon verantwoordelijk is voor
de specifieke inhoud. De terechte, goede en harde woorden kwamen echter uit
de koker van de minister. Ik ben blij dat hij zich uitsprak en ik neem aan
dat hij ook vindt dat de consequentie hiervan moet zijn dat de overheid de
daad bij het woord voegt.Minister Kamp:Ik schat dat er in de overgangsperiode naar een normale markt intensivering
nodig is bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit alsmede extra aandacht
van de minister van Economische Zaken. Hij zal wel zeggen hoe hij daarmee
om gaat. Verder weten wij allen dat er een heleboel op het openbaar ministerie
afkomt. De minister van Justitie zal daarin keuzes moeten maken. Hij is dan
ook de aangewezen persoon om dit punt in de Kamer te bespreken.Mevrouw Kant (SP):Hierdoor ben ik weer een beetje teleurgesteld. Minister Kamp zegt dat
er keuzes moeten worden gemaakt. Net heeft hij echter terecht zeer harde woorden
gesproken. Hij heeft gezegd dat hij niet in het zelfreinigende vermogen geloofde.
Dat moet dan toch consequenties hebben?Minister Kamp:Heeft het dan geen consequenties? Ik heb gezegd dat het nodig is dat men
zich anders gaat gedragen en dat er opgetreden wordt tegen degenen die zich
niet aan de mededingingsregels houden. Ook heb ik gezegd dat het noodzakelijk
is dat de minister van Economische Zaken dat de komende tijd nauwlettend in
de gaten houdt en dat dit een belangrijke taak is voor de Nederlandse Mededingingsautoriteit.
Voor een antwoord over de precieze invulling van die taak verwijs ik naar
de staatssecretaris van Economische Zaken. Ik vind dit van het grootste belang.
Daarnaast ben ik van mening dat er een straf moet staan op zaken waarvan bewezen
kan worden dat er sprake was van een misdaad of overtreding. Dat is een taak
voor het openbaar ministerie onder de verantwoordelijkheid van de minister
van Justitie.De heer Van der Vlies (SGP):De minister spreekt over een cultuur omslag; er mag geen
vooroverleg plaatsvinden en men moet zich aan de wet houden. De SGP-fractie
valt dat natuurlijk van harte bij. De robuuste taal van de minister beluisterend,
vraag je je echter af hoe wij de sfeer van het kat-en-muisspel ontgroeien.
Wat is nou precies vooroverleg? We kunnen toch geen telefoons aftappen? We
kunnen toch niet de gesprekken op de terrasjes gaan registreren?Minister Kamp:In wezen is het heel simpel. Een overheid heeft een werk te besteden.
Zij regelt een openbare aanbesteding, of er is een onderhandse aanbesteding.
Een aantal bedrijven wordt gevraagd een aanbieding te doen. Er wordt van hen
gevraagd om niet samen te spannen, om niet met elkaar te gaan praten, om niet
te kijken hoe ze samen de dingen kunnen organiseren, om niet te kijken wie
volgens hen het beste het werk kan doen of welke prijs daarvoor aan de overheid
kan worden gevraagd. Daarvoor mogen ze niet bij elkaar komen. Zodra men dus
bij elkaar zit met dit doel, overtreedt men de wet en moet daartegen opgetreden
worden. Er mag helemaal niks. Men mag inschrijven, een eigen prijs maken,
kwaliteit leveren. Als er een goede kwaliteit is tegen een goede prijs, krijgt
men het werk. Alles wat men doet om het normale mededingingsproces in de weg
te staan, is een overtreding van de Mededingingswet.De heer Van der Vlies (SGP):Dat laatste is helemaal waar.Stel ik overweeg om in te schrijven op een uniek project. Voor dit project
zijn zonder meer bijzondere investeringen nodig. Ik weet dat de capaciteit
ternauwernood door mij gedragen kan worden en dat daar wellicht anderen bij
nodig zijn. De minister van Verkeer en Waterstaat kent ongetwijfeld enkele
grote projecten waar samenspanningen van ondernemers gewoon een vooronderstelling
zijn. Hoe moet het in die situatie gaan?Ik val de minister niet aan op zijn moraliteit en normen, maar normen
die we stellen, moeten gehandhaafd worden. Waar begint volgens de minister
dan dat kat-en-muisspel, dat toch eindeloos is?Minister Kamp:Stel er is een groot werk te vergeven. Tien bedrijven kunnen dat werk
aan en schrijven in. Tien andere bedrijven kunnen dat werk niet aan, maar
een aantal van deze bedrijven vormt een combinatie, bundelt zijn krachten
en doet een aanbieding. Als daardoor de mededingingsregels niet worden overschreden,
is dat uitstekend. Zodra men echter bij elkaar gaat zitten om te bezien hoe
men in strijd met deze regels iets kan doen wat de opdrachtgever benadeelt,
zit men mis. Men weet donders goed wat mag en wat niet mag. Daar moeten we
helemaal niet ingewikkeld over doen. Je hebt je gewoon aan de wet te houden
en de Mededingingswet is op dit punt glashelder. Alles wat in de richting
van een kartel gaat, mag niet.De heer Duyvendak (GroenLinks):De minister zegt hiermee glashelder tegen de sector: als u misbruikt maakt
van de Mededingingswet, zullen wij u pakken. Daar ben ik hartstikke blij mee,
en dat komt uit de grond van mijn hart. Vervolgens creëert de minister
toch weer onduidelijkheid: door de NMa en EZ wordt hierop extra gelet, maar
bij het OM ligt dat ingewikkelder. Dan spreekt de minister over bezuinigingen,
enz. Hierover mag geen misverstand ontstaan. Ik verzoek de minister daarom
zijn eigen signaal niet af te zwakken en ook van het OM extra inzet te vragen.Minister Kamp:Het ministerie van Economische Zaken en de Nederlandse Mededingingsautoriteit
houden zich bezig met de Mededingingswet. Daar heb ik al het nodige over gezegd.
Strafrechtelijke onderzoeken moeten door het openbaar ministerie worden gedaan.
Ik vind dit belangrijke strafrechtelijke onderzoeken, maar andere onderzoeken
zijn ook belangrijk. Het openbaar ministerie zal al die onderzoeken, althans
zoveel mogelijk, moeten doen en daarbij een goede afweging moeten maken. Dat
is zijn verantwoordelijkheid. De minister van Justitie kan die afweging tegenover
de Kamer verdedigen. Als ik met de Kamer een debat over de bouwfraude voer,
kan ik niet zomaar stellen dat de bouwfraude de hoogste prioriteit heeft.
Vervolgens voert mijn collega een debat met de Kamer over het drugsbeleid
en dan wordt zeker gezegd dat drugs de hoogste prioriteit hebben. Dan wordt
er een moord gepleegd, en dan hebben moorden de hoogste prioriteit. Daarna
vindt een debat over prostitutie plaats, en dan hebben prostitutie en vrouwenhandel
de hoogste prioriteit. Daar kopen we allemaal niks voor. In onze samenleving
zijn een heleboel dingen mis. Dit is een van die dingen. Al die zaken komen
bij het openbaar ministerie terecht. Daar moet een afweging worden gemaakt.
De minister van Justitie is er om die te verdedigen. Dat doet echter helemaal
niets af aan het andere dat ik gezegd heb. Er is een slechte marktsituatie
en er moet een goede marktwerking komen. Daarvoor is een overgangsperiode
nodig, waarin wat extra moet worden gedaan. De minister van Economische Zaken
is ten volle bereid, het nodige te doen om dit zo snel mogelijk te bewerkstelligen.Mevrouw Giskes (D66):De vragen van de heer Van der Vlies betroffen het argument dat de bouwsector
ingewikkelde offertes moet maken die iedere keer veel geld kosten en die slechts
één op de tien keer een opdracht opleveren. Er wordt geopperd
om rekenvergoedingen mogelijk te maken, maar die mogelijkheid is zeer beperkt.
Heeft de minister er al over nagedacht of hij aan dat niet geheel ongegronde
bezwaar van de sector tegemoet zal komen? Wil de minister verder komen op
het punt van de innovatieve aanbestedingswijze?Minister Kamp:Ja, maar voor normale aanbestedingen, zoals werk waarvoor je eenvoudig
kunt inschrijven, een prijs maken en vervolgens afwachten of je het krijgt,
zullen wij geen rekenvergoedingen geven. Wij vinden dat er in die gevallen
geen rekenvergoedingen gegeven mogen worden. Het zou al gauw een sfeer creëren
van bij elkaar zitten en doen wat voor de sector het beste is. Overal in het
bedrijfsleven moet geconcurreerd worden; overal moeten offertes worden gemaakt
en dat kost geld. Daarmee moet op een verstandige manier worden omgegaan,
de kosten moeten zo laag mogelijk worden gehouden en uiteindelijk in de prijs
van het product worden doorberekend. Wie dat het beste doet, is de beste ondernemer
en die krijgt de beste kans.Er zijn ook bijzondere projecten waarvoor een opdrachtgever een speciale
inspanning vraagt. In dat geval lijkt het mij redelijk om een
aantal bedrijven uit te nodigen om de bijzondere wensen toe te lichten. De
opdrachtgever bespreekt met die bedrijven wat de kosten zijn en betaalt dat
bedrag aan die bedrijven. Vervolgens krijgt hij verschillende producten, waaruit
hij een keuze kan maken. Dit zijn echter uitzonderlijke situaties met uitzonderlijke
afspraken. Zonder dergelijke afspraken geldt de algemene regel dat offertekosten
tot de kosten van de ondernemer behoren.Mevrouw Giskes (D66):Is uw indruk dat de Europese regelgeving wat dat betreft nog voldoende
ruimte biedt? Ik heb begrepen dat dit slechts heel beperkt mogelijk is.Minister Kamp:Wij blijven met alles binnen de Europese regelgeving. Het zal in de nieuwe
aanbestedingswet nader moeten worden uitgewerkt. Het is echter onze overtuiging
dat er afspraken kunnen worden gemaakt en die overtuiging is ook goed te beredeneren.De voorzitter:Dit lijkt mij een goed moment om u te onderbreken. Het is de leden toegestaan
om tussen nu en twee uur met elkaar op een terrasje te gaan zitten.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.13 uur tot 14.05 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-3795-3815.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl