Behandeling van het wetsvoorstel Regels over de inbewaringneming en instelling van een vordering tot teruggave van cultuurgoederen afkomstig uit een tijdens een gewapend conflict bezet gebied (Wet tot teruggave cultuurgoederen afkomstig uit bezet gebied) (30165)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 3889-3895

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-03-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 60, pagina 3889-3895

21-03-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30165Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (dinsdag 21 maart 2006)Pagina 3848-3851
Noot 1 (zie blz. 3884): Stel regels op om graaigedrag in te tomen (artikel van Ineke van Gent en Kees Vendrik, verschenen in de Volkskrant)Pagina 3897-3898
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regeling van de tijdelijke vervanging van leden van de Tweede Kamer en Eerste Kamer der Staten-Generaal, de provinciale staten en de gemeenteraden wegens zwangerschap en bevalling of ziekte (30229)Pagina 3851-3852
Debat naar aanleiding van het verslag van een algemeen overleg op 9 februari 2006 over de huurtoeslagPagina 3856-3860
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 21 maart 2006)Pagina 3895-3896
Debat over de beloning van de raad van bestuur van EssentPagina 3860-3889
Vragen van het lid Koenders aan de minister van Defensie over de Special Forces in Kandahar (mondelinge vragenuur)Pagina 3839-3844
Vragen van het lid Joldersma aan de minister van Justitie en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over drugsgebruik onder jongeren van twaalf jaar (mondelinge vragenuur)Pagina 3844-3848
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over CIA-vluchten, te weten: - de motie-Koenders/Karimi over helderheid over transport via het Nederlandse luchtruim en Nederlandse luchthavens (30467, nr. 6); - de motie-Koenders/Karimi over een 'code of conduct' (30467, nr. 7); - de motie-Van der Laan over de weigerachtige houding van de Verenigde Staten (30467, nr. 8)Pagina 3855-3855
Presentie en opening (dinsdag 21 maart 2006)Pagina 3839-3839
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Woningwet en enkele andere wetten (verbetering naleving, handhaafbaarheid en handhaving bouwregelgeving) (29392)Pagina 3855-3855
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet personenvervoer 2000 in verband met de aanbestedingsverplichting in het openbaar vervoer, een daarbij behorend ontheffingenregime en enkele andere wijzigingen (30210), en over de motie-Gerkens over de splitsing tussen concessieverlener en eigenaars van gemeentelijke vervoerbedrijven (30210, nr. 8)Pagina 3854-3855
Behandeling van het wetsvoorstel Regels over de inbewaringneming en instelling van een vordering tot teruggave van cultuurgoederen afkomstig uit een tijdens een gewapend conflict bezet gebied (Wet tot teruggave cultuurgoederen afkomstig uit bezet gebied) (30165)Pagina 3889-3895
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de dienstregeling NS, te weten: - de motie-Dijksma c.s. over toetsing van de dienstregeling 2007 (29984, nr. 33); - de motie-Gerkens/Duyvendak over sluiting van treinstations (29984, nr. 34); - de motie-Gerkens/Duyvendak over tellingen en prognoses van de NS (29984, nr. 35); - en 8 andere moties (29984 nrs. 36 t/m 43)Pagina 3853-3854
Eindstemming over het wetsvoorstel Regels inzake marktordening, doelmatigheid en beheerste kostenontwikkeling op het gebied van de gezondheidszorg (Wet marktordening gezondheidszorg) (30186)Pagina 3851-3851
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs inzake vervanging van de basisvorming door een nieuwe regeling voor de onderbouw (regeling onderbouw VO) (30323), te weten: - de motie-Vergeer over het aanhouden van het wetsvoorstel over de onderbouw (30323, nr. 23); - de motie-Vergeer/Jungbluth over het conceptinrichtingsbesluit (30323, nr. 24); - de motie-Vergeer c.s. over Frans en Duits als verplichte vakken in het derde leerjaar havo en vwo (30323, nr. 25); - en zes andere moties (30323, nrs. 26-31)Pagina 3852-3853

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 53 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Regels
over de inbewaringneming en instelling van een vordering tot teruggave van
cultuurgoederen afkomstig uit een tijdens een gewapend conflict bezet gebied
(Wet tot teruggave cultuurgoederen afkomstig uit bezet gebied) (30165).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Voorzitter. Dit wetsvoorstel moet bewerkstelligen dat een bezitter van
een cultuurgoed dat afkomstig is uit een bezet gebied, gedwongen kan worden
om dat cultuurgoed af te staan. Mijn fractie deelt de visie van het kabinet
dat voorkomen moet worden dat cultuurgoederen als oorlogstrofee uit bezet
gebied gehaald worden en dat, voorzover die cultuurgoederen al in het maatschappelijk
verkeer gebracht zijn, sluitende wetgeving noodzakelijk is om teruggave te
bereiken.Mijn fractie had principiële twijfels over het zomaar ter zijde schuiven
van het "te-goeder-trouwbeginsel" en van het beginsel van de verkrijgende
verjaring. Dat zijn toch de pijlers waar ons burgerlijk recht op steunt. Ook
menen wij dat de sleutelbegrippen tot nu toe eigenlijk nog vrij onduidelijk
zijn omschreven. Dat kan eventuele bewijsvoering voor de rechter bemoeilijken.
Al met al mag dit wetsvoorstel wat ons betreft niet zomaar als hamerstuk weggetikt
worden. Het verdient een volwaardige plenaire afhandeling.Ik ga nu in op het ter zijde schuiven van de belangrijke pijlers van ons
civiele recht. De minister van OCW kan straks een kunstwerk opeisen, ongeacht
of de bezitter of de houder ervan op de hoogte was of had behoren te zijn
dat het cultuurgoed uit bezet gebied afkomstig was. Die rechtsvordering kan
ook na lange tijd worden ingesteld. Of de koper of de houder van het kunstwerk
nu volledig te goeder trouw was of niet, als het uit bezet gebied afkomstige
kunstwerk wordt gevorderd, zal hij dat moeten afstaan, zelfs als het cultuurgoed
al in een grijs verleden in Nederland is gekomen en als de overheid van het
land waar het cultuurgoed oorspronkelijk vandaan komt, nooit eerder stappen
heeft ondernomen. De koper zal er dus nooit volledig zeker van kunnen zijn
dat hij dit kunstwerk mag houden. Mijn fractie vindt dat nogal wat. Natuurlijk
mag van een betrouwbare kunsthandelaar gevraagd worden dat hij er alles aan
doet om na te gaan of zo'n kunstwerk geen besmet verleden heeft, maar zelfs
als hij daar alles aan heeft gedaan – bijvoorbeeld door te werken met
certificaten – kan hij zijn klanten dus niet garanderen dat zij bezitter
zullen blijven.Het gaat hier om een afweging van het algemeen belang dat cultuurgoederen
uit bezet gebied teruggegeven dienen te worden tegenover de belangen van de
handel. De staatssecretaris erkent dat ook in haar beantwoording. Nederland
is een land waar de kunsthandel bloeit; dat wil ik hier toch graag genoemd
hebben. Dat is altijd al zo geweest. Ik vermoed ook dat dat een van de redenen
is geweest waarom het kabinet ervoor heeft gekozen om het protocol op een
civielrechtelijke manier in ons rechtssysteem te verwerken en niet op een
strafrechtelijke manier, zoals bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk is
gebeurd. Kan de staatssecretaris of de minister dat bevestigen? Ik wijs op
de manier waarop dit in Zwitserland is geregeld. Wij hebben hier een grote
hoorzitting gehouden, met een afvaardiging van de Unesco. Daarin werd ons
duidelijk dat men ook in Zwitserland een bloeiende kunsthandel kent en dat
men ook daar heeft gekozen voor een civielrechtelijke implementatie van het
protocol. Klopt het dat dit in Zwitserland op zo'n manier in de wetgeving
is geïmplementeerd dat het principe van de verkrijgende verjaring juist
recht overeind is blijven staan? Daardoor zou de verkrijger beschermd kunnen
worden tegenover claims die in het verleden zijn neergelegd. Als dat inderdaad
zo is, is dan overwogen om het Zwitserse systeem ook in Nederland toe te passen?Alles op een rijtje zettend – er staan verschillende belangen tegenover
elkaar – vinden wij dat het algemeen belang absoluut voorop dient te
staan. Wij hebben ook uitdrukkelijk gezien dat de bezitter in die zin beschermd
blijft dat hij altijd nog een beroep kan doen op een billijke schadevergoeding.
Dat is voor ons ook belangrijk. Tot slot hebben wij ook gezien dat deze bepaling
op zo'n manier vorm heeft gekregen dat zij in een lex specialis is gegoten
en niet zomaar aan een "te-goeder-trouwartikel" in het Burgerlijk
Wetboek is toegevoegd. Daarmee is de uitgangspositie gewaarborgd.Het wetsvoorstel voorziet in een definitie van het begrip cultuurgoed.
Eigenlijk kun je het nauwelijks een definitie noemen; het is meer een omschrijving.
Er wordt namelijk ongelooflijk veel ruimte geboden voor interpretatie, wat
de bewijsvoering voor de rechter lastig zal maken. Van de Inspectie Cultuur
of de douane kan niet worden verwacht dat zij op voorhand beoordelen of iets
wel of geen cultuurgoed is. Rechtszekerheid is hierbij belangrijk. Kunnen
de beide bewindspersonen nog eens op het begrip cultuurgoed ingaan? Kunnen
oldtimers of design ook als cultuurgoed worden aangemerkt? Mijn fractie had
aanvankelijk grote moeite met het ter zijde schuiven van de principiële
beginselen, maar voor ons geeft het algemeen belang de doorslag.De affaire-Goudstikker ligt in het verlengde van wat wij hier vandaag
bespreken. De Nederlandse Staat geeft 202 van de 267 geclaimde kunstwerken
terug aan de erven. Alhoewel het de vraag blijft of de collectie op juridische
gronden teruggegeven had moeten worden, zijn er in ieder geval voldoende morele
gronden om tot teruggave over te gaan. Deze beslissing past in een soepelere
houding ten opzichte van verjaarde oorlogsclaims, waartoe het vorige kabinet
heeft besloten. Mijn fractie ondersteunt deze beslissing van het kabinet dan
ook van harte. Hier is uiterst zorgvuldig gehandeld. Juist met het oog op
de eventuele precedentwerking is het echter goed om het advies van de restitutiecommissie
en de enigszins afwijkende beslissing van het kabinet door de Tweede Kamer
te laten benoemen en nader te beschouwen. In dat licht vraag ik de beide bewindslieden:
wat zijn die morele gronden? Mag elk kabinet die morele gronden op eigen inzicht
beschouwen en nader interpreteren? In dat kader wijs ik op de brief over mevrouw
Koenigs. Kunnen wij daar een volgende claim verwachten? Hoe gaan wij om met
de precedentwerking? Hoeveel claims vallen er nog te verwachten? Van welke
omvang zullen die zijn? Biedt de besluitvorming zoals die is beschreven in
de brief van begin februari, ons voldoende houvast voor eventuele claims in
de toekomst? Zo nee, achten de bewindslieden dan aanvullend beleid gewenst?Ten slotte leeft bij mijn fractie nog de vraag in hoeverre de schilderijen
voor het Nederlandse publiek behouden zouden kunnen of moeten blijven. Wij
hechten eraan dat een aantal van deze schilderijen in Nederland blijft hangen.
Wat zijn de vorderingen van de staatssecretaris in de onderhandelingen daarover?
Wij ondersteunen haar van harte om zich hiervoor met kracht te blijven inzetten.De heer Leerdam (PvdA):Voorzitter. Eigenlijk zou het nu te bespreken wetsvoorstel een hamerstuk
zijn. De PvdA-fractie wil echter van deze gelegenheid gebruikmaken om de aandacht
te vestigen op de teruggave van gestolen kunstgoederen. Wij kiezen voor een
wat andere insteek bij dit debat door de zaak-Goudstikker centraal te stellen.De Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker vluchtte na het uitbreken
van de Tweede Wereldoorlog voor de nazi's uit Nederland. Op de boot naar de
Verenigde Staten stierf hij nadat hij zijn nek had gebroken door een val.
Zonder toestemming van zijn weduwe verkocht de zaakwaarnemer zijn collectie
in twee transacties. Na de oorlog volgde een voortslepend getouwtrek om de
werken. Door de kunstwerken terug te geven aan de erven Goudstikker heeft
Nederland de enig juiste beslissing genomen. De toon van het debat dat vergezeld
ging met deze moreel juiste beslissing, was mij echter vaak te somber en daardoor
soms ook te negatief. Ik wil dit moment aangrijpen om positief te kijken naar
de collectie-Goudstikker, waarvan wij zo lang in bruikleen
hebben mogen genieten. Natuurlijk is het jammer dat er van deze 235 werken,
waartussen enkele prachtwerken zitten, 202 zullen teruggaan naar de erfgenamen
en niet langer in Nederland te bewonderen zullen zijn. Twee commissies vol
expertise en intellect hebben deze zaak echter zorgvuldig uitgezocht en zijn
met duidelijke en goede aanbevelingen gekomen. Het is tijd voor het publiek
om een geste richting de rechtmatige eigenaar te maken.Door de media-aandacht voor de zaak-Goudstikker zijn veel mensen zich
gaan afvragen om welke schilderijen het gaat. Dit is een unieke kans om mensen
in aanraking te brengen met prachtige kunst met een tragisch verhaal erachter.
De PvdA-fractie heeft al eerder voorgesteld om te kijken naar en te praten
over de mogelijkheden een Goudstikkermuseum op te richten of anders een Goudstikkerzaal
te installeren. Hier zouden wij de collectie tijdelijk tentoon kunnen stellen
en informatie kunnen geven over deze andere en ingewikkelde en belangrijke
zaken. Wat vindt de staatssecretaris hiervan?Ik heb begrepen dat is onderhandeld over de mogelijkheden om de Goudstikkercollectie
een gepast afscheid te gunnen of zelfs een vaste plek in onze nationale collectie
te geven, maar dat dit geen resultaat heeft opgeleverd. Is dit waar? Wat was
de inzet van deze onderhandelingen en waar liggen nog mogelijkheden? Mocht
het niet mogelijk zijn, dan zouden de staatssecretaris en de minister met
de erven Goudstikker moeten overleggen of een afscheidsfeest voor deze stukken
kan worden georganiseerd. Tijdens deze samenkomst kunnen de stukken dan officieel
en met eerbetoon worden overhandigd aan de familie. Wij weten dat enkele musea
bereid zijn om dit kunstfeest te organiseren.Nu ik toch hier sta, vraag ik de regering hoe het staat met de implementatie
van het Unesco-verdrag uit 1970. Tevens moedigt de PvdA-fractie aan om de
ratificatie van het Unidroitverdrag zo veel mogelijk na te streven. Wij moeten
op dit gebied voorop durven lopen en bijvoorbeeld niet te veel laten afhangen
van de vraag of andere landen al dan niet hebben geratificeerd.Ik wens de staatssecretaris, de minister en het hele kabinet het allerbeste
toe. Hoewel wij kritisch zijn, verdienen zij op dit punt ook onze steun.Mevrouw Nijs (VVD):Voorzitter. Hier te staan als derde spreker heeft het voordeel dat ik
deels kan verwijzen naar de vorige inbreng. Ik sluit mij aan bij de woorden
van mevrouw Van Vroonhoven over de achtergrond van dit wetsvoorstel en over
het handelen in goed vertrouwen.In hoeverre zal Nederland een actief beleid voeren om te achterhalen of
en waar cultuurgoederen uit bezet gebied zich in Nederland bevinden? Het is één
ding om dat te doen bij de douane, maar zullen wij nu een actief speurgedrag
zien van dit kabinet? Wat zijn de plannen daarvoor? Zelf vindt mijn fractie
dat alleen een actieve douanerol is gewenst en dat het niet echt nodig is
om heel Nederland af te speuren, tenzij er een verzoek komt uit het buitenland.Ik ken deze minister van Justitie als een minister die altijd zeer goed
nadenkt of er weer een nieuwe wet moet komen. Dit is een zeer korte wet, maar
toch begrijp ik niet helemaal waarom er niet voor is gekozen de inhoud ervan
op te nemen in de implementatiewet die er is gekomen naar aanleiding van de
richtlijn van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 1993, die ook gaat
over de teruggave van cultuurgoederen. Ik meen ook dat in het protocol achter
deze wet meer is gedacht aan een wijziging in het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering. Waarom is gekozen voor deze aparte wet? Hij is gelukkig bijzonder
kort. De toelichting is overigens bijzonder lang.Nederland is koploper met zijn opstelling om tot teruggave van cultuurgoederen
uit bezet gebied over te gaan. Wij staan daar volkomen achter. Het is de achtergrond
van het in de wet opgelegde verbod, dat het protocol niet echt verplicht stelt.Een land als Afghanistan staat niet op de lijst van landen die het protocol
hebben ondertekend. Wat gaan wij doen als straks blijkt dat Afghanistan, waarnaar
Nederland een vredesmissie heeft gestuurd, op de een of andere manier toch
bij ons aanklopt voor een kunststuk dat men terug wil hebben, terwijl men
het protocol niet heeft ondertekend? Deze wet zegt daar weinig over en ik
ben benieuwd wat de bewindslieden in zo'n geval doen.Mijn laatste opmerking gaat over Goudstikker. Ik vond het een gedurfde,
maar wel terechte beslissing. Ik weet dat de staatssecretaris toch probeert
een deel van de collectie met een bepaalde frequentie, of af en toe, te behouden
voor het Nederlandse publiek. Wat zijn haar verwachtingen op dit gebied en
welk vooroverleg en welke aanmoedigingen gebruikt zij daarvoor?De voorzitter:De minister en de staatssecretaris hebben aangegeven vijf minuten nodig
te hebben voor hun voorbereiding.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Staatssecretaris Van der Laan:Voorzitter. Ik begrijp uit de eerste termijn dat minister Donner en ik
steun krijgen voor het wetsvoorstel waarvoor wij staan. Ik ben daar blij mee.
Wij hebben natuurlijk al draagvlak voor het verdrag uit 1954. Het gaat hier
gedeeltelijk om een implementatie om dit verdrag goed te laten werken. Ik
ben blij dat dit vandaag hier is bevestigd.Mevrouw Van Vroonhoven heeft gevraagd hoe het begrip cultuurgoederen moet
worden uitgelegd. Juridisch is dit volstrekt duidelijk. Het gaat om het begrip
cultuurgoederen zoals dit is vastgelegd in de Haagse conventie van 1954. Daarin
is nauw omschreven om welke categorieën voorwerpen het gaat: kunstwerken,
handschriften, boeken en wetenschappelijke verzamelingen. Ook moet het gaan
om voorwerpen die van groot belang zijn voor het cultureel erfgoed van ieder
volk. Dat wordt op zich steeds bepaald door het land waaruit het ooit is verdwenen.
Dit is dus niet onze definitie.Als binnen de definitie die in het verdrag wordt gegeven twijfelgevallen
ontstaan, als de autoriteit zegt dat dit belangrijk erfgoed voor hen is, gaan
wij die discussie niet aan, tenzij dit evident buiten deze definitie valt.
Maar het gaat natuurlijk altijd om de twijfelgevallen. Overigens moeten wij
ons in algemene zin realiseren dat een beroep op dit verdrag tot nu toe slechts één
keer heeft plaatsgevonden. Het is dus geen verdrag waarmee wij dagelijks in
interstatelijk verband met elkaar te maken hebben. Wij hopen natuurlijk dat
er zo min mogelijk beroep op behoeft te worden gedaan.Mevrouw Van Vroonhoven heeft ook een aantal vragen gesteld over de Goudstikkersituatie.
Zij heeft met name aandacht gevraagd voor de morele gronden, en vraagt ons
waar wij die op hebben gebaseerd. De totale feiten en omstandigheden die door
de commissie in kaart zijn gebracht hebben uiteindelijk de morele gronden
bepaald. Er was een juridische element waarover wij het niet eens waren met
de commissie. Wij hebben gezegd dat dit juridische element niet van doorslaggevende
betekenis is, omdat de totale feiten en omstandigheden die door de commissie
in kaart zijn gebracht en waarop zij een eigenstandig oordeel heeft geveld,
voor ons uiteindelijk doorslaggevend zijn. De totale feiten en omstandigheden
die in het rapport staan vermeld, hebben wij uiteindelijk overgenomen van
de commissie. Wij hebben met elkaar afgesproken dat wij dit als regering nooit
betwisten, maar dat wij dit als uitgangspunt nemen voor het oordeel over het
advies van de commissie.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Mag ik een vraag stellen, juist omdat ik het belangrijk vind dat dit in
de handelingen van de Tweede Kamer wordt opgeschreven, juist voor de toekomst
en voor de eventuele precedentwerking? Heeft het kabinet gezegd dat het de
juridische gronden terzijde legt en het zijn oordeel op morele gronden baseert?
Op zo'n manier kunnen wij de precedentwerking altijd uitsluiten, omdat de
regering dit elk keer opnieuw zo kan beoordelen.Staatssecretaris Van der Laan:Nee. Het is om te beginnen zo dat deze casus uniek is in zijn soort. Het
juridische punt was niet het totale juridische kader. Het ging om de status
van een rechterlijke uitspraak, daarover verschillen de commissie en de regering
van mening. In deze casus is in de ogen van de commissie sprake van feiten
en omstandigheden die leiden tot een oordeel om tot teruggave over te gaan.
Daarbij heeft de commissie getoetst of er een definitieve uitspraak is geweest
over de vraag of het mogelijk is om tot teruggave over te gaan. Ons oordeel
is nu dat dit geen precedentwerking zal hebben, omdat deze casuïstiek
zich bij geen enkele andere casus heeft voorgedaan, respectievelijk zal voordoen.Er zijn 22 adviezen geweest en er zijn nog 19 claims in behandeling. In
die 19 claims is geen sprake van deze situatie. De precedentwerking voor dit
specifieke gebied is moeilijk te voorspellen. Precedentwerking betekent ook
dat de casus precies hetzelfde moet zijn. Onze ervaring is dat alle casussen
allemaal steeds weer net even anders zijn en precedentwerking moeilijk aan
te geven is.Mevrouw Van Vroonhoven heeft ook een vraag gesteld over de Koeningscollectie.
Ook daarin verwachten wij geen precedentwerking. Het is getoetst aan de kaders.
Uiteindelijk is de commissie tot een oordeel gekomen en dat oordeel hebben
wij onverkort overgenomen. Wij nemen steeds het inhoudelijke oordeel over.
Daar zit dus geen precedentwerking in. Alles valt binnen de afspraken die
wij met de Kamer in 2001 hebben gemaakt en elke casus staat op zichzelf.Uit het vervolgonderzoek zullen mogelijk nog claims volgen bovenop de
negentien die ik zonet heb genoemd. Naar aanleiding van de slotaanbevelingen
van de commissie zal er wereldwijd een extra communicatie-actie komen. Daaruit
kunnen nieuwe claims volgen, maar wij hebben geen idee hoeveel. Het Nederlandse
beleid is goed bekend over de wereld en wij verwachten niet dat er enorm veel
nieuwe claims uit komen, maar wij sluiten het ook niet uit. Ik heb geen idee
om hoeveel objecten het zou kunnen gaan. Op dit moment is het koffiedik kijken.Aangezien alles binnen kaders wordt getoetst, hebben wij geen aanleiding
om het beleid aan te passen. Wij vinden dat het beleid prettig en deskundig
uitwerkt.De heer Leerdam heeft aandacht gevraagd voor de Goudstikker-situatie.
Ik ben mij er niet van bewust dat ik somberheid heb uitgestraald. Wel is het
zo dat een aantal musea kunstwerken ziet vertrekken. Daar zijn zij verdrietig
om en dat kan ik mij goed voorstellen. Echter, dit kabinetsbesluit respecteert
het verleden. Het kabinet heeft met de grootste zorgvuldigheid gehandeld.Ik merk dat veel mensen meedenken over hoe wij dit gebeuren een passende
vorm kunnen geven op korte of lange termijn. Regelmatig wordt mij gevraagd
wat ik ga doen. Sommigen zeggen: kunnen wij misschien een tentoonstelling
houden? Dat soort ideeën leven er. Los van de cultureel-inhoudelijk interessante
gedachte erachter, wil het kabinet het aan de erven overlaten hoe zij daarmee
willen omgaan. Dat gaan wij niet zelf beslissen. Dat is typisch een element
dat in het gesprek met de erven aan de orde komt. Er heeft geen onderhandeling
plaatsgevonden over een gepast afscheid.Op dit moment zijn er contacten tussen mijn ambtenaren en de advocaat
van de familie. Het betreft procescontacten; informerende contacten van ons
uit naar de advocaat over hoe wij het teruggaveproces zullen inrichten en
wat daarin de stappen zijn. Op basis van die eerste contacten is wederzijds
de behoefte uitgesproken om met elkaar in gesprek te gaan. Dat zal binnen
afzienbare tijd ook gaan gebeuren. Dan staat het teruggaveproces, technisch
en juridisch, op de agenda. Daarnaast komt de eventuele relatie tussen Nederland
en de betreffende schilderijen, of een selectie van die schilderijen, aan
de orde. Daarover kan ik nu nog niets zeggen. Eerst komen er oriënterende
contacten op ambtelijk niveau en als het moment daar is, op mijn niveau.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):De voorzichtigheid van de staatssecretaris begrijp ik goed. De staatssecretaris
heeft het al over een gepast afscheid en over een daadwerkelijke teruggave.
Bedoelt de staatssecretaris daarmee dat zij ook daadwerkelijk verwacht dat
die stukken de oceaan overgaan? Of leven er bij de staatssecretaris ook gedachten
om te bespreken of bepaalde schilderijen hier kunnen blijven op grond van
een bruikleenovereenkomst? Knokt zij daarvoor?Staatssecretaris Van der Laan:Zoals ik in de brief heb aangegeven, denken wij er allereerst aan, te
proberen om de zaak zo veel mogelijk via bruikleen op te lossen. Daarover
zal het eerste gesprek gaan, maar ik kan geen uitspraken doen over hoe het
zal verlopen. Juridisch zal er altijd sprake zijn van teruggave, dat bedoelde
ik zojuist. Over de locatie van de schilderijen doe ik nu ook geen uitspraken,
ook dat vormt een onderwerp in dat eerste, verkennende gesprek. Het zal ook
zeker niet allemaal in één gesprek geregeld kunnen worden, het
zal gaan om oriënterende, verkennende, voorzichtige gesprekken. Je pakt
zoiets rustig aan.De heer Leerdam (PvdA):Met alle respect, er worden in principe 202 stukken teruggegeven;
dan blijft er volgens mij genoeg over om een Goudstikkervleugel in te richten.Staatssecretaris Van der Laan:Al met al worden er zo'n zestig werken niet teruggegeven.De heer Leerdam (PvdA):Precies. En zou het niet goed zijn om er eens over na te denken om die
werken te bundelen?Staatssecretaris Van der Laan:Bij het oorspronkelijke verzoek ging het om de teruggave van 267 werken.De heer Leerdam (PvdA):Er zou toch een geweldige Goudstikkervleugel kunnen worden ingericht?
Natuurlijk, het resultaat van de onderhandelingen kan zijn dat er 202 werken
worden teruggegeven, maar dan blijven er nog genoeg over om er een Goudstikkervleugel
of een Goudstikkermuseum mee in te richten.Staatssecretaris Van der Laan:De commissie heeft aangegeven dat de rest niet in aanmerking komt om te
worden teruggegeven, zodat die als rechtmatig eigendom van de Staat worden
aangemerkt. De regering heeft dit advies definitief overgenomen. Ik maak er
dus ook geen Goudstikkerwerken van, het zijn werken van de Staat waarop de
familie Goudstikker ooit een claim heeft gelegd. De overige 202 werken behoren
ook naar het oordeel van de regering toe aan de erven Goudstikker, en dat
is nu de Goudstikkercollectie. Wij weten via de bijlage bij het rapport, welke
werken daarvan behoren tot de werken waarop een claim is gelegd, maar het
gaat mij een beetje te ver om hiervan een cultuurhistorisch feit te maken.
Het is uiteindelijk de uitkomst geweest van een proces. Bij het begin van
de oorlog stond het eigendom van een aantal werken niet vast of er is in de
betreffende periode nadrukkelijk afstand van gedaan.De heer Leerdam (PvdA):Maar dit neemt niet weg dat je kunt zeggen dat je het deel van de collectie
dat nu van de Staat is, zou kunnen bundelen om er op een heel bijzondere manier
aandacht aan te kunnen schenken. Zou dit geen goed idee zijn?Staatssecretaris Van der Laan:Ik denk dat het belangrijk is dat de ICN en de musea die op dit moment
de andere werken in bruikleen of in depot hebben, hierover zelf kunnen beslissen.
Zoals u weet ga ik niet over de artistiek-inhoudelijke keuzes voor het tentoonstellen
van stukken door musea. Overigens heeft ICN geen tentoonstellingsfunctie,
maar een uitleenfunctie. De musea die werken in hun bezit hebben, zouden op
grond van dit idee aan de slag kunnen, maar het gaat mij te ver om zelf daarbij
een actieve rol te spelen. Bovendien wijs ik erop dat het hierbij gaat om
een Goudstikkerclaim en niet om Goudstikkerwerken.De heer Leerdam (PvdA):Dat begrijp ik.Staatssecretaris Van der Laan:Ik vind dus dat het museale veld zoiets op poten zou moeten zetten. Ik
vind niet dat het mij zou passen om in dezen sturend op te treden.De heer Leerdam (PvdA):Maar u vindt het idee wel geweldig.Staatssecretaris Van der Laan:Voorzitter. Ik maak heel duidelijk onderscheid tussen datgene wat is toegewezen
en wat niet is toegewezen. In die zin sta ik aarzelend tegenover dit idee.Mevrouw Nijs heeft gevraagd welk speurgedrag de overheid zal vertonen
en zij gaf daarbij aan wat haar eigen opvatting is. Ik meen dat haar opvatting
vergelijkbaar is met die van de overheid. Daarbij denk ik aan de rol van de
erfgoedinspectie. De douane heeft voorts een controlerende rol bij het tegengaan
van illegale invoer van cultuurgoederen. Het is bekend hoe de douane werkt
ter uitvoering van haar controletaken en dat zij steekproeven doet. Bij het
tegengaan van illegale invoer van cultuurgoederen moet men ook denken aan
de illegale invoer van kunstwerken. Daarnaast is bij de overheid sprake van
een passieve rol. Wij stellen een meldpunt in op de website van de erfgoedinspectie.
Daar kunnen mensen terecht die signalen ontvangen of het gevoel hebben dat
er werken in de handel of anderszins rondgaan die mogelijk uit bezet gebied
komen. Op deze manier proberen wij de signaalfunctie vanuit de samenleving
te faciliteren zonder dat wij massaal mensen inzetten. Dat laatste lijkt ons
niet een passende manier om deze wet uit te voeren. Dat zou ook niet passen
bij de proportionaliteit. Wij handelen dus in lijn met datgene wat mevrouw
Nijs aangaf.Ik meen dat de andere vragen van mevrouw Nijs reeds volledig zijn beantwoord.Minister Donner:Voorzitter. Mevrouw Van Vroonhoven gaf aan wat het motief voor dit wetsontwerp
is geweest. Uiteraard kwam dat voort uit de behoefte om te kunnen optreden
tegen het eventueel leegroven van bezet gebied of het verhandelen van stukken
die daaruit afkomstig zijn. De huidige tijd brengt het sluiten van genoemde
verdragen met zich mee. Zeker na de Tweede Wereldoorlog hebben wij dergelijke
verdragen opgesteld. Wij moeten ons in dit verband wel bewust zijn van de
manier waarop grote collecties elders ter wereld tot stand zijn gekomen. In
het Louvre of het Vaticaanmuseum kan men de vruchten zien van de Romeinse
bezetting van Griekenland. Maar goed, wij leven nu 2000 jaar later en hebben
de nodige verdragen gesloten.Hiermee kom ik op het antwoord op de vragen over de fundamentele beginselen.
Op welke manier zou men adequaat kunnen handelen? De enige manier voor zeer
adequaat te handelen is bepalen dat voor een stuk uit bezet gebied de teruggave
voorgaat op andere beginselen. Zou men namelijk een uitzondering maken voor
het handelen ter goeder trouw bij de verkrijging of eventueel de verkrijgende
verjaring laten gelden, dan is daarmee de schakel verbroken. Waarom zouden
de mensen die op rechtmatige wijze eigendom hebben verkregen niet beschermd
moeten worden? Dat zou ook tot de vreemde consequentie leiden dat van iemand
die 30 jaar bezeten heeft en door verjaring heeft verkregen, geen werk kan
worden teruggehaald, maar dat als hij het werk verkoopt, de volgende eigenaar
het werk nog geen 30 jaar in bezit heeft en het dus wel kan worden teruggehaald.
Wij hebben het dan over een totaal ander beginsel. Het uitgangspunt hierbij
is dat een stuk terugverkregen kan worden als het uit bezet gebied is weggehaald,
ongeacht hoe men een stuk in bezit gekregen heeft. Dat is de enige manier
waarop dit kan worden gedaan. Uiteraard krijgen degenen die
het stuk te goeder trouw verkregen hebben een schadeloosstelling. Een andere
manier is niet mogelijk, want dan zouden wij in wezen met zaken rond de illegale
uitvoer bezig zijn, en daar gaat het verdrag van de Unesco van 1970 over.
De uitvoer uit bezet gebied is illegaal, ook vanwege artikel 2 van het protocol;
daar voldoet het aan het verdrag van 1970. Dit gaat echter een fundamentele
stap verder; als het gaat om roof uit bezet gebied loopt dat gegeven dwars
door alle methoden van eigendomsverkrijgingen heen en wordt zo'n werk weggehaald.Dit geeft wellicht ook een aanvulling op het antwoord van de staatssecretaris
op de vraag van mevrouw Nijs; artikel 3 van de wet bepaalt het speurgedrag
van de overheid. Er wordt dus bij binnenkomst of op verzoek van een andere
staat opgehaald. Bij binnenkomst vindt de controle plaats; dat bepaalt ook
de aanwijzing van de autoriteiten die belast zijn met de uitvoering van de
wet.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Ik ken deze minister als een heel principieel man. Daarom verbaast mij
wat hij nu zegt over het beginsel van "te goeder trouw". Natuurlijk
staat er een billijke schadevergoeding tegenover; dat rechtvaardigt veel,
maar het is toch een grote stap die wij hier zetten. Bij de CDA-fractie vindt
men dat dit nogal wat betekent; wij zetten een belangrijke stap en wij steunen
de minister daarbij, maar het is wel iets wat wij moeten markeren en waar
wij goed bij stil moeten staan.Minister Donner:Je kunt er kort of lang bij stilstaan, maar het doel van het verdrag is
niet te bereiken als wij die stap niet nemen. In iedere keten van verkrijging
komt er immers een moment waarop iemand een stuk 30 jaar in bezit gehad heeft.
Iedere volgende eigenaar is daarmee dan ook de rechtmatige eigenaar. Een situatie
van te goeder trouwe ontstaat wanneer iemand te goeder trouw een stuk koopt
en verkrijgt. Dan gaat u er van uit dat eigendom voor de roof gaat. De keten
die ik wil bereiken, namelijk dat er geen premie gezet wordt op het roven
in bezet gebied, wordt bij dat principe echter doorbroken door de verkrijgende
verjaring of door eigendom door verkrijging te goeder trouw.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Die redenering begrijp ik volledig. Bij mij rijst dan nog wel de vraag
hoe het in Zwitserland kennelijk wel op deze manier geregeld kan worden. Tijdens
de hoorzitting zijn wij als Kamer uitgebreid voorgelicht. Daaruit werd duidelijk
dat de Zwitserse wijze er juist wel op gericht is om met name het beginsel
van de verkrijgende verjaring overeind te houden.Minister Donner:Dan denk ik dat u fout bent voorgelicht tijdens de hoorzitting. Dit protocol
is in Zwitserland uitgevoerd bij het "Bundesgesetz über den Schutz
der Kulturgüter bei bewaffneten Konflikten" d.d. 6 oktober
1966. Die wet kent geen verjaringstermijn. Dat is ook logisch want anders
kan je het protocol niet uitvoeren. De verjaringstermijn waarover u het heeft,
is in de Zwitserse wetgeving ingevoerd bij de implementatie van het Unesco-verdrag
van 1970. Daarbij gaat het namelijk om de illegale verkrijging en de illegale
uitvoer die gebroken moet worden. Daarbij heb ik te maken met een andere situatie.
Weliswaar is er strijd met het publieke recht, maar zonder dat het per definitie
diefstal was, is iets uitgevoerd. Dan kun je ten principale vragen of dat
element inderdaad het eigendomsbeginsel moet doorbreken. Daar is dus een reden
om wel het beginsel van verkrijgende verjaring te handhaven, maar bij de uitvoering
van dit protocol is dat ondenkbaar of wij moeten het protocol niet ratificeren.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Het is mij helder. Het licht begint te dagen.De heer Leerdam (PvdA):Hoe zit het dan met de implementatie van het Unesco-verdrag uit 1970?Minister Donner:Op die vraag komt nog een antwoord. Dat is onderweg naar de Kamer. Daarbij
zal een aantal elementen van het Unidroitverdrag verwerkt worden, maar niet
het verdrag zelf. Wij hebben dat standpunt aan de Kamer duidelijk gemaakt
en aangegeven waarom het kabinet meent dat dit verdrag niet geratificeerd
moet worden. Daar blijf ik bij, maar dat laat onverlet dat wij in voorstellen
inzake de implementatie van het verdrag van 1970 een aantal elementen verwerken
die uit het Unidroitverdrag komen.Mevrouw Van Vroonhoven stelde verder dat de keuze voor civielrechtelijke
handhaving in plaats van strafrechtelijke handhaving zou samenhangen met de
positie van de kunsthandel in Nederland. Ik denk dat dit berust op een misverstand.
Die keuze hangt logisch samen met het eerste element dat ik heb uitgelegd.
Als je kiest voor de implementatie langs strafrechtelijke kant, zit je onverbrekelijk
vast aan beginselen van schuld en verwijtbaarheid. De goede trouw komt dan
van die kant. Ik kan in dat geval niet handhaven als ik niet de persoon aantref
die heeft ingevoerd of niet iedere eigenaar van het goed later strafbaar stel,
terwijl die helemaal te goeder trouw kan zijn. Dan nog, als ik die persoon
strafbaar stel, is daar het bezette gebied niet mee geholpen. Met de straf
wordt het stuk immers niet teruggekregen. Op basis van dat fundamentele argument
is gekozen voor de implementatie die wij nu uitvoeren, namelijk de civielrechtelijke,
gericht op de eigendom. Dan hebben wij te maken met een vorm van onteigening.
Er wordt gewoon onteigend ten behoeve van de autoriteiten van het bezette
gebied met de minister van Onderwijs als mediërende instantie. Daar moet
je niet met het strafrecht tussen willen komen.Als wel voor het strafrecht wordt gekozen, dan zou er reden zijn om op
andere wijze, speurend, via de opsporing, te kijken naar de stukken die eventueel
gestolen zijn, maar dat is nu niet aan de orde. Het gaat zuiver en alleen
om een civielrechtelijke actie, die aangrijpt bij de binnenkomst van de stukken
in Nederland of op het moment dat er een verzoek ligt van de autoriteiten
van het bezette gebied.Mevrouw Nijs vraagt welke autoriteiten dat verzoek kunnen doen. Dat wordt
in de wet die hier voorligt niet bepaald door de vraag of men het protocol
heeft getekend of niet. De wet neemt het immers in het algemeen op. Er wordt
alleen verwezen naar het protocol voor de definities van "cultuurgoederen"
en "bezet gebied". Voor het overige staat de actie zoals die in
artikel 3 wordt gegeven, los van de vraag of de bezettende macht, het bezette
land of het land dat het verzoekt, het protocol heeft geratificeerd. Ik denk
dat dit ook de enig mogelijke uitvoering is. Op het moment dat een territoir
bezet is, kan het meestal niet zelf handelen. Ratificatie kan
dan dus niet plaatsvinden, zodat het doel niet wordt bereikt. De bezettende
autoriteiten zullen het protocol vermoedelijk ook niet ratificeren en daarmee
beschermd zijn tegen alles wat zij doen. De enig mogelijke wijze is derhalve
om niet op dat punt aan te slaan. Gelet op het karakter van de Nederlandse
aanwezigheid in Afghanistan, kan ik ter geruststelling opmerken dat dit geen
bezet gebied is in de zin van het protocol, zeker niet als de Nederlandse
troepen er zijn.Mevrouw Nijs (VVD):Wat gebeurt er met landen waar een vredesmissie is en waar je niet direct
kunt spreken van bezet gebied? Ik vind het heel interessant dat u hier zo
stellig over bent, want ik meen uit de toelichting te kunnen opmaken dat er
juist een beetje onduidelijkheid over is. Daarom ben ik erg nieuwsgierig hoe
het met Afghanistan zit. Dat is mij nu duidelijk, maar de toelichting is wat
onzekerder over wat er met kunst uit gebieden waar vredesmissies zijn, zou
moeten gebeuren, in tegenstelling tot bezet gebied.Minister Donner:Mijn uitleg hangt niet samen met het feit dat het om een vredesmissie
gaat, maar met de situatie in Afghanistan. Daar heeft men te maken met een
gewapende vorm van terrorisme, maar het is niet zo dat Afghanistan bezet is
door de regering die daar zit. Dat is de definitie van het verdrag. Het moet
gaan om gebieden die in een gewapend conflict bezet zijn, en dat is net iets
anders. Volgens het verdrag wordt in het geval van een burgeroorlog het gebied
waarbinnen de burgeroorlog is, in zijn geheel als bezet gebied beschouwd.
In het geval van vredesmissies in gebieden waar sprake is van een burgeroorlog,
kan de situatie weer anders zijn, maar mijn conclusie gold heel specifiek
voor Afghanistan.De staatssecretaris is al ingegaan op de vraag van mevrouw Van Vroonhoven
over het begrip "cultuurgoed". Wat er ook van zij, dat begrip wordt
bepaald door het protocol en kan niet worden gewijzigd door de Nederlandse
wetgever. Ik geef toe dat er noodzakelijkerwijs enige onduidelijkheid is over
dit begrip, omdat een koffiekopje uit de Kamer ongetwijfeld ook als cultuurgoed
moet worden aangemerkt. Als je het tweeduizend jaar onder de grond stopt,
is het zelfs een cultuurgoed van groot belang geworden, zeker voor de parlementaire
geschiedenis in dit land. Op dat moment zal het ook weer teruggegeven moeten
worden aan Nederland, mochten wij de Spanjaarden hier weer aantreffen.Mevrouw Nijs heeft gevraagd waarom het protocol wordt geïmplementeerd
zoals wij dat doen. Er is geen reden om deze bepalingen in het Burgerlijk
Wetboek op te nemen. Het zijn geen algemene bepalingen, maar heel specifieke
bepalingen voor de overheid. Derhalve passen zij niet in de algemene regelingen
van het Burgerlijk Wetboek. Wij hadden deze ook kunnen implementeren bij de
wet bescherming cultuurgoederen, die wij ook hebben, geloof ik, maar er is
gekozen voor deze wijze van implementeren, ook omdat er een heel specifieke
reden was om dit verdrag zo laat nog te implementeren. Er is tijdenlang vanuit
gegaan dat het protocol rechtstreeks werkte. Om die reden is er niet eerder
uitvoering aan gegeven via wetgeving. Bij rechterlijke uitspraak is geconstateerd
dat het verdrag geen rechtstreekse werking had. Toen de rechter dat eenmaal
had vastgesteld, kon de regering vervolgens niet een verklaring afgeven dat
het wel rechtstreekse werking had, maar moest het bij wet worden geïmplementeerd.De heer Leerdam vroeg nog naar de Goudstikkerverzameling. De juridische
achtergrond daarvan is dat er een uitspraak was van de beroepsrechter, als
erfopvolger van de rechter die onmiddellijk na de oorlog daarvoor bevoegd
is verklaard, dat er in wezen geen eigendom was. Dan geldt er een heel ander
beginsel dat inhoudt dat het niet mogelijk moet zijn dat een kabinet na een
uitspraak van een rechter in de hoogste instantie een commissie instelt die
tot de conclusie komt dat er rechtens anders moet worden gehandeld. Dan hebben
wij opnieuw een beroepsrechter ingesteld. Dat beginsel kan niet worden doorbroken.
Dat vormde de juridische achtergrond, maar dat verandert niets aan het standpunt
dat het kabinet heeft ingenomen over de teruggave. Het ging in dit geval om
een fundamenteel staatsrechtelijk beginsel dat inhoudt dat de rechter het
laatste woord heeft.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik ga ervan uit dat wij aanstaande dinsdag over het wetsvoorstel kunnen
stemmen.Sluiting 21.40 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20052006-3889-3895.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl