Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2003 (28600 V)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 2091-2123

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

17-12-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 29, pagina 2091-2123

04-12-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28600-VToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2003 (28600 V)Pagina 2069-2091
Noot bij pag. 2069: schriftelijke antwoorden van de minister en de staatssecretarissen van Buitenlandse Zaken op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2003 (28600 V)Pagina 2158-2168
De behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2003 (28600 X)Pagina 2136-2157
Het debat over de noodopvang van asielzoekersPagina 2127-2136
Presentie en opening (woensdag 4 december 2002)Pagina 2069-2069
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 4 december 2002)Pagina 2157-2157
Het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 28 november over vergaderingen van de ministers van verkeer uit de EUPagina 2123-2126
Regeling van werkzaamheden (woensdag 4 december 2002)Pagina 2091-2091
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2003 (28600 V)Pagina 2091-2123

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 178 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2003 (28600 V).De algemene beraadslaging wordt hervat.De voorzitter:Ik denk dat het nuttig is om u mede te delen dat de minister van Buitenlandse
Zaken en staatssecretaris Nicolaï van Buitenlandse Zaken om half zes
weg moeten, omdat zij een buitenlandse verplichting hebben.Wij zullen zien hoever wij met de behandeling komen zonder te overhaasten.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Voorzitter. Ik dank de kamerleden voor hun opmerkingen in eerste termijn.
Ik feliciteer mevrouw Ferrier met haar maidenspeech. Het was een genot om
ernaar te luisteren en hoopvol voor de toekomst.Deze begrotingsbehandeling vindt plaats onder bijzondere omstandigheden.
Dat stelt grenzen aan het debat. Ontwikkelingssamenwerking gaat echter door.
Het beleid kan niet stilstaan. Naar Nederland wordt gekeken om voor te gaan
in het internationale overleg. Armoedebestrijding, conflictbeheersing, behoud
van natuur en milieu, de strijd tegen aids, malaria en tuberculose, dat alles
kan niet wachten tot de Nederlandse politiek haar zaakjes op orde heeft. Het
debat gisteren heeft weer eens aangetoond dat er veel overeenstemming
is over de richting van het Nederlandse beleid. Ik hoop dat wij die brede
steun kunnen behouden.Het gaat nu wat mij betreft ook om nieuwe accenten binnen het bestaande
beleid en om de uitvoeringspraktijk. Inderdaad, mevrouw Terpstra niet groots
en meeslepend, maar daadkrachtig, effectief en betrouwbaar. Daarom is het
mij te doen. Het kabinet-Balkenende I heeft zeker het landenbeleid niet onmiddellijk
op de schop willen nemen. Voor ons staat een betrouwbaar partnerschap voorop,
dat betekent continuïteit in onze relaties. Wel heb ik onmiddellijk een
landenscreening in gang gezet om te kunnen bepalen in welke landen wij echt
willen blijven en hoe wij, als wij dat weten, onze hulp in de betrokken landen
gaan organiseren. Wij willen weten waar de sectorale benadering werkt en waar
niet.Belangrijke uitgangspunten zijn overeind gebleven. Het gaat inderdaad
zoals mevrouw Huizinga zei om duurzame armoedebestrijding. Daarom trekt Nederland
0,8% van het BNP uit voor ontwikkelingssamenwerking. Daarvan wil ik niets
afdoen. De minister van Buitenlandse Zaken sprak al over waarden en normen,
over het nemen van je verantwoordelijkheid. Ik zie het als een kwestie van
respect voor internationale waarden en normen dat een rijk land als Nederland
op zijn minst nakomt wat internationaal is afgesproken. Wij hebben het dan
over 0,7% BNP voor ontwikkelingssamenwerking en 0,1% BNP voor het milieubeleid.
Dat geld is bitter nodig om onze ambitieuze doelstellingen te halen, zo zeg
ik in de richting van de heer Palm. In eigen land moeten wij inderdaad zuinig
aandoen nu de economie er wat minder florissant bijstaat, maar elders gaat
het nog steeds om de bestrijding van bittere armoede.Financiering van de millenniumdoelen vereist additionele ODA-financiering.
Die additionele financieringsbehoefte is indertijd door de heer Zedillo geschat
op 50 mld dollar. Er is alleen al 10 mld dollar extra nodig voor onderwijs
en 10 mld dollar extra voor aidsbestrijding. Andere landen geven gehoor aan
deze urgente geldvraag. In reactie op de woorden van de heer Palm en mevrouw
Huizinga merk ik op dat mede op aandrang van Nederland de Europese Commissie
de voortgang zal monitoren en daarover zal rapporteren in de loop van 2003.
Wij zullen erop toezien dat de Commissie die toezegging nakomt.Overal stijgen ODA-budgetten, behalve in Denemarken. Die trend heeft de
heer Koenders blijkbaar gemist. Zweden en Noorwegen gaan naar 1%. Zelfs Luxemburg
en Frankrijk gaan omhoog; Luxemburg naar 1% en Frankrijk naar 0,5%. Het Verenigd
Koninkrijk gaat naar 0,4%. Landen als Griekenland, Italië, Oostenrijk
en Duitsland werken ook aan de verhoging van hun ODA. Vanaf 2006 komt de Europese
Unie jaarlijks nu op zo'n 7 mld euro meer. Dan zou Nederland zijn ODA-budget
terugschroeven? Dit zou internationaal absoluut niet begrepen worden.Investering in armoedebestrijding is ook een investering in mondiale en
daarmee ook onze veiligheid. Wij mogen niet wegduiken achter onze opgehoogde
dijken en duinen; wij moeten zicht op de wereld om ons heen houden. Stabiliteit
en veiligheid in eigen land staan niet los van investeringen in duurzame ontwikkeling
elders.Wij houden daarom onze hulp op peil en zuiver. Van vervuiling is geen
sprake, mevrouw Huizinga. Wij houden ons aan de ODA-normen zoals overeengekomen
in DAC-verband. De minister sprak al over de ODA-toerekening van delen van
vredesoperaties. Verder is de eerstejaars opvang van asielzoekers al sinds
jaar en dag ODA. Daaraan wordt niet gemorreld. Ik kan de heer Koenders en
mevrouw Karimi op dit punt geruststellen. De correcte toepassing van de criteria
betekent echter wel dat de werkelijke kosten van de eerstejaars opvang worden
toegerekend. Dit was tot dusver niet het geval en dit is de reden waarom het
bedrag nu zo hoog is. De stijging van de kosten vinden wij in de begroting
terug, ondanks het feit dat de instroom lager wordt geschat. Als er al aan
mijn budget geknaagd zou worden – wat niet het geval is – dan
ben ik daar zelf bij, zeker in de ministerraad.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De staatssecretaris zegt dat de bijdrage tot nu toe forfaitair was en
dat die nu wordt veranderd in een bijdrage op basis van de werkelijke kosten.
Volgens mij is dit al een paar jaar het geval. Ik herinner mij heel goed de
debatten met mevrouw Herfkens over het feit dat de opvang wordt berekend op
basis van feitelijke kosten.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Het verschil is dat nu niet langer een 50/50-formule wordt toegepast maar
een 100%-formule. In het verleden werd 50% ODA toegerekend en 50% niet. De
werkelijke toerekening is nu pas in de begroting verwerkt.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dit is dan toch een aanslag op het budget van ontwikkelingssamenwerking.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dit is geen aanslag op ODA. Dit past binnen de DAC-criteria.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dit begrijp ik. Herinnert u zich hoe wij hierover in deze Kamer gezamenlijk
tegen mevrouw Herfkens oppositie hebben gevoerd? Toen was toch ook het punt
of het geld dat in ontwikkelingslanden moet worden uitgegeven, mag worden
gebruikt voor de opvang van asielzoekers. In die zin is er sprake van een
aanslag op het budget voor ontwikkelingssamenwerking.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dat is niet waar. Het valt dus nu binnen de DAC-criteria, dit was eerder
niet het geval, en de toerekening is nu 100% in plaats van 50/50.Internationaal is er consensus over de ontwikkelingsdoelen. Die zijn afgesproken
in Monterrey en in Johannesburg. Wij moeten die afspraken nu uitwerken en
dan geldt dat wij moeten doen wat wij zeggen. Nederland wil zich hiervoor
inzetten op nationaal en internationaal niveau. Binnen drie maanden na Johannesburg
ligt er een actieplan op tafel dat afgelopen week door de ministerraad is
goedgekeurd. Dit rapport Duurzame daadkracht is opgesteld in overleg met zeven
ministeries en met de deelname van maatschappelijke organisaties. Het is een
mooi resultaat. Duurzame daadkracht is een strategisch document dat gevolgen
moet hebben voor alle internationale gremia waarin over ontwikkeling wordt
gesproken, te beginnen met de WTO-handelsronde. De aanpak van Johannesburg
is een goed voorbeeld van de wereldorde waarover mevrouw Ferrier
sprak. Humanisering van globalisering, ja zeker, maar ook verduurzaming, zou
ik zo zeggen.Mevrouw Terpstra (VVD):Ik heb mijn waardering uitgesproken voor dit uitgewerkt actieplan en voor
de persberichten die wij hebben ontvangen over de WTO. Het is heel goed dat
de staatssecretaris dit voor elkaar heeft gekregen, maar ik zou haar willen
vragen of dit nu moeilijker was omdat zij geen minister is, of dat het zo
goed is gegaan omdat zij als bewindspersoon staat waar zij staat, ongeacht
de naam van haar functie.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik heb in september gezegd dat het document er in december zou moeten
zijn. Ik weet niet of mij dat als minister niet of gemakkelijker zou zijn
gelukt. Er is hard aan gewerkt.Mevrouw Terpstra (VVD):U verdient een compliment voor het harde werk!Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dank u wel.Voorzitter. Ik kan de accenten samenvatten in vijf kernbegrippen, te weten
integraal beleid, regionale benadering, de nadruk op Afrika, aandacht voor
de rol van de particuliere sector en last but not least coherentie. Daar reken
ik ook de aanpak van de migratie toe. Die vijf accenten staan niet los van
elkaar; ze vullen elkaar aan en versterken elkaar, want armoedebestrijding
kan niet bij ODA alleen. Private investeringen zijn net zo hard nodig. Armoedebestrijding
kan niet met overheden alleen. De particuliere sector, inclusief het bedrijfsleven,
heeft daarin ook een taak en is in feite onze bondgenoot.Armoedebestrijding is niet alleen een kwestie van geld. De heer Palm sprak
erover. Naast geld is goed beleid nodig, ook van ons. Dat beleid moet coherent
en geïntegreerd zijn. Tariefmuren moeten worden afgebouwd en subsidies
moeten worden hervormd. Investeren in landbouwproductie is prima. Dat geldt
voor zowel India als Mozambique, maar als wij deze landen geen markttoegang
verlenen, heeft het geen enkele zin. Andersom: als je alleen maar markttoegang
verleent en je versterkt de landbouwproductie aldaar niet, dan heeft het ook
weinig resultaat.In de optiek van mevrouw Karimi is er sprake van een fundamentele verandering
in het beleid. Zij wilde een sterkere regionale benadering en meer conflictpreventie.
Ik heb dat ook altijd gewild en kan het nu gelukkig ook oppakken. Ook zij
wordt echter op haar wenken bediend. Of het nu een accentverschuiving is of
een fundamentele vernieuwing, maakt op zichzelf niet zo vreselijk veel uit.
Het gaat erom dat wij effectiever zijn.Voorzitter. Aan het einde van mijn beantwoording zal ik kort stilstaan
bij onze niet aflatende inspanningen om de effectiviteit van de hulp te vergroten.
Ten slotte zal ik ingaan op Suriname.Wij willen de verschillende kanten van het buitenlands beleid nog beter
op elkaar afstemmen. Dat begint aan de top. De minister van Buitenlandse Zaken
en ik werken nauw samen bij de Nederlandse inzet in ontwikkelingslanden. De
ontschotting is jaren geleden ingezet, maar nooit echt afgemaakt. Daar zijn
wij nu aan begonnen, niet alleen binnen het ministerie, maar ook tussen de
ministeries. Armoede, veiligheid, mensenrechten, natuur en milieu, handel
en de internationale rechtsorde zijn misschien te onderscheiden, maar ze zijn
zeker niet te scheiden, in deze globaliserende wereld minder dan ooit. Die
samenhang is ons startpunt.In aansluiting op het betoog van de minister licht ik er een aspect uit,
conflictpreventie. Het is overigens bijzonder nauw verweven met ons accent
op de regionale benadering. Vrede kan in veel gevallen slechts worden verankerd
vanuit een regionale invalshoek. Wie armoede wil bestrijden, kan de ogen niet
sluiten voor conflicten. Soldaten, diplomaten, ontwikkelingswerkers: hun werk
staat niet los van elkaar. Juist vanuit onpartijdige betrokkenheid vanuit
ontwikkelingssamenwerking kan Nederland in een aantal regio's en landen een
eigen rol spelen. Wij zijn zeer actief op dit terrein, zie onze inspanningen
in Ivoorkust, Guinee-Bissau, Sri Lanka en Soedan. Bij twee conflicten sta
ik wat langer stil: Zimbabwe en het Grote-Merengebied.De schrijnende situatie in Zimbabwe wordt volgens de CDA-fractie onderbelicht.
Ook de heer Koenders wees erop. Het is de vraag of de regering de internationale
druk verder kan opvoeren om misbruik van voedselhulp te voorkomen. De regering
maakt zich inderdaad grote zorgen over de zeer ernstige situatie in Zimbabwe.
De oppositie, de onafhankelijke pers, commerciële boeren en hun landarbeiders
worden stelselmatig onderdrukt. De slechte voedselsituatie, onder meer veroorzaakt
door het wanbeleid van Mugabe, verslechtert de situatie van de bevolking nog
verder. En dan is er ook nog het politieke misbruik van voedselhulp door de
Zimbabwaanse regering. Dat moet met elk middel worden tegengegaan.Om politiek misbruik te voorkomen heeft Nederland bij voorbaat condities
gesteld aan de voedselhulp aan Zimbabwe. Die verloopt uitsluitend via erkende
en gecontroleerde NGO's. Nederland stelt zich ook in internationale fora kritisch
op. Ik noemde de recente ministeriële SADC/EU-conferentie in Maputo en
de ministeriële EU/Afrika-top in Ouagadougou. Daar heb ik Zimbabwe bekritiseerd,
maar ik heb dit land ook uitgenodigd om met voorstellen te komen om de EU-dialoog
weer te kunnen hervatten. Wij stellen ons dus kritisch op in onze bilaterale
contacten. Wij houden vast aan de naleving van de door de Unie overeengekomen
gerichte sancties, met onder andere visumrestricties voor 79 Zimbabwanen.
Die snijden meer hout dan wij denken. De minister van Buitenlandse Zaken van
Zimbabwe, Mudenge, beklaagde zich er in Ouagadougou over dat hij zo'n enorm
lange rondreis over het Afrikaanse continent moest maken om van Harare naar
Ouagadougou te reizen. Voorheen reisde hij van Harare via Parijs naar Ouagadougou,
hetgeen een kortere reis is dan over het Afrikaanse continent. Toen heb ik
gezegd dat dit juist de bedoeling was van de Europese sancties. Zij moeten
worden gevoeld en zij moeten effect hebben.De heer Eurlings (CDA):Ik denk zeker dat die sancties worden gevoeld. Het zijn sancties die mensen
raken in hun prestige; dat voelt voor machthebbers nooit lekker. Toch bereiken
ons geluiden dat de voedselhulp in Zimbabwe, ondanks de inspanningen, niet
alleen niet terechtkomt waar zij terecht moet komen, maar ook
wordt misbruikt. Het voedsel zou tegen woekerprijzen worden verkocht en zou
niet terechtkomen bij mensen die de oppositie aanhangen. Het zou zelfs strategie
zijn om die mensen te laten verhongeren. Er is gewoon sprake van apartheid
in een nieuwe vorm, zoals ik in mijn bijdrage duidelijk heb gesteld. Zijn
er dan internationaal niet meer mogelijkheden om de druk verder op te voeren?
Ik denk dat dit op zijn plaats zou zijn.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik kom daarop terug wanneer ik kom te spreken over hetgeen Afrika zelf
kan doen. Het gaat dan om "peer pressure", de mogelijkheid om landen onderling
druk op elkaar te laten uitoefenen. Wij, en met ons alle Europese lidstaten,
zijn geen enkele mogelijkheid uit de weg gegaan om dit onderwerp aan de orde
te stellen. Uiteraard hebben ook de Afrikaanse lidstaten dit gedaan, want
dit is een schandalig fenomeen. Wat hier gebeurt, kan echt niet. Of je het
nu apartheid wilt noemen of totaal geen oog hebben voor de noden van de eigen
bevolking, er is meer aan de hand. Deze voedselschaarste in Zimbabwe is niet
nodig. Zimbabwe was jarenlang exporteur van voedsel en is nu vanwege de droogte
importeur van voedsel geworden.De heer Eurlings (CDA):Ik zou het wel apartheid willen noemen, niet alleen vanwege de haatdragende
opmerkingen van de president tegen het blanke deel der natie, maar ook vanwege
het simpele feit dat ik niet één zwarte boer heb gezien die
op dezelfde manier is behandeld als de blanke boeren. Het is zeker een raciale
kwestie, waarvan Mugabe profiteert en die hij opklopt. Is vanuit die constatering
ooit een analyse gemaakt of tegen Zimbabwe dezelfde instrumenten kunnen worden
gebruikt als destijds tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika? Zijn er op
dat vlak nog mogelijkheden om de druk op te voeren?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:In Europees verband wordt die druk opgevoerd. Zoals ik al zei, zijn de
betrekkingen tussen de Europese Unie en Zimbabwe verbroken. Er is op dit moment
geen dialoog, dus die mogelijkheid is er niet. De enige dialoog die er nog
is, is een dialoog in Afrikaans verband. Daar wordt deze kwestie hoog opgenomen.
De gekozen invalshoek zal niet zo zeer apartheid zijn, maar meer goed bestuur.
Vergist u zich niet: Zimbabwe staat aan de rand van een burgeroorlog. In de
regio is men uiterst beducht voor de effecten van zo'n eventuele oorlog.De heer Koenders (PvdA):Ik twijfel eigenlijk niet aan de inzet van de regering. Overigens heeft
het in mijn ogen weinig met apartheid te maken; het zijn vooral de zwarte
landarbeiders die in grote problemen zitten. Ik maak mij enigszins zorgen
over het gebruik van de instrumenten. Ten eerste moet Nederland aan de internationale
hulporganisaties vragen om openbaar te maken dat er misbruik van de hulp wordt
gemaakt. Dat doen de VN-organisaties tot nu toe niet, vanwege de noodzaak
tot samenwerking met de regering. Ten tweede moet het sanctieregime worden
uitgebreid tot een grotere kring. Ten derde moet een actieve dialoog worden
gevoerd, zowel met de oppositie als met de buurlanden Mozambique en Zuid-Afrika.
Wil de staatssecretaris zich op deze punten richten, het liefst nog scherper
dan voorheen gezien het risico van dit conflict?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Nederland steunt intensief de MDC, de oppositiepartij. Dat deden wij al
en daar gaan wij mee door, hoe moeizaam het ook is op dit moment. Uitbreiding
van de sancties zou, wat mij betreft, nog niet moeten worden overwogen, omdat
de mogelijkheden voor hervatten van de dialoog die wij nog willen openhouden
dan worden afgesneden. De sancties die er nu zijn, staan er ook. Die zijn
in Europees verband afgesproken. Het is heel belangrijk dat de vijftien Europese
lidstaten zich daaraan houden.Voorzitter. Er moeten meer instrumenten komen. Ik wijs op het African
Peer Review Mechanism. Zuid-Afrika en Mozambique hebben dat mechanisme zelf
ontwikkeld en moeten het ook toepassen. Voor zulke landen wordt het mechanisme
als hét instrument beschouwd om druk uit te oefenen op een buurland.
Op zichzelf is dat helemaal nieuw in Afrika. Het is wel bijzonder dat de landen
daar druk op elkaar durven uit te oefenen. Wij moeten maar bekijken hoe dit
experiment zich voltrekt. Het moet tussen die landen tot stand komen. Die
verantwoordelijkheid heeft men. Mocht Nederland op enigerlei wijze moeten
bemiddelen tussen Zimbabwe en de Europese Unie, dan is het daarvoor beschikbaar.
Ik heb dat aan de minister van Buitenlandse Zaken van Zimbabwe laten weten.
In de Europese Unie moet echter een goed voorstel liggen waarin naar goed
bestuur in dat land wordt gestreefd; voedselhulp moet terechtkomen bij de
mensen voor wie de hulp bedoeld is en ook andere zaken in het voorstel aan
de orde komen. Als dat allemaal in zo'n plan staat, zijn wij graag bereid
om te bemiddelen. Wij wachten evenwel af wat er van de regering van Zimbabwe
komt.Een aantal kamerleden ging terecht in op de omstandigheden in het Grote-Merengebied.
De humanitaire situatie daar is schrijnend. Mensenrechten worden met voeten
getreden. Vooral in Oost-Kongo is er sprake van een schrikbarende toestand.
Nederland kan die regio niet links laten liggen. Vorige week donderdag sprak
ik tijdens de EU-Afrika bijeenkomst in Ouagadougou met de Kongolese minister
van Buitenlandse Zaken. Bij die gelegenheid heb ik hem duidelijk te verstaan
gegeven dat zijn regering er alles aan moet doen om de terugkeer van vrede,
stabiliteit en veiligheid in het oosten van zijn land op de kortst mogelijke
termijn te realiseren. Nederland is bereid financieel bij te dragen aan Zuid-Afrikaanse
militaire bijdrage aan vredesoperatie MONUC 3. Dan moet er echter een mandaat
worden ingesteld en dan moet er een mogelijkheid zijn om die vredesoperatie
te installeren. Nu lijkt het erop alsof iedereen op iedereen zit te wachten.
Nederland heeft ruim 100 mln euro, een grote bijdrage, toegezegd aan het demobilisatie-
en ontwapeningsprogramma. Dat zal ook van start moeten gaan. Het is een complementair
programma van de MONUC-vredesoperatie.De woordvoerder van de CDA-fractie vroeg in hoeverre Rwanda zich heeft
teruggetrokken uit Kongo. De terugtrekking van het Rwandese leger uit Kongo
is officieel voltooid. Uit rapporten van de Verenigde Naties blijkt evenwel
dat een aantal landen, waaronder Rwanda, Oeganda en Zimbabwe, bij de illegale
exploitatie van natuurlijke hulpbronnen in Kongo zijn betrok ken.
Wij gebruiken onze bilaterale contacten, ook met Rwanda, om deze illegale
exploitatie tegen te gaan.De heer Koenders vroeg naar onze committering aan Zuid-Afrika als regionale
leider. Die is groot.De heer Koenders (PvdA):Ik heb nog een vraag over Oost-Kongo. Als ik het goed begrijp, moet er
volgens de Nederlandse regering een breder mandaat komen voor MONUC, nog even
afgezien van het bereik daarvan. Daar zou bovendien de kern liggen van de
mogelijkheid om straks met de ontwapening verder te gaan. Probeert de Nederlandse
regering actief die link te maken? Dat geldt overigens ook binnen Europa.
Ik herinner mij dat de heer Van Aartsen in een vorig leven zo'n mooi papier
heeft gevraagd van de Europese Unie. Je zou eens kunnen bekijken op welke
manier je met dit onderwerp verder komt in de EU. Volgens mij kunnen die 100
mln, naar ik meen gulden, niet gebruikt worden.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Het is 100 mln euro. Ik vergis mij, het is 100 mln dollar, maar dat ontloopt
elkaar niet zo vreselijk veel op dit moment. Het is 100 mln dollar op een
totaal bedrag van 500 mln dollar. Wij hebben inderdaad in Europees verband
voor de coördinatie gepleit. Wij hebben er ook voor gepleit dat het mandaat
er stevig uit komt te zien. Volgens de eerste voortekenen van vanmorgen lijkt
het erop dat het mandaat er ook komt en dat ook de Amerikanen zo langzamerhand
vinden dat er een mandaat moet komen. Dat is de eerste stap. Daarop volgt
het demobilisatieprogramma. In beide gevallen speelt Nederland een belangrijke
financiële rol.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik heb uit de schriftelijke antwoorden op eerdere vragen van de Kamer
begrepen dat het gaat om 100 mln dollar voor het DDR-programma, waaronder
Oost-Kongo. Klopt dat?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Angola is uitgesloten van onze bijdrage.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De bijdrage is alleen voor Oost-Kongo?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:De bijdrage is alleen voor Oost-Kongo.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dank u voor het scheppen van helderheid. Ik heb nog een vraag over de
illegale en legale exploitatie van grondstoffen ten behoeve van conflicten
en oorlogen. In de schriftelijke beantwoording heb ik gelezen dat u blijft
vasthouden aan vrijwillige regulering als u bijvoorbeeld het bedrijfsleven
aanspreekt op activiteiten in conflictgebieden. Wat is tot nu toe uw ervaring
met deze gesprekken?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik kom zo terug op het gesprek dat ik deze week zal voeren met het bedrijf
Chemie Pharmacie Holland. Wij zijn daarop ingegaan in de schriftelijke beantwoording.
Ik heb nog geen ervaring met gesprekken met het bedrijfsleven over dit soort
kwesties. Wij zullen allereerst het waarheidsgehalte van de inhoud van het
VN-rapport moeten verifiëren, want dat is niet onomstreden. Wij zullen
eerst een gesprek voeren, informatie inwinnen en kijken welke mogelijkheden
er zijn om het betrokken bedrijf zover te krijgen dat men zich terugtrekt
uit een dergelijke activiteit. Zo ver zijn wij nog niet.De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Karimi wil reageren, maar zij heeft al antwoord gekregen
op haar twee vragen. De staatssecretaris vervolgt haar betoog.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:De heer Koenders vroeg naar onze committering aan Zuid-Afrika als regionale
leider. Die committering is groot. Zuid-Afrika speelt een belangrijke rol
als economische motor en politiek-militaire grootmacht in de regio. Voorts
is Zuid-Afrika een van de voortrekkers van NEPAD en de eerste voorzitter van
de Afrikaanse Unie. Internationale steun aan Zuid-Afrika kan dit land behulpzaam
zijn bij de uitvoering van taken op het terrein van regionale ontwikkeling
en vredesbevordering. Deze taken zijn voor het hele continent van belang.
Voor Nederland betekent dit dat wij onze bilaterale samenwerkingsrelatie met
Zuid-Afrika ook ná 2004 willen continueren. Nadere voorstellen zullen
nog worden uitgewerkt, maar wij denken in dit kader aan een strategische relatie
met een dergelijk groot land.Zoals al blijkt uit de genoemde voorbeelden zijn integraal beleid en een
regionale benadering bij uitstek aan de orde bij onze relaties met Afrika.
Het derde accent in mijn beleid wordt geïllustreerd door mijn agenda
van de afgelopen en komende maanden. Ik ben in Afrika, ik ga erheen of ik
kom er net vandaan. De heer Eurlings roemde onze samenwerking in het kader
van de reis die de minister van Buitenlandse Zaken en ik naar de De Hoorn
van Afrika hebben gemaakt. Ik hoef hier dan ook niet te herhalen wat de minister
al heeft gezegd over de hoofdlijnen van onze inzet in Afrika.Wij sluiten onze ogen zeker niet voor de problemen op andere continenten,
zoals het door mevrouw Ferrier genoemde Latijns-Amerika. Zij zal moeten toegeven
dat de problemen in Afrika toch van een andere orde zijn. Het is in Afrika
niet voldoende te hameren op goed bestuur in de vorm van een Westers concept
van democratische verkiezingen en mensenrechten. Nation building is onontbeerlijk
en is misschien wel dé uitdaging van de eenentwintigste eeuw, zoals
mevrouw Terpstra terecht opmerkte. Wij moeten Afrika in ieder geval niet ónze
oplossingen opdringen. De Afrikanen moeten zelf verantwoordelijkheid nemen:
zíj moeten het doen. Dat is ook de waarde van NEPAD: Afrikaanse leiders
moeten zelf erkennen dat beter beleid en bestuur nodig zijn. Regeringen die
geen blijk geven van beleid gericht op nationale ontwikkeling, kunnen geen
aanspraak op onze steun maken. Die lijn zetten wij voort.Wij moeten onze oplossingen niet opdringen. Dit betekent ook dat wij respect
moeten hebben voor de weigering van Afrikaanse landen om GMO-voedsel toe te
laten, ook als er hongersnood is. Landen hebben keuzevrijheid en dat is ook
het uitgangspunt van het WFP. Daar heb ik mij van meet af aan keihard voor
ingezet, en met succes. Binnen het WFP wordt een procedure opgezet, het nog
uit te werken Bio-Safety Protocol, waardoor landen bij voorbaat kunnen aangeven
of zij GMO-voedsel willen of niet. In Rome is hierover een heftig debat gevoerd
en uiteindelijk hebben de G77-landen gezegd dat zij dit wilden. De Verenigde
Staten verzetten zich ertegen, terwijl de Europese Unie zich op de lijn van
Nederland heeft geplaatst. Wij hebben dat debat getrokken en wij zijn nu zover
dat er ook keuzevrijheid bestaat voor een land als Zambia.Dit staat los van het feit dat etikettering sowieso nodig is. Mevrouw
Huizinga en mevrouw Ferrier hebben hierover vragen gesteld. Nederland heeft
nog eens extra geld op tafel gelegd voor de levering van GMO-vrij voedsel
aan Zambia. Vervolgens heeft de Europese Unie ons voorstel gevolgd en er ligt
nu een behoorlijk bedrag om Zambia op een aparte wijze te bedienen, namelijk
zoals zij zelf hebben gekozen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Het is natuurlijk mooi om van keuzevrijheid te spreken, maar als er geen
alternatief zou zijn, is het natuurlijk een keuze tussen honger en genetisch
gemodificeerd voedsel. Is er nu voldoende mogelijkheid voor de landen die
dit willen, om normaal voedsel te gebruiken?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ja, van de zes landen heeft alleen Zambia zich hiervoor uitgesproken:
het wil geen GMO-voedsel accepteren. Nederland heeft extra geld daarvoor opzij
gelegd en dat wordt ook gebruikt. De Unie heeft dit eveneens gedaan en voorshands
is dat voldoende. Wij volgen het echter op de voet: op het moment dat er meer
geld nodig is, komen wij weer in actie. De ruimte is er nu evenwel, want dat
was niet vanzelfsprekend deze zomer. Er was internationaal toen een opvatting
in de trant van: als je honger hebt, moet je niet te kritisch zijn en moet
je ook voedsel vanuit de Verenigde Staten accepteren waaraan gesleuteld is.
Als landen dit accepteren en als de bevolking het accepteert, dan is het prima,
maar als een land de vrijheid daarin wil hebben dan moet je die keuzemogelijkheid
openhouden.Voorzitter. De aidsepidemie treft de hele wereld. Nergens zijn de cijfers
op dit moment zo alarmerend als in Afrika, al dreigt er ook een explosie in
landen als China, India en Rusland – kamerleden spraken hier al over.
Ik ben het met de heer Van der Staaij eens dat de import van voorbehoedsmiddelen
alléén de epidemie niet kan stuiten; er is méér
nodig. Op Wereld Aidsdag heb ik gewezen op het doorbreken van het stilzwijgen
over aids. Dat is wat in Uganda is gebeurd en daarom gaat het daar ook de
goede kant op. Dit is deels ook het antwoord op de vraag van de heer De Graaf naar activiteiten
om de lokale cultuur te beïnvloeden en taboes te doorbreken. Dat begint
eigenlijk van bovenaf: dat begint met leiderschap, met de bovenmeester, de
imam, de dorpsleider, de politieke leider of de vrouw van de politieke leider.
Je ziet overal in landen dat mensen opstaan en dit gaan doen. Zij zeggen:
dit kunnen wij zo niet over ons heen laten gaan; wij gaan nu pleiten voor
openheid als het gaat om aids en seksuele voorlichting. Daar gaat het om,
vooral bij jongeren: op school maar ook op straat en thuis.Ons bijgestelde personeelsbeleid is nu in uitvoering, zo zeg ik in de
richting van mevrouw Terpstra. Dat houdt in: het voorkomen van HIV-infecties
onder alle werknemers van de ambassades, hun partners en hun kinderen; het
wegnemen van vooroordelen en misvattingen en optimale zorg als werknemers
toch geïnfecteerd zijn geraakt. Het is een totaalpakket op al onze ambassades.Ik kom nu bij de rol van de particuliere sector, zowel van de organisaties
van het maatschappelijk middenveld als van het bedrijfsleven, in Nederland
en in ontwikkelingslanden. Het belang van ondernemerschap wordt soms onderschat:
de bestrijding van armoede kan niet zonder het scheppen van productieve werkgelegenheid.
Ontwikkelingslanden zijn allereerst zelf verantwoordelijk voor het op orde
brengen van hun huis en het scheppen van een goed ondernemingsklimaat. Daar
staat tegenover dat rijke landen hebben toegezegd dat er dan ook voldoende
middelen beschikbaar zullen zijn – uit investeringen, door handel en
vanwege hulp – om dat beleid uit te voeren.Van onze kant ligt er de nota "Ondernemen tegen armoede". Er is mij veel
aan gelegen om een dergelijk beleid handen en voeten te geven. De posten in
de meeste 19+3-landen en in Suriname hebben inmiddels op mijn verzoek een
inventarisatie gemaakt van de prioriteiten voor verbetering van het ondernemingsklimaat
dáár. Daaruit blijkt dat veel bedrijven vooral behoefte hebben
aan betere instituties. Denk aan havenautoriteiten, belastingdiensten, een
kadaster, beroepsonderwijs, ondernemersorganisaties enz. Daar willen wij ook
concreet op inspelen, zoals recent de reis met collega Wijn en een groot aantal
Nederlandse bedrijven naar India. Daar hebben wij met Indiase bedrijven, met
NGO's en autoriteiten gesproken over samenwerking met bedrijven richting ontwikkelingssamenwerking
en over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Zie onze brief die wij daarover
aan de Kamer hebben gestuurd.Voorzitter. Het Nederlandse bedrijfsleven kan een ondersteunende rol spelen
via investeringen, adviezen, capaciteitsontwikkeling en best practices op
het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat is trouwens een
term die inmiddels internationaal ingeburgerd is. Het is helemaal niet nieuw
om daar in Nederland over te spreken; elders heeft men er ook de mond van
vol. Het gaat mij niet puur om orders voor het Nederlandse bedrijfsleven,
maar om een effectieve inzet van kennis en kapitaal voor de bevordering van
lokaal ondernemerschap. Daar moeten wij het van hebben en dat is de toegevoegde
waarde waar ik naar op zoek ben.De heer Koenders (PvdA):Die zoektocht begrijp ik wel en dat het u niet puur gaat om Nederlandse
orders, begrijp ik ook. Ik denk dat u het woordje "puur" hierbij misschien
wel kunt schrappen. Daar gaat het niet om; het gaat om de ontwikkelingssamenwerking.
Mij is niet duidelijk waar de staatssecretaris nu precies heen wil. Het is
buitengewoon belangrijk om de nota Ondernemen tegen armoede uit te voeren
en er een goed beeld van te krijgen hoe wij samen met vooral het bedrijfsleven
en het MKB kunnen bijdragen aan ontwikkeling. Wat wil de staatssecretaris
nu precies? Wil zij dat er een verklaring of een initiatief komt? Is het goed
doordacht wat betreft werkgelegenheidscriteria en armoedecriteria? Is erover
nagedacht hoe wij ervoor kunnen zorgen dat het goed werkt? Het blijft anders
een beetje een vage discussie, terwijl het zo nauw luistert. De staatssecretaris
dient dit zeker met het oog op de demissionaire status van het kabinet helder
aan de Kamer voor te leggen, voordat er definitieve afspraken worden gemaakt.
Het is daar nu te fragiel voor. Ik deel de doelstelling met de staatssecretaris,
mits zij vasthoudt aan de criteria en dat luistert nauw. De Kamer kan dit
nu dus moeilijk beoordelen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik begrijp de vraag van de heer Koenders heel goed. Ik heb niet voor niets
de term "worsteling" genoemd. Ik heb de afgelopen tijd heel veel gesprekken
gevoerd met vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven en met individuele bedrijven
die veel investeren en handel drijven in het zuiden. Op basis daarvan zijn
wij bezig met het opstellen van een zogenaamde memorandum of understanding,
een MOU, zoals ik het akkoord van Vlaardingen noem. Het moet toch een naam
hebben. In India noemden wij dit het akkoord van Delhi. Hoe het ook zij, het
gaat niet om de naam; het gaat erom dat wij samen met het bedrijfsleven afspreken
hoe de gezamenlijke agenda er voor de komende jaren uit moet zien. Het bedrijfsleven
is daartoe bereid. Wij moeten voor lange tijd bepalen wat wij aan elkaar hebben
bij de armoedebestrijding en met het oog op de toegevoegde waarde. Het gaat
er mij niet om dat men de markt wil verbreden, want die bedrijven zijn al
afgehaakt. Als men de markt wil verbreden, moet men zelf een lijn uitzetten.
Ik vind de suggestie van de heer Koenders om het ontwerp-MOU met de Kamer
te bespreken waardevol, want ik zit met de vraag of ik er nog wel een handtekening
onder kan zetten nu het kabinet demissionair is. Als de Kamer het ermee eens
is, dan hebben wij een draagvlak en kunnen wij wellicht doorgaan met zo'n
MOU. Als de Kamer het wil laten liggen voor een volgende periode, is dat een
gegeven. Wij zijn nu nog niet helemaal met de afronding bezig van het MOU,
maar ik denk dat wij de tekst over een week of twee naar de Kamer kunnen sturen
en dan kunnen wij te zijner tijd over de inhoud discussiëren. Ik zeg
dit de heer Koenders en de Kamer graag toe.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik vraag de staatssecretaris om niet alleen de nota Ondernemen tegen armoede
als uitgangspunt te nemen, maar ook de vervolgnota over duurzame werkgelegenheid
die op verzoek van de Kamer door minister Herfkens is opgesteld. Ik hoop dat
zij dat al heeft gedaan. Hoe zit het met de lijst van landen die een beroep
doen op het bedrijfslevenprogramma? Is de staatssecretaris van plan om ook
die uit te breiden?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik heb de Kamer al geïnformeerd over het PSOM. Daarover is een brief
naar de Kamer gestuurd. Oorspronkelijk stonden er tien landen op de lijst.
Dat aantal breiden wij uit tot maximaal 17. Het zijn er nu 15; er kunnen er
eventueel nog twee bij. Het budget is verdubbeld tot 30 mln euro op jaarbasis.
Er zijn meer instrumenten. Wij zullen die op rij zetten en de Kamer informeren
welke instrumenten door het bedrijfsleven worden benut om via investeringen
en handel meer te doen aan armoedebestrijding. Het PSOM is slechts een instrument
daarvan.Het verbaast mij dat mevrouw Terpstra een amendement heeft ingediend om
extra middelen toe te voegen aan het nu al fors opgehoogde bedrag. Volgend
jaar zal de eerste beoordeling plaatsvinden, want het duurt even voordat die
bedragen nodig zijn. Het zal niet nodig zijn om er een extra bedrag van 10
mln voor volgend jaar aan toe te voegen. Ik weet niet hoe het daarna loopt;
dat kunnen wij dan nog eens bekijken. Ik ben bang dat het bedrag voor volgend
jaar niet zal worden uitgeput. Dat zou jammer zijn. Ik wil dat afwachten.
Laten wij eerst bekijken hoe wij de nu beschikbare middelen effectief kunnen
inzetten.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Met het laatste ben ik het helemaal eens. Als u nog in gesprek
bent met het bedrijfsleven om op basis van die nota's tot verdere uitwerking
van de rol van het bedrijfsleven te komen, waarom verhoogt u dan nu al het
budget daarvoor?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven:Waarom ik nu al het budget verhoog? Als je het aantal landen uitbreidt,
heb je meer geld nodig. Wij hebben geluisterd naar het bedrijfsleven, daarbij
de evaluatie bekijkend die daarover is gehouden. Dat is overigens geen echte
evaluatie, maar een voorlopige beoordeling, gemaakt door het NEI. Daaruit
blijkt dat bedrijven best gebruik willen maken van het PSOM, maar dan wel
in een breder aantal landen. Er is meer geld nodig, omdat er in de afgelopen
vier jaar steeds een tekort was: niet alle daarvoor in aanmerking komende
bedrijven konden er gebruik van maken. Dat loopt volgens mij helemaal rond.
In overleg met het bedrijfsleven hebben we gezegd dat we kiezen voor die landen.
Dat wordt geregeld in het PSOM.Mevrouw Terpstra (VVD):Ik kan de redenering van de staatssecretaris wel volgen, maar ik ben het
niet met haar eens. Je moet het namelijk omdraaien. De staatssecretaris wil
aan dit onderdeel van beleid een enorme impuls geven. Zij vindt het belangrijk
om nieuwe allianties te vormen met het bedrijfsleven, niet alleen het grote
bedrijfsleven, maar ook met het midden- en kleinbedrijf. Daarvoor is geld
nodig. Zij zegt nu: laten we eerst maar eens afwachten hoever wij komen, en
dan kunnen wij altijd volgend jaar nog zien of wij nog meer geld nodig hebben.
Anders zou er wellicht onderuitputting ontstaan. Mijn idee is dat het doodzonde
zou zijn als de staatssecretaris – ondanks succes met die impuls en
als gevolg daarvan een vliegwielfunctie, vergelijkbaar met de thematische
medefinancieringsorganisaties – lopende dit jaar tegen allerlei mensen
die de nieuwe alliantie willen vormen moet zeggen: het spijt mij, maar het
budget is op. Dan neem ik nog liever, in het optimisme dat er geen onderuitputting
komt, het risico daarvan, dan dat ik het risico neem dat in de loop van het
jaar op een succesvolle impuls van de staatssecretaris moet worden gekort.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Onze inschatting is een andere. Je hebt eerst de aanlooptijd, die één
tot anderhalf jaar bedraagt, en pas in het tweede jaar gaat het optimaal lopen,
zeker omdat een aantal landen is toegevoegd. Die 10 mln euro extra voor 2003
is niet echt nodig.Al eerder is gesproken over de koffiecrisis. Dat is een actueel voorbeeld
van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Naar aanleiding van het
Oxfem-rapport heeft Nederland de kar getrokken. In oktober hebben wij het
bedrijfsleven, de koffiebranche, retailers en maatschappelijke organisaties
bij elkaar gehaald en gesproken over de crisis. De uitkomst daarvan is dat
er allereerst onderzoek zal moeten worden gedaan naar de potentieel kansrijke
koffiegebieden. Als dat overzicht er is, zou je kunnen nagaan wat je met de
niet-kansrijke koffiegebieden doet, waar je kunt herstructureren en waar je alternatieven en diversificatie in een armoedebestrijdingsplan
zou kunnen inbrengen. Vervolgens hebben wij in Europa met succes bepleit dat
de Commissie dat onderzoek gaat aankaarten bij de Internationale Koffieovereenkomst.
Als die analyse er is, zouden we vervolgens met elkaar kunnen bekijken, welke
landen en gebieden in aanmerking komen om de omvorming van de koffieboerenbranche
met succes te kunnen aanpakken. Het aardige is dat een retailer als Ahold
zich heeft gemeld om de omvorming van koffieboon naar sperzieboon te willen
begeleiden, want die sperziebonen moeten natuurlijk ook worden afgenomen.
Als we op dat punt met meerjarige afspraken in MVO-termen door kunnen gaan,
zijn wij partij voor elkaar.Er is gevraagd naar het belang van MVO in relatie tot conflicten. Mij
is niet geheel duidelijk, wat wordt bedoeld met de vraag naar initiatieven
op dit punt. Op dit moment loopt er namelijk een onderzoek naar het handelen
van bedrijven in conflictsituaties. Wij hebben dat zelf indertijd op verzoek
van de Kamer uitgezet. Als dat wordt bedoeld, hebben wij het over hetzelfde:
het corporate engagement in conflictzones project. De vraag is, hoe kan worden
voorkomen dat hun handelwijze een conflict doet voortbestaan of zelfs verergert.
Ook bedrijven zelf worstelen met deze vraag. Zij zitten soms in een regio
waar een conflict uitbreekt, en de vraag is dan of zij partij zijn. Het is
nu nog te vroeg om hieruit nog lessen te kunnen trekken, maar zodra iets bekend
is, zal ik de Kamer hierover informeren. Het is van belang, want als we het
eenmaal over het bedrijfsleven hebben, moeten we ook dit onderdeel niet uit
de weg gaan.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Bent u bereid om met het bedrijfsleven een gesprek aan te gaan en te vragen
of Nederlandse bedrijven die vestigingen in conflictgebieden hebben –
Soedan, Angola of waar dan ook – jaarlijks in het openbaar willen rapporteren
over hun betrokkenheid bij die conflicten en hun handelen in die regio?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:De komende tijd zullen wij discussies voeren over maatschappelijk verantwoord
ondernemen en over de toepassing van de OESO-richtlijnen; met name ook over
de verantwoording ter zake. In overleg met het bedrijfsleven zijn al tal van
bijeenkomsten belegd, waar wij thema's als deze aan de orde kunnen stellen.
Niet het ministerie van Buitenlandse Zaken, maar het ministerie van Economische
Zaken organiseert dergelijke bijeenkomsten. Ik zal mijn collega vragen om
dit onderwerp mee te nemen in dat overleg. Ik wijs erop dat het om vrijwillige
rapportages gaat.Mevrouw Karimi (GroenLinks):U heeft nu meer instrumenten ten aanzien van het bedrijfsleven. Ik denk
dan ook dat u zwaardere eisen kunt stellen en een stapje verder kunt gaan
dan vrijwilligheid, zodat het bedrijfsleven ook die rapportages maakt.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik heb al gezegd dat wij dit in het gesprek zeker aan de orde zullen stellen.
Wij zullen het echter niet als een eis stellen. De "range" wordt steeds groter.
Het is de vraag of wij een conflictgebied exact kunnen definiëren. Wij
moeten ook uitkijken dat wij niet weer allerlei verstikkende regels en nieuwe
bureaucratie opleggen. Het doel is dat er daar meer geïnvesteerd wordt,
dat er daar banen worden gecreëerd en dat daar het ondernemersklimaat
wordt versterkt. Laten wij de aandacht op het Nederlandse bedrijfsleven gericht
houden, maar laten wij het niet overdrijven.Mevrouw Terpstra (VVD):In dit verband heb ik de houding van bijvoorbeeld Heineken geroemd. Ik
noem ook de ILO-gedragscode die nog in wording is. Kan die misschien niet
ook een aangrijpingspunt zijn? Wilt u daarover met uw collega van Sociale
Zaken praten?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dat vergt een iets ander speelveld. Het kan heel goed, maar ik weet niet
of de minister van Sociale Zaken ook zo'n uitgebreid netwerk om zich heen
heeft om de discussie met het middenveld te voeren; het zou kunnen. Wij kunnen
dit echter ook betrekken bij de bespreking met het bedrijfsleven in het kader
van de OESO-richtlijnen, maar hier moeten wij wel oppassen. Het Nederlandse
bedrijfsleven heeft uitgesproken om de OESO-guidelines te accepteren en te
implementeren. Als wij dan weer met allerlei nieuwe dingen komen, wordt het
wel erg onoverzichtelijk en werkt het demotiverend.Wij zoeken deze week contact met Nederlandse bedrijven waarvan bekend
is dat zij hierbij betrokken zijn – dat kan een op een – om hen
om opheldering te vragen, bijvoorbeeld met het bedrijf Chemie Farmacie Holland
dat in het VN-rapport is genoemd. Wij zullen zien wat er uit het gesprek met
dat bedrijf komt.De heer Koenders (PvdA):Ik vind de benadering van de staatssecretaris wat voorzichtig. Het gaat
om de financiering van oorlogen en conflicten, waarbij veel mensenlevens in
het geding zijn. Deze financiering verloopt via allerlei moeilijk traceerbare
kanalen. Wat is er nu op tegen om het bedrijfsleven verplicht te laten rapporteren
over zijn activiteiten in ontwikkelingslanden? Uw voorgangster was daarvoor
omdat zij dit vanuit ontwikkelingsoogpunt van belang vond. Ik zie niet wat
zich hiertegen verzet. Ik heb geen wantrouwen ten opzichte van het bedrijfsleven.
Integendeel, het is nodig voor de noodzakelijke investeringen. In conflictgebieden
speelt altijd het probleem van de financiering. Bij de bestrijding van het
terrorisme gaan wij er keihard tegenaan en waarom dan niet bij de financiering
van oorlogen?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:De globalisering gaat steeds verder. Wat heeft het in vredesnaam voor
zin om op dit punt exclusief met het Nederlands bedrijfsleven te praten? Waar
hebben wij het dan helemaal over? De wereld internationaliseert. De helft
van de Nederlandse bedrijven heeft internationale bindingen. Dat schiet echt
niet op. Wij moeten op een heel andere manier denken. Wij moeten bedrijven
vragen om transparant te handelen en om zich duidelijk te verantwoorden. Het
is het beste wanneer men dit vrijwillig doet. Opleggen heeft geen enkele zin.De heer Koenders (PvdA):Maar als de bedrijven het niet doen?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dan weten wij dat ook. Dat is namelijk het aardige, het
leuke van het hele systeem. Ondernemingen die het niet doen, worden bekend
als bedrijven die zich niet willen verantwoorden. Dat zegt ook genoeg.De heer Koenders (PvdA):De staatssecretaris haalt nu een aantal dingen door elkaar. Zij zegt dat
het moeilijk is voor Nederland om wat te doen vanwege de globalisering. Toch
gaat zij er met het Nederlandse bedrijfsleven over praten. Daarnaast rapporteren
een heleboel bedrijven – en dat zeg ik niet uit wantrouwen jegens het
bedrijfsleven – niet graag over hetgeen gebeurt in conflictgebieden.
Zij staan daar ook voor dilemma's. Laat hen die dilemma's voorleggen in een
rapportage. Zo makkelijk is het vaak niet. Waarom vraagt de staatssecretaris
dat niet gewoon en waarom gebeurt dat niet?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik heb al toegezegd dat ik het zal vragen. Ik heb ook al gezegd dat ik
vind dat wij het niet moeten opleggen.De heer Koenders (PvdA):Goed, de staatssecretaris gaat het dus vragen. Horen wij dan ook wat voor
antwoord zij heeft gekregen?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dat merkt de Kamer aan de verslaglegging.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik kan de opmerking dat wij het aan de verslaglegging zullen merken, niet
helemaal plaatsen. Kan de staatssecretaris de Kamer per brief laten weten
wat er uit de gesprekken met het bedrijfsleven voortkomt? Gelet op de opmerkingen
van de staatssecretaris over de globalisering van het bedrijfsleven, wil ik
haar vragen dit onderwerp ook internationaal aan de kaak te stellen. Als zij
het hier met het bedrijfsleven bespreekt en andere landen dat nobele initiatief
overnemen, kunnen wij uiteindelijk wel uitkomen op wat wij willen, namelijk
verplichte verslaglegging.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Er is al zoveel transparant. Er is al zoveel zichtbaar. Er zijn nu drie
rapporten van de VN over de exploitatie van grondstoffen in Kongo. NGO's zijn
ermee bezig. Het is helemaal niet zo dat wij het niet weten.In Johannesburg stonden de NGO's pal voor een verplicht juridisch raamwerk
voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat hebben wij kunnen keren.
Want wat is dat dan? Zijn wij tevreden met zeven richtlijnen of moeten het
er twintig worden? Het einde is zoek. Wij moeten bedrijven zover krijgen dat
zij dit vanuit een goed maatschappelijk verantwoord ondernemerschap eigener
beweging doen. Dat is winst, een eigen bedrijfsstrategie. Dat wordt ook maatschappelijk
gehonoreerd, dat zal men zien. Zo zal dat zich de komende jaren ontvouwen.Mevrouw Ferrier (CDA):Wat denkt de staatssecretaris te ondernemen om bedrijven zover te krijgen?
Ik heb gesuggereerd dat een systematischer overleg moet plaatsvinden tussen
overheden, bedrijven en NGO's. Wat is de visie van de staatssecretaris hierop?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Het is allereerst van belang dat er een klimaat is waarin de overheid
met het bedrijfsleven kan spreken. Dat klimaat was er niet toen ik aantrad
op Buitenlandse Zaken. Het was niet vanzelfsprekend dat het ministerie van
Buitenlandse Zaken met het bedrijfsleven in alle openheid over dingen zoals
maatschappelijk verantwoord ondernemen en ondernemen tegen armoede sprak en
dat de partijen daar ook samen mee door wilden gaan. Er werd wel gesproken,
maar niet over de opvolging. Dat wantrouwen ebt nu van lieverlee wat weg.
Nu kunnen er afspraken met elkaar worden gemaakt. De overheid zal systematisch
met de organisaties om te tafel moeten zitten; daar heeft mevrouw Ferrier
gelijk in.Mevrouw Ferrier (CDA):Welke rol heeft de staatssecretaris daarbij voor bijvoorbeeld NGO's voor
ogen? Of ziet zij voor hen op dit moment nog geen rol weggelegd?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Die zitten erbij. Het hangt ervan af. Het overleg kan het beste per sector
of per branche worden gevoerd. Wij hebben met de koffiesector gesproken en
wij gaan de komende tijd met de watersector en de onderwijssector om de tafel
zitten. Overheid, semi-overheid en particulier: al die organisaties moeten
voor het leveren van een bijdrage aan de armoedebestrijding met de neuzen
één kant op. Ik zei al dat het geen zaak is van overheden alleen.
Wij moeten het met elkaar doen en daar kunnen heel goede dingen uit voortkomen.Voorzitter. Mevrouw Karimi stelde een vraag over de systemen van certificering van grondstoffen. Deze zijn het effectiefst als het
initiatief door de bedrijfstak zelf wordt genomen. Ook hier moet certificering
niet van bovenaf worden opgelegd. Laat de bedrijfstak dat zelf doen. De consument
vraagt daar ook om. Dat geldt voor het FSC keurmerk en voor tal van andere
keurmerken en dat kun je ook voor diamanten, hardhout of wat dan ook doen.Ik sprak zojuist al over de ondersteuning van de organisaties in het middenveld.
Overigens bieden wij die ondersteuning ook in de ontwikkelingslanden. Ik noem
bijvoorbeeld het betrekken van organisaties en bedrijfsleven bij het opstellen
van armoedestrategieën.Voor de medefinanciering van de Nederlandse organisaties is thans een
vernieuwd stevig raamwerk beschikbaar. Hierover spraken wij al eerder in de
Kamer, maar nu vraagt de thematische medefinanciering alle aandacht. Ook hierover
zijn veel vragen gesteld. Met nogal wat medefinancieringsorganisaties zijn
wij een nieuwe subsidierelatie gestart. Bijvoorbeeld op het terrein van de
economische ontwikkeling zijn er heel interessante nieuwe aanvragers. Dat
blijkt dat zich onder de aanvragers een dergelijke categorie bevindt, is voor
ons een opsteker. De kern van dit programma is: geen geld meer voor afzonderlijke
projecten, maar voor samenhangende programma's. Voor beleid en beheer is het
beter een keer per jaar te beoordelen, zodat je weet waar je aan toe bent.
Er zijn organisaties die in tien jaar honderd aanvragen bij het ministerie
indienen. Dit is veel te versnipperd en niet effectief. De beschikkingen liggen
nu bij de organisaties in de brievenbus. Wij konden niet alle 102 aanvragen
honoreren. Sommige daarvan pasten niet binnen het programma, bijvoorbeeld
de aanvragen voor wederopbouwhulp. Dat is een andere tak van sport. Die organisaties
krijgen een aparte behandeling. Ik heb het nu over het Rode Kruis, CARE Nederland,
ZOA Vluchtelingenzorg en HealthNet Internationaal. Misschien zijn er nog wel
meer organisaties die specifiek in het schemergebied van wederopbouw opereren.
Deze organisaties worden behandeld volgens een apart beleidskader dat natuurlijk
aan het TMF is opgehangen. Ook deze organisaties moeten in de desbetreffende
systematiek worden opgenomen. Dat redden wij nu niet, maar voor het komende
jaar zullen wij een overbruggingssubsidie verlenen.De heer Koenders (PvdA):Krijgen organisaties die hun wederopbouwactiviteiten willen continueren
daartoe de kans voordat het kader er is? Bent u bereid het bredere aantal
organisaties binnen TMF ook die kans te geven? Zou het niet verstandig zijn
om ook bij TMF te werken met een onafhankelijke commissie, zoals u ook doet
bij De la Rive Box? Dan kan op termijn een onafhankelijk oordeel worden gegeven
over de kwaliteitseisen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Het raamwerk voor deze beoordeling is bij brief van 6 maart 2002 aan de
Kamer toegezonden. Daarin is aangegeven dat een interne programmacommissie
binnen het ministerie de aanvragen zal beoordelen. Zo is het ook gegaan. Tussen
6 maart en nu heeft de Kamer niet aangegeven dat zij dit niet wil. Indertijd
is in overleg met de Kamer ook afgesproken dat voor de medefinancieringsprogramma's
een externe commissie wordt ingesteld. Voor de noodhulporganisaties die zich
met wederopbouw bezig houden, is continuïteit essentieel. Wij hebben
afspraken gemaakt om ook volgend jaar die continuïteit te garanderen.
Dat geldt niet voor de organisaties die zijn afgewezen, omdat zij op andere
gronden zijn afgewezen. Het gaat om organisaties die niet "kwalificeren".
Er heeft een beoordeling plaatsgevonden. Bij de overige organisaties waarvan
de aanvraag wel is toegekend, is continuïteit gewaarborgd. Een deel van
de aanvragen is partieel toegekend, waarbij er geen sprake is van vermindering
van het bedrag ten opzichte van dit jaar of van de achterliggende jaren. Daarbij
is er zeker sprake van continuïteit en niet van afremming van de activiteiten.
Ten slotte hebben wij de instellingensubsidie op verzoek van de organisaties
omgebouwd naar programmafinanciering, waardoor organisaties in de gelegenheid
zijn gesteld om naast de budgettering vanuit het ministerie ook bij de ambassades
extra aanvullende subsidies te vragen. Deze organisaties zijn aan alle kanten
bediend. Ik zou deze twee zaken niet met elkaar vermengen. De wederopbouwprogramma's
zouden in de problemen komen als wij nu zouden zeggen: u komt niet in aanmerking
voor TMF.Mevrouw Terpstra (VVD):De staatssecretaris heeft het over 100% continuering. Waar vind ik het
budget voor de speciale categorie van opbouworganisaties zoals Terre des Hommes,
het Rode Kruis enz.? U zegt dat het is opgehangen aan het thematische medefinancieringsprogramma.
Betekent dit dat het wordt meegenomen in het totale budget?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Nog niet.Mevrouw Terpstra (VVD):Waar vind ik het budget voor deze organisaties dan wel?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dat is er nog niet. Dat is het probleem. Dit is overigens niets nieuws,
want voor wederopbouwnoodhulp hebben wij de noodhulppot. Alles wat die organisaties
nodig hadden, werd in de loop van het jaar aangevraagd en toegekend. Wij willen
daarvan af en gaan daarvoor een nieuw beleidskader instellen. Het TMF-kader
is daarvoor niet passend.Mevrouw Terpstra (VVD):Als u er geen budget voor hebt, is er toch geen sprake van continuïteit?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Met beide organisaties die een aanvraag hebben ingediend, Rode Kruis en
CARE, is afgesproken dat zij de bedragen die zij nodig hebben, toegekend krijgen
met het oog op de continuïteit. Begin volgend jaar zullen wij met elkaar
het beleidskader afspreken. Zij vallen dus niet tussen wal en schip en dat
is wel belangrijk.Mevrouw Terpstra (VVD):U wilt begin volgend jaar gaan praten over de continuïteit na 2003.
Ik mag toch hopen dat het ook dit jaar is gericht op de continuïteit.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Voor 2003 is het gat gedicht. Begin volgend jaar spreken wij over het
beleidskader en dan betrekken wij daar ook andere organisaties bij. Deze passen
niet in het TMF-kader. Daarvoor is extra geld nodig. Het gaat natuurlijk om grote bedragen, die wij in de loop van het jaar uit de noodhulppot
halen. De vereiste 13 mln – dat is het bedrag voor beide organisaties–
hebben wij wel beschikbaar, dat is op zichzelf niet zo'n probleem. Dat bedrag
is toegekend en dat krijgen zij ook. Dit bedrag gaat echter niet af van de
40,3 mln voor TMF. Het amendement van mevrouw Karimi heb ik ook zo begrepen
dat het ook om middelen voor deze twee organisaties gaat.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Het amendement is gebaseerd op uw brief van 1 december, waarin staat dat
er voor de wederopbouworganisaties een apart beleidskader zou komen. Voor
TMF is nu apart geld gereserveerd via dit amendement. Rest het probleem van
de continuering van de wederopbouworganisaties. Is de continuïteit van
CARE en het Rode Kruis voor de volle 100% gegarandeerd?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik heb al aangegeven dat ook de anderen zullen moeten meedoen aan de overbrugging
tussen 2003 en 2004. Nu hebben Healthnet en ZOA niet aangevraagd.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ja, maar het beleidskader is er toch ook nog niet?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dat klopt, maar het merkwaardige is dat twee organisaties van de wederopbouw
wel in de TMF-aanvraag zitten en die helpen wij ook de winter door. De andere
drie organisaties waren eveneens actief in de wederopbouw, maar die helpen
wij niet de winter door omdat wij geen aanvraag hebben ontvangen. Wij moeten
oppassen dat onze beoordeling rechtvaardig blijft. Wij doen het ook zo zorgvuldig
mogelijk. Niet elke organisatie krijgt wat zij hebben wil. Wij kijken goed
of de gedane aanvraag klopt, ongeacht de vraag of het opbouw of TMF betreft,
en of er sprake is van een redelijk absorptievermogen, een redelijke organische
groei en een redelijke ontwikkeling. Met onredelijke eisen kunnen wij niet
zo veel doen.De heer Van der Staaij (SGP):Hebben de wederopbouworganisaties niet juist nagelaten om een aanvraag
in te dienen omdat de indruk werd gewekt dat er geen ruimte was in het TMF-kader
en dat het indienen van een aanvraag geen zin zou hebben omdat er budgetkrapte
was?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Budgetschaarste is nooit een argument geweest. Er zijn 102 aanvragen ingediend.
Wel is gezegd dat CARE en het Rode Kruis, de twee organisaties waarover wij
het hier hebben, niet in dit kader thuishoren. Niettemin hebben beide toch
een aanvraag ingediend. De overige organisaties hebben gewoon aanvragen ingediend,
ongeacht de budgetschaarste. De toekenning van 40,3 mln is royaler dan wij
aanvankelijk van plan waren. Wij hadden 30 mln beschikbaar gesteld, dat hebt
u eind juli ook kunnen lezen in de Staatscourant. In de achterliggende maanden
zagen wij dat dit bedrag hoger moest worden. Er moet immers met het oog op
de continuïteit van de organisaties gekeken worden hoe wij de komende
tijd doorgaan. Zo kwamen wij op het bedrag van 40,3 mln. Er is nooit sprake
geweest van budgetschaarste en die heeft in de beoordeling geen enkele rol
gespeeld.De heer Van der Staaij (SGP):De staatssecretaris zei dat er een andere oplossing is gevonden voor de
wederopbouworganisaties die aanvragen in het TMF-kader hadden ingediend terwijl
zij daar eigenlijk niet thuishoorden. Hoe zit het met de gelijke behandeling
van de organisaties die geen aanvraag hebben ingediend, omdat er werd gezegd
dat zij niet in het TMF-kader passen?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Daarvoor geldt in feite dezelfde regel. De organisaties kunnen, zoals
zij dat gewend waren, bij voorkomende programma's – want daar gaat het
om – uit de noodhulppot putten. Dat zullen zij de komende tijd ook gewoon
doen. Alleen nu hebben wij daar geen aanvraag voor, dus kunnen wij er ook
niets mee doen. Bij de andere twee hebben wij dat wel.Voorzitter. Ik heb vanuit juridisch oogpunt wel wat bedenkingen tegen
het amendement en tegen de uitvoering ervan. De beschikking is vastgesteld.
Zolang niet is gebleken dat die beschikking op verkeerde gronden of op basis
van verkeerde informatie tot stand is gekomen, heb ik geen reden om die eenmaal
vastgestelde beschikking buiten de daarvoor bedoelde bezwaarschriftprocedure
te wijzigen. Organisaties kunnen een bezwaarschriftprocedure starten. Het
is niet te hopen dat het gebeurt. Ik heb ook niet het idee dat het gebeurt,
want men is echt voluit bediend. Men is beoordeeld op kwaliteit, doelmatigheid,
beheerscapaciteit, verenigbaarheid met beleidsvoornemen en, heel belangrijk,
op organische groei. Verzoeken van organisaties die van het ene jaar op het
andere dertien keer meer hebben aangevraagd, kunnen natuurlijk niet worden
gehonoreerd. Dat zou van ons oogpunt uit niet verantwoord financieren zijn.
Wij moeten er zeker van kunnen zijn dat die middelen besteed kunnen worden.Ik heb het dan nog niet eens gehad over de resultaatgerichtheid. Bij de
behandeling van het MFP hebben wij langdurig gediscussieerd over de resultaten
van het medefinancieringsprogramma. Ik hoor de heer Palm nog zeggen: hebben
de organisaties geen last van financieringsdwang? Laten wij met deze organisaties
niet dezelfde kant uitgaan. Wij hebben er zorgvuldig naar gekeken. Volgend
jaar is er weer een nieuwe ronde. Als organisaties werkelijk meegroeien in
die tijd is dat uitstekend en kunnen zij meer toegekend krijgen. Dan komen
er ook weer middelen beschikbaar, want wij hebben, zoals de Kamer weet, 100
mln vastgelegd voor de komende jaren. Daarvan wordt nu ook gebruikgemaakt
door de organisaties. Het zijn verplichtingen. Die lopen door en die gelden
komen in de loop van de komende jaren vrij. Doordat er geld in de loop van
de jaren vrijkomt, hebben wij aan het eind van de vierjarenperiode 140 mln
te besteden. Wij kunnen volgend jaar bij de nieuwe ronde waarmee wij in mei
beginnen, bekijken hoe wij ermee omgaan.Over het IMD wil ik apart iets zeggen, omdat specifiek daarover een amendement
is ingediend. Dat is een organisatie die intern nog niet zo lang geleden zichzelf
op orde moest brengen. Dat was nodig. Het lijkt nu de goede kant uit te gaan,
maar het is nog echt te vroeg om te denken dat deze organisatie al zo voldoende
is toegerust dat wij er grote bedragen aan kunnen toekennen. Wij hebben nu
een bedrag van 3,5 mln toegekend, terwijl het IMD in 2001 nog slechts een
budget van 1 mln had. Om in korte tijd van 1 mln naar 6 mln
te gaan, is wel een erg grote stap. Wij hebben niet het idee dat het IMD een
dergelijk groot bedrag verantwoord kan wegzetten. Wij hebben daarmee ervaringen
in bijvoorbeeld Tanzania opgedaan. Vier jaar lang € 600.000 voor
politieke partijen beschikbaar stellen, is in een land als Tanzania echt heel
erg veel. Hoe waardevol ik het IMD ook vind, ik acht het niet nodig het bedrag
op te hogen tot 6 mln voor volgend jaar. Wij hebben al meer toegekend dan
was aangevraagd.Mevrouw Terpstra (VVD):Voorzitter. De redenering van de staatssecretaris staat eigenlijk haaks
op het dringende verzoek dat wij hebben gekregen van het IMD en van alle politieke
partijen, ondersteund door een brief van de heer Van Kemenade. Het IMD zegt:
wij zijn een organisatie in opbouw, als wij nu niet het bijbehorende bedrag
krijgen, stagneert die opbouw. Die opbouw is niet zomaar uit de lucht gegrepen,
maar gedegen voorbereid. Ik kan mij niet voorstellen dat de staatssecretaris
dit nu gaat ontkennen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Wij zien ook wel dat het IMD probeert de zaak op orde te krijgen. Nogmaals,
dat was hard nodig. Men is evenwel nog niet zover dat wij nu al kunnen zeggen:
u gaat van 1 naar 6 mln. Dat zou het zesvoudige zijn binnen een, twee jaar
tijd. Daarmee help je een organisatie niet. Wij hebben er goed naar gekeken.
Wij kennen meer toe dan in de afgelopen jaren door het IMD is benut. Wij hebben
er vertrouwen in. Dat is geen enkel probleem, maar wij vinden het niet verantwoord
om plotseling naar zo'n hoog bedrag te gaan. Wij hebben er echt heel zorgvuldig
naar gekeken.Mevrouw Terpstra (VVD):Wij hebben te maken met opbouw, met interventies en ondersteuning van
jonge democratieën in elf verschillende landen. Als op het budget dat
hoort bij de opbouw voor die elf verschillende landen wordt gekort, welke
landen moet het IMF dan maar even links laten liggen volgens de staatssecretaris?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Voor het IMD is ook de specifieke omzetting van instellingensubsidie naar
programmafinanciering uitgevoerd waardoor de organisatie, indien zij in specifieke
landen iets wil doen altijd via de ambassade een programma kan opzetten. Er
is geen begrenzing aan het bedrag. Men kan incidenteel in landen waar het
nodig is gebruik maken van die weg. Dat is niet optimaal, maar dat heeft te
maken met het feit dat wij zeggen: waar het kan prima, maar wij kunnen er
van Den Haag uit nog niet aan beginnen. Het IMD kan er een beroep op doen
bij de ambassades.De heer Koenders (PvdA):Het eigen karakter van deze organisatie is nu juist dat zij met gezamenlijke
politieke partijen in Nederland werkt. Hier moet een belangrijke politieke
doelstelling naderbij worden gebracht. Het is bijzonder onnauwkeurig dat nu
een commitment wordt gemaakt in zo'n gevoelige sfeer als de steun aan politieke
partijen. De regering zegt nu zonder enig argument dat zij in feite gaat ophogen,
maar dat zij ver blijft van de benadering die het IMD heeft gekozen en het
type van landen dat de organisatie wil ondersteunen. Dit zal politieke repercussies
hebben in die landen. In de tweede plaats worden er geen argumenten genoemd
waarom de organisatie onvoldoende absorptiecapaciteit zou hebben om dit te
kunnen opvangen. Wij lopen nu het grote risico dat de programma's die inmiddels
zijn opgezet, niet op de voorgenomen manier kunnen worden uitgewerkt.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik ben het niet eens met de heer Koenders. Ik vind het jammer dat politieke
partijen die dit zo belangrijk vinden, geen financiële bijdrage leveren.
Dit zou toch kunnen. Je zou als politieke beweging kunnen zeggen: wij vinden
dit zo belangrijk dat wij ook een extra bijdrage verlenen. Dit is nooit gebeurd.
Ik heb daarover gesproken met de organisatie, omdat ik dit best een punt van
aandacht vind.Daarnaast wijs ik erop dat wij in de afgelopen jaren nogal wat ervaring
hebben opgedaan met onderuitputting. Het is belangrijk dat wij met die mogelijkheid
rekening houden. In een land als Mozambique zijn de bedragen niet opgemaakt
die voor de afgelopen jaren waren begroot.Wij zijn verder van mening dat de organisatie zelf nog niet voldoende
op orde is om voluit te gaan met de activiteiten in de landen die zijn aangewezen.Voor ons zijn dit voldoende argumenten.De heer Koenders (PvdA):Die argumenten zijn niet juist. Het is niet waar dat de politieke partijen
geen bijdrage leveren. Alle politieke partijen zijn actief met mensen in de
organisaties aanwezig om de projecten te laten draaien. Wat denkt u dat dit
kost? Als dit al een element zou zijn in uw beweegreden, hadden wij dit toch
eerder moeten weten. Ik vind dit een beetje onbehoorlijk bestuur en ik vraag
de staatssecretaris hiernaar nog eens goed te kijken.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik zou al helemaal niet in termen van onbehoorlijk bestuur willen denken
of praten. Ik heb aangegeven wat ik met de organisatie heb besproken. Het
lijkt mij voor de hand liggen dat nog eens wordt nagedacht over de vraag hoe
politieke partijen financieel zouden kunnen bijdragen en hoe bijvoorbeeld
ook de leden meer betrokken kunnen worden bij dit soort activiteiten. Ik weet
wel dat het kader gaat; ik ben zelf ook weleens op stap geweest voor het IMD
naar Zuid-Afrika. Daarvoor worden echter geen extra middelen uit de partijen
toegekend. Integendeel, de reiskosten worden gedeclareerd bij het IMD. Het
is dus niet waar dat politieke partijen daaraan nog exclusief geld toevoegen.Dit is echter nu niet aan de orde. Het hoofdpunt is dat wij hebben beoordeeld
op organisatie en op basis van absorptievermogen. Op basis van die twee criteria
zeggen wij dat het bedrag dat nu beschikbaar is voor volgend jaar voldoende
is voor het IMD. Er is een bedrag van 3,5 mln euro beschikbaar. Dit is 3,5
maal zoveel als in de afgelopen jaren.Ik ben graag bereid om een jaarlijkse rapportage over de externe toetsing
van de objectiviteit aan de Kamer te sturen. Verder heb ik geen problemen
met een aparte budgetlijn. Wij kunnen dan zichtbaar maken hoe wij met TMF
inclusief IMD omgaan. Wij hebben daarvoor dan een aparte plaats in de begroting.
Wij zullen dit formaliseren.Dit was de eerste keer dat wij ministeriebreed alle subsidieaanvragen
in een keer hebben beoordeeld en toegekend. Wij moeten daarvan leren. Wellicht
zijn er aanpassingen nodig of alternatieven mogelijk. Wij maken
ons op voor de volgende ronde en wij zullen de Kamer blijven informeren over
de wijze waarop wij de volgende ronde zullen ingaan.Wij zullen de komende jaren meer hulp uitgeven aan het particuliere kanaal.
Het is niet gemakkelijk om daarvoor een exact percentage te noemen, maar onze
schattingen komen uit op 30%. Daarmee komen wij in de buurt van de verhouding
van drie maal eenderde waarover mevrouw Huizinga sprak.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dit verbaast mij zeer. Vorige week tijdens het debat over TMF is nog een
getal van 20% genoemd.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Wij spraken vorige week over een bijdrage exclusief hetgeen al gebeurt
via de ambassades, het bilaterale beleid en de multi's. Er is een expliciete
toekenning via particuliere kanalen. Dat zijn de MFO's, TMF en PSOM. Via dit
kanaal wordt ongeveer 20% besteed. Alles bij elkaar opgeteld kom je uit op
bijna 30%.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Is de staatssecretaris bereid om een overzicht hiervan naar de Kamer te
sturen? Aan de hand van dat overzicht kunnen wij dan controleren of inderdaad
een derde van het budget op deze manier wordt toegekend.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dat is bijna niet te traceren. Voor zo'n overzicht zouden wij bij alle
ambassades moeten opvragen hoeveel geld zij precies toekennen aan NGO's. Verder
moeten wij dat ook aan de multilaterale instellingen vragen. Dat is echt een
enorme exercitie. Wij hebben dit proefondervindelijk onderzocht. De directe
toekenning kunnen wij exact vaststellen. Ik vind die overigens niet zo heel
hoog. Als wij alles erbij optellen wat Nederland in het buitenland doet met
behulp van het ontwikkelingsbudget, komen wij uit op die 30%.Mevrouw Karimi (GroenLinks):U kunt het totaal dus niet exact aangeven. Die 20% is wat u wel kunt vaststellen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:"Exact" is wat wij weten.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat is die 20%.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Het totaal valt dus hoger uit.Coherentie is een prioriteit in het beleid. Wij willen de effecten op
armoedevermindering en armoedebestrijding zwaar laten meewegen. Wat doen wij
allemaal? Wij willen bijvoorbeeld weten of er beleid is dat het armoedebestrijdingsbeleid
verstoort. Zo'n heldere belangenafweging is natuurlijk ook een voorbeeld van
integraal beleid. Ik ben het op dit punt dan ook geheel eens met mevrouw Terpstra.
Het is op tal van terreinen aan de orde. Ik noem onder andere handel, landbouw,
milieu, wapens, migratie en voedselveiligheid. Handel springt eruit. Mevrouw
Huizinga wees hier terecht op. De Doha-ontwikkelingsronde kan een keerpunt
worden, maar wij zijn er nog lang niet, zie de moeizame hervormingen van het
landbouwbeleid.De heer Palm wees op de problemen rondom textiel en landbouw. Het is belangrijk
om al die dossiers op de voet te volgen. Wij gaan dat heel expliciet doen
op basis van productbenoeming. Dat werkt het beste, zoals u kunt nalezen in
onze notitie over coherentie, ontwikkelingssamenwerking en landbouwbeleid.
Dat is belangrijk voor Marokkaanse tomatentelers, Mauritiaanse vissers en
Malinese katoenboeren, kortom voor alle producten in ontwikkelingslanden die
stuiten op onze tweeslachtige houding en op ons strijdige beleid.De heer Palm vroeg naar de technische assistentie. Daarvoor zullen wij
ons blijven inzetten. Die assistentie is namelijk nodig om actief mee te kunnen
doen aan de handelsronden. Wij zullen landen capaciteit aanbieden om te kunnen
profiteren van die ronden en om hieraan volwaardig deel te kunnen nemen. Wij
willen ook hulp geven aan de opbouw van de handel in de landen zelf. Vaak
wordt gezegd: met het afbreken van handelsbelemmeringen ben je er; hulp is
dan niet meer nodig. Dat is dus niet juist. Het is niet: "trade or aid", maar
"aid for trade".Mijn departement kent sinds kort een coherentie-unit. Door deze unit zullen
wekelijks alle nationale en internationale dossiers worden langsgelopen die
te maken kunnen hebben met coherentie. Landbouwhervorming staat daarbij bovenaan,
maar ook zaken als intellectuele eigendomsrechten, productnormen en kwaliteitsnormen
van de Europese Unie. Wij zullen projectmatig en strategisch te werk gaan,
gericht op haalbare en concrete resultaten in coalitie met gelijkgezinde landen
en ook met ontwikkelingslanden. Een van die gelijkgezinde landen is Frankrijk,
want met dit land zullen wij ons bezighouden met katoen. Katoen wordt binnen
de EU gesubsidieerd en wij zullen dus samen met Frankrijk bezien of wij de
subsidies voor dit product kunnen hervormen. Daarnaast hebben wij ons bereid
verklaard om het WTO-pannel voor katoen te steunen als Burkina Faso daaraan
wil meedoen. Brazilië heeft dit onderwerp aangespannen en Burkina Faso
heeft belangstelling om mee te doen. Men aarzelt echter nog vanwege de omvang
van de kosten voor assistentie en techniek.Beleidscoherentie doe je niet alleen. Dat is de reden dat wij met minister
Veerman zijn gekomen met een gezamenlijke notitie. Deze notitie is inmiddels
naar de Kamer gestuurd. Er is gevraagd wanneer er over deze notitie kan worden
gesproken. Misschien is het een idee om dat te doen met de vaste commissies
voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, Buitenlandse Zaken en, misschien,
Economische Zaken. Op die manier kun je echt met elkaar de incoherenties in
het beleid bespreken. Mevrouw Terpstra vroeg hier ook al naar.Deze notitie is uniek, omdat het de eerste keer is dat het kabinet het
streven naar coherentie op het snijvlak van ontwikkelingssamenwerking en landbouw
zo specifiek en concreet heeft geformuleerd. In de notitie wordt aangegeven
hoe wij op vier punten de Nederlandse inzet voor armoedebestrijding willen
versterken. Ik zeg dit in reactie op vragen van mevrouw Terpstra en de heer
Palm.In de eerste plaats is dat de verdere hervorming van het gemeenschappelijke
landbouwbeleid, in de tweede plaats de landbouwonderhandelingen in de WTO.
Deze onderhandelingen lopen al en wij kunnen het document dus gemakke lijk "insteken" en heldere afspraken maken over rijst, katoen, suiker,
groente, fruit en visserij. Dat zijn de belangrijke landbouwproducten. Wij
zetten ons ook in voor de uitfasering van handelsverstorende exportsteun door
in WTO-verband 2013 als ijkpunt te markeren. Ten derde zetten wij ons in voor
de productnormen en de standaardisering. Waar mogelijk willen wij landen ondersteunen
om kwaliteit in de productie tot stand te brengen. Waar het onzin is om de
productnormen in Europees verband vast te stellen, moeten wij dat terugdraaien.
Ten vierde moeten wij ons vanuit Ontwikkelingssamenwerking natuurlijk inzetten
om de landbouwproductie van landen in het zuiden te versterken. Ook het functioneren
van regionale markten, die in eerste instantie belangrijk zijn voor ontwikkelingslanden,
dient te worden gestimuleerd.Er moet dus worden samengewerkt, niet alleen in Nederland, maar ook in
het buitenland. Wij zoeken naar gelijkgezinden verder weg; ik noemde reeds
het Franse voorbeeld. De Europese Unie krijgt te maken met nieuwe toetreders.
Ik zou mijn opvolger graag willen meegeven dat het nuttig en noodzakelijk
is om een aantal van die nieuwe landen te "adopteren" om hen zo mee te nemen
in het Europese ontwikkelingsbeleid, maar ook in het eigen ontwikkelingsbeleid.
Ik denk dan aan landen als Polen en Tsjechië. Daarover willen wij in
Europees verband met de collega's spreken. De Commissie heeft overigens toegezegd,
de toetredende landen wegwijs te maken in het ontwikkelingsbeleid.Mevrouw Ferrier vroeg naar het externe Europese beleid. Onze insteek is
dezelfde als die van de Britse minister Short en draait om drie punten. Ten
eerste mag het ontwikkelingsbeleid binnen een coherent extern beleid niet
ondergesneeuwd raken, niet op de agenda van de RASEP, maar ook niet bij de
thema's die aan de orde zijn. Ten tweede moet er een betere coördinatie
komen tussen de Europese landen. Dat is in feite nog steeds de taak van de
Europese Unie. Er moet meer oog zijn voor de effectiviteit van de programma's,
dus minder bureaucratie. Wij houden op dat punt echt de vinger aan de pols.
Ten derde moet er een betere samenwerking komen tussen de Raad en de Commissie
en tussen de commissarissen. Solana, Lamy, Patten en Nielson moeten bereid
zijn om buitenlandse politiek, handel en ontwikkelingssamenwerking met elkaar
aan te pakken.Ik kom te spreken over asiel en migratie, ook een coherent thema. De minister
sprak er reeds over. Aanvullend wil ik drie punten aansnijden: de opvang in
de regio, de relatie met de UNHCR en de inzet van ODA-middelen. Wat de opvang
in de regio betreft, streeft de regering naar een asielbeleid waarbij asiel
in de regio wordt geboden en de vluchtelingenstatus door de UNHCR wordt vastgesteld.
Daarover zijn gesprekken gaande met de UNHCR over de vraag hoe dit kan worden
aangepakt. Er moeten afspraken worden gemaakt met landen in de regio zelf.
Zonder samenwerking van de landen blijft de versterking van de opvang in de
regio een dode letter. Wij staan sympathiek tegenover de suggestie van de
fractie van de ChristenUnie over de adoptie van regio's; daar is al over gesproken.
Het blijft evenwel gaan om het bieden van bescherming aan hen die dat behoeven.
Opvang in de regio is dus een uitgangspunt.De heer Koenders (PvdA):Wat bedoelt de regering als zij spreekt over het streven naar opvang in
de regio? 95% van de vluchtelingen wereldwijd wordt reeds in de regio opgevangen.
Moet dat 100% worden? Is dat de doelstelling van de regering?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Het is zeker de bedoeling dat degenen die hun eerste opvang in de regio
hebben gekregen, daar ook blijven. Dat is niet altijd het geval. Wij moeten
bekijken hoe wij sneller terugkeerprogramma's kunnen organiseren, wellicht
de condities kunnen verbeteren en afspraken kunnen maken. Wij zijn daarover
met de UNHCR in gesprek. Dit punt wordt ook betrokken bij de notitie van minister
Nawijn. De inzet is evenwel duidelijk.De heer Koenders (PvdA):Ik begrijp het antwoord op mijn vraag niet. Terugkeerprogramma's zijn
prima, daar zijn wij allemaal voorstander van. Hetzelfde geldt voor de versterking
in de regio en voor de samenwerking met Buitenlandse Zaken. Ik wil graag van
de staatssecretaris horen hoe zij een en ander concreet wil aanpakken, bijvoorbeeld
in Noord-Irak of in Somalië. Zijn daarvoor programma's beschikbaar? Hoe
wordt dat betaald? Hoe wil de staatssecretaris nog meer mensen in de regio
opvangen? De financiële lasten worden al voornamelijk gedragen door de
regio zelf. Neem Afrika, waar de vluchtelingenstromen vaak leiden tot nieuwe
conflicten.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Laat ik het hier ook weer maatwerk noemen. Wij zijn met de Hoge Commissaris
van de vluchtelingenorganisatie stap voor stap aan het nagaan waar er op dit
punt mogelijkheden liggen. In Zambia leven bijvoorbeeld al heel lang Angolezen.
Er komt nu een programma waarin wordt afgesproken dat de Angolezen op Zambiaanse
bodem blijven. Zij gaan dus niet terug naar Angola, omdat zij al zo lang in
Zambia verblijven. Daar wordt een resettlement-programma opgezet met de Wereldbank
en UNDP. Als Nederland daaraan als donor wil bijdragen, dan kan dat natuurlijk.
Dat soort oplossingen proberen wij te vinden: versterken van de opvang in
de regio. Wij denken dat daarbij heel veel mogelijk is, maar ik geef toe dat
niet alles kan. Er is heel veel mogelijk als je de problemen deel voor deel,
onderwerp voor onderwerp afloopt. Ik ga niet alle voorstellen noemen; ik heb
er nu één genoemd en wil het daar voor vanmiddag bij laten.De heer Koenders (PvdA):De staatssecretaris draait er nu gewoon omheen. Wil zij het Strategisch
akkoord en de memorie van toelichting van het ministerie van Buitenlandse
Zaken uitvoeren of niet? Er staat geschreven dat een wijziging van het beleid
een situatie impliceert waarin in Nederland geen asielaanvragen meer kunnen
worden ingediend, maar alleen nog in de regio, bij UNHCR. Is dat het beleid?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dat is een ander deel van het beleid. Daarmee zorg je ervoor dat alle
asielzoekers geregistreerd in UNHCR-verband in de regio worden opgevangen.
Daarover voeren wij ook een gesprek met de UNHCR en daarvoor hebben wij de
UNHCR nodig. Nederland kan dat niet als enige geheel en al tot stand
brengen. Wij hebben de organisatie daarbij nodig. Bij opvang in de regio in
den brede spelen meer onderwerpen een rol, bijvoorbeeld mogelijkheden voor
terugkeer en voor resettlement. Daaraan levert Nederland een bijdrage.De voorzitter:De heer Koenders kijkt niet helemaal gelukkig. Er is echter een tweede
termijn waarin dingen uiteraard verder uitgediscussieerd kunnen worden.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Voorzitter. Omdat wij sinds deze zomer intensief overleg voeren met de
UNHCR, hebben wij het "conventie plus"-concept met de Hoge Commissaris besproken.
Wat ons betreft is dat een aantrekkelijk concept, waarin een algehele benadering
wordt gekozen, secundaire migratiestromen worden tegengegaan en verantwoordelijkheid
gedeeld wordt tussen landen van bestemming, van transit en van herkomst. Ik
verwacht veel van dit initiatief. Het sluit heel goed aan op wat de regering
voor ogen staat. Naar mijn idee dient Nederland een actieve en stimulerende
rol te spelen bij de verdere invulling van "conventie plus".Ook op andere terreinen zal Nederland actief samenwerken met de UNHCR.
Mevrouw Ferrier sprak al over de inbreng van migranten binnen ontwikkelingssamenwerking.
Nederland kent een omvangrijke hoeveelheid migrantengemeenschappen. Door het
overmaken van geld leveren zijn soms een aanzienlijke bijdrage aan armoedebestrijding
in hun landen van herkomst. Dat is positief. Wij kennen al enkele jaren het
programma IntEnt. Dat stimuleert migranten in Nederland om in de landen van
herkomst eigen bedrijven op te zetten of in bestaande bedrijven te investeren.
Dat functioneert dus. Een training in ondernemersschap is ook een onderdeel
van het programma. Het departement heeft de West-Afrikaanse migranten een
aanzet gegeven om zich te organiseren. Hieruit is een organisatie voortgekomen
die zich onder andere inzet voor de ontwikkeling van West-Afrika. Dat is dus
breder dan slechts één land.Soms kunnen migranten bijdragen aan reguliere ontwikkelingssamenwerking.
In de gezondheidszorg in Ghana wordt bijvoorbeeld een proef gehouden waarin
Ghanese migranten ingezet worden voor de verlichting van de braindrain en
het gebrek aan middelen in de sector. Het plan is dat migranten bijvoorbeeld
tijdelijk naar Ghana kunnen terugkeren voor het geven van cursussen.De heer Eurlings sprak over een langer bestaand plan met Afghanen. Dat
was niet zo succesvol, want binnen het kader van dat programma is slechts
één Afghaan teruggekeerd. Wij zijn aan het onderzoeken op welke
wijze wij dat programma kunnen intensiveren. Er is in Kabul stevige behoefte
aan gekwalificeerde Afghanen die bij de wederopbouw een handje kunnen toesteken.
Wij moeten nog nagaan welke obstakels er precies zijn. Als wij die kunnen
wegnemen, kunnen wij toch weer een groep inmiddels genaturaliseerde Afghanen
zover krijgen dat zij een bijdrage leveren aan de wederopbouw van Afghanistan.De heer Eurlings (CDA):Ik dank de staatssecretaris voor de urgentie die zij met betrekking tot
dit punt voelt. In eerste termijn heb ik verwezen naar de tripartiete benadering
van Groot-Brittannië. Hoewel men hiermee pas is begonnen, lijkt deze
benadering meer vruchten te gaan afwerpen dan de onze. Ik begrijp dat de regering
dit samen met de UNHCR gaat oppakken. Hoe snel en in welke vorm gaat dit gebeuren?
Als tweede wil ik graag weten of ik de overeenkomst van de Europese ministers
van Binnenlandse Zaken moet uitleggen als dreigen met het gebruik van dwang
en dus als stok achter de deur. Ik hoop overigens dat het gebruik van dwang
kan worden voorkomen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Het is goed dat de heer Eurlings dit punt aansnijdt, want dat brengt ons
bij de inzet van middelen voor ontwikkelingssamenwerking. Het is de bedoeling
dat wij deze middelen strategisch inzetten in verband met terugkeer. Groot-Brittannië
en Frankrijk zijn ons voorgegaan met het afsluiten van trilaterale overeenkomsten
met Afghanistan en de UNHCR. Wij hebben die overeenkomsten bestudeerd en zijn
tot de conclusie gekomen dat zij voor Nederland een uitstekende mogelijkheid
zouden zijn. Het gaat ons om een andere groep die wij allereerst op basis
van vrijwilligheid de mogelijkheid willen geven terug te keren, maar ook dwang
wordt niet uitgesloten. Dit is ook de context van het Britse en Franse model.
Bij feitelijke terugkeer zal steeds rekening worden gehouden met de situatie
in Afghanistan, want dat blijft altijd een kader waarbinnen wij afspraken
maken. Wij zijn echter van plan om die overeenkomst ook af te sluiten. Overigens
is nog weinig succes te melden over het Britse model, maar het is een begin.
Hoe meer landen zich hierbij aansluiten, des te sterker je staat bij de uitwerking
van een dergelijke overeenkomst. Wij sluiten ons daarbij aan.Het klopt dat wij hiervoor middelen van ontwikkelingssamenwerking kunnen
inzetten. Hierover zijn teksten opgenomen in het regeerakkoord. Wij zullen
alle modellen nog eens goed bekijken. Je zou eigenlijk veel meer moeten uitgaan
van de Conventie-plus en de hele range van methoden en mogelijkheden moeten
benutten. Voorts moet je oppassen dat je de allerarmsten niet treft met het
instellen van sancties, wanneer terugkeer niet aan de orde is. Laat ik echter
duidelijk stellen dat wij geen enkele maatregel uitsluiten. Deze modellen
zullen wij toelichten in een notitie die voor begin volgend jaar is toegezegd
aan de Kamer. Wij zijn deze notitie samen met minister Nawijn aan het opstellen
en hierin zal de gehele problematiek, inclusief de instrumenten, aan de orde
komen.De heer Eurlings (CDA):Ik dank de staatssecretaris voor haar toelichting. Ik heb eerder gezegd
dat je niet moet uitgaan van het willen stoppen van ontwikkelingshulp aan
een land. Daarmee tref je misschien juist de slachtoffers in het land. Het
is wel belangrijk dat wij dat principe heel serieus bekijken, want het kan
een goede stok achter de deur zijn voor een verandering van de opstelling
van een regime van een land waaraan je ontwikkelingshulp biedt. Ik ben daar
blij mee en wij wachten de notitie volgend jaar af.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Wij zullen nagaan welk middel het meest effectief is. Dat is het uitgangspunt
van de regering.Mevrouw Terpstra sprak over terug- en overnameclausules in het verdrag
van Cotonou en is van mening dat het verdrag beter niet kan
worden afgesloten. In het verdrag van Cotonou staat juist wél een terug-
en overnameclausule en dat is winst. Onze voorgangers, oud-minister Van Aartsen
en oud-minister Zalm, hebben indertijd uitgebreid aangedrongen op opname van
deze clausule en dat heeft tot resultaat geleid. Als je tegen het verdrag
van Cotonou bent, zoals de VVD-fractie, heb je helemaal niets. Je hebt geen
terugnameclausule en geen overnameclausule, waardoor je in feite met lege
handen staat. Ik vind het daarom fijn dat wij dat verdrag inmiddels hebben
getekend, zodat wij ermee voort kunnen.Mevrouw Terpstra (VVD):Voorzitter. Ik ben niet van plan om hier het debat over het verdrag van
Cotonou over te doen.De voorzitter:Dat ben ik met u eens.Mevrouw Terpstra (VVD):De portee van mijn betoog was dat die clausule voor de VVD-fractie eerder
een intentie was dan een dwingend gebod. De verdragspartners wilden daar ook
niet aan en daarom wilden wij die clausule vóór ratificatie
sterker, helderder en scherper in het verdrag verwoord hebben. Door alvast
akkoord te gaan met een slappe tekst, heb je in feite geen drukmiddel meer
om er naar aanleiding van die slappe tekst een schepje bovenop te doen.De voorzitter:Zoals mevrouw Terpstra zei, gaan wij dit debat inderdaad niet overdoen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik constateer dat de VVD-fractie nu dus geen enkel drukmiddel heeft. In
artikel 13 van het verdrag van Cotonou staat dat de ondertekenaars zich ertoe
verbinden om, ik citeer: eigen onderdanen die illegaal op het grondgebied
van een lidstaat van de Unie verblijven, op verzoek van die lidstaten zonder
verdere formaliteiten terug te nemen. Als je dat verdrag niet ondertekent,
heb je niets. Ik weet dus niet wat er nog meer te bedenken valt en ik heb
het idee dat het voor de VVD een gemiste kans is.Mevrouw Terpstra (VVD):Wij blijven van mening verschillen, maar dat kan.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Nu is het wel zo dat dit soort teksten zich ontwikkelt; wij hebben nu
al dit soort clausules in verdragen. Hoe je daar in de komende tijd verder
mee zou kunnen omgaan, moeten wij binnen Unieverband met elkaar bekijken.Voorzitter. Ik kom bij de effectiviteit van de hulp. Over integraliteit
en coherentie heb ik al gesproken, maar het gaat óók om de resultaten.
Wij weten inmiddels wat er nodig is en daarvoor hebben wij ook de consensus
van Monterrey, waar de financiële afspraken zijn gemaakt. Onderwijs blijft
hierbij het fundament onder de ontwikkeling. Bij motie heeft de Kamer om verhoging
van de steun voor onderwijs gevraagd en wel tot 15% van ons ODA-budget. Ik
sta daar volledig en zonder voorbehoud achter. Ik zeg dit mede in antwoord
op vragen van mevrouw Terpstra; ook de heer Palm heeft het belang van onderwijs
nog eens onderstreept. Dat doel zullen wij halen, maar het tempo wordt bepaald
door het absorptievermogen van de betrokken landen. Dat ligt niet aan ons,
maar het ligt aan de landen zelf. Wij zijn bezig onze steun aan basisonderwijs
op alle fronten en langs alle beschikbare kanalen te verhogen. Ik noem het
"fast track"-initiatief van "Education for all" van de Wereldbank: daar zijn
wij één van de grote donoren. Er is afgelopen week een conferentie
over gehouden en wij zijn als het ware de katalysator. Zeven landen zijn nu
expliciet genoemd; in een heel apart traject wordt daar "Education for all"
gelanceerd. Er is evenwel nog meer donorsteun nodig en wij hebben dat daar
nog eens met elkaar besproken, maar het is jammer dat dit nog niet echt op
tafel is gekomen.Mevrouw Terpstra (VVD):Het is mooi deze toezegging, alsmede de extra toezegging over het onderwijs;
ik zeg de staatssecretaris daarvoor dank. Onderwijs is buitengewoon belangrijk;
het is de basis voor de ontwikkeling van een land. Ik heb de staatssecretaris
ook willen prijzen voor het feit dat zij niet alleen het basisonderwijs, maar
ook het beroepsonderwijs erbij wilde betrekken. Dat is zeer terecht, want
ik denk dat ook die kennis hard nodig is. Ik heb toen gevraagd of, als je
dit erbij betrekt, het dan boven op het budget komt dat er al is voor onderwijs
of dat het een onderdeel daarvan is. Immers, in het laatste geval is het "in
plaats van" en schieten wij er niet erg mee op.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:De bedoeling is altijd geweest om het inclusief te houden, dus basisonderwijs
inclusief delen van het beroepsonderwijs – derhalve niet alles, maar
er zijn delen. Ik noem in dit verband non-formeel onderwijs voor volwassenen:
alfabetisering voor vrouwen, schoolverlaters enz. Het is aldus een grotere
range dan alleen maar primair onderwijs in de klas. Het is evenwel benoemd;
het is niet zo dat wij daar zelf een eigen invulling aan kunnen geven. Daar
waar het gaat om beroepsonderwijs in het kader van sectoren, is dit een zaak
waar ik het bedrijfsleven bij nodig heb. Wij hebben overigens ten aanzien
van onze 19+3-landen nog eens gekeken hoe wij de steun aan ons onderwijsprogramma
extra kunnen verhogen, maar wij moeten letten op de absorptiemogelijkheid.De heer Palm (LPF):Wij stellen het zeer op prijs wat u zegt over onderwijs. Wij hebben in
de eerste termijn gezegd dat het wat ons betreft zelfs een tandje hoger kon
en in dat verband hebben wij een percentage van 20 genoemd. Ik begrijp dat
alles zijn tijd nodig heeft, maar ik neem aan dat u daar niet principieel
tegen bent.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Op zichzelf niet, maar aan de andere kant vind ik dat er ook zoiets moet
zijn als burden sharing: andere landen moeten ook bijdragen. Het kan niet
zo zijn dat Nederland als enige zich uitsluitend en alleen met onderwijs bezighoudt,
want alleen maar mensen opleiden is niet evenwichtig genoeg. Je hebt ook de
economische ontwikkeling nodig, bedrijfslevenprogramma's en gezondheidsprogramma's.
Wij willen het wel verbreden, maar wij zitten nu op 8,5% en wij zullen nog
een stevig tandje bij moeten trekken om aan de 15% te komen. Dat is op zich
al heel wat en wij kunnen altijd tegen die tijd nog kijken hoe wij het verder
gaan doen.Voorzitter. Het bevolkingsbeleid staat dezer dagen in de belangstelling
en mevrouw Terpstra vraagt om een verhoging van de bijdrage voor UNFPA. Dat
lijkt inderdaad opportuun, als ik kijk naar wat er gebeurt: de Verenigde Staten
hebben hun bijdrage een aantal maanden geleden al laten vervallen
en er is een gat in de begroting van UNFPA, dat overigens inmiddels door niet-gouvernementele
organisaties in de VS wordt gevuld. Zij hebben geheel uit eigen beweging hetzelfde
bedrag op tafel gelegd, maar het blijft natuurlijk wel lastig voor UNFPA.
Ik heb overigens nog geen verzoek gekregen voor een extra bedrag. Ik heb wel
heel intensief contact met mevrouw Obaid, maar zij heeft ons dat verzoek nog
niet gedaan. Ik vind derhalve op dit moment nog niet dat wij al naar een extra
bijdrage toe moeten. Ik vind dat de Verenigde Staten over de brug moeten komen,
alsmede andere donoren. De Duitsers zijn bijvoorbeeld nog niet voluit donor
van deze organisatie. Wij moeten er als Nederland niet altijd op vooruitlopen.Mevrouw Terpstra (VVD):Dank u wel voor het antwoord. Het amendement dat wij met zijn allen hebben
ingediend, heeft toch nog een andere portee. Het is namelijk een internationaal
signaal, dat vanuit de politiek, dus vanuit het parlement en niet vanuit de
regeringen zelf, wordt gegeven. Wij zijn zo verontwaardigd dat wij vinden
dat een ophoging hard nodig is in plaats van een verlaging of zelfs het afsnijden
van het budget. Het is een eenmalige bijdrage, die juist als signaal en als
voorbeeld voor andere landen moet dienen om vooral het voorbeeld van de Verenigde
Staten niet te volgen. Daarom beschouw ik dit amendement als een parlementair
signaal dat hard nodig is.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik ben het ermee eens. De ondersteuning van deze organisatie was zeker
in augustus en september, toen het allemaal speelde, zo nodig. Wij proberen
die op alle mogelijke manieren te bieden, maar ik constateer dat dit bedrag
niet uit eigen kas wordt betaald, maar uit de kas voor Rwanda. Ik moet u eerlijk
zeggen dat ik de balans liever laat doorslaan naar Rwanda. Dat land moet niet
alleen de opvang van 20.000 militairen organiseren, maar ook van 350.000 mensen
die uit Oost-Kongo terugkeren. Dit land staat dus voor een enorme opgave,
maar heeft er de middelen niet voor. Moeten wij dan het signaal afgeven dat
wij vanwege een symbolische bijdrage iets afhalen van het budget voor een
land dat straatarm is en waarvan wij willen dat het een rol gaat spelen in
het vredesproces? Die bijdrage is immers een uiting van iets dat wij belangrijk
vinden. Financieel is het niet nodig voor UNFPA. Wij zijn reeds met Rwanda
in gesprek en ik vind het moeilijk om aan dit land mee te delen dat zij het
daar wel met minder kunnen doen.Mevrouw Terpstra (VVD):Wij moeten duidelijk maken dat wij pas macrosteun geven als er wordt voldaan
aan heldere criteria. In Rwanda zijn er op dit moment zo veel goed georganiseerde
soldaten, die elders de genocide proberen af te maken, zoals zij zelf in het
openbaar zeggen, dat er niet echt een reden bestaat om dit bedrag aan dit
land toe te wijzen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik zie dat punt wel. Vanaf de buitenkant lijkt het alsof je het zomaar
kunt wegstrepen, zittend aan een bureau. Maar ik zie ook dat er in Rwanda
als gevolg van de decentralisatie heel veel wordt gedaan in de districten.
Dat is een aantal jaren geleden ingezet en loopt succesvol. Er zijn committeringen
aangegaan. Het is niet zo eenvoudig om er zomaar een streep door te halen
omdat UNFPA een probleem heeft, veroorzaakt door de Verenigde Staten. Laten
wij alstublieft oppassen met het zomaar wegstrepen van bedragen die wij in
de bilaterale relatie zorgvuldig hebben overdacht en toegekend. Probeert u
een andere dekking te vinden, maar niet deze, als het al moet.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik ben heel blij met dit antwoord van de staatssecretaris, maar hetzelfde
geldt natuurlijk voor de 10 mln die mevrouw Terpstra voor het PSOM voorstelt.
Dat amendement kent dezelfde dekking, maar de staatssecretaris heeft er niet
over gesproken.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik heb dat amendement ook afgeraden, omdat het bedrag niet nodig is. Ik
kan mij voorstellen dat je een signaal wilt afgeven, maar dat hoeft niet financieel
te zijn. Je zou ook aan een ander signaal kunnen denken dan het verminderen
van de Rwandese ontwikkelingsgelden met dit bedrag.Mevrouw Ferrier (CDA):De reden om de dekking voor dit heel belangrijke doel hier te zoeken was
juist dat organisaties en betrokkenen in Rwanda het signaal aan ons hadden
gegeven om het gereserveerde geld enigszins te "stagneren", omdat het proces
nog vele vragen opriep bij velen. Wij willen niet zeggen dat het niet belangrijk
is, integendeel. De CDA-fractie heeft die vragen indertijd gesteld, omdat
het belangrijk is. Gezien het doel waarvoor wij het willen inzetten, vragen
wij ons nu alleen af of je dat geld niet op dit moment daar vandaan kunt halen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik trek die informatie na. Als men aangeeft dat men er nog niet aan toe
is gekomen om dat bedrag uit te geven, dan is dat een argument. Mocht het
zo zijn, dan hoort u niets van mij. Mocht het anders zijn, dan bericht ik
u daarover.Mevrouw Terpstra vroeg naar de SKAP-conferentie in Bangkok. Vanwege verplichtingen
elders kan ik daar niet zijn, maar wij zullen een heel goede delegatie naar
die conferentie sturen, een delegatie op hoog ambtelijk niveau. Er zijn ook
jongeren die bereid zijn om mee te gaan naar die conferentie; wij zullen ze
in de delegatie opnemen.Beperking van het aantal landen waar wij actief zijn, heeft nog niets
aan relevantie verloren. Hoe effectiever wij kunnen zijn, hoe beter. Dan blijft
het landenbeleid, zoals mevrouw Ferrier vroeg, natuurlijk gericht op de allerarmste
landen.De voorzitter:Ik zie dat de heer Koenders wat wil zeggen. Er hoeft niet over ieder onderwerp
een vraag te worden gesteld.De heer Koenders (PvdA):Ik vraag verheldering over een amendement en het oordeel van de staatssecretaris.
Anders weet ik straks niet ...De voorzitter:Is er al gesproken over dat amendement?De heer Koenders (PvdA):Het gaat over elk amendement over Rwanda. Ik wil helderheid hebben van
de staatssecretaris of zij nu elk amendement dat een dekking aangeeft uit
Rwanda afwijst. Zij kan niet zeggen dat er nog een onderzoek naar zal worden
verricht: ik wil gewoon weten, wat zij met het amendement doet.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik heb gezegd dat ik vind dat dit niet moet. Vervolgens heeft de Kamer
gezegd dat dit geld niet wordt benut. Dat is een argument. We hebben hier
toch een debat? Mij lijkt dat ik moet luisteren naar de argumenten die worden
ingebracht. Als hier wordt gezegd dat een niet-gebruikt bedrag pas in een
later jaar nodig is, ben ik bereid daarnaar te kijken. In eerste instantie
heb ik dat echter afgeraden. Ik heb daar zeker vijf minuten over gesproken,
en ik ga dat niet herhalen.De heer Koenders (PvdA):Ik ga ervan uit dat u dat afwijst, totdat wij het bericht van het tegendeel
krijgen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Nee, ik heb gezegd tegen de Kamer dat ik na zal gaan of wat zij zegt,
waar is. Ik vind namelijk dat het bedrag voor Rwanda ook daarvoor bestemd
moet blijven. Als het dit jaar niet wordt benut en ergens anders heen moet
vloeien – zo zijn de regels nu eenmaal – zou je kunnen overwegen
om te zeggen: dan heb ik niet zoveel bezwaren tegen het amendement. Het zou
niet mijn idee zijn, maar dat heb ik al gezegd.Mevrouw Ferrier vroeg naar de monitoring op het terrein van good governance.
Nederland zal de ontwikkelingen nauwgezet volgen. Ik doel op de ontwikkelingen
in de samenwerkingslanden als het gaat om goed bestuur. Dan gaat het niet
om een momentopname, maar om trends, om "de hele film". Het gaat dan om landenspecifieke
indicatoren. Je kunt het ene land namelijk niet met het andere land vergelijken.
Wij moeten maar eens kijken, hoe de ontwikkelingslanden daarin zelf stappen
ondernemen. Het kan zijn dat je daarvoor een memorandum of understanding voor
nodig hebt, wat in sommige landen bestaat. Maar in andere landen is dat niet
nodig. Dat is echt een kwestie van vorm en maatwerk.Ik kom toe aan Suriname. Ik wil niet reageren op door journalisten aangehaalde
uitspraken van buitenlandse bewindslieden. Bilaterale samenwerking kenmerkt
zich door het samen bespreken van problemen, niet via de krant. Wij moeten
er dus voor zorgen dat we rechtstreeks met elkaar communiceren, en niet via
de media. Er zijn voldoende kanalen en mogelijkheden om elk onderwerp, elke
zorg met elkaar in goede harmonie te bespreken.De heer Koenders vroeg naar een evaluatie die van de huidige situatie
zou zijn gemaakt. Sinds de afspraak die wij een aantal jaren geleden hebben
gemaakt – het hervatten van het bilaterale programma, sectoraal beleid
en het voorbereiden van voorstellen – is er een review geweest over
23 jaar Ontwikkelingssamenwerking. Deze exercitie zal komend voorjaar worden
afgerond en naar de Kamer worden gezonden. Dat laat echter onverlet dat die
andere trein al is gaan rijden. In 2000 is afgesproken dat er op een nieuwe
leest zou worden geschoeid en dat de resterende verdragsmiddelen zouden worden
benut via een sectorale benadering. Suriname gaat nu invulling geven aan dat
programma, waartoe wij de afgelopen tijd de eerste stappen hebben gezet. Ik
ben misschien wat ongeduldig, maar ik was toch ook wel teleurgesteld over
het tempo, waarin de Surinaamse regering dat hele traject heeft opgepakt.
Inmiddels is er een sectorkeuze, er is een quick scan op dat punt, en in november
is het startfonds goedgekeurd. Dan kunnen wij aan de slag om ook de uitwerking
ter hand te nemen. Als wij dat niet doen, verzandt het Surinamebeleid inderdaad.
Als we nu de geboden kansen met de afspraken die er liggen gaan uitwerken,
is de ingezette lijn een goede: twee jaar geleden van start gegaan, zij het
helaas niet erg voortvarend, maar ik ga nu mijn schouders eronder zetten.Ik kom toe aan de inzet van de garantiemiddelen in 2001. Wij hebben de
goedkeuring van de nieuwe fase van het Fonds ontwikkeling binnenland, en de
samenwerking tussen de Surinaamse en de Nederlandse ministers van financiën.
Dit alles los van de andere programma's en projecten die particulier lopen,
welke gelukkig al jarenlang doorgaan.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Als u nog woordvoerder was geweest, had u de staatssecretaris
graag op dit punt geïnterrumpeerd.De voorzitter:Van dat verleden kan ik mij absoluut niets herinneren, maar ga u gang.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De staatssecretaris zegt dat niet via de kranten behoort te worden gecommuniceerd,
wanneer iets niet goed gaat. Daar ben ik het natuurlijk mee eens, maar hoe
komt het dat kritiek en ontevredenheid via de kranten worden
geuit?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Mevrouw Karimi stelt deze vraag aan de verkeerde persoon.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De staatssecretaris moet het zich aantrekken dat buitenlandse bewindspersonen
wel uitspraken in de krant doen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Het lijkt mij dat die vraag niet aan mij, maar aan die bewindslieden moet
worden gesteld. Ik heb dergelijke opmerkingen inderdaad diverse malen in de
krant gelezen. Ik vond het een vreemde manier van communiceren. Niettemin
gaan wij gewoon door met de afspraken. Ik zei al dat de overeenkomst voor
het startfonds is getekend en dat wij de samenwerking met de minister van
Financiën hebben gecontinueerd. Aan alle voorwaarden die nodig zijn om
het hele programma straks te kunnen uitvoeren, wordt gewerkt. Dan is het hinderlijk
dat er via de media wordt gecommuniceerd. Ik wil er echter niets over zeggen,
omdat het op deze manier helemaal niet kan.De voorzitter:Als ik nog woordvoerder was geweest, had ik nu nog één korte
interruptie gepleegd.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. U hebt een heel goed inlevingsvermogen. Heeft de staatssecretaris
haar collega in Suriname telefonisch gesproken?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dat heb ik niet gedaan.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Waarom niet?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Wij zetten de beleidsdialoog met Suriname – die in feite nooit is
stopgezet – voort, maar ik kan toch niet na elk krantenbericht de minister
bellen? Onvrede moet rechtstreeks op het juiste niveau worden besproken. Zodra
ik de kans krijg om daarover met een collega te spreken, doe ik dat. Wij moeten
daarover nu niet veel meer zeggen, want ook hier hoort het niet thuis.De heer Koenders (PvdA):Ik vind dat helemaal niet. Het gaat immers om een groot bedrag aan Nederlands
belastinggeld, waarvan de Kamer het recht heeft om te weten hoe het besteed
wordt. Het gaat hier niet om krantenberichten, maar om een precies verslag
van een rede van president Venetiaan voor het Surinaamse parlement. Hij zegt
dat de ontwikkeling van Suriname door Nederland wordt gesaboteerd en dat de
hele sectorale benadering in feite door de donor is opgedrongen. Dit zijn
geen feiten uit de krant, maar een letterlijk verslag van een betoog van de
president voor het Surinaamse parlement. Heeft de Kamer niet het recht om
nu te weten wat de review heeft opgeleverd en deze ook te krijgen?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Ik ben bereid om de review naar de Kamer te zenden wanneer deze is voltooid.
De vraag is overigens of daar precies in staat wat zojuist is voorgelezen.
Wij zullen zien wat een en ander oplevert.De heer Koenders (PvdA):U erkent toch wel het recht van de Kamer inzake de controle op de besteding
van belastinggeld? Als dit de discussie in Suriname is, dient de Kamer op
korte termijn van de stand van zaken op de hoogte te worden gesteld. Wij dienen
controle te hebben op de besteding van onze middelen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Uiteraard heeft de Kamer op elk moment het recht om te horen wat er met
dit geld gebeurt, maar er was tot eergisteren of zo niet zo gek veel aan de
hand. Er is heel lang gestotterd en gesteund over het sectorale beleid. Er
is heel lang geaarzeld of men dit wel samen met Nederland moest doen, maar
nu lijkt het vlot getrokken te worden. Ondanks dit soort toespraken en ondanks
uitspraken in de media is men toch overgegaan tot het afsluiten van een startfonds
voor een bedrag van 22 mln. Wij kunnen nu aan de slag en ik vind dat wij nu
ook moeten doorgaan. Het onderwerp is te belangrijk om nu achterover te leunen
om rustig uit te zoeken wat de problemen zijn. Ik zie dat er ambtelijk een
drive is om uitwerking te geven aan hetgeen Nederland anderhalf jaar geleden
met Suriname heeft afgesproken. Die lijn wil ik doortrekken. Een wezenlijk sluitstuk van de effectiviteit is de versterking van resultaatmeting,
monitoring en evaluatie. Ik heb in het antwoord op de schriftelijke vragen
al toegezegd dat ik een notitie over ons interne waarderingssysteem aan de
Kamer zal zenden. Ik ben het overigens eens met de opmerking van mevrouw Karimi
en mevrouw Ferrier dat het blind doorvoeren van het begrip "meetbaarheid"
binnen de ontwikkelingssamenwerking het gevaar met zich brengt dat men zich
alleen maar richt op resultaten. Wij zullen zoveel mogelijk met anderen moeten
samenwerken. Wij moeten harmoniseren, zodat men niet na elkaar missies houdt
en na elkaar evaluaties doet. Het eerste voorbeeld is Zambia. Daar hebben
wij één missie en houden wij één evaluatie omdat
wij met een aantal donoren samenwerken en niet allemaal na elkaar komen. Dat
zal de landen geweldig helpen en voor onszelf levert het natuurlijk een vermindering
van de administratieve belasting op.Wij kijken ook naar de effectiviteit VBTB van multilaterale hulp. Wij
hebben met mededonoren een systeem opgezet. Wij proberen de Verenigde Staten
hier ook bij te betrekken, omdat zij wat afhoudend zijn ten opzichte van multilaterale
instellingen. Er is een gezamenlijk beoordelingsmechanisme waarmee wij de
effectiviteit van die organisaties jaarlijks kunnen meten. Er zullen winnaars
en verliezers zijn. Degenen die niet goed presteren en degenen die wel goed
presteren kunnen wij zo beoordelen. De heer Palm heeft onze benadering op
dit punt onderschreven.Een effectief beleid is niet mogelijk zonder aandacht voor de rol van
vrouwen en voor gendergelijkheid. "Vrouwen maken het verschil tussen armoede
en ontwikkeling", zei Mike Moore, de voormalige DG van de WTO onlangs in een
interview in Vrij Nederland. Hij heeft gelijk. Dat blijkt uit alle onderzoeken.
Investeringen in onderwijs, in gezondheid en in politieke en economische participatie
van vrouwen zijn enorm lonend. Daarom moet er meer aandacht komen voor concrete
en aantoonbare resultaten voor vrouwen. Ook bij het verlenen van macrosteun
geven wij meer aandacht aan de relatie tussen armoede en genderongelijkheid.
Verder moeten vrouwen een grotere rol krijgen bij vredesopbouw. Dit blijven
wij ook doen in bijvoorbeeld Soedan. Ik heb het programma Vrouwen
en Vredesopbouw dan ook gecontinueerd toen wij op bezoek waren in Khartoum.
Ik noem ook onze aandacht voor vrouwenhandel. Tijdens het voorzitterschap
van de OVSE zullen wij daar expliciet aandacht aan besteden.Het is echter breder. In de kern gaat het bij ontwikkelingssamenwerking
altijd weer om mensen, om mensen die hun eigen lot in handen willen nemen.
Dat inspireert, dat willen wij steunen. In een sloppenwijk in India ontmoetten
wij vorige week zondag een van de vele kinderraden die belangrijke zaken zoals
kinderarbeid en geboorteregistratie aan de orde stellen. Zij houden daar rally's
voor en zij gaan naar het gemeentehuis. Deze raden zijn ongelofelijk actief
om volwassen mensen van deze thema's te doordringen. Het zijn een soort minigemeenteraden.
Zij zijn heel alert en tegelijkertijd heel ontroerend. Voor sommige leden
van die kinderraad die lange dagen werken in de horecasector, willen de kinderen
van de kinderraad een avondschool openen. Het is een eigen idee om aan te
sluiten op de realiteit van alledag. Ik vind het van belang dat wij zicht
houden op die mensen, op vrouwen en kinderen. Daar gaat het om als wij het
hebben over armoedebestrijding. Het zal nooit een abstractie mogen zijn.Ik heb gesproken over mijn agenda, die niet meer beperkt blijft tot armoedebestrijding,
maar zich zal uitstrekken tot alle thema's die ik zojuist heb besproken: interdepartementaal,
geïntegreerd, grensverleggend, grensoverstijgend. Dat is veel, heel veel.
Ik hoop dat deze agenda door het volgende kabinet verder kan worden uitgewerkt.
Een bewindspersoon voor ontwikkelingssamenwerking heeft met deze agenda een
zware functie, maar ik vind het eervol om deze functie te mogen uitoefenen.
Ik doe het zelfs graag. Alles overziend, ben ik het met mevrouw Ferrier en
de heer Koenders eens dat deze functie door het belang ervan en voor de geloofwaardigheid
van Nederland als belangrijke donor, evenals voorheen het best door een minister
kan worden opgepakt. Luisterend naar de uitspraken van CDA-fractievoorzitter
Verhagen en partijvoorzitter Van Bijsterveldt, heb ik begrepen dat dit ook
de inzet van het CDA is voor het volgend kabinet. Dat is hoopvol.De heer De Graaf (D66):Laten we hopen dat de staatssecretaris hier namens het voltallige kabinet
heeft gesproken. Daar ben ik erg benieuwd naar. Ik neem aan dat zij deze vraag
wil beantwoorden.De staatssecretaris heeft over Suriname gesproken, maar is daarbij niet
ingegaan op mijn vraag over de gedetineerden in de Surinaamse gevangenissen.
Mag ik aannemen dat de minister hierop in tweede termijn zal ingaan?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:De minister heeft toegezegd daarop in tweede termijn terug te komen, als
de staatssecretaris de vraag niet zou hebben beantwoord. Uit het feit dat
ik er niets over heb gezegd, kunt u afleiden dat hij daarop in tweede termijn
terugkomt.De heer De Graaf (D66):En hoe luidt uw antwoord op mijn eerste vraag?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:De bewindspersonen spreken namens het kabinet.De heer De Graaf (D66):Het voltallige kabinet?Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Het kabinet is het kabinet.De heer De Graaf (D66):Dat is dan genoteerd.Mevrouw Terpstra (VVD):Ook door ons. Zo hoor je nog eens wat!Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn uitnodiging aan de staatssecretaris
om iets te zeggen over het Tibet/China-vraagstuk.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Daar kom ik in tweede termijn op terug.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik kom even terug op de discussie rond het TMF. Inmiddels hebben wij van
een aantal van die wederopbouworganisaties vernomen dat ambtenaren van uw
departement vanwege gebrek aan budget aan die organisaties hebben gevraagd
om geen TMF-aanvraag in te dienen.Staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven:Dat klopt, zoals ik al heb gezegd. Dat heeft echter niet te maken met
schaarste in het budget, maar met het feit dat die aanvragen niet passen in
het beleid. Dat is ook de reden waarom wij een ander beleidskader willen opzetten.
In de afgelopen tijd zijn wij erachter gekomen dat die organisaties daar niet
in thuis horen. De komende tijd zullen wij hieraan gaan werken. Een deel van
de organisaties heeft toch een aanvraag ingediend, een ander deel niet. Het
deel dat een aanvraag heeft ingediend, nemen wij half mee in de trits voor
de overbrugging. De andere organisaties kunnen gewoon op de oude manier, zoals
zij dit jaar hebben gedaan, van project tot project aankloppen bij de noodhulppot
of bij de ambassades.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik feliciteer mevrouw Ferrier met haar maidenspeech. De woordvoerders
bedank ik voor hun vragen en opmerkingen, in het bijzonder de woordvoerders
met vragen en opmerkingen over Europa, want dat was maar een beperkt aantal.
Dit heeft overigens niets te maken met het zogenaamde provincialisme dat eerder
is genoemd, maar met het simpele feit dat de begroting voor Europa feitelijk
bij de behandeling van de Staat van de Unie apart is behandeld. Bovendien
heeft het uitbreidingsdebat kort geleden plenair plaatsgevonden. Daarom beperk
ik mij tot de concrete vragen en opmerkingen over Europa.Een aantal woordvoerders heeft zijn zorgen uitgesproken over de positie
van Nederland in de Europese Unie. De heer Koenders vroeg zich af, of de Europese
landen Nederland nog wel begrepen. Hij sprak over het debacle van de uitbreiding.
De heer De Graaf had het over de scepsis bij de minister en de staatssecretaris,
die zou leiden tot onduidelijkheid in Europa over Nederland als partner. Mevrouw
Karimi had het erover dat de tekenen des tijds verkeerd zouden zijn begrepen
en dat het eigen belang te zeer vooropgesteld zou zijn. Zij koppelde dit aan
bijvoorbeeld de discussie over de uitbreiding van de Europese Unie.Ik verzeker deze woordvoerders van de oppositie dat mijn indruk juist
is dat men in Europa een heel duidelijk beeld heeft van Nederland. Misschien
heeft men wel een te duidelijk beeld van Nederland, maar dat
is een ander punt van discussie. Ik reis actief Europa rond, om te beginnen
naar de kandidaat-lidstaten. Na de Top in Brussel is mij door anderen hiertoe
het motto "charmeoffensief" meegegeven. Ik reis uiteraard ook naar de huidige
lidstaten, mede ten behoeve van de discussie die wij voeren over de Europese
Conventie. Mijn conclusie uit de gesprekken die ik daar voer, is dat het enige
land dat in enige verwarring lijkt te verkeren over de positie van Nederland
in Europa Nederland is.Natuurlijk is het goed om de kritische houding die Nederland aan de dag
legt tegenover andere landen en tegenover de Europese Unie ook aan de dag
te leggen tegenover onszelf. De heer Koenders sprak van het debacle van de
uitbreiding, maar dat lijkt mij ongefundeerd en een slag in de lucht. Nederland
is over de uitbreiding wel degelijk nadrukkelijk kritisch geweest. Dat is
iets heel anders dan het voorop stellen van het eigen belang in enge zin,
namelijk in financiële zin. Sterker nog, voor een deel was onze kritische
houding ten aanzien van de uitbreiding juist het gevolg van een verantwoordelijkheidsbesef
voor de Europese Unie. Een van de belangrijke discussiepunten was per slot
van rekening de vraag of de toetredende landen voldoende klaar zijn volgens
de eerder gemaakte afspraken. Deze discussie hebben wij hier eerder gehad
en die heeft geleid tot de uitsluitingsmogelijkheden en de "safeguard clauses".Een ander punt was de landbouwhervorming. Ook dat was niet primair een
financiële discussie of een kwestie van nationaal eigenbelang. Integendeel,
het was juist primair een discussie over het belang van hervormingen voor
het gemeenschappelijke landbouwbeleid van de Europese Unie. Daarbij was het
belang van de ontwikkelingslanden steeds een van de principiële overwegingen.
Nederland wordt naar mijn indruk juist heel serieus genomen. Dat blijkt ook
uit het resultaat van de Top in Brussel. Op beide hoofdpunten – de vraag
of de landen klaar zijn dan wel op bepaalde onderdelen uitgesloten moeten
worden en het punt van de landbouwhervorming – is een behoorlijk succes
geboekt. Zeker wat betreft de safeguards, de mogelijkheden om landen op een
punt van toetreding uit te sluiten als zij nog niet klaar zijn, heeft Nederland
op zeven van de acht punten bereikt wat het wilde bereiken. Dat was niet alleen
in het belang van Nederland, maar van alle landen van de Europese Unie, waaronder
de toetredende landen zelf. Deze hebben er immers ook belang bij dat andere
toetredende landen zonodig uitgesloten worden.De discussie over de landbouwhervorming en de stijging van de landbouwuitgaven
van 1% is ook – althans zo is het in het buitenland gezien – als
een succes voor Nederland te beschouwen. Ik zeg erbij dat het een kleine stap
was. Wij hebben voor elkaar gekregen dat er in plaats van een stijging van
de landbouwuitgaven van 1,5% een stijging van 1% is gerealiseerd. Ook hier
ging het niet primair om het geld, maar om het principe. Daaraan is recht
gedaan, omdat er als gevolg van de stijging van 1% in ieder geval enige "degressiviteit",
enige afbouw van de directe inkomenssteun plaatsvindt. Ook dat is in het belang
van alle landen van de Europese Unie, van de toetredende landen en van ontwikkelingslanden.Ik ben het dan ook helemaal niet eens met de heer Palm die over het resultaat
van 0,5% zei, dat Nederland nog geen deuk in een pakje boter heeft kunnen
slaan in Europa. Het is wellicht "slechts 0,5%", maar het resultaat is net
het verschil tussen het wel of niet afbouwen van de directe inkomenssteun
aan boeren.De heer Palm (LPF):U sprak net zelf ook over "enige degressiviteit", in de zin dat het niet
is geworden waarop wij hadden gehoopt. Het is inderdaad wel een erg klein
beetje degressiviteit.Staatssecretaris Nicolaï:De heer Palm mag er natuurlijk een eigen oordeel over hebben. De landbouwhervorming
stond niet eens op de agenda in Brussel. In die zin is het al een prestatie
te noemen – als ik dit van ons eigen kabinet mag zeggen – dat
wij überhaupt enig begin hebben gemaakt. Het begin is klein, maar tegen
de achtergrond van de afspraak die er op dat moment lag tussen Duitsland en
Frankrijk werd het in het buitenland toch als een prestatie gezien dat wij
dit voor elkaar hebben gekregen. Ik ben het eens met de heer Palm dat dit
nog maar een heel klein begin is op weg naar de principiële hervorming. De tekenen des tijds waarover mevrouw Karimi sprak, moeten wij mijns inziens
zo verstaan dat de burger het niet accepteert dat besluiten van en over Europa
als zoete koek geslikt moeten worden, dat besluitvorming in Europa als een
soort salamitactiek plaatsvindt en dat er gemarchandeerd wordt met de afspraken
in Europa. De burger heeft er juist behoefte aan dat wij als Nederland onze
eigen verantwoordelijkheid nemen, dat wij vasthouden aan het principe "afspraak
is afspraak". Dat geldt zowel voor de discussie over het Stabiliteitspact
als voor de discussie over de vraag of de landen klaar zijn volgens de door
de Europese Unie zelf afgesproken criteria, de Kopenhagen-criteria.De heer De Graaf vroeg of de subtiele, maar toch belangrijke koppeling
die er steeds door het kabinet is gelegd tussen landbouwhervorming en de uitbreiding
misschien te star is geweest. Als ik mij niet vergis, was de heer De Graaf
het juist altijd erg eens met die wat harde lijn van het kabinet.De heer De Graaf (D66):Voorzitter. Het lijkt mij verstandig dat de staatssecretaris mij goed
citeert. Ik heb zelf de permanente vertegenwoordiger geciteerd en gevraagd
wat zijn reactie daarop was. Ik heb er geen waardeoordeel over gegeven. De
staatssecretaris heeft groot gelijk als hij zegt dat ik eerder heb gezegd
dat die koppeling belangrijk is vanwege het resultaat. Mijn vraag is of hij
het eens is met de heer Bot die heeft gezegd: dat levert dus niks op. Toen
wij in de commissie vroegen wat men van Nederland heeft geleerd, werd geantwoord:
wij hebben het afgelopen halfjaar überhaupt niet over Nederland gesproken.
Het was irrelevant volgens de heer Bot. Wat vindt de staatssecretaris daarvan?Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik herinner mij dat de heer De Graaf verwees naar onze ambtenaar
in Brussel. Ik stond op het punt om hem te vertellen hoe de regering daarover
denkt. Alleen al het resultaat dat wij in Brussel hebben geboekt, geeft er
volgens mij blijk van dat wij niet te star zijn geweest en dat het vruchten
heeft afgeworpen dat wij het nogal hard hebben gespeeld en dat wij ook, op
die subtiele manier, maar toch, een verband hebben gelegd tussen de uitbreidingsdiscussie
en de landbouwhervorming. Ik zou mij goed kunnen voorstellen dat zonder die
druk dit resultaat, het veranderen van 1,5% in 1%, na de afspraak tussen Frankrijk
en Duitsland niet of moeilijker zou zijn bereikt. Ik zeg erbij dat het ook
te maken heeft met het mammoetschip dat het landbouwbeleid in de Europese
Unie is en de zware middelen die nodig zijn en blijven om dat van koers te
laten veranderen.Mevrouw Terpstra en de heer Palm hebben zeer terecht het belang naar voren
gebracht van de landbouwhervormingen in de Europese Unie voor met name ontwikkelingssamenwerking.
Mevrouw Terpstra vroeg concreet naar de procedure voor de landbouwhervorming
binnen de Europese Unie. In principe is daarop al schriftelijk antwoord gegeven.
Ik hoop dat dit antwoord naar tevredenheid is. Het komt erop neer dat de zogenaamde
midterm review van de Commissaris begin volgend jaar in de Commissie wordt
besproken en dat pas dan de principiële verandering echt aan de orde
kan en moet komen. De regering blijft hoopvol gestemd dat het zal lukken de
mammoettanker dan ten principale van koers te laten veranderen, omdat het
voorstel van Commissaris Fischler in principe een uitstekend voorstel is.
Hij bepleit afbouw van de directe inkomenssteun en verschuiving naar het plattelandsbeleid,
zij het dat er wat dat laatste betreft een verschil van mening bestaat, omdat
een één op één verschuiving het per saldo voor
Nederland en andere landen duurder zou maken, wat niet de bedoeling is. Een
gedeeltelijke verschuiving is voor de regering voorstelbaar. Ik zal de argumenten,
overwegingen en voorbeelden van de heer Palm niet aanhalen, maar hij gaf een
mooi overzicht van hoezeer het landbouwbeleid van de Europese Unie op dit
moment een fatsoenlijke omgang met ontwikkelingslanden verstoort en de toegang
van die landen tot de Europese markt bemoeilijkt.De heer Van der Staaij had een vrij concrete vraag over de laatste fase
van de onderhandelingen over de uitbreiding. Hij verwees daarbij naar de problemen
die in de pers naar voren gekomen. Hij wees erop dat Polen zich nogal stevig
schrap zou zetten. Onmiskenbaar is de ruimte voor onderhandelingen heel beperkt.
Er is in Brussel een mandaat gegeven aan het voorzitterschap dat inderdaad
heel weinig ruimte laat. Enkele garanties hebben wij al gegeven aan de toetredende
landen. Simpel gezegd is dat de principiële keus dat toetredende landen
er de komende jaren niet op achteruitgaan. Dat de landen naar verwachting
op 1 mei 2004 zullen toetreden in plaats van op 1 januari geeft financieel
enige ruimte. Ik denk dat er op dat punt en op het punt van de quotadiscussie
over landbouwproducten enige ruimte kan worden gevonden. Mijn indruk op dit
moment is dat de ruimte die het voorzitterschap nu in de gesprekken neemt
te groot is. Er kan wel degelijk een probleem ontstaan, maar juist aan onze
kant, niet aan de kant van Polen en andere kandidaat-lidstaten. Ik heb bovendien
de indruk dat de voorstellen van het voorzitterschap en de Commissie niet
alleen wat de financiële ruimte, maar ook wat de methoden betreft niet
op alle punten juist zijn en niet op alle punten conform de afspraken in Brussel
zijn. Om een voorbeeld te noemen dat zeer verontrustend is: in de discussie
over de landbouw en de inkomenssteun is afgesproken dat de nieuwe landen in
het eerste jaar na toetreding beginnen met 25% inkomenssteun. Er wordt nu
gesproken over het verhogen daarvan tot 40% en, nog erger, om dit te betalen
uit plattelandsgeld. Dan wordt het plattelandsbudget naar directe inkomenssteun
verschoven. Dit is precies het tegengestelde van de principiële wijziging
in het landbouwbeleid die wij voorstaan.De zorgen van de heer Van der Staaij deel ik in zoverre dat ik vrees dat
het nog heel lastig kan worden en dat de hoop van het voorzitterschap om hier
al in de komende RAZEB ter voorbereiding van de Top in Kopenhagen uit te komen,
ijdel blijkt te zijn. Het zou nog weleens Kopenhagen zelf kunnen worden en
de kleine uurtjes in Kopenhagen voordat er overeenstemming wordt bereikt,
ook omdat wij zien dat de kandidaat-lidstaten wel degelijk heel hard en goed
aan hun eigen, ook financieel belang denken en daarmee is natuurlijk niets
mis.Ik twijfel er echter niet aan dat wij eruit zullen komen, omdat de politieke
wil aan beide kanten zo groot is dat ergens in Kopenhagen een akkoord moet
kunnen worden gevonden. De leden hebben ook specifiekere opmerkingen gemaakt over de rol van Nederland
in de zich wijzigende Europese Unie. De heer De Graaf heeft de indruk dat
wij moeite hebben om onze positie te bepalen ten opzichte van andere lidstaten.
De heer Koenders vroeg expliciet of je als kleiner land in zo'n veranderende
wereld je invloed moet organiseren. De heer Palm wees op het belang van regio's
in een uitgebreide Europese Unie, zoals bijvoorbeeld de Benelux. De heer De
Graaf verwees ook toen naar onze ambtenaar in Brussel die zijn voorkeur bij
Duitsland legt als er vaste samenwerkingsverbanden moeten worden gevonden,
terwijl de regering die hij daar vertegenwoordigt de voorkeur zou geven aan
de Benelux.Het is waar en evident dat de Europese omgeving voor Nederland behoorlijk
verandert in die uitgebreide Unie. In zekere zin zou je kunnen zeggen dat
onze positie er alleen maar interessanter op wordt. Dit geldt ook voor de
plaats in de rangorde van de grootte van landen. Wij zijn nu de zesde van
vijftien, straks zijn wij de zevende van vijfentwintig.Belangrijker dan dat is dat juist door de grotere Unie het belang van
bilaterale contacten zal toenemen. Weliswaar ten behoeve van die Unie, maar
toch. In allerlei verschillende constellaties zullen wisselende coalities
ontstaan. Ik denk ook niet dat er een soort vaste partnerschappen bepaald
zouden moeten worden door een regering of door Nederland. Ik denk dat je nu
al de accenten kunt zien die zich aftekenen en die ook in die nieuwe Unie
van belang zullen zijn. Ik noemde zojuist de Benelux, maar Duitsland zal zeker
ook een zeer belangrijke partner zijn op heel veel terreinen, ook in de nieuwe
Unie. Wij zien dit nu al in de landbouwdiscussie waar Duitsland nadrukkelijk
de belangrijkste partner is. Wij zien dit vaak op financieel terrein en nu
ook in de Conventiediscussie. Tot slot geldt dit ook voor het belang van de
kandidaat-lidstaten waaraan nu extra aandacht wordt besteed.De heer Koenders (PvdA):Ik denk dat de staatssecretaris gelijk heeft als hij veronderstelt dat
er meer bilaterale relaties zullen ontstaan. Dit hangt natuurlijk ook een
beetje van het dossier af. Ik wijs op de kernvraag van institutionele veranderingen waarvoor wij staan en de rol van kleine staten. Ik
ben er niet stuk van dat wij zevende zijn van de vijfentwintig, want wij zijn
tegelijkertijd één van de vijfentwintig in plaats vanéén
van de vijftien. Dit is voor een middelgroot land in ieder geval problematisch.
Hij noemt het voorbeeld van Duitsland, maar Duitsland heeft ons aardig laten
zakken in de landbouwdiscussie. De staatssecretaris noemt het land niettemin
als aangewezen partner. Welke strategie kiest de regering om Duitsland te
beïnvloeden in de grote vragen? Kiest zij dan voor de Benelux of voor
een groter geheel van landen waarmee je werkelijk, voordat het te laat is,
de belangen van een land als Nederland kunt beschermen? Het komt er nu wel
op aan.Staatssecretaris Nicolaï:Ik ga later in mijn bijdrage dieper in op de IGC en de Conventie, maar
meer in het algemeen kan ik nu al tegen de heer Koenders zeggen dat mijn opmerking
over de Nederlandse positie vooral is ingegeven door mijn overtuiging dat
de Nederlandse tussenpositie tussen kleine en grote landen zeker niet minder
belangrijk zal worden. Die rol kan ook vruchtbaar zijn in discussies. Het
voorbeeld van de Conventie laat zien dat je moet oppassen met het organiseren
van een "ganging-up" van de kleine landen. Wij moeten er namelijk juist voor
zorgen dat wij onze nauwe contacten met de grote landen kunnen behouden.Duitsland ligt in dit geval, maar niet alleen hier, voor de hand. Ik denk
niet dat wij onze ideeën over Duitsland hoeven aan te passen naar aanleiding
van de landbouwdiscussie. Toen deze discussie speelde, heb ik gezegd dat wij
zeer nauwe contacten onderhouden met Duitsland, maar dat de heer Schröder
Nederland niet hoeft en zal bellen tussen de gangen door om ons te vragen
of hij iets met Chirac mag afspreken als de heer Schröder en Chirac samen
aan tafel zitten. Wij moeten zo dicht mogelijk tegen hen aan gaan zitten,
maar ons tegelijkertijd heel goed realiseren dat wij niet bij hen aan tafel
zitten. De omvang van Nederland en de aard van de Europese verhoudingen staan
ons nu eenmaal niets anders toe.Een dergelijke manier van opereren is een logisch onderdeel van ons strategische
en tactische Europabeleid. Op dit moment werkt het ook al zo. Dat doet overigens
niets af aan het belang van nauwe samenwerking met Duitsland.De heer De Graaf (D66):Precies dat is de reden waarom het van groot belang is dat Nederland binnen
die wisselende allianties nauw contact houdt met tenminste een van de grote
landen. Duitsland is het land dat daarvoor het meest in aanmerking komt. Als
het waar is dat Europa in het volgende decennium, vooral het Europa van de
wisselende allianties wordt, moeten wij zeer nauwkeurig bepalen tegen welke
van de grote landen wij aan gaan zitten. Daarom ben ik het eens met de heer
Bot dat dat met name Duitsland zou moeten zijn.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik ben het weer eens met de heer De Graaf die het blijkbaar
eens is met mij. Het is hartverwarmend.De heer Van Bommel heeft op stuk nr. 14 een amendement ingediend, dat
regelt dat 20 mln euro van de EU-afdrachten wordt ingezet voor een onderdeel
van de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Ik raad de aanneming van dit amendement hartgrondig af. De redenering in het
amendement dat de verder tegenvallende economische groei tot lagere afdrachten
zou leiden, klopt namelijk niet. Lagere economische groei in Nederland leidt
alleen maar tot lagere afdrachten als er geen sprake is van lagere groei in
de rest van Europa. Als ook de rest van Europa wordt geconfronteerd met een
lagere groei, verandert er niets aan de afdrachten van Nederland.Bovendien is het procedureel niet juist om op dit moment mogelijke meevallers
als gevolg van vermoedelijke onderuitputting in de Europese begroting al in
te boeken. De Europese Commissie komt in mei 2003 met een inschatting en dat
is het moment om mogelijke meevallers in te boeken. Dat moet echter wel gebeuren
conform de begrotingsregels en dat betekent dat de eerste suppletoire begroting
van 2003 daarvoor de geëigende plaats is. Wellicht ten overvloede kan
ik zeggen dat de begunstigde van dit idee, de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, heeft aangegeven geen behoefte te hebben aan dit amendement
en de aanneming ervan ongewenst te achten. Een aantal woordvoerders heeft terecht aandacht gevraagd voor de betrokkenheid
van de burger bij het debat over de uitbreiding en de andere Europese discussie.
De heer Koenders vond dat de regering de Europese discussie nog actiever moest
voeren. De heer Palm wees ook expliciet op het belang daarvan. Ik verwijs
voor de opsomming van de activiteiten van de regering omwille van de tijd
naar de brief die kortgeleden naar de Tweede Kamer is gestuurd. In deze brief
wordt ingegaan op de informatievoorziening via internet, het onderwijs enz.Een meer principieel punt is dat ik hoop dat wij het erover eens zijn
dat het Europadebat niet mag ontaarden in Europa-propaganda. Dat is niet van
deze tijd. Bovendien gaat het bij de burger het ene oor in en het andere uit.
Wij moeten dus een volwassen discussie durven voeren. Die discussie is het
Europadebat. Verder moet die discussie zich niet in de eerste plaats richten
op institutionele aspecten, bijvoorbeeld de Conventie en de uitbreiding, maar
op de inhoudelijke maatregelen die in Europa worden overwogen en vervolgens
worden genomen. Als iedereen in Nederland besefte dat meer dan de helft van
onze regelgeving en ons beleid werd ingekaderd of bepaald door Brussel, dan
zouden wij moeten willen dat ook meer dan de helft van onze politieke en publicitaire
aandacht naar Brussel uitgaat. Dat is de enige echte Europa-discussie, de
enige discussie die echt de betrokkenheid bij Europa bevordert. Hoe je ook
denkt over de inhoudelijke stellingnames van de afgelopen maanden, iedereen
zal het er wel over eens zijn dat de Conventie ertoe heeft geleid, dat het
debat over Europa nog nooit zo intensief en scherp is gevoerd. Dat debat heeft
niet alleen in de Kamer gewoed, maar ook op straat en in de kroeg. Dat is
naar het oordeel van de regering de manier waarop de betrokkenheid van de
burger moet worden vergroot; dat moet niet gebeuren door middel van een referendum.De heren Koenders, De Graaf en Palm hebben vragen gesteld over het referendum.
Ik zal niet de argumenten herhalen die eerder zijn besproken; zij staan ook
in de brief. Ik loop ook niet vooruit op de discussie die de Kamer met de
minister van BZK over dit onderwerp wil voeren. Ik wil wel
ten principale het volgende opmerken. Als het gaat om de betrokkenheid van
de burger, moet de burger meepraten, hetgeen leidt tot discussie in de samenleving,
hetgeen weer leidt tot discussie in de Tweede Kamer. Hoe scherper die discussie
wordt gevoerd, hoe beter. Daardoor wordt de besluitvorming beïnvloed.
Dat is precies wat een representatieve democratie is. Politici moeten hun
verantwoordelijkheid nemen. Dat is iets heel anders dan het simpele ja of
nee van een referendum.De heer Koenders (PvdA):Kan de Kamer een brief van de regering verwachten inzake het referendum
over de Conventie?Staatssecretaris Nicolaï:Die brief is onderweg naar de Kamer.Voorzitter. Een aantal woordvoerders heeft aandacht gevraagd voor de Conventie.
De heer Koenders zei terecht dat de Conventie een soort van intergouvernementele
conferentie aan het worden is en dus een veel meer besluitvormend karakter
draagt dan aanvankelijk wellicht werd gedacht. De heer Palm sprak over de
stroomversnelling waarin de Conventie terecht is gekomen en daarmee ook over
het belang van het optreden in de Conventie van de Benelux. Dat zijn precies
de overwegingen op basis waarvan de regering probeert, zo veel mogelijk initiatief
naar zich toe te halen. Zij probeert zo actief mogelijk op te treden in de
Conventie, door nauw contact tussen de regeringsvertegenwoordiger en de regering
enerzijds en tussen de regering en de bewindspersonen van andere lidstaten
anderzijds. Ik ben blij dat enkele woordvoerders zich hierover positief hebben
uitgelaten. De heer Koenders merkte op dat de staatssecretaris voor Europese
Zaken nu gecoördineerde actie ontplooide tegen de plannen van Giscard
d'Estaing. Dat is wellicht iets scherper geformuleerd dan de situatie rechtvaardigt,
maar ik constateer wel dat de tijd voorbij is dat de Kamer vond dat de Nederlandse
regering te weinig actief is in de Conventie.Vanavond vindt er een Benelux-top plaats. Dat is ook de reden van het
aangekondigde vervroegde vertrek van twee van de drie aanwezige bewindspersonen.
Deze top zal voornamelijk gaan over het memorandum ten behoeve van de Conventie,
dat wij hopen vast te stellen. Als dat lukt, ligt het memorandum er morgen
al als een stuk van de Benelux, omdat er dan weer een plenaire bijeenkomst
van de Conventie is. Ik zeg er nadrukkelijk bij dat het memorandum niet alleen
een verhaal is van de Benelux, hoewel het dat formeel wel is. Feitelijk is
het een veel breder besproken en waarschijnlijk ook gedragen verhaal. Er is
zo nauw mogelijk contact geweest met zo veel mogelijk landen, die een bijdrage
hebben geleverd aan het Benelux-memorandum. Dat begon met de Visegrad-groep,
Tsjechië, Slowakije, Polen en Hongarije, een groep van vier huidige lidstaten
daarom heen, Finland, Oostenrijk, Griekenland en Portugal. Ook Duitsland is
erbij betrokken. In nadere rondes is er contact geweest met een nog bredere
groep van zowel toetredende als huidige lidstaten. Dat heeft geleid tot een
goed inzicht in de positie van al deze landen en tot de conclusie dat er zeer
positief wordt gedacht over eigenlijk alle hoofdpunten van dat vast te stellen
Benelux-memorandum. Zeker de kandidaat-lidstaten, maar ook de huidige lidstaten
stelden het zeer op prijs om er op deze manier bij te worden betrokken. Ze
waardeerden het ook dat Nederland en de Benelux op deze manier naar voren
wilden treden. De kern van dit verhaal is het belang van de communautaire
methode. In mijn eigen woorden zou ik het toch iets anders formuleren, omdat
het in feite vooral gaat om het handhaven van het oorspronkelijke evenwicht
van de intergouvernementele en de communautaire methode, maar dan op een hoger
niveau, na uitbreiding van de Unie.Zowel de heer De Graaf als de heer Palm vroeg expliciet naar de stand
van zaken in de discussie over het voorzitterschap versus de president van
Europa. De heer De Graaf vroeg in dit verband nog naar de mogelijkheid van
een teamvoorzitterschap. Kort gezegd, in elk geval de Nederlandse regering
is tegen het idee van president, een gekozen, half permanente voorzitter van
de Europese Raad. In de Benelux zullen wij elkaar op dit punt vinden. De Nederlandse
regering is voor het ten minste gedeeltelijk handhaven van een roulerend systeem
van het voorzitterschap, omdat de voordelen daarvan heel groot zijn. De betrokkenheid
van landen is heel groot wanneer zij een half jaar, of een andere periode,
de kans krijgen om het voorzitterschap op zich te kunnen nemen. Het is dus
een impuls voor de betrokkenheid van het land voor Europa. Bovendien is het
een impuls voor Europa als het land daarin zijn goede energie stopt. Het teamvoorzitterschap
is niet de meest aantrekkelijke optie, omdat dan een beetje uit beeld dreigt
te raken dat één land in de stoel zit. Meer samenwerking kan
wel plaatsvinden. Men kan de oude trojkagedachte laten herleven, waardoor
drie landen dienst doen, maar één van de landen tegelijkertijd
een half jaar echt in de stoel zit. Dat is wel een heel denkbare variant.
Zodra de uitkomst van het beraad binnen de Benelux is vastgesteld, zullen
wij haar aan de Kamer laten zien.De heer Koenders (PvdA):Het Frans-Duitse duo heeft een voorstel gedaan over de Tweede Pijler,
onder andere over een collectieve veiligheidsclausule. Het laatste lijkt mij
wat voorbarig. Het duo heeft ook voorgesteld om initiatiefrecht te geven aan
een soort Solana/Patten-formule. Mij is niet helemaal helder wat dat is. Hoewel
wij ook tegen het presidentschap zijn, verdient het in ieder geval aanbeveling
om met bijvoorbeeld één voorzitter te werken in zo'n structuur
van die twee. Hoe staat de regering daar tegenover?Staatssecretaris Nicolaï:Dat is een terechte vraag. Ook de koppeling met de discussie over een
eventuele president is terecht. Die discussie heeft zowel een interne als
een externe kant. De discussie over één mond, één
gezicht en over de vraag wie Bush belt, kun je naar de overtuiging van de
Nederlandse regering en van de Benelux oplossen door de Hoge Vertegenwoordiger
te combineren met de Commissaris Externe betrekkingen. Als je die op de juiste
manier combineert, heb je veel consistenter en veel herkenbaarder één
gezicht en één mond voor de externe betrekkingen van de Europese
Unie. Dat hopen wij vanavond ook af te spreken binnen de Benelux. Op deze
manier scheid je de discussie over dit onderwerp van de interne discussie
over het rouleren van het voorzitterschap.Voorzitter. De heer Van der Staaij heeft de mogelijkheid genoemd om het Handvest in het Verdrag te verankeren. Hij is daar geen voorstander
van. Binnen de Conventie is de discussie hierover intussen al een stapje verder.
De regering is wel voorstander van een plaats van het Handvest in het Verdrag,
maar dan niet integraal en niet bindend. Het moet als een politieke verklaring
en als inspiratiebron voor het Hof in Luxemburg opgenomen worden. Een werkgroep
in de Conventie is inmiddels een stapje verder met de concrete uitwerking.
Er wordt nu gedacht aan aanpassing van de horizontale bepalingen, waardoor
de reikwijdte van de materiële bepalingen wordt ingeperkt. De kern van
onze zorg is dat algemene beginselen, bijvoorbeeld het recht op kosteloos
onderwijs, als recht verankerd worden, met alle mogelijke juridische en financiële
consequenties van dien. Naar mijn oordeel ziet de uitwerking er redelijk goed
uit en de regering staat er op het moment gematigd positief tegenover. Daarbij
komt de tactische overweging dat wij behoorlijk alleen zouden staan als wij
de horizontale bepalingen zouden afvallen en een wat principiëlere, scherpere
en negatievere lijn zouden volgen. Wij zouden dan onze mogelijkheden verspelen
om het er op een goede manier bij te laten. Als gevolg zou het misschien verder
de verkeerde kant op kunnen gaan. De heer Van der Staaij vroeg hoe wij aanpassing
proberen te bevorderen. Dat doen wij natuurlijk in de eerste plaats via de
weg die daarvoor is bedoeld, namelijk via de regeringsvertegenwoordiger die
daarmee zeer actief en betrokken bezig is.Ik kan mijn beantwoording van de vragen die over Europa zijn gesteld mijns
inziens afronden. Ik kom echter nog even terug op de rol van Nederland in
de Europese omgeving. Het is mijn indruk dat wij door andere landen gezien
worden als behorend tot de preciezen en niet tot de rekkelijken binnen de
EU. Ik denk dat dit een eer is. Uit gesprekken met zowel kandidaat-lidstaten
als huidige lidstaten maak ik op dat zij Nederland een betrouwbaar land vinden
en Nederland beschouwen als een land dat, ondanks de aanwezigheid van risico's,
bereid is naar voren te treden. Dat alles lijkt mij niet getuigen van provincialisme,
maar juist van een kritische, alerte, betrokken en actieve houding.De voorzitter:Wij zijn gekomen aan het einde van de eerste termijn. De bewindslieden
hebben in verband met buitenlandse verplichtingen toestemming om precies om
17.20 uur te vertrekken. Ik stel voor tussen 16.40 uur en 17.20 uur de tweede
termijn van de Kamer te houden. Dat betekent een tweede termijn zonder interrupties.
Het antwoord van de regering volgt dan morgenochtend om 10.15 uur en dit kan
binnen drie kwartier à een uur zijn afgerond.Daartoe wordt besloten.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter. Gisteren en vandaag is er een belangrijk debat gevoerd. Nederland
bevindt zich in een risicovolle en kwetsbare situatie. Ik dank de bewindslieden
voor hun uitgebreide beantwoording en de goede discussie die is gevoerd. In
veel gevallen ging het om heel principiële punten en soms konden wij
elkaar daarin goed vinden en soms ook niet. Gezien mijn spreektijd heb ik
niet voldoende tijd om overal goed op in te gaan. Mijn excuses daarvoor. Dat
neemt niet weg dat er in het debat een aantal interessante punten naar voren
zijn gekomen. De VVD-fractie sprak over Turkije. De CDA-fractie bracht interessante
opvattingen naar voren over terrorisme en organisaties in België, waarop
de regering met weinig substantiële antwoorden reageerde. Ik laat dat
echter uit tijdgebrek allemaal voor wat het is.Ik heb eigenlijk alleen maar tijd om een aantal moties in te dienen over
punten waarover ik van mening blijf dat de regering weliswaar goed heeft gediscussieerd,
maar waarvan ik graag wil dat zij is uitgeregeerd. Vanuit het oogpunt van
een oppositiepartij is dat natuurlijk niet vreemd. Wat die punten betreft
wil ik graag met een nieuw regeerakkoord beginnen, dat daadwerkelijk invulling
geeft aan een aantal van de eigen uitgangspunten van de regering. Deze moties
gaan ten eerste over het debat van gisteren, waarin wij gesproken hebben over
de internationale rechtsorde. Wij moeten een afweging maken met betrekking
tot neutralisme en passivisme, een duidelijke waarborg ten aanzien van de
internationale rechtsorde. Ik zal hierbij het woord niet richten tot de heer
Van Aartsen, want hij mag niets terugzeggen. Ik zou daarom de volgende motie
willen voorleggen aan de Kamer.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de nieuwe resolutie (nr. 1441) van de VN-Veiligheidsraad
de laatste kans is voor Irak om zijn verplichtingen na te komen inzake de
medewerking aan de opsporing en vernietiging van massavernietigingswapens,
en spreekt over "serious consequences" bij "material breach";tevens overwegende dat het allereerst aan de VN-Veiligheidsraad is om
zich uit te spreken over de bevindingen van de VN-inspecteurs en een eventueel
niet volledig meewerken van Irak;spreekt uit dat verzoeken van de Verenigde Staten om bij te dragen aan
de planning van militaire acties tegen Irak voorbarig zijn,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koenders en Th.C. de Graaf. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 22(28600 V).De heer Koenders (PvdA):Voorzitter. Ik kom tot een tweede punt, een punt ten aanzien waarvan ik
even heb overwogen of ik te dien aanzien al of niet een motie zou indienen.
Ik vond echter dat de beantwoording van de regering onvoldoende is, als het
gaat om de buitenlandspolitieke check op de aanslag die op onze krijgsmacht
wordt geleverd, juist in een tijd dat vredesoperaties van belang zijn. Ik
zou met het oog op dit kabinet en eventueel het de volgende – maar een
kameruitspraak is nu van belang – de Kamer te dien aanzien de volgende
motie willen voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,Koendersoverwegende dat de internationale veiligheidssituatie na
het wegvallen van de Oost-West-tegenstellingen door de gebeurtenissen op en
na 11 september 2001 opnieuw ingrijpend is gewijzigd;van mening dat de noodzakelijke ingrijpende aanpassing van de krijgsmacht
aan deze situatie, inclusief de effectieve bestrijding van het internationale
terrorisme, een gedegen analyse behoeft van de nieuwe bedreigingen en de gewenste
middelen en mogelijkheden van samenwerking en taakspecialisatie bij de aanpak
daarvan;verzoekt de regering, uiterlijk vóór de zomer van 2003 zo'n
uitgebreide analyse van een nieuwe internationale veiligheidssituatie aan
te bieden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koenders, Timmermans en Th.C.
de Graaf. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 23(28600 V).De heer Koenders (PvdA):Voorzitter. Het is nodig dat op het terrein van maatschappelijk verantwoord
ondernemen op een aantal punten helderder wordt doorgepakt. Daarbij kan –
ondanks een aantal goede pogingen van het kabinet te dien aanzien –
het voorbeeld worden genoemd van de koffiesector.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat: - de historisch lage koffieprijzen grote
ontwrichtende gevolgen voor ontwikkelingslanden hebben en 25 miljoen koffieboeren
wereldwijd in hun bestaan bedreigen;- de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking
het initiatief tot een dialoog tussen overheid, bedrijfsleven en maatschappelijk
middenveld heeft genomen;- de Nederlandse overheid in EU-verband
heeft voorgesteld aan de International Coffee Organisation (ICO) te vragen
een vergelijkende wereldwijde analyse van de koffiegebieden te maken en koffieproducerende
landen aan te moedigen, herstructureringsplannen voor de koffiesector op te
zetten, gefaciliteerd door de ICO en financieel ondersteund door onder meer
de Europese Commissie en de Wereldbank;verzoekt de regering: a. steun te verlenen aan de implementatie
van het Coffee Quality Improvement Programme van de ICO door de Europese Commissie
te verzoeken via onafhankelijke controle de kwaliteit van de in de Europese
Unie ingevoerde koffiebonen te monitoren en hieruit voortkomende gegevens
beschikbaar te stellen aan de ICO;b. bilateraal en in EU-verband
bij de Verenigde Staten aan te dringen op herintreding in de ICO;c. een proactieve rol in te nemen, teneinde in het kader van maatschappelijk
verantwoord ondernemen transparante en onafhankelijk geverifieerde gedragscodes
binnen de koffie-industrie te bewerkstelligen die ten minste de naleving van
de ILO- en VN-verdragen en nationale wetgeving in acht nemen, een nadrukkelijk
commitment bevatten om prijzen te betalen die tegemoetkomen aan sociale behoeften
en milieueisen, en worden geïmplementeerd in samenwerking met stakeholders,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koenders, Karimi en Th.C. de Graaf.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 24(28600 V).De heer Koenders (PvdA):Voorzitter. Wij hebben grote aandacht gevraagd voor aids. De regering
heeft ook een aantal committeringen te dien aanzien gedaan. Toch wil ik, mede
namens mijn collega Terpstra, de volgende motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de explosieve verspreiding van HIV/AIDS een verder in
omvang toenemende humanitaire én economische ramp voor grote regio's
in de wereld wordt die dringend vraagt om substantieel extra investeringen
in effectieve preventieprogramma's en gezondheidsstructuren;tevens overwegende dat UNAIDS heeft opgeroepen de uitgaven op dit terrein
te verdubbelen;van mening dat verdubbeling van de Nederlandse ODA-uitgaven voor de bestrijding
van HIV/AIDS, tbc en malaria dringend gewenst is;verzoekt de regering, te onderzoeken binnen welke termijn een dergelijke
verhoging binnen het OS-budget te realiseren is en de Kamer daarover uiterlijk
bij gelegenheid van de komende Voorjaarsnota te rapporteren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koenders en Terpstra. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 25(28600 V).De heer Koenders (PvdA):Voorzitter. Mijn voorlaatste motie betreft het punt dat naar de overtuiging
van mijn fractie, evenals naar de overtuiging van de fracties van GroenLinks
en D66, er wel degelijk risico's zijn voor de hoogte van het Ontwikkelingsbudget.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat ter uitvoering van het regeerakkoord de werkelijke kosten
van de eerstejaarsopvang van asielzoekers ten laste gebracht zullen worden
van het ODA-budget;van mening dat een onderbesteding op de begrotingspost voor uitgaven voor
de eerstejaarsopvang van asielzoekers niet mag leiden tot een lagere ODA-prestatie
van Nederland;Koendersverzoekt de regering, ook via herschikking van ODA-middelen bij de tweede
suppletoire begroting en uiteindelijk via een aanvulling op de bestaande bandbreedtesystematiek
te voorkomen dat de Nederlandse ODA-prestatie negatief beïnvloed wordt door een eventuele onderbesteding op de post uitgaven eerstejaarsopvang
van asielzoekers,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koenders, Karimi en Th.C. de Graaf.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 26(28600 V).De heer Koenders (PvdA):Voorzitter. Ik denk dat het van belang is wat de staatssecretaris voor
Ontwikkelingssamenwerking namens het kabinet heeft uitgesproken, namelijk
dat het zinnig is om een minister voor Ontwikkelingssamenwerking te hebben.
Ik vind het van belang dat ook de Kamer dit onderschrijft.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat een minister voor Ontwikkelingssamenwerking van groot
belang is voor een effectief armoedebestrijdingsbeleid en het streven naar
een coherent beleid op nationaal, Europees en mondiaal niveau;spreekt de sterke wens uit dat het volgende kabinet weer een minister
voor Ontwikkelingssamenwerking zal kennen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koenders en Ferrier. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 27(28600 V).De heer Eurlings (CDA):Voorzitter. Ik dank de bewindspersonen voor de beantwoording na de eerste
termijn van de Kamer. Wij hebben een belangrijke discussie gevoerd met elkaar.Internationale veiligheid vormt de kern van dit debat. Deze belangrijke
discussie kunnen wij niet wegzetten met grote woorden zoals luchtfietserij
of proefballonnen. Vanwege het internationale karakter van de veiligheid en
onveiligheid en vanwege de coördinerende aanpak die ook dit kabinet kiest,
is er een internationaal gelijkwaardige benadering nodig. De minister van
Buitenlandse Zaken heeft zelf duidelijk aangegeven dat het hem verbaast dat
bepaalde organisaties in het buitenland verboden zijn, maar hier nog kunnen
gedijen.De CDA-fractie pleit al jarenlang voor een verbod op bepaalde terroristische
organisaties. Wij moeten inderdaad primair met de minister van Justitie een
discussie voeren over de vraag waar wij de grens trekken. De landen om ons
heen leggen de lat op verschillende hoogten. Niet iedereen gaat zo ver als
Frankrijk, dat een organisatie die een gevaar vormt voor de orde en veiligheid
verbiedt. Die discussie zullen wij met elkaar voeren. Ik kijk met interesse
uit naar die discussie te meer daar nu zelfs de fracties van de PvdA en van
D66 hebben gezegd naar deze discussie uit te zien. Ik juich dit toe.Op één punt is er volstrekte helderheid, ook juridisch.
Ik heb het over het verbieden in ons land van organisaties die op de zogenaamde
afknijplijst van de EU staan. Daarop staan organisaties waarvan de financiering
moet worden drooggelegd. Ik blijf het een vreemde stijlfiguur vinden dat wij
die organisaties moeten droogleggen, maar ze tegelijkertijd laten functioneren.
Vandaar dat de CDA-fractie die discussie tijdens de algemene politieke beschouwingen
heeft gevoerd en nadrukkelijk heeft gezegd dat wij die organisaties gewoon
moeten verbieden. Een motie van de heer Verhagen is destijds uiteindelijk
niet doorgezet, omdat de regering had aangegeven dat zij met een reactie zou
komen. In die reactie van 5 november jongstleden geeft de regering duidelijk
aan dat het verbieden van deze organisaties juridisch zeer wel kan. Men noemt
twee mogelijkheden: een rechtstreekse benadering waarbij aan de EU-lijst van
terroristische organisaties een declaratoire betekenis op wettelijk niveau
wordt toegekend en de andere benadering waarbij wordt aangesloten bij artikel
140a van het Wetboek van Strafrecht. Het kan dus. De vraag is of wij het ook
willen. Het is geen kwestie van kunnen; het is een kwestie van willen. Naar
aanleiding van die vraag heeft de Kamer reeds in het debat rond de algemene
politieke beschouwingen een duidelijke keuze voorgelegd. Nu duidelijk is dat
het ook juridisch kan, wil ik een motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat in Nederland terroristische organisaties nog niet bij
wet verboden zijn;voorts overwegende dat in Nederland het lidmaatschap van terroristische
organisaties evenmin verboden is;verzoekt de regering, de op de EU-lijst vermelde terroristische organisaties
bij wet te verbieden en het lidmaatschap van terroristische organisaties strafbaar
te stellen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Eurlings, Van Aartsen en Palm.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 28(28600 V).De heer Eurlings (CDA):Ik neem aan dat de minister deze motie zal doorgeleiden naar het kabinet
en dat wij van het kabinet zullen horen op welke wijze men daaraan uitvoering
zal geven.De voorzitter:Nee, u hoopt dat de motie wordt aangenomen. Dat is meestal het geval als
iemand een motie indient. Als de motie wordt aangenomen, gaat u er met de
Kamer van uit dat die wordt uitgevoerd.De heer Eurlings (CDA):U heeft gelijk, maar ik ben een optimistisch mens.EurlingsEen ander punt betreft de discussie rond de Arabisch-Europese Liga. Ook
hier waren grote woorden te horen, zoals "populisme" en "paniekvoetbal". Niet
alleen collega Koenders heeft het gezegd, maar ook de heer Abou Jahjah zelf
zei het gisteren in het NOS-journaal. Je maakt jezelf redelijk kwetsbaar als
je dergelijke items brengt. Je maakt jezelf gevoelig voor zulke aanvallen.
Toch denk ik dat de feiten tot een zeer kritische en oplettende benadering
nopen. Ik noem in sneltreinvaart een aantal van de constateringen
in België.De organisatie pleit voor segregatie. Zij zet zich af tegen integratie
en noemt mensen die willen integreren en participeren in de samenleving verraders
of "evolués". Men intimideert zelfs geïntegreerde allochtonen.
In zwart geüniformeerde mensen volgen de politie als burgerwacht en filmen
alle activiteiten van die politie. Bovendien speelt men de anti-joodse kaart.
In Antwerpen, een zionistische stad, houdt men gewelddadige anti-joodse betogingen.
De heer Abou Jahjah zegt heel recent, te denken dat het legitiem is om de
premier van Israël te vermoorden. Hij noemt Bush erger dan Bin Laden,
roept op tot het bewapenen van tegenstanders van de VS en koketteert er in
dat verband zelfs mee dat hij de wapens in Libanon heeft opgepakt. Op grond
hiervan kunnen wij zeggen dat, als wij naar integratie in onze samenleving
streven, de uitwerking van deze organisatie in Nederland ongewenst is. De
vraag is, welke mogelijkheden wij hebben om deze destructieve werking in te
dammen of zelfs tegen te gaan.De voorzitter:Ik vind het mijn taak, u te zeggen dat mevrouw Ferrier nu nog twee minuten
heeft.De heer Eurlings (CDA):Op basis daarvan heeft de CDA-fractie sinds weken nadrukkelijk gepleit
voor een onderzoek naar deze organisatie. In België hobbelt men achter
de feiten aan. Daar pleiten veel politieke partijen voor een onderzoek naar
een eventueel verbod van de organisatie. Ik vind dat we dat nu moeten onderzoeken,
voordat wij hier met de gevolgen worden geconfronteerd. Dát was ons
verzoek, op basis waarvan kan worden gekeken of een organisatie kan worden
verboden, maar dan moeten eerst de feiten bekend zijn. Ik ben zeer content
met het feit dat in dit debat is gebleken dat deze regering dat onderzoek
inmiddels via de AIVD laat plaatsvinden. Wij wachten de resultaten af.Mevrouw Ferrier (CDA):Voorzitter. Ik dank de regering voor de beantwoording van de vragen. De
CDA-fractie heeft, samen met de heer Koenders, een motie ingediend, waarin
zij uiting geeft aan haar sterke wens, straks een minister voor Ontwikkelingssamenwerking
te hebben. Wij vertrouwen er evenwel op dat de goede coördinatie, die
bestaat tussen de minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris,
minstens op dit peil zal blijven.De fractie van het CDA heeft nog wel zorgen over het functioneren van
de mensenrechtencommissie en komt daarom met de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat bepaalde deelnemende landen in de mensenrechtencommissie
een slechte reputatie hebben op het gebied van de mensenrechten;benadrukkende dat daarmee de geloofwaardigheid van de mensenrechtencommissie
op het spel staat;verzoekt de regering, in VN-verband haar uiterste best te doen om te voorkomen
dat dit soort landen in de mensenrechtencommissie wordt gekozen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Ferrier, Terpstra en Palm. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 29(28600 V).Mevrouw Ferrier (CDA):Voorzitter. Ik ben erg blij met de uitspraken over de participatie van
migranten in internationale samenwerking. Ik hoop dat de staatssecretaris
straks nog iets zal kunnen zeggen over het inzetten van de deskundigheid van
migranten wat het bepalen van het Nederlandse internationale beleid betreft.
De uitspraken die zijn gedaan over Suriname zijn van groot belang. De ontwikkelingen
betreffende het vlot trekken van de relatie en het startfonds van 22 mln euro
zullen door de CDA-fractie zeer kritisch worden gevolgd. Wij vragen de staatssecretaris
dan ook, ons nauwgezet te informeren over de vorderingen op dit gebied.De voorzitter:U bleef heel goed binnen de tijd!Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Ik begin meteen met een motie, betrekking hebbend op Irak.De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, onomwonden afstand te nemen van Amerikaanse oorlogsvoorbereidingen
tegen Irak en op geen enkele wijze steun te geven aan de planning en uitvoering
van een militaire actie tegen Irak,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Karimi en Van Velzen. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 30(28600 V).Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Over de thematische medefinancieringsorganisaties is een amendement
ingediend. Maar over wederopbouworganisaties wil ik de volgende motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat organisaties die zich bezighouden met wederopbouwprogramma's
wegens geldgebrek buiten de thematische medefinanciering vallen;van mening dat dit afwijkt van eerder overeengekomen afspraken;verzoekt de regering, in afwachting van een eigen beleidskader de financiering
van deze organisaties zodanig te regelen dat de volledige continuïteit
in 2003 gewaarborgd blijft en verzoekt de regering voorts, de Kamer hier zo
snel mogelijk over te informeren,Karimien gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Karimi, Koenders,
Van der Staaij en Huizinga-Heringa. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 31(28600 V).Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik wil nog twee moties indienen, omdat ik niet tevreden ben over het antwoord
van de regering.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat conflicten in Afrika vooral bekostigd en in stand gehouden
worden door de exploitatie en plundering van aanwezige grondstoffen;verzoekt de regering, Nederlandse bedrijven die actief zijn in conflictgebieden
te verplichten in jaarverslagen verantwoording af te leggen over hun exploitatie
en handelsactiviteiten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Karimi en Koenders. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 32(28600 V).De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, de Nederlandse vertegenwoordigingen een actieve
taak toe te bedelen bij het verzamelen van informatie over specifieke personen
die zich schuldig maken aan internationale misdrijven, zodat politie en openbaar
ministerie effectief kunnen overgaan tot vervolging op het moment dat de verdachte
zich in Nederland bevindt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Karimi en Koenders. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 33(28600 V).Mevrouw Karimi (GroenLinks):Het is mij opgevallen dat in vergelijking met vorige debatten, vandaag
en gisteren het conflict tussen Israël en Palestina nauwelijks aandacht
heeft gekregen. Dat betreur ik zeer. Ik ben namelijk van mening dat je, als
je de verscherpte tegenstellingen tussen de moslims en de westerse wereld
en het internationale veiligheidsvraagstuk serieus neemt, niet aan dit conflict
voorbij kunt gaan. Het debat van vandaag is buitengewoon teleurstellend en
ik hoop dat wij over deze kwestie in tweede termijn fatsoenlijk kunnen debatteren.Ik krijg nog graag antwoord op mijn vraag wanneer het verdrag uit 1995
inzake het teruggeven van gestolen en onrechtmatig uitgevoerde cultuurgoederen
ter ratificatie aan de Kamer wordt aangeboden.Op mijn vraag over een instituut voor veiligheid en milieu, heeft de regering
gezegd dat er een haalbaarheidsstudie wordt gedaan op initiatief van of gefinancierd
door het ministerie van VROM. Volgens mij is dit antwoord onjuist, omdat die
studie al gedaan is en het studieresultaat reeds officieel is aangeboden aan
zowel het ministerie van Buitenlandse Zaken als het ministerie van VROM. Ik
wil hier graag een nadere reactie op.De heer Van Aartsen (VVD):Voorzitter. Het begin van het antwoord van de minister sprak mij meer
aan dan het einde van antwoord van de staatssecretaris.De voorzitter:Ik ziet nu twee somber kijkende staatssecretarissen. Welke staatssecretaris
bedoelt u?De heer Van Aartsen (VVD):De staatssecretaris die zich in het buitenland minister mag noemen; dat
leek mij wel duidelijk.De minister noemde een drietal kernwoorden: respect, betrokkenheid en
verantwoordelijkheid. Twee daarvan vormen sinds jaar en dag de slogan van
de VVD. Men zal begrijpen dat die toonzetting mijn fractie zeer heeft aangesproken.
Mijn collega Terpstra zal nog een opmerking maken over het slot van het antwoord
van de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking. Gelet op hetgeen de
heer Eurlings hier gisteren zei over het belang van een goede coördinatie
en een gecoördineerde, gedimensioneerde rol van de minister van Buitenlandse
Zaken, was ik er enigszins verbaasd over dat de CDA-fractie wel een motie
ondersteunt van de PvdA, die toch liever weer een minister voor Ontwikkelingssamenwerking
wil hebben. Mevrouw Terpstra zal straks nog enkele opmerkingen maken over
dat gedeelte van het antwoord.Ik dank de regering voor haar antwoorden. Wij zeer ingenomen met hetgeen
door de regering is gezegd over het AEL-complex. Het is goed dat de AIVD daarnaar
gaat kijken. Dat zal ook wel nodig zijn, want uit recente persberichten begreep
ik dat de heer Abou Jahjah zegt dat hij zich niets zal aantrekken van verboden,
waar dan ook in Europa. Het is goed dat dit onderzoek zal worden verricht.
Terecht heeft de minister gezegd dat het ook een zaak is van de justitiële
autoriteiten. Dit is de goede aanpak. Het is ook goed dat de minister van
Buitenlandse Zaken ons dit meedeelt. Dit betekent immers dat hij op dit punt
in het kabinet de positie inneemt die hij als minister van Buitenlandse Zaken
moet hebben. Ik heb daar in mijn eerste termijn al iets over gezegd.Ik heb de minister overigens uitgenodigd een beschouwing te geven over
de vraag of er meer of minder – minder zal hij ongetwijfeld niet willen –
moet worden afgesproken op dit punt. De CDA-fractie heeft daar nu in een andere
richting een voorschot op genomen. De vraag is dus of er eventueel meer moet
worden afgesproken ten aanzien van die gedimensioneerde positie van de minister
van Buitenlandse Zaken bij de kabinetsformatie. Ik zou een beschouwing hierover
van de minister – indien hij dat tenminste noodzakelijk acht –
op prijs stellen.Ik heb al gezegd dat ik mij aansluit bij hetgeen de heer Eurlings heeft
gezegd over het terrorisme en de AEL. Het is van belang te onderstrepen dat
het vooral belangrijk is om het debat aan te gaan. Er moet een dialoog worden
gevoerd met degenen die, zoals Abou Jahjah, moslimextremistische en moslimfundamentalistische
opvattingen aanhangen. Het is goed dat wij dat ook op Europees niveau doen,
onder andere aan de hand van het UNDP-rapport dat is geschreven door een moslim,
door een Egyptenaar. Ik dank de minister voor het antwoord dat hij gaf op
een vraag die ik hem bij interruptie stelde. In dit antwoord
erkende hij het belang van het initiëren van een discussie binnen EU-verband.
Hij zei dat hij Solana en Patten zou verzoeken daarover gedachten en ideeën
naar voren te brengen.Dan kom ik op het Palestijns-Israëlisch probleem. De stagnerende
economie en de ongelijke welvaartsverdeling, het analfabetisme in de Arabische
wereld – ik heb daar gisteren iets over gezegd –, de wetgeving
ten nadele van vrouwen, het autocratisch bestuur: deze zaken worden zo vaak
in verband gebracht met het conflict in het Midden-Oosten. Daarmee suggereert
men vervolgens ook een soort vicieuze cirkel van machteloosheid. Het Israëlisch-Palestijns
probleem moet op de agenda worden gezet, maar niet omdat Bin Laden en zijn
broeders dat wensen. Net als de minister is ook de VVD-fractie niet aan het
eind van haar latijn bij het vinden van oplossingen, ideeën en gedachten
om de stagnatie in het proces te doorbreken, opdat men toch weer met elkaar
aan tafel gaat zitten. Ik hoop dat het de Nederlandse regering zal lukken
om de Verenigde Staten achter het initiatief van de Engelse minister-president
te krijgen. Hij heeft dat al eerder, maar ook gisteravond weer gelanceerd.
De heer Koenders heeft daaraan vanochtend terecht herinnerd. Ik denk dat de
Nederlandse regering hiertoe een mooie gelegenheid krijgt als morgen de gesprekken
zullen plaatsvinden met de onderminister van buitenlandse zaken van de Verenigde
Staten.De voorzitter:De acht minuten spreektijd, waarvan er nu zes zijn verstreken, zijn voor
u en mevrouw Terpstra samen. Ik ken mevrouw Terpstra!De heer Van Aartsen (VVD):Wij hebben wat dat betreft een redelijke verdeling. Ik ken mevrouw Terpstra
ook!De verhouding tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten is belangrijk
voor het Palestijns-Israëlische conflict en de kwestie van het Midden-Oosten.
Volgens mij is deze verhouding ook "overall" belangrijk voor de Europese Unie.
Ik hoop niet dat de Duitse schonehandenpolitiek steeds meer veld zal winnen
in het beleid inzake de buitenlandse politiek van de Europese Unie. Daartegen
zal strijd moeten worden gevoerd.Het is belangrijk dat wij een notitie krijgen over het thema preventief
optreden. Het is belangrijk dit thema, dat raakt aan het volkenrecht en het
internationaal recht, belicht te krijgen door de Nederlandse regering. Wij
moeten ons openstellen voor dit debat en voor het debat dat in de Verenigde
Staten wordt gevoerd. Wij komen er niet door ons van dit debat af te keren.
De bewering van de heer Koenders dat het hele debat over het preventief optreden
een overdreven agenda zou vormen, is echt onjuist.Mevrouw Terpstra (VVD):Voorzitter. Ik zie dat ik al moet afronden, maar men begrijpt dat ik als
zwemster in een minuut heel veel kan doen!Ik ben ontzettend benieuwd naar het antwoord op de vraag wat er toch is
gebeurd in de tijd tussen het vaststellen van het Strategisch akkoord, waarbij
het voltallige kabinet heeft besloten om als bewindspersoon voor Ontwikkelingssamenwerking
een staatssecretaris te benoemen en dit debat, waarin de staatssecretaris
namens het voltallige kabinet meldt dat zij deze functie het beste als minister
zou kunnen vervullen. Ik ben daarnaar gewoon vrouwelijk nieuwsgierig en zou
graag een uitgebreid antwoord willen hebben.Mijn vraag over het Tibet/China-vraagstuk is niet beantwoord. Voor het
eerst sinds twintig jaar is er sprake van enige dialoog, omdat een delegatie
van de Dalai Lama vorige maand op hoog niveau in Bejing is ontvangen. Ik vraag
de regering, China voor deze dialoog te prijzen en erop aan te dringen dat
het niet de eerste en tevens de laatste opening zal zijn voor de noodzakelijke
oplossing van het Tibet/China-vraagstuk. Die vraag richt ik met name tot de
staatssecretaris, die een ontwikkelingsrelatie met China onderhoudt, maar
natuurlijk ook tot de minister van Buitenlandse Zaken. Wellicht kan tegelijkertijd
opheldering worden gevraagd over waar de Panchen Lama zich bevindt, die op
zesjarige leeftijd door China is gevangengenomen en die nu een jaar of tien
zou zijn. Dat zou echt een buitengewone bijdrage kunnen leveren aan de opening
die China nu heeft geboden. Wij hebben een milieuprogramma in China. Wij hadden dat onder andere ook
in Bhutan. Ziet de regering een opening voor enig milieuprogramma met projecten
in zowel Tibet als Bhutan?Mevrouw Van Velzen (SP):Voorzitter. De minister heeft in het eerste deel van zijn bijdrage uitvoerig
stilgestaan bij waarden – respect, betrokkenheid, verantwoordelijkheid –
zoals hij die ziet voor het buitenlands beleid. Gisteravond ben ik uitvoerig
ingegaan op de spanning tussen deze waarden, zoals ook in de begroting is
beschreven. De vraag is hoe onze belangen stuiten op die van anderen hier
of ver weg in de wereld. De SP-fractie benadrukt het uitgangspunt van sociale
globalisering en geeft daaraan op tal van manieren vorm.Wat betreft de NAVO heb ik sterk de indruk dat de minister ons niet helemaal
heeft begrepen. De minister was in eerste termijn duidelijk over het feit
dat de NAVO als organisatie niet zal worden ingezet in een eventuele oorlog
tegen Irak. Dat is veelzeggend en sluit aan bij onze analyse, die ik mede
aan de minister van Buitenlandse Zaken van Duitsland ontleen, dat de VS de
NAVO laat "opzwellen". Dat is een vertaling van wat hij in het Duits zei.
Die ontwikkeling stelt Nederland ook voor de vraag hoe met dit verschijnsel
om te gaan. Verwelkomt de minister het feit dat de VS de NAVO niet uitnodigen
om mee te doen, maar ad hoc een "coalition of the willing" aan het voorbereiden
zijn? Of vindt hij dit een uiting van afnemend belang van de NAVO? Dat zou
een versterkte precedentwerking voor de toekomst kunnen hebben.De NAVO neemt de preventieve aanval als uitgangspunt en mag buiten het
verdragsgebied gaan optreden, wat zij in ISAF-verband ook zal doen met het
Nederlands-Duitse hoofdkwartier. De SP-fractie is tegen deze ontwikkeling.
Daar hebben wij al eerder over gedebatteerd, ook omdat het gebruik van massavernietigingswapens
evenmin uitgesloten wordt. Ik sluit mij aan bij het verzoek van collega Van
Aartsen om met een nadere notitie te komen over het begrip "preventieve aanval". Gisteren heb ik gepleit voor een sociale en niet gewelddadige globalisering.
In de nieuwe NAVO-politiek ziet de SP-fractie een verdere verscherping van
de politiek van het geweld, van preventief geweld zelfs. Daar is niets "dorps"
aan. De kwalificatie van de minister vind ik denigrerend, maar ik neem aan
dat de minister dat zelf ook weet.In eerste termijn hebben wij inderdaad niets over Europa gezegd, maar
de SP-fractie pleit al jaren voor een sociaal Europa en dus ook een sociale
Europese Unie. Dat blijven wij doen. Wij hebben deelgenomen aan een Europees
sociaal forum in Florence, waar een grote Europese beweging voor een sociaal
Europa is opgestaan en wij bepleiten internationale solidariteit ook binnen
de Europese Unie.Gisteren wees ik met nadruk op de spanning in het beleid, te weten tussen
het versterken van het economische belang van het Nederlandse bedrijfsleven,
bijvoorbeeld in Kazachstan en de kwestie van de mensenrechten. De minister
gaf aan dat hij het naleven van de mensenrechten in dat land zal blijven bevorderen,
maar dat hij een dubbele verantwoordelijkheid heeft. Als Nederlands minister
van Buitenlandse Zaken moet hij verantwoordelijkheid afleggen aan het Parlement
en als voorzitter van de OVSE aan 55 lidstaten en dat verschil zal blijven
bestaan. Is er dan eveneens verschil in het nastreven van mensenrechten in
Kazachstan? Zal de minister in dit geval twee verschillende pleidooien houden?
Moet hij compromissen sluiten als voorzitter van de OVSE of kan hij dezelfde
lijn volgen? Kan hij dat in tweede termijn toelichten? Moet er niet alleen
in het bedrijfsleven, maar ook in de OVSE opvoedkundig werk worden verricht
en hoe zal hij dat aanpakken?Ook over Turkije heb ik in eerste termijn niets gezegd. Ziet de minister
een verband tussen een spoedige oplossing voor het probleem in Cyprus en zijn
formule voor een datum? Komt die datum dichterbij als Turkije een oplossing
op Cyprus voor januari mogelijk maakt en, zo ja, hoeveel dichterbij?De SP-fractie pleit er met klem voor, te voorkomen dat ontwikkelingsgeld
gebruikt wordt voor defensiedoeleinden. Oud-minister Pronk heeft daar ooit
een potje voor ingesteld. Ik doel op de mariniers, de blauwhelmmissie Cambodja
ergens begin jaren negentig. Dat potje is sindsdien verder gegroeid. Wij willen
niet dat er vervuiling optreedt van of juist met ontwikkelingsgeld.De voorzitter:Het woord is aan de heer Palm. Ik wijs erop dat zijn fractie ernstig in
tijdnood zit. Dat wil ik graag vastgelegd hebben in de Handelingen, voor het
geval er later problemen over ontstaan tussen de LPF-fractie en de Kamer.De heer Palm (LPF):Ik zal heel kort zijn en dien de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat naast het verstrekken van financiële ontwikkelingshulp
het bevorderen van een wereldwijde liberale handelspolitiek de prioriteit
verdient;constaterende dat Nederland ook in EU-verband meewerkt aan het verstoren
van de lokale economie van ontwikkelingslanden door middel van het dumpen
met exportsubsidie van landbouwoverschotten;van mening dat Nederland handelsbarrières ten aanzien van ontwikkelingslanden
moet helpen terugdringen c.q. afbreken;verzoekt de regering, op de aanstaande Top in Kopenhagen in het kader
van de midterm review, in de WTO en andere daarvoor in aanmerking komende
fora grote druk uit te oefenen om te komen tot concrete en vergaande voorstellen
om de Europese markt verder open te stellen voor producten uit ontwikkelingslanden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Palm, Terpstra, Van Aartsen, Th.C.
de Graaf, Koenders en Ferrier.Zij krijgt nr. 35(28600 V).De heer Palm (LPF):Ik stel tevens de volgende motie voor.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat Nederland met 0,8% van het BNP meer betaalt aan ontwikkelingssamenwerking
dan de door de Verenigde Naties gestelde internationale norm van 0,7%;overwegende dat in het Nederlandse ontwikkelingsbeleid een sterker accent
moet komen te liggen op het opheffen van handelsbarrières ten aanzien
van ontwikkelingslanden;overwegende dat het nu wenselijk is druk uit te oefenen op de overige
lidstaten van de EU om aan deze internationale norm van 0,7% te voldoen;constaterende dat de Nederlandse overheidsfinanciën een tekort vertonen
en dreigen op te lopen;verzoekt de regering, het bedrag dat nu nominaal wordt besteed aan ontwikkelingshulp,
met ingang van het begrotingsjaar 2004 te bevriezen totdat het bedrag gelijk
is aan 0,7% BNP,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Palm. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 36(28600 V).De heer De Graaf (D66):Voorzitter. Zo wordt het toch nog een heuglijke dag. Op 16 oktober viel
het kabinet, maar de premier haastte zich om te zeggen dat dit niets met de
inhoud te maken had: het Strategisch akkoord stond recht overeind. De afgelopen
anderhalve week zien wij dat het Strategisch akkoord in rap tempo wordt afgebroken,
in het bijzonder door de CDA-fractie die er steeds verder afstand van neemt.
Nu gebeurt dat overigens zelfs door het kabinet zelve bij monde van de staatssecretaris
voor Ontwikkelingssamenwerking die sprekend namens het hele kabinet zei, de
volgende keer een minister voor Ontwikkelingssamenwerking te willen. Dit gaat
snel. Wij hebben nog zes weken voor de verkiezingen, dus mijn
fractie is buitengewoon hoopvol gestemd over wat er nog in de komende zes
weken gaat gebeuren.De rest van mijn tijd gebruik ik om twee moties voor te dragen. De eerste
luidt als volgt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat in ontwikkelingslanden en in Centraal- en Oost-Europese
landen de vakbondsvrijheid in het geding is, zeer lage lonen, onmenselijke
werktijden en kinderarbeid voorkomen, en dat de productie van kleding vaak
grote milieuschade veroorzaakt;spreekt als haar mening uit dat de overheid, als voorbeeldconsument, een
duurzaam inkoopbeleid dient te voeren, gebaseerd op internationaal erkende
milieunormen en de normen van de Internationale Arbeidsorganisatie;verzoekt de regering, ervoor zorg te dragen dat het overheidsbrede duurzame
inkoopbeleid dat zij ontwikkelt in overeenstemming is met het bovenstaande
en dat zij ervoor zorgdraagt dat het beleid transparant en controleerbaar
is en dat op korte termijn wordt begonnen met een proefproject duurzaam inkopen
van dienstkleding en uniformen door Defensie; uiteraard onder garantie van
deugdelijkheid en kwaliteit van de kleding,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Th.C. de Graaf, Koenders, Karimi,
Huizinga-Heringa, Van Velzen, Palm en Terpstra.Zij krijgt nr. 37(28600 V).De heer De Graaf (D66):Dan een motie over vredesoperaties en het ambitieniveau. Deze motie kan
natuurlijk ook nader worden betrokken bij de behandeling van de begroting
van Defensie. De motie is medeondertekend door collega Koenders.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de krijgsmacht van Nederland in toenemende mate ten dienste
moet staan van de ontwikkeling van de internationale rechtsorde en veiligheid;van oordeel dat het daarom van belang is dat organisatie, capaciteit en
effectiviteit van de Nederlandse krijgsmacht toegesneden zijn op de noodzakelijke
bijdrage aan internationale vredeshandhaving en conflictbeheersing;verzoekt de regering, er alles aan te doen om het ambitieniveau voor vredesoperaties
niet te verlagen in aantal en intensiteit,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Th.C. de Graaf en Koenders. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 38(28600 V).De heer De Graaf (D66):De laatste negen seconden van mijn spreektijd gebruik ik om de minister
te vragen, morgen terug te komen op mijn opmerking over de gevangenis in Suriname.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Allereerst dank aan de bewindslieden voor hun antwoorden.In de eerste motie die ik indien, vraag ik om een actualisering van de
notitie Internationale bescherming van de rechten van de vrijheid van godsdienst
of overtuiging. Die notitie uit 1998 vormt nog steeds de basis voor het Nederlandse
beleid op dit punt, maar heeft volgens ons op dit moment aanvulling nodig.
Ik erken dat er op dit gebied veel is gedaan door het ministerie. Ik denk
onder andere aan het OVSE-seminar en de publicaties naar aanleiding daarvan.
Toch lijkt een actualisering van de notitie op dit moment van belang voor
de vormgeving van het Nederlandse buitenlandse beleid, met name in de periode
van het voorzitterschap. Daarom dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de vrijheid van godsdienst of overtuiging (artikel 18
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens) anno 2002 in veel landen
op grote schaal wordt geschonden;constaterende dat voor de regering de notitie Internationale bescherming
van de vrijheid van godsdienst of overtuiging (25992) uit 1998 basis voor
het beleid vormt voor het Nederlands beleid ten aanzien van schendingen van
de vrijheid van godsdienst of overtuiging;van oordeel dat in deze notitie naast een weergave van feiten, onvoldoende
aandacht is voor beoordeling en taxatie van ontwikkelingen en mogelijkheden
die Nederland heeft om op dit thema landen aan te spreken op hun gedrag;van mening dat een actualisering van deze notitie nodig is om het Nederlands
buitenlands beleid met name in een periode waarin Nederland voorzitter wordt
van de OVSE, Raad van Europa en de Europese Unie, vorm te geven;verzoekt de regering, een vervolgnotitie op te stellen waarin met name
ook wordt ingegaan op de vervolging van religieuze minderheden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Huizinga-Heringa, Koenders, Van
der Staaij, Ferrier, Palm, Van Aartsen en Th.C. de Graaf.Zij krijgt nr. 39(28600 V).De Kamer,gehoord de beraadslaging,Huizinga-Heringaconstaterende dat enkele ontvangende landen (Zimbabwe en Zambia) transgene
voedselhulp hebben geweigerd en dat een aantal landen (Angola,
Eritrea en Bolivia) zorgen hebben over de samenstelling van voedselschenkingen;overwegende dat de risico's van het gebruik van genetisch gemodificeerde
producten voor de voedselveiligheid verschillend worden ingeschat en het gebruik
van de producten als zaaigoed kan leiden tot verlies van belangrijke exportmarkten;voorts overwegende dat de Nederlandse regering op de Wereldtop over Duurzame
Ontwikkeling in Johannesburg heeft uitgesproken dat ontvangende landen het
recht hebben transgene voedselhulp te weigeren;verzoekt de regering, in internationaal verband te bevorderen dat donorlanden
en multilaterale donoren betrouwbare informatie verstrekken over de aanwezigheid
van genetisch gemodificeerde producten in voedselhulp en te bevorderen dat
ontvangende landen die transgene voedselhulp weigeren, niet-transgeen voedsel
ter beschikking wordt gesteld,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Huizinga-Heringa, Ferrier, Van
der Staaij, Karimi, Van Velzen, Terpstra, Th.C. de Graaf, Palm en Koenders.Zij krijgt nr. 40(28600 V).Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Voorzitter. Ik wil nog een opmerking maken over het ODA-budget. Er moet
nog worden bezien of er sprake is van budgetvervuiling als vredesmissies uit
het ODA-budget worden betaald. Er is dan in ieder geval wel sprake van verkleining
van het budget. Als er meer uit het ODA-budget moet worden gefinancierd, zou
het logisch zijn dat het totale budget wordt verhoogd. De ChristenUnie kiest
voor die lijn.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun uitvoerige beantwoording,
zowel schriftelijk als mondeling. Over heel wat belangrijke onderwerpen zullen
wij op korte termijn nog verder spreken. Ik denk dan bijvoorbeeld aan het
concept van de preventieve actie. Ik vind het een goede zaak dat is toegezegd
dat in een nieuwe notitie op de implicaties en concrete toepassing van dit
concept zal worden ingegaan. Een ander onderwerp waarop wij zeker terug zullen
komen, is de aanpak van terroristische organisaties. Uit de juridische haken
en ogen die hieraan vastzitten, kunnen wij wel afleiden dat wij niet zomaar
op een achtermiddag tot makkelijke conclusies kunnen komen. Het politieke
uitgangspunt moet echter helder zijn: er moet zichtbaar worden gemaakt dat
organisaties die evident geweld als middel niet schuwen, niet in onze rechtsorde
getolereerd kunnen worden.Ik wil nog een motie indienen die betrekking heeft op het geweld in Colombia.
Met die motie zoeken wij aansluiting bij het gesprek dat de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken recent heeft gevoerd met een bestuurlijke delegatie
uit Colombia over de crisis van de lokale democratie daar. Die motie luidt
als volgt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het geweld in Colombia de afgelopen maanden verder is
opgelaaid en ook een destabiliserende uitwerking heeft op de buurlanden;overwegende dat gewelddadige groeperingen recent een aanval op de lokale
democratische structuren hebben geopend door massale bedreiging van onder
meer gemeentebestuurders;verzoekt de regering, in overleg met andere EU-lidstaten intensief de
mogelijkheden te benutten om druk uit te oefenen in Colombia en in de regio
om de geweldscrisis het hoofd te bieden en de lokale democratie te versterken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Staaij, Koenders, Terpstra,
Huizinga-Heringa, Palm, Karimi, Ferrier, Th.C. de Graaf en Van Velzen.Zij krijgt nr. 41(28600 V).De heer Van der Staaij (SGP):De staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking heeft desgevraagd herkenbaar
verwoord wat de CDA-wensen zijn voor een ministerspost voor ontwikkelingssamenwerking.
Wij kunnen ons daarin vinden. Volgens mij is er geen speld tussen te krijgen
nu de staatssecretaris heeft gezegd dat het hele kabinet zo hierover denkt,
namelijk dat dit een sterke CDA-wens is.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de tweede termijn van de Kamer.
Zoals afgesproken zullen de bewindslieden morgenochtend in hun tweede termijn
antwoorden.Ik wens de minister en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken een
goede reis. Houdt u aan de maximumsnelheid!De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Voorzitter: Verburg 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-2091-2123.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl