Behandeling wetsvoorstel Wijziging Kieswet en enkele andere wetten houdende invoering van het stemmen met een stempas in een stembureau naar keuze binnen de eigen gemeente (30569)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 7125-7140

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-06-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 91, pagina 7125-7140

03-06-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30569Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met: - het wetsvoorstel Fiscaal stimuleringspakket en overige fiscale maatregelen (31301); en over: - de motie-Omtzigt c.s. over goedkoper maken van energiebesparing door dubbel glas (31301, nr. 22); - de motie-Bashir over vernieuwing van de internationale boekhoudkundige standaard (31301, nr. 28); - en nog drie andere moties (31301, nrs. 29, 30 en 32)Pagina 7177-7179
Stemmingen over moties, ingediend bij het spoeddebat over de benoeming van de voorzitter van de Europese Commissie en de opvolging van de Nederlandse eurocommissaris, te weten: - de motie-Van Baalen/Pechtold over voorwaarden voor steun aan de herbenoeming van de heer Barroso (21501-20, nr. 428); - de motie-Van Gent c.s. over handelen volgens de nieuwe procedure rondom de benoeming van de Europese Commissie (21501-20, nr. 429)Pagina 7181-7181
Behandeling van het verslag van een algemeen overleg over de Nota Dierenwelzijn en de Nationale Agenda Diergezondheid (28286, nr. 293)Pagina 7195-7198
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 3 juni 2009 over energieonderwerpen (SDE)Pagina 7144-7149
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet 2008 en de Tabakswet ter implementatie van de richtlijn Audiovisuele mediadiensten (31876)Pagina 7181-7195
Regeling van werkzaamheden (woensdag 3 juni 2009)Pagina 7140-7144
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Van Velzen en Waalkens houdende een verbod op de pelsdierenhouderij (Wet verbod pelsdierenhouderij) (30826)Pagina 7198-7210
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet 2008 en de Tabakswet ter implementatie van de richtlijn Audiovisuele mediadiensten (31876)Pagina 7167-7177
Voortzetting van de behandeling van: - voorstel van wet van het lid Van Dijken houdende wijziging van de Gemeentewet in verband met een vrijstelling van parkeerbelastingen voor houders van een gehandicaptenparkeerkaart (30879), en van: - motie-Roemer/Van Gent over gratis parkeren voor gehandicapten in gemeentelijke parkeergarages (30879, nr. 10); - de motie-Roemer/Van Gent over efficiënte digitale parkeerhandhaving (30879, nr. 11); - en nog drie andere moties (30879, nrs. 12, 13 en 14)Pagina 7121-7125
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Invoering en wijziging van de Wet inkomensvoorziening oudere werklozen (31893); - Wijziging van de Wet explosieven voor civiel gebruik ten behoeve van de implementatie van richtlijn nr. 2008/43/EG van de Commissie van de Europese Gemeenschappen van 4 april 2008 tot instelling van een systeem voor de identificatie en de traceerbaarheid van explosieven voor civiel gebruik overeenkomstig Richtlijn 93/15/EEG van de Raad betreffende harmonisatie van de bepalingen inzake het in de handel brengen van en de controle op explosieven voor civiel gebruik (PbEG L 127) (31779)Pagina 7115-7115
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 27 mei 2009 over de staat van het bestuur op de Nederlandse Antillen en ArubaPagina 7115-7121
Presentie en opening (woensdag 3 juni 2009)Pagina 7115-7115
Een voordracht ter vervulling van een vacature van een lid van de Commissie van Toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (31964, nr. 2)Pagina 7177-7177
Spoeddebat over de benoeming van de voorzitter van de Europese Commissie en de opvolging van de Nederlandse eurocommissarisPagina 7149-7167
Spoeddebat over het versneld afbouwen van landbouwsubsidiesPagina 7210-7223
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 3 juni 2009)Pagina 7223-7226
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet kinderopvang in verband met een herziening van het stelsel van gastouderopvang (31874), en over: - de motie-Sterk c.s. over "oude" gastouders die aan de nieuwe deskundigheidseisen voldoen (31874, nr. 27); - de motie-Sterk over het eventueel verlengen van de overgangstermijn (31874, nr. 29); - en nog 11 moties (31874, nrs. 30 en 32 t/m 41)Pagina 7179-7181
Behandeling wetsvoorstel Wijziging Kieswet en enkele andere wetten houdende invoering van het stemmen met een stempas in een stembureau naar keuze binnen de eigen gemeente (30569)Pagina 7125-7140

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 79 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Kieswet en enkele andere wetten houdende invoering van het stemmen
met een stempas in een stembureau naar keuze binnen de eigen gemeente (30569).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Schinkelshoek (CDA):Voorzitter. Ik begin met het slot. De CDA-fractie gaat graag akkoord met
het voorliggende wetsontwerp, een voorstel om de Kieswet zodanig aan te passen
dat er straks, vanaf de gemeenteraadsverkiezingen, overal in het land in alle
gemeenten met een stempas in een stembureau naar keuze kan worden gestemd.
Dat is winst, democratische winst. Het actieve kiesrecht, het basisbeginsel
van alles wat zich democratie noemt, moet zo worden georganiseerd dat er zo
min mogelijk barrières worden opgeworpen. Dit voorstel zet een belangrijke
stap voorwaarts. Het bezegelt de ontwikkeling waarmee de afgelopen jaren op
steeds grotere schaal ervaring is opgedaan. Bij verkiezingen voor Europa,
gemeenteraden, provinciale staten en de Tweede Kamer is er duchtig mee geëxperimenteerd.
Die proeven zijn per saldo zo succesvol verlopen dat de tijd gekomen is om
het stemmen met een stempas in de Kieswet te verankeren.En passant grijpt de staatssecretaris de gelegenheid aan om ook het stemmen
voor mensen met een beperking te vergemakkelijken. Waar een stembureau naar
keuze voor gehandicapten al een belangrijke verbetering is – wij kennen
allemaal nog wel de stemlokalen waar je alleen maar kruip-door-sluip-door
kunt komen – gaat de staatssecretaris nog veel verder om de gehandicapten
tegemoet te komen. Zo zullen gemeenten worden verplicht om een kwart van de
stembureaus toegankelijker te maken voor gehandicapten. Wat ons betreft is
dit een opmaat naar meer. Ook zal het electoraat actief worden geïnformeerd
over adressen van aangepaste en goed toegankelijke stemlokalen. Er komt ook
een aangepast stembiljet voor slechtziende kiezers. Hulde, dit is meer dan
voorbeeldig.Natuurlijk blijft er nog wat te wensen over. Mensen met een beperking
moeten in gemeenten met meerdere dorpen en kernen soms vele kilometers afleggen
om te kunnen stemmen in een voor hen toegankelijk stembureau. Mag ik de staatssecretaris
om aandacht vragen voor dit probleem? Wellicht wil zij nadenken over een afstandscriterium.
Een tweede vraag is ons onder de aandacht gebracht door de Chronisch zieken
en Gehandicapten Raad Nederland. Wil de staatssecretaris eraan werken dat
alle stemapparatuur voldoet aan alle toegankelijkheidseisen voor alle groepen
van mensen met een beperking? Het gaat dus niet alleen om slechtzienden.Die verbeteringen zijn misschien wel de belangrijkste redenen dat het
CDA enthousiasme kan opbrengen voor dit voorstel. Een voorstel dat, ondanks
alle goede bedoelingen en verbeteringen, eigenlijk een noodgreep is. Het is
een vooruit grijpen op een grootscheepse herziening van de Kieswet, noodzakelijk
om allerlei elektronische, technische en zelfs digitale leemten in het kiesproces
te repareren, te herstellen of te dichten. Dat klinkt beter dan het is. Het
betekent – de staatssecretaris meldt dat met zoveel woorden aan de Kamer –
dat die vernieuwde kieswet nog even op zich zal laten wachten. Dat is meer
dan spijtig. Een commissie van deskundigen, de Adviescommissie inrichting
verkiezingsproces, heeft veel tekortkomingen aan het licht gebracht. Morgen
moeten wij van de weeromstuit weer terug naar het rode potlood. Die grootscheepse
vernieuwing en verbetering heeft dus echt haast. Het is toch knullig dat in
een land als Nederland weer met het rode potlood moet worden gestemd. Dat
mag toch echt niet nog heel veel verkiezingen duren.Mijn vraag ligt voor de hand: hoeveel vertraging heeft dit wetgevingstraject
opgelopen? Wat zijn de voornaamste hobbels en wanneer kan de Tweede Kamer
het voorstel voor een nieuwe kieswet tegemoet zien? Toch nog wel in deze kabinetsperiode,
hoop ik.Alles afwegende, billijkt de CDA-fractie de beslissing van de staatssecretaris
om het stemmen met een stempas niet de "dupe" te laten worden van de vertragingen
rondom de herziening van de Kieswet. Wil dat bij de gemeenteraadsverkiezingen
van volgend jaar overal kunnen, dan is dit wetje nodig. Wij gaan akkoord,
mits het niet gaat werken als een alibi om de zo broodnodige modernisering
van het verkiezingsproces te laten versloffen. Daarover graag een kloeke toezegging
van de staatssecretaris.Wij gaan akkoord, temeer daar de staatssecretaris stemmen in een willekeurig
stembureau goed en grondig wil regelen. Er komen, en dat lijkt ons verstandig,
verschillende "veiligheidsmaatregelen", stuk voor stuk geadviseerd door de
adviescommissie voor de inrichting van het verkiezingsproces. De belangrijkste
is de invoering van een identificatieplicht voor alle kiezers. Dat klinkt
zwaar en bureaucratisch, maar het is nodig. Het is nodig gebleken om zeker
te stellen dat wie stemt ook daadwerkelijk kiesgerechtigde is, zeker nu je
overal in een gemeente kunt gaan stemmen. Het zal, zoals de staatssecretaris
aan de Kamer schrijft en zoals wij om ons heen zien, zeker gewenningsproblemen
geven. Maar er is geen alternatief voor die inderdaad hinderlijke identificatieplicht.
In het belang van de zaak om overal te kunnen stemmen, zullen wij daarover
heen moeten stappen. Er staan overigens ook voordelen tegenover. De vraag
blijft of er stipt en strak mee zal worden omgegaan, zeker als straks uit
de evaluatie van experimenten blijkt dat er meer gewenningsproblemen zijn
dan verwacht. Ook de andere "veiligheidsmaatregelen" kunnen
op onze steun rekenen. Dat geldt zowel voor de identificatie om bij volmacht
te stemmen als voor de modelstempas met echtheidskenmerken.Alles overziende, zit de CDA-fractie nog met drie vragen. Waarom wordt
er zo luchthartig gedaan over administratieve fouten? Waarom is gekozen voor
een uniforme aanvraagtermijn voor een nieuwe vervangende stempas? Waarom wordt
stemmen buiten de eigen gemeente niet mogelijk gemaakt?De eerste kwestie heeft te maken met administratieve fouten. Stel dat
een stempas door een administratieve fout ten onrechte in het negatieve register
terechtkomt. Dan kan de betrokken kiezer geen stem uitbrengen. De staatssecretaris
noemt dat in de schriftelijke voorbereiding een onfortuinlijke situatie. Zo
kun je het noemen, maar zij geeft naar ons oordeel iets te snel een "helaas,
niets aan te doen"-antwoord. Kan zij de mogelijkheden nog eens doornemen die
zij kennelijk niet goed genoeg vindt? Zijn er voldoende veiligheidsmaatregelen
genomen om een dergelijke onfortuinlijke situatie vooraf te voorkomen?De tweede kwestie. De staatssecretaris is streng. Wie een dag voor de
verkiezingen ontdekt dat hij of zij zijn of haar stempas kwijt is, heeft pech.
Hij of zij kan geen gebruik meer maken van het democratische basisrecht, namelijk
het actieve kiesrecht. Haar voorstel is een uniforme, landelijke termijn voor
het aanvragen van nieuwe vervangende stempas in te voeren; een termijn die
twee dagen voor de verkiezingen afloopt. Dat er gemeenten zijn die zelfs een
dag voor de verkiezingen kiezers aan een pas kunnen helpen – die zijn
er echt – deert de staatssecretaris niet. Ik begrijp dat eerlijk gezegd
niet, al helemaal niet als ik goed begrijp wat de reden daarvan is. Grotere
gemeenten kunnen het niet aan. Begrijp ik goed dat kleinere gemeenten dus
worden gestraft als grotere gemeenten hun zaakjes niet goed hebben geregeld?
Gaat de zwakste schakel dit uitmaken? Waarom keert de staatssecretaris niet
terug naar het oorspronkelijke voorstel? Laat het aan de burgemeester over
om te bepalen of hij kans ziet nog een dag voor de verkiezingen een stempas
uit te geven, natuurlijk zonder het minimum los te laten. Iedereen moet ten
minste tot twee dagen voor de verkiezingen een nieuwe pas kunnen krijgen.
Op dat punt heb ik een amendement ingediend.Waarom wordt er geen landelijk kiesregister aangelegd, een register dat
het in elk geval op termijn mogelijk maakt om ook buiten de eigen gemeente
te stemmen voor de gemeenteraad? Waarom stribbelt de staatssecretaris zo tegen
bij die toch logische vervolgstap? Ik erken dat dit technisch, financieel
en juridisch nog heel wat vergt. Zolang wij op het rode potlood zijn aangewezen,
gaat het zeker niet lukken, maar waarom niet ten minste de behoefte gepeild?Dat de CDA-fractie akkoord gaat met deze aanpassing van de Kieswet had
ik al gemeld, maar samen kunnen wij er nog een iets betere regeling van maken.De heer Kalma (PvdA):Ik heb een vraag aan de heer Schinkelshoek over de stemcomputers. Ik beluisterde
bij hem de suggestie dat wij vanwege het ontbreken van die algemene aanpassing
van de Kieswet nog met het rode potlood zitten, maar er was toch ook iets
aan de hand met die computers zelf?De heer Schinkelshoek (CDA):Zeker, de heer Kalma heeft gelijk. Zo simpel is het niet. Het is niet
zo dat wij computers met wetswijzigingen kunnen repareren. Dat heb ik ook
niet willen suggereren. Maar het is wel zo dat er zo veel leemten in het proces
zitten dat dit een van de oorzaken is dat wij straks zijn aangewezen op het
rode potlood. De commissie die ik noemde, heeft dat aan het licht gebracht.
Dit staat inderdaad los van de technische problemen waarop de heer Kalma doelt,
namelijk dat de computers niet deugen.De heer Brinkman (PVV):Ik neem aan dat de heer Schinkelshoek mijn amendement heeft gelezen. Ik
wil graag weten wat hij daarvan vindt.De heer Schinkelshoek (CDA):Het is een interessante gedachte. De heer Brinkman stelt voor om het partijen
mogelijk te maken meer kandidaten op de kandidatenlijst te zetten dan waarop
zij nu recht hebben, namelijk tweemaal zoveel zetels als zij in de Kamer hebben.
Ik begrijp dat de PVV zich al rijk rekent. Niettemin heeft het CDA ooit met
hetzelfde probleem te kampen gehad, bij de verkiezingen in 2002. Wij dreigden
even bijna te weinig kandidaten te hebben om de verworven zetels te kunnen
bezetten. Dit probleem is zo serieus dat ik vanzelfsprekend vraag naar het
oordeel van de staatssecretaris. De heer Brinkman zal echter begrijpen dat
ik hier welwillend tegenover sta, al is het alleen maar om hem te helpen.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Morgen kiest Nederland onze vertegenwoordigers in het Europees
Parlement. Dan zwijgen de volksvertegenwoordigers en laten de kiezers hun
stem horen. De opkomst zal, vrees ik, niet al te hoog zijn. Dat is mede de
schuld van de Tweede Kamer. Die keurde dit jaar bij overgrote meerderheid
een Europees verdrag goed dat in nagenoeg dezelfde vorm in 2005 door de kiezers
massaal is afgewezen. Ik noem dat kiezersbedrog en ik begrijp dat mensen weinig
vertrouwen hebben in de Europese democratie. Toch is het belangrijk. Een tegenstem
zal wel helpen om die democratie op te bouwen. Wij hebben kritische Europarlementariërs
nodig die ook een keer nee durven zeggen.Wij moeten veilig kunnen stemmen. Daarom stemmen wij niet meer met een
computer, maar met een rood potlood. Misschien ben ik wat conservatiever dan
de heer Schinkelshoek, maar ik vind het wel gezellig en zolang het potlood
rood is, heb ik ook geen bezwaar. Er moet veilig worden gestemd, maar wij
moeten het mensen ook zo gemakkelijk mogelijk maken om te stemmen. Het voorstel
om mensen binnen de eigen gemeente in een stembureau naar keuze te laten stemmen,
kan een kleine stap vooruit zijn. Stemmen is dan mogelijk vlak bij het werk,
tijdens het boodschappen doen of als de kinderen van school worden gehaald.
Zoals het nu gaat, gaat het echter niet goed. 150.000 mensen dreigen morgen
niet te kunnen stemmen omdat zij geen identiteitsbewijs hebben. Voor honderdduizenden
mensen proberen wij het makkelijker te maken. Voor 150.000 mensen dreigen
wij het onmogelijk te maken. Deze mensen zouden dan geen gebruik kunnen maken
van hun democratisch recht om de toekomst van Europa mede te bepalen. Dat klopt niet. Democratie is belangrijker dan bureaucratie. Gisteren
beloofde de staatssecretaris dat mensen die zich zonder geldig legitimatiebewijs
bij een stembureau melden alsnog worden geholpen. Leden van het stembureau
zullen helpen bij het verkrijgen van een machtiging, zodat een kiezer die
wel een geldig legitimatiebewijs bezit voor deze persoon kan stemmen. Klopt
het dat het op deze manier zal gaan?De SP-fractie vindt het mooi dat de staatssecretaris deze noodmaatregel
heeft genomen, maar het is natuurlijk een noodmaatregel en het is natuurlijk
bijzonder omslachtig en bijzonder fraudegevoelig. Wij kunnen het ons niet
veroorloven om te experimenteren met de democratie. Hoe gaan wij dit soort
gedoe met stemmen in de toekomst voorkomen? Welke alternatieven zijn er volgens
de staatssecretaris voor het stemmen met een identiteitskaart? Het gaat nu
mogelijk 150.000 keer niet goed of in ieder geval moeilijk en in ieder geval
ingewikkeld. Hoe zorgen wij er anders voor, als het echt niet anders kan,
dat iedereen zo'n ding heeft? Het kiesrecht is voor iedereen, behalve als
de rechter zegt dat je niet mag kiezen. Als wij de identiteitskaart verbinden
aan het kiesrecht, moet iedereen zo'n kaart hebben en moet de regering ervoor
zorgen dat iedereen zo'n kaart heeft.De staatssecretaris neemt een aantal maatregelen om fraude te voorkomen,
maar menselijke zwakheid ligt nog steeds op de loer. Denk aan een helpende
hand bij het stemmen door een medewerker van het stembureau of door een bevriende
medestemmer. In sommige wijken in de grote steden zijn mensen in het verleden
geholpen bij het stemmen, doordat derden tot in het kieshokje aanwezig waren
om aan te wijzen hoe zij op wie moesten stemmen. Dit soort fraude moeten wij
donderdag voorkomen als mensen ter plaatse iemand moeten machtigen. Welke
maatregelen heeft de staatssecretaris genomen om deze vorm van kiesfraude
te voorkomen? Is deze vorm van fraude voortaan onmogelijk? Is bij het alternatief
voor de 150.000 mensen die vorm van fraude juist weer niet aanwezig? Ik heb
vertrouwen in het goede in de mens, maar wij moeten het wel goed regelen.De Raad van State heeft voorgesteld om mensen wier naam in het negatieve
register is terechtgekomen, de kans te geven dit ongedaan te maken. De staatssecretaris
neemt dit advies niet over. Zij stelt dat de kiezer alleen door eigen handelen
in dit negatieve register terechtkomt. De staatssecretaris weet echter dat
zelfs ambtenaren niet onfeilbaar zijn en ook wel eens een fout maken. In dat
geval wordt mensen onterecht de mogelijkheid ontnomen om te stemmen.Er komt een vaste termijn van twee dagen om vervangende stempassen uit
te geven. Dit betekent dat het negatieve register twee dagen voor de stemming
kan worden opgesteld. Mensen die in dit register worden opgenomen, kunnen
direct na de vaststelling op de hoogte worden gesteld. Dat zou hen in geval
van een vergissing de mogelijkheid geven om alsnog een vervangende stempas
aan te vragen via een aangepaste bezwaarschriftprocedure, zoals ook de Raad
van State voorstelt. Is de staatssecretaris bereid dit voorstel alsnog in
overweging te nemen om te voorkomen dat mensen ten onrechte van het kiesrecht
worden uitgesloten?De minister wil een bijzondere regeling voor leden van het stembureau.
Zij kunnen zonder kiezerspas hun stem uitbrengen in een andere gemeente. Op
deze manier wil zij de drempel verlagen om lid te worden van een stembureau.
Dat is helaas nodig, want men staat niet te dringen voor de deur. De vraag
is echter of hiermee een mogelijkheid tot fraude wordt gecreëerd, als
deze kiezer iemand machtigt om zijn of haar stem in de eigen gemeente uit
te brengen, maar ook zelf een stem uitbrengt in het stembureau waar hij of
zij werkzaam is. Nogmaals: ik ga uit van het beste in de mens, zeker bij mensen
die de bereidheid hebben om vrijwillig bij een stembureau te zitten. Wij stellen
hier echter wetten vast en in wetten moet alles goed geregeld zijn. Wat vindt
de staatssecretaris van het idee om deze stembureauleden te laten melden dat
zij voornemens zijn hun stem uit te brengen in het stembureau waar zij werkzaam
zijn, zodat hun stempas in het negatieve register van de eigen gemeente kan
worden opgenomen?De SP-fractie schrok van het feit dat een Europees dictaat, liberalisering
van de postmarkt, er mogelijk toe leidt dat mensen niet eens kunnen stemmen
voor datzelfde Europa. Europa maakt het de mensen moeilijk, niet alleen om
post te ontvangen, maar ook om stempassen te ontvangen en mee te doen aan
de verkiezingen.In Voorschoten hebben bijvoorbeeld zestig tot zeventig personen geen stempas
ontvangen. Ik heb er gisteren vragen over gesteld en de staatssecretaris heeft
die heel snel beantwoord, waarvoor veel dank. Zij zegt dat allerlei inspanningen
zijn verricht om ervoor te zorgen dat die kiezers alsnog een stempas ontvangen.
Heel mooi. Wat zijn die inspanningen en is het ook gelukt? Inspanningen kunnen
immers ook tot niets leiden. Heeft iedereen nu een pas, kan iedereen stemmen?
Is er ook een excuusbrief bij gedaan? Is Voorschoten uniek? Hoe is het in
andere gemeenten die voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten en
te beroerd zijn om de stempassen door bijvoorbeeld TNT te laten rondbrengen?De heer Brinkman (PVV):Ik neem aan dat de heer Van Raak mijn amendement heeft gelezen en wil
graag weten wat hij daarvan vindt.De heer Van Raak (SP):Ik vind het wel logisch. U bent niet de enige die met dit probleem worstelt.
De SP worstelde er al in 2006 mee, maar heeft dat opgelost door een lijst
van 25 mensen in te dienen en verder heel veel regiolijsten. Wij kunnen deze
Kamer wel twee keer vullen als wij dat willen. Dat is geen enkel probleem.
De PVV heeft dus geen probleem dat onoplosbaar is; de SP heeft dat al lang
geleden opgelost. Je hoeft een probleem echter niet op te lossen als het er
niet is. Als wij het probleem kunnen oplossen, is dat fantastisch. Als blijkt,
zoals de heer Brinkman suggereert, dat het een overblijfsel is uit een verleden
en dat de redenen voor die beperking zijn weggevallen, is het een hartstikke
goed voorstel van de heer Brinkman en zal ik dat zeker steunen.De heer Brinkman (PVV):Voorzitter. Een verbetering van het actief en passief kiesrecht is ook
voor de PVV een belangrijk item. In dit verband is zij ook een groot voorstander
van deze wijziging van de Kieswet, waardoor stemmen met een stempas mogelijk
is in een stembureau naar keuze binnen de eigen gemeente. Dat is gemakkelijk
voor de burger en zou misschien de opkomst een beetje kunnen
vergroten. De PVV zou het zeer toejuichen indien een burger kan stemmen in
een stembureau naar keuze in het gehele land. Ik begrijp natuurlijk de organisatorische
en digitale problemen om deze serviceverlening te kunnen regelen, maar kan
de staatssecretaris toch eens ingaan op de mogelijkheden en onmogelijkheden
om dat in de toekomst te regelen? Er is bijvoorbeeld al een uitzondering gemaakt
voor mensen die werkzaam zijn bij een kiesbureau.De vorige sprekers hebben allen eigen punten aangehaald. Een aantal daarvan
overlapten elkaar en ik wil daar ook nog iets aan toevoegen. Dit kabinet is
een vechtkabinet en het zal voor elke politieke partij in deze Kamer verstandig
zijn om rekening te houden met spoedige verkiezingen. In het Nederlands Juristenblad
van vorige week stond een interessant artikel van prof. mr. Teunissen, hoogleraar
staats- en bestuursrecht aan de Open Universiteit met de kop "Kieswet kan
de PVV benadelen". Wat is namelijk het geval?In onze Kieswet bepaalt artikel H6, lid 2 dat op een kandidatenlijst de
namen van ten hoogste 30 kandidaten mogen worden geplaatst. Althans, dit is
het geval als partijen nog niet in de Kamer zitten of nog geen 16 zetels bezitten.
Na die 16 zetels gaat de regel gelden dat men een dubbel aantal mensen op
de kandidatenlijst mag plaatsen. Iedereen in deze Kamer kent de peilingen
wel een klein beetje. De PVV staat in de jongste peilingen van Maurice de
Hond op 32 zetels. Op dit moment mogen wij 32 kandidaten stellen voor deze
zetels.De PVV vindt dit een democratisch gat van jewelste. Niet alleen wij, maar
ook de SP bij de laatste verkiezingen en de LPF bij de verkiezingen in 2002
hadden hier een beetje last van. Voor u, voorzitter, is het bij nader inzien
goed afgelopen want u had natuurlijk 25 zetels willen hebben en ook de LPF
bleef op 26 zetels steken, maar feit blijft dat het nu fout dreigt te gaan.
Mijn fractie vindt dit artikel niet meer van deze tijd en niet acceptabel.
Uit de wetsgeschiedenis blijkt niet helder waarom deze drempel is opgeworpen.
Wel wordt duidelijk dat de drempel van 80 kandidaten voor partijen met meer
dan 40 zetels gewoon een puur praktische drempel is geweest, namelijk in verband
met de maximale capaciteit van kandidatenlijsten op de lijst zelf. Graag hoor
ik van de staatssecretaris of zij de precieze reden weet waarom dit artikel
ooit is opgezet en waarom dit volgens haar nog steeds bestaansrecht moet hebben.Ik zal hierop een voorschot nemen. Wellicht is het uit praktische overwegingen
ooit zo ontstaan en heeft niemand er ooit bij stil gestaan dat het electoraat
zo enorm verschuift in een korte periode. Maar laten we wel zijn: het is oude
politiek. Dit is nu al een aantal keren gebeurd en we kunnen er gewoon op
wachten totdat wij er last van hebben. De politiek is veranderd en de regel
van 30 kandidaten is de afgelopen jaren al bijna in het voordeel uitgepakt
van de oude grote partijen. Ook mijn fractie lijkt bij de aankomende Tweede
Kamerverkiezingen het slachtoffer te worden van die oude regels, die dus in
onze ogen niet meer relevant zijn. In dat kader wil ik wijzen op de woorden
van voormalig staatssecretaris De Graaff-Nauta in 1989, het jaar waarin de
Kieswet in werking trad. Ik citeer:"Verdere wijzigingen van de Kieswet in de toekomst zijn dus niet uitgesloten.
Daar is echter geen enkel bezwaar tegen. Wij hebben ook niet de pretentie
dat wij met dit stuk wetgeving een eeuwig edict hebben gecreëerd. Het
is echter wel de verantwoordelijkheid van de wetgever om, wanneer er door
ontwikkelingen nog bepaalde wijzigingen nodig zijn, de uitgangspunten die
ik in mijn inleiding heb aangegeven zoveel mogelijk te handhaven en te bewaken."De uitgangspunten waar mevrouw De Graaff-Nauta over sprak zijn "het waarborgen
van de uitoefening van het actief en passief kiesrecht in de volle zin van
het woord".Ik heb een amendement opgesteld, juist om zeker te stellen dat het actief
kiesrecht wordt gewaarborgd opdat burgers een nieuwe partij of een partij
met minder dan 16 zetels in de Kamer aan meer dan 30 zetels kunnen helpen,
zonder verdere belemmeringen of het zoeken naar andere mogelijkheden. Met
dit amendement wordt het passief kiesrecht gewaarborgd, omdat een partij niet
wordt belemmerd in het opstellen van een lijst van meer dan 30 kandidaten.
Ik zou graag een uitgebreide reactie van de staatssecretaris krijgen op mijn
amendement, waarmee artikel H6, lid 2 van de Kieswet volledig vervalt.Ten slotte, ik kan mij niet voorstellen dat alle politieke partijen hier
aanwezig door het opwerpen van barrières of door oneerlijke regelgeving
zetels zouden willen afsnoepen van de PVV. De staatssecretaris zou het toch
ook haar eer te na vinden als door deze regelgeving bijvoorbeeld het CDA twee
zetels extra krijgt terwijl de mensen niet op het CDA maar op de PVV hebben
gestemd? Graag een helder antwoord.De heer Kalma (PvdA):Ik denk niet dat de heer Brinkman erg bang hoeft te zijn voor het opwerpen
van barrières door politieke partijen. Hij signaleert een probleem.
Ik ben benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris. Wij moeten kijken
welke oplossing er voor dit probleem is. Ik heb een opmerking over de omschrijving
van het probleem. Voor het artikel dat de heer Brinkman aanhaalt, geldt de
nuance die ook door de heer Van Raak werd aangebracht, namelijk dat dit probleem
zich niet of in veel mindere mate voordoet als partijen werken met meerdere
lijsten.De heer Brinkman (PVV):Dit zijn nu precies de barrières die ik noem. Een partij als de
PvdA krijgt 3,7 mln. uit de staatsruif omdat zij een partij is. De PVV is
een beweging. Dat is een bewuste keuze, omdat wij willen dat wij kunnen kiezen
wie van de beweging deel uitmaakt. U begrijpt donders goed waarom wij dat
willen. Daar is geen woord Spaans bij. Maar de PvdA kan met die 3,7 mln. straks
als zij terugvalt naar 12 zetels heel gemakkelijk de regiocoördinatoren
inzetten om voor de 19 kiesdistricten weer een regionale lijst samen te stellen.
Dat is voor ons een stukje moeilijker, want wij hebben dat geld niet en wij
hebben de mensen niet. Met andere woorden: hoe u het ook wendt of keert, als
u ons niet toestaat om meer dan 30 mensen op die lijst te zetten, moeten wij
meer organiseren. Dat moeten we zelf doen. Dat kunnen we niet door onze medewerkers
laten doen, want die moeten voor de politiek aan het werk en niet voor de
partij. Dus u werpt daarmee een heel grote barrière op. Als het u niet
uitmaakt waar u uw zetels vandaan haalt en u vindt het net zo goed om twee,
drie of vier zetels van de PVV te stelen, dan moet u dat doen, maar dat vind
ik niet democratisch. Laat ik het maar gewoon heel netjes zeggen.De heer Kalma (PvdA):Ik vind dit toch wat jammer. Ik ben begonnen met te zeggen dat wij geen
barrières opwerpen, zeker niet in de sfeer van dat wij
er met andermans stemmen vandoor gaan. Ik heb gevraagd hoe het probleem in
elkaar zit. Daar heb ik naar gevraagd, zoals eerder de heer Van Raak daar
een opmerking over maakte. Dat is iets anders dan barrières opwerpen.De heer Brinkman (PVV):U hebt het over het aanbrengen van enige nuance en ik leg u uit dat die
ene nuance, vanwege het gemis van enkele miljoenen uit de staatsruif, voor
ons een heel grote barrière is. Als u dat begrijpt, snapt u ook waarom
ik zo op uw opmerkingen reageer.De heer Schinkelshoek (CDA):Ik heb eerder laten weten welwillend te staan tegenover de gedachte die
aan het voorstel van de heer Brinkman ten grondslag ligt, maar nu maak ik
toch bezwaar tegen de voorstelling van zaken. Ook in de huidige Kieswet bestaat
de mogelijkheid, zelfs voor de PVV en voor alle partijen die deelnemen aan
verkiezingen, om zo veel mogelijk kandidaten in te zetten als zij willen.
Het is absoluut niet zo – en daar kom ik echt tegen in opstand –
dat hier een soort complot gesmeed wordt om de PVV zetels te ontstelen. Ik
weet dat de heer Brinkman dat heel graag suggereert. Bovendien, die zetels
heeft de PVV nog steeds niet. Dan moet zij eerst nog maar zien verkiezingen
te winnen. Los daarvan, vind ik dat wij de zaken gewoon feitelijk bij de naam
moeten blijven noemen. U hebt mogelijkheden om dit te organiseren. Ik blijf
welwillend tegenover uw voorstel staan. Ik vind wel dat wij alles in de juiste
proporties moeten blijven zien, graag zonder al die grote woorden, mijnheer
Brinkman.De heer Brinkman (PVV):Mijnheer Schinkelshoek, u wilt geen barrières opwerpen en u wilt
ons de kans geven om evenveel mensen op de lijst te zetten als uw partij.
Wij zijn er dus uit. Dan moet u gewoon voor het amendement stemmen. Waarom
zou de PVV zoveel moeten doen om die regionale kieslijsten samen te stellen?
De peilingen wijzen uit dat wij rond de dertig zetels uitkomen. Waarom kunnen
wij hier dan niet besluiten om veertig of vijftig namen op die lijst te zetten?
Dat is toch heel eenvoudig. Het is een oude regel. De regel is opgesteld omdat
men er niet van uitging dat een partij in één keer de sprong
van klein naar heel groot kan maken. Dat is niet meer zo in de tijd waarin
wij nu leven. Dat betekent dat wij van die regel af kunnen stappen.De heer Schinkelshoek (CDA):Dat uw partij geen gebruik maakt van de mogelijkheden die de Kieswet op
dit moment al biedt, is uw keuze. Die respecteer ik volledig. Ik verzet mij
tegen de suggestie dat andere partijen, waaronder de mijne, uw partij zetels
zouden ontstelen. Laten wij zo niet met elkaar omgaan. Dit is een karikatuur.
U komt met een zakelijk voorstel. Houd het dan ook zakelijk. Ik pleit ervoor
om daar nuchter naar te kijken.De heer Brinkman (PVV):Ik kijk er heel erg nuchter naar en ik heb er verder geen woord aan toe
te voegen.Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. Ik zal meteen met de deur in huis vallen. Mijn fractie is
een groot voorstander van het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken. Het
moet mogelijk zijn voor kiezers om binnen hun gemeente te stemmen in ieder
willekeurig stembureau. Stemmen is natuurlijk een democratisch recht. Hoe
meer mensen van hun stemrecht gebruik kunnen maken, hoe beter. Wij steunen
het wetsvoorstel dus van harte. Wij zien dit overigens als een groeipad, zoals
de staatssecretaris ook al aangeeft in de stukken. Voor ons is het uiteindelijke
doel dat iedere Nederlander straks waar ook in Nederland kan stemmen. Mensen
die wonen in Amsterdam en werken in Den Haag zouden ook onderweg of in Den
Haag moeten kunnen stemmen. Kan de staatssecretaris een inzicht geven in dat
groeipad? Hoe loopt dit? Binnen welke termijn is het mogelijk dat iedere Nederlander
overal in Nederland kan stemmen?De heer Schinkelshoek (CDA):Geldt dat ook voor gemeenteraadsverkiezingen? Zou je bij wijze van spreken
in Zutphen – ik kijk even naar de voorzitter – moeten kunnen stemmen
voor de gemeenteraad van Den Haag?Mevrouw Griffith (VVD):Ik zou die mogelijkheid niet willen uitsluiten. Het is op dit moment niet
aan de orde, maar ik merk dat wij steeds mobieler worden. Afstanden tellen
niet meer. Gemeenteraadsverkiezingen zijn natuurlijk lokaal, maar ik wil niet
uitsluiten dat mensen op een paar punten in Nederland buiten hun gemeente
kunnen stemmen. Wij hebben het nu natuurlijk over Europese en landelijke verkiezingen.De heer Kalma (PvdA):U zegt dat u die optie niet wilt uitsluiten. Die optie is op dit moment
toch al aanwezig in de vorm van de kiezerspas?Mevrouw Griffith (VVD):Ja, dus ...De heer Kalma (PvdA):Wat maakt de uitbreiding naar heel Nederland dan zo dringend?Mevrouw Griffith (VVD):Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk om te stemmen in een stembureau in
je eigen gemeente. Ik wil toe naar de situatie dat je overal in Nederland
kunt stemmen en niet alleen in je eigen gemeente.Voorzitter. De VVD-fractie is voorstander van een legitimatieplicht, ook
bij het kiesproces. Legitimatie is van belang om fraude en het ronselen van
volmachtstemmen tegen te gaan. Na iedere verkiezing worden wij namelijk met
voorbeelden daarvan geconfronteerd. Waarborgen zouden dan ook een goede zaak
zijn. Gisteren heb ik al geprobeerd om hierover in het mondelinge vragenuurtje
duidelijkheid te krijgen, ook met oog op de stukken die vandaag voorliggen.
Ik denk dan vooral aan de vraag of iemand al dan niet een kopie van een identiteitsbewijs
moet overleggen aan iemand die gebruikmaakt van de volmacht.In de stukken spreekt de staatssecretaris over een schriftelijke en over
een onderhandse volmacht. Hoeveel volmachten zijn er eigenlijk? Op de stempas
staat dat je onmiddellijk kunt ondertekenen en dat je iemand anders namens
jou kunt laten stemmen. De staatssecretaris heeft daarbij expliciet aangegeven
dat het in het geval van de stempas niet nodig is om een kopie van het legitimatiebewijs
bij te voegen. Bestaat daardoor niet het gevaar dat de medewerkers van het
stemlokaal de weg helemaal kwijtraken? Zij moeten dan immers nagaan of het een schriftelijke volmacht of een onderhandse volmacht of een
van de andere volmachten is. Kan de staatssecretaris mij uiteenzetten wat
het verschil is tussen de verschillende volmachten en hoe zij ervoor gaat
zorgen dat bekend is dat er niet om een kopie van het legitimatiebewijs hoeft
te worden gevraagd als de stempas is ondertekend? Ik ben bang dat daarover
in de praktijk grote onduidelijkheid zal ontstaan.Voorzitter. Stemmen en mensen met een beperking. Mijn fractie blijft hiervoor
aandacht vragen. Wij richten ons daarbij zowel op de toegankelijkheid van
de stemlokalen als op de toegankelijkheid van de website voor mensen met een
visuele beperking. Wij moeten ervoor zorgen dat mensen met een beperking zo
zelfstandig mogelijk hun stem kunnen uitbrengen. Ik heb begrepen dat de staatssecretaris
voornemens was om te komen met een aangepast stembiljet. Is dat biljet inmiddels
beschikbaar? Ik vraag dat, zeker ook met het oog op de komende Europese verkiezingen.
Er is een proef gestart. Welke gemeenten doen daaraan mee?De staatssecretaris is verder voornemens om 25% van de stembureaus
toegankelijk te maken voor kiezers met een beperking. Wat is precies de ambitie?
Is het de bedoeling dat hiervan meer kiezers gebruik gaan maken?De heer Schinkelshoek (CDA):Uw pleidooi om kiezers met een beperking nog meer tegemoet te komen vind
ik sympathiek. Ik heb de staatssecretaris gevraagd om na te denken over de
mogelijkheid van een afstandscriterium. Ook in een gemeente met veel kernen
zouden mensen niet vele kilometers moeten reizen om van dat ene toegankelijke
stembureau gebruik te kunnen maken.Mevrouw Griffith (VVD):Ik sta daar positief tegenover. Ik sprak niet voor niets over toegankelijkheid,
want die wordt niet alleen belemmerd door allerlei hindernissen op het stembureau
zelf, maar ook door de afstand die mensen moeten afleggen. De staatssecretaris
spreekt over 25%, maar dat is voor mij niet meer dan een begin. Ik
vind namelijk dat wij moeten streven naar 100% en als je dat doet,
moeten wij zeker ook voldoen aan uw afstandscriterium.De heer Schinkelshoek (CDA):Zelfs als de staatssecretaris op korte termijn een op de vier stembureaus
beter toegankelijk voor gehandicapten weet te maken, dan is het nog steeds
een probleem dat zij in gemeenten met een groot oppervlak vaak heel grote
afstanden moeten afleggen. De staatssecretaris was bijvoorbeeld zelf burgemeester
van de Hof van Twente, een gemeente met heel veel dorpen en kernen. Moet je
met andere woorden niet kiezen voor een verfijning, zolang die 100%
nog niet is gerealiseerd?Mevrouw Griffith (VVD):Ik ben het daar helemaal mee eens. Op de weg van 25% naar 100%
kan ook zeker een afstandscriterium worden meegenomen. Ik denk dat u mijn
streven naar 100% toegankelijkheid voor mensen met een beperking van
harte steunt.Ik kom op het dubbel stemmen. De staatssecretaris heeft daarover gesproken.
Wij hebben dat op televisie kunnen zien. Zij heeft aangegeven dat mensen die
twee keer stemmen strafbaar zijn. Hoe gaan wij dat echter controleren? Is
zij bereid om in het kader van de evaluatie van de Europese parlementsverkiezingen
met een overzicht te komen van het aantal keren dat er dubbel gestemd is?
Welke juridische stappen zijn of worden gezet?In relatie tot het aantal klachten dat is binnengekomen van kiezers in
het buitenland moet mij van het hart dat ik de blunders die gemaakt zijn zeer
betreur. Ik noem het ook echt "blunders". Ik hoop dat de staatssecretaris
dat met mij deelt. Mensen moeten ook in het buitenland gebruik kunnen maken
van hun kiesrecht. Ik hoef niet een opsomming te geven van alles wat is misgegaan.
Dit kan in elk geval gewoon niet. Het lijkt alsof wij voor het eerst meedoen
aan Europese parlementsverkiezingen. De staatssecretaris heeft beloofd om
de administratieve rompslomp terug te dringen, maar gelet op de klachten is
daar nog weinig van te merken. Ik hoor graag op welke manier gewerkt is aan
het terugbrengen van de administratieve rompslomp voor mensen in het buitenland.In antwoord op mijn vragen – overigens dank voor de snelle beantwoording
daarvan – stelt de staatssecretaris dat de ambassades niet bijhouden
welke mensen een registratieformulier indienen. Ik begrijp dat niet. Het is
toch een kwestie van fatsoen en behoorlijk bestuur dat de overheid de ontvangst
van een formulier noteert? De overheid dient vervolgens, ook in dit geval,
de kiezer te woord te staan en informatie te kunnen geven. Ik begrijp dan
ook niet dat de staatssecretaris stelt dat ambassades niet hoeven te noteren
wanneer mensen een registratieformulier hebben opgestuurd en dat ambassades
de mensen in het buitenland niet hoeven te bellen met de vraag: wanneer heeft
u het opgestuurd en heeft u al iets teruggehoord? Daar is een ambassade voor.
Ik vraag de staatssecretaris daarom om samen met de minister van Buitenlandse
Zaken hiernaar te kijken. Het is van essentieel belang dat kiezers in het
buitenland geïnformeerd worden.Ik begrijp dat de staatssecretaris een evaluatie gaat houden. Ik vraag
haar om dit punt mee te nemen, evenals het punt van de klachtenregistratie.
De staatssecretaris stelt dat er geen apart meldpunt voor klachten hoeft te
komen omdat die overal binnendruppelen. Er is echter geen centraal overzicht
van het aantal en het soort klachten dat binnenkomt. Ik zeg dit niet omdat
ik de overheid wil pinnen op alles wat er misgaat, maar omdat wij daarvan
moeten leren. Ik hoop dan ook van harte dat de staatssecretaris hiernaar wil
kijken zodat wij kunnen leren van de fouten die gemaakt zijn.De heer Van Raak (SP):Wij denken altijd dat wij het beste jongetje in de klas zijn, of het beste
meisje, maar dat is natuurlijk niet zo. Er gaat van alles mis. Met plakband
en touwtjes moeten wij ervoor zorgen dat 150.000 mensen alsnog kunnen stemmen
en het stemmen in het buitenland gaat ook niet zo goed. Mensen worden geholpen
tot in het stembureau. Er gaat in Nederland van alles mis. Vindt de VVD-fractie
het een goed idee om internationale waarnemers in Nederland uit te nodigen?
Ik heb dat al eerder voorgesteld, bij het Europees referendum van 2005. Er
is ook van alles misgegaan; alleen de uitslag was goed. Verdient onze democratie
het niet om internationale waarnemers uit te nodigen?Mevrouw Griffith (VVD):Ik ben het niet met u eens dat er "van alles" misgaat in Nederland. Er
gaat ook een hoop goed. Het is misschien de negatieve inslag en insteek van
de SP om altijd maar te somberen dat er van alles misgaat en
het land naar de verdoemenis gaat. Dat is niet zo. Ik bestrijd dat: er gaat
ontzettend veel goed. Er gaat echter ook wel eens wat mis. Ik hoop dat u mij
steunt in het standpunt dat de dingen die misgaan op een goede manier moeten
worden aangepakt. Ik heb het democratisch proces en het verkiezingsproces
in Nederland hoog zitten. Op het punt van de waarnemers kan ik mij overigens
herinneren dat er wel eens waarnemingen hebben plaatsgevonden in Nederland.
Daar is een rapport over, waarover wij in vorige debatten uitvoerig hebben
gesproken. Het is dus niet zo dat het nooit voorkomt; dat gebeurt wel. De
adviezen uit die rapporten hebben wij twee jaar geleden met de minister en
de staatssecretaris besproken.De heer Van Raak (SP):Laat ik dan zeggen dat er veel wordt geklungeld als 150.000 mensen dreigen
hun stem niet te kunnen uitbrengen en wij moeten gaan hannesen om het alsnog
te regelen, en als heel veel mensen hun stempas niet krijgen omdat de gemeente
het aan een verkeerd bureau uitbesteedt. Er gaat dus wel het een en ander
mis. Om dat op te lossen, steun ik mevrouw Griffith van harte. Het is echter
toch een mooi idee: een volwassen democratie die haar eigen controleurs, ook
vanuit het buitenland, uitnodigt. Wij kunnen allemaal vinden dat het heel
erg misgaat of af en toe misgaat of een beetje rommelig is, maar het is toch
goed om mensen van buiten daarnaar te laten kijken? Daar zijn wij toch tegen
bestand?Mevrouw Griffith (VVD):Dat is het verschil tussen de SP en de VVD: de SP gaat uit van wantrouwen
en de VVD gaat uit van vertrouwen. Als het misgaat, moeten wij optreden. Ik
wil u toch wijzen op de beginzinnen van uw betoog. Volgens mij bent u begonnen
met te zeggen dat u uitging van vertrouwen in mensen. Houd u zich daar dan
ook aan.De heer Van Raak (SP):Vertrouwen is goed, controleren is beter.De heer Brinkman (PVV):Ik zou die controleurs liever bij het referendum in Curaçao willen
hebben, zoals ik wilde voorstellen, maar daarover heb ik de SP-fractie niet
gehoord.Wat is uw oordeel over het door mij ingediende amendement?Mevrouw Griffith (VVD):Ik vind dat u een materieel punt hebt inzake wat er in de wet staat en
welke belemmeringen dat oplevert. Dat heb ik zonet, voordat de vergadering
begon, ook aan u gezegd. Het is raar en ik zou graag een reactie en uitleg
van de staatssecretaris willen hebben. Wat mij tegen de borst stuit, is uw
inbreng en de toon die u daarin aanslaat. U hebt een materieel punt; houd
het gewoon zakelijk. U hebt een punt, maar ga niet een Calimeroblik opzetten
en een verongelijkte toon aanslaan alsof partijen proberen om stemmen bij
u weg te snoepen. Dat is niet het geval. Laten wij het zakelijk houden. U
hebt een punt. U hebt van verschillende mensen in de Kamer gehoord dat zij
het met u eens zijn en dat wij daarnaar moeten kijken. Als het nodig is om
de wet te veranderen, gaan wij die ook veranderen en aanpassen. U moet echter
niet bij mij komen aanzetten met een Calimeroblik in uw ogen.De voorzitter:Dat laatste hoeft dus niet, maar u hebt nog een aanvullende vraag.De heer Brinkman (PVV):Ik beloof u dat ik morgen na de verkiezingen die Calimerotoon niet meer
zal aanslaan. Ik vraag mij wel af of die Calimerotoon uw oordeel beïnvloedt.
Bedoelt u dat ermee? Beïnvloedt de toon uw beoordeling?Mevrouw Griffith (VVD):Voorafgaand aan uw inbreng hebt u mij gevraagd wat ik van dit punt vond.
Ik heb u gezegd dat u echt een punt hebt, dat ik het ook een rare bepaling
vind en dat wij daar toch even goed naar moeten kijken. U hebt mij een zakelijke
vraag gesteld. Ik heb u een zakelijk antwoord gegeven. Ik zeg alleen: houd
nu toch een keer op om zo verongelijkt te doen.De heer Kalma (PvdA):Voorzitter. Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen, dateert in zijn
oorspronkelijke vorm van 2006. Wie de memorie van toelichting nog eens leest,
realiseert zich hoe veel er in drie jaar is veranderd. Het uitgangspunt was
dat burgers in de toekomst geheel los van hun woonplaats moesten kunnen stemmen,
met behulp van een stempas in een willekeurig stemlokaal en in het buitenland –
en later ook in Nederland – per internet. Het doel van het project Kiezen
op afstand, ik citeer de memorie van toelichting, is "het stapsgewijs plaatsonafhankelijk
maken van het stemproces in Nederland, met name door inzet van informatie-
en communicatietechnologie. Grote efficiencywinst en de politiek dichter bij
de burger brengen zijn daarvan het einddoel".De bestuurlijke en technische wanorde rondom de invoering en het gebruik
van stemcomputers in ons land, blootgelegd door de actiegroep Wij vertrouwen
stemcomputers niet en door de commissie-Hermans, heeft dit vergezicht verregaand
vertroebeld. Vanwege aanhoudende problemen met de betrouwbaarheid en veiligheid
van de computers en de internetvoorzieningen besloot het kabinet om het rode
potlood weer verplicht te stellen, niet uit techniekvijandigheid, maar omdat –
ook volgens de Partij van de Arbeid – bij de huidige stand van die techniek
gebruik niet verantwoord is. Ook het stemmen in een willekeurig stembureau
elders in Nederland verdween van de agenda om technische redenen – zonder
stemcomputers is dit immers niet goed te organiseren – maar ook omdat
het kabinet het nut van zo'n verdere stap inmiddels betwijfelt.Vrijelijk stemmen binnen de eigen gemeente, inclusief mobiele stembureaus
bij stations en dergelijke, zal de behoefte aan stemmen buiten de eigen gemeente
mogelijk doen verminderen. Ik zei het al tijdens een interruptie: bovendien
kan voor dat laatste als altijd een kiezerspas worden aangevraagd. De Kamerleden
merken al dat ik wat anders erin zit dan mevrouw Griffith wat de kosten betreft
van een dergelijke uitbreiding, mits ze zo zwaar wegen als de baten. Ik ben
echter benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris op dit punt.Aldus werd binnen een paar jaar het brede project voor stemmen op afstand
ingeperkt tot stemmen met een stempas in een stembureau naar keuze binnen
de eigen gemeente. De PvdA is daar niet rouwig om. Zij heeft begrip voor het
besluit van de staatssecretaris om alsnog een apart, gewijzigd wetsvoorstel
voor te leggen, enerzijds omdat de aangekondigde algemene herziening
van de Kieswet veel langer gaat duren dan voorzien, en anderzijds omdat de
Experimentenwet Kiezen op Afstand, die het stemmen in een willekeurig stemlokaal
mogelijk maakte, al een keer is verlengd. Doorexperimenteren werd voor een
dergelijk belangrijk onderdeel van het stemproces door alle betrokkenen onwenselijk
geacht. Morgen stemmen wij overigens in een willekeurig stemlokaal, dankzij
die experimentenwet. Ik meen dat verlenging daarvan vorig jaar met algemene
stemmen door de Kamer werd goedgekeurd. Het is dan merkwaardig om een partij
gisteren bij de mondelinge vragen te horen spreken over een staatssecretaris
die zo nodig moet experimenteren. Overigens noem ik de naam van de partij
niet, aangezien de woordvoerders ervan nu niet aanwezig zijn. En dat terwijl
wij allemaal voor waren en zonder experiment morgen weer zouden zijn aangewezen
op een stembureau. Ik had daar graag verder over gediscussieerd.De heer Van Raak (SP):De niet aanwezige woordvoerder, de heer Pechtold, heeft overigens dit
wetsvoorstel ingediend. Dat mag ook wel eens worden gezegd.De voorzitter:Dank u wel. Die opmerking behoeft verder geen reactie.De heer Kalma (PvdA):Voorzitter. De Partij van de Arbeid steunt dit wetsvoorstel. De opgedane
ervaringen zijn gunstig. Nog langer experimenteren is onnodig en ook onwenselijk.
Uit evaluaties blijkt dat alle betrokkenen tevreden zijn over deze verruiming
en dat deze opkomstbevorderend werkt. Ook betekent invoering een verbetering
voor gehandicapten. Zij hoeven de toegang tot het stembureau niet meer aan
te vragen en kunnen voortaan uit meerdere bureaus kiezen.Wij beseffen dat de invoering wel een prijs heeft. Een vervangende stempas,
bij verlies en dergelijke, moet uiterlijk twee dagen voor de verkiezingen
zijn aangevraagd. Tot dusverre kon men nog op de dag zelf bij het eigen stembureau
terecht. Verder wordt om fraude uit te sluiten een identificatieplicht bij
het stemmen ingevoerd. Voorlichting moet helpen om die verandering algemeen
bekend te maken. De maatregel zelf is echter juist, of zoals de Kiesraad stelt:
invoering van de identificatieplicht kan een bijdrage leveren aan het vertrouwen
dat de burger in het kiesstelsel heeft.Wij hebben nog wel enkele vragen, allereerst over de termijn waarop burgers
nog een vervangende stempas kunnen aanvragen. Het vastleggen van een termijn
waaraan alle gemeenten zich ten minste hebben te houden, lijkt ons essentieel.
Waarom worden echter gemeenten tegengehouden die de stempas bijvoorbeeld ook
nog één dag van tevoren kunnen leveren? Het woord "rechtsongelijkheid"
is gevallen, maar is dat niet een veel te zwaar woord daarvoor?De Kiesraad suggereerde om de noodzaak tot evaluatie van de wet in de
wet zelf vast te leggen. Het kabinet vindt dat niet nodig en wil per verkiezing
evalueren. Wat is het verschil en wat is er tegen een wettelijke verplichting?Het stemmen voor stadsdeelraden blijft buiten deze wetswijziging. Dat
is begrijpelijk, omdat de Kieswet niet daarover handelt. Het lokt echter wel
een andere vraag uit, die in een ander verband al eens gedeeltelijk is opgeworpen,
namelijk: moeten alle verkiezingen voor openbare lichamen in Nederland, ook
stadsdelen en waterschappen, eigenlijk niet onder de Kieswet vallen? Gaat
het kabinet dat in de voorgenomen algemene herziening van die wet regelen?Voorzitter. Ik nader het einde van mijn betoog. Ik heb nog twee opmerkingen
naar aanleiding van eerdere bijdragen. Ik sluit mij graag aan bij de vragen
van de heer Schinkelshoek en mevrouw Griffith met betrekking tot aangepaste
stembureaus en de toegankelijkheid voor gehandicapten, vooral als het gaat
om de afstand vanaf hun huis. Naar aanleiding van wat de heer Brinkman naar
voren heeft gebracht, heb ik al bij interruptie laten weten dat ik het een
reëel probleem vind waar wij een oplossing voor moeten zoeken. Op het
gevaar af dat hij dat weer interpreteert als afleiding van de hoofdzaak denken
wij echter dat er een dringender probleem is op dit terrein. Je hebt immers
landelijk – dat is al aangegeven – nog de mogelijkheid om met
meerdere lijsten te werken. Dat is niet het geval bij gemeenten en gemeenteraadsverkiezingen.
Mijn collega Pierre Heijnen heeft voor dit dringende probleem al eens aandacht
gevraagd. Ik heb begrepen dat de staatssecretaris in principe positief heeft
gereageerd op de suggestie om daarvoor een oplossing te zoeken. Mijn vraag
is wat het kabinet op dit punt gaat doen.Voorzitter. Tot slot heb ik nog een opmerking over al die burgers die
bij verkiezingen als lid van een stembureau optreden. Om dat lidmaatschap
te stimuleren en om er geen onnodige barrières voor op te werpen, zo
staat in de nota naar aanleiding van het verslag, hoeven betrokkenen als het
stembureau buiten hun woonplaats ligt, geen kiezerspas aan te vragen om daar
te kunnen stemmen. Dat is mooi, maar hoe zit het met de rekrutering van stembureauleden
in het algemeen? Is er sprake van een tekort? De situatie in een gemeente
als Den Haag wijst daar wel op. Burgemeester Van Aartsen wierf op de Haagse
Hogeschool 50 stembureauleden, als een soort uitzendwerk. Als tijdelijke oplossing
kan dat helpen, maar het is wel een vorm van privatisering, om het wat zwaar
te zeggen. Moet het betoon van burgerschap dat het vervullen van die functie
is, niet sterker over de hele linie worden gestimuleerd? Zouden het ministerie
en de VNG daar niet eens gezamenlijk naar moeten kijken, al dan niet in het
kader van het Handvest Verantwoord Burgerschap? Mede in de richting van de
heer Van Raak zeg ik: het gaat ten slotte bij deze mensen om onze eigen interne
verkiezingswaarnemers.De voorzitter:Wij zijn aan het eind gekomen van de eerste termijn van de Kamer. De heer
Pechtold, die ook op de sprekerslijst stond, heeft laten weten dat hij niet
zal deelnemen aan dit debat.De staatssecretaris heeft om een schorsing gevraagd om haar antwoord voor
te bereiden.De vergadering wordt van 12.45 uur tot 12.55 uur geschorst.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Voorzitter. Ik ben blij dat wij vandaag kunnen spreken over het wetsvoorstel
over stemmen in een willekeurig stemlokaal. De heer Kalma heeft de geschiedenis
van dit voorstel mijns inziens goed geschetst. Het is bijzonder om hierover één dag voor de Europese verkiezingen met de Kamer te spreken.Inderdaad wordt morgen nog op basis van de Experimentenwet Kiezen op Afstand
gestemd. Ik dank de Kamer dat dit onderwerp nog voor het zomerreces is geagendeerd.
Dat biedt ons de mogelijkheid om dit bij de gemeenteraadsverkiezingen van
volgend jaar niet meer op basis van de experimentenwet te regelen.Morgen doen 353 gemeenten mee aan het experiment. Het lijkt mij goed om
te benadrukken dat voor vele gemeenten het al de vierde keer is dat zij hieraan
meedoen. Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 hebben alle gemeenten
de mogelijkheid gehad om zich hiervoor aan te melden. Gemeenten zijn enthousiast.
Op basis daarvan kunnen wij concluderen dat het stemmen in een willekeurig
stemlokaal in een duidelijke behoefte van burgers voorziet. Ik ben blij dat
de Kamer het daarmee eens is.Het experiment is een succes. Ik wil deze regeling daarom graag continueren.
Hiervoor is een basis in de Kieswet nodig. Ik ben namelijk van mening dat
het niet wenselijk is om de Experimentenwet Kiezen op Afstand opnieuw te verlengen.
Er is immers geen sprake meer van een experimentele situatie, aangezien meer
dan drie kwart van de Nederlandse gemeenten meedoet. Ook de manier waarop
het stemmen in een willekeurig stemlokaal wordt uitgelegd, is eigenlijk volledig
uitgekristalliseerd in het land. Als dat zo is, moet je tot een wettelijke
regeling komen.Aan het wetsvoorstel over de inrichting van het verkiezingsproces werk
ik nog. Op dit voorstel zal ik straks nader ingaan. Na het ontvangen van de
adviezen ben ik de inhoud van het voorstel nog eens goed tegen het licht gaan
houden. Ik heb daarop inderdaad besloten om het wetsvoorstel over stemmen
in een willekeurig stemlokaal, dat nog bij de Kamer lag, te hernemen. Ik heb
de identificatieplicht aan het voorstel toegevoegd. Dat heb ik gedaan, lettend
op het draagvlak daarvoor in de Kamer en bij de Kiesraad. Daarmee zal nu bij
de komende verkiezingen worden geëxperimenteerd in de genoemde 353 gemeenten;
wij hebben daarover gisteren gesproken. Een en ander zal worden geëvalueerd
en er zal hierover bovendien een specifieke informatiecampagne worden gevoerd.Ik ben blij dat mevrouw Griffith en de heer Van Raak hebben gezegd dat
zij blij zijn met het feit dat zij nog vandaag antwoord hebben gekregen op
de schriftelijke vragen. Wij hebben dit met opzet gedaan. Ik kan mevrouw Griffith
zeggen dat wij ook pogen om de vragen van de heer Ten Broeke nog voor de verkiezingen
van morgen te beantwoorden. Dat zal niet gemakkelijk zijn, want wij zitten
nu allemaal hier, maar wij doen ons best. Mevrouw Griffith heeft een aantal
van de vragen van de heer Ten Broeke nu ook mondeling gesteld. Daarop zal
ik straks ingaan.Voorzitter: VerbeetStaatssecretaris Bijleveld-Schouten:De heer Schinkelshoek vindt de stap die nu wordt gezet een belangrijke
stap voorwaarts. Hij is ook blij met het feit dat wij dit wetsvoorstel aangrijpen
om de toegankelijkheid voor mensen met een beperking te verbeteren. Ik ben
het met alle woordvoerders eens die hebben gezegd dat wij moeten proberen
het burgers zo gemakkelijk mogelijk te maken bij het uitoefenen van hun democratisch
recht. De heer Schinkelshoek vindt 25% mooi, maar vraagt zich af of wij
niet eerder aan een afstandscriterium moeten denken. Het percentage van 25
leg ik wettelijk op. Het is voor het eerst dat wij dat doen. Dat is al heel
wat voor gemeenten. Ik beschouw dit als een groeimodel. Uiteindelijk moeten
wij alle stemlokalen toegankelijk maken. Toch is het heel lastig om met een
afstandscriterium te werken. Daarvoor is het namelijk nodig om precies te
weten waar de gehandicapten wonen. Dat leidt tot nogal wat administratieve
rompslomp; dat weet ik ook uit een vorige functie. Wat wel mogelijk is, is
het werken met kleine stembureaus, bijvoorbeeld in buurtschappen. Dit is bij
stemmen met potlood en papier gemakkelijker te realiseren dan bij stemmen
met een computer, omdat voor stemcomputers relatief grote stembureaus nodig
zijn. Per computer zijn immers ongeveer 2000 mensen nodig. Ik denk dat de
burgemeesters dat best zullen doen. Ik heb dat zelf in een vorig leven ook
gedaan. Op zo'n moment kun je naar die locaties kijken. Ik vind een afstandcriterium
op dit moment, waar wij nu voor het eerst een wettelijke stap zetten, niet
wenselijk. Ik vind het een onnodige detaillering. Laten wij eerst bekijken
hoe dit loopt, ik volg het ook, dan kunnen wij later vaststellen of er meer
nodig is.De voorzitter:Ik word heel streng. De heer Schinkelshoek krijgt heel kort de tijd een
vraag te stellen waarop een heel kort antwoord komt. Ik wil uiterlijk om 13.45
uur afronden. Ik ben er weer, dat is jammer.De heer Schinkelshoek (CDA):Ik heb een heel korte vraag. Om te voorkomen dat het op de lange baan
wordt geschoven, wil ik graag een afspraak met de staatssecretaris maken wanneer
de Kamer die nadere beslissing over het al dan niet invoeren van een afstandcriterium
tegemoet kan zien.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Of het vergroten van de toegankelijkheid van 25 naar 50, zoals mevrouw
Griffith aanhaalde. Wij debatteren regelmatig. Wij gaan deze maatregelen eerst
opleggen. Die zullen volgend jaar bij de gemeenteraadsverkiezingen voor het
eerst worden uitgevoerd. Wij moeten vervolgens bekijken hoe dat in zijn werk
gaat. Wij kunnen er aan het eind van het jaar over spreken en dan zijn wij
ook in gesprek over verdere wetgeving.De heer Schinkelshoek (CDA):Een suggestie: jaarlijks bij de begrotingsbehandeling een toelichting
hoe het ermee staat?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat vind ik prima. Wij kunnen er in het jaarverslag naar kijken.Voorzitter. Ik kom nu bij de nieuw te ontwerpen apparatuur. Als wij op
dat punt aankomen – dat is nu nog niet het geval – van nieuwe
programmatuur en apparatuur voor het stemproces, zal zeker aandacht worden
besteed aan al die eisen. Dat zal wat mij betreft onderdeel uitmaken van het
programma van eisen. Ik moet er wel op wijzen dat dit niet op de korte termijn
zal gebeuren. Daarom hebben wij voor de aangehaalde maatregelen gekozen, de
maatregelen die hier positief worden geduid. Wij hebben bovendien op dit moment
geen alternatief dat aan alle waarborgen voldoet, zoals de commissie-Korthals
meldde. Wij zullen nog een aantal malen met potlood en papier
moeten stemmen, wij kunnen nu niet alles meenemen.De heer Schinkelshoek vroeg met anderen waarom er geen verder onderzoek
komt naar de mogelijkheid om te stemmen in een willekeurig stemlokaal buiten
de gemeente. Ik heb daar in het kabinet over gesproken naar aanleiding van
het rapport van de Adviescommissie inrichting verkiezingsproces. Ik heb inderdaad
gemeld dat ik op korte termijn het invoeren van stemprinter en stemmenteller,
een geautomatiseerde manier van stemmen, niet haalbaar achtte. De Kamer was
het daarmee eens. De heer Kalma haalde terecht aan dat het stemmen met papieren
stembiljetten een dergelijke voorziening heel erg complex en heel erg duur
maakt. Tegen die achtergrond heb ik geen behoefte aan nader onderzoek. De
heer Hessels heeft toen meen ik het woord gevoerd namens de CDA-fractie, en
heeft zelf de vraag gesteld of de kosten wel tegen de baten opwogen. Wij hebben
al onderzocht aan welke voorwaarden het moet voldoen, wij weten precies waaraan
het moet voldoen. Ik denk echter dat ontwikkelen van een altijd raadpleegbaar
landelijk register op dit moment ontzettend duur is. Het moet ook altijd werken,
want anders kan er fraude worden gepleegd. Op dit moment is dat niet mogelijk.Er zijn ook vragen gesteld over de planning van het wetsvoorstel inrichting
verkiezingsproces en sommigen, waaronder mevrouw Griffith, wilden weten of
er problemen zijn opgetreden die de vertraging veroorzaakten. Welnu, de Kiesraad
was kritisch over het gemaakte wetsvoorstel en heeft ons gevraagd er nog eens
naar te kijken. Het is een complex wetsvoorstel, niet zozeer omdat het gaat
om significante wijzigingen in de manier waarop de verkiezingen worden georganiseerd,
maar omdat sprake is van het vastleggen van waarborgen, taken en verantwoordelijkheden,
zaken die in de huidige Kieswet ontbreken en die door de commissie-Hermans
zijn aangegeven. Ik heb het wetsvoorstel afgelopen zomer voor consultatie
naar de adviesorganen gestuurd. Ik heb de adviezen binnengekregen eind 2008,
begin 2009. Ik ga daar nog eens goed naar kijken, maar het streven is erop
gericht het wetsvoorstel aan het eind van dit jaar naar de Raad van State
te sturen, dus nog binnen deze kabinetsperiode. Ik ga ervan uit dat zowel
de verkiezingen voor provinciale staten als die voor de Tweede Kamer, die
staan gepland voor 2011, nog onder het huidige regime van de Kieswet plaatsvinden.
Als het wetsvoorstel eind dit jaar naar de Raad van State wordt gestuurd,
moet het vervolgens nog in beide Kamers worden behandeld. Ik denk dus dat
het niet op tijd kan worden ingevoerd. Aan een aantal geconstateerde zaken
door de commissie-Korthals kunnen wij dus nog niet tegemoetkomen.Er is ook gevraagd of er iets kan worden gedaan om onfortuinlijke administratieve
fouten in het register te voorkomen. Vooralsnog is bij de experimenten die
tot nu toe hebben plaatsgevonden geen fout met stempassen in het register
geconstateerd, waardoor kiezers bij verkiezingen zijn geweigerd. Ik weet niet
precies waar de heer Schinkelshoek op doelt.De heer Schinkelshoek (CDA):Het ging mij om het onverhoopte geval. Daarop reageerde de staatssecretaris
naar ons gevoel iets te laconiek. Welke rechtsbescherming heeft een burger
wat dit betreft? Welke garantie heeft een kiezer wiens stempas in het ongerede
dreigt te geraken dat hij zijn recht kan halen? Wij hebben onder andere bij
de identiteitsfraude gezien dat een en ander niet helemaal denkbeeldig is.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:De heer Van Raak bracht hetzelfde punt op. Hij sprak ook over het in kennis
stellen. Wij hebben echter nog nooit meegemaakt dat er wat dit betreft iets
is gebeurd. Daarom vonden wij het niet nodig er iets extra's voor te regelen.
Dit wordt heel zorgvuldig gedaan, maar je kunt nog altijd bezwaar en beroep
aantekenen.De heer Van Raak (SP):Wij maken wetten om problemen op te lossen, maar wij maken ook wetten
om problemen te voorkomen. Die fout kan worden gemaakt. Ambtenaren maken ook
fouten. Dan sta je op de verkeerde lijst en dan kun je niet stemmen. Wat kun
je in dat geval doen? De oplossing van de Raad van State vond ik best aardig,
maar de staatssecretaris voelt daar niets voor. Waar voelt zij dan wel voor?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik zal er nog eens naar kijken, maar vooralsnog gaat het om een niet geconstateerd
probleem waarvoor wij niets extra's wilden regelen. Je kunt natuurlijk op
van alles anticiperen, maar wij hebben dat niet nodig geacht. Ik zal het nog
eens met mijn mensen opnemen. Ik denk zelf dat het niet nodig is.De heer Schinkelshoek (CDA):Ik wil daar graag duidelijkheid over hebben voordat de Kamer gaat stemmen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat gaat lukken, want dit is pas mijn antwoord in eerste termijn.De heer Schinkelshoek (CDA):Maar de voorzitter wil haast maken.De voorzitter:Dat wil de voorzitter zeker.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dan kom ik op het amendement van de heer Schinkelhoek. Er is gekozen voor één
uniforme termijn voor de aanvraag van een vervangende stempas, omdat dit in
de communicatie-uitingen in het land het meest eenduidig is. Verschillende
momenten kunnen leiden tot verwarring in de gemeenten. Er is gekozen voor
twee dagen, omdat het vooral voor grotere gemeenten, zoals Amsterdam die ook
nog eens met de deelradenstructuur zit, qua logistiek heel ingewikkeld, zo
niet onmogelijk is om een termijn van een dag te hanteren. Dat komt door de
samenstelling van het register ongeldige stempassen, want dat moet natuurlijk
kloppen. Een en ander moet ook over alle stemlokalen worden verspreid. De
gedachte in het amendement om zoveel mogelijk mensen te laten stemmen, vind
ik natuurlijk sympathiek. Ik wil het oordeel over het amendement aan de Kamer
laten, maar als de heer Schinkelshoek het op deze manier wil doen, adviseer
ik hem het amendement iets te wijzigen. In de tekst van het amendement wordt
ervan uitgegaan dat de burgemeester niet alleen iets moet communiceren als
men de termijn verlengt tot één dag voor de verkiezingen, maar
ook als men gebruik wenst te maken van de standaardtermijn van twee dagen.
Dat lijkt mij onnodig belastend. Standaard is het gewoon geregeld voor twee dagen. Laten wij zeggen dat communicatie alleen nodig is in geval
vanéén dag. Ik wil adviseren om hier nog even naar te kijken.
Zelf vind ik wel dat wij iedereen die wij kunnen laten stemmen, ook zo veel
mogelijk moeten laten stemmen. De heer Schinkelshoek zei dat het in sommige
gemeenten mogelijk is. Ik weet uit het verleden – bij mij kon het ook
in één dag – dat het te doen is.Dan kom ik bij de vragen van de heer Van Raak over de fraude met volmachten.
Wij hebben de adviezen van de Kiesraad en de Adviescommissie inrichting verkiezingsproces
overgenomen. Overigens heb ik de processen-verbaal van het stembureauhoofd
en van het centraal stembureau zodanig aangepast dat hierin wordt vermeld
hoeveel volmachtstemmen zijn uitgebracht. Hierdoor kan beter dan in het verleden
worden gemonitord hoeveel kiezers gebruikmaken van de mogelijkheid om een
volmacht te verlenen en kunnen wij nagaan hoe dit gebeurt en bezien welk beleid
moet worden gevoerd.Verder heeft de heer Van Raak gevraagd naar de verzending van stempassen.
Ik heb zijn schriftelijke vragen beantwoord. Met betrekking tot de vraag of
een en ander tot problemen heeft geleid in Voorschoten, heb ik de Kamer laten
weten dat de burgemeester heeft aangeven dat alle betrokkenen bereikt zijn
en een stempas hebben gekregen. Daar doen zich dus geen problemen voor. Bij
het Informatiepunt Verkiezingen zijn meldingen binnengekomen van vier gemeenten.
In één geval bleek sprake te zijn van loos alarm. Inzake Voorschoten
heb ik al geantwoord. De andere gevallen betreffen Enkhuizen en Anna Paulowna.
Deze gemeenten hebben hun kiezers er heel actief op gewezen dat ze een nieuwe
stempas konden aanvragen. Ik ga ervan uit dat dit ook goed komt. Ik wijs er
overigens op dat wij niet alle fouten kunnen voorkomen. Uiteindelijk blijft
het mensenwerk. Dit geldt ook voor de bezorging van post, of het nu door TNT
of een ander bedrijf wordt uitgevoerd. Wij proberen er echter alles aan te
doen om fouten te voorkomen.De heer Van Raak (SP):Ik vind het wel aardig om te weten of de fouten in de andere gemeenten
het gevolg zijn van liberalisering van de postmarkt.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat weten wij niet.De heer Van Raak (SP):Misschien moet de staatssecretaris dat maar eens uitzoeken. Ik ga even
terug naar de machtigingen. Wij hebben de identificatieplicht ingevoerd om
fraude te voorkomen. Je gaat stemmen in een willekeurig stemlokaal binnen
je gemeente. Een en ander moet goed gecontroleerd kunnen worden, vandaar de
identificatieplicht. Nu blijkt dat ongeveer 150.000 mensen mogelijk niet kunnen
stemmen. Daarom is met touwtjes en plakband een goede oplossing door de staatssecretaris
bedacht: machtigen ter plekke. Ik vraag mij af hoe dit precies gaat. Kun je
dan naar een lid van het stembureau toegaan die samen met jou zorgt voor een
machtiging? Als dat inderdaad zo is, is van een identificatieplicht natuurlijk
geen sprake meer.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:De heer Van Raak moet het ook niet overdrijven. In eerste instantie is
het de verantwoordelijkheid van mensen zelf dat zij geen ID-bewijs hebben.
De heer Van Raak doet nu net alsof zij onverhoopt niet kunnen stemmen doordat
zij geen ID-bewijs hebben. Het is hun eigen verantwoordelijkheid dat zij geen
geldig ID-bewijs hebben. Ik wil dit punt nog eens nadrukkelijk gezegd hebben.
Het is niet een kwestie van overmacht. Men mag, zoals gisteren in de mondelinge
vragen aan de orde kwam, niet eens op straat rondlopen zonder geldig ID-bewijs
en per slot van rekening moet men zich begeven naar het stemlokaal omdat wij
dit allemaal zo veilig mogelijk, omkleed met waarborgen, willen regelen. Alle
mensen hier op de tribune mogen er ook niet zitten zonder geldig ID-bewijs.
Zo is het in Nederland geregeld. De heer Van Raak moet dus niet net doen alsof
sprake is van overmacht. Men kan iemand die op de stempas staat ter plekke
machtigen door middel van een onderhandse volmacht. Ik heb gisterenmiddag
naar aanleiding van de mondelinge vragen aan alle gemeenten een nieuwsbrief
gestuurd waarin er nogmaals op gewezen wordt dat kiezers zonder ID-bewijs
deze volmacht kunnen afgeven aan iemand die daar ook staat. Hiermee ben ik
volgens mij maximaal tegemoet gekomen om de problematiek, die ik overigens
zelf heb ontdekt, op te lossen. Ik heb hierover al in december jongstleden
aan de Kamer gerapporteerd. Het moest dus niet op het laatste moment worden
geregeld.De heer Van Raak (SP):Ik heb het niet in beschuldigende zin gedaan en ook niet zo bedoeld. Natuurlijk
moet iedereen een identificatiebewijs hebben. De vraag is alleen of democratie
gaat boven bureaucratie. Mensen kunnen om wat voor reden dan ook dat ding
niet hebben. Bijvoorbeeld omdat zij oud zijn, nooit naar het buitenland gaan,
slecht ter been zijn of bijna niet op straat komen. Er kunnen allerlei redenen
zijn waarom je nooit met zo'n bewijs in aanraking komt. Is dat een reden om
mensen het stemrecht te ontzeggen? Het gaat hier om verhoudingen. Natuurlijk
heb je een identificatieplicht en moet je zo'n kaart hebben.De voorzitter:Uw punt is gemaakt.De heer Van Raak (SP):Maar dat kan in de opvatting van de SP-fractie nooit een reden zijn waarom
je niet kunt stemmen.De voorzitter:Mijnheer Van Raak.De heer Van Raak (SP):Hoe zit het in de toekomst? Wij hebben het nu opgelost, waarbij door die
machtigingen de identificatieplicht uit het beeld is verdwenen. Dat lijkt
mij eenmalig. Hoe gaan wij dat in de toekomst voorkomen?De voorzitter:De staatssecretaris.De heer Van Raak (SP):Hoe gaan wij er, met andere woorden, voor zorgen dat iedereen zo'n ID-kaart
heeft of beter nog, hoe gaan wij het zonder identificatieplicht doen?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Nee, wij doen het niet zonder identificatieplicht. Dat zeg ik maar even.
Wij hebben de identificatieplicht juist geregeld. Die regelen wij nu permanent
in dit wetsvoorstel. Daarmee was de heer Van Raak het eens. Wij moeten het
wel houden bij wat het is. Wij wijzen mensen nu voor het eerst op het feit
dat zij een ID-bewijs moeten hebben. Dat doen wij ook grootschalig. Iedereen
realiseert zich dat nu. Daarom houden wij dit nu bij. Wij evalueren
het. Wij kijken wat er nog meer aan moet gebeuren, maar het blijft de verantwoordelijkheid
van mensen zelf om een geldig ID-bewijs te hebben. De enige andere oplossing
is die schriftelijke machtiging die je tevoren aanvraagt. Dan worden in de
GBA door de gemeente de gegevens bekeken. Dan kun je alsnog iemand schriftelijk
machtigen om te stemmen. Dat is het alternatief als je geen geldig identiteitsbewijs
bezit. Dat blijft bestaan.De heer Brinkman (PVV):De staatssecretaris heeft helemaal gelijk. Iedereen behoort een geldig
legitimatiebewijs te hebben, maar er is inderdaad een groep die het niet zou
kunnen hebben omdat men niet meer op reis gaat, bijna niet de straat op gaat,
oud is, niet met een auto rijdt et cetera. Er staat een hele rits advocaten
te wachten om na de verkiezingen de Staat aan te klagen vanwege het onthouden
van het kiesrecht. Is de staatssecretaris daarvan op de hoogte en zo ja, wat
gaat zij daaraan doen? Heeft zij daarover al nagedacht met haar juridische
staf?Mijn tweede vraag behelst Voorschoten. Ik heb vanmorgen contact gehad
met de gemeente en het is volgens mij goed geregeld in die zin dat de betreffende
bewoners van die straten naar het gemeentehuis moeten en niet naar een stembureau.
Het is allemaal geregeld. Ik vraag mij echter af of dit niet komt doordat
er inderdaad geen groot, gerenommeerd bedrijf in de hand is genomen, bijvoorbeeld
TNT, maar een goedkoper bedrijf. Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris hier
tegenaan kijkt.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik heb die vraag vanmorgen voor dit debat schriftelijk beantwoord. Ik
heb ook iets gezegd over de oorzaak daarvan. De heer Brinkman heeft de antwoorden
nog niet gezien. Ik heb ze extra voor 10.00 uur aan de Kamer doen toekomen.
Gisteravond hebben wij dat nog geregeld. Ik verwijs hier kortheidshalve naar.
De heer Van Raak was daarmee tevreden, zoals de heer Brinkman heeft gehoord.Ik ga door met het antwoord aan de heer Brinkman, aansluitend bij wat
hij net bij interruptie heeft gezegd. Hij heeft het ook gevraagd. Wij hebben
die ID-plicht niet voor niets ingevoerd. Er zijn uitgebreide adviezen over
uitgebracht, trouwens door zowel de commissie-Korthals Altes als door de Kiesraad.
In de Volkskrant van afgelopen zaterdag leek het of de Kiesraad daar niet
voor was, maar de Kiesraad heeft wel degelijk juist geadviseerd om dit in
te voeren vanwege het door mevrouw Griffith aangehaalde ronselen van stemmen.
Men vroeg zich alleen af of het voor het experiment goed genoeg was geregeld.
Daarover zegt de Raad van State dat het goed genoeg is geregeld. Overigens
gaat het niet alleen om ID-bewijzen of paspoorten. Men kan zich ook met een
rijbewijs identificeren en die schriftelijke volmacht blijft ook altijd mogelijk.Over het landelijk invoeren van stemmen in een willekeurig stemlokaal
heb ik net iets gezegd. Dat heeft behoorlijk wat complicaties tot gevolg,
vooral in het organiseren. Ik noemde het landelijke register dat nodig is.
Ik heb de Kamer daarover al herhaalde malen geschreven. Ik heb deze vraag
ook aan de heer Schinkelshoek beantwoord. Dat lijkt mij voor dit moment voldoende.
Wij komen daarop bij volgende, wat ingrijpender wijzigingen van de Kieswet
terug, denk ik. Ik kom dan bij het amendement-Brinkman op stuk nr. 11. De heer Brinkman
haalt mevrouw De Graaff-Nauta aan. Ik zat in die tijd, in 1989, in de Kamer
en kan mij dat allemaal wel herinneren. Ik weet dat het onderwerp aan de orde
is geweest. Inderdaad is de kieswetwijziging niet voor de eeuwigheid vastgelegd.
Niet voor niets zijn de commissies Hermans en Korthals-Altes aan het werk
geweest om tot een ingrijpende wijziging van de Kieswet te komen. Het maximum
is destijds vooral gekozen op praktische argumenten. Er zit geen diepere principiële
achtergrond achter. Het gaat om stembiljetten die te groot worden et cetera.In het amendement wordt voorgesteld het maximum eruit te halen. Ik weet
niet of dat verstandig is voor deze nieuwe partijen. Er kunnen dan oneindig
veel kandidaten op de lijst komen. Ik heb wel sympathie voor het voorstel.
De lijsten zouden zo moeten zijn dat mensen gewoon kunnen worden gekozen.
Daarover is geen enkel misverstand. Er is geen sprake van een complot tegen
welke partij dan ook. Het is een regel die ooit is gemaakt.Ik denk echter dat het wel praktisch is om een maximum te hebben. Ik zou
in overweging willen geven om dat op vijftig te stellen voor nieuwe partijen.
Tachtig blijft dan het maximum voor iedereen. Dan is het net iets gemakkelijker
om de stembiljetten en de kolommen te maken. Ik heb geen principieel bezwaar
tegen het amendement, maar kijk ook naar de praktische kant van de stembiljetten.
Ik ga ervan uit dat de heer Brinkman daarvoor ook oog heeft.De heer Brinkman (PVV):Ik begrijp de staatssecretaris. Bedoelt zij een maximum van vijftig voor
nieuwe partijen die nog niet in de Kamer zitten of bedoelt zij vijftig voor
partijen die al in de Kamer zitten met een paar zetels?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Tachtig is het algehele maximum. Ik zou zeggen vijftig voor nieuwe partijen.De heer Brinkman (PVV):De PVV is bijvoorbeeld geen nieuwe partij.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Nee, dat geldt ook voor partijen met een gering aantal zetels, zoals nu
de regeling is.De heer Brinkman (PVV):U bedoelt dus dat vanaf vijftien zetels een maximum van vijftig moet worden
gehanteerd en boven dertig zetels een maximum van tachtig. Kunt u het amendement
dan overnemen?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik laat het oordeel over het amendement sowieso aan de Kamer. Ik geef
het echter in overweging, omdat het zo net iets gemakkelijker wordt. Wij hebben
immers al ingewikkelde stembiljetten. Ik heb begrip voor het aangehaalde probleem.
Het is ook een oplossing voor de kwestie die de heer Heijnen enige tijd geleden
aan de orde heeft gesteld met betrekking tot de uitputting van de lijsten.
De heer Kalma heeft daarover ook een vraag gesteld bij de gemeenteraadsverkiezingen.
Ik neem die vraag gelijk mee. Ook daar is het mijns inziens voldoende om met
een maximum van 50 te werken en dan kijk ik ook even naar de praktische kant.
Ik ga er overigens in het algemeen van uit dat de Kamer de aanpassing van
de stembiljetten welwillend bekijkt, om het allemaal overzichtelijker
en gemakkelijker te maken.De heer Brinkman heeft een vraag gesteld over een melding van advocaten.
Mij was dat niet bekend, maar ik wacht het rustig af. Men is altijd vrij om
naar de rechter te stappen. Ik zie een dergelijke procedure met vertrouwen
tegemoet, want wij hebben de wettelijke basis geregeld. Ik weet wel dat er
een actie met de naam "Stop de ID-plicht" gaande is, maar die heeft de heer
Brinkman niet aangehaald. Ik zou dat absoluut niet willen en ik neem aan,
dat de heer Brinkman noch de andere leden van deze Kamer dat wensen.Mevrouw Griffith heeft gevraagd naar een proef met een aangepast stembiljet
voor gehandicapten. Ik heb inderdaad aangekondigd dat deze proef en marge
van de Europese verkiezingen zal plaatsvinden. Dat betekent niet dat dit morgen
gebeurt, maar op een later tijdstip. In deze proef is een aantal gehandicapten
bereid hun stem voor een tweede keer uit te brengen. Daar proberen we van
te leren voor de volgende keer. Ik zal de Kamer over het verloop van de proef
natuurlijk informeren.Mevrouw Griffith heeft gevraagd waarom ambassades niet registreren. Ambassades
ontvangen de registratieverzoeken en geleiden die door naar Den Haag. Zij
functioneren voor kiezers in het buitenland slechts als brievenbus. De doorgeleiding
heeft alleen tot doel de verzending van die registratieverzoeken naar de gemeente
Den Haag betrouwbaarder te laten verlopen. De ambassades hebben op dit moment
ook geen bevoegdheid om de registratieverzoeken te beoordelen, want die bevoegdheid
ligt in de Kieswet uitsluitend bij de gemeente Den Haag. Voor kiezers in het
buitenland is dat op deze wijze geregeld. Naar aanleiding van de vragen hierover
heb ik inderdaad aangegeven dit proces te zullen evalueren, want ik ben het
met de Kamer eens dat we het ook in het buitenland zo gemakkelijk mogelijk
moeten maken. Wat betreft de Antillen en Aruba heb ik zelf heel veel inspanningen
gepleegd om het daar met briefstemmingen goed voor elkaar te krijgen. We hebben
daar ook extra mensen voor ingezet. Daar hebben we briefstembureaus op de
vertegenwoordigingen. Donderdagavond en -nacht wordt er dus geteld op de vertegenwoordigingen.
Dat is iets eenvoudiger, maar het is binnen het Koninkrijk. Ik ben het echter
met de Kamer eens dat we in het gehele verkiezingsproces steeds moeten kijken
naar wat we kunnen leren voor een volgende keer. Dat is overigens de reden
waarom ik goed naar de Wet inrichting verkiezingsproces wil kijken. In het
verleden waren er allerlei technische eisen vastgesteld, maar als zaken zo
specifiek worden vastgelegd, zijn ze ook moeilijk te wijzigen. Als je het
als een leerproces beschouwt, moet je ook dingen kunnen wijzigen. Daar komen
wij met elkaar nog over te spreken.Dubbel stemmen is strafbaar. Daar is geen misverstand over. Nederland
heeft zich altijd op de lijn gesteld – maar dat hebben we niet gehaald
in Europa – dat je alleen zou mogen stemmen in het land waar je woont.
Dan doet die problematiek zich niet voor. Stemmen is anoniem, niet alleen
in Nederland maar ook in het buitenland. Alleen door onderzoek van stempassen
achteraf en door vergelijkbaar onderzoek in alle andere EU-landen kan worden
vastgesteld dat mensen met de nationaliteit van een ander EU-land dubbel hebben
gestemd. Dat is wel een heel omslachtige methode om dat te doen. Ik acht zelf
een dergelijk groot en internationaal strafrechtelijk onderzoek niet haalbaar
op dit moment. Dat is echter de enige methode die er is.Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. De staatssecretaris geeft hiermee een ongewenst signaal af.
Dubbel stemmen is strafbaar. We hebben een bepaling in de wet, maar burgers
kunnen vooral hun gang gaan omdat het nooit zal worden gecontroleerd.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Het wordt wel gecontroleerd. Als wij signalen krijgen, kijken wij er natuurlijk
naar maar een echt grootschalig internationaal onderzoek – waarnaar
mevrouw Griffith toch vroeg – acht ik niet haalbaar.Mevrouw Griffith (VVD):Ik vroeg de staatssecretaris om bij de evaluatie aan te geven hoeveel
mensen foutief, dubbel hebben gestemd en aan te geven welke juridische stappen
zijn ondernomen. Ik zou graag weten wat er is gebeurd met de meldingen die
zij daarover heeft gekregen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat is goed.Mevrouw Griffith heeft een aantal opmerkingen gemaakt over het klachtenmeldpunt.
Ik heb daar schriftelijk op geantwoord. In het kader van de evaluatie van
de verkiezingen van leden van het Europees Parlement zal ik kijken of dit
goed heeft gefunctioneerd. Morgen houden de Kiesraad en Binnenlandse Zaken
nauwgezet bij wat er gebeurt aan de hand van de informatie van het informatiepunt
waarover ik gisteren sprak bij de mondelinge vragen. Ik zal de Kamer daarover
natuurlijk informeren.Mevrouw Griffith vroeg naar de volmachten en het tonen van identiteitsbewijzen.
Ik heb daar al op geantwoord. Bij de verkiezingen van morgen is het niet nodig
om een kopie van het identiteitsbewijs van de volmachtgever te overleggen.
Dat was gisteren al helder. Met het wetsvoorstel waarover wij vandaag spreken
verandert dat wat de onderhandse volmacht betreft. Dan moet die kopie wel
overlegd worden. Bij de schriftelijke volmacht hoeft dat niet, omdat de gemeente
bij de aanvraag kan controleren of de GBA-gegevens kloppen. De schriftelijke
volmacht is heel goed herkenbaar voor het stembureau. Deze heeft een afwijkende
kleur, namelijk groen. In het informatiemateriaal dat is gemaakt voor de stembureaus
is daar uitgebreid aandacht aan besteed. Ik heb zelf wel eens op een stembureau
gezeten en ik kan zeggen dat dit voor stembureauleden heel goed te controleren
is. De aantallen volmachten zijn mij niet bekend, maar ik heb al gezegd dat
wij dat nu individueel laten bijhouden zodat wij dat beter kunnen volgen.Mevrouw Griffith (VVD):Ik begrijp dat er verschil is tussen de verkiezingen die nu gehouden worden
en de verkiezingen die gehouden worden nadat deze wet in werking is getreden.
Ik heb thuis een stempas liggen. Ik neem aan dat die stempas hetzelfde blijft
als dit wetsvoorstel in werking is getreden. Is de machtiging op dat formulier
een schriftelijke machtiging of is dat een onderhandse machtiging?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat is een onderhandse machtiging. Een schriftelijke machtiging moet je
aanvragen bij het gemeentehuis. Dan krijg je een groene kaart. Dus die is
te onderscheiden.Mevrouw Griffith (VVD):Ik begrijp dat wat hier een schriftelijke machtiging wordt genoemd nu
een onderhandse machtiging is. Op pagina 4 van de schriftelijke inbreng is
het nogal verwarrend gesteld. Daar staat bij onderhandse volmacht dat het
nodig is om een kopie van een identiteitsbewijs over te leggen. Dat hebt u
gevolgd. Als het gaat om de schriftelijke volmacht geldt het overleggen van
een identiteitsbewijs niet.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Nee. De schriftelijke volmacht vraag je aan bij het gemeentehuis. De gemeente
kan die gegevens gewoon controleren in het GBA. Ik heb de stempas er even
bij gepakt. Op de achterkant staat het volmachtbewijs. Die kunt u gewoon invullen
voor uw partner of uw buurvrouw, iemand die u vertrouwt. De volmacht die u
aanvraagt bij het gemeentehuis is een schriftelijke volmacht. De volmacht
op de stempas is blauw, zoals u ziet, en de schriftelijke volmacht is groen
en is daardoor goed herkenbaar. Ik hoop dat hiermee de verwarring is weggenomen.De heer Kalma vraagt of er een tekort aan stembureauleden is. Ook ik heb
vernomen dat sommige gemeenten moeite hebben met het werven van stembureauleden.
Sommige gemeenten maken inderdaad van onorthodoxe methoden gebruik. De heer
Kalma haalde Den Haag aan. Ik kan niet helemaal beamen dat er sprake is van
een landelijk probleem. Het kan best zijn dat het hier in Den Haag moeilijker
is dan in de regio Twente, waar ik vandaan kom. De gemeenten zijn door mij
wel ondersteund bij het opleiden van stembureauleden. Er zijn werkboeken gemaakt.
Dat gaan wij ook voor de komende verkiezingen doen. Ik ben het met de heer
Kalma eens dat wij dat element wat sterker over het voetlicht kunnen brengen,
bijvoorbeeld met een beroep op het burgerschap. Ik maak dan ook graag van
deze gelegenheid gebruik om dat te doen. Het gaat hier om de kern van onze
democratie, het uitbrengen van je stem. Dan mag je verwachten dat mensen toch één
dag op het stembureau willen doorbrengen. Ik zal de minister vragen om te
laten onderzoeken hoe wij daar meer aan kunnen doen, ook met het handvest.De heer Kalma (PvdA):Mijn verzoek ging iets verder dan het bij dezen als belangrijk bestempelen.
Ik had gesuggereerd om dit bij het handvest te betrekken en te bekijken of
er in de samenwerking met de VNG, met de combinatie van praktische stimulering
en het beroep op burgerschap, een stap verder kan worden gezet.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat wil ik best doen. Ik zal met de VNG contact opnemen om te kijken hoe
wij dit verder kunnen brengen en daar een apart plannetje voor maken. Ik zal
u daar ook over informeren.Voorzitter. De heer Kalma had het over de wettelijke verplichting tot
evaluatie van stemmen in een willekeurig stemlokaal. Ik heb die evaluatiebepaling
geschrapt omdat stemmen in een willekeurig stemlokaal al vier keer is geëvalueerd.
Ook deze keer zal ik het evalueren. Ik acht dat eigenlijk wel afdoende. Ik
ben voornemens in de Wet inrichting verkiezingsproces een bepaling op te nemen
dat er na verkiezingen altijd een evaluatie zal worden uitgevoerd. Die evaluatie
is bedoeld om ervan te leren, om het proces te verbeteren. Zo'n evaluatie
is dus breder dan alleen het stemmen in een willekeurig stemlokaal. Ik vind
evaluatie dus wel belangrijk, maar niet de evaluatie van stemmen in een willekeurig
stemlokaal. De heer Kalma had nog de interessante vraag of niet alle verkiezingen
onder de Kieswet moeten vallen. Die vraag wordt bijvoorbeeld meegenomen in
de evaluatie van de laatst gehouden waterschapsverkiezingen. De heer Kalma
had het over andere verkiezingen, zoals die voor deelgemeenteraden. Het instellen
van deelgemeenteraden is een autonoom besluit van de gemeente. Ik zou de verkiezingen
daarvan dan ook aan de gemeente willen overlaten. Ik vind de autonomie van
de gemeente op dat punt belangrijk. Ik ben er dus niet op voorhand van overtuigd
dat wij die verkiezingen ook onder de Kieswet moeten brengen, maar ik wacht
de inbreng van de heer Kalma verder af. Daar zal hij ongetwijfeld op terugkomen
bij de behandeling van het wetsvoorstel over de inrichting van het verkiezingsproces.De heer Kalma (PvdA):Dat wachten wij inderdaad af. Anderen hebben gesignaleerd dat er een praktisch
probleem kan ontstaan. Als bij gemeenteraadsverkiezingen ook voor stadsdelen
wordt gekozen, dan wordt er praktisch een beperking opgelegd ...Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Welk praktisch probleem?De heer Kalma (PvdA):Dan ben je voor de verkiezing van stadsdeelraden aan een bepaald stembureau
gebonden.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Het hangt er helemaal van af hoe Amsterdam het organiseert. Amsterdam
kan het ook zo regelen dat er voor een deelraad in verschillende stembureaus
kan worden gestemd. Dat is de autonomie van Amsterdam. Het instellen van deelgemeenteraden
hebben wij niet wettelijk geregeld. De heer Schinkelshoek heeft wel eens de
vraag gesteld of wij deelgemeenten niet moeten afschaffen. Aangezien het een
besluit van de gemeente is, wil ik de beslissing daarover ook daar laten.De voorzitter:Laten wij het nu houden bij de Kieswet.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik heb intussen een antwoord gekregen op de vraag van de heer Schinkelshoek
en anderen over de administratieve fouten en de aparte rechtsbescherming.
De oplossing van de Raad van State voor de bezwaarschriftprocedure is te complex
in de fase van het kiesproces. Het is wel mogelijk om in het stembureau bezwaar
aan te tekenen tegen de weigering om toegelaten te worden tot de stemming.
Dat bezwaar wordt aangetekend in een proces-verbaal en kan worden betrokken
bij de uiteindelijke vaststelling van de verkiezingsuitslag. Ik erken dat
dit niet bevredigend is, maar tot nu toe heeft zich nog niets voorgedaan.Een andere oplossing die de Raad van State heeft voorgesteld, is nu niet
uitvoerbaar in de praktijk. Daar zullen wij bij de behandeling van de Wet
inrichting verkiezingsproces maar op moeten terugkomen.Mevrouw Griffith (VVD):De staatssecretaris wil ook dat zoveel mogelijk mensen stemmen. Iemand
die geen legitimatiebewijs heeft, wil in het kiesbureau iemand anders machtigen.
In de huidige situatie kan deze persoon op basis van de blauwe kaart die ik
liet zien een ander een volmacht geven. Volgens dit wetsvoorstel,
dat hopelijk per 1 januari 2010 zal ingaan, kan dat niet meer.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat klopt. U wees zelf op de ongewenste praktijk van het ronselen van
stemmen, een onderwerp waarover de Kiesraad uitgebreid heeft geadviseerd.
De volgende keer dat er in een willekeurig stemlokaal kan worden gestemd,
moeten mensen die gebruik willen maken van het onderhandse volmachtbewijs,
een kopie van hun identiteitskaart meegeven. Degene die gaat stemmen, moet
die kopie overleggen om het vangnet voor de fraudebestrijding nog groter te
maken. Overigens is dit conform de adviezen die daarover zijn uitgebracht.Mensen die niet over een geldig identiteitsbewijs beschikken, hebben dan
als enige alternatief de volmacht die bij de gemeente moet worden aangevraagd.
Mensen die deze volmacht van tevoren hebben aangevraagd, krijgen de groene
kaart waarover ik sprak. Wij volgen bij de Europese verkiezen hoe het gaat
en hoeveel mensen hiervan gebruikmaken. Als deze evaluatie daartoe reden geeft,
zullen wij overwegen om hiervoor een actieve campagne te gaan voeren. Maar
zelfs dan blijft het de eigen verantwoordelijkheid van deze mensen, want zij
hebben geen geldig identiteitsbewijs. Zij mogen daardoor eigenlijk zelfs niet
op straat lopen.Mevrouw Griffith (VVD):Met wat u zegt over de eigen verantwoordelijkheid, ben ik het natuurlijk
helemaal eens.De voorzitter:"Tot slot" had ik al een keer gezegd.Mevrouw Griffith (VVD):Er is absoluut geen hardheidsclausule opgenomen. Het gaat mij verder natuurlijk
om de uitzonderingen. Ik ben het met u eens dat mensen een legitimatiebewijs
bij zich moeten hebben. Dat staat immers in de Wet op de identificatieplicht.
Nu dreigt echter de stem verloren te gaan van mensen die op het stembureau
komen met een stempas. Waarom kunnen wij de huidige situatie niet continueren
dat deze mensen ter plekke kunnen tekenen voor die onderhandse volmacht? In
dit bijzondere geval bestaat immers geen gevaar dat er geronseld wordt.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Waarom? Ik doe dat juist, vanwege de adviezen die hierover zijn uitgebracht.
Daarin staat namelijk dat ik dit moet zien te voorkomen en dat een kopie bij
de volmacht moet worden overlegd om ronselen onmogelijk te maken. Wij moeten
mensen ervan overtuigen dat ze echt een geldig identiteitsbewijs bij zich
moeten dragen. Mensen die dat bewijs niet bij zich hebben, mogen namelijk
niet stemmen. Het enige wat deze mensen straks nog kunnen doen, is van tevoren
een volmachtbewijs aanvragen. Dat kan in de toekomst namelijk niet meer op
het stembureau zelf. Ik hoop dat wij er tegen die tijd zo veel aandacht aan
hebben besteed dat mensen dat ook weten.De heer Van Raak (SP):Ik heb dus toch gelijk, want wij gaan het nu wel regelen voor mensen die
geen identificatiebewijs hebben. Wij doen dat met plakband in touwtjes. In
de toekomst is zelfs dat echter niet meer mogelijk. De SP-fractie is altijd
heel kritisch geweest over de identificatieplicht. Nu wij die plicht kennen,
kunnen wij haar ook gebruiken. Maar in dit geval wordt het wel heel strikt
ingezet, omdat het identificatiebewijs wordt verbonden met het recht om te
kiezen. Dat betekent dat iedereen zo'n ding moet hebben om te voorkomen dat
zijn kiesrecht wordt ingeperkt. Wij beperken dat kiesrecht niet omdat de rechter
dat zegt, maar vanwege de toevallige omstandigheid dat mensen zich niet kunnen
identificeren.Ik ben het van harte eens met mevrouw Griffith dat wij de onderhandse
volmacht moeten handhaven, ook al wordt het geheel er fraudegevoeliger door.
Als dat niet mogelijk blijkt, zullen wij er in ieder geval voor moeten zorgen
dat iedereen zo'n ding heeft. De staatssecretaris zal er met andere woorden
voor moeten zorgen dat al die oudere mensen zo'n kaart hebben!Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Tijdens het mondelinge vragenuurtje heb ik al gezegd dat het niet om ouderen
gaat! Dat misverstand wil ik echt wegnemen, want uit ons onderzoek blijkt
dat er in alle leeftijdscategorieën mensen zijn die niet over een identiteitsbewijs
beschikken. Het gaat dus, zoals ik gisteren al benadrukte, zeker niet alleen
om ouderen. Wij gaan ervan uit dat er ongeveer 150.000 mensen zonder een geldig
identiteitsbewijs rondlopen. Deze mensen kunnen wij bij de komende Europese
verkiezingen nog helpen met het alternatief van de onderhandse volmacht. In
de toekomst zal deze onderhandse volmacht als gevolg van het voorliggende
wetsvoorstel komen te vervallen en dan houden wij alleen de schriftelijke
volmacht over, een volmacht die van tevoren moet worden aangevraagd.Er blijft dus wel degelijk alternatief over voor deze groep. Zij kunnen
van hun kiesrecht gebruik blijven maken, ook al is het hun verantwoordelijkheid
dat ze geen identiteitsbewijs hebben. Zij hebben dat document ook echt nodig,
want zonder dat bewijs mogen ze net als u en ik niet op straat lopen of op
de tribune zitten. Wij hebben dus altijd nog een gaatje waardoor zij wel kunnen
stemmen, namelijk met die schriftelijke volmacht. Daarmee is een combinatie
gemaakt: mensen kunnen stemmen en de waarborgen in het kiesproces zijn beter
geregeld. Dit is overeenkomstig het advies van de commissie-Korthals Altes:
let u alstublieft op die waarborgen in het kiesproces. De heer Van Raak wil
toch ook niet dat de volmachten die zijn verstrekt om op de SP te stemmen,
worden gebruikt voor een stem op een andere partij?De heer Van Raak (SP):Dat klopt en ik snap het dilemma. Ik heb al gezegd dat de oplossing van
de staatssecretaris verre van ideaal is, maar wel het beste wat wij nu hebben.
Die oplossing verdwijnt nu en dan blijft het feit dat mensen die om welke
reden dan ook geen identificatiebewijs hebben, niet meer kunnen stemmen. Dat
is nogal wat.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Zij kunnen wel stemmen, maar met een schriftelijke volmacht. Het is niet
terecht wat de heer Van Raak nu zegt.De voorzitter:Dat heb ik ook gehoord en volgens mij is hier niets meer aan toe te voegen.Dames en heren. Als u behoefte hebt aan een tweede termijn, wordt die
volgende week gehouden, want ik wil dit niet verder afraffelen. Dat heb ik
nu al genoeg gedaan. Als u daar geen behoefte aan hebt, kunnen
wij volgende week dinsdag stemmen. Als u een tweede termijn wilt, zal ik die
volgende week inplannen.De heer Van Raak (SP):Ik heb nog een korte vraag. Mensen op het stembureau ...De voorzitter:Ik stelde u een andere vraag.De heer Van Raak (SP):Als ik nog een vraag mag stellen, heb ik geen behoefte aan een tweede
termijn.De heer Brinkman (PVV):Ik denk nog na over de suggestie van de staatssecretaris om mijn amendement
te wijzigen. Daar ben ik nog niet uit. Ik weet ook niet of de collega's daarop
willen reageren.Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. Gelet op de gang van zaken en de tijdsklem waarin u zich bevindt,
heb ik geen behoefte aan een tweede termijn.De heer Schinkelshoek (CDA):Ik heb ook geen behoefte aan een tweede termijn als ik deze gelegenheid
mag gebruiken voor de aankondiging dat ik mijn amendement zal aanpassen zoals
de staatssecretaris heeft gesuggereerd.De heer Kalma (PvdA):Geen behoefte aan een tweede termijn.De voorzitter:Ik stel de heer Van Raak in de gelegenheid om nog een vraag te stellen.
Tegen de heer Brinkman zeg ik dat hij altijd nog voor de stemmingen kan aangeven
dat die te vroeg komen. Ik zal niets plannen, maar als u er behoefte aan hebt,
kan dat altijd nog.De heer Van Raak (SP):Het lijkt klein, maar het kan groot zijn. Is het mogelijk om leden van
een stembureau die werken in een stembureau buiten hun gemeente, in de eigen
gemeente op de negatieve lijst te zetten? Zo kan worden voorkomen dat deze
mensen dubbel stemmen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:De heer Van Raak gaat er dus van uit dat de mensen die op het stembureau
werken, fraude zullen plegen. Dat viel mij al op in zijn inbreng. Ik ga daar
niet van uit. Zij kunnen in hun eigen gemeente stemmen als zij dit door vervanging
op hun eigen stembureau regelen. Ik vind het een beetje raar om dit te regelen.
Ik ga ervan uit dat de mensen die daar zitten betrouwbaar zijn.De heer Van Raak (SP):Dat doe ik ook. Mensen die op een stembureau zitten, zijn over het algemeen
eerlijke mensen, maar wij maken nu een wet en je maakt wetten voor het geval
de zon schijnt, maar ook als het regent.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Wij kunnen dit controleren. Wij kunnen zien waar de mensen hebben gestemd,
want dit staat in het proces verbaal. Wij hebben het mogelijk gemaakt dat
daarin wordt vermeld dat de leden van het stembureau daar hebben gestemd.
Zij mogen dan niet ergens anders hebben gestemd.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 13.50 uur tot 14.20 uur geschorst.De voorzitter:Op de tafel van de Griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-7125-7140.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl