Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de invoering van de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs (28024)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 2968-3003

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-01-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 40, pagina 2968-3003

22-01-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28024Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 22 januari 2002)Pagina 3003-3008
Vragen van het lid Wijn aan de minister van Justitie over illegale chinezen die via mensensmokkel Nederland binnenkomen en het risico lopen om doelwit te worden van de Chinese maffia (mondelinge vragenuur)Pagina 2948-2950
Vragen van het lid M.B. Vos aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over de berichten dat het gevoerde klimaatbeleid onvoldoende effectief is om de Kyotodoelstelling te realiseren (mondelinge vragenuur)Pagina 2953-2954
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 19 december 2001 over de schadeloosstelling van oorlogsgetroffenenPagina 2965-2968
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 12 december 2001 over het drugsbeleid voor het jaar 2001 en het actieplan van de EU inzake drugs voor de periode 2000-2004Pagina 2956-2965
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 22 januari 2002)Pagina 2954-2956
Vragen van het lid Van Dijke aan de minister en de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het verschil van inzicht tussen de minister van SZW en staatssecretaris Hoogervorst over de financiële effecten van het SER-Akkoord betreffende de WAO (mondelinge vragenuur)Pagina 2945-2947
Presentie en opening (dinsdag 22 januari 2002)Pagina 2943-2945
Vragen van het lid Kant aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over vrijheidsberovende maatregelen in de gezondheidszorg (mondelinge vragenuur)Pagina 2950-2952
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de invoering van de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs (28024)Pagina 2968-3003

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 161 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
en de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de invoering van de bachelor-masterstructuur
in het hoger onderwijs (28024).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Dit wetsvoorstel zorgt voor een aantal fundamentele veranderingen
in het hogeronderwijsstelsel. Daar waar deze kabinetsperiode eigenlijk was
begonnen met de opmerking dat er geen grote structuurwijzigingen zouden komen,
zijn wij toch allemaal verheugd dat deze grote structuurwijziging nu voor
ons ligt. Niets veranderlijker dan een politicus, zou ik haast zeggen.De grootste wijziging is natuurlijk de vorming van een nieuwe structuur
van twee fasen naar het Angelsaksische voorbeeld van bachelors en masters.
Dit heeft grote gevolgen voor de inrichting van het Nederlandse hoger onderwijs,
zowel voor het hoger beroepsonderwijs als het wetenschappelijk onderwijs. De wijzigingen zijn erop gericht studenten meer flexibiliteit en een breder
internationaal georiënteerde opleiding te geven. De PvdA-fractie is het
eens met deze doelen en met de beoogde vernieuwing. Tegelijkertijd constateren
wij dat de invoering grote gevolgen heeft voor de studenten en de instellingen.
Voordat wij definitief ja zeggen tegen dit wetsvoorstel, inclusief de er al
in aangebrachte wijzigingen, is het belangrijk dat wij heel goed weten wat
we ermee willen en dat wij daarbij de juiste manier van invoering kiezen.
Voorkomen moet worden dat studenten straks noch de huidige als kwalitatief
goed bekendstaande opleidingen in het hbo of het wo hebben, noch de internationaal
vergelijkbare opleiding waarnaar wij allemaal streven.Wij hebben dan ook met enige zorg vanmiddag de petitie van de scholieren,
studentenbonden en jongerenorganisaties aangenomen. Zij spreken grote zorg
uit en op een drietal punten zelfs grote verontwaardiging. Ook uit de reacties
die wij de afgelopen dagen van de onderwijsorganisaties hebben gehad, blijkt
dat de grote juichstemming die er een half jaar geleden nog was, ietsjes is
gedempt. Eerlijk gezegd, kregen wij nogal wat tips voor amendementen en moties.
Als wij die allemaal hadden overgenomen, zou er nogal wat aan het wetsvoorstel
veranderen en dan zouden wij hier wel heel lang bezig zijn.De meest gehoorde kritiek op het wetsvoorstel is de typering "oude wijn
in nieuwe zakken". De Raad van State uitte deze kritiek al in het nader rapport.
Dat risico is aanwezig, maar hoeft natuurlijk geen werkelijkheid te worden.
Ik neem aan dat verwerkelijking van dit risico niet de ambitie van de minister
is. Daarom moeten de instellingen voldoende ruimte krijgen om vernieuwing
te plegen bij de omzetting. Ook moeten de studenten voldoende keuzemogelijkheden
krijgen. Als wij dat weten te realiseren, zal de vrees dat er sprake is van
oude wijn in nieuwe zaken niet bewaarheid worden.Want laat ik heel helder zijn, de PvdA-fractie is voor invoering van het
systeem van bachelor en masters, omdat dit meer garanties biedt op kwaliteit,
internationale vergelijking en uitwisseling en last but not least meer keuzemogelijkheden
voor studenten. Het gaat de Partij van de Arbeidfractie dus nadrukkelijk niet
om meer of een zwaardere selectie. Het gaat ons juist om een versterking van
kenniscirculatie.De minister geeft drie elementen aan waardoor de studenten meer keuzemogelijkheden
krijgen en ik vraag hem dit verder toe te lichten. Hij heeft ons laten weten
dat er meer ruimte ontstaat voor zij-instroom en overstap. Hoe is dat gegarandeerd?
Er ontstaan volgens hem brede bacheloropleidingen naast verdiepte masteropleidingen
Welke garanties heeft de minister dat die daadwerkelijk zullen ontstaan? Er
ontstaat, zo stelt de minister, meer differentiatie tussen de opleidingen
en de selectiviteit wordt groter. Waarom verwacht hij dit? Waaruit bestaat
de selectiviteit? Schaadt deze selectiviteit de toegankelijkheid niet?Via de wijzigingen in het wetsvoorstel is de minister op een aantal terreinen
tegemoet gekomen aan de eerdere kritiek van onze fractie. Zo wordt in het
nieuwe voorstel de mogelijkheid geboden om voor studies die nu vier jaar duren
onder bepaalde voorwaarden in plaats van een eenjarige een tweejarige masteropleiding
te bekostigen van overheidswege. Voorts komen nu ook maatschappelijk relevante
hbo-masteropleidingen in aanmerking voor overheidsbekostiging. Ook geeft de
minister een traject aan waarin de huidige opleidingen worden omgezet in bachelor-
en masteropleidingen zonder dat er oneerlijke concurrentie ontstaat tussen
het wetenschappelijk onderwijs en het hbo. Dat vinden wij belangrijke verbeteringen,
maar er zijn nog enkele knelpunten waarop ik in het vervolg van mijn betoog
wil ingaan. Hopelijk kunnen ze worden weggenomen.Het eerste knelpunt is de toelating en de selectie van de master in het
wetenschappelijk onderwijs. In een motie, die ik in maart heb ingediend en
die door de Kamer is aanvaard, wordt de minister gevraagd te garanderen dat
elke student die een wo-bachelorstudie afrondt, kan doorstromen naar een masteropleiding.
Dat is in het belang van de student, want in de meeste gevallen zal zo'n bachelor
weinig waarde hebben op de arbeidsmarkt. De minister heeft nu in de wet geregeld
dat deze doorstroommasteropleiding er moet zijn, maar de universiteit kan
besluiten deze masteropleiding als het ware uit te besteden door een contract
aan te gaan met een andere universiteit. Ik kan mij voorstellen dat in een
heel uitzonderlijke situatie zoiets gebeurt, maar niet dat, zoals het wetsvoorstel
lijkt te beogen, dit een logische weg is. Het heeft grote risico's voor de
studenten en voor de universiteiten. De student die bijvoorbeeld in Maastricht
begint zal, zonder dat hij het zich goed heeft gerealiseerd, zijn studie wellicht
moeten afmaken in Amsterdam of Groningen. De universiteiten, die zich verantwoordelijk
voelen en de student een diploma voor de arbeidsmarkt willen meegeven, zullen
zich meer dan andere genoodzaakt voelen de doorstroommasteropleiding aan te
bieden. De PvdA is groot voorstander van differentiatie, maar wel binnen de
grenzen van waarborgen van kwaliteit en toegankelijkheid van de hele universitaire
structuur. Dat vinden wij in het belang van onze kenniseconomie. Als ministers
om het hardst roepen dat kennis beter moet circuleren, moet je niet op een
enkele plaats in het land in een ivoren torentje topmasters creëren Wij
zullen daarom een amendement indienen waarin het principe van een bachelor-masterroute
aan dezelfde universiteit wordt vastgelegd.Het wetsvoorstel heeft het verder over toelatingseisen voor overige masteropleidingen
in het wetenschappelijk onderwijs en het hoger beroepsonderwijs. Die eisen
worden vastgesteld door het instellingsbestuur en opgenomen in het onderwijsexamenreglement.
Daarbij geldt dat de student van tevoren op de hoogte van de toelatingseisen
moet zijn zodat hij erop kan anticiperen. Volgens de minister zijn er geen
redenen om voorschriften ten aanzien van de inhoud van de eisen te stellen.
Dat betekent dat de instellingen volledig worden vrijgelaten in het opstellen
van die eisen. De PvdA vindt dat deze procedure te veel mogelijkheden openlaat
voor het selecteren op oneigenlijke gronden. Dat is geen goede ontwikkeling.
Uit de proef met de decentrale selectie blijkt dat er in een aantal instellingen
wel degelijk op oneigenlijke gronden wordt geselecteerd. Samen met de heer
Eurlings heb ik een amendement ingediend dat ertoe strekt dat er alleen geselecteerd
mag worden op relevante voorkennis, inzicht en vaardigheden en dus niet alleen
maar op cijfers of oneigenlijke gronden. Dat vinden wij des
te meer van belang in relatie tot hetgeen ik zo-even opmerkte over de noodzaak
van de bachelor-masterroute aan dezelfde universiteit. Het wetsvoorstel maakt
nu de volgende gang van zaken mogelijk: de universiteit biedt een bacheloropleiding
aan, kan besluiten er drie masteropleidingen op te zetten om vervolgens de
doorstroomgerichte masteropleiding uit te besteden aan een andere universiteit.
Eerstgenoemde universiteit houdt dan twee topmasteropleidingen waarbij allerlei
criteria kunnen gelden. Dat betekent dus dat er voor de individuele student
geen mogelijkheid meer is om zijn studie af te ronden in de plaats waar hij
is begonnen. Ik begrijp niet zo goed waarom de minister voor dit systeem heeft
gekozen. Hij vindt selectie een kernpunt van zijn wetsvoorstel, maar toen
wij het debat over bachelors en masters begonnen, dacht ik dat het er vooral
om ging studenten met voldoende motivatie en kennis naar de masteropleiding
van hun keuze te krijgen. In dat kader hebben wij indertijd ook nog over vouchers
gesproken. Wanneer is het punt van de selectie er ingeslopen en wat beoogt
de minister daar precies mee?Mijn fractie is ook van mening dat studenten die bijvoorbeeld een bacheloropleiding
volgen en die niet direct de kans hebben om een aanvullende masteropleiding
te volgen, via zelfstudie of extra studieblokken bepaalde deficiënties
moeten kunnen wegwerken. Ook daartoe hebben wij een amendement ingediend samen
met de heer Eurlings.De PvdA-fractie stelt voor een begeleidingscommissie in te stellen die
de ontwikkelingen volgt van de overstapmogelijkheden van bacheloropleiding
naar masteropleiding en daar waar problemen ontstaan, adviezen geeft en rapporteert
aan de minister.Ik kom nu bij de topmasteropleiding. De fractie van de PvdA vindt het
een interessant idee om meer differentiatie in het hoger onderwijs aan te
brengen. Meerdere niveaus en specialisaties sluiten goed aan bij de individuele
leerweg van de studenten. De minister geeft aan dat topmasteropleidingen daaraan
een goede bijdrage kunnen leveren. Wij zijn dit in principe met hem eens.
Het is echter opvallend dat in het wetsvoorstel eigenlijk niet veel wordt
geregeld voor deze topmasteropleidingen. De wettekst noemt de naam niet eens;
de wet spreekt alleen over masteropleidingen met extra onderwijsfaciliteiten
bovenop de normale onderwijsvoorzieningen. Ik zou van de minister willen weten
wat hij dan precies bedoelt met die onderwijsfaciliteiten. Als enige verschilpunt
geeft hij aan dat voor deze masteropleiding vijf keer zoveel collegegeld mag
worden gevraagd. Mijn fractie wil eerst echt helderheid hebben over de vraag
wat een topmasteropleiding nu precies inhoudt, over de randvoorwaarden waaraan
een topmasteropleiding moet voldoen en bijvoorbeeld over de positie van het
accreditatieorgaan in dezen. Komen er bijvoorbeeld speciale accreditatiecriteria?Wij stellen daarom voor op zo kort mogelijke termijn een werkgroep in
te stellen die een advies opstelt over de positie van de topmasteropleidingen
en over de condities en de randvoorwaarden waaraan die moeten voldoen. De
vraag naar het accreditatieorgaan kan hierbij worden meegenomen. Wij denken
dat een zware werkgroep van onafhankelijke deskundigen, studenten en vertegenwoordigers
van de instellingen daarover met goede ideeën zouden moeten komen. Op
basis van dit advies kunnen wij dan verder spreken over financieringsmogelijkheden
van de topmasteropleiding. Als het ons iets waard is om die opleiding te hebben,
moeten wij er misschien ook iets voor over hebben.Ik kom nu bijna als vanzelf op het punt van de collegegelddifferentiatie.
Ondanks het verweer van bijna de gehele Kamer blijft de minister bij zijn
voorstel om collegegelddifferentiatie in te voeren voor topmasteropleiding.
Ook het veld is grotendeels tegenstander geworden van collegegelddifferentiatie.
In het nieuwste voorstel van de minister is voor de universiteiten de verplichting
opgenomen een financiële voorziening te treffen ter ondersteuning van
studenten voor wie zonder steun de toegang tot de opleiding zou worden belemmerd.
Daarnaast moet de instelling het hogere collegegeld verantwoorden op grond
van extra faciliteiten die geboden worden aan de student. De financiële
ondersteuning wordt verder in zijn geheel overgelaten aan de instellingen.
Dit betekent dat het uiteindelijk aan de instelling is, te bepalen welke studenten
wel en welke niet in aanmerking komen voor ondersteuning en hoeveel ondersteuning
zij krijgen. Ondanks deze voorzieningen zijn wij van mening dat de toegankelijkheid
in gevaar komt door deze voorstellen. Wij zijn daarom op dit moment geen voorstander
van differentiatie van collegegelden. Laten wij eerst maar de benodigde helderheid
over de topmasteropleidingen verkrijgen. En nogmaals, als wij daaraan zoveel
belang hechten, dan moeten wij misschien ook andere financieringsbronnen aanboren
dan alleen de portemonnee van de student. Daarom heb ik samen met de heer
Eurlings een amendement ingediend om de collegegelddifferentiatie alsnog uit
de wet te halen.De heer Eurlings (CDA):Mevrouw Hamer zegt terecht dat de topmasteropleiding kwalitatief nog niet
eens is gedefinieerd. Het enige dat er staat, is dat zij vijf keer zo duur
mag zijn. Ik vind het prima dat wij kijken hoe dit verder kan worden opgetuigd.
Is mevrouw Hamer het echter met mij eens dat ook als wij een topmasteropleiding
van betere kwaliteit krijgen, het toch ons streven zou moeten zijn die goede
opleidingen toegankelijk te houden? Zij worden immers door de overheid betaald.Mevrouw Hamer (PvdA):Het zal helder zijn dat mijn antwoord op deze vraag ja is, want anders
zou ik dit amendement niet indienen. Ik geef alleen aan dat ik de ontwikkeling
van topmasteropleidingen niet wil tegengaan. Ik wil absoluut niet in de hoek
worden gezet als een tegenstander van differentiatie. In dit kader kan de
praktijk in andere landen worden bekeken, waar studenten niet extra geld behoeven
te lenen maar een beurs krijgen als zij een topmasteropleiding volgen en waar
sprake is van extra overheidsfinanciering ten behoeve van de kwaliteit. Ik
beweer niet dat de gang van zaken ook in Nederland op deze wijze moet verlopen
maar ik zie wel graag een onafhankelijk advies tegemoet om te bezien of een
en ander de kwaliteit van ons onderwijssysteem ten goede komt. Pas daarna
wil ik tot een oordeel komen.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw Hamer wijdt veel woorden aan de topmasteropleiding
en de mogelijk hoge collegegelden die daaraan verbonden kunnen worden. Ik
deel haar mening op het punt van het vermijden daarvan. Als de financiering
van de collegegelden echter hand in hand gaat met het ontstaan van de topmaster,
volhardt zij dan in haar standpunt met betrekking tot de collegegelden?Mevrouw Hamer (PvdA):Dat denk ik wel. Ik bied een route aan die voor mijn fractie de aangewezen
weg is. Eerst moeten wij weten waarover wij spreken. Als dat bekend is en
wij het advies van kwaliteit achten, dan geeft mijn fractie er de voorkeur
aan dat de financiering niet verloopt via de portemonnee van de student. Laten
wij op basis van de informatie bezien of de topmaster nodig is. Als het amendement
dat door mij en de heer Eurlings is ingediend breed wordt ondersteund, dan
staat de collegegelddifferentiatie niet in de wet als die van kracht wordt.Ik kom op de structuur in het wetenschappelijk onderwijs. Door de VSNU
is bezwaar gemaakt tegen de dogmatische, starre houding om bacheloropleidingen
altijd uit 126 studiepunten te laten bestaan. De minister heeft aangegeven
dat er in Europa een tendens is, die bachelorfase niet verder uit te breiden.
Ik kan mij voorstellen dat er sprake is van een dergelijke ontwikkeling maar
ik hoor wel graag van de minister of hij deze nader kan toelichten. Is het
in bijzondere gevallen niet denkbaar dat er naast een 3+1 model of een 3+2
model ook een 4+1 model ontstaat? Wat zijn daarvan de voor- en nadelen? Is
er ruimte om het in de praktijk te ontwikkelen als dat nodig mocht zijn? In
dit kader is ook de gehele medische sector van belang. De minister geeft aan
dat hij speciale zorg heeft voor deze sector. Kan hij concreet aangeven op
welke termijn de Kamer voorstellen op dit punt kan verwachten? Is de minister
inmiddels in gesprek met de sector?De VSNU heeft er ook op gewezen dat in het voorstel om toestemming te
verlenen voor een tweejarige masteropleiding – een wens die eerder is
uitgesproken – afhankelijk van de accreditatieperiode, geen rekeninggehouden
wordt met de samenhang tussen bachelor en master. Bovendien wordt aangegeven
dat een aantal universiteiten graag eerder van start gaat met het aanbieden
van tweejarige masteropleidingen dan in het studiejaar 2005-2006. Ik ben het
op zich met de minister eens dat de tweejarige masterperiode afhankelijk kan
zijn van een accreditatieoordeel. Ik hoor evenwel graag van hem of die procedure
versneld kan worden waardoor de wens om zo snel mogelijk te beginnen, gehonoreerd
kan worden. Op welke termijn kunnen instellingen over dit punt zekerheid verwachten?
Kan de minister garanderen dat er niet over de gehele linie tweejarige wo-masters
worden aangevraagd? Wat zou dat betekenen voor de bekostiging? Kan de minister
aangeven op welke wijze de financiering van de instellingen voor de tweejarige
masteropleiding en de studiefinanciering precies geregeld zijn?Ten aanzien van de omzetting van de huidige opleidingen naar BAMA-opleidingen
wordt gesteld dat onderwijseenheid het niveau is waarop een en ander wordt
vastgelegd. Naar de mening van mijn fractie is dat erg detaillistisch. Er
is dan ook een amendement ingediend dat beoogt, programmaonderdelen uit het
vorige studiejaar maatgevend te laten zijn.Van het wetenschappelijk onderwijs kom ik op de structuur in het hbo en
de uitbreiding van de doorstroommogelijkheden. Het is verheugend dat de minister
zijn toezegging naar aanleiding van de door mij in maart ingediende motie
en zijn toezegging bij de behandeling van de Onderwijsbegroting is nagekomen,
waardoor maatschappelijk relevante hbo/masters mogelijk zijn gemaakt. Ik ben
wel benieuwd naar de stappen die worden gezet om daartoe te komen. In de motie
van destijds is de regering verzocht, een aantal scenario's te ontwikkelen
en te bezien op welke wijze op sectoraal niveau tussen wo en hbo tot afstemming
kan worden gekomen. Hoe staat het met het onderzoek? Ik heb daar in de motie
om gevraagd. Ook zouden wij graag nadere helderheid willen hebben hoe studenten
voor studiefinanciering in aanmerking kunnen komen die een hbo-master willen
volgen. Doorstroming vanuit het hbo kan binnen het hbo, maar ook van het hbo
naar wo-master. Wij zijn erover verheugd, dat de minister dit als een normale
route erkent. Wij zijn het ook eens met de minister dat de voorbereiding daarvoor
zowel binnen het hbo als binnen het wo kan worden georganiseerd. De minister
heeft in de nota naar aanleiding van het verslag aangegeven dat hij met de
middelen uit de tweede termijn deze koninklijke route wil bekostigen. Wij
zouden graag zien – daartoe hebben wij een amendement ingediend –
dat ondersteuning kan worden geboden vanuit het hbo of wo aan die studenten
die de doorstromingsweg willen gaan.De heer Van der Vlies (SGP):Een vraag over de studiefinanciering van de hbo-master. Het zou een aanvulling
zijn op het huidige stelsel en zou consequenties kunnen hebben – gelijke
monniken, gelijke kappen, de rechtsgelijkheid – voor het totale stelsel.
Ziet u dat ook zo?Mevrouw Hamer (PvdA):Dat is een ingewikkelde vraag. Ik wil eerst horen hoe het precies is geregeld.
Het moet gaan om opleidingen die maatschappelijk gezien van hele grote waarde
zijn. Ik denk aan geneeskunde. De heer Van der Vlies haalt de rechtsgelijkheid
erbij. Ik wil het niet over de hele linie doen. Moet aan die student met een
maatschappelijke relevantie studiefinanciering worden gegeven? Je kunt je
afvragen of het over de hele periode moet gebeuren.De heer Van der Vlies (SGP):Moet je dan financiële ondersteuning zoeken in de sfeer van de studiefinanciering?
Of moet je het over een andere boeg gooien, zoals stipendia?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik kan mij dat voorstellen. Ik heb nu het idee dat er niets is geregeld.
Ik wil wel iets geregeld hebben. Ik kan mij voorstellen dat wordt gekozen
voor een ontwikkelingstraject. De hbo-master is een ontwikkelingstraject.
De maatschappelijke relevantie moet nog erkend worden. Ik wil voor die studenten
een oplossing vinden.Een van de belangrijkste doelstellingen van het nieuwe bachelor-mastersysteem
is het vergroten van de mobiliteit van studenten. In Bologna is daarom afgesproken
dat de landen zoveel mogelijk gaan werken met het European Credit Transfer
System (ECTS) om vergelijkbaarheid van de systemen en internationale mobiliteit
van studenten te vergroten. Volgens de minister is het op dit moment nog te vroeg om al over te gaan op het ECTS. De reden daarvan is zijn zorg
dat het mogelijkerwijs te veel van het veranderingsvermogen van de instellingen
zou vergen. Wij hebben een amendement ingediend om tot versnelling te komen.
Wij menen dat het met een overgangstermijn van twee jaar mogelijk moet zijn
om dat op gang te brengen. Nieuwe opleidingen die in de tussenliggende periode
van start gaan dienen bij de invoering al met het ECTS van start te gaan.Ik kom te spreken over de titulatuur. Er is veel over gesproken en er
zijn vele wensen. De universitaire wereld wil het anders dan de hbo-wereld.
Ik zie, eerlijk gezegd, de oplossing nog niet. Ik heb begrepen dat collega's
met initiatieven zullen komen. Ik wacht vooralsnog die initiatieven met grote
belangstelling af, maar wil mij voorlopig bij het wetsvoorstel van de minister
aansluiten.Studenten- en docentenorganisaties waarschuwen ons voor problemen bij
de invoering van de bachelor-masterstructuur. Natuurlijk roepen bij elke verandering
velen, enkelen of sommigen: help, het wordt chaos! Daar moeten wij natuurlijk
een beetje doorheen kijken. Wij willen namelijk die verandering. Het is echter
wel belangrijk om met elkaar vast te stellen dat er voor de studenten die
nu een opleiding volgen, voldoende garanties zijn dat zij hun oude programma
kunnen afmaken. Zij hebben aangegeven dat artikel 17.6, waarin die garantie
zou worden gegeven, voor hen een breekbare laatste strohalm is. Ik wil van
de minister graag de garantie dat die strohalm niet zal breken, of dat hij
er misschien een stokje met een knoopje en een touwtje bij doet om hem stevig
te houden.Wij vinden het van groot belang dat studenten en docenten voldoende inspraak
hebben bij de invoering en over het moment van invoering. Vandaar dat ik samen
met collega Lambrechts – zij heeft daartoe het initiatief genomen –
een amendement heb ingediend om deze inspraak te regelen.Invoering heeft alleen zin als er voldoende middelen zijn. Daarover hebben
wij bij de behandeling van de begroting van het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen al onze zorgen uitgesproken. Ik heb toen een motie
ingediend waarin ik de minister heb verzocht het gesprek aan te gaan met de
instellingen in hbo en wo – wij hebben het toen ook over de ROC's gehad –
en met de studenten om te bekijken waar de problemen de komende tijd liggen.
Is de minister ondertussen gestart met dat gesprek? Vreest de sector nog steeds
dat de middelen voor invoering onvoldoende zijn? In de begroting heeft de
minister een bedrag van 45 mln euro beschikbaar gesteld voor de invoering
van de bachelor-masterstructuur in het wetenschappelijk onderwijs. Kan het
geld, als niet alle instellingen daarmee het eerste jaar beginnen, ook in
het tweede jaar worden besteed?Bij de invoering van de bachelor-masterstructuur hechten wij het grootste
belang aan de positie van de student. Het gaat ons om meer keuzemogelijkheden,
uiteraard in het verlengde van het belang van onze kenniseconomie. Dan is
het belangrijk dat de rechtspositie van de student goed is geregeld. Daarover
hebben wij al eerder gedebatteerd. Loopt het door de minister gestarte overleg
met de studentenbonden over die rechtspositie nog steeds? Heeft hij een beeld
van eventuele invoeringsproblemen voor studenten? Zo hebben wij net gesproken
met studenten die aangaven dat zij graag in medezeggenschapsorganen willen
zitten, bijvoorbeeld in de masterfase. Daarvoor kunnen zij een vrijstelling
krijgen, maar die is bijna net zo groot als de studieduur van die fase. Daardoor
kunnen zij feitelijk niet meedoen aan de inspraak. Er zullen ongetwijfeld
nog veel meer praktische voorbeelden zijn. Heeft de minister deze in beeld?
Is er, aangezien wij natuurlijk niet alles kunnen voorzien, een traject om
dat soort problemen te voorkomen?Voorzitter. Tot slot: uit mijn inbreng heeft u mijn nadruk op de student
en in het verlengde daarvan het belang van hoger onderwijs voor onze kenniseconomie
kunnen opmerken. Dat zijn voor mij ook de belangrijkste punten in dit debat.
Ik wacht met belangstelling de antwoorden van de minister af.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Mijn collega Mohamed Rabbae is verhinderd, zodat men het vandaag
met mij moet doen. Ik vind dat niet zo erg, want in een vorig debat met deze
minister heb ik hem leren kennen als "master of Marx". Dat is een heel mooie
afkomst. Deze minister is in potentie dus een zeer linkse minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen. Volgens een goed liberaal beginsel, schept deze
afkomst verplichtingen. Wellicht dat er onder druk van een aanstormende Kamermeerderheid
vandaag en morgen nog wat goeds gaat gebeuren.Vandaag behandelt de Kamer de invoering van de bachelor-masterstructuur
in het hoger onderwijs. De eerste aanzet tot deze discussie werd gegeven in
1931 toen de Utrechtse hoogleraar Kruijt pleitte voor het zogeheten baccalaureaatsexamen.
De belangrijkste overweging hierbij was dat de invoering van het baccalaureaatsexamen
ervoor kon zorgen dat het hoger onderwijs beter kon inspelen op de maatschappelijke
vraag. Veel succes oogstte hij hier niet mee, want een halfslachtige invoering
van het baccalaureaatsexamen in 1960 was tot op dat moment het beste dat erin
zat.Vandaag, 70 jaar nadat Kruijt zijn historische woorden sprak, is het eindelijk
zo ver. Nederland lijkt een echt baccalaureaat- en magisterexamen te gaan
krijgen, zij het dat de terminologie weer is veranderd. Het is Angelsaksisch
geworden, bachelor en master. Kan dit overigens niet in het Nederlands? Ik
geloof dat de Belgen al bezig zijn met een discussie hierover. Misschien kan
deze minister hiervoor nog wat mooie termen verzinnen.In zijn algemeenheid juicht de GroenLinksfractie deze wijziging toe. In
de voorbije jaren is veelvuldig en intensief gediscussieerd over de merites
van de BAMA-structuur en keer op keer was er brede politieke consensus dat
de invoering van deze structuur goede mogelijkheden biedt voor zinvolle en
betekenisvolle differentiatie in het hoger onderwijs. Na de ondertekening
van de Bolognaverklaring in 1990 is de mogelijkheid tot internationalisering
toegevoegd aan het al imposante lijstje van voordelen die pleiten voor een
dergelijke structuur.Mijn fractie steunt de hoofdlijn van het wetsvoorstel, maar dat neemt
niet weg dat wij op verschillende punten kritiek hebben en die maken de steun
voor dit wetsvoorstel weer twijfelachtig. Ik noem de kwestie van de collegegelddifferentiatie
voor de niet-doorstroommasters. Dit wordt door deze minister verdedigd als
een instrument om de earning capacity van universiteiten te
vergroten. Men mag een beetje bijklussen, in gewoon Nederlands gezegd. GroenLinks
heeft dit voorstel steeds afgewezen omdat de drastische verhoging van het
collegegeld die hierdoor mogelijk wordt de toegankelijkheid van het hoger
onderwijs in gevaar brengt. Dit standpunt is vastgelegd in de motie van mevrouw
Hamer die kon rekenen op brede steun van de Kamer. Desondanks houdt de minister
aan zijn voornemen vast. Zijns inziens kunnen de negatieve gevolgen voor de
toegankelijkheid van het hoger onderwijs gerepareerd worden door een nieuw
in het leven te roepen inkomensregeling.Wij vinden dat nu de wereld op zijn kop wordt gezet. Eerst breng je de
toegankelijkheid in gevaar om haar naderhand weer te herstellen. Waarom moet
deze minister deze ingewikkelde route bewandelen? Hierbij rijst ook de vraag
hoe die regeling eruit ziet. Wij hebben daar nog geen enkel zicht op. De universiteiten
spelen daar een belangrijke rol bij. Wij dreigen hier iets weg te geven op
een zeer vitaal onderdeel van het hoger onderwijsbeleid, de toegankelijkheid,
terwijl wij niet weten wat wij ervoor terugkrijgen. Wij zijn hier tegen en
daarom steunen wij het gewijzigde amendement op stuk nr. 14. Wij wensen geen
collegegelddifferentiatie in het publiek gefinancierde onderwijs en ook niet
in het hoger onderwijs.Een ander punt van kritiek betreft de toegankelijkheid van de niet-aansluitende
masteropleiding. Volgens het huidige voorstel krijgen universiteiten het recht
om zelf selectiecriteria te bepalen die toegang tot zo'n opleiding geven.
Wij hebben geen principiële bezwaren tegen de mogelijkheid van selectie
aan de poort van deze niet aansluitende masteropleidingen, maar wij menen
wel dat de selectie dient te geschieden op basis van duidelijke en vooral
functionele criteria. Dat wil zeggen: op basis van criteria die nauw samenhangen
met de inhoud van het onderwijs dat wordt geboden in de desbetreffende niet
aansluitende masteropleidingen. Selectie op basis van andere criteria, motivatie,
cijfers, enz., achten wij onvoldoende transparant en/of functioneel. Daarom
heeft mijn collega Rabbae recent een amendement ingediend op stuk nr. 12 waarin
staat dat de selectie voor niet aansluitende masteropleidingen wordt beperkt
tot kennis, inzicht en vaardigheden waarover studenten dienen te beschikken.
Niet meer en niet minder.Mijn fractie maakt zich ook zorgen over de positie van hbo-studenten.
Zij zijn in het nadeel ten opzichte van wo-studenten doordat hun mogelijkheden
om een masteropleiding te volgen beperkter zijn. Het is goed dat de minister
bij nota van wijziging heeft besloten om die mogelijkheden tot het instellen
van een hbo-master weer te verruimen. Ten opzichte van het oorspronkelijke
wetsvoorstel is dit een verbetering. Hierdoor neemt het aanbod van masteropleidingen
dat openstaat voor hbo-studenten in principe toe, maar veel zal afhangen van
de invulling die deze minister wil geven aan de criteria waaraan hbo-masteropleidingen
moeten voldoen, willen zij in aanmerking komen voor bekostiging door de overheid
en daar zit de crux van het geheel. Daarom vragen wij deze minister om in
dit debat volledige helderheid daarover te geven. Een ruime toepassing van
de criteria is echt aan de orde, te meer daar de wo-masteropleidingen niet
aan eenzelfde toets zijn onderworpen; die worden namelijk "voor kennisgeving
aangenomen". In het kader van de gelijke behandeling van hbo- en wo-studenten
is een breed aanbod van hbo-masters zeer gewenst. Wij willen daarover graag
helderheid in dit debat, zodat wij op dit punt wellicht nog nadere stappen
kunnen zetten.Mijn fractie maakt zich zorgen over de invoering van de hele structuur.
Tot op heden is 45,4 mln euro beschikbaar gesteld om de overgang te faciliteren;
de ene helft van dat bedrag afgelopen jaar en de andere helft dit jaar. Dan
is de vraag aan de orde of men het geld mee mag nemen. Dat lijkt ons sowieso
van belang, maar het volgende is van nog groter belang. Het lijkt ons zeer
twijfelachtig of met een dergelijke, toch tamelijk bescheiden bijdrage de
overgang van het oude naar het nieuwe stelsel bij hbo en wo volledig kan worden
gedekt. Vooral veel universiteiten zullen zich nog jarenlang genoodzaakt zien
om dubbele programma's aan te bieden. Hun mogelijkheden om daar invloed op
uit te oefenen lijken beperkt. De vraag of dubbele programma's nodig zijn,
is immers afhankelijk van de bereidheid van studenten om over te stappen van
de oude naar de nieuwe structuur. Op dit moment is niet te overzien of, en
zo ja in welke mate, die bereidheid door studenten aan de dag wordt gelegd.
Het valt dientengevolge niet uit te sluiten dat universiteiten ook na 2002
nog in sterke mate zullen kampen met overgangsproblemen en de bijbehorende
financiële gevolgen.Deze minister houdt er binnenkort mee op, net als heel paars. Dat werd
ook wel eens tijd. Ik verzoek deze minister wel om minimaal bereid te zijn,
in zijn politieke testament met rood potlood een aantekening in hoofdletters
te maken, waarin hij zijn opvolger er dringend op wijst dat de financiële
gevolgen van deze overgang van het oude naar het nieuwe stelsel de volle aandacht
van de nieuwe minister van OCW verdient. Dat hangt uiteindelijk natuurlijk
af van de arbeidsvoorwaarden waarmee hij of zij van start gaat. In het nieuwe
regeerakkoord zal wat ons betreft extra geld moeten worden gereserveerd om
deze overgang te faciliteren. Desalniettemin is hier de vraag aan de orde
of het bedrag dat deze minister voor afgelopen jaar en dit jaar ter beschikking
heeft gesteld, werkelijk voldoende is; nog los van de vraag of dat in de toekomst
niet nog een tijdje moet worden volgehouden.Wat ons betreft hoeft het wetsvoorstel op dit laatste punt niet te stranden.
Er zijn nog meer gelegenheden om de financiële problemen die wellicht
samenhangen met deze overgang, tijdig te ondervangen. Denk aan de voorjaarsnota,
om maar een zijstraat te noemen. Daarvoor is het wetsvoorstel eerlijk gezegd
ook te waardevol. Als de minister echter vasthoudt aan zijn voorstel voor
collegegelddifferentiatie en onbeperkte selectie bij de niet aansluitende
masters en hij geen helderheid kan bieden over de toekomst en het aantal van
de hbo-masters, dan loopt hij toch echt het risico onze steun voor dit wetsvoorstel
te verliezen.Mevrouw Lambrechts (D66):Mevrouw de voorzitter. Het gaat om drie belangrijke wetsvoorstellen: bachelor-master,
accreditatie en deregulering. Liefst had ik deze wetsvoorstellen tegelijkertijd behandeld want de samenhang is groot. Drie wetsvoorstellen ook die
te samen richting geven aan een meer internationaal georiënteerde inrichting
van het hoger onderwijs. D66 heeft zich vanaf het begin vóór
deze wetsvoorstellen uitgesproken omdat zij denkt dat zij kansen bieden voor
een open Europese kennisinfrastructuur, kansen ook om van elkaars kennis gebruik
te maken en kansen voor jongeren om een deel van en soms zelfs misschien de
gehele opleiding elders te volgen. Voor de eenwording van Europa zijn zij
misschien wel zo belangrijk als de euro; in elk geval minstens zo aantrekkelijk.De hoofdlijnen van de uitwerkingsvoorstellen worden dan ook door D66 gesteund.
De minister zit met die voorstellen zoals neergelegd in deze wetsvoorstellen,
dichtbij de huidige situatie en kiest in wezen voor een beleidsarme eerste
stap. Daarmee zijn wij het eens, zo zeg ik heel nadrukkelijk, want beleidsarm
is al heel erg revolutionair. Het verschil in oriëntatie van hbo en wo
blijft voorlopig gewoon bestaan. Ook dat kunnen wij ondersteunen. Ik wil daarbij
wel aantekenen dat wij voorzien dat er op de grensvlakken tussen hbo en wo
steeds meer opleidingsbehoeften gaan ontstaan waarvoor wij ons niet moeten
willen afsluiten.Vandaag willen wij ons concentreren op de knelpunten dan wel mogelijke
knelpunten. Dat betreft allereerst het tijdspad van invoering. Dat tijdspad
is krap, laten wij eerlijk zijn; krapper dan ons lief is, gelet op de stand
van zaken met de accreditatie en ook gelet op alles wat gedaan moet worden,
zelfs als het beleidsarm wordt ingevoerd. Wij hebben een aantal slechte ervaringen
opgedaan met overhaaste invoeringen van vernieuwingen waarbij achteraf dan
bleek dat het veld er niet klaar voor was en waarvan inmiddels wel duidelijk
is geworden dat uitvoeringsaspecten in de voorbereiding onvoldoende aandacht
hebben gekregen. Pijnlijk duidelijk is dat natuurlijk geworden bij de invoering
van de tweede fase in het voortgezet onderwijs. Kan de minister mij garanderen
dat die geschiedenis zich niet gaat herhalen in het hoger onderwijs? Want
er is wel degelijk sprake van grote overeenkomst met die tweede fase van het
voortgezet onderwijs: verbreding van de programma's, maar niet meer tijd om
ze uit te voeren. Is het zijn overtuiging dat de instellingen, de docenten
en de programma's er klaar voor zijn? En hoe heeft de minister zich ervan
vergewist dat dit inderdaad het geval is?Een niet onbelangrijke vraag die daarbij aan de orde is, betreft het draagvlak.
Het gaat daarbij om de instellingen, de docenten, het wetenschappelijk personeel
en de studenten. In maart vorig jaar leek dat draagvlak er te zijn, maar hoe
zit dat op dit moment? Het is één ding om tot zo'n snelle invoering
over te gaan als alle partijen het belang ervan inzien, maar het is wat anders
wanneer een aantal heel belangrijke partijen het niet verantwoord acht of
met ernstige twijfel of kritiek komt. Deelt de minister het inzicht dat een
dergelijke operatie alleen kans van slagen heeft wanneer daarvoor een breed
draagvlak bestaat bij alle relevante partijen, dus niet alleen bij de instellingen
zelf maar ook bij het wetenschappelijk personeel en de docenten? En is de
minister bereid het zo te regelen dat instellingen of opleidingen die nu zo
snel per augustus 2002 willen starten daarvoor de instemming van de studenten
en het wetenschappelijk personeel behoeven? Ik heb daarvoor samen met mevrouw
Hamer een amendement ingediend. Het is een heel belangrijk amendement om ons
ervan te verzekeren dat het draagvlak niet alleen hier in de Kamer maar ook
op het opleidingsniveau bestaat en met name in het wetenschappelijk onderwijs
waar de wijzigingen het allergrootst zijn.De heer Slob (ChristenUnie):Ik vind de vragen die collega Lambrechts aan de minister heeft gesteld
uitermate boeiend. Zij heeft ook een parallel getrokken met de tweede fase.
Ik weet dat zij achteraf spijt had van de steun van D66 aan de tweedefaseoperatie.
Daarom is het volgens mij nu gerechtvaardigd om haar te vragen wat zij er
zelf van vindt.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. De heer Slob was er op dat moment niet bij, anders zou hij
weten dat een groot deel van onze energie in de eindfase erop gericht was
om het voor degenen die dachten een jaar langer nodig te hebben, mogelijk
te maken om een jaar extra te studeren. Daar heb ik in elk geval geen spijt
van. Ik denk wel dat in die voorbereiding – iedereen rekende zich rijk –
de uitvoeringsaspecten te weinig aandacht hebben gekregen. Daarom zeg ik nu
tegen de minister: laten wij ons evenals de spreekwoordelijke ezel niet twee
keer aan dezelfde steen stoten. Hiermee is overigens een waarborg gegeven
dat de beslissing niet hier ligt, maar dat er op het niveau van opleiding
daarvoor een draagvlak moet zijn. Het lijkt mij een heel belangrijke waarborg.Voorzitter. Ik kom bij de duur van de opleiding. Voor de studieduur van
de bachelor-masterfase ligt drie plus twee jaar voor de hand, al helemaal
wanneer de bachelorfase ook nog verbreed moet worden. Zouden wij nu vanaf
nul beginnen, dan zou D66 zeker opteren voor drie plus twee. In het onderhavige
wetsvoorstel wordt gekozen voor een snelle invoering die aansluit bij de huidige
situatie, een beleidsarme invoering voor zowel hbo als wo, deels uit financiële
overwegingen en deels omdat door de snelle invoering aan de accreditatie op
dit moment nog geen argument ontleend kan worden voor een verlenging over
de gehele linie. Ik wil daar heel uitdrukkelijk bij aangetekend hebben dat,
zoals ik al diverse keren met de minister heb gewisseld, verlenging van die
studieduur wat D66 betreft wel degelijk aan de orde is wanneer accreditatie
heeft uitgewezen dat voor een verantwoord niveau – bij voorkeur gemeten
naar internationale standaard – een vijfjarige studieduur nodig is.
Dan zal dat ook in de bekostiging en in de studiefinanciering een vertaling
moeten krijgen, anders nemen wij onze eigen accreditatie niet serieus. Ik
vraag de minister, nogmaals op dit belangrijke moment van afronding van het
wettelijk traject te bevestigen dat dit zijn insteek is. Voorts vraag ik hem
aan te geven hoe het tijdpad er precies uitziet als het gaat om het bepalen
van de duur van de masteropleiding, ervan uitgaande dat er in een aantal gevallen
uit de accreditatie blijkt dat een tweejarige opleiding noodzakelijk is. Hoe
snel kan dat blijken? Hoe snel kan een tweejarige masteropleiding gerealiseerd
zijn? Ik zeg dit mede met het oog op de op zichzelf overtuigende argumenten
die bijvoorbeeld voor opleidingen als psychologie en letteren gelden. Mij is niet geheel duidelijk hoe het zit met de uitvoering van de aanbevelingen
van de commissie-Cohen. De minister heeft, zo heb ik begrepen, dat advies
omarmd. Dat is mooi, maar betekent dat nu ook dat voorstellen die op basis
daarvan gedaan zullen worden, daadwerkelijk gehonoreerd worden vooruitlopend
op de accreditatie. Dan denk ik vooral aan de onderzoeksgeoriënteerde
masters en de educatieve masters. Kunnen die opleidingen rekenen op dat jaar
extra?Tot slot in dit verband nog een opmerking over de hbo-masters. Ik ben
blij met het schrappen van de rigide beperking voor de hbo-masters tot zes
opleidingen. Gelukkig is een verruiming geboden. Dat is inmiddels geregeld
bij nota van wijziging. Ik wacht met veel belangstelling verdere voorstellen
in die richting af. Wij vinden wel dat er stimulansen moeten komen in het
kader van de studiefinanciering om jongeren ertoe te bewegen dit soort maatschappelijk
relevante opleidingen te volgen. Dat geldt met name voor de hbo-opleidingen
in de zorg en in het onderwijs.Voorzitter. Dat brengt mij bij de titulatuur; een lastig verhaal. Het
is de vraag of besluiten tot dezelfde titels voor hbo en wo bijdraagt aan
een duidelijk beeld van wat de Nederlandse opleidingen voorstellen. Wij zijn
daar niet happy mee. Ik begrijp dat dit moeilijk ligt en ik heb de argumenten
van beide partijen goed op mij laten inwerken. Toch opteren wij op dit moment,
aangezien er kennelijk nog geen Europese consensus is bereikt, voor een titulatuur
waaruit het verschil in oriëntatie van wetenschappelijk onderwijs en
hoger beroepsonderwijs blijkt. Ik heb een amendement voorbereid om vast te
leggen dat aan bachelors en masters is voorbehouden om arts of science toe
te voegen aan degenen die een wetenschappelijke opleiding hebben gevolgd.
Dat heeft de commissie-Rinnooy Kan destijds ook geadviseerd. Ik heb gezien
dat collega Eurlings een amendement heeft ingediend met een variant hiervan.
Ik heb geen specifieke voorkeur, maar de kern van beide amendementen is dat
wij prefereren dat het verschil zichtbaar blijft.De heer Eurlings (CDA):Dat is de kern. Wij hebben het dan niet over instellingen, maar over opleidingen.
Dat wil niet zeggen dat een hbo-instelling nooit een wetenschappelijke masters
of arts kan opleveren. Ik heb vorig jaar in maart samen met mevrouw Lambrechts
in een motie uitgesproken dat het hbo het verdient om internationaal een duidelijke
naam te krijgen. Frankrijk en Denemarken hebben gezegd dat een hbo-master
een master of profession is. Bij amendement kunnen wij zeggen dat wij proberen
om die binaire weg te volgen, want anders is er een master waarvan de internationale
betekenis onduidelijk is.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zou hier geen bezwaar tegen hebben, als ik mij niet had laten overtuigen
dat een professional master een onhelder begrip is. Ik hoor graag hoe dat
zit. De kern is dat het zichtbaar moet blijven, wat de meest gewenste toevoeging
ook is.Dan kom ik bij de topmasters en de differentiatie in collegegeld. Ik heb
eerder gezegd dat D66 op zichzelf geen bezwaar heeft tegen topmasters, maar
dan wel in de goede volgorde en op basis van bewezen kwaliteit. Hetzelfde
geldt voor een daarop gebaseerde verhoging van collegegeld. Maar waarom zouden
wij met de zolder beginnen, terwijl het fundament en de eerste en tweede verdieping
er nog niet staan? Ik vraag de minister opnieuw om van onderop te beginnen
en niet eerst topmasters met een topcollegegeld in de markt te zetten, want
dat is de omgekeerde volgorde. De eerste en voornaamste verantwoordelijkheid
van de minister is het goed en verantwoord inrichten en ondersteunen van de
reguliere bachelors-masters. De topmasters zijn mijns inziens niet zijn verantwoordelijkheid.
De verantwoordelijkheid daarvoor moet bij de instellingen liggen.Ik heb de amendementen gezien die hierop zijn ingediend en er zijn twee
mogelijkheden. Of wij schrappen artikel 7.43a over differentiatie collegegelden
en topmasters of wij kaderen dat artikel zodanig in dat volstrekt helder is
dat hiervan alleen sprake kan zijn wanneer die kwaliteit en de extra voorzieningen
echt aangetoond kunnen worden door het accreditatieorgaan. Wanneer er aan
de eigen instelling een reguliere, doorstroomrelevante masters is, kan er
van verdringing geen sprake zijn. Volstrekt helder moet ook zijn dat er toegankelijkheid
is voor studenten door een adequate leenvoorziening.De heer Eurlings (CDA):Er dreigt wel verdringing wanneer de betere vervolgopleidingen allemaal
een stuk duurder worden. Dan wordt het mindere aan de lagere, betaalbare prijs
gelaten. Vindt mevrouw Lambrechts niet dat wij ernaar moeten streven om de
meer uitgebreide categorie opleidingen voor iedereen toegankelijk te houden,
ook als wij kunnen definiëren wat een topmaster zou moeten zijn?Mevrouw Lambrechts (D66):De toegankelijkheid daarvan kun je waarborgen met een leenvoorziening.
Het is heel belangrijk dat de mogelijkheid daarvoor aan iedereen wordt geboden.De heer Eurlings (CDA):Valt het mevrouw Lambrechts niet op dat de VSNU en een aantal universiteiten
die internationaal hoogstaande opleidingen voeren, zeggen dat zij dat extra
collegegeld niet nodig hebben? Als zij extra middelen willen vinden, kijken
zij naar de overheid of naar het bedrijfsleven of een samenwerking daarvan.
Is het noodzakelijk om extra inkomsten bij studenten te zoeken?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik krijg er zelf ook een schizofreen gevoel bij, want er zijn een heleboel
mensen die zeggen dat zij het niet nodig hebben. Gisteravond was ik zo ver
dat ik dacht: wie zit er nog op te wachten? Ik houd toch vast aan de lijn
die wij eerder hebben besproken, omdat ik ook kijk naar andere landen. Ik
wil het niet voor de eeuwigheid uitsluiten. Op basis van bewezen kwaliteit
of extra faciliteiten kun je zeggen dat het bespreekbaar is, maar dan moeten
deze ook wel aangetoond kunnen worden. Dat is nog niet het geval, dus wij
hebben het nu nog over lucht.De heer Eurlings (CDA):Is uw inzet net als die van de fracties van CDA en Partij van de Arbeid
dat wij het moeten voorkomen, als wij het kunnen voorkomen? Ons onderwijs
kan zich het beste internationaliseren als het betaalbaar blijft voor onze
eigen studenten en in Europees perspectief.Mevrouw Lambrechts (D66):Als niet voldaan kan worden aan de strenge voorwaarden die wij stellen,
is wat nu in de wet staat op deze manier niet mogelijk. Ik hoor graag de collega's
en de minister daarover. Ik zal dan serieus kijken naar het amendement van
de heer Eurlings en mevrouw Hamer. Wat er nu staat, biedt te veel ruimte.Het grootste gevaar op dit moment is dat alle ogen zich zullen richten
op kwatta: de differentiatie van het collegegeld, hoe rekenen wij ons rijk
en hoe zetten wij een topmasteropleiding in de markt. Alle aandacht zou echter
moeten uitgaan naar de vraag hoe een reguliere bachelor- en masterstructuur
in de markt gezet kan worden.Mevrouw Hamer (PvdA):Mevrouw Lambrechts neigt ernaar ons amendement te ondersteunen. In deze
fase van het debat is het interessant te weten wat zij uiteindelijk gaat doen.
Wat vindt zij van mijn suggestie om eerst te werken aan een advies over de
inhoud van een topmasteropleiding en nog even niets te doen aan collegegelddifferentiatie?Mevrouw Lambrechts (D66):Dat komt heel dicht in de buurt. Je kunt nu de voorwaarden die ik net
heb genoemd in het wetsvoorstel opnemen en afkaderen. De kritiek daarop kan
dan weer zijn dat wij overreguleren. Je kunt ook afspreken, eerst de voorwaarden
in te vullen. Ik vermoed dat je dan uitkomt op hetzelfde type voorwaarden
waaronder deze opleiding gerealiseerd kan worden als ik net heb geformuleerd.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat begrijp ik niet helemaal. Ik heb niet voorgesteld, nu iets in het
wetsvoorstel op te nemen, maar eerst een advies te vragen, omdat wij allemaal
niet zo precies weten wat een topmasteropleiding inhoudt. Mevrouw Lambrechts
zegt dat eigenlijk ook. Het is vandaag belangrijk te weten wat zij nu precies
wil met de collegegelddifferentiatie, vooral met het oog op de eventuele stemming
volgende week.Mevrouw Lambrechts (D66):Als ik op voorhand die mening was toegedaan, zou ik het amendement mede
hebben ondersteund en hebben gevraagd het mede te mogen ondertekenen. Dat
is niet het geval. Het type voorwaarde dat ik net heb genoemd, brengt ons
ertoe te zeggen dat wij de differentiatie van collegegeld niet voor eeuwig
en altijd uitsluiten. Wij willen het wel op een wijze regelen waarvan ik zie
dat die elders ook functioneert. Je moet dan kunnen aantonen dat het gaat
om betere kwaliteit en betere voorzieningen die dat hogere collegegeld rechtvaardigen.
Daar is nu geen sprake van.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik ben een buitenstaander in dit debat, maar ik heb altijd de indruk dat
wetgeving op het gebied van onderwijs in Nederland nooit voor de eeuwigheid
wordt gemaakt. Dat zal waarschijnlijk voor dit wetsvoorstel ook gelden.Als ik de bezwaren hoor van mevrouw Lambrechts tegen de collegegelddifferentiatie
en de gevaren die zij treffend benoemt, begrijp ik eerlijk gezegd niet dat
haar conclusie is dat zij aarzelt over steun aan dat amendement. Als wij nog
zo weinig weten van wat een topmasteropleiding precies inhoudt en hoe die
in de praktijk zal functioneren, waarom steunt zij dat amendement dan niet?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb al aangegeven dat als er een meerderheid in de Kamer te vinden
zou zijn om in de wet de voorwaarden aan te brengen waaronder collegegelddifferentiatie
in de toekomst mogelijk zal zijn, dat voor ons bespreekbaar is. Die voorwaarden
staan nu niet in het wetsvoorstel. Het gaat om doorstroomrelevantie en een
goede leenfaciliteit. Nu is dat nog niet mogelijk, maar pas over enkele jaren
als die meerwaarde aangetoond kan worden. Je moet immers aan het accreditatieorgaan
vragen dat te beoordelen. Hoe kun je iets beoordelen wat er nog niet is? Wij
praten nu nog over lucht. Je kunt die voorwaarden al dan niet in het wetsvoorstel
opnemen. Dan kom je uit bij het amendement-Eurlings/Hamer.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is op dit moment kennelijk zo complex en zo moeilijk te overzien,
dat ook mevrouw Lambrechts niet in staat is geweest daarover een amendement
in te dienen. De vraag is dan aan de orde wat er beter is: het wetsvoorstel
zoals het er ligt of het amendement van de heer Eurlings en mevrouw Hamer.
De conclusie lijkt mij dan tamelijk helder, gezien de visie van mevrouw Lambrechts.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb hierin een positie gekozen en voor onszelf geformuleerd onder welke
voorwaarden collegegelddifferentiatie wel degelijk een reële optie is.
Ik hoor graag wat de collega's daarvan vinden. Als daarvoor geen meerderheid
te vinden is, is er sprake van een andere situatie. Dat geldt pas aan het
einde van het debat en dit is pas het begin.De heer Eurlings (CDA):U geeft inderdaad een aantal voorwaarden. Wij komen niet "out of the blue",
wij zijn hier jarenlang over aan het discussiëren. In maart 2001 is in
de door u ondersteunde motie-Eurlings duidelijk uitgesproken dat er niet tot
die differentiatie zou worden overgegaan. Wat is er gebeurd tussen maart vorig
jaar en nu, op grond waarvan de fractie van D66 ineens toch wil kijken of
het onder voorwaarden niet allemaal duurder kan worden gemaakt?Mevrouw Lambrechts (D66):Als u de tekst van mijn betoog in maart 2001 erbij neemt, zult u zien
dat ik vandaag precies dezelfde tekst heb uitgesproken. Het is onzin om een
nieuwe tekst te verzinnen als de oude nog goed is. Het is precies dezelfde
tekst. Ik heb toen ook gezegd dat wij op zich niet uitsloten dat er in de
toekomst zou worden gedifferentieerd. De heer Rabbae heeft mij daar toen over
geïnterrumpeerd. Hij zei: u sluit het niet voor eeuwig en altijd uit.
Daarop zei ik: nee, ik sluit het niet voor eeuwig en altijd uit, maar ik sluit
het op dit moment uit.De heer Eurlings (CDA):Dat klopt. Maar toen heeft u met ons geconstateerd en in die motie uitgesproken
dat er te weinig zicht was op bepaalde aspecten om de collegegelden vijf keer
zo hoog te laten worden. Ziet u in dit voorstel dan ineens andere aspecten
die u nu tot een andere conclusie kunnen brengen?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zie die niet in het voorstel zoals het er ligt, maar wel in de door
mij geformuleerde voorwaarden. Natuurlijk heb ik daarover nagedacht.
Natuurlijk heb ik nagedacht over de mogelijkheid om dat in een amendement
te verwoorden. Ik heb daartoe ook een poging gewaagd. Ik weet echter niet
zeker hoe daarop wordt gereageerd. Ik weet niet of daaraan behoefte is. Ik
wil dus gewoon tijdens dit debat de vraag inbrengen of anderen ook van mening
zijn dat het onder de door mij geformuleerde voorwaarden nu al in de wet kan
worden gezet. Als wij van mening zijn dat wij dat niet moeten doen, schrappen
wij wellicht dat deel in de tekst.De heer Eurlings (CDA):Het enige wat van een topstudie vaststaat, is dat die vijf keer zo duur
kan worden. Voor de rest is er kwalitatief niets geformuleerd. Er is niets
uitgezocht en niets vastgelegd. Heeft u nu werkelijk het idee dat wij dat
allemaal kunnen doen tijdens het debat op deze avond? Is het niet veel logischer
om het onderwijsveld die opdracht te laten vervullen? Dan kunnen wij over
een paar jaar de degens met elkaar kruisen over de vraag of het dan wel duurder
kan worden. Ons streven blijft om dat niet te doen. Maar dan zullen wij elkaar
daarover weer spreken.Mevrouw Lambrechts (D66):U doet net alsof het zo vreselijk moeilijk zal zijn om datgene wat ik
zojuist geformuleerd heb, in de wet te regelen. Dat is natuurlijk helemaal
niet moeilijk. Wij kunnen nu zo met elkaar in de wet inbrengen dat er een
goede leenvoorziening moet komen, dat het NAO die extra kwaliteit zal moeten
aantonen, dat wij dat in de komende twee of drie jaar in elk geval niet willen
en dat er hoe dan ook bij elke instelling een doorstroomrelevante master zou
moeten zijn. Dat kunnen wij zo regelen. Als wij dat willen met elkaar!Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Ik begrijp de positie van mevrouw Lambrechts steeds minder.
Zij heeft in het begin van haar betoog aangegeven dat zij het inderdaad nog
niet wist. Ik had de indruk dat zij naar aanleiding van vragen van de heer
Vendrik ter plekke een aantal randvoorwaarden heeft genoemd. Zij heeft op
mijn vraag of het denkbaar is dat er op korte termijn een advies kan worden
aangevraagd, bevestigend geantwoord. Vervolgens hoor ik haar in de loop van
haar betoog zeggen dat het eigenlijk nu zo zou kunnen worden opgeschreven.
Waarom ligt er dan geen amendement-Lambrechts? Zij nodigt ons uit tot een
debat. Wij geven keurig gehoor aan die uitnodiging, maar ik weet eigenlijk
niet precies welke debat over welke randvoorwaarden zij beoogt. Zij noemt
er nu een paar. Is het dan niet zorgvuldiger om met elkaar een goede procedure
af te spreken en te concluderen dat wij het er vandaag over eens zijn, zoals
wij dat eerder waren, dat het op deze manier niet kan en dat het dus ook op
deze manier niet in de wet moet worden gezet. Ik wil deze vraag nogmaals aan
mevrouw Lambrechts stellen. Als wij dat concluderen, als wij die inhoudelijke
ontwikkeling niet willen tegengaan, is zij het dan niet met mij eens dat wij
snel om een advies moeten vragen? Dan kunnen wij het door haar gewenste debat
voeren.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik wil graag herhalen dat ik het voorstel zoals dat nu in de wet staat,
niet zal steunen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik begrijp er niets meer van! Ik stond mij af te vragen welke
vraag ik moest stellen om dat te verhelpen.Mevrouw Lambrechts (D66):Na zo'n duidelijk antwoord is dat heel moeilijk.De heer Van der Vlies (SGP):Vorig jaar heeft u een tekst uitgesproken die u nu herhaalt. Dat was vorig
jaar voor u aanleiding om een motie te steunen waarin werd gezegd: wij willen
het voornemen om tot collegegelddifferentiatie te komen nog even niet, want
wij moeten eerst eens kijken hoe wij het gaan doen. Daarna komt de financiering
wel. Naar twee kanten toe: op instellingsniveau en de studentenfinanciering.
Er is intussen helemaal niets veranderd. Dan heeft u dus een zwenking gemaakt.
Er zijn diverse vragen gesteld, u heeft daarop geantwoord, maar het werd voor
mij steeds onduidelijker.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat begrijp ik niet. Wat u zegt, is precies mijn voorwaarde: "nu effe
niet". Dat zou je kunnen toevoegen aan de wet, maar ik weet niet of het zinvol
is om dat te doen als er überhaupt geen draagvlak voor is. Eerst zou
je die bachelors en masters een aantal jaren kunnen doen. Ik herinner mij
goed dat u toen al de positie innam dat u dat niet voor de eeuwigheid wilde
uitsluiten.De heer Vendrik (GroenLinks):Waarom zegt u hier niet open en eerlijk dat u het betreffende amendement
steunt? Kennelijk geeft u deze minister enige politieke ruimte, zodat u zich
aan zijn kant kunt scharen. Wat moet deze minister zeggen, opdat u deze tekst
van het wetsvoorstel kunt onderschrijven?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik wil liever het omgekeerde bewerkstelligen. Het is duidelijk dat de
minister het wil, anders stond het niet in het wetsvoorstel. Misschien kan
de minister zich aan mijn kant scharen. Dan kan deze harde voorwaarde in de
wet opgenomen worden, zodat het "nu effe niet" kan. Als het in de toekomst
wel gebeurt, moet het voor iedereen in gelijke mate toegankelijk zijn. Ik
hoor graag wat het standpunt van de minister is.Voorzitter. Ik kom bij de selectie, om te beginnen de selectie- dan wel
de doorstroommogelijkheden van de hbo-bachelors naar de wo-masters. De indruk
wordt gewekt dat dit moeilijker wordt dan voorheen, maar daar zijn wij niet
echt blij mee. Wij steunen de uitspraak van de minister dat hij niet onmiddellijk
voor elke hbo-bachelors een wo-masters wil realiseren en bekostigen, maar
het is niet onze bedoeling om de doorstroommogelijkheid die altijd al bestond
voor hbo-studenten te beperken of te ontmoedigen. Wij willen daar evenmin
een hoger collegegeld voor heffen. Wil de minister uitspreken dat dezelfde
doorstroommogelijkheden blijven bestaan voor min of meer dezelfde groep studenten?
Worden er geen extra drempels opgeworpen? Komt er geen zwaardere selectie?
Hoe zit het met het tussenjaar? Zo'n tussenjaar is er nu ook niet. Stel dat
het er komt. Dan doet iemand straks een vierjarige hbo-opleiding. Vervolgens
is er een tussenjaar en dan nog één of twee jaar een wo-masters.
Dan kom je uit op zeven jaar. Ik vraag mij af waar wij dan mee bezig zijn.
Wil de minister dit bespreken met de instellingen/ opleidingen,
opdat er niet eerst problemen ontstaan voordat het tot een oplossing komt?
Ik maak een vergelijking met de tweede fase van het voortgezet onderwijs.
Een groot deel van de problemen in het voortgezet onderwijs was te wijten
aan de onduidelijkheid die er was ontstaan over de mogelijkheid van een strengere
selectie. In het HOOP was al lang de afspraak gemaakt dat er juist meer in
plaats van minder leerlingen moesten doorstromen naar het hbo en het wo. Toch
verkeerden nog veel scholen en docenten in het voortgezet onderwijs in de
veronderstelling dat ze strenger moesten selecteren.Ik heb gehoord wat de collega's gezegd hebben over de selectie in het
wo. Ik heb de behoefte om te zeggen dat het niet onze bedoeling is dat universiteiten
zo strategisch gaan opereren dat het etiket niet aansluitende masters wordt
geplakt op opleidingen die voorheen wel altijd als aansluitend werden beschouwd.
Als dat type strategisch handelen ertoe leidt dat mensen die wel hun bachelors
gehaald hebben, maar dan niet met allemaal negens naar andere universiteiten
worden voorgesorteerd, dan heb ik daar grote bezwaren tegen. Als het wetsvoorstel
deze ruimte biedt, dan kan ik op voorhand zeggen dat wij het daar niet mee
eens zijn.Sommige opleidingen, bijvoorbeeld die voor de artsen, zullen voor hun
bachelors meer nodig hebben dan 126 uur. Ik heb daarom een amendement voorbereid
dat het mogelijk maakt dat er voor de geneeskundeopleiding meer studiepunten
gegeven kunnen worden. Er zal dus ook een iets langere studieduur voor die
bachelors mogelijk zijn.Wat de omzetting van de huidige opleidingen naar het bachelor-mastermodel
betreft, onderschrijf ik de opmerking van mevrouw Hamer dat het goed zou zijn
om de term onderwijseenheden te vervangen door programmaonderdelen, omdat
dat kennelijk een hanteerbaar begrip is voor de opleidingen zelf.Ik heb het amendement van collega De Vries medeondertekend om het European
Credit Transfer System zo snel mogelijk in te voeren en aan te passen aan
ons studiepuntensysteem. Ik had dit punt zelf ook al ingebracht.Een aantal andere zeer belangrijke onderwerpen zullen wij de komende dagen
bespreken aan de hand van de accreditatie en de deregulering. Op dit moment
resten mij nog enkele opmerkingen over twee punten.In de eerste plaats is het voorgestelde in onze ogen onderdeel van een
ontwikkelingsproces en dus geen eindstation. Wij moeten vooral niet proberen
nu een eindstation in de markt te zetten. Als over een jaar of vijf à
zeven blijkt dat de wo-bacheloropleiding zich inderdaad heeft ontwikkeld tot
een opleiding naar een diploma met grote civiele waarde en een forse uitstroom
naar de markt en omgekeerd, en blijkt dat de hbo-masteropleiding zich ook
goed heeft ontwikkeld, dan kan en moet zelfs worden bekeken of tot verdere
harmonisatie van inrichting en bekostiging kan worden overgegaan. Op dit moment
moet nog maar worden afgewacht of wij erin slagen een driejarige wo-bacheloropleiding
te ontwikkelen die echt relevant is en voldoende civiel effect heeft. Kort
en goed, voor dit moment volgen wij op dit onderdeel het voorstel van de minister
om dicht aan te gaan zitten tegen de huidige inrichting en op die manier een
geleidelijke overgang te bevorderen.Het lijkt redelijk te veronderstellen dat de overgang van het huidige
systeem niet budgettair neutraal kan geschieden. Wij hebben er overigens 45
mln euro voor ter beschikking gesteld. Dat is natuurlijk niet veel, zeker
niet in aanmerking genomen dat bepaalde programma's dubbel zullen moeten worden
aangeboden. Wetende dat investeringen niet op dit moment worden gedaan, maar
dat daarvoor geëigende momenten zijn, vraag ik de minister of hij die
investeringen ook als probleem ervaart en of het beter faciliteren van deze
ombouw naar een bachelor-mastersysteem op zijn prioriteitenlijstje staat.
Zo ja, wanneer zal hij daartoe dan overgaan?Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter. Dit wetsvoorstel is wel misschien het belangrijkste wetsvoorstel
over het hoger onderwijs dat wij in deze kabinetsperiode behandelen. Ik moet
zeggen dat ik het ontzettend leuk vind dat de minister er zo'n vaart achter
heeft gezet en dat hij dit met een beetje mazzel op zijn en ons conto kan
schrijven.In juni 1999 werd de verklaring van Bologna ondertekend waarmee een belangrijke
stap werd gezet om dit systeem in Europees verband te bereiken. Het is van
groot belang voor studenten dat er meer mobiliteit komt, meer keuze en meer
differentiatie.Nederland is een kennissamenleving geworden en de economie een kenniseconomie.
Het kabinet onderschrijft niet alleen de doelstelling van de Europese Raad
om Europa tot de meest dynamische en concurrerende regio van de wereld te
maken, maar heeft daarbinnen ook nog de ambitie geformuleerd dat Nederland
tot de kopgroep van Europa moet behoren. Wij steunen dit streven.De VVD-fractie ziet onderwijs, wetenschap en technologie als de belangrijkste
elementen van de kenniseconomie. In deze kabinetsperiode is daarom extra geïnvesteerd
in deze aspecten. Voor een goede kenniseconomie is adequaat geschoold personeel
een vereiste. Om te zorgen dat studenten hun talenten maximaal kunnen ontplooien
zijn bepaalde ontwikkelingen in gang gezet: de zelfregulering en autonomievergroting
van instellingen, meer onderwijs op maat, sterker sturen op kwaliteit –
denk aan de accreditatie waarover wij binnenkort nog gaan spreken –
het versterken van de beroepskolom en de internationale afstemming. Dit bachelor-mastervoorstel
speelt daarbij een grote rol.Aan de hand van kernbegrippen als zelfregulering, maatwerk, versterking
van beroepskolom en internationalisering, hebben wij dit wetsvoorstel bekeken.
De VVD-fractie heeft met waardering kennisgenomen van het wetsvoorstel, omdat
het leidt tot meer transparantie, flexibiliteit en internationale oriëntatie.
De fractie is verheugd dat Nederland nu concrete stappen zet, te meer omdat
een aantal instellingen in het hoger onderwijs er al mee bezig is. Zij steunt
de gedachte dat de internationale dimensie van het hoger onderwijs moet worden
versterkt. De minister heeft gezegd dat Nederland naar zijn mening in de voorhoede
van Europa moet verkeren. Hoe is de situatie in andere EU-landen als het gaat
om de invoering van het bachelor-mastersysteem?Hoe oordeelt de minister over het CPB-onderzoek "de peilers onder de kenniseconomie",
dat onlangs is uitgebracht? In het onderzoeks rapport staan
allerlei opties voor institutionele vernieuwingen.Voorzitter. Het lijkt mij goed om het Nederlandse puntensysteem af te
stemmen op het European Credit Transfer System (ECTS). Op dit punt hebben
wij een amendement ingediend. De minister heeft gezegd dat hij er niet zoveel
voor voelde met het oog op invoeringsproblemen voor de instellingen. Daarom
is in het amendement een overgangsperiode van 2 jaar opgenomen waarin de instellingen
kunnen bezien of ze er aan toe zijn en of ze het wel willen. Graag hoor ik
hoe de minister denkt over het amendement.Graden en titels roepen altijd emoties op. Er zijn mensen die altijd en
overal hun titel willen voeren. Anderen vinden dat volstrekte onzin, terwijl
er ook mensen zijn die heel internationaal denken en de voorkeur geven aan
een internationale titel. Er is met andere woorden een palet aan meningen
op dit punt. Wat dit betreft is er nog steeds een tegenstelling tussen het
hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs. Universiteiten hameren
erop het onderscheid te blijven maken, terwijl hbo-instellingen dat totaal
anders zien omdat ze de universiteiten naderen. De Nederlandse titulatuur
kan gehandhaafd worden. Dat is een goede zaak, maar toch heeft de VVD-fractie
op dit punt de nodige aarzelingen. Het is belangrijk om een zekere eenheid
in titulatuur te creëren en te streven naar transparantie. De vraag is
nu of dit wetsvoorstel daarin voorziet. De minister zegt dat de toevoegingen
aan de instellingen zelf kunnen worden gelaten. Ik voel daar wel wat voor,
want waarom zouden wij dat vastpinnen nu er in Europees verband zoveel in
beweging is? Anderen zijn van mening dat het erg belangrijk is om een onderscheid
te handhaven. Nu veel landen geen binair stelsel kennen, zou je je kunnen
afvragen wat het nut is van zo'n onderscheid. Toch heeft het ook weer z'n
voordelen. Als een meerderheid van de Kamer uitspreekt dat er onderscheid
moet zijn in de titulatuur, ontstaat er dan volgens de minister meer eenheid?
Of maakt het voor de eenheid weinig uit welke keuze de Kamer maakt?De heer Eurlings (CDA):Wat vindt mevrouw De Vries zelf? Is zij het eens met de heer Schraven
van VNO/NCW en de Nuffic dat het onderscheid moet worden gehandhaafd en dat
wij zoveel mogelijk op één lijn moeten zien te komen met andere
EU-landen die een binair stelsel kennen?Mevrouw De Vries (VVD):Ik neig er op dit moment toe om een onderscheid te behouden, maar dit
moet dan wel zinvol zijn en effect hebben. Ik heb ook gezegd dat wij aarzelen.
Ik wil van de minister horen waarom het een nu beter zou zijn dan het ander.
Volgens mij is het fifty-fifty. Er zijn argumenten die aantonen dat het eigenlijk
inconsequent zou zijn om het te willen handhaven, omdat er in een heleboel
landen geen binair stelsel bestaat. Als je wilt internationaliseren, moet
je daarover niet moeilijk doen. Anderzijds vind ik het wat vreemd als een
beroepsgerichte opleiding dezelfde titel krijgt als een universitaire/academische
opleiding. Dit neemt niet weg dat ook in het systeem dat het wetsvoorstel
voorstaat, een diplomadossier is voorzien waarin de graden zijn vermeld en
wordt aangegeven aan welke instelling die zijn behaald. In de internationale
spreektaal kan er toch verwarring ontstaan. In andere landen heet zo'n beetje
alles university of college en is er geen specifieke hbo. Het is dus het een
of het ander en wij vinden dit een moeilijk punt. Als er goede argumenten
zijn om het onderscheid te behouden, omdat dit voor de eenheid niet uitmaakt,
dan hebben wij daarvoor op dit moment een lichte voorkeur. Misschien kan de
minister aangeven hoe dit in andere landen is geregeld.Ik wil nu overgaan op aspecten die betrekking hebben op de bachelorfase
en met name de duur van de bachelorfase. In het wetsvoorstel wordt aangegeven
dat het drie jaar moet duren. Dit heeft natuurlijk alles te maken met de internationale
trend. Voor ons heeft het ook iets te maken met de bekostiging van de bacheloropleiding
aan de universiteiten. Ik wil echter nog iets meer informatie. Als een bacheloropleiding
versneld wordt afgelegd, bijvoorbeeld in twee of tweeëneenhalf jaar met
een zwaar studieprogramma, geaccrediteerd en wel, wordt er dan toch drie jaar
bekostiging verstrekt? Dezelfde vraag kan worden gesteld als de opleiding
in drieëneenhalf jaar wordt afgemaakt. Wordt er dan ook drie jaar bekostiging
verstrekt? Het lijkt ons op zich goed dat de opleiding in kortere tijd kan
worden afgerond.Ik wil nog een aantal woorden wijden aan de breedte van de bacheloropleiding.
Het is fantastisch dat er bredere bacheloropleidingen kunnen ontstaan. Er
kunnen filosofische vakken in worden gestopt, meer academische vorming, meer
sociale vaardigheden enz. Dit is een goede ontwikkeling, maar aan de andere
kant mag de opleiding niet te breed worden. Academisch denken is natuurlijk
fantastisch, maar uiteindelijk moet de eindstreep worden behaald op basis
van kwaliteit. De masteropleiding moet vervolgens ook nog kunnen worden gevolgd.
Voorkomen moet worden dat de bacheloropleiding zo breed is dat het afstuderen
in de masteropleiding onmogelijk is doordat er te weinig verdieping is in
de benodigde vakken. De instellingen zijn natuurlijk wijs genoeg om zelf te
bepalen hoe zij hiermee om gaan. Als zij de opleiding te breed maken of de
opleidingen onvoldoende op elkaar afstemmen, prijzen zij zichzelf uit de markt.
Hoe denkt de minister over de zorg dat de bacheloropleiding wel eens te breed
zou kunnen worden? Voor de opleiding is een vastgestelde tijd beschikbaar.
Gaan alle vakken die extra aan de opleiding worden toegevoegd ten koste van
de inhoud van de andere vakken?Ik wil nu een aantal opmerkingen maken over de masterfase. Ik heb al laten
doorschemeren dat mijn fractie van mening is dat de invoering van dit systeem
niet mag worden "misbruikt" om uiteindelijk te komen tot een verlenging van
de studieduur. Verbreding van de bachelorfase kan er immers toe leiden dat
er onvoldoende tijd is voor de masterfase. Kan de minister die praktijk uitsluiten?Een aantal collega's heeft opmerkingen gemaakt over de adviezen van de
commissie-Cohen. De commissie heeft aangegeven dat de masterfase niet verlengd
behoeft te worden. Mijn fractie onderschrijft dat. Verder stelt de commissie
dat een jaar voldoende is met betrekking tot de maatschappelijk georiënteerde
opleidingen. Mijn fractie ondersteunt ook deze stelling en acht het tevens
prima als de educatief georiënteerde masteropleiding twee jaar beslaat.
De VVD-fractie heeft wel een vraag over de onderzoeksgerichte masteropleidingen.
Op zich is zij daarvoor, ook voor de tweejarige bekostiging,
maar de indruk bestaat dat de minister op dit punt niet voluit gaat. Hij is
bang dat onder het motto"onderzoeksgeoriënteerd" allerlei mastersopleidingen
twee jaar zullen duren. Is die zorg echter terecht als alles wordt geaccrediteerd?
Nieuwe opleidingen kunnen door het accreditatieorgaan geaccrediteerd worden.
Is de zorg van de minister op dit punt gerechtvaardigd?Een aantal universiteiten is verheugd dat het dit traject kan volgen.
De universiteiten moeten evenwel in staat zijn om de onderzoeksgerichte masteropleiding
in het studiejaar 2005-2006 in te voeren, hetgeen inhoudt dat op 1 september
2002 bekend moet zijn of daarmee gestart kan worden. Er moet immers duidelijk
aangegeven kunnen worden wat de bachelorfase en de masterfase inhouden en
hoe lang die duren. Daarmee wordt namelijk bepaald welke onderdelen in een
fase worden ondergebracht. Kan de minister toezeggen dat universiteiten in
het studiejaar 2005-2006 met een geaccrediteerde BAMA-opleiding aan de slag
kunnen? Rond september 2002 moet daarover duidelijkheid zijn.Een interessant onderdeel van het wetsvoorstel betreft de topmaster. De
VVD-fractie staat positief tegenover een grotere differentiatie in het hoger
onderwijs; studenten moeten een grotere keuze kunnen maken. Er is in dit verband
vaak gesproken over meer toppen in het berglandschap. In deze gedachte past
een opleiding met extra onderwijsfaciliteiten. Het begrip "topmaster" heeft
echter helaas een negatieve lading gekregen en misschien moeten wij daarvoor
een andere kreet verzinnen. In ieder geval moet de mogelijkheid gecreëerd
worden dat universiteiten meer differentiatie kunnen aanbieden. Het accreditatieorgaan
kan wellicht een rol spelen ten aanzien van masteropleidingen met extra onderwijsfaciliteiten.
Ik meen dat mevrouw Lambrechts een dergelijke suggestie gedaan heeft. De betiteling
topmaster mag niet voor elke willekeurige masteropleiding gebruikt worden.
Het is goed om een topmasteropleiding te accrediteren. Is deze weg naar de
mening van de minister te bewandelen?De heer Eurlings (CDA):U wilt die nieuwe categorie topmasters institutionaliseren. U wilt zelfs
dat het accreditatieorgaan daarin een rol speelt. Waar is de internationale
erkenning en herkenning van het begrip "topmaster"?Mevrouw De Vries (VVD):Ik heb net gezegd dat het begrip "topmaster" een kreet is, een beladen
term in de discussies. De minister gebruikt het begrip niet; in de stukken
wordt met betrekking tot dit punt gesproken over "masters met extra onderwijsfaciliteiten".
Het boeiende in dit verhaal is het geval waarin een universiteit op het snijvlak
van twee studies of twee studierichtingen een goede masteropleiding wil aanbieden.
Dat moet mogelijk zijn en een en ander moet daartoe uitgekristalliseerd worden.
Mijn fractie wil dat niet tegengaan en staat zeer positief tegenover deze
ontwikkeling. Het gaat daarbij echter niet om de kreet "topmaster" want die
is veel te beladen.De heer Eurlings (CDA):Het enige dat in de wet staat is dat het vijf keer zo duur mag worden.
Waarom vindt de VVD die prijs nodig? De universiteiten wensen het niet. Het
is voor de kwaliteit niet nodig. Universiteiten in Nederland hebben vaak internationale
topopleidingen. Als het topmaster wordt, mag het vijf keer zo duur worden.
Waarom houdt u vast aan die hoge toegangsprijs?Mevrouw De Vries (VVD):Het hoeft niet vijf keer zo duur te worden. Universiteiten mogen zelf
kiezen welke prijs zij rekenen, met een bepaalde limiet. Wie zegt dat het
vijf keer zo duur wordt? Het is mogelijk dat het twee keer zo duur wordt,
omdat dan goede internationale hoogleraren kunnen worden aangetrokken die
een meerwaarde hebben. Ik wil dat niet tegengaan. Ik vind het reuze-interessant.
Wij moeten daarover niet te moeilijk doen. Steeds meer fracties willen het
niet tegenhouden. De meeste vinden het nog te vroeg. Ik vind het een vooruitgang
ten opzichte van de discussie verleden jaar. Mevrouw Hamer en mevrouw Lambrechts
staan er positief tegenover Zelfs GroenLinks is positiever dan voorheen. Wij
vinden dat het wel moet kunnen. Niemand sluit de deur. Men wil meer informatie.De heer Eurlings (CDA):Niemand regeert over zijn graf heen. Waarom zoekt de fractie van de VVD
het niet in differentiatie en kwaliteitsverhoging? Ze begint bij de prijs.
Niemand zit daar op te wachten. Bent u het met mij eens dat het de toegankelijkheid
in gevaar brengt? Wat is de noodzaak ervan?Mevrouw De Vries (VVD):U stelt vele vragen die u al heel vaak heeft gesteld en waarop u al vaak
een antwoord hebt gehad. De universiteiten hoeven het niet vijf keer zo duur
te maken. Ze mogen de prijs zelf kiezen. Als ze extra onderwijsfaciliteiten
kunnen aanbieden, dan moet je dat niet tegenhouden. Het is reuze-interessant
dat de universiteiten zich meer kunnen profileren. Het is maar een van de
elementen van het wetsvoorstel. Het is niet het onderwerp van dit wetsvoorstel.
Wij vinden het positief. De heer Eurlings zegt dat het ten koste gaat van
de toegankelijkheid. Ik ben het eens met mevrouw Hamer die zei, dat je moet
zorgen voor een goede leenvoorziening. Ik kan mij voorstellen dat instellingen
daaraan meebetalen. Een extra leenvoorziening is van belang. Het is ook mogelijk
dat bedrijven meebetalen. Het hoeft geen eenheidsworst te zijn. Wat wij willen
is buitenlandse studenten naar de masters halen. Wij vinden het een goede
ontwikkeling dat het steeds meer bespreekbaar wordt.Mevrouw Hamer (PvdA):Mevrouw De Vries rekent zich rijk zonder geld in de portemonnee. Dat is
goed want dan blijft het in de portemonnee van de studenten zitten. Mevrouw
De Vries heeft mij verkeerd begrepen. Ik heb niet gezegd, dat wij positief
staan tegenover collegegelddifferentiatie.Mevrouw De Vries (VVD):Nee, dat is een misverstand. Wij sluiten niet de deur voor een topmaster.
Over collegegelddifferentiatie heb ik het nog niet gehad.Mevrouw Hamer (PvdA):Mijn fractie is niet tegen differentiatie en variëteit geweest. De
voorganger van de heer Hermans heeft daarvoor vurige pleidooien gehouden.
Het gaat erom hoe je dat gaat regelen. U bent gecharmeerd van het feit dat
de instellingen de vrijheid krijgen om dat via de financiële kant te
doen. U zegt mij iets te gemakkelijk dat het niet de kern van het wetsvoorstel
is. Vond u de collegegelddifferentiatie niet een van de aantrekkelijke
kanten van het wetsvoorstel?Mevrouw De Vries (VVD):Het is goed dat er in het kader van de topmaster meer variëteit komt;
dat heeft mevrouw Hamer ook gezegd. Het is winst dat meerdere fracties dat
nu expliciet erkennen. De differentiatie van het collegegeld vinden wij geen
slechte zaak, mits de toegankelijkheid wordt geregeld. Vorig jaar hebben wij
dat ook al gezegd. Ons standpunt is dus niet veranderd. Als de toegankelijkheid
goed blijft, vormt de hoogte van het collegegeld geen extra selectie.Mevrouw Hamer (PvdA):Gaat het mevrouw De Vries nu om een scherpere selectie – om de masterklasjes –
of om grotere keuzemogelijkheden voor de student? Het wordt mij niet helder
waar zijn nu voor kiest.Mevrouw De Vries (VVD):De basis van dit wetsvoorstel is dat er met de invoering van het bachelor-mastersysteem
meer differentiatie en dus meer keuze komt. Het grootste gedeelte van het
wetsvoorstel gaat daarover. Een onderdeel daarvan zijn, zoals mevrouw Hamer
ze noemt, de masterklasjes. Dat is echter niet het hoogtepunt van dit wetsvoorstel.
Het is een extra mogelijkheid voor universiteiten om nog wat meer differentiatie
aan te brengen. De belangrijkste punten in dit wetsvoorstel zijn dat studenten
meer kunnen kiezen, dat er verschillende soorten bachelors komen en dat zij
kunnen doorstromen. Masterklasjes zijn niet het belangrijkst, maar ze vormen
wel een interessante ontwikkeling die een vervolg verdient. Mijn fractie is,
parlementair uitgedrukt, daarvan meer voorstander dan de PvdA-fractie. Het
moet echter wel in beweging blijven. Mevrouw Hamer vraagt om meer onderzoeken,
meer duidelijkheid en omschrijvingen. In dat licht heb ik de minister gevraagd
of het accreditatieorgaan hierbij een rol kan spelen. Ook wij benadrukken
namelijk dat er extra onderwijsfaciliteiten moeten zijn. De ontwikkeling gaat
door.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik stel een simpele vraag en krijg als antwoord een heel lang betoog.
Mevrouw De Vries kan er toch niet omheen dat in dit wetsvoorstel differentiatie
wordt uitgelegd als a. meer selectie door middel van collegegelddifferentiatie
en b. extra selectie-eisen aan de poort voor anderen dan doorstroommasters?
Die voorstellen staan gewoon toch in het wetsvoorstel.Mevrouw De Vries (VVD):Hoewel deze elementen erin staan, vormen zij niet de kern van het wetsvoorstel.
Als mevrouw Hamer selectie als de kern daarvan ziet, gaat zij aan de zaak
voorbij.De heer Vendrik (GroenLinks):Liberalen maken graag onderscheid tussen mensen en dat blijkt nu ook weer.
Sommigen, de vertegenwoordigers van de universiteiten voorop, zeggen dat zij
hieraan geen behoefte hebben. Waarom is de minister dan toch met dit onderdeel
van het wetsvoorstel gekomen? Anderen vrezen de gevolgen van deze bepalingen
in het wetsvoorstel. Er komt meer differentiatie, terwijl nog volstrekt onduidelijk
is hoe die topmaster eruit gaat zien. Ik begin nu te begrijpen dat de topmaster –
een privaat en met hogere collegegelden gefinancierde "aangeklede master" –
zo'n beetje dé master van de universiteit in de toekomst moet gaan
worden. Pleit de VVD-fractie daar nu eigenlijk voor? Wat meer differentiatie,
wat meer keuzevrijheid en een beetje meer kwaliteit kunnen wij toch ook wel
publiek financieren?Mevrouw De Vries (VVD):De heer Vendrik formuleert het volstrekt verkeerd; het is niet de kern
van dit wetsvoorstel maar een van de mogelijkheden. Wat is er verkeerd aan
het principe dat iemand zelf meer investeert in een geaccrediteerde opleiding
die erbovenuit steekt? De heer Vendrik wil dat allemaal publiek financieren;
de VVD-fractie vindt dat er ook een taak kan liggen voor de studenten zelf
door bijvoorbeeld meer te lenen of te werken en het zo zelf te financieren.
De instellingen kunnen daarbij ook een rol spelen. Meerdere collega's hebben
daarover opmerkingen gemaakt. Daarnaast kunnen bedrijven die zijn geïnteresseerd
in goed opgeleide werknemers, een rol spelen, wat mij goed lijkt. De kern
is echter dat de bachelor-masterfase wordt ingevoerd, met alle genoemde voordelen.
Het is niet juist om differentiatie van collegegeld te betitelen als selectie.
Als de toegankelijkheid wordt gewaarborgd, is het geen selectie.De heer Van der Vlies (SGP):Het gaat er nu juist om, de toegankelijkheid te waarborgen. Dat de deur
naar de topmasteropleiding niet op slot gaat, wordt breed gedragen, als wij
tenminste weten wat er achter die deur zit en waarom er zit wat er zit in
internationaal vergelijk. Nu willen wij de garantie dat iedereen ook gelijkelijk
door die deur kan. Dat is toch de kern van onze wetgeving als het gaat om
de toegankelijkheid tot het onderwijs? Wat voor overheidsgarantiestelling
voorziet u nu daarbij?Mevrouw De Vries (VVD):Ik voorzie financiële garanties, zodat je niet omwille van het geld
niet aan een opleiding kunt deelnemen. Daar hebben wij geen discussie over.
Ook de VVD-fractie wil dat die toegankelijkheid gewaarborgd is. Als wij echter
bepaalde topmasteropleidingen willen, om wat voor reden dan ook, bijvoorbeeld
op snijvlakken van studies of omdat zij extra goed zijn, mag daar naar onze
mening ook meer voor worden gevraagd. Er mag dan ook gekeken worden of de
mensen die zich daarvoor aanmelden, er inderdaad geschikt voor zijn. Zo bezien
wij deze kwestie; niet meer en niet minder.De heer Van der Vlies (SGP):Gegadigden van gelijke intellectuele positie en alles wat daar qua vorming
en ontwikkeling bij hoort, zullen niet op financiële gronden geselecteerd
worden?Mevrouw De Vries (VVD):Daar ben ik het mee eens.Voorzitter. Ik vind mijn vlammende betoog voor een extra interessante
master met vele faciliteiten een prachtig einde van mijn eerste termijn.De vergadering wordt van 19.55 uur tot 20.20 uur geschorst.Voorzitter: CornieljeDe heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Met de introductie van de bachelor-masterstructuur in het
Nederlandse hoger onderwijs wil de minister aansluiten bij het internationaal
meest gangbare stelsel van hoger onderwijs. Daarmee beoogt hij de vergelijkbaarheid
van de verschillende opleidingen in het hoger onderwijs te
bevorderen en zodoende ook de keuzemogelijkheden van studenten te vergroten.
Met name ten aanzien van het wetenschappelijk onderwijs wordt met dit streven
aangesloten bij een eeuwenoude traditie. Zeker voor vooraanstaanden in de
samenleving was het ook in voorgaande eeuwen immers niet meer dan gebruikelijk
zich internationaal te laten vormen. Niet zelden brachten jonge studenten
enkele jaren door aan verschillende buitenlandse universiteiten. Ook ons land
heeft zodoende bijgedragen aan de vorming van vele duizenden buitenlandse
studenten. Verschillende groten van naam uit de ontstaansgeschiedenis van
onze natie hebben vanwege dat toenmalige gebruik dan ook een belangrijk deel
van hun vorming in het buitenland opgedaan. Ik denk slechts aan een figuur
als de humanist Erasmus en aan verschillende vooraanstaande godgeleerden uit
de zestiende eeuw – ik noem Petrus Datheen en Marnix van Sint Aldegonde –
die zijn onderwezen aan de door Johannes Calvijn gestichte academie van Genève,
in die tijd roemrucht. Internationale uitwisseling heeft in het verleden ook
voor ons land bepaald zegenrijke gevolgen gehad.De SGP-fractie heeft op zichzelf geen moeite met de aanpassing van het
stelsel van hoger onderwijs met als doel de nationale en internationale flexibiliteit
te vergroten. Deze doelstelling sluit immers aan bij een gebruik dat reeds
eeuwenlang vruchtbaar is gebleken en past bovendien binnen de huidige trend
van globalisering. Over dat laatste is mijn fractie overigens niet onverdeeld
positief; te veel nadruk op het internationale perspectief kan namelijk ook
leiden tot culturele vervlakking en een te sterke relativering van de eigen
identiteit, maar daarvan verdenk ik deze minister in dit stadium bepaald nog
niet!Graag verneem ik van de minister nogmaals expliciet dat met het voorliggende
wetsvoorstel niet wordt getornd aan specifiek Nederlandse elementen en opleidingen
in ons hoger onderwijs en dat het in principe voor elke student mogelijk moet
zijn en blijven om de gekozen opleiding geheel te kunnen volgen met behulp
van het Nederlands als voertaal. Met het voorliggende wetsvoorstel wordt het in principe mogelijk dat universiteiten
beroepsgerichte opleidingen gaan verzorgen en dat hogescholen zich gaan toeleggen
op het aanbieden van wetenschappelijk georiënteerde opleidingen. Tegelijkertijd
wordt er met de invoering van het systeem van accreditatie in het hoger onderwijs
voorzien in een inhoudelijke waarborg voor het onderscheid tussen beroepsgerichte
en wetenschappelijke opleidingen. Het institutionele onderscheid tussen hbo
en wo wordt dus vervangen door een inhoudelijke waarborg voor het onderscheid
tussen beroepsgerichte en wetenschappelijke opleidingen. De SGP-fractie juicht
de ontwikkeling van een inhoudelijke waarborg toe maar heeft vooralsnog moeite
met het laten vallen van het institutionele onderscheid. Naar mij voorkomt,
sluiten deze onderscheidingen elkaar niet uit en kan door het voorlopig handhaven
van het institutionele onderscheid oneigenlijke concurrentie tussen hogescholen
en universiteiten worden voorkomen. Artikel 1.3 formuleert weliswaar het werkveld
van hbo en wo, maar welke betekenis heeft dat artikel nog als het kennelijk
mogelijk is dat hbo-instellingen wo-opleidingen aanbieden en andersom? Is
het door middel van accreditatie concentreren van bijvoorbeeld een wo-opleiding
aan een hbo-instelling juist niet reden om te concluderen dat er iets mis
is met de aard van de opleiding in de context van de desbetreffende instelling?
Graag een reactie van de minister op dit punt.De SGP-fractie ziet uiteraard de voordelen van intensieve samenwerking
tussen hogescholen en universiteiten. Over de wenselijkheid van fusie tussen
hbo- en wo-instellingen zullen wij in het kader van een apart wetsvoorstel
nog komen te spreken. Overigens kan in dit verband de vraag opkomen of diverse
opleidingen aan universiteiten naar hun aard eigenlijk niet moeten worden
beschouwd als beroepsopleidingen. Hoe denkt de minister daarover? Wat zou
de introductie van het accreditatiesysteem voor dergelijke opleidingen betekenen?
Wat is in dit verband met name de plaats van de technische en de geneeskundige
opleidingen aan universiteiten die, naar hun aard, ook een specifiek beroepsopleidend
karakter hebben? Voorzitter. Een belangrijk deel van de discussie rondom de invoering van
de bachelor-masterstructuur heeft betrekking op de verhouding in de bekostiging
van opleidingen in het hbo en in het wo. Daarbij gaat het met name om de masteropleidingen
die in het wo in principe door de overheid worden bekostigd en in het hbo,
behalve een aantal uitzonderingen, niet. De SGP-fractie neemt in de discussie
over de bekostiging een genuanceerde positie in. Mijn fractie vindt het terecht
dat de huidige situatie als uitgangspunt wordt gehanteerd. Daarin wordt het
volgen van een opleiding in principe voor een periode van vier jaar bekostigd.
Als een bacheloropleiding in het hbo vier jaar duurt, ligt het dus voor de
hand om niet ook standaard hbo-masteropleidingen te bekostigen. Masteropleidingen
in het wo vallen in de regel binnen de termijn van vier jaar en komen dus
wel in aanmerking voor bekostiging. Is de conclusie van de SGP-fractie juist
dat masteropleidingen in het hbo in de regel gezien moeten worden als equivalent
van postinitiële opleidingen in het wo?Het nu trekken van een dergelijke conclusie betekent niet dat er met het
oog op de toekomst niet moet worden nagedacht over veranderingen. Wij zijn
daarvoor beschikbaar, maar verbranden liever niet onze schepen achter ons
als wij nog geen zicht hebben op nieuwe. Een pendant van het bekostigingsvraagstuk
ligt in de Wet op de studiefinanciering. Een voornaam beginsel in die wet
is rechtsgelijkheid tussen studenten voor welke gelijkdurende studierichting
ook. En dus moeten er aan veranderingen naar alle waarschijnlijkheid ook consequenties
worden verbonden in die sfeer om rechtsgelijkheid te behouden en de toegankelijkheid
te waarborgen. Wij zien dat laatste als een van de belangrijkste thema's en
als een verantwoordelijkheid van de wetgevende macht.Naast de bestaande situatie is voor mijn fractie het initiële karakter
van de opleiding van belang. Het initiële karakter van de opleiding hangt
samen met het behalen van een arbeidsmarktkwalificatie. De SGP-fractie is
het volledig met de minister eens dat initiële opleidingen door de overheid
worden bekostigd. Wanneer er sprake is van een arbeidsmarktkwalificatie, wordt
met name bepaald door de arbeidsmarkt en dus door het bedrijfsleven.
Daar kan uiteraard ontwikkeling in zitten. Het is de vraag of die ontwikkeling
zich op dit moment voordoet ten aanzien van hbo-opleidingen. Is er sprake
van een ontwikkeling waarin steeds meer van hbo-studenten wordt verwacht?
Als dat in bepaalde gevallen kan worden aangetoond, kan het zijn dat de betreffende
masteropleiding moet worden aangemerkt als behorend tot de initiële opleidingen
en dus in aanmerking komt voor bekostiging door de overheid. Alleen deze vraagstelling
te beantwoorden met oplossingsrichtingen vergt nadere doordenking. Daar hadden
mijn collega's die tot nu toe in dit debat het woord voerden het ook over.
Ik sluit mij bij die benadering aan. Gelukkig biedt de minister daar, blijkens
de versoepeling van artikel 7.3a, bij nota van wijziging nu ook enige ruimte
voor.Over de wenselijke lengte van masteropleidingen in het wo heeft de commissie-Cohen
een advies uitgebracht. De commissie is van mening dat een lengte van twee
jaar zowel voor educatief georiënteerde als voor onderzoeksgeoriënteerde
masteropleidingen noodzakelijk is. Maatschappelijk gerichte masteropleidingen
kunnen in principe af met één jaar, tenzij de internationale
ontwikkelingen aanleiding geven tot uitbreiding. Dat advies lijkt ons een
acceptabel uitgangspunt voor een voorlopige regeling van de duur van de onderscheiden
masteropleidingen.De minister neemt het advies van de commissie-Cohen over wat betreft de
educatief en maatschappelijk georiënteerde masteropleidingen. Over de
internationale vergelijking van masteropleidingen merkt hij op dat primair
moet worden gekeken naar de kwaliteit en niet naar de duur. Daar voeg ik aan
toe dat goede kwaliteit ook tijd vraagt. Is de minister het met mij eens dat
een internationaal vergelijkbare kwaliteit in de regel ook een internationaal
vergelijkbare studieduur vraagt?De minister stelt op pag. 29 van de nota naar aanleiding van het verslag
dat verlenging van de maatschappelijke masteropleiding alleen zal plaatsvinden
als deze absoluut noodzakelijk is. Dat is wel erg sterk uitgedrukt. Moet ik
uit deze formulering afleiden dat verlenging niet zal plaatsvinden als dat
alleen maar wenselijk is?Over de opvatting van de minister over de duur van onderzoeksgerichte
masteropleidingen heb ik nog geen duidelijkheid. Wil de minister bij dezen
klip en klaar toezeggen dat hij ook voor deze categorie masteropleidingen
het advies van de commissie-Cohen zal volgen?In mijn tekst staat als kanttekening: als die toezegging niet komt, zal
ik daarover misschien een motie aan de Kamer voorleggen. Dat zeg ik even voor
de volledigheid. Ik aarzelde hierover, waarde collega's, omdat wij er in dit
stadium op voorhand van uit moeten kunnen gaan dat er een billijke toezegging
van de minister komt, als wij daarom vragen.Met de nodige verbazing heb ik kennisgenomen van de volgende passage op
pag. 17 van de nota naar aanleiding van het verslag: "Als zou blijken dat
de kwaliteit van de masteropleiding ontoereikend is vanwege de cursusduur,
ben ik bereid wettelijke verlenging van de cursusduur te overwegen." En dan
komt het: "Wettelijke verlenging van de cursusduur leidt niet automatisch
tot extra bekostiging." Hoe moet ik deze zin rijmen met het uitgangspunt van
de minister dat de gehele initiële opleiding door de overheid wordt bekostigd?
Daar horen masteropleidingen in het wo toch volop bij? Maakt de minister niet
toch een uitzondering? Ik hoor graag een heldere reactie op dit punt.Studenten aan een bacheloropleiding hoeven niet hun gehele opleiding te
hebben afgerond om toegelaten te kunnen worden tot een masteropleiding. Die
regeling is nodig om de gewenste doorstroom te realiseren. De criteria voor
doorstroom worden echter geheel aan de instellingen zelf gelaten. Waarom heeft
de minister er niet voor gekozen om een minimumgrens, bijvoorbeeld voor het
aantal studiepunten, in de wet vast te leggen? Verdient dat geen overweging?
Ik doel op artikel I, onderdeel FF, artikel 7.30a, eerste lid.In het wetsvoorstel wordt aan instellingen voor hoger onderwijs de mogelijkheid
geboden om zogeheten plusvarianten aan masteropleidingen te introduceren.
Voor die opleidingen mogen aan studenten extra eisen worden gesteld en mag
er extra collegegeld worden gevraagd. Deze opleidingen mogen slechts bestaan
naast reguliere masteropleidingen. Reguliere masteropleidingen, zogeheten
doorstroomopleidingen, mogen geen extra eisen stellen aan studenten en moeten
aansluiten op elke bacheloropleiding.De SGP-fractie heeft geen moeite met het bestaan van plusvarianten als
zodanig. Daarmee wordt immers het aanwezige onderscheid in talenten onderkend
en aangesproken.Mijn fractie kan echter niet instemmen met collegegelddifferentiatie.
Het uitgangspunt moet zijn de capaciteit van de studenten en niet de middelen
waarover zij beschikken. Iedere student die daartoe bekwaam is, moet de gelegenheid
krijgen, zijn capaciteiten zo optimaal mogelijk te ontwikkelen. De toegankelijkheid
mag daarbij niet worden belemmerd of afgeremd door het innen van forse collegegelden
die wel een factor vijf hoger kunnen zijn.Ik erken dat de toegankelijkheid van het hoger onderwijs gezien de kwalitatieve
ondergrens van doorstroomopleidingen als zodanig niet ter discussie staat.
Met de introductie van collegegelddifferentiatie ontstaat echter wel ongelijke
toegankelijkheid. Ook de mogelijkheid van financiële ondersteuning zal
altijd als een drempel worden ervaren. De vergelijking die de minister in
de nota naar aanleiding van het verslag op pagina 37 maakt met andere ondersteuningsregelingen
als huursubsidie en gemeentelijke kwijtschelding gaat toch niet helemaal op.
Die regelingen hebben immers betrekking op noodzakelijke levensbehoeften of
hebben daarmee direct te maken. Door het mustkarakter zul je eerder geneigd
zijn, die steun te aanvaarden. De vraag een plus te zetten op de kop van je
studie, waarvoor je zelf geen geld ter beschikking hebt, zou te gemakkelijk
kunnen leiden tot de redenering: dan maar niet. Dat zou jammer zijn. Dat moeten
wij niet willen. Laat Nederland zich op dit punt eens positief onderscheiden
van de ons omringende landen, zo zou ik de minister willen voorhouden.De SGP-fractie vindt het jammer dat het onderscheid tussen hbo- en wo-opleidingen
niet nadrukkelijk tot uitdrukking komt in de titulatuur. Als ik het goed heb
begrepen, zal over die titulatuur nog nader internationaal overleg worden
gevoerd. Waarom is er dan niet voor gekozen, het onderscheid
tussen hbo en wo in de titulatuur te handhaven in afwachting van dat nadere
overleg? In het diplomasupplement zou nader tot uitdrukking moeten worden
gebracht wat de aard van een bepaalde opleiding is. Door het diplomasupplement
krijgt de gevoerde titel als het ware zijn vulling, zijn waarde en zijn gezag.De vraag is in hoeverre het zogeheten diplomasupplement relevant zal zijn
in de beeldvorming. Daarom gaat het toch ook, ook in internationale fora.
Tot in de boezem van het kabinet speelt dat: een staatssecretaris die zich
in het buitenland minister mag noemen. Verwacht de minister dat het diplomasupplement
een belangrijker rol zal gaan spelen in de waardering van de titulatuur? Wij
betwijfelen dat.Afgestudeerden mogen in principe kiezen tussen een Nederlandse titel en
een titel uit het Angelsaksische taalgebied. Geldt dat ook met terugwerkende
kracht voor degenen die bij hun afstuderen alleen de mogelijkheid kregen,
een Nederlandse titel te voeren? Voor mij is dit niet de kern van mijn inbreng
op dit punt. Wij zouden de garantie willen dat de Nederlandse titels in principe
blijven bestaan, omdat zij anders volgens onze inschatting onder druk van
internationalisering en globalisering op termijn het loodje leggen. Dat lijkt
ongewenst, ook voor de identiteit van de Nederlandse opleidingen en instellingen.
Wil de minister daarop reageren?Tot slot wil ik nog iets zeggen over de invoering. De collega's hebben
er al op gewezen dat het tijdpad krap is. Wij zouden daaraan consequenties
moeten verbinden in die zin dat ik mij aangesproken voel door enkele amendementen
die een bepaalde fasering voorstaan van de invoeringstermijnen. Voor de instellingen
die het al kunnen realiseren, is het prima. Instellingen die er nog niet aan
toe zijn of denken te zijn, moeten iets langer de tijd krijgen. Het vraagstuk
van de financiële ondersteuning en de vraag of de daarvoor gevoteerde
gelden toereikend zullen zijn, zijn al aan de orde geweest. Ik sluit mij bij
de reeds gestelde vragen op dit punt aan en heb daar geen nieuwe vragen aan
toe te voegen.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik bied allereerst mijn excuses aan voor mijn late binnenkomst.De invoering van de bachelor- en masterstructuur in het hoger onderwijs
is een ingrijpende wijziging. Met die wijziging sluit het Nederlandse hoger
onderwijs, wat betreft de structuur van de opleiding, beter aan bij het andere
hoger onderwijs in de wereld. Voorzover bekend, is dat ook het belangrijkste
argument dat tot ondertekening van de Bolognaverklaring heeft geleid. De vraag
dringt zich dan ook op of dat niet een mager argument is om tot zo'n ingrijpende
wijziging te komen. Of er zouden nog meer doelstellingen moeten zijn die de
minister met dit wetsvoorstel wil dienen. Vandaag is het woord "selectie"
al vaak gevallen. het woord "bezuiniging" dringt zich ook op, omdat bij nogal
wat onderwijsveranderingen er uiteindelijk ook een bezuinigingsdoelstelling
gehaald moest worden.De Bolognaverklaring die aan de verandering ten grondslag ligt, gaat vooral
over de vorm van het hoger onderwijs, en niet over de inhoud. Dat is zowel
een zwak als een sterk punt van die Bolognaverklaring. Aan de ene kant biedt
de nieuwe structuur duidelijkheid en goede vergelijkbaarheid. Aan de andere
kant legt de vorm ook beperkingen op. Naar de mening van de SP moet de introductie
van de bachelor- en masterstructuur niet tot een keurslijf leiden. Deelt de
minister die opvatting? De wet is toch niet bedoeld om minder mogelijkheden
voor studenten en instellingen te creëren? Men beoogt eerder het tegenovergestelde:
meer mogelijkheden, meer keuze, meer vrijheid. Of ik moet het wetsvoorstel
helemaal verkeerd begrepen hebben!De invoering van het nieuwe stelsel zal niet gemakkelijk zijn. De minister
spreekt trots over het hoger onderwijs als een hoogvlakte met toppen en dalen.
Maar is het niet meer een gewoon landschap met toppen en dalen? Er is in de
afgelopen jaren al veel veranderd, en niet al die veranderingen zijn probleemloos
ingevoerd. Ik hoef maar te verwijzen naar de nieuwe bestuursstructuur aan
de universiteit, kortweg de MUB, om te weten dat de invoering van veranderingen
nogal eens meer moeite kost dan hier gewenst wordt. De invoering van de bachelor-
en masterstructuur komt in die zin op een ongelukkig moment. Hoe wil de minister
voorkomen dat de bestuurlijke veranderingen die nog niet overal goed werken,
roet in het eten gaan gooien?De minister wil de instellingen veel, heel veel vrijheid geven. Als het
aan hem ligt, gaan wij naar een Angelsaksisch model toe waarbij instellingen
met elkaar concurreren. Straks staat de ene universiteit bekend als goedkoop
met een lage of middelmatige kwaliteit en dito personeel. Daarnaast zullen
er elite-instellingen komen, met hoge collegegelden en tophoogleraren. Dat
is een tweedeling in het hoger onderwijs die de SP onwenselijk vindt. De invoering
van de bachelor- en masterstructuur mag dan ook geen opmaat worden naar die
tweedeling. Er is me dan ook veel aan gelegen, het wetsvoorstel daarop te
toetsen en eventueel te wijzigen.Om te beginnen, wil ik ingaan op de bachelorfase die in het universitair
onderwijs meestal drie jaar zal duren. Wat is de maatschappelijke betekenis
van die driejarige opleiding? Wat kunnen studenten op de arbeidsmarkt met
het bachelordiploma? In de praktijk zullen de meeste studenten na die drie
jaar willen doorstuderen. Maar zullen zij dat ook allemaal kunnen? En dan
de instellingen. Zullen zij in staat zijn om de studies voor de bachelorfase
in driejarige programma's aan te bieden? Heeft de minister enig idee of dat
met de meeste studies inderdaad gaat lukken? Of gaat die drie jaar hier toch
als een keurslijf gelden? Ik hecht eraan, instellingen in staat te stellen
om van die drie jaar af te wijken en heb om die reden een voorstel ingediend
om de bachelorfase niet uit 126 punten maar ten minste uit 126 punten te laten
bestaan. Hoe flexibel is de minister op dit punt?In hoeverre is de komst van het bachelor- en mastermodel ook bedoeld om
te komen tot een feitelijke teruggang van het aantal studiejaren. De bachelor
heeft immers een dubbele functie. Enerzijds wordt opgeleid voor de arbeidsmarkt,
anderzijds is het de vooropleiding van een masteropleiding. Met de huidige
arbeidsmarktperspectieven zullen wo-bachelors wellicht sneller
stoppen als zij alleen hun bachelor hebben afgerond. Vindt de minister dat
wenselijk? Het uiteindelijke gevolg zou dan zijn dat de nominale studieduur
één jaar korter wordt. Dat levert wellicht een bezuiniging op,
maar ook daar was het niet om te doen. Voor welk deel van de studenten verwacht
de minister dat de bachelorfase ook daadwerkelijk de eindfase is: een kwart,
de helft, driekwart? De minister zal toch wel enig idee hebben. De minister
zegt niet bang te zijn voor een grote uitstroom na de bachelorfase, maar de
vraag is waar hij dat op baseert. Hoezeer is de driejarige bachelor de internationale
standaard? De VSNU trekt dat in twijfel. De vereniging zegt dat Zuid-Europese
landen bezig zijn met langere bacheloropleidingen. Klopt dat? Zo ja, waarom
zouden wij die vrijheid dan niet nemen? Ik ben het dan ook eens met de kritiek
van de VSNU op de dogmatische periode van drie jaar voor de bachelor. Dat
moet ten minste drie jaar worden.Wat betekent de introductie van de nieuwe structuur voor hbo'ers die willen
overstappen naar het wetenschappelijk onderwijs? Maakt een keuze voor de hbo-bachelorfase
een overstap naar het wetenschappelijk onderwijs in de praktijk onmogelijk?
Dat zou zeer ongewenst zijn. Ik mag toch aannemen dat dit niet de opvatting
is van de minister, die altijd pleit voor meer keuzemogelijkheden voor studenten
en meer vrijheid voor instellingen. Het bindende studieadvies dient naar onze
opvatting beperkt te blijven tot de propedeuse. Dat is nu gesteld op 42 studiepunten
en daarmee ga ik akkoord. De SP-fractie is geen voorstander van selectie aan
de poort, behalve op grond van een diploma en eventueel op relevante voorkennis.
Hoe is dat geregeld, bijvoorbeeld bij het Utrecht University College? Het
is mij niet geheel duidelijk op welke gronden studenten daar worden aangenomen.
Graag hoor ik daar meer over. Dat de bachelor mag doorstromen naar de master,
ook als hij de opleiding nog niet helemaal heeft afgerond, is een wijs besluit
van de minister. Dat heeft dan ook onze instemming.Voor de bekostiging en de duur van de masters heeft de minister gebruik
gemaakt van het advies van de commissie-Cohen. Deze stelt voor om maatschappelijk
georiënteerde masters slechts één jaar te bekostigen. Dat
vind ik wel erg kort door de bocht en ik pleit voor een veel betere onderbouwing
van die stelling. Waar de minister wel kiest voor een wettelijke verlenging
tot twee jaar, is hij over de bekostiging nog steeds onduidelijk. In de nota
naar aanleiding van het verslag staat dat wettelijke verlenging van de cursusduur
niet automatisch leidt tot extra bekostiging, maar op pagina 29 staat dat
financiering van het tweede jaar door de overheid in de rede ligt. Het is
natuurlijk van tweeën één: of je bekostigt de wettelijke
verlenging of je doet dat niet. Graag krijg ik een heldere toelichting. Hoe
staat het overigens met de master psychologie, waarvoor volgens de VSNU een
tweejarige master is bepleit? Uit onderzoek blijkt dat in de omringende landen
drie plus twee gangbaar is voor psychologie. Voor bepaalde opleidingen binnen
de letterenfaculteit geldt eveneens dat een tweejarige master noodzakelijk
is. Uitholling van enkele waardevolle studierichtingen als gevolg van de introductie
van het BAMA-stelsel zou wat ons betreft niet mogen gebeuren. Kan de minister
al zeggen of deze aanvragen gehonoreerd worden?In de wo-master bevindt zich tevens het paradepaardje van de minister,
de topmaster. Deze opleidingen voor excellente studenten moeten de sterke
internationale concurrentiepositie van Nederland bevestigen. Hier gaat het
niet om gelijke toegankelijkheid, maar om de creatie van een wetenschappelijke
elite, ver boven alles en iedereen verheven. Qua financiering wordt alles
mogelijk als het aan de minister ligt: differentiatie van collegegelden, publiek-private
samenwerking en noem maar op. De minister heeft beloofd dat de selectiecriteria
vooraf bekend moeten zijn en dat beoordeeld moet worden op kwaliteit, maar
intussen maakt hij het mogelijk dat de kosten vergaand kunnen differentiëren.
Dus krijgen wij een terugkeer naar de tijd dat studeren aan een deel van de
universiteit alleen voor een elite mogelijk was. Het idee om het collegegeld
tot maximaal vijf keer te verhogen, is wat dat betreft verwerpelijk. Gelukkig
bestaat er vrij algemeen bezwaar tegen het vrijlaten van de collegegelden.
Als het aan de SP-fractie ligt, worden de collegegelden tot in lengte van
dagen centraal vastgesteld. Een amendement op dit onderdeel zal dan ook zeker
onze steun krijgen. Nu ik het toch over het collegegeld heb, vraag ik mij
af wat dat betekent voor de eventuele komst van topmasters. Bestaat er een
relatie tussen het vrijlaten van de collegegelden en de introductie van de
nieuwe topmasters? Moet een deel van die topmasters op basis van die verhoogde
collegegelden gefinancierd worden? Gesteld dat de Kamer de verhoogde collegegelden
schrapt. Betekent dat dan dat er geen topmasters komen met aanvullende studiefaciliteiten?
Op dat punt krijg ik graag meer helderheid.De minister wil de hbo-master wettelijk erkennen, maar niet financieren.
De HBO-raad gaat uit van evenveel studiejaren in het voortgezet en hoger onderwijs
voor hbo'ers en wo'ers. Dat lijkt op het eerste oog een redelijke redenering.
Daarom ligt het volgens de HBO-raad in de rede dat ook de masterfase voor
het hbo wordt bekostigd. Waarom onderschrijft de minister die logica niet?Hoe zit het met de overgang van de hbo-bachelorfase naar de wetenschappelijke
masteropleiding? Voor die overstap is een schakelklas nodig. Is de minister
bereid die schakelklas te bekostigen? Zo niet, dan is de hbo'er met zijn keuze
in een fuik gezwommen, omdat een keuze voor hbo betekent dat hij niet door
kan naar het wo doordat de overstap niet kan worden gerealiseerd.Voor mij staat vast dat de duur van de studiefinanciering op zijn minst
gelijk moet zijn aan de cursusduur van de opleiding. Liever nog zou ik zien
dat het recht op studiefinanciering ruimer zou zijn dan de nominale studieduur.
Zeker bij grote veranderingen in het onderwijs, zoals de introductie van een
nieuwe vorm als waarover wij nu spreken, ontstaan problemen met de studeerbaarheid.
Die problemen moeten niet op de studenten worden afgewenteld. Welke gevolgen
zijn er van de introductie van het nieuwe stelsel te verwachten voor het beroep
dat er op de studiefinanciering wordt gedaan? Wat betekent het als studenten
de bachelorfase aan de universiteit niet in drie jaar halen? Nu laat de minister
nog veel ruimte aan de opleidingen. Hij vindt dat de universiteiten die kiezen
voor een verlenging van de masteropleiding zelf moeten zorgen voor de studiefinanciering. Dat is natuurlijk buitengewoon vervelend, zowel
voor de student als voor de instelling. De toegankelijkheid komt daarmee op
het spel te staan.De minister zet de student in het wetenschappelijk onderwijs voor het
blok als hij zijn bachelor heeft gehaald. Wie ervoor kiest zijn lening in
een gift om te zetten en enige tijd later zijn master wil halen, ziet af van
toekomstige studiefinanciering, omdat de prestatiebeurs slechts eenmaal mag
worden omgezet. Waarom is de minister wat dit betreft zo stroef? Waarom mag
de student zijn studie niet gewoon later weer oppakken met behoud van studiefinanciering?Er is ook al veel gezegd over de invoeringskosten. De VSNU vraagt voor
de overgang naar het bachelor-mastermodel 225 mln gulden in een periode van
twee tot vier jaar. De minister wil vooral dat de overgang snel wordt geregeld
en geeft de universiteiten 100 mln gulden en de hogescholen 60 mln gulden.
De rest mogen de instellingen zelf opbrengen. Dat vind ik nogal makkelijk,
zeker als ik bedenk dat het hoger onderwijs de laatste jaren weinig heeft
meegeprofiteerd van het hogere onderwijsbudget. Is de minister bereid alsnog
het door de VSNU gevraagde bedrag voor de transitie op te brengen en dus ongeveer
100 mln gulden extra beschikbaar te stellen? De invoering zal anders ongetwijfeld
met veel kinderziekten gepaard gaan.Daarnaast vraagt de VSNU – en dat is ook bekend bij deze minister –
120 mln voor ICT, 120 mln voor wetenschappelijk onderzoek en 400 mln voor
huisvesting. En dan heb ik het nog niet eens over de personeelsproblemen en
de grotere studentenaantallen die ook meer gelden vergen. Dat universiteiten
nauwelijks het hoofd boven water kunnen houden, blijkt wel in Twente. De UT
gaat huisvesting financieren door wetenschappelijk personeel te ontslaan.
Het vertrouwen van het personeel in het bestuur en de toekomst van de universiteit
neemt daardoor natuurlijk niet toe. In z'n algemeenheid leidt die vraag naar
meer geld tot meer financiering uit de markt. Hoe ziet de minister die ontwikkeling?
Blijft hoger onderwijs wat hem betreft een publieke zaak die ook publiek wordt
bekostigd of komt er op dat punt ook een verandering? Nu iets over de titels die volgen op een afgeronde afleiding. Ik ben het
eens met de VSNU die meent dat het gewenst is om de toevoegingen "of arts"
en "of science" te reserveren voor het wetenschappelijk onderwijs. Helaas
heeft de minister die gedachte afgewezen. Daarmee draagt hij bij aan de verdere
vervaging van het verschil tussen het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk
onderwijs. Het is de vraag of dat ook zijn bedoeling is. Dat onderscheid tussen
hbo en wo zal door de fusies tussen instellingen toch al verwateren. Welke
verwachtingen heeft de minister over het aangaan van fusies tussen instellingen
van hbo en wo? Is er in ons land over tien jaar nog wel een binair stelsel
met apart wetenschappelijk onderwijs en beroepsonderwijs? Wat is de minister
dat waard?Voorzitter. Ik kom tot een afronding en een voorlopige conclusie. Op zich
is de invoering van een bachelor- en masterstructuur mogelijk in Nederland
en kan deze studenten meer mogelijkheden bieden dan nu het geval is, maar
dan moet die invoering wel onder de goede voorwaarden geschieden. Nederland
heeft op dit moment een heel behoorlijk stelsel van hoger onderwijs en er
is geen aanleiding om onze eigen verworvenheden in te ruilen voor beperkingen
in de studiemogelijkheden elders, enkel en alleen omdat die daar gemeengoed
zijn. Dat stelt eisen aan de financiering van zowel de bachelor- als de masterfase.
Het stelt ook eisen aan de toegankelijkheid, en dus ook aan de collegegelden.
Deze week zal blijken of de minister aan die eisen wil voldoen.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie ziet grote voordelen in de invoering van een
structuur van bachelors en masters in het Nederlandse hoger onderwijs. Studenten
doen immers steeds vaker een deel van hun studie in het buitenland, buitenlandse
studenten komen naar hier en afgestudeerden worden geconfronteerd met een
arbeidsmarkt die een steeds internationaler karakter krijgt. Dit vereist een
onderwijssysteem dat internationale mobiliteit stimuleert in plaats van belemmert
en onderwijsgraden die internationaal herkenbaar en eenduidig zijn. Vanuit
dit uitgangspunt is het positief dat minister Hermans met de ondertekening
van de Bolognaverklaring het proces tot invoering van de bachelor- en masterstructuur
in Nederland heeft ingezet. Dat proces heeft uiteindelijk geleid tot het nu
voorliggende wetsvoorstel. Het is jammer dat wij gedurende dat proces min
of meer verzand zijn in een structuurdiscussie vanuit belangentegenstellingen
in het veld. Het zou echter enkel en alleen moeten gaan om het belang van
de toekomstige studenten. In deze discussie dienen we bewust te zijn van de
goede uitgangspositie van het Nederlandse hoger onderwijs. Zo valt ons hoger
onderwijs in internationaal verband op door een brede toegankelijkheid. Iedere
student is, ongeacht het salaris van zijn of haar ouders, in staat om in iedere
mogelijke richting een studie te volgen. Ook de hoge basiskwaliteit van het
hoger onderwijs is een groot goed. Iedere opleiding van hoger onderwijs is
van een behoorlijke kwaliteit, een situatie waarnaar niet alleen in de VS
maar ook in veel van de andere EU-lidstaten met afgunst wordt gekeken. De
kosten hiervan voor de Nederlandse overheid zijn, als je de OESO cijfers op
je laat inwerken, op z'n zachtst gezegd gunstig te noemen. De invoering van
het BAMA-systeem in het Nederlandse hoger onderwijs mag geen afbreuk doen
aan deze basiskwaliteit maar dient juist op basis van deze kwaliteit extra
voordelen aan de studenten te bieden als het gaat om flexibiliteit en internationale
herkenbaarheid.In het begin van het proces was niet goed duidelijk wat de voordelen zijn
van een BAMA-structuur. Gaandeweg worden die voordelen steeds meer duidelijk.
De minister heeft in de nota naar aanleiding van het verslag een duidelijke
opvatting neergelegd over het ECTS. Wij zullen bezien of wij er nog een schepje
bovenop kunnen doen. Op sommige punten kan het echter nog beter. Ik denk aan
de internationale positionering van het hoger beroepsonderwijs. Het is goed
dat er meer aandacht komt voor de financiering van onderzoeksmasters, maar
ook hierover zijn nog de nodige vragen te stellen.Ik vind het jammer dat in de discussie over de BAMA-structuur steeds weer
elementen opduiken die afbreuk dreigen te doen aan de basiskwaliteit.
Wij praten nu voor de zoveelste keer over de toegankelijkheid van het onderwijs
en het gedifferentieerde collegegeld. Ook vind ik het jammer dat wij nu weer
moeten praten over selectie en aanverwante zaken.Het CDA is hoe dan ook van mening dat de overheid verantwoordelijk is
en blijft voor een kwalitatief goed hoger onderwijs met een brede toegankelijkheid.
Vandaar dat de CDA-fractie grote bezwaren heeft tegen artikel 7.43a waarin
de mogelijkheid wordt geboden tot het heffen van gedifferentieerd collegegeld
voor mastersopleidingen.Ten eerste omdat de toegankelijkheid van deze opleidingen als zij maar
liefst vijf keer zo duur kunnen worden, voor een groot deel van de studenten
in gevaar komt. Nu wordt wel gezegd dat de universiteiten het verschil kunnen
bijpassen. Daarover wil ik een paar opmerkingen maken. De universiteiten zeggen
dat die regeling niet werkt en niet kan werken en dat zij hoe dan ook niet
bereid zijn hieraan mee te werken. Zelfs indien de Kamer of de minister in
dit debat met een regeling zouden komen die dit zou repareren, waardoor de
teruggeefregeling beter zou werken, dan nog moeten wij onszelf de vraag stellen
waarom het geld op die manier moet worden rondgepompt. Wat winnen wij daarmee?
Wat winnen wij ermee als wij de basistoegankelijkheid die is verankerd in
het wettelijke collegegeld op de helling zetten?Daarbij komt nog dat de term topmaster internationaal op geen enkele manier
wordt erkend. Harvard noemt zijn MBA, toch een van de beste van de wereld,
geen topmaster en ook andere internationale topinstituten noemen hun masters
geen topmaster. De minister zegt dat zij dit niet hoeven te doen, maar dan
klemt te meer de vraag waarom wij in Nederland wel de term topmaster zouden
moeten hanteren. Wij zouden het minder over de naam moeten hebben en meer
over de vraag hoe wij differentiatie en kwaliteit kunnen verkrijgen. De topmaster
wordt nu zelfs in de binnenlandse situatie niet van kwaliteitscriteria voorzien.
De CDA-fractie is voorstander van meer diversiteit in de aangeboden opleidingen
in het Nederlandse hoger onderwijs en daar horen zeker opleidingen bij voor
excellente studenten met zware nadruk op onderzoek en in een goede interactie
met het bedrijfsleven. Die opleidingen dienen waar nodig te worden gestimuleerd.
De minister zou bijvoorbeeld samen met zijn collega van Economische Zaken
hiervoor extra zijn best kunnen doen.Deze inhoudelijke differentiatie die alle richtingen kan uitgaan, staat
voor de CDA-fractie los van het te grabbel gooien van de brede toegankelijkheid
van de door de overheid bekostigde opleidingen in het hoger onderwijs. Ik
wijs er met nadruk op dat wij nu spreken over opleidingen die wij betalen.
Dat mensen zelf betalen voor een post-initiële opleiding à la
Harvard of à la Nijenrode vind ik à la bonheur, maar wij spreken
nu over opleidingen die wij betalen en ik vind dat de toegankelijkheid daarvan
overeind moet blijven.Ik voel mij hierin gesterkt doordat niet alleen de studentenorganisaties
tegen deze differentiatie zijn – zij hebben dit vanmiddag op het Plein
nog eens duidelijk tot uitdrukking gebracht – maar dat zelfs de koepel
van universiteiten aangeeft deze differentiatie een ongewenste, maar vooral
ook onnodige ontwikkeling te vinden. Ik reken erop dat een meerderheid van
de Kamer deze ontwikkeling zal tegenhouden door de aanneming van het amendement
op stuk nr. 14.Bij onze inzet voor een blijvende goede toegankelijkheid van het Nederlandse
hoger onderwijs hoort ook dat wordt voorkomen dat de overheid zich terugtrekt
uit de bekostiging van een deel van de initiële studies. De CDA-fractie
vindt het van groot belang dat je als student ook in de toekomst kunt rekenen
op financiering van je studie tot aan een eindgraad hbo of wo, omdat je met
zo'n eindgraad de arbeidsmarkt op kunt. Het is een afgerond geheel, mensen
erkennen dit als een afgerond geheel en daarmee kun je goed voor de dag komen.
In de nieuwe systematiek zal dit betekenen dat de financiering bij het hbo
tot en met de bachelors moet worden gegarandeerd en bij wo in ieder geval
niet mag worden geretireerd van de financiering tot aan die masterstitel.
Wij hebben het dan over vier of vijf jaar universitair onderwijs. Anders zou
je het opknippen en nog maar tweeëneenhalf jaar betalen. Ik zeg dit,
omdat in discussies vaak wordt gezegd dat studenten de mastertitel maar zelf
moeten betalen. De VVD-fractie heeft dit ook eens gezegd in de afgelopen vier
jaar; ik hoop dat zij daarvan is terug gekomen. Wij zijn dan ook blij met
de toezegging van de minister naar aanleiding van vragen in de schriftelijke
ronde, dat die blijvende bekostiging in ieder geval zijn uitgangspunt is.
Ik ben ook blij dat de minister op aandringen van de Kamer iets extras heeft
weten te doen voor hbo-masters met grote maatschappelijke relevantie. Wij
wachten nu concreet af wat er zal gebeuren. Op welke termijn mogen wij de
eerste initiatieven verwachten?Bij deze insteek voor een blijvende bekostiging hoort ook een gedegen
benadering van het vraagstuk van de gewenste lengte van masteropleidingen.
Een generieke verlenging van alle masteropleidingen zou deze al snel onbetaalbaar
kunnen maken hetgeen een terugtrekkende overheid in de hand zou werken. Vandaar
dat de CDA-fractie voorstander is van een kwalitatieve benadering: een masteropleiding
heeft recht op een extra jaar als dit uit hoofde van studeerbaarheid en kwaliteit
in internationaal perspectief noodzakelijk is. Op deze wijze zijn in het verleden
onder meer diverse bètastudies verlengd. Mijn fractie is er dan ook
tevreden over dat de minister in zijn antwoord op onze vragen in de nota naar
aanleiding van het verslag aangeeft ook in de toekomst op deze weg te willen
verdergaan.Zoals gezegd acht de CDA-fractie het van groot belang dat in het nieuwe
BAMA-systeem zoveel mogelijk wordt gestimuleerd dat studenten tot aan hun
eindgraad doorstuderen en dus niet na het behalen van een bachelor/wo-opleiding
al de arbeidsmarkt opstromen. Hiervoor is meer nodig dan het financieren van
de opleiding tot aan de eindgraad. Een goede overgang van bachelors naar masters
is erbij gebaat dat studenten ook al aan hun masters kunnen beginnen als zij
nog niet alle studiepunten van de bachelorfase hebben behaald. Het is goed
dat de minister op dit punt een duidelijke toezegging heeft gedaan en meer
flexibiliteit heeft ingebouwd.Ook moet worden voorkomen dat het door allemaal toetredingseisen die door
instellingen aan de masters worden gesteld heel moeilijk wordt gemaakt om
de laatste jaren van een universitaire studie af te maken. Omwille
van de tijd zal ik niet te lang op dit punt doorgaan. Als ik het voorstel
goed begrijp, acht de minister het voldoende als er maar aan een universiteit
in Nederland een masteropleiding is waarin zonder extra eisen instroom kan
plaatsvinden. Als dat het geval is, heeft de CDA-fractie daartegen grote bezwaren.
Het is niet realistisch om iemand die zich niet kwalificeert voor de masteropleiding
in zijn eigen universiteit omdat hij slechts een gemiddelde heeft van 6,5
in plaats van 7,5 naar de andere kant van het land te laten verkassen om daar
zijn studie af te maken. In ieder geval heb ik met mevrouw Hamer het amendement
op stuk nr. 17 ingediend waarmee wordt beoogd, op iedere universiteit een
ongeconditioneerde masteropleiding in te stellen.Mevrouw Hamer (PvdA):Volgens mij is er sprake van verwarring. Ik heb begrepen uit het wetsvoorstel
dat er ten minste één doorstroom relevante masters moet zijn.
Voor die masteropleiding geldt alleen de voorkennis als selectiecriterium.
Volgens mij gaat uw redenering niet helemaal op. De selectie vindt niet plaats
op basis van cijfers maar op basis van de plaats van de masteropleiding. Begrijp
ik het goed dat u het belangrijk acht dat op dezelfde universiteit een doorstroommogelijkheid
is?De heer Eurlings (CDA):Ik had waarschijnlijk toch beter een paar zinnen extra kunnen gebruiken.
Ik acht het belangrijk dat mensen niet op basis van cijfergemiddelden naar
de andere kant van het land worden gestuurd. Het stemt mij niet tevreden als
er slechts op een plaats in het land een masteropleiding wordt aangeboden
waarbij op basis van vaardigheden wordt getoetst.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik toets u niet op de kennis van het wetsvoorstel maar het is anders dan
u zegt. Zelfs als het cijfergemiddelde goed is, kan het voorkomen dat doorstroom
naar een gerichte masteropleiding binnen de universiteit niet mogelijk is.De heer Eurlings (CDA):Dat is duidelijk. Om die reden heb ik de vraag op deze wijze gesteld.Wat betreft het amendement op stuk nr. 14 over deficiënties sluit
ik mij aan bij de woorden van mevrouw Hamer. Ten aanzien van de masteropleiding
waaraan extra eisen kunnen worden gesteld, ben ik met vele anderen van mening
dat het geen pas geeft om in het nieuwe systeem extra eisen te stellen anders
dan de vaardigheden en de competenties. Het gaat hierbij niet om de Harvards
van deze wereld die na de studie kunnen worden bezocht en waarbij een dergelijke
selectie op zijn plaats kan zijn. Wij hebben het hier simpelweg, met nieuwe
namen en een nieuwe systematiek, over de laatste anderhalf jaar van een universitaire
opleiding. Ik vind het een weinig inhoudelijke en weinig constructieve weg
als een universiteit zegt: iemand meteen te laag cijfer mag hier de vervolgopleiding
niet meer doen. Ik kan mij voorstellen dat een gedegen opleiding, een gedegen
masters van topkwaliteit selecteert vanwege het zware studieprogramma.Als je na een bachelors-wo niet wilt doorstuderen en af wilt van de hangende
studieschuld en die omzet in een gift – de studiefinanciering wordt
afgesloten – dan heb je daarna geen mogelijkheid om alsnog van je resterende
rechten gebruik te maken. Na een bachelors hbo is dat wel mogelijk. Kan de
minister uitleggen waarom er geen mogelijkheid is voor een dubbel omzettingsmoment?
Kan dat echt niet in de studiefinancieringssystematiek WSF 2000? Kan het niet
worden gerepareerd zodat mensen alsnog hun masters kunnen doen? Moet niet
met spoed worden bekeken wat de mogelijkheden zijn voor een systeem van leerrechten?
Daar kom je dit soort hobbels niet tegen.Bij een flexibel onderwijssysteem en het tegengaan van het tekort aan
hoger opgeleiden hoort ook dat doorstroomroutes krachtig worden gestimuleerd.
Zo heeft het CDA zich in het verleden al vaak sterk gemaakt voor het verbeteren
van de mbo-hbo-doorstroomroute. Deze uitdaging geldt evenzeer voor de doorstroomroute
hbo-wo. Vandaar dat de CDA-fractie zich veel kan voorstellen bij de notie
van de commissie-Cohen dat het wenselijk zou kunnen zijn om van overheidswege
bij te dragen in de bekostiging van schakelcursussen die door universiteiten
worden verzorgd voor hbo-bachelors die willen doorstromen in een wo-masteropleiding.
De minister heeft deze gedachte inmiddels afgewezen. Waarom? Zijn wij niet
penny wise, pound foolish, ook in het kader van het grote tekort aan hoger
opgeleiden en het gebruiken van menselijk talent, als wij deze kleine investering
achterwege laten? Om procedureel deze doorstroom gemakkelijker te maken, hebben
collega Hamer en ik een amendement op stuk nr. 20 ingediend.Het CDA is van mening dat de binariteit van het Nederlandse hogeronderwijsstelsel
dient te worden gehandhaafd en waar mogelijk met de overgang naar de aan het
nieuwe bachelor-mastersysteem gelieerde systeem van accreditatie inhoudelijk
verder te worden geaccentueerd. Dit onder andere vanwege de duidelijke waardering
van de Nederlandse arbeidsmarkt voor dit binaire systeem. Afgestudeerde wo'ers
zijn hierbij niet meer of minder dan afgestudeerde hbo'ers. Beide groepen
hebben hun eigen, duidelijk onderscheiden en door de markt gewaardeerde kwaliteit.
Bij deze duidelijke profilering hoort dat het ook in de toekomst uit de titulatuur
duidelijk zal zijn of iemand een beroepsgerichte hbo-opleiding heeft gevolgd
of een academische wo-opleiding. In het in vorig voorjaar behandelde beleidskader
was van zo'n onderscheid sprake. De term Bachelors en masters of science &
arts zou voorbehouden zijn aan academische studies. Deze indeling deed recht
aan de binariteit, maar had iets onbevredigends, namelijk dat voor hbo-studies
op geen enkele manier een duidelijk herkenbare hbo-titel, ook in internationaal
verband, was afgesproken. Om meer recht te doen aan de waarde van beroepsgerichte
studies, ook in internationaal verband, heeft de Kamer bij genoemd notaoverleg
in de motie-Eurlings c.s. uitgesproken dat er in samenspraak met andere binaire
landen gekomen zou worden tot een duidelijk herkenbare bachelortitel en mastertitel
voor hbo-afgestudeerden. Het verbaast de CDA-fractie dat geen uitvoering is
gegeven aan deze motie, sterker nog, dat de regering met het nu voorliggend
voorstel het onderscheid in titulatuur van beroepsgerichte en wetenschappelijk
gerichte opleidingen afschaft. Dit geldt te meer daar de minister in de nota
naar aanleiding van het verslag aangeeft dat er wel degelijk landen zijn (Frankrijk en Denemarken) die tot een duidelijk onderscheiden titel
masters of profession zijn gekomen. Andere landen moeten hun beslissing nog
nemen. Waarom gaan wij niet mee met de ontwikkeling? Dit te meer omdat in
Engeland, waar veel aan zelfregie wordt overgelaten, de praktijk is dat een
"master of science" of een "master of arts" bijna altijd een wetenschappelijke
opleiding betreft. Waarom denken wij niet meer in deze richting? Organisaties
als VNO-NCW en Nuffic hebben dit recent nog eens heel duidelijk gezegd. Met
mijn amendement leg ik de minister voor om alsnog tot een duidelijk onderscheiden
"master of professiontitel" te komen voor hbo-studies. Dat betekent niet dat
een hbo-instelling nooit een titel "master of arts" of "master of science"
kan afgeven. In het kader van de deïnstitutionalisering kan een hbo-instelling
ook academische studies verzorgen. Het gaat erom dat de opleiding duidelijk
doorklinkt in de titulatuur.Een van de voordelen van de invoering van het bachelor-mastersysteem is
dat studenten makkelijker een deel van hun studie in het buitenland zouden
kunnen volgen. Vanuit dit doel van internationalisering van het Nederlands
hoger onderwijs, vinden wij het in lijn brengen van het Nederlandse studiepuntensysteem
met het European Credit Transfer System van het grootste belang. De CDA-fractie
is van mening dat dit systeem zo snel als praktisch haalbaar is, zou moeten
worden ingevoerd. Wij zijn blij met de positieve reactie van de minister op
vragen van onder andere de CDA-fractie in de schriftelijke ronde. Wij zouden
echter graag vernemen op welke termijn de aansluiting bij dit Europese systeem
kan worden gerealiseerd. Is dit al mogelijk bij de aanvang van de bachelor-mastersystematiek?
Dit zou het beste zijn, gezien de duidelijkheid en de te behalen voordelen.
Wij kiezen voor de snelst mogelijke termijn. Als blijkt dat dit de in het
amendement-De Vries cum suis uitgesproken overgangstermijn van twee jaar is,
zullen wij dit amendement van ganser harte ondersteunen. Het moet gewoon zo
snel mogelijk gebeuren.Voor een goed functionerend bachelor-mastersyteem is een goede start meer
dan het halve werk. Een omzetting van het hele hogeronderwijssysteeem is immers
geen sinecure. De overgangsfase behoeft daarom speciale aandacht. In dit verband
valt het op dat de nota van wijziging een voorstel bevat tot aanscherping
van artikel 17.2, tweede lid, dat de universiteiten uitgerekend bij de overgang
naar een nieuwe, voor vernieuwing bedoelde structuur, immobiel lijkt te maken
ten aanzien van de inrichting van onderwijsprogramma's. De CDA-fractie vindt
dat de stelselwijziging niet sluipenderwijs moet worden aangegrepen om het
opleidingenpakket te wijzigen. Het gaat echter niet aan, op dat moment vernieuwingen
te blokkeren die tot een normale ontwikkeling van het universitaire onderwijs
behoren. Wij hebben dan ook bezwaar tegen de bepaling die inhoudt dat "van
de in te stellen bachelor en masteropleidingen uitsluitend onderwijseenheden
deel uitmaken die in het studiejaar voorafgaand aan de instelling van die
opleiding door de instelling werden verzorgd". De CDA-fractie acht het begrip
onderwijseenheden van een te laag aggregatieniveau van programmering en wil
dat graag vervangen door het veel ruimere begrip programmaonderdelen. Samen
met mevrouw Hamer heb ik dat in het amendement op stuk nr. 16 aan de minister
voorgelegd.De nota van wijziging bevat tevens een ontwerpbepaling, die wordt verwoord
in artikel 17.2.a, die ertoe strekt dat een universiteit uitsluitend in het
studiejaar 2002/2003 door de omzetting van huidige opleidingen brede bacheloropleidingen
kan invoeren. In latere jaren zal voor de invoering van dit type opleidingen
de toets nieuwe opleiding gelden. De CDA-fractie acht deze beperking niet
logisch en niet wenselijk, omdat de invoering van de bachelor-masterstuctuur
niet voor alle opleidingen in dat studiejaar zal kunnen ingaan. De mogelijkheid
tot instelling van brede bacheloropleidingen op basis van het huidige opleidingenaanbod
moet plaatsvinden op grond van een ruimere termijn, zolang niet alle huidige
opleidingen zijn omgezet. In het amendement op stuk nr. 15 stellen wij die
termijn op drie jaar. Daarop krijgen wij graag een reactie van de minister.De CDA-fractie is voor meer flexibiliteit ten aanzien van de inrichting
van opleiding, maar ook ten aanzien van de voorgeschreven studielast. De minister
kiest ervoor om, in weerwil van de afspraken in de Bolognaverklaring, vast
te houden aan een uniforme studielast van 126 punten voor alle wo-bachelorsopleidingen.
De argumentatie van de minister in de nota naar aanleiding van het verslag
is in principe duidelijk en begrijpelijk. Toch vraag ik mij af of in uitzonderlijke
gevallen, als het echt tot problemen zou leiden, zou kunnen worden afgeweken
van deze algemene stelregel. Met een klein stukje extra flexibiliteit worden
zo wellicht problemen voorkomen.De bachelor-masterstructuur nadert nu eindelijk het moment dat zij zal
worden ingevoerd. Het is van belang dat die invoering op een goede manier
kan plaatsvinden. Andere collega's hebben al gesproken over de hoge kosten
die met de invoering gepaard gaan, vooral voor de instellingen. Ik sluit mij
aan de bij de kritische vragen daarover. Ik wil nu van de minister een onderbouwde
garantie waarom hij ervan uitgaat, in weerwil van hetgeen de instellingen
zelf zeggen, dat dit met de gevoteerde financiën probleemloos kan. Een
probleemloze invoering betekent ook dat van het begin af aan de positie van
de student in het steeds flexibeler wordende onderwijsveld duidelijk wordt
gemarkeerd. Wij hebben daarover overleg gevoerd. Wij zullen volgende week
praten over deregulering en flexibilisering. De minister zou over de positie
van de student overleg voeren met de studentenorganisaties en tot nadere bevindingen
komen. Hoe staat het daarmee? Misschien kan hij daarover nu al meer duidelijkheid
geven; dan kunnen wij dat volgende week in het debat over deregulering betrekken.De bachelor-masterstructuur biedt heel veel kansen. Ik hoop dat wij die
kansen ten volle benutten. Er zal nog iets extra moeten gebeuren om de internationale
mobiliteit te verbeteren. Ook de kwaliteit bij de accreditatie zal goed moeten
worden gewaarborgd. Ik hoop vooral dat met alle extra mogelijkheden die dit
kan bieden, wij niet vergeten waarom ons Nederlandse hoger onderwijs hierbij
zoveel heeft te winnen: dat komt door onze goede uitgangspositie op het gebied
van toegankelijkheid en de brede basiskwaliteit. Ik heb er vertrouwen in dat
na afloop van de behandeling in de Tweede Kamer zal blijken dat met de wet
die uiteindelijk is aangenomen, aan die basiskwaliteit geen
afbreuk is gedaan.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Gisteren zag ik in een aantal landelijke dagbladen een foto
van minister Hermans waarop hij zittend op een slee, in de rug gedekt door
zijn collega Zalm, van een naar ik aanneem kunstsneeuwpiste naar beneden schoof.
"Financiën drukt zwaar op onderwijs" stond als onderschrift bij deze
fraaie foto.Ik vond die foto eigenlijk ook wel illustratief voor de wijze waarop minister
Hermans in de staart van deze kabinetsperiode in vliegende vaart nog een aantal
belangrijke wetsvoorstellen door de Kamer probeert te krijgen, zoals het wetsvoorstel
dat wij vandaag bespreken, de invoering van de bachelor-masterstructuur in
het hoger onderwijs. De doelstelling van deze wet krijgt brede steun; dat
is wel duidelijk. Breed leeft het besef dat voor het behouden van een sterke
internationale positie van de Nederlandse universiteiten en hogescholen aanpassing
van de opleidingenstructuur aan wat internationaal gangbaar en wenselijk is,
noodzakelijk is; dat wij daar ook in Nederland mee aan de slag moeten. Op
deze manier wordt ook de door de fractie van de ChristenUnie gewenste internationale
herkenbaarheid en vergelijkbaarheid vergroot.Het is de verdienste van deze minister dat hij onderkend heeft dat het
Nederlands hoger onderwijs een stevige onderhoudsbeurt nodig heeft. Hij heeft
de bachelor-masterslee in beweging gebracht. Ik sluit dan ook niet uit dat
hij straks deze wet, alhoewel stevig geamendeerd, op zijn conto kan bijschrijven.
Uit de inbreng van collega De Vries begreep ik overigens dat zij daarin ook
een stevig aandeel heeft gehad, want zij sprak vol trots over "ons conto".De minister heeft haast. Ik begrijp dat wel. Maar in de vliegende vaart
die nu is ontstaan, moeten wij wel oppassen dat wij met de BAMA-slee niet
in het verkeerde spoor terechtkomen of uit de bocht vliegen. Bij een dergelijke
omvangrijke stelselherziening moeten wij wel de zorgvuldigheid in acht blijven
nemen. Namens de fractie van de ChristenUnie wil ik voor een aantal punten aandacht
vragen. De minister heeft in de nota naar aanleiding van het verslag duidelijk
gemaakt dat hij op dit moment zeer terughoudend is om tweejarige, door de
overheid bekostigde masteropleidingen in het wo mogelijk te maken. De kwaliteit
van ons huidige onderwijs kan volgens hem internationaal gezien de toets doorstaan.
Er is daarom geen reden om over de hele linie over te gaan tot verlenging
van de cursusduur. Ik begrijp zijn aarzelingen, maar toch. Het al dan niet
verlengen van de masterfase is naar mijn mening niet alleen afhankelijk van
het niveau van ons hoger onderwijs in internationaal opzicht, alhoewel dat
een heel belangrijk criterium is. Invoering van de bachelor-masterstructuur
zal voor de opleidingen namelijk ook inhoudelijke gevolgen hebben. In de bachelorfase
moet de student breed gevormd worden en de masterfase is vooral bedoeld voor
de specialisatie. Bij de fractie van de ChristenUnie leeft toch enige vrees
dat in een eenjarige masteropleiding de specialisatie onvoldoende van de grond
zal komen. Dat zal ertoe leiden dat universiteiten delen van de specialisatie
in het bachelorprogramma gaan stoppen. Die tendens zien wij zich op dit moment
al voltrekken. Dat zou weer afbreuk kunnen doen aan het brede karakter van
de bachelorfase. Deelt de minister onze vrees op dit punt? Onze fractie sluit
op termijn een verdere uitbreiding naar tweejarige masters niet uit.Het tweede punt waarvoor wij aandacht willen vragen – collega Van
der Vlies deed dat zojuist ook – is de Nederlandse taal en cultuur.
Ik heb begrepen dat een recente vergelijking van verkiezingsprogramma's heeft
uitgewezen dat de ChristenUnie zich als een van de weinige politieke partijen
nog expliciet sterk maakt voor het behoud van de Nederlandse taal en cultuur.
Dat front zou toch breder moeten zijn! De invoering van de bachelor-masterstructuur
mag er naar de mening van de fractie van de ChristenUnie niet toe leiden dat
de aandacht in de opleidingen voor de Nederlandse samenleving en cultuur minder
wordt. Het zou niet goed zijn als de instellingen "gelikte" internationaal
georiënteerde masters gaan ontwikkelingen om zoveel buitenlandse studenten
te trekken, terwijl in deze opleidingen weinig of geen onderdelen zijn op
genomen waaruit een Nederlands karakter blijkt. Wij zouden dat betreuren.
Wanneer de internationalisering van het hoger onderwijs waaraan dit wetsvoorstel
een flinke impuls wil geven, slechts leidt tot internationale eenvormigheid,
dan levert deze internationalisering wat ons betreft weinig op. Naar aanleiding
van een vraag van mijn fractie over het belang van aandacht voor de Nederlandse
samenleving en cultuur in de curricula, komt de minister in zijn antwoord
in de nota naar aanleiding van het verslag niet verder dan dat de universiteiten
en hogescholen programmeervrijheid hebben. Zij bepalen zelf de mate waarin
de Nederlandse cultuur en samenleving onderdeel zijn en blijven van de curricula.
Ik vind dit antwoord eerlijk gezegd wat magertjes. Ik neem aan dat de minister
ook zelf een visie heeft over het belang van aandacht voor de Nederlandse
samenleving en cultuur, ook binnen internationaal georiënteerde opleidingen.
Universiteiten worden toch niet voor niets gezien als cultuurdragers en dat
moet in de toekomst ook zo blijven! Het is naar onze mening van belang dat
Nederlandse universiteiten ook in een meer internationaal gericht tijdperk,
kennis over de Nederlandse cultuur blijven voort dragen. Ik zou hierop nog
graag een reactie van de minister willen horen.Dat er in de toekomst meer colleges in het Engels gegeven zullen worden –
dat is immers nu al een duidelijke tendens – vinden wij ook niet zo'n
probleem. Dat is eigenlijk heel logisch als je zo internationaal bezig bent.
Waar we echter wel voor moeten waken is dat het Nederlands de belangrijkste
voertaal in het hoger onderwijs blijft. Een aanzienlijk deel van het onderwijs
moet in het Nederlands aangeboden worden, zeker wat betreft de bachelorfase.
Wanneer we daarvan zouden afzien, doen we aan vrijwillige cultuur- en taalverarming.
Ik zou daarom graag willen dat de minister duidelijk aangeeft dat het Nederlands
de belangrijkste voertaal in ons hoger onderwijs blijft. Is hij ook bereid
de komende jaren te volgen hoe het met de positie van het Nederlands binnen
het hoger onderwijs verder zal gaan?Dat brengt mij bij mijn derde punt: de titulatuur en dat heeft ook met
de verengelsing van onze taal te maken. Eigenlijk doet de minister
daar ook zelf een duit in het zakje als hij zegt dat afgestudeerden mogen
binnen Nederland hun Nederlandse titel voeren of kunnen kiezen voor de Engelse
equivalent daarvan. Wij achten de kans heel groot dat de Nederlandse titulatuur
langzaam maar zeker uit het dagelijks taalgebruik zal verdwijnen. Het getuigt
van een zekere desinteresse in de waarde van onze Nederlandse taal als we
dit langzaam maar zeker over ons laten heenkomen. Dit is voor ons geen nieuw
punt, mijn voorganger, de heer Schutte, heeft daarvoor nog aandacht gevraagd
bij de behandeling van de begroting 2001, onze fractie is ervoor om het gebruik
van de Nederlandse titels als een verplichting in de wet op te nemen. Wij
hebben een daartoe strekkend amendement ingediend. De minister zegt in de
nota naar aanleiding van het verslag dat de handhaafbaarheid van zo'n verplichting
een heel lastig punt is. Wij willen daaraan niet al te gemakkelijk voorbijgaan
maar wij vinden dat niet doorslaggevend voor het afwijzen van ons voorstel.
De overheid geeft door het verplicht stellen van het gebruik van de Nederlands
titulatuur binnen Nederland aan dat de Nederlandse taal haar te harte gaat
en dat zij daarop zuinig wil zijn. Dit signaal vinden wij belangrijker dan
maar machteloos toezien hoe langzaam maar zeker de Nederlandse titels zullen
verdwijnen.De heer Eurlings (CDA):Ook de fractie van het CDA vindt het goed dat de Nederlandse titels naast
de andere titels blijven bestaan. Wij hopen dat men die goed zal blijven gebruiken.
Zij geven ook blijk van een bepaalde kwaliteit. Denkt de heer Slob niet dat
het meer zal afhangen van de manier waarop de samenleving zich ontwikkelt
welke titels zullen worden gebruikt dan van wat er precies in de wet staat?
Ik vraag dat met name omdat toen ik mijn ingenieurstitel kreeg, mij gezegd
werd dat ik mij master mocht noemen. Dus dat is nu ook al het geval.De heer Slob (ChristenUnie):Dat is op zichzelf waar, maar wij zullen op een gegeven moment veel meer
met Engelstalige titels werken. Dan zal het gangbaarder worden om die titels
daadwerkelijk te gebruiken. Als in de Nederlandse situatie de keuzevrijheid
bestaat om voor de Nederlandse titels te kiezen of voor de Engelse equivalent,
zal de verwarring alleen maar groter worden, omdat dan verschillende titels
door elkaar heen zullen worden gebruikt. Wij denken dat de Engelse titels
vanwege die toenemende internationalisering langzaam maar zeker toch de overhand
zullen krijgen. Dan staan wij voor een keuze. Of wij vinden dat het maar op
die wijze moet gebeuren, of wij vinden dat het behoud van de Nederlandse titels
voor de Nederlandse samenleving zo belangrijk is dat daar iets aan moet worden
gedaan. Dat alles afwegende kwamen wij tot de conclusie dat wij de Nederlandse
titels heel graag willen behouden en zagen wij uiteindelijk maar één
oplossing, namelijk om dat in de wet op te nemen en de keuzevrijheid weg te
laten.De heer Eurlings (CDA):Dat snap ik, maar ik wil van u weten hoe u dat wilt bereiken met het voorliggende
amendement. Wat moet een internationaal opererend bedrijf bijvoorbeeld doen
als het mensen met een bepaalde opleiding aan wil trekken? Dan zou het voor
het buitenland moeten vragen om een master of science in een bepaalde richting
en voor Nederland om een ingenieur in een bepaalde richting. Dat gaat op een
gegeven moment steeds meer door elkaar lopen.De heer Slob (ChristenUnie):Het gaat mij erom dat in dit opzicht in de wet wordt aangegeven dat voor
het gebruik van titels in de Nederlandse situatie die keuzevrijheid wordt
opengelaten. Wij maken de inschatting dat van die keuzevrijheid in de toekomst
niet zoveel terecht zal komen en dat de Engelse equivalenten langzaam maar
zeker de overhand zullen krijgen. Dat vinden wij niet gewenst. Wij kunnen
ook niet overzien wat er in de praktijk gaat gebeuren op het moment dat in
de wet die verplichting wordt opgelegd, maar het is wel van belang dat wij
als overheid een duidelijk signaal afgeven dat wij dit als de gewenste invulling
zien voor de toekomst. Zo'n signaal is heel belangrijk.Voorzitter. Ik kom tot een vierde punt, de gedifferentieerde collegegelden
en de topmasters. Daar is al heel veel over gezegd en het heeft al heel wat
beroering teweeggebracht, niet alleen dezer dagen, maar ook in het verleden.
Die beroering kunnen wij ons wel voorstellen, want bij de invoering van gedifferentieerd
collegegeld is namelijk het principe in het geding waarvan het Nederlands
onderwijsbestel breed is doortrokken: de algemene toegankelijkheid van het
initieel onderwijs. Ik heb een aantal maanden geleden al aangegeven dat wij
geen bezwaar hebben tegen het ontstaan van topmasters als zodanig, al vind
ik in principe dat iedere master gewoon top moet zijn. Maar goed, als sommigen
daar nog een schepje bovenop willen doen, vind ik het prima. Het komt er wel
op aan dat wij nauwkeurig definiëren waar wij het over hebben. Die duidelijkheid
is er in ieder geval nu niet in de Kamer. Dat geldt ook voor de voorwaarden
waaronder deze opleidingen mogelijk zouden moeten worden. Ons standpunt daarover
is altijd duidelijk geweest. Ook andere fracties heb ik in het verleden daar
in die woorden over horen spreken. Het is volgens mij ook niet de winst van
dit debat dat er mogelijkerwijs topmasteropleidingen komen. Dat is in maart
tijdens het notaoverleg al vastgesteld. Toen is wel heel nadrukkelijk gezegd
dat het fenomeen topmasters niet gekoppeld moet worden aan de gedifferentieerde
collegegelden. De Kamer heeft daar toen een heel duidelijke uitspraak over
gedaan. De Kamer wilde, op de VVD-fractie na, die weg niet op. Het heeft mij
eerlijk gezegd verbaasd dat de minister die duidelijke uitspraak van de Kamer
naast zich neer heeft gelegd. Wat dat betreft is de BAMA-slee even uit de
bocht gevlogen. Natuurlijk mag de minister het in de herkansing nog een keer
proberen, maar ik wil nu al duidelijk stellen dat mijn fractie niet bereid
is daar haar steun aan te geven, zeker niet met de onderbouwing in de memorie
van toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag. Als de overheid
vindt dat de kwaliteit van het hoger onderwijs omhoog moet, dat er dus zogenoemde
topmasters bij moeten komen, is dat prima, maar dan zal zij zelf de financiële
verantwoordelijkheid daarvoor moeten nemen en niet, zoals nu gebeurt, de verantwoordelijkheid,
ook voor de toegankelijkheid die in het geding komt, bij de instellingen en
bij de studenten neerleggen. Het is de verantwoordelijkheid
van minister en parlement als wij het hebben over masteropleidingen die onder
het initieel onderwijs vallen. Wij zullen dan ook het amendement van de collega's
Eurlings en Hamer op stuk nr. 14 steunen.Voorzitter. Ik kom bij een volgend punt, de hbo-masters. Door middel van
de nota van wijziging worden de mogelijkheden voor hogescholen om bekostigde
maatschappelijk relevante masteropleidingen aan te bieden verruimd. Hierdoor
kunnen hogescholen masteropleidingen starten waaraan een maatschappelijke
behoefte bestaat, maar waarvoor geen of onvoldoende financieringsbronnen in
de samenleving gevonden kunnen worden. Wij vinden dat op zichzelf een goede
zaak. Het is heel plezierig dat deze ruimte er is gekomen en wij hopen dat
dit in de praktijk ook echt van de grond komt.Onze fractie heeft met instemming kennisgenomen van het voorstel dat ertoe
moet leiden dat studenten die de bachelorfase nog niet helemaal hebben afgerond,
toch alvast een begin kunnen maken met de masterfase en al kunnen instromen.
Op deze manier kan vertraging in de studie zoveel mogelijk worden voorkomen.
Daar moeten niet te veel drempels omheen worden gemaakt.Wij zijn er tevreden over dat het wetsvoorstel de binaire structuur van
het hoger onderwijs grotendeels intact laat, maar wij hebben enige vrees over
het voortbestaan van dit onderscheid op de lange termijn. Het is niet onvoorstelbaar
dat de druk om het onderscheid tussen het wetenschappelijk onderwijs en het
hoger beroepsonderwijs vast te houden op termijn groter wordt. In aansluiting
op wat collega Eurlings hierover heeft gezegd, denken wij dat het accreditatiesysteem
zijn bestaan mede kan bewijzen door zich tegen deze druk te verzetten. Bij
accreditatie dient te worden uitgegaan van het onderscheid tussen wo en hbo,
zodat vervaging van dit onderscheid niet in die mate optreedt als wij kunnen
vrezen.Mijn fractie hecht aan een goede doorstroom van studenten van de bachelor-
naar de masterfase. Wij hebben ons afgevraagd of deze in dit wetsvoorstel
afdoende is geregeld. In het wetsvoorstel is niet gewaarborgd dat studenten
na het afronden van de bachelorfase altijd een aansluitende master aan hun
eigen instelling kunnen krijgen en kunnen instromen. Dan bestaat de mogelijkheid
dat zij hun studie moeten vervolgen aan een instelling in een andere plaats,
die mogelijk heel ver weg is van de plaats waar zij wonen en studeren. Dat
vinden wij een ongewenste situatie. Wij vinden dat in principe op elke universiteit
voor elke bachelor een aansluitende master moet worden aangeboden. Mede om
die reden hebben wij onze steun gegeven aan het amendement op stuk nr. 17
van collega Hamer en anderen.Dan kom ik bij mijn laatste punt, want wij willen wel gaan afronden, als
ik naar de klok kijk. Mijn fractie wil graag voorkomen dat studenten problemen
krijgen bij de overgang van het oude naar het nieuwe systeem. Ik wil graag
een bevestiging van de minister dat studenten in de overgangsfase een redelijke
termijn wordt geboden om hun studie af te ronden. Wij vinden niet redelijk
wat wij in de voorstellen tegenkwamen. Het werd ingevuld als de duur van de
nominale studie plus één jaar. Wij zijn bang dat er dan toch
echt problemen ontstaan. De afronding van een studie in deze overgangsperiode
moet een gezamenlijke verantwoordelijkheid zijn voor instellingen en studenten.
Net als in het verleden bij andere vernieuwingen moeten daarvoor meerdere
jaren worden geboden. Wij horen graag een reactie van de minister, want de
BAMA-slee moet in het goede spoor blijven.De voorzitter:Hiermee zijn wij aan het einde gekomen van de eerste termijn van de Kamer.
De minister heeft verzocht om een kleine schorsing van tien minuten, zodat
wij om tien voor tien kunnen doorgaan, maar dat doe ik alleen als de Kamer
terughoudend gebruikmaakt van de mogelijkheid van interrumperen, omdat wij
om 23.00 uur moeten eindigen, gelet op het belang van de medewerkers en van
onszelf. Er is nog een tweede termijn op een later tijdstip deze week of volgende
week.De heer Van der Vlies (SGP):Houdt u het voor mogelijk dat de minister zijn verhaal tussen tien voor
tien en elf uur kan neerzetten?De voorzitter:Ja.De vergadering wordt van 21.42 uur tot 21.50 uur geschorst.De voorzitter:Met de minister is afgesproken dat hij rond de klok van elf uur zijn betoog
afrondt. Als hij nog niet helemaal klaar is met zijn antwoord, zal dat op
een later tijdstip deze week worden voortgezet om het debat nog deze week
helemaal te kunnen afronden.Minister Hermans:Voorzitter. Aangezien het reces van de Kamer al weer nadert, lijkt het
mij van groot belang de tijd die voor dit debat deze week is gereserveerd,
te gebruiken als wij de invoering van deze belangrijke structuurwijziging
in het hoger onderwijs nog willen realiseren met ingang van het komend studiejaar.
Het wetsontwerp moet immers ook nog in de Eerste Kamer worden behandeld. Ik
wil daarom graag met mijn antwoord beginnen. Mocht het noodzakelijk zijn,
dan hoop ik een geschikte cesuur te kunnen vinden.Er is lang gesproken over de invoering van de bachelor-masterstructuur
met de organisaties in het veld en met de Kamer in het bijzonder. Ik doel
op HOOP 2000, de verklaring van Bologna, de adviezen van de commissie-Rinnooy
Kan en mijn notitie Naar een open hoger onderwijs die ik aan de Kamer heb
voorgelegd. Met dit wetsvoorstel wordt een definitieve stap gezet naar de
invoering. Ondertussen werken wij in een werkgroep aan de financiering van
een masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs, zoals ik bij de begrotingsbehandeling
heb aangegeven.Ik heb geconstateerd dat er in de Kamer unanieme steun is voor de invoering
van een bachelor-mastersysteem. Naar mijn mening geeft dat het hoger onderwijs
in Nederland een flinke kwaliteitsimpuls en past het goed in een opener systeem
in Europa. Nederland bevindt zich met de aanpak in dit wetsvoorstel in de
voorhoede van de hoofdstroom sinds de verklaring van Bologna.De algemene betekenis van de invoering van een bachelor-masterstructuur
is dat wij daarmee een open en internationaal herkenbaar stelsel krijgen,
een positionering van de hbo-masteropleiding, flexibele in- en overstapmomenten
die van grote betekenis zijn in het kader van een levenlang leren, vernieuwing
en verbreding van opleidingen die veel meer inhouden dan "oude
wijn in nieuwe zakken". Als dat zo zou zijn, laten universiteiten en hogescholen
naar mijn mening een geweldige kans liggen. Zij zullen dan van een koude kermis
thuiskomen, gezien de internationale ontwikkelingen op dat terrein. Er is
veel meer aan de hand dan alleen maar het aanbrengen van een nieuwe knip.
Het wetsvoorstel biedt grote kansen in de toekomst voor mobiliteitsvergroting
voor studenten, betere internationale concurrentiepositie voor instellingen
en meer nationale keuzemogelijkheden voor de studenten.Zoals wij in een wetgevingsoverleg hebben besproken, is accreditatie daarbij
een conditio sine qua non, omdat je behalve vergelijkingspunten in de structuur
ook vergelijkbare kwaliteitssystemen invoert. Om die redenen hoop ik dat het
wetsvoorstel volgende week kan worden afgerond, tegelijk met het wetsvoorstel
over de deregulering. Dit wetsvoorstel is dan ook een uitermate belangrijke
stap in de internationale oriëntatie van het Nederlands hoger onderwijs.Ik verwacht dat dit voorstel meer ruimte zal opleveren voor "zij-instromers",
mensen die met een vorige opleiding gemakkelijker in het hoger onderwijs kunnen
komen, meer differentiatie en selectiviteit van opleidingen. Deze elementen
spelen daarbij nadrukkelijk een rol.Na de bacheloropleiding is er meer ruimte voor instroom in de masteropleiding
voor buitenlandse studenten, hbo'ers en instroom uit andere opleidingen. Bij
meer ruimte voor differentiatie denk ik aan een brede bacheloropleiding met
ruime aandacht voor academische vorming, gevolgd door een masterfase met diversiteit
en specialisaties. Ik denk ook aan meer selectiviteit van de opleidingen,
diversiteit en masteropleidingen met elk eigen instroomeisen en mogelijkheid
voor selectie bij speciale masteropleidingen. Dit wetsvoorstel maakt al deze
elementen mogelijk. Ik zeg daarmee niet dat dit allemaal meteen zal gebeuren.
De filosofie in HOOP 2000 was de instelling de mogelijkheid te geven de eigen
internationale concurrentiepositie vorm te geven. Zij worden daarbij niet
gestuurd door een blauwdruk van de minister, maar er is ruimte om de eigen
positionering vorm en inhoud te geven. Het kabinet heeft daarvoor brede steun
van de Kamer gekregen.Van groot belang bij dit hele punt is eigenlijk niet zozeer de institutionele
discussie die wij met elkaar voeren, want ook in Bologna is niet gesproken
over uniformering van het Europese systeem. Er is gesproken over eindmomenten
op grond waarvan het voor studenten en docenten mogelijk is om de mobiliteit
in Europa extra te bevorderen. Zoals ik ook in de beantwoording van de schriftelijke
vragen heb aangegeven, kan de invoering van het European Credit Transfer System
(ECTS) daarbij helpen. Dat is een systeem dat ik ook graag zou willen invoeren.
Het wordt in Nederland trouwens al regelmatig toegepast. De VSNU en de HBO-raad
dringen aan op invoering daarvan en er is ook in Europa sprake van een sterke
ontwikkeling naar ECTS-compatible systemen. Zo hebben Denemarken en Italië
onlangs een systeem op basis van ECTS ingevoerd.Hoezeer ik het ook met de Kamer eens ben, ik heb die verandering tot nu
toe niet opgenomen omdat de invoering van dit hele nieuwe systeem van bachelor-master
nogal wat vergt van de instellingen. Ik ben het inhoudelijk eens met het amendement
van mevrouw De Vries op dit punt. Een overgangstermijn van twee jaar biedt
de instellingen de ruimte om de onderwijs- en examenregelingen aan te passen.
In die tijd kunnen zij kiezen voor het werken met het oude of het nieuwe puntensysteem.
Bezwaren kunnen daardoor worden weggenomen. De Kamer heeft op dat punt aangedrongen
en moet naar mijn mening dan ook de ruimte hebben om daar via eigen amendering
op in te spelen. Ik ben dus een voorstander van de invoering van het ECTS.
Ik heb voorts aangegeven dat het van groot belang is dat de uitvoering daarvan
zodanig gebeurt dat de instellingen daarmee niet extra worden belast. Hoe
gebeurt dat op dit moment in België? Vlaanderen is bezig met de invoering
van een voorontwerp van het decreet. Men heeft aangekondigd dat het met ingang
van het komende studiejaar 2002-2003 in werking zal treden. Er is echter niet
bevestigd of die datum ook gehaald zal worden. Ook is niet bevestigd of men
dan zal komen met het ECTS.Ik kom te spreken over de algemene invoering van het bachelor- en mastersysteem
in Europa. Het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Malta hebben al traditioneel
een bachelor-master. Enkele landen hebben al twee cycli, te weten Scandinavië,
Estland, Letland en Litouwen. Enkele landen hebben formeel twee cycli, maar
die lijken niet op de Bolognacycli. Dat zijn Oost-Europese landen en onder
andere ook Spanje. Er zijn grote hervormingen gaande in Italië. In Duitsland
is sinds 1998 het bachelor- en mastersysteem naast het traditionele systeem
ingevoerd. In Frankrijk is sprake van een nieuwe graad "master" na vijf jaar
en een nieuwe beroepsgerichte graad "licence professionnelle" na drie jaar.
Er zijn dus flink wat ontwikkelingen, waarmee wordt aangegeven dat er in Europa
op dit terrein fors gewerkt wordt.Het systeem als zodanig is nog niet eens van het grootste belang. Dat
is de gelijkheid in Nederland met de nieuwe structuur van vergelijkingsmomenten
en tegelijkertijd het kwaliteitssysteem van de bachelor-master. In dat kader
is het van groot belang om het onderscheid tussen een hoger beroepsopleiding
en een wetenschappelijke opleiding nog eens goed op tafel te leggen. Bijna
alle landen van de 29 landen die de Bolognaverklaring hebben ondertekend,
kennen een binair of gedifferentieerd hoger onderwijs. Bachelor-master en
het onderscheid tussen hbo en wo zijn naar mijn mening dan ook zeer goed te
combineren. Het is geen radicale breuk met het verleden; het is het invoeren
van een vernieuwing waarbij zo dicht mogelijk wordt aangeschurkt tegen het
huidige systeem. Maar als je met het huidige systeem aan het einde van de
ontwikkeling bent, ben je met het bachelor- en mastersysteem aan het begin
van een nieuwe ontwikkeling en heb je dus nog de hele ontwikkeling voor je.
Omdat je het zo dicht op elkaar neerlegt, zullen ook de verandering en de
invoering, behoudens de transformatie die op dit moment plaatsvindt, eenvoudiger
plaatsvinden dan wanneer je dat in een keer met een andere stap zou willen
gaan doen.Ik zie dus geen radicale breuk met het verleden. De sterke punten blijven
behouden. Door de systematiek van het voortgezet onderwijs en de aansluiting
op het hoger onderwijs zijn in ieder geval de waardering voor
het hoger onderwijs en de waardering van de diplomering in het hoger onderwijs
op de arbeidsmarkt heel duidelijk aanwezig.De deïnstiutionalisering is van groot belang. Het is niet de instelling
die geaccrediteerd en erkend wordt, maar de opleiding. Dat is van belang omdat
dan ook andere dan publiek bekostigde opleidingen kunnen komen met een beroepsopleiding,
dan wel een wetenschappelijke opleiding. De omgeving waarbinnen de opleiding
plaatsvindt, is wel van belang. Een universitaire opleiding die volstrekt
buiten de universitaire wereld plaatsvindt, zal niet eenvoudig vorm te geven
zijn. Zo'n universitaire opleiding moet aan exact dezelfde criteria van accreditatie
voldoen als een universitaire opleiding aan een universiteit. Door deïnstitutionalering
kwalificeer je niet universiteit A of universiteit B, maar geef je de verschillende
opleidingen binnen de universiteiten een accreditatie.De heer Van der Vlies vroeg naar de accreditatie als meer beroepsgerichte
opleiding. Eerst zal bijvoorbeeld uit de accreditatie moeten blijken wat het
wetenschappelijke karakter van de opleidingen geneeskunde en tandheelkunde
is. De kwaliteitseisen voor wetenschappelijke opleidingen zullen voor alle
instituten die beweren dat zij een wetenschappelijke opleiding aanbieden dezelfde
zijn. Als een instelling een opleiding aanbiedt voor accreditatie op wetenschappelijk
niveau die niet aan de eisen voldoet, is het natuurlijk niet automatisch een
beroepsgerichte opleiding.De heer Van der Vlies (SGP):Is de ultieme consequentie van deze benadering toch niet dat wij het binaire
systeem opgeven?Minister Hermans:Nee. Ik denk dat het binaire systeem alleen gebaseerd op het instituut
een verouderd gedachtegoed is. Het systeem gebaseerd op inhoud en kwaliteit
biedt uiteindelijk veruit de beste kansen. Dat betekent dat iedereen die een
wetenschappelijke opleiding aanbiedt er niet a priori van kan uitgaan dat
het ook een wetenschappelijke opleiding is. Universiteiten en hbo-instellingen
moeten iedere keer bewijzen dat hun opleiding van voldoende beroepsgerichte
of wetenschappelijke kwaliteit is.De heer Van der Vlies (SGP):Dat kan ik volgen, maar ik zie in het eindbeeld niet meer de noodzaak
van twee polen in het hoger onderwijs, in de oude termen: hbo en wo. U zei
straks dat wij de sterke punten moeten behouden. Ik vraag mij af of de kenmerken
dan niet verloren gaan op een manier waarvan ik de consequenties niet kan
overzien.Minister Hermans:De heer Vendrik zei vanavond dat onderwijswetgeving niet voor de eeuwigheid
wordt gemaakt. Dat geldt ook hiervoor. Ik constateer in Europees verband dat
deïnstitutionalisering een leidend beginsel is geworden en dat men op
basis van vragen uit de samenleving uitgaat van beroepsgerichte en wetenschappelijk
gerichte opleidingen. Het is mogelijk dat er in de komende jaren opleidingen
ontstaan die daartussen in zitten. Dan komt de vraag om de hoek of het een
beroepsgerichte of een wetenschappelijke opleiding is. Dan moeten wij in een
helder kader aangeven wat voor opleiding het precies is. Wij geven nu duidelijk
aan dat een opleiding beroepsgericht of wetenschappelijk is. Met de accreditatiewet
ernaast houden wij volgens mij heel duidelijk de binariteit erin.Mevrouw Hamer (PvdA):U zegt een aantal verrassende dingen, waarover wij eerder al gesproken
hebben. Ik kan mij herinneren dat mijn stellingname in het allereerste debat
over het HOOP was dat er wel eens opleidingen tussen hbo en wo zouden kunnen
ontstaan, maar uw reactie was toen dat u dat geen wenselijke ontwikkeling
zou vinden. Ik begrijp dat u zich inmiddels wel kunt voorstellen dat er iets
dergelijks gebeurt, maar dat zou ik graag nog eens expliciet van u horen.
Dat brengt de toekomstvisie dan wat dichterbij.Het tweede is dat u in het begin aangaf dat deze hele operatie met name
is bedoeld om de niet-publiek bekostigde instellingen beter in beeld te kunnen
brengen. U noemt een aantal elementen die bij de accreditatie een rol kunnen
spelen. Ik heb uit het wetsontwerp inzake accreditatie begrepen dat natuurlijk
naar de opleiding wordt gekeken, maar dat ook wordt geaccrediteerd op een
aantal randvoorwaarden daar omheen. Ik mag er toch van uitgaan dat in die
zin daarbij ook betrokken worden de universitaire omgeving en de hogeschoolomgeving?Minister Hermans:Gegeven de ontwikkeling die zich nu bijvoorbeeld voordoet ten aanzien
van nurse-practitionar, de opleiding tussen de geneeskunde en de hbo-v in,
de hbo-master, denk ik dat het best mogelijk is dat u gelijk krijgt dat zich
in de loop van de jaren bepaalde ontwikkelingen zullen voordoen. Achteraf
gezien ben ik twee, drie jaar geleden te absoluut geweest toen ik zei dat
ik dat niet voorzag. Het stelsel van accreditatie dat wij nu hebben, biedt
slechts twee poten, maar ik sluit niet uit dat wij straks te maken krijgen
met de vraag wat het precies is. Nu hebben wij nadrukkelijk de poten wetenschappelijk
en beroepsgericht onderwijs. Hoe het zich de komende jaren gaat ontwikkelen,
zal nog moeten blijken. Mogelijk blijkt er in de maatschappij behoefte te
zijn aan een ander type opleidingen dan beroepsmatig of universitair gericht.De voorzitter:Mevrouw Hamer, ik zie dat u weer wilt interrumperen. Ik geef u in overweging
het punt van de accreditatie volgende week bij de behandeling van dat wetsvoorstel
uit te discussiëren.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik had twee vragen en dit is een antwoord op de eerste. Begrijp ik het
goed, dat de minister in tegenstelling tot een paar jaar geleden, nu zegt:
laat het zich maar in de praktijk ontwikkelen?Minister Hermans:Voorzitter. Het zal mevrouw Hamer bekend zijn dat ik er een zeer sterk
voorstander van ben om ontwikkelingen als het ware organisch tot stand te
laten komen. Laten wij maar afwachten wat er komt. Als er in de maatschappij
behoefte aan is, zien wij dat wel. De heren Van der Vlies en Slob vroegen
of het bereiken van de wo-bachelor zal leiden tot een uitstroom. Ik verwacht
het op dit moment niet, maar het kan best zijn dat straks blijkt dat er behoefte
is aan zo'n moment van uitstroom, net als het geval is in het Verenigd Koninkrijk.
In de toekomst kijken, is alleen maar koffiedik kijken. Laten wij maar niet
uitgaan van dat soort dingen.De tweede vraag ging over de omgeving. Ik heb al in de richting van de
heer Van der Vlies aangegeven dat bij een wetenschappelijke opleiding de fundamentele onderzoekscomponent van grote betekenis is. Contacten met andere
onderzoekers helemaal los van een universitaire omgeving lijken mij dan niet
heel erg waarschijnlijk. Er kan eventueel wel sprake zijn van samenwerking
met een universitaire omgeving.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik beluister uit de woorden van de minister dat hij niets uitsluit, met
andere woorden: alles is mogelijk. Wellicht zitten wij over tien jaar in een
land met algemene hogeronderwijsinstellingen die verschillende typen opleidingen
geven, waarbij het traditionele verschil tussen de universiteit en de hogeschool
niet alleen is vervaagd, maar misschien zelfs wel helemaal verdwenen. Moet
ik begrijpen dat hij dat een gewenste ontwikkeling vindt?Minister Hermans:Nee, als ik dat een gewenste ontwikkeling vond, zou ik daarop willen sturen.
Dat is niet de bedoeling. Ik geef aan dat er nadrukkelijk sprake is van een
wetenschappelijke en beroepsgerichte poot en dat het accreditatieorgaan en
het hele Nederlandse hoger onderwijs op die manier zijn ingericht. Ik heb
net laten zien dat het eigenlijk overal in Europa zo is. Overal is sprake
van een binair systeem. Ik kan niet in de toekomst kijken. Ik kan dus niet,
zoals ik drie jaar geleden over dit punt deed, zeggen dat het helemaal niet
gaat gebeuren. Zoals gezegd, waag ik mij maar niet aan koffiedik kijken, maar
dat zich nieuwe ontwikkelingen zullen gaan voordoen, wil ik niet uitsluiten.De heer Vendrik (GroenLinks):Met andere woorden, het maakt u op dit moment niet zoveel uit. Dat is
een tamelijk belangrijke politieke mededeling.Minister Hermans:Nee, het maakt mij wel veel uit, want ik heb via het wetsvoorstel inzake
accreditatie zeer nadrukkelijk aangegeven dat er twee poten zijn, een wetenschappelijke
en een beroepsgerichte. Als straks in de praktijk blijkt dat zich een derde
poot ontwikkelt, is op dat moment de vraag aan de orde of wij dat wenselijk
vinden en of wij er een apart accreditatiepunt van zouden moeten maken.De heer Eurlings (CDA):Ik vind het een beetje vreemd. Toen wij twee jaar geleden hierover spraken,
had de minister het niet over toekomstvisioenen over wat na zijn kabinetsperiode
ooit eens kon gaan gebeuren. Hij had het toen over wat hij wenselijk vond
en wat hij met dit voorstel wilde bereiken. Niemand kan in de toekomst kijken.
Niemand weet wat hier over twintig jaar allemaal in deze zaal gebeurt, laat
staan daarbuiten. De vraag is waar de minister zelf voor gaat. Wat is specifiek
zijn reden om, daar waar wij nog over de accreditatie moeten gaan praten,
nu al te filosoferen over systemen die misschien na deze accreditatie kunnen
ontstaan?Minister Hermans:Dit is een heel gemakkelijke interruptie. In het accreditatiewetsvoorstel
heb ik duidelijk aangegeven dat er een wetenschappelijke en een beroepsgerichte
poot is. Ik zeg nu alleen dat zich wellicht in de toekomst bepaalde zaken
kunnen ontwikkelen. Ik zal dat niet stimuleren en dat blijkt ook uit het feit
dat in genoemd wetsvoorstel sprake is van twee poten. Daar wil ik het aan
ophangen, maar ik weet natuurlijk niet welke ingevingen de heer Eurlings nog
denkt te krijgen. Voorlopig denk ik echter niet aan een derde poot, maar het
kan natuurlijk zijn dat zich ontwikkelingen gaan voordoen die wij nu niet
kunnen voorzien.De heer Eurlings (CDA):De portee van de interruptie was natuurlijk vrij serieus. De minister
komt met belangrijke wetsvoorstellen die hij in de Kamer verdedigt. Je mag
ervan uitgaan dat zijn visie van dit moment daarbij leidend is. Ik merk dit
ook op omdat een ander aspect waarover onduidelijkheid blijft bestaan wel
degelijk in dit debat een belangrijke rol kan spelen. Ik doel op het uitstromen
van mensen naar een wo-bacheloropleiding. De minister zegt: nu zullen zij
hun masteropleiding afmaken, maar misschien stromen zij over een paar jaar
als bachelors uit. De vraag is nu of de minister met ons van mening is dat
wij alles op alles moeten zetten om te voorkomen dat mensen straks na twee,
drie jaar universitaire opleiding al gaan uitstromen. Dat moet één
van de leidende uitgangspunten zijn bij de vormgeving van het systeem.Minister Hermans:Als ik enkele visionaire beelden schets, wordt mij dat verweten. Als ik
het niet doe, wordt mij dat ook verweten. Het lijkt wel de huishoudster van
de pastoor: als zij bevalt, moet zij eruit en als zij niet bevalt, moet zij
er ook uit. Ik wijs er nogmaals op dat ik in het accreditatiewetsontwerp twee
duidelijke lijnen heb neergelegd: wetenschappelijk en beroepsgericht. Het
Verenigd Koninkrijk laat een uitstroom zien van bachelor-wo naar de arbeidsmarkt
waarbij in de eigen tijd een masteropleiding wordt gevolgd. Ik vind dat met
het oog op de kennissamenleving geen gezonde ontwikkeling, maar als de markt
het straks gaat vragen, zal ook de heer Eurlings dat niet tegenhouden omdat
hij een hoger doel wil dienen. Dat lijkt mij ook geen goede ontwikkeling.
Mijn lijn is volstrekt duidelijk. Ik vind de doorstroming van bachelor naar
master in het wetenschappelijk onderwijs een logische lijn. Anders had ik
dit wetsvoorstel niet ingediend.De heer Eurlings (CDA):Nu hoor ik de minister zeggen dat het erg belangrijk is dat de studenten
de masteropleiding volgen. Wij praten al jaren over de vraag hoe lang de bekostiging
moet duren. Dit is dus geen luchtfietserij, want het gaat om zaken die in
het debat continu een rol hebben gespeeld. Het is goed dat het er nu uitkomt,
maar ik hoop wel dat de minister of zijn opvolger ervoor blijft knokken. Hij
zal ook niet zeggen dat er bijvoorbeeld over drie jaar misschien nog maar
drie dagen les wordt gegeven op de basisschool. Ik zou graag zien dat de minister
er wat steviger voor knokt om dat te voorkomen.Minister Hermans:Er is natuurlijk een groot verschil tussen drie dagen les op school en
de mogelijkheid dat zich nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen voordoen.
Het is uitermate conservatief om te zeggen dat er nooit iets zal veranderen.
Ik ben van mening dat de huidige ontwikkelingen duidelijk vorm moeten krijgen,
anders had ik dit wetsvoorstel niet ingediend. Uiteraard kan ik niet garanderen
dat zich geen nieuwe ontwikkelingen zullen voordoen.De heer Van Bommel heeft gevraagd naar fusies van instellingen van hoger
beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs. Hij vroeg zich af of er over
tien jaar nog wel een binair stelsel is. Mijn antwoord luidt
bevestigend, omdat in de accreditatie helder blijft wat de wetenschappelijke
en wat de beroepsgerichte poot is. Het kan zijn dat zich nieuwe maatschappelijke
ontwikkelingen voordoen, maar ik zal dat niet stimuleren.Van groot belang is de doorstroom van het hoger beroepsonderwijs naar
het wetenschappelijk onderwijs. Moet geconstateerd worden dat dit wetsontwerp
een teruggang betekent voor het hoger beroepsonderwijs? Het lijkt mij van
niet. Integendeel, ik denk dat de situatie van het hoger beroepsonderwijs
zelfs verbetert nu er heldere ijkpunten zijn op grond waarvan overstappen
en doorstromen mogelijk zijn. In het noorden van het land hebben bijvoorbeeld
alle hogescholen samen met de universiteit van Groningen een heel overstap-
en doorstroomsysteem gepresenteerd. Ik zie dan ook dat overstappen mogelijk
blijft. Overstappen wordt gefaciliteerd door een veel duidelijker instapmoment,
bijvoorbeeld een begin van een masterfase. Een eventueel aanvullend onderwijsaanbod
voor de overstap van eenhbo-bachelor kan ook worden aangeboden. Dit is gelijk
aan de huidige situatie. Goede afspraken tussen hogescholen en universiteiten
om de doorstroom wenselijk te maken – ik gaf net het voorbeeld van het
noorden – en schakelprogramma's kunnen een soepele doorstroom faciliteren.
Ik heb al aangegeven dat dit schakelprogramma's zijn waarin de universiteiten
en hogescholen met elkaar afspraken kunnen maken. Ik wil bekijken of het mogelijk
is de ontwikkeling van die schakelprogramma's uit de tweede tranche bachelor-mastermiddelen
te stimuleren als er sprake is van een gemeenschappelijk initiatief van universiteiten
en hogescholen.Mevrouw Lambrechts (D66):Mijn beeld is dat het straks veel moeilijker is om van de hbo-bachelors
over te stappen naar een wo-masters. Het zou toch vreemd zijn als wij nu in
een keer – terwijl het op dit moment toch ook regelmatig gebeurt –
tussenjaren en schakelprogramma's nodig zouden hebben om die overstap te kunnen
maken. Dit vormt op zich al een belemmering en ik vrees dat je dan een onmogelijk
lange studieduur zult krijgen. Mag ik hierover het oordeel van de minister
horen?Minister Hermans:Ik verwijs naar het advies van de commissie-Cohen die overigens op verzoek
van de universiteiten is ingesteld. Ik vind dit een goed advies. Daarin wordt
echter nadrukkelijk een schakeling neergezet die naar mijn mening niet nodig
is. Er is tussen de hbo- en wo-instellingen op dit moment een grote mate van
doorstroom mogelijk. Ik gaf net al aan dat de hogescholen van Drenthe, Friesland
en Groningen met de universiteit van Groningen alle overstapmomenten in beeld
hebben gebracht. Dit betekent dat er voluit wordt gewerkt aan het nog verder
vereenvoudigen van de overstap. Verder zien wij dat de financieringsdiscussie
eenvoudiger wordt door het wetsvoorstel over fusies tussen hogescholen en
universiteiten. Door de holdingconstructie die dan mogelijk is, heeft de overstap
geen directe financiële consequenties meer voor de ene of de andere instelling.
Met andere woorden: de mogelijkheid van overstappen van de ene naar de andere
instelling wordt daardoor nog eens extra gestimuleerd. Ik deel de opvatting
van mevrouw Lambrechts. Als in de praktijk blijkt dat de overstap problemen
oproept, kan zij op mij rekenen. Ik zal dan maatregelen nemen om dat te voorkomen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind het heel goed dit te horen van de minister, maar ik wil hem –
om te voorkomen dat dit straks een eigen leven gaat leiden juist door de discussies
over de schakelprogramma's en zelfs schakeljaren – vragen om het ook
aan de instellingen duidelijk te maken dat het zijn en onze bedoeling is dat
dezelfde groep studenten die nu doorstroomt, ook straks kan doorstromen. Daaraan
mogen niet allerlei ingewikkelde voorwaarden worden verbonden die niet nodig
zijn.Minister Hermans:Ik wil dit soort dingen ook niet voorschrijven, omdat dit zou betekenen
dat ik voor de instapmogelijkheden bij de universiteiten of hbo-instellingen
zou voorschrijven wanneer men mensen wel en wanneer niet zou moeten toelaten.
Als de programmering van hbo-instellingen en universiteiten beter op elkaar
aansluit, kan de overstap eenvoudiger worden, overigens van de een naar de
ander en van de ander naar de een. Ik vind niet dat dit aan voorwaarden moet
zijn gebonden, want ik ben van mening dat een instelling verantwoordelijk
is voor de handhaving van de kwaliteit van de opleiding. Als een student overstapt
van de ene opleiding naar de andere, is het de taak van de universiteit of
hbo-instelling waar hij naar toe gaat, ervoor te zorgen dat een goede kwaliteit
wordt geboden en de student goed wordt begeleid in de overstap.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb het gevoel dat de minister in zijn laatste termijn gas terug neemt.
Laten wij met elkaar afspreken dat wij een signaal afgeven. Ik ben het met
hem eens dat wij niet al die voorwaarden nu in punten en komma's moeten vastleggen,
dat is heel lastig. Wij moeten echter naar buiten toe het signaal afgeven
dat het de bedoeling is dat straks min of meer dezelfde groep studenten die
nu doorstroomt, ook zal kunnen doorstromen. Ik denk dat het belangrijk is
dat wij dit nu afspreken. Wij moeten daar niet dubbel in zijn door te zeggen:
zij stellen hun voorwaarden en misschien heel rigide. Dan begrijp ik de studenten
heel goed die denken: voor ons is er straks geen mogelijkheid meer om door
te stromen naar de wo-masters. Wij hebben nu juist gezegd: dit willen wij
niet.Minister Hermans:Mijn beantwoording in eerste en tweede termijn vertoont geen verschillen.
In de praktijk is er op dit moment ruimte om over te stappen en in de praktijk
zorgen instellingen ervoor dat die overstap kan plaatsvinden. Als door de
invoering van het wetsvoorstel een en ander moeilijker wordt, zal ik overleggen
en bekijken welke maatregelen moeten worden genomen om de situatie te herstellen.
Er is momenteel echter geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat het
die kant zal opgaan. Die angst is ook niet gegrond gelet op hetgeen zich in
Noord-Nederland en op een groot aantal andere plaatsen voordoet. De voorgenomen
fusie tussen de hogeschool in Amsterdam met de universiteit, juist om de overstap
te vergemakkelijken, is voor mij een teken dat die angst ongegrond is. Mocht
blijken dat die angst wel gegrond is, dan zullen wij daarover
ongetwijfeld nader met elkaar discussiëren en maatregelen nemen.De heer Van Bommel (SP):Die angst leeft ook bij de fractie van het SP, vooral door de woorden
die de minister bij zijn laatste beantwoording gebruikte: de voorwaarden en
het aansluiten van programma's tussen hbo en wo-instellingen. De toevoeging
dat de overstap vergemakkelijkt wordt door fusies en samenwerking boezemt
de vrees in dat daarop aangestuurd zal worden. Kan de overstap van de ene
naar de andere instelling straks zonder samenwerking of fusie plaatsvinden?
Hoe staat het met de rechten van studenten die de bachelorfase in het hbo
hebben afgerond en die in een soortgelijke studierichting in het wo willen
doorstuderen?Minister Hermans:Er is geen enkele reden om te veronderstellen dat de situatie anders zal
zijn dan momenteel het geval is. Sterker nog, er zullen betere overstapmomenten
zijn omdat er sprake zal zijn van een heldere bachelor-masterstructuur. Er
zullen meer mogelijkheden zijn omdat er een verregaande vorm van samenwerking
tussen instellingen kan plaatsvinden. Het zijn allemaal toevoegingen op hetgeen
momenteel reeds mogelijk is. Door een soort "hineininterpretieren" van mijn
antwoord worden plotseling angstgevoelens als absolute waarheid op tafel gelegd,
maar naar mijn mening zal de doorstroom vanuit het hbo naar het wo en andersom
volop aanwezig zijn en zelfs verbeteren.De heer Van Bommel (SP):De "bottom line", om een goed Nederlands woord te gebruiken, is dat deze
minister het aan de instellingen overlaat om hierin selectief te zijn. Instellingen
die samenwerken of gefuseerd zijn, hebben een meer automatische overgang.
Als er sprake is van een tekort zal er geschakeld moeten worden. Dit betekent
automatisch dat er een drempel ligt en het voor de Kamer volstrekt onzeker
is welk deel van de studenten daarvoor in aanmerking kan komen.Minister Hermans:Het is uitgesloten dat de Kamer alle deficiënties even kan wegregelen.
Wij moeten dat helemaal niet willen. Laten wij de instellingen in dezen zelf
de gelegenheid geven. Als een instelling de opleiding niet aanbiedt omdat
het allemaal veel te moeilijk is, hebben wij een probleem. Op dat moment kom
ik bij de Kamer terug en zal ik bekijken welke maatregelen genomen moeten
worden. Laten wij echter niet ervan uitgaan dat alle verschillen even in de
Kamer geregeld kunnen worden en dat voorkomen kan worden dat een overstap
niet plaatsvindt. Het is mogelijk dat een instelling aangeeft dat iemand niet
geschikt is om een opleiding te volgen, maar daarmee is de algemene overstap
niet minder goed geworden. Ten aanzien van specifieke gevallen hebben instellingen
de mogelijkheid om een afweging te maken, gelijk aan de situatie op dit moment.Mevrouw Hamer (PvdA):In de praktijk komen de goede voorbeelden bij u terecht en de slechte
voorbeelden bij ons. Misschien is dat ons lot. Omwille van de angst van studenten
dat de gang van zaken minder zal worden, hebben de heer Eurlings en ik een
amendement op dit punt ingediend. Naar mijn mening sluit dat aan bij uw betoog
dat de verantwoordelijkheid bij de ontvangende instelling ligt. Ik neem aan
dat u positief tegenover dat amendement staat?Minister Hermans:Ik zal in de tweede termijn ingaan op de specifieke amendementen maar
mijn insteek zal duidelijk zijn. Ik zal het amendement langs die lijn van
een oordeel voorzien. In de korte periode tussen de eerste termijn van de
kant van de Kamer en dit moment heb ik niet alles kunnen bekijken. Ik zal
zorgen dat u die reactie donderdag krijgt.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik ben in dit debat "een beetje dom", maar is het mogelijk dat de minister
aarzelt om een harde inspanningsverplichting rond de doorstroming uit te spreken
omdat dit hem misschien straks een schep geld kost?Minister Hermans:Dit is een voorbeeld van gaan hangen voordat er wat aan de hand is. Laten
wij de instellingen die momenteel volop bezig zijn om invulling te geven aan
de nieuwe structuur, de gelegenheid geven om hun werk te doen. Als sprake
is van een belemmering van doorstroommogelijkheden, mag de Kamer mij daarop
aanspreken. Als wij nu al gaan zeggen dat het niet goed zal gaan, dan gaat
het ook niet goed. Iedereen gaat dan lekker achterover zitten en denkt dat
er straks extra geld van de minister zal komen. Als ik kijk naar de onderwijswereld
is niets zo gemakkelijk dan te zeggen dat de minister er maar geld bij moet
doen. Dat is overigens niet alleen het geval in de onderwijswereld.Ik kom over de hbo-master te spreken. Ik heb via de nota van wijziging
ruimte gegeven voor de bekostiging van de maatschappelijk relevante hbo-masters.
Sommigen uit de hbo-wereld zeiden: alle hbo-masters zijn relevant. Ik wil
een aantal strikte criteria aangeven die ik toepas als een opleiding wordt
aangeboden. Er moet sprake zijn van een aantoonbare maatschappelijke behoefte.
De samenleving moet weinig of niet bereid zijn erin te investeren. Ondersteunt
en onderschrijft een afnemend beroepenveld een dergelijke master? Er moet
ook sprake zijn van de bereidheid tot financiering van het desbetreffende
vakdepartement. Het kan medebepalend zijn. Ik wil de komende tijd de beleidsregels
verder uitwerken. In dat kader moet men denken aan de aansluiting met de lectoren-
en kenniskringen in het hbo. De masteropleidingen kunnen daarin ingebed worden.
Een concreet voorbeeld is het overleg dat ik heb met mijn collega mevrouw
Borst over de positionering van de nurse-practisioner waarvoor al aanvragen
zijn binnengekomen. In de gezondheidszorg moeten vele vacatures worden vervuld.
Er wordt gezocht naar iets tussen geneeskunde en hbo. Continuïteit van
bestaande opleidingen via overgangsrecht is ook aan de orde. Wanneer bestaande
opleidingen nadrukkelijk aan de criteria voldoen, dan ben ik bereid die op
enige moment onder te brengen in het hbo-masterregime.De heer Van Bommel (SP):Ik snap de reactie van de hbo-wereld wel als het gaat over de maatschappelijke
relevantie. Mag ik de vraag omdraaien? Kan de minister studies noemen waarvan
de maatschappelijke relevantie op dit moment dusdanig onvoldoende of afwezig
is dat die bij voorbaat niet voor financiering in aanmerking
komen? Dan weten wij waarover wij praten.Minister Hermans:Ieder voorbeeld gaat mank en kan leiden tot oeverloze discussies. De overheid
heeft een specifieke verantwoordelijkheid voor functies in de gezondheidszorg.
Er zullen weinig partijen in het veld zijn die bereid zijn die masteropleidingen
te gaan financieren. Hetzelfde geldt voor opleidingen in onderwijsberoepen.
Een ander voorbeeld is een masteropleiding economie. Het is mogelijk dat wordt
gezegd: laat het veld dat maar financieren als er nadrukkelijk behoefte aan
is. Ik wil niet bij voorbaat zeggen dat dit wel kan en dat niet. Als er een
aanvraag komt en er komt een door mij gemotiveerde steun of afwijzing, kan
de Kamer daarover te allen tijde debatteren.De heer Van Bommel (SP):Dat antwoord had ik verwacht. Laat ik het laatste criterium dat de minister
tussen neus en lippen noemde memoreren, namelijk de medefinanciering door
vakdepartementen. Als dat bepalend wordt, dan is niet meer de maatschappelijke
relevantie bepalend, maar de relevantie die de overheid daaraan wenst te geven.
Ik zie daar onzekerheden. Is dat een criterium dat voor de minister van groot
belang is? Of is het mee van belang en kan het hooguit wat geld opleveren?
Het is niet bepalend voor de vraag of een studie al dan niet wordt bekostigd.Minister Hermans:Als de collega van Volksgezondheid zegt geen behoefte te hebben aan nurse-practioniser,
omdat het academisch opgeleide artsen moeten zijn, dan zal de kans dat ik
die master zal financieren veel kleiner zijn.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik was blij dat mijn motie was uitgevoerd, maar ik raak nu weer in de
verwarring. Wat is de toetsing? De maatschappelijke relevantie of de bereidheid
tot bekostiging? Precies om die reden vroeg ik de minister destijds in een
motie om een aantal scenario's te ontwikkelen. Gezien het antwoord dat hij
nu geeft, lijkt het mij van belang om die snel met elkaar te gaan bespreken.Minister Hermans:Je houdt interpretatiediscussies op het moment dat je ruimte laat voor
overheidsfinanciering van hbo-masteropleidingen. Dat is geen kwestie van verwarring,
maar van politieke keuzes. Ik heb aangegeven dat aantoonbare maatschappelijke
behoefte kan leiden tot het hebben van hbo-masteropleidingen. Als er geen
maatschappelijke behoefte aan is, zal zo'n master niet ontstaan. Daarna komt
de vraag aan de orde of het een publieke of een private taak is om dat te
financieren. Ik heb daarvan zo-even twee voorbeelden gegeven. Het is echter
niet zo dat de discussie over de vraag of het afnemend veld zoiets al dan
niet wil financieren, voor mij reden is om al dan niet over te gaan tot het
financieren van een hbo-masteropleiding. Dat heeft ook te maken met politieke
keuzes, gelet op de marktontwikkeling, de vraag uit de markt en de taak die
de overheid heeft. Zoals het nu in de wet is neergelegd, zou iedere beslissing
van een minister aanleiding kunnen zijn voor een debat in dit huis.Mevrouw Hamer (PvdA):In het begin zal dit wellicht zo zijn. Over wat de minister zei over maatschappelijke
behoefte zijn wij het wel eens. Stel nu dat er ook private financiering is,
dan begrijp ik toch goed dat alsnog de vraag voor de minister aan de orde
is of op politieke gronden bekostiging kan plaatsvinden. In de geneeskunde
kan ik mij voorstellen dat er sprake is van private financiering, maar dat
wij toch zeggen dat wij het publiek willen bekostigen.Minister Hermans:Dat zou kunnen, maar dan wil ik met de Kamer altijd opnieuw de discussie
voeren over de vraag of wij ons geld niet beter aan andere opleidingen kunnen
uitgeven. Dat is terecht een politieke discussie. Daarom is het ook op deze
wijze in de wet geformuleerd. Er is een opening gemaakt om met elkaar iedere
keer de afweging te maken of wij het geheel aan de private sector overlaten,
het publiek-privaat aanpakken, of het helemaal alleen doen. Ik kan mij in
bijvoorbeeld de gezondheidszorg voorstellen dat er van de ziekenhuizen of
de zorgverzekeraars een nadrukkelijk verzoek komt om bepaalde type beroepen
te gaan invoeren. Er moet dan niet a priori van worden uitgegaan dat de overheid
dit dan moet regelen. Zeker in een gemengd financieringssysteem als de zorg,
moet er ook worden bekeken of private partijen mee willen financieren. Dit
soort opleidingen voldoet immers – let wel, dit is een fictief voorbeeld! –
ook aan een in hun kringen levende behoefte.Mevrouw Hamer (PvdA):Dit antwoord bevestigt mijn idee dat het goed is dat wij nog een keer
over de criteria praten. Ik kan mij ook voorstellen dat er om redenen van
continuïteit of onafhankelijkheid aanleiding is om te besluiten dat er,
na wellicht een periode van private financiering, hogere maatschappelijk belangen
zijn. Op de een of ander manier moeten wij iets afspreken over het voeren
van de discussie, aan de hand van de door mij eerder gevraagde scenario's.Minister Hermans:Ik ben natuurlijk graag bereid om dat te doen. Ik wil dat niet afhouden,
maar wij moeten wel oppassen dat wij er niet te abstract over spreken. Ten
aanzien van bijvoorbeeld de nurse-practitioner moet je goed bekijken wat het
betekent. Ik heb dit ook met collega Borst besproken. Dan gaat het om vragen
als: is er daarbij een rol voor het departement VWS of voor dat van OCW? Uiteindelijk
moet het kabinet daarover beslissen. Als de overheid kiest voor een rol in
dezen, wordt het uiteindelijk gefinancierd door de belastingbetaler. Ook komt
dan de vraag aan de orde wat op dat terrein de rol van private partijen in
de gezondheidszorg is. Die afweging moet je iedere keer maken; het gaat om
het waarborgen van de zorgvuldigheid bij het besteden van overheidsmiddelen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vrees dat ik het niet helemaal begrijp. Voor ons is belangrijk hoe
het nu verder gaat met de hbo-masters. In mijn eerste termijn heb ik daarover
het een en ander gezegd. Ik begrijp nu dat wij de komende jaren zo ongeveer
per hbo-master een debat gaan voeren over de vraag of die tot het initieel
onderwijs mag worden gerekend en dus publiek wordt bekostigd. De maatschappelijke
relevantie en de behoefte vanuit de beroepsgroep spelen dan ook nog een rol.
Die laatste twee zijn volgens mij altijd van belang bij de accreditatie. Waar
dient het onderwijs anders voor? Ik zou denken dat die laatste twee
altijd een rol spelen bij de accreditatie. Waartoe dient anders dat onderwijs?
Ik zou denken dat bij veel hbo-masteropleidingen gewoon de keuze moet worden
gemaakt dat zij behoren tot het initiële onderwijs, dat het een politieke
keuze is om het zo te doen en dat daaruit vervolgens een publieke bekostiging
voortvloeit. Waarom volgt de minister de redenering van eventueel private
financiering, beroepsgroep en vraag uit de markt wel voor de masteropleidingen
in het hbo, maar niet voor die in het wo? Ik begrijp dat niet.Minister Hermans:Over dat laatste moet u maar eens in debat gaan met de heer Eurlings.
Laat ik die discussie nu niet voeren.Wat de hbo-masteropleiding betreft vind ik dat je te allen tijde de vraag
moet stellen of financiering uit publieke middelen het meest reëel is
of dat ook andere partijen moeten meefinancieren. De schaarste aan middelen
in het onderwijs zal de komende jaren blijven. Er zullen altijd meer wensen
blijven dan waarvoor budget beschikbaar is. Ik vind het dan niet meer dan
logisch om heel goed te kijken wat je wel en wat je niet kunt doen. Die keuze
moet je altijd blijven maken. Ik ben ook bereid om daarover te discussiëren.De heer Vendrik vroeg mij een aantal criteria in plaats van een algemeen
artikel, zoals nu in de wet staat, op grond waarvan het mogelijk is dat een
hbo-masteropleiding wordt gefinancierd. Ik heb een aantal criteria genoemd,
wetende dat je dit nooit sluitend kunt regelen, ook niet in een wetsartikel,
behalve wanneer je zegt dat alle hbo-masteropleidingen publiek gefinancierd
worden. Dat heb ik niet willen doen, omdat ik die discussie daarover echt
zou willen voeren.De heer Slob (ChristenUnie):Dit is een heel principieel punt. Hoor ik de minister nu zeggen dat hij
bereid is, af te wijken van de regel dat iets wat onder initieel onderwijs
valt, altijd publiek gefinancierd moet worden? Die gouden regel hebben wij
toch altijd gehanteerd en moeten wij naar onze mening ook blijven hanteren.Minister Hermans:Ik heb de term "initieel onderwijs" helemaal niet gebruikt. De vraag is
of je het eerst initieel noemt en dan financiert of dat je het financiert
en daarmee beschouwt als vallend onder initieel onderwijs. Ik heb steeds aangegeven,
in alle discussies en ook aan de HBO-raad, dat ik een hbo-masteropleiding
in beginsel een post-initiële opleiding vind. Ik ga die initieel noemen
als aan een aantal criteria is voldaan en daarover een besluit wordt genomen
om wel of niet te financieren. Op het moment dat ik die opleiding financier,
beschouw ik die als initieel onderwijs.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik zou denken dat hbo-masteropleidingen die door instellingen aangeboden
worden voor accreditatie en publieke financiering, altijd maatschappelijk
relevant zijn. Ik kan mij niet voorstellen dat een instelling zo stom is,
dat zij maatschappelijk irrelevante opleidingen bij u ter publieke bekostiging
aanbiedt. Dat is dus geen criterium, want het sluit niets uit. Private financiering
voor dat type opleidingen is er vast altijd te vinden. Dat sluit dus ook niets
uit. Met andere woorden: u laat eerst alle hbo-masteropleidingen toe en sluit
ze vervolgens allemaal uit. Ik weet eerlijk gezegd niet wat ik hiermee moet.
Het is voor ons een belangrijk punt, want als de wet op deze manier wordt
uitgelegd, zijn wij eigenlijk nog geen stap verder en is het dus een toezegging
die materieel geen betekenis zal hebben.Minister Hermans:Nu wordt er mist gemaakt. Er is geen publieke financiering van hbo-masteropleidingen,
behalve bij een paar uitzonderingen die politiek worden bepaald. Dat is de
lijn. Daarvoor is een opening gemaakt in de wet. Een uitzondering wordt politiek
bepaald, wanneer zij een specifieke taak betreft die onder de verantwoordelijkheid
van de overheid valt. Je moet je afvragen of een hbo-masteropleiding die maatschappelijk
zeer gewild is, a priori publiek gefinancierd moet worden. Die discussie moeten
wij hier gewoon met elkaar voeren. Een opleiding waaraan geen enkele behoefte
is, is waarschijnlijk of heel klein, voor een aantal hobbyisten, of het is
er een waarvan u en ik vinden dat wij ons overheidsgeld er niet aan moeten
spenderen. Laten wij dus gewoon bediscussiëren of wij het op dat moment,
gelet op de vraag op de arbeidsmarkt en de specifieke verantwoordelijkheid
die de overheid op dat terrein kan hebben, wel of niet noodzakelijk vinden
om bij zo'n opleiding publieke middelen te leggen.Voorzitter. Over de cursusduur van de wo-masteropleidingen is heel lang
gediscussieerd. Het rapport-Cohen heeft op dat punt een heldere lijn aangegeven.
Ik blijf aangeven dat het gaat om de kwaliteit, die blijkt uit de accreditatie,
en niet om de cursusduur. De internationale cursusduur is niet eenduidig.
Er zijn grote verschillen: Finland, Italië en Denemarken praten over
een tweejarige en Portugal en Vlaanderen over een eenjarige masteropleiding
uitgaande van de huidige vierjarige opleiding, maar er zijn ook andere landen
die over een eenjarige opleiding praten. Het gaat uiteindelijk niet over de
tijd, hoezeer tijd ook van invloed kan zijn op kwaliteit, maar in eerste instantie
om de kwaliteit. Ik ben het eens met de commissie-Cohen dat er geen noodzaak
is voor een algehele verlenging, dus geen twee jaar over de gehele linie.
Het onderscheid dat de commissie-Cohen maakt tussen onderzoeksgeoriënteerde,
maatschappelijk georiënteerde en educatieve masteropleidingen vind ik
zinvol en werkbaar. Bij maatschappelijk georiënteerde masteropleidingen
is op dit moment geen verlenging van de cursusduur aan de orde. De noodzaak
daartoe kan wel blijken uit internationale vergelijkingen op dat punt. Bij
de educatieve masteropleidingen is reeds aangegeven dat een verlenging tot
de mogelijkheden behoort c.q. dat wordt op dit moment reeds betaald. De onderzoeksgeoriënteerde
masteropleidingen wil ik bij voorrang laten accrediteren door het accreditatieorgaan
waarbij ik ook over de definiëring duidelijkheid wil hebben. Als dat
niet helder wordt, ontstaan er geweldig grote lekken. Er zal dus duidelijkheid
moeten komen over de vraag wat er onder specifiek onderzoeksgeoriënteerde
masters moet worden verstaan. Daarvoor zijn kwaliteitscriteria nodig. Die
geven aan dat het om een tweejarige master gaat en daarvoor is een tweejarige
financiering mogelijk.Mevrouw De Vries (VVD):Is de minister het met ons eens dat die duidelijkheid er vóór
1 september van dit jaar moet zijn? Als de bachelor- en masterfase nu vormgegeven moet worden en men in 2005/2006 met de onderzoeksgeoriënteerde
master wil beginnen, moet die duidelijkheid er nu al wel zijn. Is het mogelijk
om dat vóór september geaccrediteerd te krijgen?Minister Hermans:Ik heb in de beantwoording van de vragen van de Kamer reeds gezegd dat
een onderzoeksgerichte masteropleiding gericht is op verwerven van competentie
en kennis van het doen van wetenschappelijk onderzoek en voorbereidt op de
opleiding tot wetenschappelijk onderzoeker of promotietraject. Dat is de kern
van de definitie. Ik vind dat wij ons in de wetgeving niet moeten bezighouden
met de vraag hoe vervolgens het accreditatieorgaan criteria ontwikkelt om
dit daadwerkelijk te kunnen meten. Wij moeten wel de grote contouren aangeven.
Het is in mijn ogen een relatief smalle definitie van een specifieke onderzoeksgerichte
masteropleiding. De verdere uitwerking moet in overleg met de universiteiten
plaatsvinden als het gaat om de criteria die door het accreditatieorgaan zullen
worden gehanteerd bij accreditatie van die opleidingen.Mevrouw De Vries (VVD):Ik snap wel dat de minister zegt dat het ontwikkeld moet worden maar dat
mag geen twee jaar duren. De universiteiten moeten voor september duidelijkheid
hebben willen zij in 2005/2006 een tweejarige bekostigde onderzoeksgerichte
master hebben. Kan de minister bevestigen dat die duidelijkheid er voor september
van dit jaar is bij het accreditatieorgaan? Als dat namelijk niet het geval
is, kunnen die universiteiten er niet in 2005/2006 mee aan de slag.Minister Hermans:Ik ben het niet met u eens, mevrouw De Vries. Ik begrijp wel dat men dat
graag wil. Ook ik wil zo snel mogelijk duidelijkheid hebben over deze hele
aanpak. Het betreft een van de overgangspunten. Als er wordt gesproken over
een onderzoeksgerichte masteropleiding die internationaal aan de maat moeten
zijn, is het niet a priori zo dat men alleen aan die maat kan voldoen als
men nu al weet dat het twee jaar is. Dat zal moeten blijken uit de inhoud
van de opleiding. Wij zullen met de universiteiten proberen daaraan zo snel
mogelijk concreet inhoud te geven. Ik ben ook van plan om na de stemmingen
over alle drie de wetsvoorstellen die hopelijk rondom 5 februari zullen plaatsvinden,
vrij snel daarna – vooruitlopend op de definitieve goedkeuring door
de Eerste Kamer – te beginnen met de daadwerkelijke oprichting van het
Nederlandse accreditatieorgaan en al te beginnen met de invulling van een
aantal van dit soort zaken. Ik wil geen tijd verliezen. Ik kan echter geen
ijzer met handen breken als bepaalde termijnen in acht moeten worden genomen.
Ik begrijp dat men op alle punten duidelijkheid en zekerheid wil hebben, maar
dat kan ik helaas niet geven hoe graag ik dat ook zou willen doen.Mevrouw Lambrechts (D66):Hoe snel kan gebeuren voor alle masters die zich versneld zouden willen
aanmelden, ook gelet op de verzoeken die er liggen voor letteren en psychologie.
Kan dat dan pas het jaar daarop, dus niet in 2005/2006 maar pas in 2006/2007?
Is dat een reële optie?Minister Hermans:Ik hoop dat daar veel eerder duidelijkheid over zal bestaan. Door de instelling
van de overgangsfase is men in staat om de oude programma's nog aan te bieden.
Wanneer men bij de start van een nieuw programma tot de conclusie komt dat
daar een een- of tweejarige opleiding aan toegevoegd zou moeten worden, wordt
men geaccrediteerd en vervolgens zou men voluit kunnen starten. Wij hebben
die tijd tot 2009/2010 spijkerhard nodig om voor alle bestaande opleidingen
die transformatie te maken. Wij zullen dus in het begin absoluut te maken
krijgen met een dubbele registratie van opleidingen. Als blijkt dat een verlenging
van de studieduur nodig is, gelet op de accreditatie en op het internationale
karakter en omdat de kwaliteit ontoereikend is vanwege de cursusduur, dan
moet er een tweejarige cursusduur komen. Dat heeft te maken met de wettelijke
verlenging van de cursusduur en daarmee met mijn wettelijke taak om voor de
financiering daarvan zorg te dragen.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat was een antwoord op de tweede vraag die ik nog wilde stellen. Nu nog
mijn eerste vraag. Hoe snel kan gerekend worden op zo'n tweejarige masteropleiding?
De minister heeft gezegd dat de accreditatieraad versneld zal worden ingesteld.
Kan die raad meteen aan de slag? Hebben besluiten van de raad rechtsgeldigheid
of moet dan toch op de wettelijke afronding gewacht worden? Hoe snel kan dat
effectief uitgewerkt worden voor het veld? Wat bedoelt de minister met "veel
eerder dan 2005"? Eerst krijg ik graag een antwoord op deze vraag en dan zal
ik mijn tweede vraag nog stellen.Minister Hermans:Ik wil zo snel mogelijk starten met de accreditatieraad juist in het kader
van de internationale vergelijkbaarheid en de mobiliteit, gelet op het feit
dat de vernieuwingen van opleidingen dan pas gestalte kunnen krijgen. Om die
reden heb ik aangegeven dat er wel een paar jaar overheen zullen gaan voordat
al die honderden opleidingen door de accreditatieorganisatie en visitatiecommissie
zijn bezocht en geaccrediteerd. Ik heb gezegd dat ik de opleidingen die willen
aantonen dat zij komen tot een verandering van de opbouw van vier naar vijf
jaar vanwege internationale ontwikkelingen of vanwege het specifieke onderzoekskarakter,
bij voorrang ga behandelen. Ik zal waarschijnlijk in het begin extra capaciteit
voor de accreditatieraad moeten inzetten om versneld te komen tot het opzetten
van de vernieuwing van die opleidingen. Wellicht zijn wij na zes of zeven
jaar zo ver dat het grootste deel van de opleidingen aan bod is geweest en
dat wij tot een iets kleinere opzet kunnen komen van het accreditatieorgaan.
Mij is er alles aan gelegen om het zo snel mogelijk te doen. Ik kan alleen,
nu ik nog geen mensen daarvoor heb aangezocht, niet zeggen dat ik het wel
even zal regelen binnen zoveel tijd. Maar 2005 of 2006 vind ik aan de late
kant.De voorzitter:Ook voor dit punt geldt dat het volgende week bij het wetsvoorstel over
accreditatie aan de orde kan komen. Ik geef dat de Kamer in overweging om
dubbele behandelingen te voorkomen. Wil mevrouw Lambrechts nog iets tot slot
zeggen op dit punt?Mevrouw Lambrechts (D66):Niet op dit punt, maar het antwoord op mijn vraag over de data vergde
even tijd. Ik kom dan tot mijn tweede vraag. De minister gaf zelf al aan dat
hij wil denken over een verlenging van de cursusduur. Dan is
vervolgens de vraag aan de orde of de minister bereid is, als de accreditatieraad
aantoont dat het voor de kwaliteit nodig is, om zowel via bekostiging van
de opleiding van de instelling als via de studiefinanciering die twee jaar
mogelijk te maken.Minister Hermans:Ik heb gezegd dat verlenging van de studieduur consequenties kan hebben
voor de studiefinanciering – zoals ik heb aangegeven bij de discussie
over technische opleidingen en bètaopleidingen – en ook voor
de daadwerkelijke financiering van de opleiding. Dat zijn twee afzonderlijke
beslissingen die afhangen van de vraag op welke wijze aan die verlenging inhoud
zal worden gegeven en wat de politieke prioriteiten zullen zijn. Maar in ieder
geval zal iets geregeld moeten worden via de studiefinanciering om de student
in een goede positie te brengen op dat punt.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik kom hierop terug in tweede termijn.Mevrouw Hamer (PvdA):Dit is één van de belangrijkste veranderingen voor de instellingen.
Het gejuich van de instellingen werd minder toen helder werd dat masteropleidingen
niet automatisch twee jaar zullen duren. Nu geeft de minister aan dat er twee
beslismomenten komen, namelijk over studiefinanciering en over bekostiging
van de instellingen. Kan hij voor mij verhelderen op basis waarvan die twee
verschillende beslissingen worden genomen?Mijn tweede vraag is of de minister bereid is om in de beginperiode extra
faciliteiten te organiseren voor de accreditatieraad. Dat vraag ik, omdat
het voor de beoordeling van dit wetgevingstraject van belang is. De minister
heeft gezegd dat op een gegeven moment alles geaccrediteerd is, maar dat er
in het begin een ontzettende spanning ontstaat.Minister Hermans:De opzet is om dat laatste te doen, zoals ik al zei tegen mevrouw Lambrechts.
Ik kom in tweede termijn terug op de eerste vraag, omdat ik even precies wil
kijken welke stappen ik wanneer moet zetten. Bij een verlenging van de studieduur
van vier naar vijf jaar, moet de studiefinanciering in ieder geval geregeld
zijn. De technische of bètaopleidingen zijn wel verlengd van vier naar
vijf jaar. Daarbij is er geen extra financiering van de instellingen geweest,
maar wel studiefinanciering. Ik wil even bezien wat dat gaat betekenen. Bij
de beantwoording zag ik dat er nog een extra punt in zat. Ik moet mijn gedachten
erover laten gaan om er een zorgvuldig antwoord op te kunnen geven.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik stel voor dat de minister hier niet mee wacht tot zijn tweede termijn,
die misschien in het verlengde ligt van zijn eerste termijn, maar dat tussentijds
schriftelijk te laten weten. Wij zijn met onze tweede termijn voor zijn tweede
termijn.Minister Hermans:Ja, dat is mij bekend. Ik probeer dit schriftelijk te laten weten aan
de Kamer.Over de cursusduur van de wo-bachelor zijn nog wat discussies geweest.
Het is opvallend dat deze pas de laatste maanden zijn opgekomen, alsof de
universiteiten langs alle kanten zoeken om verlenging van de termijnen te
krijgen. Nu de wo-master via het rapport-Cohen op tafel is gekomen, zegt men
dat de bachelor ook wel verlengd kan worden. Het zijn soms net heel gewone
organisaties.Een cursusduur van drie jaar sluit aan bij andere landen, zoals Engeland,
Frankrijk, Italië en Duitsland, waarlijk niet de kleinste in Europa.
De wo-bachelor is bedoeld voor doorstroom, niet voor uitstroom, zeg ik tegen
de heer Eurlings. Dat is de bedoeling, los van hoe het straks zal zijn. Een
uniforme cursusduur heeft voordelen, omdat switchen van de ene naar de andere
opleiding, in het ene of het andere land, makkelijker is.Geldt dat ook voor geneeskunde? Een langere bacheloropleiding voor geneeskunde
maakt instroom in de masteropleiding geneeskunde vanuit andere opleidingen
lastiger, terwijl er juist behoefte is aan meer artsen. Wij zijn bezig om
de numerus fixus te verhogen van 2400 naar 2800. Er zijn ook discussies gaande
over het instromen in masteropleidingen vanuit andere opleidingen.Dit is niet in strijd met de Bolognaverklaring waarin sprake is van ten
minste drie jaar of meer, maar dat geldt niet voor elke individuele opleiding.
Er is wel ruimte voor structuren met een vierjarige bachelor, zoals de hbo-bachelor
in Nederland.Verlenging van de cursusduur van de bachelor leidt tot onduidelijkheid
voor de student over studiefinancieringsrechten. Als je zegt dat de studie
wordt verlengd, wordt de studiefinanciering dan ook vergroot of krijg je een
andere verdeling tussen de bachelor- en mastersituatie? Ik vind dat wij hierover
heel helder moeten zijn. Ik zal in tweede termijn antwoord geven op het amendement
van mevrouw Hamer en de heer Eurlings, omdat ik dat wil afwegen tegen een
aantal andere punten.De driejarige bachelor is een internationale standaard. De VSNU heeft
gezegd dat Zuid-Europese landen bezig zijn met langere bachelors, maar ik
moet zeggen dat dit niet herkenbaar is voor mij. Italië heeft een driejarige
bachelor. Spanje heeft geen echte bachelor-masterstructuur. Portugal wellicht,
maar het heeft nog geen keuze gemaakt.Ik zei al dat de grote landen in Europa allemaal praten over driejarige
bacheloropleidingen. Ten minste drie jaar is mede op instigatie van Nederland
opgenomen, omdat wij een vierjarige hbo-bachelor hebben. Als dat te strak
wordt neergelegd, komen er een aantal problemen.Ik heb al gezegd dat de doorstroom van wo-bachelor naar wo-master heel
helder moet zijn. Het is van grote betekenis voor onze kenniseconomie om zoveel
mogelijk volledig universitair opgeleide mensen in Nederland te hebben, dus
ik zal niet bevorderen dat er een uitstroommoment bij de wo-bachelor komt.Mevrouw De Vries (VVD):Als je bacheloropleiding 2 of 2,5 jaar duurt, krijg je dan 3 jaar bekostigd?
Als het langer duurt, krijg je dan ook 3 jaar bekostigd? Kan de minister daar
duidelijkheid over scheppen? Ik neem aan dat als de bacheloropleiding 2,5
jaar duurt, dit geen consequenties heeft voor de studiefinanciering en dat
die blijft zoals die nu is.Minister Hermans:De studiefinanciering beschouw ik niet als richtinggevend voor de discussie
over de studieduur, maar als volgend. Als er 4 jaar studiefinanciering is
en men kan een opleiding aanbieden in 3 jaar, dan is er een
jaar over dat je mee mag nemen. Voor een studie van 3 jaar die in 2,5 jaar
wordt gedaan, blijft een half jaar over. In het kader van de doorlopende leerwegen
in het beroepsonderwijs geldt dat als er straks een driejarige bacheloropleiding
in het hbo kan worden aangeboden, aansluitend op de vierde bol- of bwl-opleiding
in het middelbaar beroepsonderwijs, dan is dat uitstekend, want dan houd je
een jaar studiefinanciering over.Mevrouw De Vries (VVD):Hoe staat het met de bekostiging?Minister Hermans:Ik heb dat aangegeven. De vraag naar zowel bekostiging als studiefinanciering
heb ik bij de technische en bètaopleidingen ook niet een op een genomen.
Er is zo-even ook gesproken over het meenemen van leerrechten, maar dan gaan
wij een heel andere discussie voeren. Je praat dan over het feit dat de student
een budget in handen heeft. De instelling moet ervoor zorgen zo snel en kwalitatief
zo goed mogelijk onderwijs aan te bieden waarop de student een maximaal rendement
van zijn inzet en middelen krijgt.Mevrouw De Vries (VVD):Dat begrijp ik en vind ik logisch. Betekent dit dat als de instelling
zo'n bacheloropleiding kwalitatief goed en snel kan regelen, je toch een volledig
bacheloropleiding gefinancierd krijgt op basis van die 3 jaar? Als je er iets
langer over doet, blijft het ook 3 jaar?Minister Hermans:Ja. Als voor een opleiding een wettelijke termijn staat van 3 jaar en
de instelling is in staat die in 2,5 jaar of korter af te ronden, dan is dat
zowel voor de studiefinanciering als voor de financiering van de instelling
een groot voordeel.Als laatste wil ik nog iets zeggen over de titulatuur in het bachelor-mastersysteem
en het hbo en wo. Er zijn veel vragen gesteld om te komen tot herkenbare titels
voor hbo en wo. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen Nederlandse
titels en de bachelor- en mastergraden, zo heeft de Kamer van verschillende
kanten aangegeven. Binnen Nederland kunnen afgestudeerden ook de gangbare
Nederlandse titels gebruiken zoals meester, doctorandus, ingenieur. Hiermee
is het onderscheid tussen wo en hbo nadrukkelijk aangegeven, zoals de heer
Van der Vlies heeft gevraagd. De naamgeving in het bachelor-mastersysteem
is bedoeld om met name de internationale transparantie vorm te geven.In de naamgeving van de internationale bachelor-mastergraden zijn de afgelopen
jaren enkele stappen gezet. Het is goed die even op een rij te zetten. Wij
hebben de nota Naar een open hoger onderwijs, waarin de voorstellen van de
commissie-Rinnooy Kan zijn overgenomen om "arts- en sciencegraden" voor te
behouden aan de wo-opleidingen. In het debat in maart 2001 vonden de meeste
partijen de voorstellen van Rinnooy Kan te beperkt, want er was geen herkenbare
naamgeving voor graden van het hbo. Om die reden is in de motie-Eurlings van
19 maart 2001 voorgesteld om te komen tot internationale afstemming over de
hbo-graden.Ik heb de motie-Eurlings uitgevoerd en bekeken wat er mogelijk was. Op
basis van een internationale verkenning van de HBO-raad ben ik in het wetsvoorstel
gekomen tot een andere benadering. Er is internationaal geen eenduidigheid.
Ook in andere landen is de discussie volop gaande. Het voorbehouden van de
titel master of arts/science aan wo-opleidingen is in de Angelsaksische wereld
niet gebruikelijk. Deze graden geven het onderscheid aan tussen alpha-, gamma-,
bètaopleidingen en technische en medische opleidingen. Zij kunnen ook
voor meer praktisch gerichte opleidingen gelden. Om die reden heb ik niet
gekozen voor het onderscheid hbo en wo in de bachelor- en mastergraden, zoals
mevrouw De Vries heeft gevraagd.Het wetsvoorstel kent de volgende lijnen. Zowel in hbo als in wo bepalen
instellingen zelf de naamgeving van de bachelor- en mastergraden. Instellingen
kiezen voor een toevoeging aan de naamgeving van het betreffende beroepenveld
of wetenschapsgebied. Het nationale accreditatieorgaan toetst of de vlag de
lading dekt. Voor gereglementeerde beroepen of medische beroepen is er landelijk
een eenduidige naamgeving. Op die wijze hebben wij nationaal eenduidigheid
en transparantie. Instellingen kunnen de naamgeving kiezen die internationaal
het beste vergelijkbaar is. Het NAO toetst of de vlag de lading dekt.Ik heb al die punten in ogenschouw genomen. Ik heb daarbij ook het feit
betrokken dat de Kamer de adviezen van Rinnooy Kan om arts and science te
reserveren voor wo te beperkt vond en mij gevraagd heeft naar een andere oplossing
te zoeken. Mij is daarbij gebleken dat er internationaal geen helderheid over
te vinden is. Wellicht komen wij in 2003 in Berlijn op dat punt wat verder
als wij elkaar weer spreken over de invoering van een bachelor-mastersysteem
in Europa. Over het Nederlandse geluid daarin wil ik nog wel wat zeggen.De heer Eurlings (CDA):De nationale transparantie is natuurlijk niet gewaarborgd op het moment
dat de komende jaren de internationale titel ook in Nederland steeds gangbaarder
zal worden. Deze ontwikkeling wordt in tal van toekomstvoorspellingen genoemd.
Daarom heeft de Kamer, ook in de zojuist door de minister aangehaalde motie,
twee dingen gezegd. Zij heeft de regering ertoe opgeroepen om het binaire
onderscheid ook in de nieuwe titels tot uitdrukking te brengen. Rinnooy Kan
had dat gedaan. Zij heeft ook gezegd dat moet worden voorkomen dat hbo-opleidingen
met een titel komen te zitten die werkelijk niemand erkent. De Kamer heeft
de regering in de motie verzocht om met de binaire landen in Europa te komen
tot een gelijkluidende en beroepsgerichte, erkende en herkende mastertitel.
Deze motie is breed aangenomen door de Kamer. Was het dan niet het meest logisch
geweest als de minister gewoon had geprobeerd – een paar landen hebben
dat al gedaan...De voorzitter:U moet niet alles herhalen, u moet een vraag stellen.Het woord is aan de minister.Minister Hermans:Ik kan dat wel gaan doen met een of twee landen, maar ik constateer dat
er op dat punt sprake is van een heel andere discussie dan bijvoorbeeld bij
de accreditatie, waarbij men nadrukkelijk heeft gekozen voor een onderling
vergelijkbaar kwaliteitsniveau. Hierin liggen de meningen zeer ver uiteen.
Ik kan nu wel aansluiten bij Frankrijk, maar als Duitsland vervolgens een
heel andere kant uitgaat, is het de vraag of ik daarmee voor
het Nederlandse hoger onderwijs dan wel een verantwoorde stap heb gezet. Het
is dus geen kwestie van een verschil van mening. Het is alleen de vraag of
je jezelf in het kader van de zorgvuldigheid nu al zo zou moeten vastleggen.
Zou je daarin niet enige ruimte moeten laten?Ik acht het op dit moment nog te vroeg om te komen tot een internationaal
herkenbare graad voor hbo-afgestudeerden. De vraag is dus of de internationale
vergelijkbaarheid van hbo-studenten verbetert als je dat op dit moment zo
doet. Wij hebben bachelor en master. Wij hebben ook nadrukkelijk de toevoeging
bij het diploma waarop wordt aangegeven wat de richting of het beroepenveld
is waarvoor men is opgeleid. Dat alles bij elkaar geeft in ieder geval voorlopig
voldoende basis en zekerheid ten aanzien van de herkenbaarheid van de titulatuurDe heer Eurlings (CDA):Dat zijn heel veel mensen niet met de minister eens. Dat geldt ook voor
mensen in het veld. Als wij het nu laten gaan en wij maken er bij wijze van
spreken één van, is dat dan in 2003 nog terug te draaien? Heel
veel landen in Europa zijn nog niet zover. Wie zegt nu dat niet veel meer
landen zich nog aansluiten bij Frankrijk en Denemarken? Had de minister daar
niet zijn best voor moeten doen? Waarom wordt op dit moment deze stap genomen?
Het lijkt mij namelijk heel moeilijk om die terug te draaien.Minister Hermans:De heer Eurlings zegt dat ik daar mijn best voor had moeten doen. Ik had
er ook voor kunnen kiezen om samen met Duitsland iets te gaan doen. Straks
staan Duitsland en Nederland weer alleen. Of straks staat Nederland weer alleen.
Ik kan dus wel van alles doen, maar er is op dit moment geen enkele duidelijkheid
in het internationale veld. Om in wielertermen te blijven: je kunt niet zien
bij welke waaier je je op dit moment zou moeten voegen. Ik wil dat heel graag
direct doen, maar als je in de verkeerde waaier zit, dan is het lastig om
de berg goed op te komen. Dat weet ook de heer Eurlings met zijn Zuid-Limburgse
hart.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is waar dat er nationaal en internationaal geen consensus is. Zouden
wij er dan niet toch naar moeten streven om in elk geval in eigen huis, in
Nederland, die herkenbaarheid van die titels overeind te houden? Ik krijg
het gevoel dat de minister de deur openzet voor een wirwar aan titels waarvan
straks niemand meer weet, ook wij niet, wat het nu eigenlijk nog voorstelt.Minister Hermans:Mevrouw Lambrechts heeft in haar amendement gesproken over "master of
science" en "master of arts". Die zijn weliswaar kenmerkend voor wo-opleidingen
in Nederland, maar niet exclusief. Met name in Groot-Brittannië worden
deze titels ook toegekend aan meer beroepsgerichte opleidingen. Ik zou het
graag willen. Het is geen onwil van mijn kant. Het is alleen de vraag of ik
meer duidelijkheid schep door op dit moment een standpunt in te nemen. Geef
ik het hoger onderwijs in de Nederlandse samenleving daarmee een betere positie
of kies ik voor een waaier, waarvan ik absoluut niet weet of het een goede
waaier is. Als ik een ontwikkeling tegenkom die ik wil stimuleren en als de
Kamer mij zegt dat zij wil aanhaken bij een specifieke lijn, dan kunnen wij
proberen om in Europa op dat punt een aantal stappen te zetten. Ik heb als
gevolg van het veranderen van het standpunt van de Kamer opgemerkt dat de
Kamer twijfelt over de vraag wat op dit moment de beste manier van aanklampen
is.Mevrouw Lambrechts (D66):Gelet op het feit dat de Kamer in geval van twijfel van de ene naar de
andere kant loopt, vraag ik de minister om voor de tweede termijn van de Kamer
aan te geven hoe dat voor het hbo-niveau en voor het wo-niveau in de landen
om ons heen geregeld is.Minister Hermans:Wij hebben daar natuurlijk maar één dag de tijd voor. Ik
probeer deze vraag en de vraag van mevrouw Hamer morgen voor het eind van
de dag te beantwoorden, maar het kan zijn dat het donderdagmorgen wordt. Wij
hebben maar kort de tijd. Ik kan mijn medewerkers niet vragen om die vragen
nu nog te beantwoorden. Ik wil ze ook een beetje beschermen.Het is misschien geen natuurlijke cesuur, maar ik denk dat ik het lekkerste
maar voor het laatst bewaar.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:We zijn nog niet aan het eind van de eerste termijn van de regering, maar
het is, gelet op de tijd, verstandig nu de vergadering te beëindigen.
We zullen proberen donderdag tot een afronding van de behandeling van dit
wetsvoorstel te komen.Sluiting 23.08 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-2968-3003.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl