Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1998 (25600 VI)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1603-1627

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-11-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 21, pagina 1603-1627

06-11-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25600-VIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (donderdag 6 november 1997)Pagina 1541-1541
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 1998 (25600 XIII); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 1998 (25600 E)Pagina 1563-1579
Noten 1, 2 en 3: 10 MKB/bedrijfsleven aandachtspunten voor een volgende kabinetsperiode; Bijvoegsel met schriftelijke antwoorden op vragen over begroting Economische Zaken voor 1998; Bijvoegsel met schriftelijke antwoorden op vragen over begroting Justitie voor 1998Pagina 1629-1652
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 1998 (25600 XIII); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 1998 (25600 E)Pagina 1541-1563
Regeling van werkzaamheden (donderdag 6 november 1997)Pagina 1563-1563
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Regelen met betrekking tot de organisatie van de bloedvoorziening (Wet inzake bloedvoorziening) (25649); - Wijziging van de Wet brutering overhevelingstoeslag lonen en van de Wet gevolgen brutering uitkeringsregelingen (25662); - Aanpassing van bijzondere wetten aan de derde tranche van de Algemene wet bestuursrecht (Aanpassingswet derde tranche Awb II) (25464); - en nog twee andere wetsvoorstellen (25626 en 25625)Pagina 1541-1541
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 6 november 1997)Pagina 1627-1628
Behandeling van: - het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de inburgering van nieuwkomers in de Nederlandse samenleving (Wet inburgering nieuwkomers) (25114), en van: - de motie-Poppe/Oedayraj Singh Varma over de wachtlijsten voor Nederlandse taalcursussen (25600 VII, nr. 22)Pagina 1579-1603
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1998 (25600 VI)Pagina 1603-1627

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 120 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1998 (25600 VI).(Zie vergadering van 5 november 1997.)De voorzitter:Wij zijn toe aan de eerste termijn van de zijde van de regering. Daarvoor
is de tijd beperkt omdat wij met niet variabele sluitingstijden te maken hebben.
Ik streef ernaar dat in ieder geval voor of om 23.00 uur de eerste termijn
van de regering is afgerond. Dit kan indien er gedisciplineerd gehandeld wordt.
Dat is uiteraard normaal in dit huis, maar deze discipline kan op verschillende
manieren worden omschreven. Vanmiddag is een proef gehouden met iets dat eigenlijk
altijd zou moeten gelden, namelijk het stellen van één vraag
per interruptie. Ik zou voor vanavond ook aan deze werkwijze willen vasthouden
ter vermijding van interrupties die de vorm aannemen van concept- of pseudo-termijnen.
Daarmee dienen wij elkaar noch de kwaliteit van het debat. Ik ben geneigd
te concluderen dat de Kamer het daarmee eens is.Ik deel aan de Kamer mede, dat schriftelijke antwoorden zijn binnengekomen
van de minister van Justitie op vragen, gesteld in eerste termijn.Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen
van deze vergadering.(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze weekeditie.)3De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Mijn betoog is als volgt opgebouwd. Ik begin met een inleiding.
Daarna zal ik bloksgewijze ingaan op de reorganisatie van het openbaar ministerie,
op de opsporing en vervolging, op de rechtspleging en straftoemeting en ten
slotte op de executie en hulpverlening. Op deze wijze probeer ik antwoord
te geven op de vragen die mij over die onderwerpen zijn gesteld.Voorzitter! Ik dank de woordvoerders voor de waarderende woorden aan ons
adres. Ik dank in het bijzonder mevrouw Kalsbeek en de heren Vos en Dittrich
voor hun al dan niet gematigd positieve oordeel over het gevoerde beleid.
Uiteraard zijn er ook woorden van kritiek geuit. Ook dat moet kunnen. Voorzover
wij die kritiek terecht vinden, trekken wij ons die ook aan.
Organisaties leren daarvan en mensen ook. Justitie, zo schreven wij aan het
slot van onze toelichting op de begroting, dient onberispelijk te zijn. Wij
zien dat ook zo. Deze ambitieuze doelstelling zien wij als een uitdaging voor
onze diensten. Daarmee is uiteraard niet gezegd dat deze doelstelling al is
bereikt. Daarvoor moet nog heel wat gebeuren; dat realiseren wij ons ook.Sinds het begin van de jaren tachtig is de druk op verschillende onderdelen
van het justitiële apparaat voortdurend toegenomen. Belangrijkste oorzaak
daarvan was een ononderbroken toename van de omvang en de ernst van de criminaliteit.
In de jaren tachtig en in de eerste helft van de jaren negentig ontstonden
ernstige discrepanties tussen de taken van Justitie en de middelen om die
taken naar behoren uit te voeren. Zo konden het OM en de rechterlijke macht
de toevloed aan strafrechtelijke zaken maar ook aan civiele zaken maar moeilijk
verwerken. Er ontstonden achterstanden op alle fronten. Zoals bekend, leidde
de criminaliteitsstijging ook tot een permanent tekort aan cellen, waardoor
al te vaak voorlopig gehechte verdachten moesten worden heengezonden.Het zal duidelijk zijn dat de wanverhouding tussen justitiële taken
en middelen en de gevolgen daarvan langzamerhand wat zijn rechtgetrokken.
In de vorige kabinetsperiode is daarmee een start gemaakt. De situatie van
toen heeft het publieke vertrouwen in Justitie niet bevorderd. In die periode
nam ook de publieke belangstelling voor criminaliteit sterk toe, waardoor
Justitie gevoeliger werd voor wat in de wandeling "de incidenten" is gaan
heten. Er was sprake van een permanent hoge werkdruk in een organisatie die
sterke veranderingen doormaakte op verschillende gebieden, zoals huisvesting
en automatisering maar ook in cultuur en mentaliteit. Dat vergrootte de kans
op fouten. Incidenten, zoals ik al zei, zullen er altijd blijven, nu en in
de toekomst. Zolang Justitie zijn werk doet, gebeuren er dingen en worden
er beslissingen genomen, vaak snel en onder hoge druk. Is beslissing A genomen,
dan zijn er mensen die achteraf vinden dat het B had moeten zijn. En in de
massaliteit van de beslissingen gaat er ook wel eens iets mis. Het kan ook
niet allemaal perfect gaan met 35.000 personeelsleden, een OM dat verantwoordelijk
is voor de justitiële taken van 40.000 politiemensen en meer dan 15.000
mensen binnen de muren. Dat is een complexe organisatie, waar heel veel gebeurt
op een zeer goede manier.Om al die redenen ben ik dus blij, zoals ik al zei, dat de wanverhouding
tussen opdracht en middelen in verschillende opzichten langzamerhand is rechtgetrokken.
In het bijzonder voor het OM en het gevangeniswezen zijn er in de afgelopen
periode extra middelen vrijgemaakt. De gunstige resultaten daarvan zijn, vind
ik, duidelijk merkbaar.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De minister zegt dat incidenten altijd mogelijk zijn, als
je met zoveel mensen werkt als zij. Ik kan dat beamen. De minister kwam nieuw
in het departement. Meestal hebben nieuwe mensen een scherpe kijk op bestaande
situaties. Heeft de ervaring van de minister tot nu toe geleid tot een andere
kijk op het scheiden van verantwoordelijkheden tussen haarzelf en de ambtenaren,
als het gaat om enerzijds de politieke verantwoordelijkheid in de richting
van de Kamer en anderzijds de positie van ambtenaren die verantwoording moeten
afleggen? De minister kent niet elke ambtenaar. Er zijn zaken die zich dicht
bij haar en zaken die zich ver van haar afspelen. Toch draagt zij de politieke
verantwoordelijkheid voor ongeveer iedereen. Ik ben geïnteresseerd in
de evaluatie van haar positie als minister met zo'n groot departement.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Ik wist natuurlijk – dat wist ik toen en dat weet ik
nu – dat een minister altijd verantwoordelijk is voor wat haar ambtenaren
doen. Dat staat buiten kijf. Dat hoef je niet te vermelden. Tegelijkertijd
weet je dat er in die complexe organisatie zo nu en dan iets misgaat. Soms
heb je daar part noch deel aan, terwijl je daar toch verantwoordelijk voor
bent. Je hebt als minister een andere verantwoordelijkheid dan je als ambtenaar
hebt. Als ambtenaar ben je verantwoordelijk voor je eigen fouten en niet voor
die van een ander. Als minister ben je echter verantwoordelijk, politiek verantwoordelijk
voor het functioneren van je apparaat. Ik vind dat ook niet erg.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter!...De voorzitter:Nee dus! We hadden gezegd: één vraag per interruptie. Daar
beginnen we dus mee! U hebt geparticipeerd in een democratische besluitvorming
terzake.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik ben het met u eens. Ik hoop alleen dat u ook let op de
vruchtbaarheid van debatten. Als we op een gegeven moment aritmetisch met
elkaar omgaan, zijn wij klaar, maar wij hebben dan geen inhoudelijke zaken
goed met elkaar uitgewisseld.De voorzitter:Dat is de reden waarom ik dit voorstel heb gedaan. De interrupties die
worden opgebouwd van vraag tot vraag tot vraag, neigen tot de eeuwigheid.
Zij verrijken het debat niet altijd. Ik kijk het Reglement van orde, dat gericht
is op het goed debatteren, er nog eens even op na. Daar staat in: een interruptie
is er om verheldering te krijgen van de kant van de minister en dient kort
en snedig te zijn. Dat zijn de woorden uit het Reglement van orde. Je kunt
dan met één vraag volstaan. Het is dus niet om de minister in
bescherming te nemen, maar om met elkaar een goed debat te voeren. Verder
is er een tweede termijn.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Ook ik zal proberen kort en snedig op interrupties te antwoorden.Voorzitter! Ik constateer bij de fractie van de Partij van de Arbeid instemming
met de kwantitatieve informatie zoals die verschaft is in de memorie van toelichting
bij de begroting.Ik ben daar blij mee, want ik ben van plan om door te gaan op dat ingeslagen
pad: kwantitatieve informatie waar dat mogelijk is. Wij hebben meer cijfermateriaal
dan ooit, maar mevrouw Kalsbeek stelt terecht vast dat wij ook nog een heleboel
niet weten. Uiteraard kunnen wij niet in eenvoudige diagrammen weergeven waarom
bijvoorbeeld de jeugdcriminaliteit is gestegen. Dat zijn andere soorten van
cijfers. Wij zijn dus bezig om op een andere manier daarvoor een betere verklaring
te vinden. Zo zijn er nog wel meer punten waarvan ik verwacht dat deze ook
in de toekomst beter toegelicht kunnen worden. In het algemeen
geldt voor de informatievoorziening dat in 1998 een zogenaamd "criminaliteitsbeeld"
zal worden gepresenteerd waarin een zo gedetailleerd mogelijk overzicht van
de strafrechtsketen zal worden weergegeven. Wij zijn daar samen met het Centraal
bureau voor de statistiek mee bezig. Om een kwalitatief goede inventarisatie
te leveren, is meer tijd nodig dan enkele maanden. Bovendien ben je er niet
alleen met een lijst van benodigde gegevens. Het gaat uiteindelijk om de interpretatie
van die gegevens. Ik verwacht dat in de memorie van toelichting op de volgende
begroting een flink deel van de wensen die ik ook heb, zijn vervuld.Ten slotte merk ik op dat wij ook dan nog een hoop niet zullen weten.
Criminaliteit is en blijft een complex verschijnsel. Er zal steeds behoefte
zijn aan nader onderzoek. Het is zelfs zo dat het ene onderzoek het andere
soms uitlokt, maar dat is niet erg. Wij gaan daarmee door.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik wil toch wel wat meer. Ik heb ook een relatie gelegd met de formatie.
Tegen de tijd dat er een nieuw regeerakkoord opgesteld moet worden, is het
belangrijk dat alle gegevens, zowel kwantitatief als kwalitatief, zoveel mogelijk
op orde zijn. Ik handhaaf dan ook mijn verzoek om binnen enige maanden een
checklist te overleggen – ook al kunnen wellicht niet alle gegevens
worden ingevuld – waarop dus de ongewisheden en de bekendheden worden
aangegeven.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Wij zullen ten behoeve van de formatie zo nauwkeurig mogelijk
aangeven wat wij nodig denken te hebben, gebaseerd op cijfers en onderzoek.
Als mevrouw Kalsbeek spreekt over een "mooi beeld" van wat er allemaal in
de strafrechtsketen zit, weet ik niet of ik dat op die wijze voor elkaar heb.
Wij hebben dan wel een overzicht van de knelpunten en de tekorten. Ik vrees
dat het ideaal dat er een gedetailleerd beeld is van criminaliteit in Nederland,
wat er nodig is aan politie, justitie enzovoorts, voorlopig nog wel een utopie
zal blijven. Wij zijn bijvoorbeeld bezig met het maken van criminele kaarten.
Per arrondissement wordt aangegeven wat zich afspeelt. Op lokaal niveau kan
bepaald worden hoeveel inzet er in feite nodig is om daar iets aan te doen.
Uitgerekend kan worden welk ophelderingspercentage je hoopt te halen. Dat
is weer van belang voor de verdere verwerking in de strafrechtsketen. Verdere
kwantificering is dus mogelijk. Daar moet het landelijk beeld van bijvoorbeeld
georganiseerde misdaad tegen afgezet worden. Wat de benodigde onderzoekscapaciteit
betreft, moet een keuze worden gemaakt. Wij weten dat bij onderzoek zaken
boven komen en dat er op basis daarvan meer onderzocht moet worden. Ik noem
de beursfraude. Je begint ergens, maar als je dan ziet wat er volgt! Ik vind
het dus heel lastig om een en ander in dat verband zo absoluut te stellen.Als mevrouw Kalsbeek van mening is dat er een betere onderbouwing nodig
is van wensen in de gehele justitiële keten, ben ik dat met haar eens.
Daar streven wij ook naar, en ook zo gauw mogelijk. Wij vinden het moment
van de formatie natuurlijk ook cruciaal.De heer Vos (VVD):Voorzitter! De zittende magistratuur heeft 100 mln. geclaimd. Is de minister
binnen een halfjaar in staat om over zodanig scherpe gegevens te beschikken
dat daarover gesproken kan worden?Minister Sorgdrager:Voorzitter! Wij hebben de commissie-Leemhuis ingesteld, die in januari
zal rapporteren. Een van de opdrachten aan de commissie was de toerusting
van de zittende magistratuur. Als de zittende magistratuur, de NVVR, een bedrag
van 100 mln. noemt, is dat ook nattevingerwerk. Men denkt voornamelijk in
mensen en in huisvesting, maar ik heb nog wel wat meer nodig dan dat.Voorzitter! Ik zei al dat het in sommige opzichten beter gaat met het
justitiële bedrijf. Het meest verheugend is dat ten gevolge van vele
inspanningen van particuliere, politiële en justitiële aard de veelvoorkomende
vermogenscriminaliteit in de afgelopen twee jaar voor het eerst sinds lange
tijd enigszins is gedaald. Dat is een bemoedigend gegeven. Ik ben met mevrouw
Kalsbeek van mening dat dit inderdaad het resultaat is van geïntegreerd,
preventief en repressief beleid. Het is dus het werk van velen: buurtbewoners,
ondernemers, toezichthouders hebben een groot aandeel in dat succes. De samenwerking
tussen politie, justitie en de grote steden begint vruchten af te werpen.
Ik ga er dan ook van uit dat de heer Koekkoek het met mij eens zal zijn dat
wij ook juist om die reden onze zegeningen moeten tellen. Niet om vervolgens
tevreden achterover te zitten en te zeggen dat het dus goed gaat, maar wel
om hier de motivatie uit te halen om in deze richting verder te gaan. Er moet
nog veel werk worden verricht, samen met anderen, en daarbij kan men van elkaar
leren en voorbeelden overnemen.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Ik begrijp de opmerking over het verdergaan, maar ik ga even
terug naar de incidenten. Deze zullen er altijd zijn. De vraag is wel hoe
ermee omgegaan moet worden. Vindt de minister niet dat een evaluatie van een
bepaalde kwestie waar een Kamerlid om vraagt, in één keer goed
moet zijn? In de zaak-Lancée was dat bijvoorbeeld niet het geval. Wat
doet de minister eraan om ervoor te zorgen dat zo'n evaluatie, die nodig kan
zijn naar aanleiding van welke kwestie dan ook, in de toekomst in één
keer goed is? Dat is immers de intentie waarmee een Kamerlid dat vraagt.Minister Sorgdrager:Voorzitter! De heer Koekkoek heeft groot gelijk. Ik vind dat ook. Als
om een evaluatie wordt gevraagd, is het de bedoeling dat daar precies in staat
wat er is gebeurd, door wie en hoe. Dat was ook mijn kritiek op de gang van
zaken bij het openbaar ministerie en de politie in Groningen: kennelijk heeft
men er heel lang over gedaan om de gevraagde informatie goed, volledig en
betrouwbaar te verschaffen. Er is één ding wat ik wel begrijp
en dat is dat bij een gebeurtenis vrij veel mensen betrokken zijn. Bij politie
en justitie is dat vaak zo in een strafzaak. Als dan wordt gevraagd om een
evaluatie, is het soms moeilijk om precies te reconstrueren wie wat op welk
moment heeft gedaan. Het is niet één politieman en één
officier, want dan zou het eenvoudig zijn. Vaak zijn het vijf of zes politiemensen,
twee of drie officieren en een hoofdofficier. Dat is lastig. Het is geen onwil,
maar toch een proces waarbij alle betrokkenen het op een gegeven eens moeten
zijn over de weergave van de feiten, want dat is het eerste
waar zij naar op zoek zijn.Vervolgens gaat het over de waardering van die feiten. Het is diverse
malen in de praktijk gebleken dat het voor mensen heel moeilijk is om de feiten
op een later moment op een goede manier te reconstrueren met elkaar. Dat moet
men leren en dat vraag ik ook van de mensen, want ik vind het ook noodzakelijk.
Dat is ook de reden waarom wij Groningen eindeloos hebben gevraagd of het
dit was, waarom het zo lang duurde en of het inderdaad wel klopte. Als een
kritische buitenstaander ieders berichten naast elkaar zet en doorleest, zal
hij concluderen dat het eigenlijk niet kan. Dat is geen onwil, maar als mensen
achteraf de dingen opschrijven, realiseren zij zich niet dat deze niet meer
goed in elkaar passen. Dan moet er opnieuw begonnen worden. Daarom duurt het
lang. Het speelt ook nog niet zo lang dat het zo nauwkeurig steekt, en ik
ben het ermee eens dat het nauwkeurig steekt. Ik wil, en de mensen willen,
dat de Kamer tijdig, goed en volledig wordt geïnformeerd, en dat proberen
wij iedere keer weer te doen.De heer Koekkoek (CDA):Ik vraag de evaluatie aan de minister.De voorzitter:Neen. Wij hebben een regel afgesproken en ik wil daar best van afwijken.
Maar als ik dat selectief doe, wordt het leiden van een vergadering "afdeling
onmogelijke dingen", want de selectie zal altijd worden bestreden. Daarnaast
hebben wij ook nog een tweede termijn. Maar wij kunnen best één
herkansing per interruptie invoeren.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Het gaat om de ministeriële verantwoordelijkheid. Ik
begrijp uw zorg, maar ik heb één snedige vraag.De voorzitter:Ik wil best van de ultieme gestrengheid afwijken, maar dan moet iedereen
ook de kans hebben voor een aanvullende vraag. Het gaat mij erom dat wij in
zo'n debat niet de kant opgaan van series vragen achter elkaar die soms bijna
het karakter krijgen van een verhoor. Dan doen wij het zo, maar dat is het
dan ook, met excuses dat de heer Rabbae hiervan even het slachtoffer is geweest.
Ik vraag wel om er geen betoog van te maken en dan te eindigen met een vraag
aan de minister. Het moet kort en snedig, want dan kunnen wij goed met elkaar
debatteren.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Als Kamer vragen wij een evaluatie aan de minister. De minister
zegt nu dat men dit in Groningen niet goed heeft opgepakt, maar wij vragen
die evaluatie aan haar. Hoe zorgt zij er in de toekomst voor dat zo'n evaluatie
zoveel mogelijk in één keer goed is?Minister Sorgdrager:Ik dacht dat ik dat al had uitgelegd, maar ik zal proberen om het de heer
Koekkoek duidelijk te maken. Het is waar dat het een simpele vraag is van
de Kamer. Ook simpel is de ministeriële verantwoordelijkheid. Daar hoef
ik helemaal niet over te discussiëren.Vervolgens probeer ik uit te leggen hoe je die ministeriële verantwoordelijkheid
op een zo goed mogelijke manier kunt waarmaken. Als de Kamer vraagt om een
evaluatie – meestal heb ik dat dan zelf al eerder gedaan – is
mijn verantwoordelijkheid dat deze goed is, snel en betrouwbaar. Ik leg uit
dat dit soms lastig is. Het is in bespreking en men leert dat ook, want ik
vind dat mensen erop ingesteld moeten zijn, als er een Kamervraag wordt gesteld,
dat men de gevoeligheid en de antenne heeft om zich op dat moment al te realiseren
dat het volledig en betrouwbaar moet zijn. Betrouwbaar is vaak het punt niet,
maar de volledigheid.Bij een normale Kamervraag, zonder al te veel politieke gevoeligheid eromheen,
krijg je een normaal verkeer van ambtsberichten enzovoorts. Maar wanneer er
berichten over in de krant zijn verschenen, kun je aanvoelen dat het meer
moet zijn dan alleen een paar vragen beantwoorden. Die gevoeligheid moet een
organisatie op een gegeven moment krijgen. Die krijg je ook door het te leren
en door ervaring op te doen.Ik heb hier laatst nog met de hoofdofficieren over gesproken. Ik merk
dat men zich langzamerhand bewust wordt van het feit dat die politieke gevoeligheid
zo speelt. Dat is de manier waarop ik de antennes in de hele organisatie de
andere kant op wil krijgen.De heer Rouvoet (RPF):Mijn vraag ligt op hetzelfde terrein. Ik heb zelf ook een vraag over de
communicatie tussen de bewindslieden en het apparaat, zowel bij schriftelijke
vragen als bij het vrij recente incident rondom de ontsnapping van Kröger.
Daarbij kwam een adviseur van de minister op tv vertellen dat het een onverantwoorde
beslissing was.Minister Sorgdrager:Welke adviseur was dat?De heer Rouvoet (RPF):Over de TBS-inrichtingen. Zijn naam heb ik niet paraat, maar hij kwam
dat op tv vertellen.Minister Sorgdrager:Er is geen enkele adviseur van mij geweest die dit soort berichten op
de televisie heeft gebracht. Ik heb één psychiatrisch adviseur
en hij heeft niet op de televisie gezegd dat het niet goed was.De heer Rouvoet (RPF):Daar neem ik kennis van. Ik doelde erop dat een aantal keren bij schriftelijke
vragen sprake was van niet volledige of misschien onjuiste informatie. De
minister weet dat er nog een zaak ligt waarover wij nog zullen spreken. Mijn
vraag is of de minister die communicatie als een handicap ervaart voor het
onberispelijk zijn van Justitie in het verkeer met de Kamer.Minister Sorgdrager:Dit is in feite ongeveer dezelfde vraag als de heer Koekkoek heeft gesteld.
Ik ervaar dit absoluut niet als een probleem. Het is niet zo dat er iets schort
aan de communicatie tussen de bewindslieden en het departement of wat dan
ook. Het gaat er alleen om dat iedere werknemer op het departement, alle 35.000
mensen, die politieke antenne moeten hebben en zich op een gegeven moment
moeten realiseren dat beslissingen die zij nemen, soms tot diep in de organisatie,
uiteindelijk enorme gevolgen kunnen hebben voor de politieke verantwoordelijkheid.
Dat daar een keer iets misgaat, dat mag niet, maar ik vind het op zichzelf
iets wat in zo'n grote organisatie ook wel kan voorkomen. Maar nogmaals, van
elke fout moet je leren en je moet er gewoon aan werken.Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog. Ik heb net gezegd dat het naar mijn
idee beter gaat met de vermogenscriminaliteit, met kleine criminaliteit en met veelvoorkomende criminaliteit. Met de zwaardere vormen van
criminaliteit gaat het echter nog niet goed. Vrijwel alle sprekers tijdens
dit debat hebben daarover met reden hun bezorgdheid uitgesproken. Vooral de
toename van gewelddadigheid baart zorgen. Nog onlangs bleek uit een onderzoek
van Justitie dat veel mensen in Nederland het slachtoffer worden van huiselijk
geweld, een vaak verborgen vorm van geweld. Daarnaast is de Nederlandse samenleving
het afgelopen jaar geconfronteerd met verschillende gewelddadige incidenten
die zich in de publieke ruimte hebben voorgedaan. Daarbij moesten mensen hun
optreden tegen het criminele gedrag van anderen met de dood bekopen. Maar
ook is er sprake van geweldsgebruik zomaar. Het GPV schrijft in de brochure
die hij heeft uitgegeven dat het niet alleen van deze tijd is. Nee, dat klopt,
vroeger kwam dat ook voor. Maar misschien is het nu meer, wij weten het ook
meer en het is ook indringender. Dat is de reden waarom wij daar toch een
verhoogde aandacht aan moeten geven.Ook in het algemeen gesproken is het aandeel van geweldsdelicten in het
totale aantal delicten toegenomen. Dat moet ons ook te denken geven. Het is
toch immers zo dat het criminaliteitsniveau een significante graadmeter is
voor de algehele toestand waarin een samenleving verkeert. Die financieel-economische
hausse waarin Nederland op het moment verkeert, leidt bij velen tot een jubelstemming.
De toeneming van het geweld moet ons echter doen beseffen dat economisch succes
op zichzelf geen garantie is voor een goed leefklimaat. Daarbij gaat het nog
om heel andere, meer fundamentele waarden. Op de maatregelen die nodig zijn
om het geweld te keren, zal ik straks ingaan.De heren Rouvoet, Koekkoek en Schutte zijn uitvoerig ingegaan op onze
beschouwingen over de functie van het recht in een pluriforme samenleving.
Ik waardeer dat. Er is niet zo vaak gelegenheid voor beschouwingen op een
wat hoger abstractieniveau. Het gaat onder meer om de vraag naar de mate waarin
het recht normen moet opleggen of slechts moet proberen de communicatie over
normen te bevorderen. Dat is bij uitstek een onderwerp dat zich niet leent
voor het denken in eenvoudige schema's. Ik vind dat de overheid, bijvoorbeeld
door middel van het strafrecht, normatieve "buitengrenzen" moet trekken. Aan
bepaalde kernnormen heeft eenieder zich te houden. De grondslagen, de waarden
zijn hiervoor in mijn ogen de grondrechten en de mensenrechten. Deze vormen
als het ware de gemeenschappelijke noemer van de grote religieuze en ideologische
stromingen van onze tijd. Tot de fundamentele mensenrechten behoort niet slechts
een voldoende niveau van vrijheid, maar ook een voldoende niveau van veiligheid.
In een onveilige situatie kan het recht op vrijheid niet worden verwezenlijkt.
Het aantasten van de fysieke integriteit van een ander betekent een schending
van het recht op veiligheid.Tolerantie is hier – ik zeg dat de heer Schutte na – in het
geheel niet aan de orde. Dat geldt in het bijzonder ook voor intimidatie met
geweld of dreigingen daarmee tegenover mensen van wie meningen of schrifturen
je niet welgevallig zijn. Ik doel hiermee ook op de twee journalisten die
nu het slachtoffer zijn van bedreigingen, nadat zij een boek over de Grijze
Wolven hebben gepubliceerd. Dergelijk gedrag is onaanvaardbaar in een open
en een democratische samenleving zoals wij die wensen.Maar niet alle in het strafrecht verankerde normen bezitten een absolute
geldigheid. Tenslotte zijn strafuitsluitingsgronden niet voor niets in de
wet opgenomen. Zoals in de nota Grenzen aan gedogen wordt gezegd, mag van
de overheid worden verwacht dat alleen op goede gronden en bij wijze van uitzondering
het niet naleven van wettelijke normen wordt gedoogd. In deze nota wordt ook
gezegd dat gedogen zoveel mogelijk in omvang en/of in tijd moet worden beperkt.
Gedogen is slechts aanvaardbaar zolang en voorzover een van de genoemde uitzonderingssituaties
zich voordoet. Zodra gedogen niet langer aangewezen is, moet alsnog tot handhaving
worden overgegaan. Als gedogen van een bepaalde norm langdurig nodig wordt
geacht, zal de wetgever zich moeten herbezinnen op die norm. Gedogen kan onder
omstandigheden slechts voor langere tijd aanvaardbaar zijn indien en zolang
geen structurele verbetering van de wettelijke norm mogelijk is, uiteraard
ook voorzover de overige grenzen aan gedogen in gedachten worden genomen.
Ik verwijs in dit verband naar het debat dat wij over de nota Grenzen aan
gedogen hebben gevoerd; daarbij heb ik ook de motie van de heer Schutte in
gedachten.In het algemeen is er, naarmate geformuleerde rechtsnormen verder verwijderd
zijn van de genoemde fundamenten, meer ruimte voor flexibiliteit en compromissen.
Binnen het gebied van de strafrechtelijke buitennormen kan tolerantie in een
pluriforme samenleving worden betracht. Ik bedoel daarmee tolerantie in de
oorspronkelijke zin van respect voor elkaar en voor elkaars gewoonten. Het
dragen van hoofddoekjes tast geen fundamentele rechten van anderen aan. Wat
dat betreft, past uit respect voor allochtone culturen een tolerante houding.
Het recht moet daarbij niet voorschrijven en opleggen; het moet, waar nodig,
de betrokken burgers helpen om zelf het redelijke compromis te vinden.Het probleem van het toenemend geweld heeft vele, zeer verschillende oorzaken.
Ik wijs eerst op dieper liggende maatschappelijke achtergronden. Politie en
justitie worden geconfronteerd met op straat levende mensen met een psychische
stoornis, chronische spijbelaars, voortijdige schoolverlaters die gaan rondzwerven
en ex-gestraften zonder enig maatschappelijk perspectief. Er is een culminatie
van sociale problemen bij sommige allochtone groepen. Het gevaar bestaat dat
verschillende categorieën mensen buiten de samenleving komen te staan.
Degenen die zich buitengesloten voelen, kunnen ten prooi vallen aan gevoelens
van frustratie en verbittering, die zich uiten in gewelddadige criminaliteit.
Het moet nog maar eens gezegd worden dat mensen zonder maatschappelijke bindingen
minder dan anderen te verliezen hebben met delinquent of crimineel gedrag.
In dit verband blijken vooral – maar zeker niet alleen – sommige
etnische minderheidsgroepen in de gevarenzone te verkeren. Het aandeel van
allochtonen in de geweldscriminaliteit, waarnaar de heer Koekkoek heeft gevraagd,
is inderdaad hoog. Samen met collega Dijkstal heb ik de Kamer deze week een
nota over die problematiek aangeboden.De heer Vos (VVD):Ik heb een vraag over de daders van het geweld. Ik begrijp dat de minister
de daders met name zoekt onder mensen die buiten de samenleving staan. Ik
kan mij daar heel veel bij voorstellen, maar bijvoorbeeld bij de zaak van
Meindert Tjoelker was het zorgwekkende dat het drie reguliere – voorzover
je regulier kunt zijn – huisvaders betrof die een normaal bestaan hadden,
over werk beschikten en van wie je zoiets dus nooit zou verwachten. Het baart
mij extreem zorgen dat zelfs die mensen tot dit soort zinloze daden komen.
Heeft de minister daar een verklaring voor?Minister Sorgdrager:Het is te veel gevraagd om daar nu even een verklaring voor te geven.
Die verklaring is er niet en is waarschijnlijk ook niet te vinden, juist omdat
het zo'n uitschieter is en juist omdat deze daders een ander soort daders
waren dan de daders die meer bij dit soort feiten betrokken zijn.De heer Schutte (GPV):Ik ben het met de minister eens dat het een uitschieter was, maar die
uitschieter is in ons land wel een paar keer herhaald. De vraag rijst of het
niet zinnig is om na te gaan of die specifieke vorm van geweld misschien niet
allerlei specifieke oorzaken heeft, maar of er wel omstandigheden zijn waarin
die vorm van geweld kansen krijgt. Dat is een van de suggesties die ik de
minister heb voorgelegd. Ik kan mij voorstellen dat dit bijvoorbeeld aan het
WODC wordt voorgelegd om te bezien of er min of meer objectiveerbare omstandigheden
te noemen zijn die dat geweld kunnen bevorderen, zodat er misschien mogelijkheden
geboden worden om dat tegen te gaan.Minister Sorgdrager:Ik ben over dit onderwerp nog lang niet uitgesproken. Ik ben alleen nog
maar bezig met een aantal algemene maatschappelijke achtergronden. Uit cijfers
en uit wat wij van bepaalde minderheids- en achterstandsgroepen weten –
al wil ik het niet alleen over minderheidsgroepen hebben – moeten wij
concluderen dat het met de integratie van allochtonen in onze samenleving
nog niet zo goed is gesteld. Dat wordt bevestigd door het feit dat schooluitval,
werkloosheid en armoede naar verhouding veel meer voorkomen onder allochtonen
dan onder autochtonen. Dan heb je een culminatie van sociale problemen die
er ook nog eens voor zorgt dat allochtonen geconcentreerd wonen in achterstandswijken
van grote steden. Daardoor wordt de veelbesproken tweedeling – die er
overigens steeds meer een dreigt te worden tussen autochtonen en allochtonen –
zelfs ook ruimtelijk zichtbaar. Ik vind dat een buitengewoon groot probleem,
waar de samenleving nog wel wat aan te doen heeft.Het blijkt wederom, zoals ook steeds uit allerlei onderzoeken blijkt,
dat het criminaliteitsprobleem niet kan worden geïsoleerd van andere
sociale problemen. Er zijn ook andere, meer directe oorzaken. Een groot deel
van alle vormen van geweld wordt gepleegd door mensen die onder invloed van
alcohol en/of pillen verkeren. Het eigentijdse uitgaansleven dat zich tot
ver in de ochtend uitstrekt, houdt op zichzelf bepaalde risico's in, ook al
omdat er in de openbare ruimte weinig of geen toezicht meer is tijdens die
uren. De maatschappelijke achtergrond van het geweld betekent dat het ook
niet door een louter justitieel-repressief optreden kan worden bestreden.
Er is een structurele aanpak nodig die een gezamenlijke inspanning vergt op
verschillende beleidsterreinen: onderwijs, sociale zaken, volksgezondheid
en welzijn. Ik wijs in dit verband op de meer gerichte en verplichtende opvoedingsondersteuning
waar ouders worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid voor het gedrag
van hun kinderen. De staatssecretaris zal daar nog specifiek op ingaan.In verband met het feit dat het een zeer breed probleem is, zou ik willen
waarschuwen voor een te eenzijdige nadruk op werk als de exclusieve oplossing
van het probleem. Van even groot belang voor het leefklimaat en het criminaliteitsniveau
is het vertrouwen tussen mensen onderling en de bereidheid om te investeren
in het welzijn van de gemeenschap waar men deel van uitmaakt. Dan gaat het
niet om mooie abstracte opvattingen, maar ook om praktisch handelen, niet
om wat wij vinden, maar vooral om wat wij doen. Zo zijn ouders natuurlijk
primair verantwoordelijk voor het gedrag van hun kinderen, maar voor de preventie
van criminaliteit is het van essentieel belang dat ook anderen zich verantwoordelijk
voelen voor de kinderen uit de buurt en ook ingrijpen bij ongewenst gedrag.
Het gaat er niet alleen om gemeenschappelijke waarden te hebben, het gaat
er vooral om informele socialecontrolemechanismen te ontwikkelen of in stand
te houden om die gemeenschappelijke waarden te koesteren en over te dragen.Recent criminologisch onderzoek in de Verenigde Staten heeft uitgewezen
dat niet zozeer werkloosheid of armoede als zodanig de belangrijkste bronnen
zijn van het crimineel geweld. Het is meer het onvermogen van burgers in bepaalde
wijken om met elkaar een werkelijke gemeenschap te vormen, waarbinnen men
toezicht kan uitoefenen op elkaars kinderen en elkaars handelen. Het is uiteraard
ook aan de burgers zelf om dat te realiseren, maar het is de taak van de overheid
om daar goede voorwaarden voor te scheppen.Naast het scheppen van voorwaarden en kansen is er een andere kant. Justitie
wil het vertrouwen van burgers in het recht bevorderen. Daarvoor is nodig
dat de burger merkt dat de overheid zich tot het uiterste inspant om te zorgen
dat plegers van misdrijven hun verdiende loon krijgen, dat wil zeggen: worden
opgespoord, vervolgd en berecht. Als aan de primaire behoefte van mensen aan
rechtvaardigheid op dat gebied onvoldoende wordt gedaan, is dat desastreus
voor het vertrouwen van de burger in de overheid. Tijdens het overleg over
het begrotingsonderdeel politie heb ik dan ook opgemerkt dat ik het noodzakelijk
vind – en dus niet alleen maar wenselijk – dat extra aandacht
wordt besteed aan het verhogen van de ophelderingspercentages. Er moet een
gezamenlijk actieplan komen van politie en openbaar ministerie om dat te bereiken.
Ik zal in overleg met de minister van Binnenlandse Zaken de korpsbeheerders,
hoofdofficieren en korpschefs uitnodigen om deel te nemen aan een werkconferentie
over dit onderwerp. Op die conferentie zullen dan concrete plannen gemaakt
moeten worden voor het verhogen van de ophelderingspercentages door algemene
toepassing van de beste methodieken. Er zijn projecten die hebben aangetoond
dat het kan, en het is mogelijk om dat soort van projecten
over te dragen op anderen.De heer Koekkoek (CDA):Ik heb nog een vraag over de fase die voorafgaat aan de opsporing. De
minister heeft gezegd dat er in de nachtelijke uren geen of bijna geen toezicht
op straat is. Wat doet zij vanuit haar verantwoordelijkheid om dat te verbeteren?
Wat is haar inzet daarbij?Minister Sorgdrager:Ik heb al gesproken over die criminele kaart. U moet zich dat zo voorstellen
dat je daarmee een beeld krijgt, zowel fysiek als in cijfers, wat zich op
welke momenten waar afspeelt. In welke wijken wordt in de woningen ingebroken,
waar vind het geweld plaats, in welke straten, op welke uren etc. Bij veel
politiekorpsen zijn die cijfers in de grotere steden wel voorhanden. Als je
zo'n kaart hebt, kun je met die gegevens de inzet bepalen. Wij zien nog steeds
te veel dat er te weinig inzet is op de uren en plaatsen waar veel inzet wordt
gevergd en andersom. Dat zijn dingen die je planmatiger zult moeten aanpakken.
Dat zal het openbaar ministerie samen met de politie moeten doen, met de criminaliteitskaart
in de hand. Dan heb je namelijk iets objectiefs – en ik kom dan aan
de cijfers van mevrouw Kalsbeek – om je aan te spiegelen. Dat is toch
iets anders dan een wat ongestructureerde verzameling van gegevens of het
weten in de hoofden van de politiemensen. Dat is vaak wel in orde, maar het
is niet voldoende om te plannen.De heer Koekkoek (CDA):Wat is in dit verband voor u de betekenis van meer blauw op straat?Minister Sorgdrager:Dat is weer een andere vraag. Het gaat er mij in eerste instantie om dat
de capaciteit die er is, zo gericht mogelijk wordt ingezet, dat de prioriteiten
goed worden gesteld en dat dit efficiënt en effectief gebeurt. Wanneer
dat niet voldoende is, gaan wij inderdaad praten over meer blauw op straat.
Tijdens het overleg over de politie is gesproken over de 25 mln. die door
de Kamer extra is gevoteerd bij de algemene beschouwingen. Die 25 mln. wordt
in eerste instantie ingezet op de thema's jeugd en geweld en dan inderdaad
in de executieve sfeer. Geen nota's maken enzovoort, maar gewoon iets doen.
Dat is een eerste begin.Ik ben erg bang – en je ziet dat toch een beetje gebeuren –
voor te veel slogan "meer blauw op straat". Het heeft niet zoveel zin om zomaar
"at random" politiemensen toe te voegen. Je moet weten waar je het doet en
waarom je het doet. Dat is bij mij een beetje de buffer die ertussen zit,
maar uiteindelijk moet het komen tot meer politiemensen. Dat wel.De heer Rabbae (GroenLinks):Ook mede naar aanleiding van de inbreng van een aantal collega's in het
debat werd de bijdrage van de gemeenten genoemd. Uit een rapport blijkt dat
eigenlijk maar eenderde van de gemeenten een integraal veiligheidsplan hanteert.
Ik neem aan dat de minister van Justitie vindt dat er iets gedaan moet worden
om in de gemeenten de criminaliteit preventief aan te pakken. Is zij ook van
plan zich te verstaan met de gemeenten, om te bezien in hoeverre dat integrale
veiligheidsplan wat breder gedragen kan worden door de gemeenten? Dit ook
met het oog op wat collega Koekkoek signaleerde over de ochtenduren en de
nachtelijke uren, waarin er weinig toezicht is, en de afstemming op de punten
die meer aandacht verdienen etc.Minister Sorgdrager:De heer Rabbae spreekt over eenderde van de gemeenten. Ik neem aan dat
dit de gemeenten zijn waar het het meest noodzakelijk is. De grotere steden,
de steden met problemen, hebben in het algemeen een integraal veiligheidsplan.
In de kleinere gemeenten kan het nuttig en nodig zijn. Het is ook iets wat
wij wel propageren, maar uiteindelijk is het aan de gemeenten zelf om zo'n
plan te maken. Ik stimuleer het openbaar ministerie om in het driehoeksoverleg,
dat in elke gemeente plaatsvindt, daarop aan te dringen.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik neem aan dat de minister in het kader van het complementair bestuur
overlegt wat op beide niveaus gedaan kan worden, zowel op landelijk niveau
als gemeentelijk niveau. Ik weet wel dat de centenkwestie meteen om de hoek
komt kijken.Minister Sorgdrager:Ik heb geen geld voor veiligheidsplannen.De heer Rabbae (GroenLinks):Nee, ik wil dat ook niet benadrukken. Ik neem aan dat men niet altijd
over centen hoeft te praten, als men voor belangrijke zaken om de tafel gaat
zitten.Minister Sorgdrager:Dat is natuurlijk altijd onderwerp van overleg als wij praten met de VNG.
Als Justitie praat je dan in eerste instantie over veiligheid. Dit zijn toch
onderwerpen van gesprek. Nogmaals, ik stimuleer het opstellen van integrale
veiligheidsplannen. De ene gemeente is daar echter eerder aan toe dan de andere.
De noodzaak daartoe is in de ene gemeente ook groter dan in de andere.Voorzitter! Aansluitend bij het onderwerp "de politie zichtbaar op straat"
en nog even ingaande op de criminele kaart, merk ik op dat er niet alleen
repressief, maar ook preventief een heleboel kan gebeuren. Surveillance op
de goede uren bij het uitgaansleven is van heel groot belang, maar dat is
het natuurlijk niet alleen. Het is niet alleen politie, zo hebben wij allemaal
al gesteld. Het gaat ook om een mentaliteit en de mentaliteit in onze samenleving
ten opzichte van geweld gaat naar mijn idee niet de goede kant uit.De media spelen daar een belangrijke rol in. Ik vind op dit moment de
rol van media heel ambivalent. Aan de ene kant bestaat er de neiging tot verheerlijking
van geweld – in films, in spelletjes, in reclame – en aan de andere
kant zijn er actualiteitenprogramma's en praatprogramma's waaruit een grote
verontwaardiging blijkt voor gebeurtenissen die er zijn geweest op het gebied
van geweld. Het is niet alleen die ambivalentie in de audiovisuele media;
het is ook een mentaliteit in de geschreven media. Toevallig – dat is
weer een iets ander onderwerp – zie je dan een krant waarin verkeersongevallen
worden beschreven waarbij sprake is van dodelijke slachtoffers als gevolg
van te hard rijden, met op dezelfde pagina een grote advertentie voor een
detectieapparaat voor snelheidscontroles. Waar zijn we dan mee bezig? Dat
zijn toch dingen die wat mij betreft niet consequent bij elkaar aansluiten.
Ik denk dat het goed is dat we op alle maatschappelijke niveaus een eenduidige
boodschap uitdragen, namelijk dat geweld niet stoer is en niet daadkrachtig,
maar een minderwaardige reactie op gebeurtenissen.Ik zeg graag toe om nog eens met de staatssecretaris van VWS te overleggen
hoe wij kunnen verzekeren dat de kwalificatie van films en videofilms en de
vaststelling van leeftijdsgrenzen voldoende onafhankelijk en kritisch gebeurt.
Geweld lost niets op, maar schept alleen maar nieuwe problemen. Bezinning
daarover is dringend gewenst. In dat verband zie ik ook het voorstel van het
GPV om een platform geweldscriminaliteit in te zetten, als een positieve stap.
Ik vind het een goed idee en ik zal over dit voorstel praten in het overleg
dat wij binnenkort met de VNG hebben; op die manier kan een eerste gedachtewisseling
daarover plaatsvinden. Daarbij kan overigens ook de gedachte van de heer Dittrich,
die meer redeneerde in de zin van bottom-up, betrokken worden. Kortom, we
gaan dan samen met de VNG kijken hoe we die discussie op gang kunnen krijgen,
kijken hoe we de mensen bij elkaar kunnen brengen en of je met die groepen
ook iets kunt uitstralen in de samenleving in het algemeen.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Dit is, denk ik, een helder betoog, maar misschien mag ik
dit onderwerp even koppelen aan mijn algemene verhaal over het consequent
handhaven van normen en het niet afgeven van tegenstrijdige signalen. Juist
hier dient zich zo'n voorbeeld aan, waar het betreft geweld op straat. Aan
de ene kant wil je het met alle mogelijke manieren aanpakken, maar tegelijkertijd,
als er een spelletje op de markt komt, zoals Car-mageddon, waarbij je virtueel
met een auto op straat mensen voortdurend met geweld kunt belagen, ligt er
een barrière, omdat we zeggen: daar raken we aan de vrijheid van meningsuiting.
Dat is nu precies de kern van het probleem dat ik probeerde aan te geven.
Dat komt hier tot uitdrukking, omdat we dan zeggen dat we moeten stoppen.
Ziet de minister dat probleem ook en zegt zij dat dit ook betekent dat we
bij zoiets eerder misschien nee moeten zeggen op het gebied van de vrijheid
van meningsuiting?Minister Sorgdrager:Ja, het is een dilemma. Daar zijn we het wel over eens, zo denk ik. Immers,
niemand zal zeggen dat alles verboden moet worden wat een beetje riekt naar
geweld, maar vervolgens is het de vraag waar je de grens legt en hoever je
daarin gaat. Ik kan daar geen eensluidend antwoord op geven. Maar dat het
dilemma er is, ben ik met u eens. En ook dat het tegenstrijdig is als je alleen
maar zou zeggen: het is vrijheid van meningsuiting en laat dus maar lopen.
Daar ben ik ook niet voor. Ik vind dat wij op de een of andere manier moeten
trachten dat in een baan te leiden zonder heel rigoureus te zeggen: alles
verbieden. Dat gaat míj dan te ver.De heer Rouvoet (RPF):De minister erkent met mij dat het niet juist is dat, als bij zo'n spelletje
wordt gevraagd, ook vanuit de Kamer, of dit nu niet de perken te buiten gaat
en of dit nu niet een heel slechte bijdrage is aan bestrijding van geweld
op straat, het antwoord ook van kabinetszijde is: nee, want dit valt binnen
de grenzen van de vrijheid van meningsuiting, waardoor het dus beschermd moet
worden? Immers, dat is nu juist een heel slecht signaal aan jongeren die dat
spelletje in handen kunnen krijgen en met een overheid worden geconfronteerd
die twee dingen tegelijkertijd wil.Minister Sorgdrager:Ik zie dat ook wel, maar ik heb er wel moeite mee om naar aanleiding van
een enkel voorbeeld te zeggen: dat mag wel en dat mag niet. Dat werkt ook
niet. Ik denk dat je uiteindelijk moet proberen met z'n allen een bepaalde
grens te vinden. Die grens is natuurlijk nooit absoluut; het gaat uiteindelijk
toch naar casussen toe. Er zou bijvoorbeeld een beoordelingssysteem ontwikkeld
moeten worden voor geweldsfilms en dergelijke. Dat kan er uiteindelijk in
resulteren dat iets binnen of buiten de grenzen daarvan valt c.q. dat sommige
dingen helemaal niet kunnen.De heer Vos (VVD):De minister gebruikt het woord mentaliteit. Als je een goede mentaliteit
hebt – wat dat ook precies is – onthoud je je van geweldpleging
en ben je betrokken bij elkaar. De minister associeert het in eerste instantie
met een krant en noemt zelfs de opmaak van een krant een uiting van een bepaalde
mentaliteit. Dat lijkt mij een bescheiden uitleg van een wat dieper liggend
probleem. Is het dieper liggende probleem niet de vraag, in hoeverre je burgers
kunt opzadelen met een eigen verantwoordelijk voor hun veiligheid? In hoeverre
zou de minister dat willen doen? Men moet zijn eigen huis beveiligen, maar
vindt de minister ook dat men zich op straat moet verweren? Hoe vult zij die
eigen verantwoordelijkheid in?Minister Sorgdrager:Ik heb net geprobeerd uit te leggen dat mensen in een samenleving een
verantwoordelijkheid hebben voor zichzelf maar ook ten opzichte van elkaar.
Als ik spreek over mentaliteit en over cultuur in een samenleving denk ik
niet in de eerste plaats aan beveiliging van huizen of aan bewapening of zelfverdediging.
Dan denk ik eerder andersom. Wij moeten een samenleving creëren waarin
dat niet nodig is. Natuurlijk moet iedereen een slot op zijn deur hebben.
Het zou een beetje vreemd zijn als wij dat niet nodig vonden. Met mentaliteit
bedoel ik bij elkaar betrokken zijn, respect voor elkaar hebben en geen geweld
jegens elkaar gebruiken. Het genoemde voorbeeld in de audiovisuele media of
in de krant was alleen maar een illustratie van de ambivalente signalen die
worden afgegeven. Ik was al een beetje verder in het betoog dan het stukje
over de mentaliteit. Als bijvoorbeeld op de televisie een geweldsfilm wordt
vertoond en een halfuur later is er een praatprogramma met diepbedroefde slachtoffers
van geweld of van een auto-ongeluk veroorzaakt door iemand die dronken achter
het stuur zat, vind ik dat tegenstrijdig. Dat is niet met elkaar in overeenstemming.De heer Vos (VVD):Ik word zelf ook heel vaak gevraagd naar het punt van de eigen verantwoordelijkheid.
Meindert Tjoelker bijvoorbeeld riep dat er gestopt moest worden. Wie durft
er nog op te treden tegen mensen als er iets gevaarlijks gebeurt? Je bekoopt
dat met een antigeweldsuiting. Als ik zo'n vraag krijg, kom ik niet verder
dan de burger op te roepen zich aan te sluiten bij buurtverenigingen en belang
te hebben bij hetgeen in de buurt gebeurt. Hoever gaat de minister?Minister Sorgdrager:Ik wil u wel een beetje helpen als u weer eens antwoord moet geven, mijnheer
Vos. Je kunt niet zeggen: je moet dit en dit en dat doen.
Er gebeuren dingen in de samenleving waarvan wij allemaal zeggen dat zij niet
moeten gebeuren. Daar gaat het om. Dat zeggen wij ook op zo'n moment. Wat
doe je met zo'n ongelooflijk belangrijk signaal? Sommige mensen doen er wat
cynisch over als er een enorme reactie komt in het land van mensen die het
te ver vinden gaan en een minuut stilte in acht nemen. Ik vind dat fantastisch.
Dan zie je dat de mentaliteit toch goed is en dat mensen dat niet accepteren.
Daarop moet je voortbouwen. Je moet dat vastpakken en zeggen: toen vond je
dat, wat vind je nu? Daar moet over gepraat worden, onder elkaar, op scholen,
in gezinnen, etc. Ik zou wat meer praatprogramma's op de televisie willen
waarin dit soort dingen uitgedragen wordt; bijvoorbeeld een groep stoere jongens
die komen vertellen dat zij helemaal niet van geweld houden, dat zij gewoon
met de mond dingen regelen. Dat helpt, dat zijn goede signalen. Wij moeten
durven laten zien dat geweld helemaal niet nodig is.De heer Van den Berg (SGP):Het is een buitengewoon relevante discussie die wij hier voeren en zeer
belangrijk met het oog op de actuele problemen.De minister erkent de overheidsverantwoordelijkheid voor het verminderen
van geweld. Zij gaat bijvoorbeeld praten met VWS over gedragscodes. Zou de
minister nog een stap verder willen gaan en aangeven hoe zij de verantwoordelijkheid
van de overheid ziet in relatie tot de verantwoordelijkheid van branches?
Volgt dat op elkaar? Ik heb gezegd dat het voor mij niet of-of is, maar en-en.
Kan de minister dat wat nader invullen?Minister Sorgdrager:Voorzitter! Ik begrijp heel goed wat de heer Van den Berg bedoelt. Graag
zag ik dat de branches zelf verantwoordelijkheidsgevoel toonden en zichzelf
beperkingen oplegden. Dan zou de beroemde zelfregulering voldoen. Als we die
echter niet tot stand kunnen brengen, wil ik overwegen op dit punt regels
te stellen. Ik zou het jammer vinden als dit moest gebeuren. Naar mijn mening
moeten wij eerst proberen de branches, de omroepen, hun verantwoordelijkheid
te laten nemen. Het is voor de omroepen overigens gemakkelijker verantwoordelijkheid
te nemen als blijkt dat de samenleving ook niet meer gediend is van deze producten.
Men kan spreken van een wisselwerking. Ik ben bang iets te forceren en dat
wij door dingen tegen te houden in de hand werken dat de mensen zelf aan bepaalde
dingen proberen te komen. Daarmee zouden wij een illegaal circuit creëren
en dat wil ik niet.De heer Van den Berg (SGP):Bent u niet met mij van mening dat een scherpe normering door de overheid
op zichzelf een stimulerende werking zou kunnen hebben en voor de branche
iets zou kunnen betekenen?Minister Sorgdrager:Ja, maar voorlopig kiezen we voor een andere houding en zeggen we als
het ware: zorg dat je zelf orde op zaken stelt. Een dergelijke houding kan
een positievere werking hebben dan het opstellen van een regel.De voorzitter:Ik wil iets zeggen over de gang van zaken. Ik vind dat het zo niet gaat.
Wij hebben nu één uur van de drie uur gebruikt, en op een voortreffelijke
wijze. Ik ben aan een wens van de Kamer tegemoetgekomen, maar niemand heeft
de zelfbeperking en zegt: het hoeven er geen twee te zijn. Iedereen pákt
er twee. Zo kun je niet procederen wil je om elf uur toch een bevredigend
slot van dit debat hebben. Daarom doe ik een beroep op de leden en vraag ik
hen niet tot de grens te gaan en tot wat nog net tolerabel is. Op de minister
doe ik ook een dringend beroep en vraag haar zo kort mogelijk te antwoorden
op de interventies. Dat is in ons aller belang. Sorry, dat ik dit reeds na
een uur zeg, maar ik heb de ervaring dat als ik dit niet doe, de avond op
een vervelende manier eindigt. En: ik ga niet door na elf uur. De afspraak
met ons personeel is ook dat wij dat niet doen.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Het recht is het gebinte van de samenleving. Dat staat in
de memorie van toelichting en dat is herhaald door een aantal sprekers. Het
is er om burgers te helpen met elkaar samen te leven in weerwil van soms sterk
uiteenlopende economische posities, levensstijlen en levensbeschouwelijke
oriëntaties. Het recht is neergeslagen in wetten en regels. Het komt
tot gelding door middel van de rechtspleging, door de rechter in de eerste
plaats, maar ook in alternatieve vormen van geschillenbeslechting. Dat laatste
wordt door mij gestimuleerd. Het recht is er voor iedereen. Recht en rechtspleging
vervullen een bindende functie en zij leveren een bijdrage aan de sociale
cohesie in de samenleving.Ik zeg dit nog maar een keer tegen de achtergrond van de twijfels die
de heer Vos heeft geuit over de functies van de wijkbureaus van justitie.
Ik kan mij voorstellen dat sommigen zich afvragen welke concrete diensten
door deze bureaus worden geleverd. Ik wil dat nog wel enigszins verduidelijken.Centrale afdoening van strafzaken binnen de paleizen van justitie was
vroeger nodig, omdat alleen daar de benodigde documentatie over de verdachte
kon worden gevonden en alleen daar de dossiers werden verwerkt. Bij de afdoening
op die plaats ontbreekt echter in de regel kennis over de sociale context
waarin het delict is gepleegd. Automatisering maakt het mogelijk om de benodigde
documentatie decentraal ter beschikking te stellen. Dat stelt ons in de gelegenheid
om recht te doen op locatie. Dat heeft het grote voordeel dat de achterliggende
problematiek mede in beschouwing kan worden genomen. De afdoening kan dus
meer probleemgericht plaatsvinden. Men kan ook beter en snel reageren en andere,
decentraal werkende diensten daarbij betrekken. Er zijn voorts mogelijkheden
om te bemiddelen tussen dader en slachtoffer. Mogelijkheden voor een buitenstrafrechtelijke
afdoening zullen gemakkelijker worden opgemerkt en benut. De justitiële
reactie op crimineel gedrag kan effectiever en sneller worden. Voor jongeren
is dat van zeer groot belang. Mevrouw Kalsbeek heeft voor dit punt aandacht
gevraagd. Bepaalde taak- of werkstraffen kunnen in de eigen buurt ten uitvoer
worden gelegd, dus zichtbaar. Het allerbelangrijkste is dat de reactie van
justitie zichtbaarder wordt voor de burger. Ik zie hierin een mogelijkheid
om burgers die in kwetsbare wijken wonen een steun in de rug te geven bij
hun eigen inspanningen ten behoeve van de sociale veiligheid in de buurt.
Ik zie huizen van justitie als het logische sluitstuk van de wijkbureaus voor
de politie en de wijkveiligheidsplannen in grote steden. Ik
merk ook, bijvoorbeeld in Rotterdam, dat men erg enthousiast is over de werkzaamheden
van justitie in de buurt. De rechter heeft geen of wellicht een kleine rol
in die bureaus. In Maastricht wordt daarmee geëxperimenteerd. Dat is
dus een plaats. Ik wil eens kijken of dat zin heeft. De wijkbureaus moeten
onderscheiden worden van de gedachte van deconcentratie van de rechtspleging
in het algemeen. Dat heb ik beschreven in de brief over herziening van de
rechterlijke organisatie die ik u al heb toegestuurd.Voorzitter! Ik ga wat specifieker in op een aantal van de aan de orde
gestelde onderwerpen. Ik begin met de reorganisatie van het openbaar ministerie.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Vanmorgen schreef de minister in de Volkskrant – ik
vat het zelf samen – dat in de toekomst de rechtbank moet bepalen of
er bijvoorbeeld een kantongerecht is. Is dat inderdaad de bedoeling of houdt
de minister dat nog open tot na het verschijnen van het rapport van de commissie-Leemhuis?Minister Sorgdrager:Voorzitter! Ik heb gezegd dat er in de toekomst op meer locaties recht
moet worden gesproken. Wij hebben nu de kantongerechten; neem het arrondissement
Den Haag met een kantongerecht in Gouda en een kantongerecht in Leiden. Die
vervullen een belangrijke functie. Het enige probleem is dat er slechts op
een klein gebied recht kan worden gesproken, namelijk kantongerechtszaken.
Ik zou wensen dat in een groot arrondissement zoals Den Haag op meer plaatsen
dergelijke satellieten of dependances komen waarin een deel van het recht
kan worden gesproken: de alleensprekende rechter in familierechtszaken, civiele
zaken, sociale zekerheid en noem maar op. Dan heb je dichter bij mensen meer
toegankelijke rechtspraak. De ingewikkelde en grote zaken en het bestuur van
het geheel vinden dan plaats in een grote rechtbank. Dat kan alleen als er
een goede automatiseringsinfrastructuur is en als er een goed bestuur is van
een rechtbank. Op het hoe wil ik op dit moment niet vooruitlopen, omdat de
commissie-Leemhuis daarmee moet komen.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Als ik de minister de uitleg van justitie in de buurt hoor
geven, heb ik nog steeds het gevoel dat zij een werkhouding als zodanig beschrijft
die ik inhoudelijk ondersteun. Inhoudelijk mis ik echter een uitleg waarom
het fysiek ter plekke behoort plaats te vinden. Dat het niet van de fysieke
locatie van het werk afhangt, zie ik ook vertaald in het gegeven dat de baliefunctie
zowel in Arnhem als in Rotterdam niet of nauwelijks functioneert.Minister Sorgdrager:De baliefunctie is een van de functies van een huis van justitie. Wat
gebeurt er bijvoorbeeld in Maastricht? Daar worden een keer per week alle
jeugdzaken doorgenomen. Meteen wordt de afdoening afgewerkt met de betrokken
organisaties, die er dichtbij geconcentreerd zijn. Binnen een week weet een
jongere wat er met hem gaat gebeuren. Dat kan nooit in het grote geheel van
de rechtbank. De jongere wordt op het wijkbureau opgeroepen om te spreken
met de officier, om afspraken te maken over de taakstraf. Er komt speciaal
iemand om dat te regelen. Dat kan allemaal in die kleinschalige organisatie.
Als dat allemaal in het grote parket moet met alle procedures van dien, is
dat minder zichtbaar en bureaucratischer. Ik vind het belangrijk dat in een
probleemwijk wordt gezien dat justitie daar is en iets doet. Daarom moeten
zij daar fysiek aanwezig zijn. Het gaat niet alleen om de baliefunctie, maar
ook om de toegankelijkheid voor de organisaties in de wijk. Ik noem de hulpverleningsinstanties
en de politie. De sociale dienst zit vaak in de buurt en in Rotterdam zelfs
in hetzelfde gebouw. Dat kan allemaal ongelofelijk positief op elkaar inwerken.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Preventief werken door justitie is een goede zaak. Is daarmee
echter niet in strijd dat een aantal preventiefunctionarissen bij enkele parketten
per 1 januari a.s. wordt wegbezuinigd? Het is juist goed dat preventie via
de parketten in de toekomst handen en voeten krijgt.Minister Sorgdrager:U vertelt mij nu iets nieuws.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik vertel u iets nieuws?Minister Sorgdrager:Ja.De heer Rabbae (GroenLinks):Dan is het goed dat ik mij heb vergist. Ik dacht juist dat het ging gebeuren.Minister Sorgdrager:Dat wil ik niet uitsluiten, maar het komt mij heel merkwaardig voor. Preventie
wordt juist als een belangrijke taak gezien door het openbaar ministerie.
Er zijn steeds meer staffunctionarissen op de parketten die meehelpen met
het opstellen van wijkveiligheidsplannen, etc. Misschien heten zij niet meer
specifiek "preventiefunctionaris", maar die preventietaak blijft absoluut
bestaan.Ik kom nu bij de reorganisatie van het openbaar ministerie.De heer Koekkoek (CDA):Ik heb de minister gevraagd waarom zij na alle problemen en incidenten
van de afgelopen jaren naar een tweede ambtstermijn heeft gesolliciteerd.
Krijg ik daar nog een antwoord op?Minister Sorgdrager:Voorzitter! Dit is een zeer merkwaardige vraag. Als mij wordt gevraagd
hoe ik mijn functie in de toekomst zie, gebruik ik niet de eufemistische uitdrukking
dat ik beschikbaar ben. Ik zeg dat ik dat graag nog een keer wil doen, mits
de partij mij daarvoor de gelegenheid geeft en dat nuttig en nodig vindt.De heer Dittrich (D66):Ik heb een voorstel gedaan op het punt van dading. Als slachtoffer en
dader een overeenkomst aangaan, neemt de officier van justitie de principebeslissing
of hij tot vervolging zal overgaan of niet. De minister heeft erop gewezen
dat de dader dan niet meer gestimuleerd wordt om de overeenkomst uit te voeren.
Het begrip "principebeslissing" betekent natuurlijk dat de officier wacht
om te bezien of de overeenkomst wordt uitgevoerd, om vervolgens een definitieve
beslissing te nemen. Acht de minister dat een begaanbare weg?Minister Sorgdrager:Zo zal het in de praktijk ook gaan. Als een dader en een slachtoffer een
schadevergoeding overeenkomen, zal de officier van justitie op dat moment
niet vervolgen. Pas als blijkt dat de overeenkomst niet wordt uitgevoerd,
 moet de officier de mogelijkheid hebben om alsnog te vervolgen.
Daar kun je niet eindeloos op wachten, dus moet daarvoor een termijn gesteld
worden. Juist dit soort zaken wordt in de aangescherpte richtlijnen inzake
de wet-Terwee nader geregeld. Wij zijn het eens over de plaats die dading
moet krijgen. Ik zal nu samen met het openbaar ministerie nagaan op welke
wijze een en ander in de richtlijnen-Terwee opgenomen kan worden.De heer Dittrich (D66):Kan de minister uitleggen waarom recidive een weigeringsgrond is voor
het toestaan van dading?Minister Sorgdrager:Recidive is geen absolute weigeringsgrond maar wel een relatieve. Als
iemand voortdurend delicten begaat, kan niet na de zoveelste keer gezegd worden:
je hebt de schade vergoed en dus word je niet meer vervolgd. Dat zou te gemakkelijk
zijn. Als het echter om een kleinigheid gaat, blijft de mogelijkheid van dading
bestaan. Een en ander moet tegen de achtergrond van de zaak bekeken worden.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik heb in eerste termijn mijn twijfels geuit aan de effectiviteit
van de inzet van justitie in de buurten, zeker gemeten aan de huidige beperkte
capaciteit. Als men dit goed wil doen, is er ongetwijfeld een ruimere capaciteit
nodig. In welk kader worden de beslissingen terzake verder genomen en wordt
de Kamer daar nog bij betrokken?Minister Sorgdrager:In het kader van het grotestedenbeleid is er op vijf plaatsen een project
gestart. Die projecten worden na enige tijd geëvalueerd. Pas daarna wordt
bezien of wij hiermee verdergaan. Ik zal de evaluatie uiteraard met de Kamer
bespreken.Voorzitter! Ik kom nu te spreken over de reorganisatie van het openbaar
ministerie. Mevrouw Kalsbeek heeft daar kritisch-welwillend over gesproken.
Zij merkt op dat er zichtbaar aan de reorganisatie wordt gewerkt en dat de
goede weg is ingeslagen. Zij wijst er tevens op dat de klus nog niet geklaard
is. Voorzitter! Dat ben ik geheel met haar eens. Een volgend kabinet zal moeten
voortbouwen op wat er ligt. Ook dat is waar. Tegelijkertijd vraagt zij, verwijzend
naar de verschillende incidenten, of de centrale gedachte van de reorganisatie –
namelijk dat het OM als één organisatie, als een eenheid moet
functioneren – wel voldoende draagvlak heeft. Mevrouw Kalsbeek heeft
enige kritiek op de inzichtelijkheid van de reorganisatie geuit.Voorzitter! Ik wil om te beginnen nog eens uitspreken dat ik blij ben
met de steun voor de hoofdlijn van de reorganisatie. Steun en draagvlak, ook
van de kant van de Kamer, zijn daarvoor nodig. De reorganisatie is buitengewoon
ingrijpend; het OM is een zeer belangrijk orgaan is in ons staatsbestel. Je
kunt geen reorganisatie doorvoeren zonder je gesteund te weten door degenen
die uiteindelijk over de wetgeving moeten beslissen.Niet alleen de lijn van de reorganisatie staat nu, maar er wordt ook druk
gewerkt aan de invulling van die lijn. Ik zie daar langzamerhand steeds meer
perspectief in komen. Ik heb bij eerdere begrotingsbehandelingen de reorganisatie
van het OM als een speerpunt in mijn regeringsperiode bestempeld. Ik aarzel
niet om dat opnieuw te doen en ik kijk met vertrouwen naar het werk dat er
nog ligt: veel werk!Draagvlak en eenheid in de organisatie verkrijgen is een proces. Er was
een zeer lange weg te gaan, zoals wij allemaal nog wel weten, vanaf de instelling
van de commissie-Donner. Die weg is ook nog lang niet afgelegd. Het is, zoals
bij vele reorganisaties een proces dat niet zonder horten en stoten verloopt.
Begrippen als "greep" zijn hier op hun plaats waar het gaat om "greep" op
het proces. Ik kan daar dan in meegaan.Eenheid moet ontstaan en cultuur moet groeien. Geen onafhankelijke magistraten
maar wel leden van één organisatie met een grote dosis eigen
oordeelsvermogen. Dat vraag ik van ze. Overigens vindt mevrouw Kalsbeek dat
het wetgevingsproces inzake de reorganisatie te traag is verlopen. Volgens
haar zouden de volle vier jaar nodig zijn geweest om het betreffende wetsvoorstel
alleen nog maar bij de Kamer in te dienen. Dat is geen juist beeld van de
feitelijke gang van zaken. Tussen het moment van mijn aantreden en de indiening
van het wetsvoorstel ligt een periode van twee jaar en tien maanden, een periode
waarin, ook in overleg met de Kamer, intensief is gewerkt aan zowel de feitelijke
reorganisatie als de daarmee verband houdende wetgeving.Laat ik nog even in het kort de gang van zaken nalopen. Ik heb de Kamer
kort na mijn aantreden in december 1994 geïnformeerd over de aanpak die
mij bij de reorganisatie voor ogen stond. Van wetgeving kon in dat geval natuurlijk
nog geen sprake zijn. Vervolgens heb ik in mei 1995 het plan van aanpak uitgebracht.
Wij hebben daarover in juni 1995 algemeen overleg gevoerd. Daaruit bleek dat
de vaste commissie op hoofdlijnen instemde met de voorgestelde aanpak. Ik
heb daarna in april 1996 in de eerste voortgangsrapportage de Kamer geïnformeerd
over de voortgang van de wetgeving. Ik heb toen gemeld dat er overleg werd
gevoerd met onder andere het openbaar ministerie maar ook met de NVVR over
de grondslagen van het wetsvoorstel.Ik breng nog even in herinnering dat tal van principiële punten moesten
worden geregeld: samenstelling en inrichting van het college van procureurs-generaal,
de positie van de voorzitter, de instelling van het landelijk parket, de rechtspositionele
gevolgen van de reorganisatie, de omvang van de ministeriële verantwoordelijkheid,
de omvang en het karakter van de aanwijzingsbevoegdheid, de specifieke bevoegdheid
van de ressortsparketten, de positie van de procureur-generaal bij de Hoge
Raad etc. Dit zijn stuk voor stuk onderwerpen die in het kader van de wetgeving
uiterst zorgvuldig moesten worden voorbereid.Ik heb vervolgens met de vaste commissie overleg gevoerd over de eerste
voortgangsrapportage in mei 1996. Toen is aangedrongen op een interim-wetsvoorstel
en een notitie over de ministeriële verantwoordelijkheid. Die notitie
is in juni 1996 uitgebracht. Het interim-wetsvoorstel is in juli 1996 bij
de Raad van State aanhangig gemaakt. Wij hebben over de notitie in oktober
1996 overleg gevoerd. In dezelfde periode heeft de Raad van State over het
interim-wetsvoorstel een negatief advies uitgebracht, waarna de regering met
instemming van de Kamer heeft besloten het wetsvoorstel uiteindelijk niet
in te dienen. Toen is alle aandacht uitgegaan naar het definitieve wetsvoorstel.
Ik heb in een brief aan de Kamer in januari van dit jaar aangekondigd dat
ik het wetsvoorstel nog vóór het zomerreces
van 1997 zou indienen en ik heb mij daaraan gehouden. Ik heb het wetsvoorstel
op 11 juni ingediend na een spoedadvies van de Raad van State.Voorzitter! De Kamer had ook ten zeerste op indiening voor het zomerreces
aangedrongen, zodat spoedig na het reces het verslag kon worden vastgesteld.
Met het oog hierop is ook extra wetgevingscapaciteit ingezet. Gezien deze
gang van zaken heb ik er toch wel wat bezwaar tegen als wordt gezegd dat de
volle vier jaar nodig zijn geweest voor de indiening van het voorstel. Ik
zou nu, bijna vijf maanden na de indiening van het wetsvoorstel bij de Kamer,
willen aandringen op spoed bij het uitbrengen van het verslag, als het even
kan!Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik moet u inderdaad nageven dat ik, sprekend over de volle vier jaar,
dat strikt genomen onjuist heb weergegeven, dus ik ding daar wat op af. Er
is veel gebeurd. Het is een lang proces, maar het is niet vol te houden dat
het te langzaam is verlopen.Minister Sorgdrager:Ik hoop dat wij het voorstel spoedig in de Kamer kunnen bespreken.Ik kan mij bij de kritische kanttekeningen die mevrouw Kalsbeek plaatst
bij de inzichtelijkheid van de reorganisatie, wel iets voorstellen. Het is
een moeilijk proces. Het gaat niet om het bouwen van een brug. Het is lastig
in kaart te brengen. Zeker het begin van de reorganisatie stond in het teken
van het zoeken naar de goede opzet van projecten en naar de juiste betrokkenheid
van mensen binnen en buiten het OM. Daarbij is ook wel eens wat tijd verloren.
Men is ook wel eens wat ingewikkelder tewerk gegaan dan misschien nodig was,
maar het is toch nuttig geweest, omdat de betrokkenheid van veel mensen uiteindelijk
toch het draagvlak en de snelheid zal bevorderen. De nadruk is in de eerste
rapportage voornamelijk op het procesmatige karakter gelegd. Ik streef er
dan ook naar, nu veel in de fase van de uitvoering terecht is gekomen, wat
inhoudelijker in te gaan op die voortgang en om invulling te geven aan begrippen
zoals "het OM als organisatie", professionaliteit en externe oriëntatie.
Ik wil bezien of aan die begrippen uiteindelijk meer concrete inhoud gegeven
kan worden.Mevrouw Kalsbeek heeft al aangegeven dat er in de komende periode hard
gewerkt moet worden aan het OM. Dat onderschrijf ik. Voorlopig is het proces
inderdaad nog niet afgerond. Op een gegeven moment zal – dat zal niet
meer zo heel erg lang duren – de reorganisatie op papier zijn voltooid.
Dan nog zal er enige tijd overheen gaan voordat ook de cultuurverandering
haar beslag heeft gekregen.Ik kom nu op het onderwerp opsporing en vervolging. De heer Koekkoek heeft
gevraagd naar de betekenis van mijn uitspraak van maandag jongstleden over
een mogelijk afzien van een wetsvoorstel inzake deals met criminelen. Volgens
de toezegging aan de Kamer is dat wetsvoorstel in voorbereiding en in discussie
in diverse gremia. Ik heb in juli van dit jaar een ontwerpwetsvoorstel inzake
toezeggingen aan getuigen in strafzaken ter consultatie toegezonden aan verschillende
betrokken groeperingen in de strafrechtspleging, zoals de NVVR, het openbaar
ministerie, de orde van advocaten en de rechercheadviescommissie. Drie van
de vier adviezen hebben mij nu bereikt. De signalen die mij uit het openbaar
ministerie bereikten, maar ook opmerkingen in een aantal van de uitgebrachte
adviezen, een aantal ontwikkelingen op het terrein van de toepassing en de
uitvoering van de richtlijnafspraken met criminelen, de uitspraak van de rechtbank
in de zaak tegen de criminele getuige Karman, dat alles heeft bij mij toch
een moment van bezinning teweeggebracht. Ik weet nog niet precies –
dat mag toch ook wel een keer gezegd worden – of inhoudelijk gezien
de voortgang van het wetgevingstraject wenselijk is.Ik heb in dat kader aan het college van procureurs-generaal gevraagd concreet
advies uit te brengen ten aanzien van dit wetsvoorstel. Wat zijn de haken
en ogen en welke fundamentele aspecten zijn met deze materie verbonden? Het
college van procureurs-generaal zal mij daarover zeer binnenkort berichten.Ik wil mij nog eens beraden op al het materiaal dat er is. Naar aanleiding
daarvan zal ik een notitie aan de Kamer sturen. Ik wil eerst over de fundamentele
aspecten nog eens met de Kamer van gedachten wisselen.De heer Koekkoek (CDA):Is dit, nu er nog een aantal procedures lopen, geen gevaarlijk signaal?Minister Sorgdrager:Voorzitter! Er zullen altijd procedures zijn. Je zult toch eens een besluit
moeten nemen. Je zult erover moeten praten. De richtlijn is niet in strijd
met de wet. Wij leggen alles aan de rechter voor. In die zin is er voortgang.
Uiteindelijk zal daarover, met alle aspecten die daaraan verbonden zijn, openlijk
gepraat moeten kunnen worden. Ik vind het niet verkeerd om dat signaal te
geven.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Ik geef toe dat heel voorzichtig omgegaan moet worden met
deals met criminelen. Ik heb gewezen op de risico's van het niet toestaan
van deals en de illegaliteit die daardoor ontstaat. Heeft de minister uit
de praktijk of wellicht van de Centrale toetsingscommissie signalen gekregen
dat het heel moeilijk is om criteria aan te geven aan de hand waarvan de deals
kunnen worden getoetst?Minister Sorgdrager:Elke deal wordt getoetst door de Centrale toetsingscommissie en het blijkt
dat men daar niet onmiddellijk weet of iets wel of niet kan. Er moet altijd
afgewogen worden, want er zitten altijd meer aspecten aan vast. Uiteindelijk
wordt er een besluit genomen.Als deals met criminelen, zoals die worden omschreven in het wetsvoorstel,
onmogelijk zijn, wil dat niet zeggen dat er niets zou kunnen. Er is natuurlijk
altijd sprake van het verschaffen van informatie aan de politie en wij hebben
ook de tipgeldregeling. Er is dus altijd wel iets mogelijk. Wat hier is afgesproken
naar aanleiding van de enquête, is het volgende. Als een deal wordt
gesloten waarvoor in ruil strafvermindering wordt gegeven, dient in de wet
te worden vastgelegd om hoeveel strafvermindering het gaat en welke procedure
wordt gevolgd. Het blijkt dat het ingewikkeld is om een deal, als die wordt
gesloten, voor te leggen aan een rechter. Vervolgens moet dan in de strafzaak
lang afgewacht worden of het iets oplevert en of het effectief is. Het blijft een gekunstelde constructie. Daarom wil ik dit nader bezien.De heer Rabbae (GroenLinks):Is het mogelijk om de adviezen die de minister terzake heeft gekregen,
aan de Kamer te doen toekomen bij de reactie die zij heeft toegezegd?Minister Sorgdrager:Ik zal met de notitie ook de adviezen sturen. Dan kan de Kamer het gehele
veld overzien. De uiteindelijke richting die ik denk in te slaan, zal ik daar
ook bij vermelden.De heer Vos (VVD):Ten principale wijst de minister deals met criminelen dus niet af?Minister Sorgdrager:Zover ben ik nog niet. Ik heb alleen gezegd dat ik niet weet of het wel
zo moet. Als er geen enkele manier is om het te regelen, dan moeten wij misschien
besluiten om het niet te doen, maar zover ben ik nog niet.De heer Koekkoek vroeg naar het belang dat ik hecht aan specialismen binnen
de recherche. Het is van belang dat de recherche in het algemeen structureel
over voldoende deskundigheid beschikt om aan de opsporingstaak te voldoen.
Het mag niet zo zijn dat ten gevolge van personeelsverloop of omdat gedurende
enige tijd minder aandacht wordt besteed aan een onderwerp, bepaalde deskundigheden
weglekken. Dat is wel gebeurd op onderdelen van de commune criminaliteit.
De organisatie van de benodigde deskundigheid binnen de recherche moet erin
voorzien dat dit niet gebeurt. Er is een project gestart over de bedrijfsvoering
van de recherche, over informatievoorziening en opleidingen, dat de bedoeling
heeft om de kwaliteit van het recherchewerk te vergroten. Het gaat mede en
juist over dit aspect. Afhankelijk van het terrein waarop de recherche zich
begeeft, is soms een specifieke deskundigheid nodig en soms is het nodig dat
die ook een herkenbare plaats krijgt in de organisatie. Soms gebeurt dat in
de vorm van de taakaccenthouders: mensen die zich, naast hun reguliere recherchetaken,
hebben gespecialiseerd op een bepaald terrein. Soms gebeurt het in de vorm
van specialistische afdelingen. Dit hangt samen met de complexiteit en de
omvang van het criminaliteitsprobleem waarvoor de deskundigheid nodig is.
Denk hierbij aan de discussie over jeugd- en zedenzaken die wij ook afgelopen
maandag hebben gevoerd.De heer Dittrich vroeg naar mijn mening over het vastleggen van een verhoor
op video. Dat vind ik op zichzelf een interessante suggestie. Wij doen dat
al bij kinderen die gehoord worden als slachtoffer in een zedenzaak. Daarvoor
zijn de zogenaamde kindvriendelijke studio's ingericht en de getuigenverklaring
van dat kind kan gebruikt worden als bewijsmateriaal op de zitting. Wat dit
betreft, is het dus geen vreemde eend in de opsporingspraktijk. Ik heb nog
geen mening over het zonder meer algemeen invoeren. Er rijst namelijk wel
een aantal vragen: wanneer doe je het, hoe maak je een selectie, moet toestemming
worden gevraagd, hoe worden de banden bewaard, hoe zorg je ervoor dat de authenticiteit
van de banden verzekerd is? Ik vind dat deze vragen onderzocht moeten worden.
Er zit een goede kant aan, want het kan een controle zijn op wat zich afspeelt
tijdens een verhoor en het kan bijvoorbeeld voor een getuigenverhoor heel
goed zijn, niet alleen voor kinderen, maar ook voor volwassenen. Er zitten
dus echt interessante kanten aan. Inmiddels heb ik overigens al aan de rechercheadviescommissie
gevraagd om heel specifiek naar dit punt te kijken. Zij doet onderzoek naar
verhoortechnieken in het algemeen en naar de zogenaamde Zaanse verhoormethode.
Ik heb haar gevraagd om deze elementen daar ook bij te betrekken. Op die manier
kunnen wij zien hoe de vragen die ik daarnet stelde, ook beantwoord kunnen
worden.De heer Dittrich heeft ook aandacht gevraagd voor een probleem bij de
toepassing van voorlopige hechtenis bij een verdachte van wie de voorlopige
hechtenis in een eerder stadium door de rechter is opgeheven. Dat is een probleem
dat wij de laatste jaren een aantal keren hebben gezien in de rechtspleging.
Hij maakt in dit verband melding van een zeer ernstige zaak in Friesland.
Uiteraard is het buitengewoon pijnlijk wanneer een dader die een hoge straf
heeft gekregen voor een ernstige zaak, vrij rondloopt, zonder dat hij die
straf heeft uitgezeten.Terecht merkt de heer Dittrich op dat er discussie is over de reikwijdte
van de desbetreffende wettelijke bepalingen. Er is al toegezegd door het openbaar
ministerie dat geprobeerd zal worden een uitspraak van de Hoge Raad hierover
te krijgen. Zaken die je daarvoor selecteert, moeten met veel zorg worden
geselecteerd, omdat de verdachte zelf er uiteraard geen belang bij heeft,
hierover een oordeel van de cassatierechter uit te lokken.Het gaat hier niet zozeer om een absoluut tekortschietende wettelijke
regeling, maar vooral om de uitleg van het systeem van de wet. Daarover zijn
verschillende meningen. Wanneer het nodig is, zal de wetgever moeten ingrijpen.
Dat zou inderdaad kunnen met een aanvulling van artikel 75 van het Wetboek
van Strafvordering, zoals de heer Dittrich voorstelt.Ik ben overigens graag bereid om de gedachtewisseling hierover voort te
zetten in het kader van het wetsvoorstel dat op de materie van de voorlopige
hechtenis betrekking heeft. De verlengingsprocedure voorlopige hechtenis staat
al een tijd op de agenda van de Kamer. Misschien kunnen wij het daar concreet
bij betrekken. Dan weten wij misschien ook wat meer over de uitkristallisering
van de jurisprudentie.De heer Dittrich (D66):Dat zou dan wel betekenen dat wij niet wachten tot er een uitspraak van
de Hoge Raad is.Minister Sorgdrager:Dat hoeft niet.De heer Dittrich (D66):Dan kunnen wij onze verantwoordelijkheid als wetgever nemen en op een
gegeven moment zeggen dat wij dit aanvullen, zodat voor de praktijk duidelijk
is wat de wetgever bedoelt. Uiteraard moet de rechter in het concrete geval
beslissen of hij dat ook wil toepassen.Minister Sorgdrager:Ja, daar gaat het uiteindelijk om.De heer Van den Berg vroeg of de opsporing en vervolging van illegaal
wapenbezit en gebruik niet zou moeten worden geïntensiveerd. Het antwoord
is "ja" en dat gebeurt ook. Wij hebben een landelijke werkgroep vuurwapencriminaliteit
ingesteld. De politie en mijn departement participeren daarin. De werkgroep
heeft een vrijgestelde projectleider van de politie. De raad
van hoofdcommissarissen ondersteunt op grond van de resultaten van de pilots
in de politieregio's Rotterdam-Rijnmond en Gelderland-Midden de opwaardering
van het specialisme vuurwapencriminaliteit binnen de politie. Door die landelijke
werkgroep worden projectplannen gemaakt voor de organisatie van de bestrijding
van vuurwapencriminaliteit. Een en ander heeft inmiddels binnen verschillende
regio's een gevolg gekregen in het ontwikkelen van specialismen op het gebied
van vuurwapencriminaliteit.Ik wijs daarnaast op het onlangs aangeschafte computersysteem voor politie
en gerechtelijk laboratorium. Dat systeem vergelijkt kogels en hulzen. Daarmee
kun je zaken met elkaar in verband brengen en wapens identificeren. Dat is
toch een behoorlijke sprong naar voren bij de bestrijding van vuurwapencriminaliteit,
weliswaar nadat er geschoten is, maar daarmee zullen wij helaas altijd nog
te maken blijven hebben. In Amerika hebben deze systemen goede diensten bewezen.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Vindt de minister niet dat het wapenbezit aan strengere voorwaarden
onderworpen zou moeten worden? Daarbij betrek ik ook het bezit van messen
en dergelijke.Minister Sorgdrager:Dat is het al, want het is verboden.De heer Rabbae (GroenLinks):Het gaat om de controle daarop. Ik geef een voorbeeld. De directeur van
een school stuurt een leerling met een mes naar de politie en zegt dat hij
alleen mag terugkomen als hij een briefje of een proces-verbaal heeft van
de politie. Die jongen komt terug met hetzelfde mes, want de politie vindt
het geen probleem dat hij dat mes houdt. Het kan best zijn dat het gaat om
een onschuldig mesje, dat weet ik niet.Minister Sorgdrager:Sommige messen mogen. Als je met een aardappelmesje op straat loopt, is
dat niet strafbaar. Het probleem is een beetje: wat wil je uiteindelijk strafbaar
stellen? Je kunt natuurlijk niet alles strafbaar stellen. Bepaalde messen,
bijvoorbeeld stiletto's, zijn inderdaad niet toegestaan.De heer Schutte vroeg of ik nog nader wil ingaan op de situatie bij de
parketpolitie, in het bijzonder op de daar aanwezige vakkennis. Ik heb daar
afgelopen maandag ook al het een en ander over gezegd. De beveiligingstaak
en het vervoer van verdachten en gedetineerden binnen de politieregio zijn
nu reguliere politietaken geworden. Door het bevoegd gezag wordt in overleg
met de korpschef capaciteit ter beschikking gesteld voor de uitvoering van
die taken. Ik heb niet de indruk dat het op dit moment aan capaciteit en ook
niet aan vakkennis ontbreekt voor de uitvoering van de desbetreffende taken,
die over het algemeen goed en consciëntieus worden uitgevoerd.De heer Schutte refereerde aan het feit dat enkele maanden geleden een
rechtbank de niet-ontvankelijkheid uitsprak, omdat een verdachte buiten zijn
wil niet op de zitting aanwezig was. Dat is natuurlijk buitengewoon dramatisch.
Laten wij het daarover eens zijn. Op zich is het ook wel een beetje ongebruikelijk
dat een rechtbank zo'n uitspraak doet, omdat men in dergelijke gevallen –
die helaas nog wel eens voorkomen – meestal de zaak aanhoudt. Ik vind
het natuurlijk onwenselijk dat capaciteitsproblemen bij het vervoer tot niet-ontvankelijkheid
leiden.Toch is het wel een probleem. Door het fileprobleem kan er bijvoorbeeld
vertraging in het transport van verdachten optreden. Verdachten kunnen 's
morgens pas na een bepaalde tijd uit de penitentiaire inrichting worden opgehaald.
Daarvoor past het namelijk niet in de roosters. Men kan dus pas vanaf dat
moment gaan rijden. Wij zijn nu bezig om te kijken of je er niet op andere
manieren voor kunt zorgen dat verdachten er tijdig zijn, bijvoorbeeld door
logeercellen. Wij zijn dus in elk geval aan het bekijken of dit probleem voorkomen
kan worden. Bovendien is er nu een landelijke vervoersdienst ingesteld, die
is belast met het vervoer tussen de arrondissementen. Daarmee zijn makkelijker
tijden te plannen. Het openbaar ministerie moet daar ook op aandringen bij
de rechtbank, zodat de verdachten die van ver komen, niet als eerste op de
zitting worden geplaatst. Met een goed gebruik van al die mogelijkheden kun
je een heel eind komen. Maar nogmaals, wij kijken toch nog naar andere mogelijkheden
om ook optredende vertragingen zoals onverwachte files te kunnen voorkomen.
Het heeft dus absoluut de aandacht, want ik vind het ook een ernstige zaak.Mevrouw Kalsbeek vroeg aan mij of ik in het kader van de slachtofferhulp
in overleg wil treden met Binnenlandse Zaken en de VNG. Zij vroeg of de gemeentelijke
bijdrage van 3 mln. uit het Gemeentefonds gehaald kan worden en verdeeld kan
worden over de bureaus slachtofferhulp. Indertijd is er bewust voor gekozen
om gemeenten medeverantwoordelijk te maken voor slachtofferhulp. Het argument
was dat het werk op die manier beter maatschappelijk verankerd wordt. Voor
de burger is duidelijk dat ingezetenen die slachtoffer worden van een misdrijf,
kunnen rekenen op hulp bij de verwerking van de negatieve effecten daarvan.
Die principekeuze om de gemeenten medeverantwoordelijk te maken en ze op hun
verantwoordelijkheid aan te spreken, onderschrijf ik nog wel. Dat doet Slachtofferhulp
Nederland ook.Het uitgangspunt is echter goed, want er kleven bezwaren aan. Mevrouw
Kalsbeek noemde die al. Gemeenten stellen niet allemaal eenzelfde bedrag per
inwoner beschikbaar. Zij zijn niet allemaal bereid om in principe uit te spreken
dat de bureaus daadwerkelijk kunnen rekenen op subsidie. Het gevolg daarvan
is inderdaad dat sommige bureaus slachtofferhulp veel energie moeten steken
in het dekkend krijgen van hun jaarlijkse begroting. En dat is toch zonde
van de tijd. Ik ben met mevrouw Kalsbeek van oordeel dat het in het belang
van het werk van slachtofferhulp is dat die situatie verbetert. Ik ben dus
bereid om met VNG en Binnenlandse Zaken in overleg te treden over de vraag
hoe die bijdrage van de gemeente beter gewaarborgd kan worden. Het moet natuurlijk
wel een open overleg zijn. Ik zal deze voorstellen inbrengen, maar ik kan
natuurlijk niet vooruitlopen op de uitkomsten ervan.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):U zei dat de band met de gemeente en daarmee ook de decentrale financiering
belangrijk zijn. Bij de hoorzitting hebben wij het daar met slachtofferhulp
over gehad. Toen werd gezegd dat wij daar niet ongerust over hoefden te zijn,
omdat er bij voortduring contact is met gemeenten over van alles en nog wat.
Gemeenten zijn bijvoorbeeld vaak betrokken bij veiligheids projecten.
Dat is dus wel gewaarborgd, maar het is zo'n bureaucratische rompslomp om
dat allemaal zo te regelen dat het veel beter in "de grote greep" kan.Minister Sorgdrager:Het is absoluut waar dat dat veel efficiënter is, maar het heeft
in het begin zeker zijn functie gehad. Misschien kun je zeggen dat het Gemeentefonds
en de VNG, nu wij het zo hebben gedaan, bereid moeten zijn om dat uit het
Gemeentefonds te tillen. Dat zal onderwerp van overleg zijn.Mevrouw Kalsbeek heeft melding gemaakt van de gesignaleerde problemen
bij slachtofferhulp ten aanzien van de financiële administratie en verantwoording,
het beheer van de automatisering, public relations en voorlichting. Men zegt
dat men met een bedrag van 1,3 mln. een heel eind geholpen zou zijn. Mij is
eens gezegd dat een hoofd financiën die voor een zeer goed doel nergens
in de begroting 1,3 mln. kan vinden, geen goed hoofd financiën is. Ik
heb dus mijn hoofd financiën gevraagd of hij dat in de begroting kan
vinden. Toen zei hij: dat zal wel gaan. Met andere woorden: ik zal bekijken
of ik die 1,3 mln. ergens vandaan kan halen.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik was even bang dat u het hoofd financiën van slachtofferhulp bedoelde,
maar die bedoelde u niet. U bedoelde natuurlijk het hoofd financiën van
het departement.Minister Sorgdrager:Het vereist wel enige nazorg, maar het komt goed.Mevrouw Kalsbeek en de heer Dittrich hebben aandacht besteed aan het stroomlijnen
van de straftoemeting. De heer Dittrich heeft de op zich sympathieke gedachte
geopperd om nader te kijken naar de hoogte van de verschillende strafbedreigingen
in hun onderlinge samenhang. Het is waar dat wij naar aanleiding van de waardering
van bepaalde incidenten vaak overgaan tot wijziging – meestal tot verhoging –
van de strafmaat. De roep om hogere straffen en de roep om hogere strafmaxima
gaan meestal hand in hand. Ik wantrouw dat toch een klein beetje; wij moeten
daarmee oppassen. Toch ben ik van mening dat in de voorbereiding van het wetgevingstraject
en de gedachtewisseling tussen regering en parlement voldoende waarborgen
aanwezig zijn dat wettelijke bepalingen niet te vaak worden geregeerd door
de waan van de dag. Natuurlijk is het zo dat gewijzigde maatschappelijke inzichten
aanleiding geven en hebben gegeven tot wijziging van sommige strafmaxima,
bijvoorbeeld op het gebied van de zedelijkheid. Niettemin ben ik bang dat
het rendement van een abstracte discussie over de relatieve ernst van een
aantal delicten gering zal zijn. Wij hebben in ons stelsel bij het bepalen
van de strafmaat immers een enorme waarderingsvrijheid aan de rechter overgelaten.
Wij hebben geen minimumstraf en geen "sentencing guidelines", zoals in sommige
staten van de Verenigde Staten. Een vast strafmaximum geeft de bovengrens
aan en daaronder heeft de rechter alle vrijheid om uitdrukking te geven aan
zijn waardering van de ernst van het gepleegde feit en de omstandigheden daarbij.
Natuurlijk geeft een delictsomschrijving een abstracte beschrijving van een
grote categorie gedragingen. Zo valt er nogal wat onder mishandeling. Het
vergelijken van al die gedragingen is eigenlijk bijna een onmogelijke opgave.
De waardering van de ernst daarvan in concreto blijft altijd de zaak van de
rechter. Bovendien zou je, als je aan een dergelijke operatie begint, ook
de bijzondere wetten daar qua strafmaat bij moeten betrekken. Ik ben eerlijk
gezegd bang dat dat een betrekkelijk heilloze operatie is. Het gaat mij meer
om het belang van een coherent straftoemetingsbeleid. Daar streven wij uiteindelijk
immers naar.Natuurlijk is het aan de rechter om de hoogte van de straf te bepalen,
maar het ministerie van Justitie levert wel een faciliterende bijdrage aan
het tot stand komen van een zekere eenheid in die straftoemeting door ondersteuning
te bieden, bijvoorbeeld bij informatie-uitwisseling via computers. Wij hebben
een aantal initiatieven op dat terrein gestimuleerd. Er is een computerondersteuningsmodel
ontwikkeld waarmee onder meer zichtbaar kan worden gemaakt op welke manier
de straftoemeting bij een aantal ernstige delicten tot stand komt, evenals
de factoren die daarbij een rol spelen. De noordelijke ressorten experimenteren
met een ander systeem, een registratiesysteem waarin opgelegde sancties worden
geregistreerd, maar het belangrijkste is dat de rechterlijke macht zelf initiatieven
neemt om tot een coherente straftoemeting te komen. In de werkgroep criteria
voor straftoemeting van de NVVR is een afspraak gemaakt om op termijn te streven
naar een landelijk straftoemetingsmodel. Ook is daarbij een aantal uitspraken
geanalyseerd en die analyse heeft geresulteerd in voorstellen voor bandbreedtes
bij bepaalde delicten. Die voorstellen zijn op dit moment binnen de gerechten
onderwerp van discussie. Ik meen dat dit zeer goede ontwikkelingen zijn.Ik moge de heer Dittrich ook wijzen op een artikel van de heer Snijders
in een van de jongste nummers van het Nederlands Juristenblad, waar het gaat
over samenwerking van rechters, bijvoorbeeld op het gebied van straftoemeting,
afspraken en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Dit is een buitengewoon
interessant artikel.De heer Dittrich (D66):Dat vind ik ook. Ik heb dat artikel gelegd naast dat van prof. Leyten
uit het NJB van mei of juni van dit jaar, met onder andere het voorstel over
een landelijke straftoemetingskamer. Kunt u dat voorstel nog becommentariëren?Minister Sorgdrager:Dat voorstel gaat een stuk verder. Op zichzelf is het wel een interessant
idee en de heer Leyten heeft ook veel originele ideeën die nog wel eens
tot leuke gedachten leiden, maar ik ben toch terughoudend om er uitvoering
aan te geven, nog afgezien van de vraag of het mogelijk is. In de eerste plaats
is er de vraag of wij dit wel willen. De opgelegde straf is toch moeilijk
geheel los te zien van processuele en inhoudelijke vragen die ter terechtzitting
moeten worden beantwoord. Een hoger beroep richt zich dus niet alleen op de
opgelegde sanctie. Natuurlijk is de sanctie voor vele verdachten de reden
om in hoger beroep te gaan, maar voor de bepaling van de hoogte van de sanctie
is het toch altijd nodig om het hele feitencomplex nog eens te bekijken. Verder
zou uitvoering van het voorstel betekenen dat het hele rechtsmiddelenstelsel
en de rechterlijke organisatie moeten worden aangepast. Op dit moment zie
ik dat niet voor mij. Bovendien gebeurt er al veel, zoals ik reeds vermeldde.
De rechterlijke macht hecht zelf ook waarde aan rechtsgelijkheid op dit punt.
Laten wij die ontwikkeling dan haar gang laten gaan en stimuleren.Over het onderwerp rechter-plaatsvervanger heeft de Kamer gisteren of
eergisteren een brief van mij gekregen. Kort gezegd komt die op het volgende
neer. Naar aanleiding van signalen van diverse leden van Eerste en Tweede
Kamer, onder anderen de heer Cohen van de PvdA-fractie in de Eerste Kamer,
al in 1996 en nogmaals in 1997, heb ik een wetsvoorstel voorbereid waardoor
het voor advocaten onmogelijk wordt gemaakt om rechter-plaatsvervanger te
zijn in het eigen rechtsgebied. Ditzelfde geldt voor officieren van justitie;
ook dat kwam nog wel eens voor. Ik heb dit wetsvoorstel voorbereid omdat advocaten
en officieren van justitie toch de eerste groep zijn waarbij je denkt aan
een mogelijk te grote nabijheid van procespartijen. Ik wil hier niet over
"belangenverstrengeling" spreken, want dat is een beladen term die zeer negatief
wordt geduid. Advocaten en officieren van justitie zijn bij het proces betrokken,
ieder in een eigen rol. Ga je rollen verwisselen, dan schept dat verwarring
voor het publiek. Wanneer iemand enerzijds advocaat is en anderzijds collega-rechter,
kan dat bovendien een andere verhouding geven ten opzichte van een advocaat
die niet de status van rechter-plaatsvervanger heeft. Ik heb niet gezegd en
zal ook niet zeggen – het is ook nooit gebeurd – dat er sprake
is van een aanwijsbare belangenverstrengeling of een onjuist handelen, maar
ik wil niet dat het kan gebeuren en ik wil ook niet dat de schijn van belangenverstrengeling
of onjuist handelen wordt gewekt.Ik heb dit wetsvoorstel aan verschillende instanties ter consultatie voorgelegd.
De adviezen waren zeer uiteenlopend. Daarnaast heb ik met de NVVR het wettelijk
voorgeschreven overleg gevoerd. Op basis van die consultaties en het overleg
ben ik tot de conclusie gekomen dat het toch beter is om de kwestie in een
breder perspectief te zien. Ik heb daarvoor twee redenen. De zojuist genoemde
schijn doet zich weliswaar in de eerste plaats voor bij advocaten en officieren
van justitie, maar kan ook bij andere beroepsgroepen voorkomen. Zo treedt
ook een burgemeester wel eens als rechter-plaatsvervanger op. De afstand is
dan weliswaar groter, maar in bepaalde bestuursrechtelijke kwesties zou daar
toch anders tegenaan gekeken kunnen worden. Er zijn nog meer van dit soort
voorbeelden te noemen.Bovendien – dat is een veel fundamenteler punt waar de NVVR en ook
de presidenten van de colleges mee naar voren kwamen – is de rechtspraak
zo langzamerhand in kwantitatieve zin te afhankelijk geworden van de inzet
van plaatsvervangers. Het gaat dan voornamelijk over vakantieperioden en piekbelastingen.
Ik vind dat een probleem. In een steeds grotere en professionelere organisatie
kun je niet meer in die mate leunen op vrijwilligers, op invallers. In het
algemeen doen deze mensen maar een enkele keer per jaar een zitting en kunnen
dus ook niet deelnemen aan interne overlegactiviteiten. Wij hebben gesproken
over gelijkwaardigheid in straffen. Als je daarbij niet betrokken bent en
zo nu en dan een zitting doet, vind ik dat afbreuk doen aan de professionaliteit
van de organisatie. Dat is de reden waarom ik met de NVVR tot de conclusie
ben gekomen dat de inzet van plaatsvervangers feitelijk moet worden teruggedrongen.Ik heb de laatste tijd regelmatig benadrukt dat ik wil investeren in de
kwaliteit van de rechterlijke macht. De verbreding van de problematiek van
de rechter-plaatsvervanger maakt daar ook deel van uit. Die verbreding wordt
door mevrouw Kalsbeek op zichzelf een voordeel genoemd. Zij vraagt zich echter
af of het in de tekorten en de financiering wel een prioriteit is. Ik vind
van wel, maar het is een prioriteit die ik meeneem in het gehele kwaliteitsdenken.
Het gaat ook niet in één keer. Ik heb in principe met de NVVR
de afspraak gemaakt dat een termijn wordt uitgetrokken en dat stap voor stap
wordt afgebouwd.In dat kader benadruk ik dat ik als minister verantwoordelijk ben voor
een correct functioneren van de rechtspraak. Daarom kan ik, mede gezien de
toegenomen maatschappelijke en politieke gevoeligheid op dat gebied, ook niet
wachten tot er een kalf inderdaad verdronken is. Het is echt waar; mocht zich
een concreet voorbeeld voordoen op het gebied van onpartijdigheid, dan is
dat dramatisch voor het vertrouwen in de rechterlijke macht. En dat moeten
wij niet hebben.De heer Koekkoek (CDA):Heeft de minister een schatting wat het kost om te bereiken wat zij nu
voorstelt?Minister Sorgdrager:Het staat in de brief. Het kost enkele tientallen miljoenen.In 1998 beginnen wij met de afbouw. Daarvoor is geld opgenomen in het
arbeidsvoorwaardenakkoord. Wij laten rechters ook rouleren over verschillende
gerechten om piekperioden op te vangen. Wat wij ook kunnen doen en waar ook
belangstelling voor schijnt te zijn, is gepensioneerde rechters inzetten.
Dat kan natuurlijk altijd wel.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Als wij het er niet over eens worden, zou die prioriteitenstelling wel
zichtbaar moeten zijn. Ik zou mij kunnen voorstellen dat in de begroting van
wat je per jaar aan de rechterlijke organisatie uitgeeft, je ook aangeeft
welk deel uitgetrokken moet worden voor de vervanging van die rechters-plaatsvervangers
door gewone rechters. Dan kun je ook zien welk beslag het is. Als het 1 mln.
of 2 mln. per jaar is, word ik daar niet zenuwachtig van. Als het om grotere
bedragen gaat, die substantieel ingrijpen op alternatieven, heb ik daar wel
problemen mee. Ik wil het dus minstens kunnen blijven volgen.Minister Sorgdrager:Dat ben ik ook wel met u eens. Als het grote bedragen zijn, is het niet
verantwoord. Wij hebben inderdaad bedragen in gedachten in de orde van grootte
die u noemt. Wij kunnen best zichtbaar maken hoeveel er naar de zittende magistratuur
gaat en hoeveel er voor vervanging is opgenomen. Wij hebben nu een bedrag
voor het arbeidsvoorwaardenakkoord. Wij hebben daar een aantal afspraken over
gemaakt. Het eerste jaar, 1998, vangen wij dat dus op. Het gebeurt allemaal
met instemming van de colleges.De heer Dittrich sprak over de camera in de rechtszaal. Hij heeft met
veel nadruk gepleit, zoals hij al vaker heeft gedaan, voor het toelaten van
de camera in de rechtszaal. Hij zegt dat rechters en officieren van justitie
zich minder zouden moeten verzetten tegen het maken en uitzenden
van televisiebeelden. Ik ga er eigenlijk van uit dat de heer Dittrich bedoelt
het toelaten van camera's bij strafzaken, hoewel het bij korte gedingen ook
nog wel eens interessant kan zijn. Wij moeten dit dus wel breed en algemeen
zien. Natuurlijk ben ik het met de heer Dittrich eens dat de openbaarheid
van de rechtspraak, verankerd in het Europees verdrag, de Grondwet en in ons
eigen Wetboek van Strafvordering, een groot goed is. Het is echter geen absoluut
belang. Het is toch een kwestie van afwegen tegen gerechtvaardigde belangen
van de overige bij de rechtspleging betrokken personen, zoals de slachtoffers,
getuigen en verdachten.De belangen van een verdachte die overtuigd is van zijn onschuld en voorzien
van één of meer advocaten die zich voor het aannemelijk maken
daarvan tot het uiterste zullen inzetten, kunnen wezenlijk anders liggen dan
die van degene die een volledige bekentenis heeft afgelegd en wiens psychiatrische
rapportage op de terechtzitting ter discussie staat. Ik denk dat de afweging
in een concrete zaak toch altijd, wat je ook regelt of niet regelt, door een
rechter moet worden gemaakt. We kunnen alle verschillende mogelijkheden en
variabelen nu niet in die mate overzien dat een uitspraak kan worden gedaan
over de noodzaak voor een regeling. We hebben op dit moment de regeling dat
de president van het college bepaalt of er een camera toegelaten mag worden
of niet. Natuurlijk heeft het openbaar ministerie daar eigen richtlijnen,
maar het kan nooit bepalen wat er in de zittingzaal gebeurt en wat niet. Ik
denk dat in principe die belangenafweging bij de rechter in goede handen is.Aan een ontwikkeling die ertoe leidt dat tegemoetgekomen wordt aan de
behoefte aan spanning en sensatie door het uitzenden van geruchtmakende strafzaken,
hoeft de overheid naar mijn mening niet rechtstreeks mee te werken. Het argument
dat de pers in haar controletaak wordt belemmerd door de prudente opstelling
van de rechterlijke macht, vind ik niet overtuigend. Ook de stelling dat die
controle ten aanzien van onze professionele rechter meer nodig zou zijn dan
in landen met een jurystelsel, onderschrijf ik niet. Eerder denk ik dat je
zelfs het tegendeel kunt bepleiten. Maar toch, de tijden veranderen; dat zie
ik ook wel. Wanneer op een verstandige manier opnamen worden gemaakt en wanneer
op een verstandige manier misschien een wat ruimere afweging wordt gemaakt,
kan dat ook wel weer zijn goede kanten hebben. Met andere woorden: ik ben
er ook niet mordicus tegen, maar ik vrees alleen dat je een bepaalde ontwikkeling
in gang zet, waarvan ik mij afvraag of wij dat nu allemaal wel willen.Wat ik wel wil doen, is de persofficieren van justitie en de persrechters
nog eens vragen om hierover te praten en met een standpunt te komen. Ik wil
liever niet een hele club gaan instellen met allerlei mensen uit verschillende
hoeken. Dat wordt niets, want je ziet toch in besprekingen, waar het gaat
tussen journalisten met een volstrekt ander belang en anderen met weer een
ander belang, dat het uiteindelijk tot fricties leidt, en of je dan tot compromissen
komt, weet ik niet. Laat eerst de rechters en de officieren komen met bepaalde
gedachten; daarna zouden wij dat verder kunnen bespreken.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Kan de minister, om dit wat te concretiseren, toezeggen dat
op betrekkelijk korte termijn de persofficieren en de persrechters met bijvoorbeeld
een advies komen en dat de minister dit dan doet vergezellen van haar visie
in een notitie aan de Kamer?Minister Sorgdrager:Ja, dat is goed, voorzitter. De rechters heb ik niet in de hand; de officieren
zal ik vragen om er op een korte termijn mee te komen.Voorzitter! Nog even over het geld voor de rechtspleging. Ik heb al gezegd
en wil het hier ook nog een keer vastleggen, dat de extra middelen die bij
de algemene politieke beschouwingen zijn uitgetrokken voor de rechtspleging,
onder openbaar ministerie en zittende magistratuur worden verdeeld. Het gaat
dan om 100 FTE's: 100 rechters en/of officieren, waarvan eenderde voor het
openbaar ministerie en tweederde voor de zittende magistratuur. Niet pondspondsgewijs
toegedeeld, maar daar waar de werkdruk en de problemen het grootst zijn. Dat
zal erop neerkomen dat het grootste gedeelte gaat naar die arrondissementen
waar de werkdruk door de megazaken het hoogst is opgelopen.Voorzitter! Ik kom bij het kopje executie en hulpverlening...De heer Vos (VVD):Voorzitter! Ik wil er één vraag over stellen. Het is een
heel goede gedachte dat de extra capaciteit ingezet wordt op die plekken waar
het met name nodig is, maar die megazaken zijn geen permanent verschijnsel.
Die doen zich dan bij de ene rechtbank voor, dan weer bij de andere rechtbank.
Uit hoofde van die gedachte dacht ik: wellicht is het verstandig om niet "in
te enten" op die incidentele megazaken, maar om een soort van pool te creëren,
die je kunt inzetten wanneer zich een megazaak ergens voordoet of wanneer
zich piekpunten voordoen. Hoe reageert de minister daarop?Minister Sorgdrager:Het lijkt een aantrekkelijke gedachte, maar een pool maken van rechters
is buitengewoon lastig. Rechters worden in een bepaalde rechtbank benoemd.
Zij zijn overigens over het algemeen wel bereid andere rechtbanken bij te
staan. In de tijd dat Rotterdam door vacatures en door megazaken met geweldige
tekorten zat, is er bijgesprongen door rechters van andere arrondissementen.
Dat is goed, dat moet zo.Bij officieren van justitie gaat het wat gemakkelijker. Die springen ook
eerder in. In het noorden des lands is bijvoorbeeld een pool gemaakt met een
speciale fraudekamer voor het noordelijk ressort. Er worden dus wel pools
georganiseerd, maar vanuit een bepaalde standplaats.Nu gaat het over 66 rechters en raadsheren die verdeeld moeten worden.
Dat betreft voornamelijk Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en eventueel een paar
andere steden. Er kan altijd bijgesprongen worden als er ergens in het land
een hele grote zaak is, maar in de grote steden is er eigenlijk continu sprake
van megazaken.De heer Koekkoek merkte op dat zijn fractie met instemming kennisgenomen
heeft van een gerichte aanpak van de criminaliteit onder allochtone jongeren.
Hij heeft er echter ernstig bezwaar tegen dat wij de jeugdwerkinrichtingen
geen wettelijke basis willen geven en stelt voor het zogenaamde aanhoudingsmodel
vast te leggen en daarop wetgeving voor te bereiden. In mijn brief
heb ik de Tweede Kamer geïnformeerd over mijn besluit, mede op basis
van het WODC-onderzoek, om het driejarig experiment met de jeugdwerkinrichtingen
te beëindigen en de waardevol gebleken elementen te integreren in de
bestaande detentietrajecten. Mocht eventueel de indruk bestaan dat ik dat
zomaar afschaf, dat is niet waar. Er zijn hele waardevolle elementen die wij
voor een deel al in bepaalde detentietrajecten hebben overgenomen en die voor
een ander deel worden geïntegreerd in de nieuwe penitentiaire programma's.
Overigens was het wel bedoeld voor jongeren van 18 tot ongeveer 23 jaar, dus
geen minderjarigen.De heer Koekkoek (CDA):Waarom verdwijnt het aanhoudingsmodel? Dat biedt immers de mogelijkheid
om jongeren wanneer zij opgepakt zijn, zo snel mogelijk discipline bij te
brengen.Minister Sorgdrager:Wij streven naar verkorting van de procedures. Dat kan ook gebeuren via
de zitting en de executie van de straf. In een aanhoudingsmodel komt de zaak
ook eerst bij een rechter terecht, weliswaar bij een schorsing van de voorlopige
hechtenis. Mijn bezwaar is dat je dan de voorlopige hechtenis schorst en daarbij
een bijzondere voorwaarde stelt die in feite zes maanden of meer vrijheidsbeperking
inhoudt. Ik vind dat voor een bijzondere voorwaarde eigenlijk te zwaar. Ik
vind inderdaad dat je zoiets niet mag doen zonder dat de rechter uiteindelijk
een vonnis heeft geveld. Vandaar dat ik het liever doe in de vorm van een
executie. Daarbij kan iemand best een bepaalde kans geboden worden. Wordt
daaraan niet voldaan, dan komt hij uiteindelijk terecht in het normale regime.
Het hoeft dus niet per se te gebeuren in een aanhoudingsmodel.De heer Koekkoek (CDA):Het duurt gemiddeld elf maanden voordat er vonnis is gewezen. Het aanhoudingsmodel
heeft een wettelijke regeling nodig. Dat ben ik met de minister eens. Daarvoor
pleit de fractie van het CDA dan ook.Minister Sorgdrager:Ik ben er dus niet zo vóór. Bovendien zijn die elf maanden
een gemiddelde. Wanneer iemand in voorlopige hechtenis zit, duurt het nooit
elf maanden. Dan moet hij binnen drie maanden op de zitting zijn. Eigenlijk
vind ik dat het nog eerder moet.De heer Dittrich signaleert dat als gevolg van het intensievere arrestatiebeleid
steeds vaker mensen aan de zelfkant van de samenleving die nog oude vonnissen
hebben openstaan wegens soms geringe delicten, worden onttrokken aan vruchtbare
resocialisatieprojecten om alsnog hun straf te ondergaan.Het is waar en ook goed dat er sprake is van een intensiever arrestatiebeleid.
Dat beleid richt zich op de zogenaamde principale vonnissen. Alleen wanneer
personen in combinatie daarmee subsidiaire hechtenisstraffen hebben uitstaan,
worden die tegelijkertijd in aanmerking genomen. Voor die categorie is uitgangspunt
dat pas tot arrestatie wordt overgegaan als aan een oproep om zichzelf vrijwillig
te melden voor het ondergaan van de straf geen gehoor is gegeven. Er worden
dus twee kansen geboden. Naar aanleiding van zo'n oproep is het altijd mogelijk
dat de betrokkene om uitstel van de straf vraagt. Deelname aan maatschappelijk
zinvolle projecten, zoals door de heer Dittrich genoemd, kan zeker een grond
zijn om het uitstel toe te staan. Het is zelfs zo, dat door het landelijk
coördinatiecentrum arrestatiebevelen en de dienst justitiële inrichtingen
met de Emiliehoeve in Den Haag – daar worden afkickprogramma's gevolgd –
afspraken zijn gemaakt die erop zien dat ten aanzien van deelnemers aan die
programma's voor wie een arrestatiebevel is uitgevaardigd, de procedure wordt
aangehouden en de mogelijkheden van uitstel of ambtshalve gratie wordt onderzocht.
Dat geldt dan ook voor personen jegens wie uitsluitend boetevonnissen uitstaan.
Voor die categorie geldt overigens dat driemaal de gelegenheid wordt geboden
om een boete te voldoen: door middel van een acceptgiro, vervolgens door een
deurwaarder en daarna volgt pas een arrestatiebevel.Voorzitter! De heer Dittrich plaatst kritische kanttekeningen bij de methadonverstrekking
door inrichtingsartsen in het gevangeniswezen. Hij koppelt daaraan de suggestie
om de functie van inrichtingsarts uit te besteden aan de GGD's. Ik betwijfel
dat daarmee het probleem van het bestaan van verschillen in voorschrijfbeleid
van de inrichtingsartsen uit de wereld is en de continuïteit in de methadonverstrekking
verzekerd. Immers, ook de verschillende GGD's voeren op dit punt een verschillend
beleid en lang niet overal is verstrekking van medicijnen als methadon aan
verslaafden exclusief toevertrouwd aan de GGD. Ook huisartsen spelen daarbij
een belangrijke rol. Kortom, voor het bereiken van eenheid in het beleid ten
aanzien van methadonverstrekking zie ik consensusvorming als de enige weg.
Een advies van de Gezondheidsraad terzake zie ik als een belangrijk middel
daarbij.Voorts merk ik op dat de geneeskundig adviseur van mijn ministerie onlangs
een rondschrijven aan de inrichtingsartsen heeft gezonden ter bevordering
van eenduidigheid in het beleid. Dit is gedaan naar aanleiding van een signaal,
dat er ongelijkheid was bij methadonverstrekking. Voor de goede orde: ik ben
het ermee eens dat er eenduidigheid in het beleid moet komen. Laat dat vooropstaan.
Echter, de onafhankelijke artsen zullen uiteindelijk zelf tot die eenduidigheid
moeten komen. Daarvoor is consensusvorming altijd een goed middel.Voorzitter! Ik wil hiermee niet zeggen dat ik volstrekt afwijzend sta
tegenover de suggestie de GGD's in te schakelen voor de algemene medische
zorg aan gedetineerden. Ik zie wel een aantal mogelijke nadelen, zoals het
onvoldoende ingebed zijn in de inrichtingsorganisatie. Voor voldoende inbedding
in de inrichtingsorganisatie wordt door de commissie geneeskundige verzorging
justitiële inrichtingen, die een tijd geleden een rapport heeft uitgebracht,
nadrukkelijk gepleit. Beperkte kennis van het gevangeniswezen is een nadeel
voor het behandelen van gedetineerden. Bovendien bieden GGD's in het algemeen
niet de brede huisartsenzorg die de gedetineerden nodig hebben. Een aantal
voordelen staat daar tegenover, zoals het ondervangen van de huidige problemen
met vervanging en vervulling van vacatures.In dit verband kan ik meedelen, dat gesprekken gaande zijn tussen de GGD
Flevoland en de penitentiaire inrichting Almere om bij wijze van experiment
dat model te beproeven en om na te gaan of de voor- en nadelen die wij nu
veronderstellen zich in de praktijk ook inderdaad voordoen.
We kunnen proberen vervolgens tot een situatie te komen die bevredigend is.Mevrouw Aiking vroeg mij of ik de noodzaak van herziening van de criteria
voor beoordeling van verlofaanvragen van ter beschikking gestelden inzie.
Zoals ik de Kamer al in antwoord op schriftelijke vragen heb gemeld, houdt
zich op dit moment een werkgroep bezig met herijking van het beleidskader
vrijheden TBS. De reden daarvoor is primair gelegen in de invoering van de
Beginselenwet TBS, waarbij regels worden gesteld inzake het verlenen van vrijheden.
Daarnaast was ook de behoefte gegroeid om tot meer uniforme afspraken in de
TBS-klinieken te komen. Recente incidenten tijdens verloven van TBS-verpleegden
worden daarbij betrokken en wel in die zin dat ten behoeve van de werkgroep
een empirisch onderzoek plaatsvindt naar het voorspellen van het mislukken
van verloven. Het blijft natuurlijk altijd een inschatting, waarbij je natuurlijk
zoveel mogelijk aan de veilige kant moet blijven.Mevrouw Kalsbeek deed een dringend beroep op mij om tot een vergelijk
te komen met het gemeentebestuur van Rotterdam inzake het Oude Noorden. Ook
het gemeentebestuur zelf vroeg onlangs mijn aandacht voor de dringende wens
om conform het bestemmingsplan een wijkpark in te richten op het terrein van
het Oude Noorden, waarop nu de penitentiaire inrichting Noordsingel is gevestigd.
Deze kwestie loopt overigens al heel lang. Ik heb begrip voor de wens van
het gemeentebestuur, maar gezien de behoefte aan plaatsruimte binnen het gevangeniswezen
zie ik op dit moment geen mogelijkheid om deze penitentiaire inrichting te
sluiten en de desbetreffende capaciteit af te stoten. Voor nieuwbouw elders
heb ik op de begroting van Justitie geen financiële ruimte. Wel heb ik
met de betrokken wethouders besproken of er wellicht wegen kunnen worden gevonden
om de gemeente Rotterdam te helpen. Ik zie het probleem. Daarom zal in de
tweede helft van deze maand een interdepartementaal overleg dat ik heb georganiseerd,
worden gevoerd met vertegenwoordigers van Financiën, Binnenlandse Zaken
en VROM – het is in feite ook een volkshuisvestingskwestie – waarin
de problematiek verder zal worden verkend. Op de resultaten kan ik nu niet
vooruitlopen, maar ik hoop dat wij dit gezamenlijk kunnen oplossen. Het gaat
om een bedrag van ongeveer 125 mln. Dat moeten wij er wel even bij berekenen.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Het gaat absoluut niet om peanuts. Maar wie er gaat kijken, beseft tegelijkertijd
hoe ontzettend nodig het is.Minister Sorgdrager:Ik weet het, ik heb het gezien.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Ook ik heb dat gezien. Toen zag ik dat er zwakbegaafden in
het huis van bewaring Noordsingel zaten. De directeur deed een klemmend beroep
om aandacht te vragen voor dat probleem. Ziet de minister dat probleem ook?
Heeft zij dat gesignaleerd en, zo ja, wat kunnen wij eraan doen?Minister Sorgdrager:Voorzitter! Niet alleen in Rotterdam zitten zwakbegaafden, maar op vele
plaatsen in het gevangeniswezen. Dat is echt een probleem, net als het probleem
van de geestelijk gestoorden. Het is heel moeilijk. Wanneer deze mensen eenmaal
in het gevangeniswezen terecht zijn gekomen – over het voorstadium hebben
wij uitvoerig overleg gehad – zitten wij ermee hoe je hen op de meest
adequate manier kunt opvangen en eventuele geestelijke stoornissen kunt behandelen.
Het heeft aandacht. Wij kijken of wij er ook binnen het gevangeniswezen iets
adequaats aan kunnen doen. Daarbij hebben wij de verschillende groepen in
beschouwing, zowel de zwakbegaafden als de mensen met een geestelijke stoornis.
Het blijft echter een probleem en ik ben bang dat het er niet kleiner op wordt.De heer Dittrich (D66):Van verschillende kanten is meegedeeld dat te weinig toezicht bij begeleid
wonen een van de grootste oorzaken is. Is dat een reden om dit bespreken met
Volksgezondheid of met de staatssecretaris van Welzijn?Minister Sorgdrager:Wij hebben een werkgroep met het ministerie van VWS die specifiek over
deze problemen gaat. Het is in eerste instantie een verantwoordelijkheid van
de collega van VWS. Het gaat om een voorstadium van de detentie. Je wilt ervoor
zorgen dat die mensen die niet in het criminele circuit terecht hoeven te
komen, ook daarbuiten blijven. Het is een zorg van Volksgezondheid, van gemeenten,
kortom, van verschillende instanties om te voorkomen dat deze mensen door
hun stoornis of hun zwakbegaafdheid misdrijven begaan waardoor zij uiteindelijk
in het penitentiaire circuit terechtkomen. Dat vind ik een groot probleem.De heer Koekkoek heeft gevraagd wat er kan worden gedaan in reactie op
de door mij gestelde vraag of houseparty's wel de hele nacht moeten duren.
De door mij opgeworpen vraag wordt betrokken bij een mogelijke aanpassing
of uitbreiding van de notitie Stadhuis en house. Ik heb die vraag opgeworpen
naar aanleiding van een uit de hand gelopen party in Leeuwarden. Juist door
de lange duur slikken mensen dan meer pillen en brengen zij zichzelf in situaties
die zij niet meer onder controle hebben. Ik wil helemaal niet zeggen dat ik
iets heb tegen houseparty's, maar ik heb wel iets tegen die houseparty's die
te lang duren en waarop te veel pillen worden gebruikt. Wij moeten er in het
kader van de vergunningverlening iets aan kunnen doen.Overigens zijn op dit punt schriftelijke vragen gesteld door de heer Schutte.
Minister Borst-Eilers heeft mede namens de minister van Binnenlandse Zaken
en mijzelf geantwoord dat de gemeenten nu al bij de vergunningverlening daaraan
voorwaarden kunnen stellen. In het kader van de notitie Stadhuis en house
kan hier nog wel eens extra de aandacht voor gevraagd worden. De definitieve
bevoegdheid tot het verlenen van een vergunning blijft bij het gemeentebestuur,
dat daar prudent mee om moet gaan.De heer Koekkoek (CDA):Mijn vraag over de handel in XTC-pillen is schriftelijk beantwoord. In
aanvulling daarop heb ik er behoefte aan om een bericht uit Tilburg te citeren.
Dealers aldaar zeggen nauwelijks last van de politie te hebben. Die weet echt
niet wat er aan de hand is. De handel wordt gedoogd. Als de dealers geen overlast
veroorzaken, kunnen zij hun gang gaan.Voorzitter! Dit stemt overeen met het schriftelijk antwoord van de minister.
Overlastbestrijding heeft prioriteit. De straathandel wordt aangepakt.
Dit bericht getuigt echter van een weinig doortastende aanpak van de handel
in XTC-pillen.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Ik vind het jammer dat het beleid gekwalificeerd wordt door
het citeren van dealers. De handel in en productie van XTC wordt fundamenteel
bestreden. De unit synthetische drugs doet ontzettend goed werk. Er worden
veel onderzoeken gedaan, waardoor producenten kunnen worden aangepakt. De
politie kan niet alle dealers aanpakken. De handel in XTC is zeer gemakkelijk
en is vrijwel niet zichtbaar. Op houseparty's pakt de politie wel degelijk
de dealers aan. Ik weet dat de politie in Amsterdam disco's en houseparty's
bezoekt en controles uitvoert, soms tot schrik van de aanwezigen. Dit moet
echter wel gebeuren.Men kan niet verwachten dat door de versterkte aanpak van de XTC-handel
ineens alles in de hand kan worden gehouden. Er worden ook tal van andere
drugs verhandeld. Het is gebleken dat die handel niet helemaal onder controle
te krijgen is. Je kunt dat dan ook niet van de XTC-handel verwachten. Overigens,
als de bestrijding van XTC werkelijk succes heeft, wijkt men uit naar andere
spullen. Altijd is er de behoefte om iets te slikken. Ik weet ook niet waarom,
maar dat schijnt erbij te horen. Dit is een gegeven en daar moet op een zo
verstandig mogelijke manier op gereageerd worden. Je moet ervoor zorgen dat
betrokkenen niet hun toevlucht nemen tot andere rare middelen. Het is de vraag
of alle drugs uitgebannen kunnen worden. Justitie is bezig om zoveel mogelijk
dealers aan te pakken. Binnen dat beleid heeft de bestrijding van overlast
prioriteit. Dat klopt.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! De minister heeft nog geen antwoord gegeven op een andere
belangrijke vraag, namelijk die over het cellenplan voor de periode na het
jaar 2000. De minister zal begin volgend jaar prognoses overleggen. Kan zij
op basis daarvan een plan opstellen, zodat dit gereed is voor de volgende
kabinetsperiode?Minister Sorgdrager:Dat zullen wij ook doen. De nieuwe prognoses zullen een beeld geven van
hetgeen er nog moet gebeuren.De heer Koekkoek (CDA):Komt er een CAP 2002?Minister Sorgdrager:Dat weet ik nog niet, want er moet ook geld voor zijn. Bij de kabinetsformatie
moeten veel beslissingen genomen worden op het beleidsterrein Justitie. Ik
noem de zittende magistratuur, het openbaar ministerie, het gevangeniswezen
en, in samenwerking met Binnenlandse Zaken, de politie. In het kader van het
gevangeniswezen wordt allereerst aandacht gevraagd voor de TBS en de jeugdcriminaliteit,
want die vormen op het ogenblik de grootste knelpunten. Als blijkt dat de
reguliere gevangeniscapaciteit moet worden uitgebreid, moet dat onder ogen
gezien worden.Mevrouw Aiking-van Wageningen (groep-Nijpels):Voorzitter! Het zal de minister niet opgevallen zijn, maar ik heb meer
vragen gesteld dan door haar zijn beantwoord. Ik heb onder andere gevraagd
naar haar mening over het inschakelen van een particuliere beveiligingsdienst
op Schiphol. Ik herinner me dat zij bij de beantwoording van vragen, door
de heren De Graaf en Hoekema in september gesteld heeft gezegd dat het uitgangspunt
is dat het houden van toezicht in het publieke domein een exclusieve taak
van de overheid is. Ik wil graag een duidelijk antwoord hebben hoe zij denkt
over particuliere beveiliging op Schiphol.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Volgens mij is dat in de schriftelijke beantwoording meegenomen.
Voorzover dat niet het geval is, wil ik er dit op zeggen. Er zijn ook schriftelijke
vragen over gesteld. Ik had in de schriftelijke beantwoording, mocht ik dat
niet gedaan hebben, willen zeggen: wacht in elk geval het antwoord op de schriftelijke
vragen af.In ieder geval is er, wanneer je tot privatisering van bepaalde onderdelen
van de beveiliging van Schiphol zou overgaan, een wijziging van de Luchtvaartwet
nodig. Zonder een dergelijke wijziging kan er geen besluit genomen worden.
Er staan in diverse kranten mededelingen als zou ik iets besloten hebben.
Het enige wat ik besloten heb, is dat wat mij betreft in principe onder bepaalde
voorwaarden die wetswijziging voorgesteld zou kunnen worden. Wanneer dat het
geval is, dan zal dat de Kamer bereiken. Er is dus voorlopig geen sprake van
uitvoering.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! In het kader van de taakverdeling ga ik eerst in op het onderdeel
jongeren, waar ik vanavond langer over zal spreken dan over het onderdeel
vreemdelingenbeleid. In mijn portefeuille zit met name de jeugdbescherming,
-zorg en -criminaliteit. Velen hebben gesproken over het toenemend geweld.
Ook de minister is daar uitgebreid op ingegaan. Jongeren hebben een belangrijk
aandeel in die problematiek. Echter, wij stellen ook vast dat het met veel
jongeren gewoon heel goed gaat, zie ook het rapport van het SCP, waarover
vanmorgen berichten in de pers stonden. Toch is er duidelijk een minderheid
die ontspoort. Een zorgwekkend signaal hierbij is dat het aantal minderjarigen
dat wegens een geweldsdelict wordt gearresteerd, in de laatste jaren is verdubbeld.
Een toename van het geweld onder jongeren is overigens een ontwikkeling die
zich in vrijwel alle westerse landen voordoet. Het is volgens deskundigen,
waaronder prof. Pfeiffer, die hierover in het voorjaar een lezing hield op
het congres over criminaliteitspreventie in Noordwijk, een symbool van de
nieuwe armoedeproblematiek in de grote steden van Amerika en Europa.De minister heeft er al op gewezen dat ouders in kwetsbare buurten vaak
onvoldoende in staat zijn om hun kinderen op te voeden. Ik vermoed –
met de heer Vos – dat geweld in de huiselijke kring ook een bron kan
zijn van andere vormen van geweld. Kinderen die in zulke gezinnen opgroeien,
wordt als het ware geleerd om geweld normaal te vinden en dus ook te gebruiken
in conflictsituaties.Bij de jeugdcriminaliteit speelt ook de huidige jeugdcultuur soms een
ongunstige rol. Er ligt grote nadruk op het najagen van genot, het zoeken
van vergetelheid in drugs- en in drankgebruik, een van de elementen waarop
de heer Schutte terecht wees. Ten onrechte wordt in het buitenland soms beweerd
dat Nederlandse jongeren veel meer drugs gebruiken dan elders in Europa
of in Amerika. Dit neemt niet weg dat het gebruik van pillen en het misbruik
van alcohol door jongeren wel een groot probleem is, ook in Nederland.Een term die in dat verband vaak door jongeren wordt gebezigd, is dat
zij "uit hun dak gaan". Geweldscriminaliteit is wel een extreme verschijningsvorm
van het erg letterlijk "uit hun dak gaan". Het opgeschroefde consumptiepatroon,
zoals met betrekking tot kleding, schoeisel, scooters en kostbare muziekevenementen,
leidt tot een uitgavenniveau wat eigenlijk legaal niet te bereiken is. Vermogenscriminaliteit
en drugshandel zijn dan vaak daarvoor "oplossingen". Vooral de drugshandel
kan voor minderjarigen zeer aanlokkelijk zijn en een wenkend alternatief voor
een frustrerend en soms ook wat saai leven als scholier.Gemakkelijke oplossingen voor die criminaliteitsproblemen zijn er niet.
Je kunt natuurlijk niet – niemand wil dat – in elk gezin of in
elk café politieagenten neerzetten. Op het gebied van gezinsproblemen
kan via hulpverlening, maatschappelijk werk, ondersteuning worden geboden.
In het kader van opvoedingsondersteuning aan gezinnen met problemen kan aandacht
worden besteed aan het omgaan met (huis)regels en zeker ook het belang van
toezicht door ouders. Op die wijze kan de overheid de ontwikkeling van normbesef
bij jonge kinderen stimuleren. Ouders zouden dan met meer kracht doordrongen
kunnen worden van het grote belang van een regelmatig bezoek aan een consultatiebureau.
Dat heeft niet alleen een gunstige preventieve werking, maar kan ook bijdragen
aan het tijdig signaleren van opvoedingsproblemen.De heren Dittrich en Koekkoek noemden, met waardering, ons initiatief
om aandacht te vragen voor de begeleiding en ondersteuning van opvoeders ter
voorkoming van ontsporing van hun kinderen. Ook mevrouw Aiking benadrukte
de primaire verantwoordelijkheid van de ouders voor de overdracht van essentiële
normen. De uitvoering van de aangedragen ideeën rekenen wij niet primair
tot onze verantwoordelijkheden. Daarvoor zijn natuurlijk anderen bezig, ook
op andere departementen. Wel vormen de raden voor de kinderbescherming uitdrukkelijk
een aandachtsgebied van Justitie. Zij hebben hierin zeker ook een duidelijke
rol.Volgens mij stelden alle sprekers het beleid rond de jeugdcriminaliteit
aan de orde, maar mevrouw Kalsbeek bracht dit ook in relatie met enkele nieuwe
voornemens rond criminaliteit bij etnische minderheden. De situatie is op
dat punt zorgwekkend. In Rotterdam is in bepaalde achterstandswijken sprake
van een zeer groot aantal Marokkaanse jeugdigen dat is betrokken bij drugscriminaliteit
en andere vormen van delinquentie. Daarover verschijnt binnenkort een rapport.
Samen met de gemeente wordt er gezocht naar gedurfde initiatieven die de samenleving,
de allochtone gemeenschappen en de jeugdigen zelf ten goede zullen komen.
Daarbij past ook een straffe hand van justitie. Jeugdbescherming en jeugdreclassering
gaan hier hand in hand met dwingende sancties, waaronder vrijheidsbeneming.In het kader van het project jeugd en veiligheid is in de afgelopen twee
jaar al veel tot stand gekomen. Uit de evaluaties komt als pluspunt naar voren
dat er voor het eerst intensief wordt samengewerkt tussen de jeugdhulpverlening,
politie en justitie. Op elk parket is daartoe ten minste één
jeugdofficier aangesteld. Het project regie in de jeugdzorg, dat uitdrukkelijk
een samenwerkingsvorm is tussen de departementen van VWS, Onderwijs en Justitie,
zal ertoe leiden dat per 1 januari a.s. in alle delen van het land bureaus
jeugdzorg operationeel zullen zijn. Het kan nog wel eens variëren in
de mate van operationaliteit, maar 1 januari 1998 is wel de datum waarop in
alle regio's een dergelijk bureau start. Deze bureaus kunnen worden gezien
als de eerstelijnsorganisatie van die geïntegreerde jeugdzorg. Het nieuwe
netwerk van voorzieningen is van groot belang, juist ook bij de preventie
van jeugddelinquentie. Er is ook nog het cliëntenvolgsysteem, waarin
politie, raden voor de kinderbescherming en het openbaar ministerie in het
begin van 1999 operationeel zullen zijn.De bemoeienis van justitie met het onderwijs spitst zich toe op twee punten.
Het openbaar ministerie is zich in de afgelopen jaren meer en meer gaan toeleggen
op de handhaving van de Leerplichtwet. Spijbelen dient systematisch te worden
tegengegaan en daarnaast neemt justitie deel aan gezamenlijke programma's,
bijvoorbeeld rond de veilige school, maar ook lokaal in de wijkveiligheidsplannen.
Ik ben van mening dat de geïntegreerde aanpak in probleemwijken dient
te worden versterkt. Het zijn de rapporten van mevrouw Junger-Tas, waar vele
woordvoerders over hebben gesproken, die aanleiding zijn geweest tot de instelling
van een interdepartementale werkgroep die hiertoe voorstellen voorbereidt.
Wij hopen de Kamer hierover vóór het kerstreces nader te kunnen
informeren.Het openbaar ministerie is verder nauw betrokken bij de projecten voor
wat wij in de wandeling noemen de "harde kern" van jeugdcriminaliteit. Ik
noem onder andere het project nieuwe perspectieven in Amsterdam. Geprobeerd
wordt om 70% van de cliënten op die manier terug te brengen naar onderwijs
of werk. In antwoord op een vraag van mevrouw Kalsbeek verduidelijk ik graag
dat wij zeker niet van plan zijn allochtone jeugddelinquenten te laten voortmodderen.
In het kader van het jeugd- en veiligheidsbeleid in de grote steden zijn uitdrukkelijk
maatregelen genomen ter bestrijding van de gehele jeugdcriminaliteit. Naar
nu overigens blijkt, wordt daarmee de allochtone groep toch nog onvoldoende
bereikt, vandaar dat die problematiek ons extra zorg zal geven.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik ben op zichzelf blij met het antwoord, maar ik wil hier wat specifieker
op ingaan. Als een achterstandsbeleid waarover wij jaren gesproken hebben
en dat natuurlijk vaak terechtkomt en ook terecht moet komen bij allochtonen,
opeens door een nota met een andere invalshoek wordt doorkruist, schept dit
wel verwarring, ook al twijfel ik geen seconde aan de goede bedoelingen die
erachter zitten. Wij hebben altijd probleemgericht gewerkt, ook om negatieve
effecten als voortrekken te vermijden, maar ook omdat het de zuiverste en
meest effectieve ingang is. Ik begrijp echt niet waarom opeens een benadering
wordt gekozen die daar haaks op staat.Staatssecretaris Schmitz:Ik weet niet of je mag zeggen dat het er haaks op staat. Ik ben het met
mevrouw Kalsbeek eens dat bij de problemen van autochtone jongeren in
een achterstandssituatie, die achterstand het criterium is, net als de achterstand
die in die wijken voorkomt. Die discussie loopt al decennialang. Dat is de
grote lijn in de aanpak van zaken. Onder de allochtone jongeren kun je bepaalde
groepen nemen. Als je ziet dat je deze onvoldoende bereikt met je aanpak en
dat de problemen daar verhoudingsgewijs extra groot zijn, dan moet je ook
extra inzet geven voor die zorg.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Als het achterstandenbeleid niet goed genoeg werkt, waarom is er dan niet
gekozen voor een versterking, in plaats van een geheel andere benadering te
kiezen? Dat brengt weer van alles mee aan nieuwe structuren, nieuwe overleggroepen,
nieuwe taskforces, en weet ik veel wat. Wij weten waar de knelpunten zitten
en waar het niet werkt. Het is vaak gewoon gebrek aan geld en mogelijkheden.
Bouw dat verder uit in plaats van er een nieuw concept op te leggen.Staatssecretaris Schmitz:Een van de gevaren is dat je weer nieuwe structuren gaat bouwen, dat ben
ik met mevrouw Kalsbeek eens. Ik stel voor dat wij dit probleem nog eens bespreken
bij de nota die daarover is uitgebracht. Wij moeten met name bespreken of
dit er haaks op staat of dat het elkaar kan versterken. Het laatste zou natuurlijk
moeten gebeuren.Mevrouw Kalsbeek heeft ook nog specifieke suggesties gedaan voor het versterken
van de scholen in kwetsbare wijken. Wij kunnen daar nog over doorpraten bij
de behandeling van de nota over criminaliteit in het kader van de integratie
van minderheden.Door het kabinet is dat brede veiligheidsbeleid vooral gevoerd als onderdeel
van het grotestedenbeleid. De voor jeugd en veiligheid beschikbare gelden
zijn daarbij gesteld onder de primaire verantwoordelijkheid van de coördinerende
staatssecretaris voor het grotestedenbeleid en verder uitgewerkt voor de grote
steden op basis van convenanten. Al die initiatieven zullen volgend jaar met
kracht en met toch nog meer middelen worden voortgezet.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Wij hebben destijds bij het regeerakkoord gekozen voor een clusterbenadering,
zoals ik in eerste termijn heb gezegd. Dat was geen gemakzucht, maar dat lag
nogal principieel. Problemen laten zich niet verkokeren. Zij zijn ook integraal
voor mensen. Het geld moet dus zo verdeeld worden dat je de problemen integraal
kunt aanpakken. De schriftelijke beantwoording van mijn vragen is voor mij
nog niet genoeg, omdat het mij langzamerhand in hoge mate begint te frustreren
dat ik er niet achter kan komen hoe dat geld nu precies is besteed. Het zijn
heel globale overzichten. Er is oplopend van 22 mln. tot 93 mln. uitgegeven
aan de jeugdketen, staat in een stuk van een jaar geleden. Wat is daar dan
precies mee gebeurd? Hetzelfde geldt voor het grotestedenbeleid. Er zal wel
een deel naar jeugd zijn gegaan, maar wat dan? Als wij het concept-Van Montfrans
in ons hoofd houden, wil ik graag heel precies weten waar het aan uitgegeven
is.Staatssecretaris Schmitz:Ik dacht dat dit in het dikke pakket van de schriftelijke beantwoording
is uitgewerkt, maar als het onvoldoende is, kom ik er graag in tweede termijn
op terug.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik word daar niet veel wijzer van. Ik begrijp wel dat het in één
nacht moeilijk is, hoewel ik er al bij het begrotingsonderzoek om had gevraagd,
maar ik herhaal het nu in plaats van in tweede termijn, in de hoop dat wij
wellicht voor de tweede termijn nog iets verder kunnen komen.Staatssecretaris Schmitz:Wij zullen graag nagaan of wij u dit kunnen bezorgen.De heer Schutte heeft de suggestie van de kinderombudsman gedaan. Toen
hebben wij geantwoord met een verwijzing naar de kinderrechtswinkels. Het
is begrijpelijk dat de heer Schutte zegt dat hiervoor een minimale subsidie
is. De landelijke vereniging van kinder- en jongerenrechtswinkels heeft mij
onlangs verzocht om structurele financiering voor al die rechtswinkels. Dat
verzoek is op dit moment in behandeling. Het is mijn intentie om met de vereniging
op korte termijn nader overleg te voeren over dat verzoek. Dat wordt nog deze
week geregeld.Over het vreemdelingenbeleid zal ik verhoudingsgewijs kort zijn, omdat
wij nog menig moment hebben om daarover te spreken. Het is goed om te onderstrepen
dat het vreemdelingenbeleid en het hele immigratievraagstuk een van de grote
politieke en bestuurlijke problemen van nu is. Ik hecht eraan te melden dat
dit niet alleen hier speelt, maar in ieder Europees land. Het is vooral een
problematiek die begint in de landen waar die mensen vandaan komen en waar
die mensen niet veilig zijn of zich onveilig voelen. Het gaat daarbij steeds
weer om het lot van mensen. Ik kan dat niet genoeg benadrukken.Dat laat onverlet dat de hele problematiek weerbarstig is en voorlopig
ook blijft. Ik hoef eigenlijk nauwelijks recente voorbeelden te noemen. Of
wij nu praten over het reguliere vreemdelingenbeleid of over het asielbeleid,
wij hebben voortdurend te maken met een zeer weerbarstige problematiek. Ik
heb overigens soms wel eens het gevoel dat wij in verhouding tot het asielbeleid
te weinig over het reguliere vreemdelingenbeleid praten.In de memorie van toelichting hebben de minister en ik geschreven dat
het vreemdelingenbeleid en dus ook het hele integratiebeleid dat daar weer
achter zit, mede het karakter bepalen van de maatschappij van morgen en recht
dienen te doen aan het opnamevermogen van een samenleving. Daarom stellen
wij grenzen waar de fysieke grenzen er niet meer zijn. Soms moeten wij mensen
terugsturen die hier kunnen blijven. Ieder verzoek om een gezinshereniging
of om asiel is overigens een individueel verzoek en hoort ook als zodanig
als individueel probleem van die mensen in zorgvuldigheid te worden beoordeeld.
Ik hoop dat het kabinet nog dit jaar naar de Kamer kan komen met het voorstel
inzake het hoger beroep. Dat ligt nu nog bij de Raad van State.Voorzitter! De heer Koekkoek heeft erg veel aandacht geschonken aan de
zorgen dat het terugkeerbeleid nog onvoldoende functioneert. Dat is begrijpelijk,
gezien de thematiek waar wij de afgelopen maanden over hebben gesproken. Het
blijft ook een van de moeilijkste, zo niet hét moeilijkste aspect van
het hele vreemdelingenbeleid. Je ziet dat ook tal van organisaties, bijvoorbeeld
de kerken, zich inzetten voor mensen die uitgeprocedeerd zijn
en zorgen hebben over die hele problematiek. Dat gebeurt dus niet alleen vanuit
de overheid. Wij zullen echter op dat punt verder moeten gaan, juist ook in
Europees verband en ook gericht op herkomstlanden.In de Nederlandse samenleving moeten wij nieuwe mensen opvangen en begeleiden
als dat nodig is. De minister heeft daar ook al het een en ander over gezegd.
Ik wil daar juist in het kader van het vreemdelingenbeleid aan toevoegen dat
wij ook een actief antidiscriminatiebeleid moeten hebben en dat dat voor Justitie
van duidelijk belang is. Daarom zullen wij ook de mogelijkheden voor een landelijk
dekkend netwerk van antidiscriminatiebureaus samen met de RBR onderzoeken.
Het opnemen van mensen in de samenleving vergt acceptatie en respect van beide
kanten. Extreem-rechtse uitingen worden niet gedoogd. De minister heeft onlangs
toegezegd de mogelijkheden voor een verbod van CP'86 te willen onderzoeken.De heer Koekkoek heeft gevraagd naar de huidige raming van de instroom
van asielzoekers in 1998. In de begroting wordt uitgegaan van een aantal van
27.000 asielzoekers in 1998. In antwoord op de schriftelijke vragen bij de
begrotingsbehandeling is reeds gezegd dat een aanhoudend hogere instroom natuurlijk
ook leidt tot hogere uitgaven. Ik kan in dat verband melden dat er thans van
wordt uitgegaan dat de instroom van asielzoekers in 1998 ongeveer 35.000 zal
bedragen. Dat is de inschatting die wij nu maken. Maar ik kan niet uitsluiten
dat er ook nog van een hogere instroom sprake zal zijn. Daartoe zullen in
het kader van de besluitvorming rond de Najaarsnota 1997 door het kabinet
middelen worden uitgetrokken.Ik wil met behulp van een voorbeeld aangeven dat op dat punt de voorspellende
waarde van begrotingen toch relatief is. Ik heb gesproken over 27.000, 35.000
en misschien nog een iets hoger getal. Ik wijs erop dat de instroom van Irakezen,
die de laatste maanden zo sterk is gestegen, juist de laatste dagen ineens
werkelijk spectaculair is gedaald. Heel toevallig valt dat samen met de staking
van de transportsector in Frankrijk. Ik kan het nauwelijks een coïncidentie
noemen. Ik meld dat, omdat wij de laatste paar dagen ineens te maken hebben
met tien verzoeken per dag, terwijl wij weken hebben gehad van honderden verzoeken.
Kortom, het zal duidelijk zijn dat ik nog geen oordeel geef, maar ik geef
wel het signaal hoe je door externe factoren nooit zeker kunt weten wat er
allemaal aan de orde is. Er kunnen natuurlijk veel ernstiger achtergronden
aan de orde zijn, zoals oorlogssituaties enzovoorts. Maar altijd zal ons beleid
ook extern worden bepaald.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Kan de staatssecretaris het verband tussen beide aangeven?Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Ik heb gezegd wat ik heb gezegd. Ik geloof niet dat ik daar
nu verder op kan ingaan.De heer Koekkoek (CDA):Ik bedoel het als een serieuze vraag.Staatssecretaris Schmitz:Ik geef ook een serieus antwoord. Als ik meer zou zeggen, zou ik iets
zeggen wat te veel is. Ik geef het alleen als indicatie van de ongewisse factoren
waarmee wij in dit beleid te maken hebben. Daarom heb ik het even als indicatie
gegeven.De heer Vos (VVD):Er is een vraag gesteld over de capaciteit van het mobiele vreemdelingentoezicht.
Daarop is geantwoord dat dat toezicht plaatsvindt in goed overleg tussen het
ministerie van Justitie en het ministerie van Defensie. Dat is zo'n "poldermodelantwoord",
dat het eigenlijk geen antwoord is.Staatssecretaris Schmitz:Ik ben absoluut geen expert in poldermodelantwoorden. Laat ik het zo formuleren:
het beheer van de mensen achter het mobiele vreemdelingentoezicht is een kwestie
van Defensie, maar het gezag ligt bij Justitie. Verder moeten wij dat natuurlijk
in goede samenwerking doen. Ook als wij bijvoorbeeld over intensivering praten –
wellicht is dat de achtergrond van uw vraag – zullen wij dat in goed
overleg met elkaar moeten doen.De heer Vos (VVD):Is het niet zo dat Justitie een aantal menskrachten vraagt en dat Defensie
die levert, voorzover mogelijk? Ligt het zwaartepunt van de vraag bij Justitie?Staatssecretaris Schmitz:Het is niet zo dat wij kunnen vragen en dat Defensie het dan automatisch
levert, want daar zit de financiële kwestie natuurlijk achter.De heer Vos (VVD):Maar u bepaalt wat u nodig hebt voor een adequaat mobiel toezicht. U vraagt
bijvoorbeeld 100 man en u kunt er dan 80 krijgen, maar u bepaalt wel dat u
100 man nodig hebt.Staatssecretaris Schmitz:Ja, maar het is toch echt een kwestie van gezamenlijk overleg over het
beheer en de prioriteitenstelling. Wij hebben meer taken die wij laten vervullen
door de marechaussee, die in die zin onder Defensie valt. Binnenkort praten
wij naar aanleiding van voorstellen over intensivering van het mobiele vreemdelingentoezicht;
die vraag wordt door Justitie gesteld, maar moet in goed overleg met Defensie
worden opgelost. Wij zijn dus inderdaad de vragende partij. Daarover komen
binnenkort dus nadere stukken naar de Tweede Kamer; met name vanwege de sterk
gestegen instroom van de afgelopen maanden bij de IND heeft het kabinet recent
besloten tot instelling van een projectorganisatie die in staat zal zijn om
ongeveer 10.000 extra asielaanvragen te verwerken. Over de maatregelen ten
aanzien van de verhoogde instroom zal de Kamer op zeer korte termijn worden
geïnformeerd. Al die voorstellen zal men aantreffen in de tweede halfjaarlijkse
rapportage over de asielketen.De heer Koekkoek heeft een vraag gesteld over de reguliere opvangcapaciteit
en het creëren van buffercapaciteit. Het creëren van buffercapaciteit
was destijds, toen wij dachten met een afnemende problematiek te maken te
hebben, steeds de gedachte en komt natuurlijk aan de orde – en kan pas
aan de orde komen – wanneer de reguliere opvangcapaciteit op orde is.
Het is een soort reserve die je er bovenop zet voor calamiteiten of onverwachte
extra's. Dat is dus ook afhankelijk van de ontwikkeling van de instroom en
vooral van de snelheid waarmee je mensen voor wie dat is bepaald, naar het
land van herkomst kunt laten terugkeren. De inzet van het kabinet is erop
gericht om zowel ten aanzien van de terugkeer als ten aanzien
van de uitplaatsing van statushouders de uitstroom uit de opvang te intensiveren.
Daardoor komt reguliere opvangcapaciteit vrij voor de categorie vreemdelingen
waarvoor zij bedoeld is, namelijk de asielzoekers die nog in procedure zijn.
Zoals het er nu naar uitziet – ik kan het nog niet met volledige zekerheid
zeggen – zal in de loop van 1998 een begin kunnen worden gemaakt met
het creëren van voldoende buffercapaciteit. Een en ander hangt natuurlijk
af van de ontwikkelingen en de wijze waarop wij die ontwikkelingen het hoofd
kunnen bieden.De heer Koekkoek heeft gevraagd naar een notitie over het vreemdelingenbeleid,
ook naar aanleiding van wat daarover in de memorie van toelichting staat met
betrekking tot de rondetafelgesprekken. De regering zal de Kamer nog voor
het kerstreces informeren over de organisatie, de planning en de daarachter
liggende notitie, zoals dat is toegezegd.Mevrouw Kalsbeek heeft in het algemeen – maar het is ook op dit
terrein van belang – gevraagd naar de beschikbaarheid van relevante
beleidsinformatie, bijvoorbeeld cijfermatig inzicht met betrekking tot de
toelating van asielzoekers uit bepaalde landen. Enerzijds kan de IND natuurlijk
gegevens verschaffen over het aantal afwijzingen en het aantal statussen per
jaar, maar ik begrijp dat mevrouw Kalsbeek eigenlijk zoekt naar een systematiek
waarmee duidelijk wordt wat er qua toelating, de soort status of afwijzing
uiteindelijk van bepaalde asielzoekers is geworden. Helaas is het op dit moment
in verband met de automatiseringssystemen die de IND hanteert, nog onmogelijk
om een bepaalde asielzoeker in de procedure te volgen. De systemen zijn nu
nog gericht op "productiecijfers", een op zichzelf vervelend woord, want wij
weten dat hier mensen achter zitten. Daardoor kan alleen per soort van procedure
over de totale populatie worden aangegeven welk soort statussen per jaar zijn
verleend, of welk soort afwijzingen per jaar zijn gegeven. Het streven is
er echter wel op gericht om te bereiken dat het hele traject kan worden gevolgd.
Dan is er echt de relevante beleidsinformatie waar mevrouw Kalsbeek naar heeft
gevraagd.De heer Rabbae heeft een suggestie gedaan over een inspecteur opvang.
Ik heb geen behoefte aan zo'n functionaris, want ik meen dat wij voldoende
andere instrumenten hebben met behulp waarvan wij goed op de hoogte kunnen
zijn van hetgeen zich in de opvang afspeelt, en waarmee wij gewenste veranderingen
kunnen bewerkstelligen. Zo is er de Regeling informatieverstrekking COA, op
basis waarvan ik periodiek op de hoogte word gehouden van de gang van zaken.
Daarnaast heb ik zeer regelmatig overleg met het bestuur van de COA en heb
ik ook formeel een wettelijke aanwijzingsbevoegdheid. De COA heeft bovendien –
en daar heeft men het afgelopen jaar ook zeer veel aan gedaan – een
afdeling internal audit die alle opvangcentra periodiek aan een screening
onderwerpt en daarover ook weer rapporteert. De bevindingen van die internal
audit leiden in bepaalde gevallen tot wijziging van het gevoerde beleid in
de opvangcentra. Ik meen dan ook dat wij voldoende toezicht en inzicht hebben
in de gang van zaken bij de opvang en de kwaliteit ervan.Overigens zijn er nog wel wensen ter verbetering van de kwaliteit. Wij
hadden ook gehoopt dat wij een aantal van die wensen zouden kunnen invullen
als ons was gegund dat minder opvangplaatsen nodig waren. Nu konden de kwaliteitsverbeteringen
die wij voor ogen hadden, nog niet allemaal worden gerealiseerd.De heer Rabbae heeft ook gevraagd naar de mogelijkheid van vergroting
van het aantal uitgenodigde vluchtelingen, die hier komen in het kader van
het quotumbeleid van UNHCR. Al een aantal jaren – ik meen zelfs al tien
of twaalf jaar – staat dat aantal op 500. De suggestie is nu gedaan
om dit aantal te verdubbelen, hetgeen ook is bepleit door onder andere de
Evert Vermeerstichting. Wij zijn dit nu aan het bekijken. Nog onlangs heeft
mij een verzoek hierover bereikt van de staatssecretaris van VWS, want wonderlijk
genoeg valt dit onderwerp onder het ministerie van VWS. Mevrouw Terpstra en
ik hebben ons voorgenomen om samen met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
te spreken over een mogelijke verhoging van het aantal uitgenodigde vluchtelingen.
Ik zal de Kamer te eniger tijd informeren hoe wij daarmee kunnen omgaan. Wij
staan voor deze mogelijkheid open.De heer Rabbae (GroenLinks):Kan de staatssecretaris aangeven binnen welke termijn er uitsluitsel komt?Staatssecretaris Schmitz:Ik zal proberen om hier voor het eind van dit jaar bericht over te zenden.
Dit punt staat al wat langer op de agenda en ik hoop er binnenkort een gesprek
over te kunnen voeren.Voorzitter! Ik kom tot een totaal ander onderwerp, waarmee ik ook bij
het laatste onderdeel van mijn beantwoording kom. Het gaat hier om een zeer
interessant deel van het beleid: het hele personen- en familierecht.De heer Koekkoek (CDA):Nu u het onderdeel vreemdelingenbeleid hebt afgerond, wil ik u nog het
volgende voorleggen. Ik heb een opmerking gemaakt over het debat van afgelopen
dinsdag, waar u niet op ingegaan bent. Daarom wil ik u het volgende citaat
voorleggen van minister Van Mierlo, voor Radio 1 gistermorgen: "Het boetekleed,
ik heb geen zin in boete en verdien geen boete. Bij Justitie waren er grotere
problemen. Mijn boete is dat ik hier moet zijn." Ziet u dit als een vorm van
ministeriële solidariteit?Staatssecretaris Schmitz:U weet dat het kabinet met één mond spreekt. Verder heb
ik over de grotere problemen bij Justitie deze week een zeer duidelijk antwoord
aan de heer Verhagen gegeven, waarbij ik heb gewezen op de verbeteringen binnen
de justitieorganisatie en de manier waarop wij daaraan werken. Ik ben ook
blij dat u mij nu in de gelegenheid stelt om iets te zeggen over nog recentere
persberichten met de suggestie dat alle ambtenaren mij bij dit vraagstuk in
de steek gelaten zouden hebben. Niets is minder waar. Ik ben buitengewoon
gelukkig met de wijze waarop de mensen solidair met mij hebben gewerkt aan
dit vraagstuk. En verder ga ik uit van de collegialiteit, als een kabinet
met één mond spreekt. Een collegialiteit die er in het verleden
was en collegialiteit die er ook in de toekomst zal zijn.De heer Koekkoek (CDA):U beschouwt dit dus als een vorm van collegialiteit?Staatssecretaris Schmitz:Ik heb gezegd wat ik heb gezegd.Het personen- en familierecht wil ik niet laten ondersneeuwen, want dat
is zo ongeveer het leukste onderdeel van het beleid. Er zijn geen vragen over
gesteld, maar ik wil toch graag kwijt dat inmiddels de Eerste Kamer zowel
het naamrecht als het geregistreerd partnerschap als het gezamenlijk gezag
aanvaard heeft. Wat dat betreft gaan wij de verheugende datum van 1 januari
1998 tegemoet. Ik heb ook goede hoop dat de Eerste Kamer nog gelegenheid vindt
om voor het einde van het jaar ook over het afstammingsrecht van gedachten
te wisselen en tot besluitvorming te komen. Dit is ook een heel belangrijk
onderdeel van het beleid.Ik breng dit naar voren, omdat de heren Dittrich, Rabbae en anderen gevraagd
hebben hoe het staat met de rapportage van de commissie-Kortmann. Op de dag
dat wij die ontvangen hebben, heb ik het rapport aan de Kamer doorgezonden.
Ik heb ook in een eerste reactie bij de aanbieding van het rapport door de
commissie-Kortmann gezegd dat ik ernaar streef om voor het eind van het jaar
te komen met een kabinetsreactie. Ik zeg dat ik ernaar streef, want het is
heel kort dag. Toen ik het rapport kreeg, waren er nog zo'n zes weken te gaan.
De heer Dittrich vroeg of het in november al kan. Ik kan niet verdergaan dan
te zeggen "voor het eind van het jaar". Ik vind ook dat ik de plicht heb om
daar uiterst zorgvuldig mee om te gaan. Als ik de wijze waarop hij de rapportage
toejuicht en hoopt dat er verdere stappen komen, vergelijk met de opmerkingen
van de heer Van den Berg, hoe hij er tegenaan kijkt en hoe zwaar dat voor
hem telt, vind ik dat wij heel zorgvuldig een kabinetsstandpunt moeten formuleren.
Er zijn nu eenmaal verschillende gedachten over deze zaak. Er zal dus zeker
een discussie nodig zijn. Een streven om voor het eind van het jaar met een
reactie te komen, is dus het maximaal haalbare. Overigens heb ik al in een
eerder stadium gezegd dat het absoluut niet mijn intentie is om dit te vertragen
en zo te laten voortgaan tot wij in de verkiezingstijd zitten. Ik probeer
hier grote vaart in te krijgen, maar het zal zeker niet sneller kunnen dan
eind van het jaar.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De tweede termijn zal volgende week op een nader te bepalen tijdstip plaatsvinden.Sluiting 22.58 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-1603-1627.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl