Behandeling van: het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van Twente (26353)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 4163-4202

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-04-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 71, pagina 4163-4202

20-04-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26353Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Bankwet 1998 (26233)Pagina 4160-4160
Stemmingen over drie moties, ingediend tijdens het debat over opvang vluchtelingen uit Kosovo, te weten: - de motie-Halsema over opvang bij het ontbreken van consensus in de Europese Unie (22181, nr. 248); - de motie-De Wit over het aan UNHCR aanbieden van opvang (22181, nr. 249); - de motie-Albayrak c.s. over een eventueel verzoek van UNHCR (22181, nr. 252)Pagina 4160-4160
Vragen van het lid Atsma aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over zijn reactie op de plannen van A2000 en Amsterdam voor commerciële omroepen achter de decoder.Pagina 4154-4156
Behandeling van: de brief van het Presidium inzake ontslag van een plaatsvervangend griffier (26476)Pagina 4160-4160
Vragen van het lid Dankers aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over verschuiving van de uitbetalingsdatum van de AOWPagina 4156-4160
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 20 april 1999)Pagina 4160-4163
Vragen van het lid Ross-van Dorp aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over studentenstops die door lerarenopleidingen en PABO's het komend studiejaar gehanteerd zouden wordenPagina 4151-4154
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 20 april 1999)Pagina 4202-4203
Presentie en opening (dinsdag 20 april 1999)Pagina 4149-4149
Vragen van het lid Karimi aan de minister van Buitenlandse Zaken over gang van zaken rond de maatregel jegens een van de ambtenaren van de Europese Commissie, de heer Van Buitene, in het licht van de eerdere uitspraken van de minister, gedaan in het debat over het aftreden van de Europese Commissie (17 maart 1999)Pagina 4149-4151
Behandeling van: het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van Twente (26353)Pagina 4163-4202
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat over leerlinggebonden financiering, te weten: - de motie-Lambrechts c.s. over kinderen uit het ZML-onderwijs (26200 VIII, nr. 72); - de motie-Smits c.s. over lijfgebonden zorg op reguliere scholen (26200 VIII, nr. 73)Pagina 4160-4160

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 205 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Gemeentelijke
herindeling van Twente (26353).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Het woord is aan de heer Balemans, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Balemans (VVD):Mevrouw de voorzitter! Twijfel is het begin van iedere beslissing en als
je twijfelt is het extra zaak om ervoor te zorgen dat je niet alleen alle
argumenten hoort, maar dat je deze ook zorgvuldig en stuk voor stuk afweegt.
Pas dan kun je tot een weloverwogen besluit komen. Dat is voor de VVD zeker
van toepassing ten aanzien van het wetsvoorstel dat thans aan de orde is.
De gemeentelijke herindeling van Twente is een proces dat qua omvang uniek
is in Nederland en voor wat betreft de inhoud geleid heeft tot vele debatten
en discussies. Twente werd menselijke emotie en bestuurdersleed.Mevrouw de voorzitter! De VVD-fractie heeft steeds opengestaan voor de
argumenten van de voor- en tegenstanders van dit wetsvoorstel. Vele malen
heb ik Twente bezocht en vele bestuurders en actiecomités hebben de
weg naar Den Haag afgelegd om te pleiten voor hun standpunt. De VVD-fractie
heeft groot respect voor de wijze waarop bestuurders en bewoners van de gemeenten
in Twente hun strijd hebben gevoerd, terecht hard vechtend voor hun zaak op
argumenten. Wie nu nog durft te zeggen dat de afstand tussen burgers en bestuur
of tussen Twente en Den Haag te groot is, weet niet meer waar hij het over
heeft. Twente en Den Haag hebben elkaar wederzijds goed weten te vinden. De
afstanden in Nederland zijn minder groot dan wel eens gesuggereerd wordt.
Vandaag begint de laatste fase van een proces dat voor een groot aantal jaren
zal bepalen hoe Twente eruit gaat zien. Na de provincie, de gemeenten, de
inwoners en het kabinet is nu de Tweede Kamer aan de beurt om de vraag te
beantwoorden of dit de weg is die zij wenst te kiezen.Ik heb al eerder gezegd dat processen van gemeentelijke herindeling menselijke
emotie en bestuurdersleed zijn. Reden genoeg voor de VVD om niet alleen zorgvuldig
met dergelijke gevoelens om te gaan, maar tevens om ervoor te zorgen dat het
bestuurlijk instrument van de gemeentelijke herindeling daadwerkelijk oplossingen
biedt voor een groot aantal jaren indien het wordt toegepast. Bij de discussies
over de vernieuwing van de binnenlands bestuurlijke organisatie is voor de
VVD steeds het uitgangspunt geweest dat niet getornd diende te worden aan
de drie huidige volwaardige bestuurslagen: Rijk, provincie en gemeenten. Het
huis van Thorbecke moet wat verbouwd worden, maar de fundamenten zijn nog
steeds van goede kwaliteit. Naar de mening van de VVD dient het openbaar bestuur
een structuur te bezitten die een tweetal doelstellingen kan realiseren. In
de eerste plaats is dat bestuurskracht. De uitoefening van taken en bevoegdheden
door gemeenten dient doeltreffend en doelmatig te zijn. In de tweede plaats
is dat democratische kwaliteit. De besluitvorming dient niet alleen plaats
te vinden door bevoegde en controleerbare organen, maar dient daarnaast herkenbaar
te zijn en rechtstreeks aan te sluiten bij de directe woon- en leefomgeving
van de mensen.De VVD is het met de regering eens dat om deze door mij genoemde doelstellingen
te realiseren en de betrokkenheid van de burgers bij het openbaar bestuur
zo groot mogelijk te maken, de gemeentelijke bestuurslaag zo sterk en autonoom
mogelijk dient te zijn. Dit betekent dat gemeenten daadwerkelijk in staat
moeten zijn om de hun toevertrouwde taken en bevoegdheden ten behoeve van
hun inwoners effectief en efficiënt uit te voeren. Dat het element van
de schaalgrootte daarbij een rol speelt, behoeft geen verwondering te wekken.
Het is voor de VVD echter de vraag hoe groot wenselijk is. "Groot, groter,
grootst" als synoniem voor "goed, beter, best" is voor mijn fractie een onacceptabele
gedachtegang. Herindeling dient gericht te zijn op maatwerk en is een middel
om te komen tot een sterkere bestuurlijke structuur indien andere middelen,
als intergemeentelijke samenwerking of grenscorrecties, tot geen of onvoldoende
resultaat zullen leiden.Mevrouw de voorzitter! In de zomer van 1998 heeft de VVD-fractie haar
handtekening gezet onder een regeerakkoord dat de weg vrijmaakte voor de vorming
van een kabinet van PvdA, VVD en D66. In het regeerakkoord is met betrekking
tot gemeentelijke herindeling de volgende passage opgenomen: "Herindelingsvoorstellen
waaronder die voor Den Haag en de regio Eindhoven-Helmond waarmee een aanvang
is gemaakt, worden verder in procedure gebracht en in principe
uitgevoerd conform de provinciale voorstellen". De woorden "in principe" zijn
in een later stadium aan deze tekst toegevoegd omdat de Tweede Kamer geen
stempelmachine is. Dit geeft de Kamer beperkte ruimte om op onderdelen af
te wijken van het wetsvoorstel.Mevrouw de voorzitter! De provinciale staten van Overijssel hebben in
de vorige periode met 52 van de 63 stemmen een voorstel over de herindeling
van Twente aanvaard. Ook de leden van de CDA-statenfractie hebben hun steun
verleend aan het voorstel, dat door minister Peper ongewijzigd is overgenomen
en naar de Tweede Kamer gestuurd. Op 3 maart jl. zijn er verkiezingen geweest
voor de provinciale staten. Bij de vorming van het college van GS van Overijssel
heeft het CDA de meerderheid verworven en is CDA-gedeputeerde Kampermans belast
met de portefeuille bestuurlijke vernieuwing, waaronder ook de herindeling
valt.In een brief van 14 april 1999, slechts enkele dagen geleden, schrijft
het nieuwe college van GS, waarin het CDA de grootste partij is, het volgende:
"Ons college hecht er bijzonder aan het belang van de vorming van Twentestad
bij u te benadrukken. Ook in de provinciale staten van Overijssel heeft dit
voorstel brede steun: 52 van de 63 stemmen. Hierbij zijn zowel de belangen
van de huidige steden Enschede en Hengelo gemoeid, als die van de gehele regio".
Na de statenverkiezingen zijn het nieuwe college van Overijssel en de portefeuillehouder
CDA-gedepu- teerde Kampermans nog steeds volledig achter hun oorspronkelijke
ontwerpregeling blijven staan. Ook dit gegeven is voor de VVD-fractie van
belang bij de beoordeling van dit wetsvoorstel.Voorzitter! Voor de uiteindelijke standpuntbepaling van de VVD-fractie
is met name het antwoord van de minister van groot belang. De geschiedenis
van de bestuurlijke problematiek in Twente kenmerkt zich door lange en moeizame
discussies over grootschaligheid en wenselijkheid. In 1987 zijn Enschede en
Hengelo door het kabinet aangewezen als stedelijk knooppunt met het oog op
hun te benutten mogelijkheden op (eu)regionale, nationale en internationale
schaal. Uit de rapporten van de commissies-Wagner en -Montijn bleek vervolgens
dat verregaande samenwerking dan wel samenvoeging een logische ontwikkeling
zou zijn. Indertijd is door de gemeenten Enschede en Hengelo vrijwillig het
initiatief genomen om te komen tot een dubbelstad. Dit voorstel is uiteindelijk
alleen om financiële redenen ingetrokken.Via de aanwijzing van dit gebied als BON-gebied, waarbij de nadruk sterk
werd gelegd op intensivering van gemeentelijke samenwerking in de Kaderwet
bestuur in verandering ging de discussie in de richting van de vorming van
een stadsprovincie. Voor de VVD-fractie is een stadsprovincie Twente nooit
de oplossing geweest. In 1995 heeft het kabinet vervolgens het standpunt ingenomen
dat, mocht de vorming van een stadsprovincie niet wenselijk worden geacht,
het middel van gemeentelijke herindeling de bestuurskracht van de regio zou
moeten versterken. In oktober 1996 heeft de provincie Overijssel zich eveneens
uitgesproken tegen de vorming van een dergelijke stadsprovincie. Voor de toekomst
van Twente in bestuurlijk, ruimtelijk en economisch opzicht is een daadkrachtig
bestuur noodzakelijk. Op 16 april 1996 heeft de toenmalige staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken per brief aan de Kamer laten weten dat intergemeentelijke
samenwerking en het afsluiten van convenanten tot onvoldoende resultaat hadden
geleid en dat dus tot herindeling diende te worden overgegaan. Kan de minister
aangeven wat de voortgang van de intergemeentelijke samenwerking is geweest,
met name tussen Enschede en Hengelo sinds 1996 en op welke terreinen deze
zich heeft voltrokken? Acht de minister vervolgens het concept van intergemeentelijke
samenwerking gekoppeld aan een arbitragerol van de provincie in het licht
van het afgenomen draagvlak in Hengelo thans een realistische alternatief?
Zo ja, onder welke voorwaarden zou dit dan gestalte kunnen krijgen?Mevrouw de voorzitter! Sinds het aantreden van dit kabinet is minister
Peper verantwoordelijk voor de vormgeving van bestuurlijk Nederland. In de
negen maanden dat hij nu het ambt van minister bekleedt, staat hij op het
punt te bevallen van zijn kindje: Twentestad. Als jonge vader voel ik met
hem mee. Oorspronkelijk zag de gemeente Hengelo veel in een samengaan met
Enschede. Sinds enige tijd geloven het gemeentebestuur en de inwoners van
Hengelo blijkbaar niet meer in Twentestad. Kan de minister een verklaring
geven voor deze omslag?Als de VVD-fractie de belangrijkste argumenten voor en tegen de vorming
van Twentestad op een rij zet, ontstaat het volgende beeld. Voor Twentestad
pleiten de volgende aspecten. Ik noem in de eerste plaats de vorming van een
sterk gemeentelijk bestuur voor het grootste deel van het stedelijk centrum
van Twente, waardoor de knooppuntfunctie goed tot haar recht komt. Ten tweede,
Twentestad voorkomt ongezonde vormen van onderlinge concurrentie tussen de
gemeenten in het stedelijk knooppunt. Voorzieningen worden dubbel uitgevoerd
zonder dat daar een aanwijsbare markt voor is, hetgeen onnodige kosten met
zich brengt. Kan de minister aangeven om welke dubbele voorzieningen het hierbij
gaat en welke onnodige kosten dit met zich brengt? Ten derde, Twentestad leidt
tot een versterking van het lokale bestuur. Er zijn meer mogelijkheden voor
een specifieke overdracht van rijks- en provinciale taken en een sterkere
aanpak van de grotestedenproblematiek. Kan de minister aan de VVD-fractie
duidelijk maken welke rijks- en provinciale taken overgedragen zouden kunnen
worden aan Twentestad? Ik noem ten vierde de versterking van de nationale
en internationale concurrentiepositie en de versterking van de regio ten opzichte
van landelijke en Europese overheden. In het verlengde hiervan kan dit leiden
tot een krachtige positie binnen de reeds bestaande samenwerking met steden
als Münster en Osnabrück. Ten vijfde, er bestaat een groot draagvlak
voor Twentestad bij het bedrijfsleven, het onderwijs en twee van de drie betrokken
gemeenten.Als laatste pleit in de ogen van de VVD-fractie voor Twentestad, dat er
sprake is van behoud en creatie van werkgelegenheid door meer mogelijkheden
voor vestiging van bedrijven. Er is geen versnippering van landschap door
een evenwichtige verdeling tussen natuur, bedrijfsterreinen, woningbouw en
landbouw. Te denken valt hierbij aan het ruimtelijk dichtslibben van het gebied tussen de stedelijke kernen van Hengelo en Enschede. Bij
het verdwijnen van de tussenliggende gemeentegrens kunnen woningbouw, industrie
en de Universiteit van Twente zich beter ontwikkelen zonder dat dit ten koste
gaat van de daar aanwezige natuurgebieden, zoals het Lonnekerveld en Drienerloo?Er pleiten ook een aantal argumenten tegen de vorming van Twentestad.
Op de eerste plaats wordt gewezen op een mogelijke verstoring van de bestuurlijke
verhoudingen in de regio en de provincie. Met name zou daarbij de positie
Almelo en Wierden een rol spelen. Ik kom daar later in mijn verhaal nog op
terug. Ten tweede, de in het regeerakkoord benadrukte versterking van de arbitragerol
van de provincie zal onder druk komen te staan. Ten derde, de bestuurlijke
afstand tussen de gemeente en haar diensten enerzijds en de burgers anderzijds
zou te groot worden. Ten vierde, binnen Twentestad zou Enschede een te dominante
rol gaan spelen, met mogelijke gevolgen voor de spreiding van het voorzieningenniveau
in de andere steden. Kan de minister aangeven of hij de argumenten die tegen
pleiten, deelt?Voorzitter! Ik kom bij de positie van Almelo. De VVD-fractie deelt de
zorg van de minister over de ruimtenood van deze gemeente. Voor de economische
mogelijkheden en de behoefte aan woningbouwlocaties kan een oplossing gevonden
worden door het door mij met mijn coalitiegenoten ingediende amendement dat
beoogt het gedeelte van de gemeente Borne dat oorspronkelijk werd toegevoegd
aan de gemeente Wierden, nu toe te voegen aan de gemeente Almelo. Hiermee
wordt in voldoende mate tegemoetgekomen aan de behoefte van Almelo. Voor de
gemeente Wierden heeft dit voor haar verdere ontwikkeling geen negatieve gevolgen.
De VVD-fractie wijst in ieder geval een samenvoeging van Wierden en Almelo
af.Terecht maakt de minister enige kanttekeningen bij de ruimtelijke ontwikkeling
van de gemeente Oldenzaal. Gezien de geografische positie van Oldenzaal, de
te verwachte toename van logistieke bedrijvigheid en tegelijkertijd de belangrijkste
functie inzake het beheer van het specifieke karakter van het landschap in
dat deel van de regio, mag de vraag gesteld worden in hoeverre de voorgestelde
grenscorrecties afdoende zullen zijn.Voor de gemeenten Hof van Twente, Denekamp, Hellendoorn en Vriezenveen
kan de VVD zich in grote lijnen vinden in het wetsvoorstel. Ten aanzien van
deze gemeenten bestaat wel enige zorg over de financiële positie die
ontstaat als gevolg van de betreffende samenvoegingen. Hoe denkt de minister
deze problematiek te volgen? Is hij bereid om in de toelichting op het Gemeentefonds
hieraan aandacht te besteden, zodat de Kamer hierover nader met de regering
kan spreken?Ook ten aanzien van de samenvoeging van Holten en Rijssen is de VVD-fractie
positief. Terecht laat de minister, gezien de voorgeschiedenis, Bathmen buiten
dit wetsvoorstel. Ook de VVD-fractie zal, wanneer de positie van Bathmen aan
de orde komt, alle mogelijkheden binnen Overijssel andermaal afwegen. Vooralsnog
is dat echter nu niet aan de orde.Op 1 januari 2000 is de invoering van dit wetsvoorstel voorzien. Nu hebben
mijn fractie geluiden bereikt van gemeenten die zeggen dat bij aanvaarding
van het wetsvoorstel, na de uitspraak van de Eerste Kamer, de gemeentelijke
organisaties niet op tijd de samenvoegingen van hun ambtelijke diensten kunnen
realiseren. Kan de minister aangeven of hij praktische problemen voorziet
bij de betrokken gemeenten? Wat kan dit eventueel betekenen voor de beoogde
datum van invoering, te weten 1 januari 2000?Mevrouw de voorzitter! Vermeldenswaardig is voorts de commotie die is
ontstaan over de consultatieplicht op grond van de Wet op de ondernemingsraden.
De WOR spreekt over een consultatievereiste van de OR voor de overheid voorzover
er personele consequenties verbonden zijn aan de in te voeren regelingen.
Nu constateert de Ondernemingskamer met betrekking tot de herindeling van
Twente dat deze consultatie niet heeft plaatsgevonden, maar wel plaats had
moeten vinden. Voorts verklaart de Ondernemingskamer zich onbevoegd omdat
het wetsvoorstel al bij de Tweede Kamer is ingediend. Kan de minister aangeven
wat hij van de uitspraak van de Ondernemingskamer vindt? Is de minister, nu
dit probleem op zijn bord ligt, van plan om de OR om advies te vragen? Tot
slot de vraag aan de minister op welke wijze hij in toekomstige situaties
van plan is om hiermee om te gaan.Mevrouw de voorzitter! De VVD-fractie heeft alle argumenten van voor-
en tegenstanders, van de provinciale staten van Overijssel en van de regering,
afgewogen. Dit wetsvoorstel heeft een lange geschiedenis. Die geschiedenis
is van invloed op het eindoordeel van de VVD. Op de radio zijn tegenwoordig
veel reclamespotjes te horen met de boodschap: het is tijd voor Twente. De
regio heeft na vele jaren van discussie behoefte aan duidelijkheid en rust,
opdat gebouwd kan worden aan een nieuwe toekomst.Voorzitter! Maatwerk, bestuurskracht en democratische kwaliteit zullen
bij mijn fractie van groot belang zijn bij de uiteindelijke beoordeling van
dit wetsvoorstel. Daarnaast spelen het regeerakkoord en het oordeel van de
provincie Overijssel een belangrijke rol in de eindafweging die wij na dit
debat zullen maken. De VVD ziet de antwoorden van de minister met belangstelling
tegemoet.De voorzitter:Ik feliciteer de heer Balemans met zijn maidenspeech.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Om te beginnen feliciteer ik de heer Balemans met zijn maidenspeech.
De eerste keer dat ik hier stond, ging ik bijna dood van de zenuwen. Ik vond
dat hij het bewonderenswaardig rustig deed. Ik vind het jammer dat we niet
mochten interrumperen, maar dat komt wel in de tweede termijn, zei zij strijdlustig.Dit wetsvoorstel tot herindeling van de regio Twente heeft een lange,
lange voorgeschiedenis. Zo betekende de nacht van Schmelzer van 13 op 14 oktober
1966 niet alleen het einde van het veelbetreurde kabinet-Cals of een markering
van alle politieke en maatschappelijke veranderingen waar Nederland in de
jaren daarna mee te maken zou krijgen. Vandaag is van minstens even groot
belang dat deze kabinetscrisis ook een streep haalde door een fusie van Ambt
Delden en Stad Delden die in dezelfde week door de Tweede Kamer zou zijn besproken. Dit wetsvoorstel heeft ook een bewogen voorgeschiedenis. Als BON-gebied
heeft de regio alle pieken en dalen van de discussie over de stadsprovincie
mee beleefd. Uiteindelijk is de stadsprovincie Twente er niet gekomen. De
een is daar rouwiger om dan de ander, ook in mijn fractie, maar een feit is
het wel. Voor een regioprovincie Twente ontbreekt het politieke draagvlak,
zowel in de provincie Overijssel als hier in de Tweede Kamer.Het wetsvoorstel waar wij vandaag over debatteren, is het antwoord van
de Paarse coalitie op de vraag: wat nu? Of liever gezegd: wat dan wel? Simpelweg
terugkeren naar de oude toestand in de regio is voor deze coalitie nooit een
optie geweest. De vraag die dezer dagen moet worden beantwoord, is of dit
wetsvoorstel een adequate bestuurlijke voorziening treft voor de in Twente
ontstane situatie. Met opzet gebruik ik hier het woord "coalitie". Deze minister
is wat betreft dit plan immers op een rijdende trein gestapt. Tijdens de kabinetsformatie
is geen van de coalitiefracties met het verzoek gekomen om de route van deze
trein aan te passen. De heer Balemans refereerde daar net al aan. Net als
de VVD-fractie is mijn fractie van mening dat de afspraken in het regeerakkoord
over dit dossier niet vrijblijvend zijn. Voor ons geldt: een man een man,
een vrouw een vrouw, een woord een woord.Wat mijn fractie betreft klemt de vraag "wat dan wel?" het hardst in het
stedelijke gebied van Twente. Niet voor niets was en is het grotestedenbeleid
een van de paradepaardjes van deze coalitie. Steden vormen de trekkers van
een land of een regio. Daar concentreert zich innovatie en vooruitgang. Tegelijkertijd
kampen veel steden, ook de Twentse, met een gemiddeld hogere werkloosheid,
een lager inkomen en een opeenstapeling van sociale problemen. Er is dus alle
reden om in de steden te investeren. Als het daar beter gaat, zal dat te merken
zijn in het hele land, of een hele regio. Een bestuurlijke vernieuwing in
een gebied zal toereikend moeten zijn om de ambities van deze coalitie met
de steden aan te kunnen, ja zelfs te versterken. Een bestuurlijke vernieuwing
zal moeten leiden tot democratisch, krachtig en betrokken bestuur.Het kabinet stelt dat een fusie van Borne, Hengelo en Enschede tot Twentestad
aan die wensen voldoet. Het nieuwe college van gedeputeerde staten in de provincie
Overijssel heeft dat vorige week nog eens bevestigd. De PvdA-fractie deelt
die mening. Steeds weer komt bij discussies over grotestedenbeleid het belang
om de hoek van een integrale aanpak. Samenwerking vormt zowel het begin als
het einde en alles daar tussenin van een succesvol beleid. In een stedelijk
gebied als dat van de toekomstige Twentestad gaat het dan niet alleen om ontkokering
en samenhang tussen verschillende beleidsterreinen, maar ook om bestuurlijke
samenwerking die een heel gebied beslaat.Geen van de bij deze herindeling betrokken gemeenten bestrijdt de meerwaarde
van die samenwerking.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Ik was het helemaal eens met het eerste deel van het betoog
van mevrouw Barth. Het grotestedenbeleid is een heel belangrijke investering.
Maar na de overstap naar deze herindeling kan ik haar niet meer volgen. Waarom
kunnen het grotestedenbeleid, die investering en de ontkokering niet worden
uitgevoerd zonder deze herindeling?Mevrouw Barth (PvdA):Ik heb niet gezegd dat het niet kan worden uitgevoerd zonder deze herindeling.
Ik heb gezegd dat wij verwachten dat deze herindeling de bestuurlijke context
zal creëren waarin het beleid beter tot zijn recht komt.Mevrouw Kant (SP):Maar als u dat zegt, waarom bent u dan niet voor samengaan van de hele
Randstad? Dan kunnen wij daar ook alles beter op elkaar afstemmen.Mevrouw Barth (PvdA):Dat is misschien geen gek idee. Ik zal er eens over nadenken.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Als ik het goed heb, zijn op dit moment Hengelo en Enschede betrokken
bij het grotestedenbeleid. Wat is dan de meerwaarde van de herindeling in
het kader van het grotestedenbeleid, nu twee van de drie gemeenten waar het
bij de herindeling om gaat (en wel de twee grootste) al betrokken zijn bij
dit beleid?Mevrouw Barth (PvdA):Nogmaals: wij verwachten dat deze herindeling een optimale bestuurlijke
context zal creëren waarin dit beleid tot zijn recht kan komen. Het gaat
om samenwerking en samenhang en dat komt beter tot stand als wordt overgegaan
tot samenvoeging van de besturen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dan blijft er nog een andere vraag, want mevrouw Barth zei ook dat hier
bestuurlijke vernieuwing tot stand gaat komen. Als ik haar goed beluister,
praat zij echter over een doodordinaire herindeling, waarbij drie gemeenten
bij elkaar worden gevoegd. Waar zit dan het element van bestuurlijke vernieuwing?Mevrouw Barth (PvdA):Ik begrijp het ongeduld van mevrouw Van der Hoeven, maar als zij mij verder
laat gaan met mijn betoog, zal die vraag zeker beantwoord worden.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dan kom ik er straks wel op terug.Mevrouw Barth (PvdA):Dat mag.Niet een van de bij deze herindeling betrokken gemeenten bestrijdt de
meerwaarde van die samenwerking. In het geval van Twentestad ook Hengelo niet.
Dat mag blijken uit de actieleus die de gemeente Hengelo in de strijd geworpen
heeft: samenwerking ja, Twentestad nee. Waarom is dit Hengelose voorstel voor
de PvdA-fractie nu niet voldoende? Om te beginnen vinden wij zo'n constructie
te weinig democratisch. Er ontstaat in zo'n geval intergemeentelijk bestuurlijk
overleg, waar de volksvertegenwoordiging alleen indirect bij betrokken kan
zijn. Dat schept al snel een situatie waarin onduidelijkheid bestaat over
de vraag wie wanneer waarvoor verantwoordelijk is. Mijn fractie vindt dat
ongewenst. Bestuur moet rechtstreeks aanspreekbaar zijn voor zijn daden en
voor zijn nalaten; dat laatste is misschien nog wel belangrijker. Van onhelderheid
en het risico dat verantwoordelijkheden worden afgeschoven, wordt de kloof
tussen burger en bestuur alleen maar groter.Het is mijn fractie niet ontgaan dat, toen wij deze zorg voorlegden aan
het Hengelose college tijdens de hoorzitting van de vaste commissie op 12
februari in Oldenzaal, wij weinig hebben gehoord dat ons geruststelde.
Integendeel, het antwoord dat pas na aandringen werd gegeven, luidde dat per
onderwerp zou moeten worden bezien hoe de samenwerking het beste vorm kan
worden gegeven. Dat leidt nu precies tot de ondoorzichtigheid en de bestuurlijke
onderonsjes waar mijn fractie zo beducht voor is. Ook de slagvaardigheid van
de samenwerking is minder groot als de bestaande gemeenten intact blijven.
Om nog een bepaalde mate van democratie te garanderen, zal constante terugkoppeling
naar de diverse gemeenteraden noodzakelijk zijn. Wie zal het hen kwalijk nemen
als zij dan allereerst de belangen van hun gemeenten behartigen? Op onderdelen
zal zeker een goede samenwerking van de grond komen, maar gegarandeerd is
dat niet, en het risico dat de samenwerking gehinderd zal worden door stroperigheid
en eigenbelang, is verre van denkbeeldig.Op dezelfde hoorzitting was mijn fractie onder de indruk van het pleidooi
van bijvoorbeeld Natuur en milieu, toch niet een organisatie die bekend staat
om haar enthousiasme voor een grotere schaal, maar wel een uitgesproken voorstander
van de komst van Twentestad.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U wijst nu intergemeentelijke samenwerking vrij hard af. Ik neem aan dat
die afwijzing ook in het algemeen geldt. Mijn vraag is dan welke mogelijkheden
u ziet voor intergemeentelijke samenwerking tussen Almelo en Twentestad. U
sluit dat nu eigenlijk ook uit.Mevrouw Barth (PvdA):Uitsluiten is een te hard woord. Het is natuurlijk nooit verkeerd als
gemeenten met elkaar overleggen en praktisch zaken met elkaar regelen. Wij
zijn het echter wel eens met het uitgangspunt dat de minister zowel in de
memorie van toelichting als in de nota heeft neergelegd, namelijk dat gemeenten
in principe in staat moeten zijn om onafhankelijk tot eigen beslissingen te
komen. Daar gaat het ons om.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Denkt u niet dat, als Twentestad haar beslag krijgt, er voor Almelo een
groot probleem ontstaat om in deze regio, waarvan de samenhang steeds door
de regering wordt onderstreept, samen te werken?Mevrouw Barth (PvdA):Ik wil niet flauw doen, maar ook hierop kom ik later nog terug.Voorzitter! Natuur en milieu is geen organisatie die bekend staat om haar
enthousiasme voor een grotere schaal, maar ze was wél een uitgesproken
voorstander van de komst van Twentestad, omdat werkelijk integrale besluiten
op het terrein van ruimtelijke ordening, bescherming van kwetsbare en bijzondere
landschappen binnen de grenzen van Twentestad gewaarborgd zijn.Daarmee kom ik bij mijn derde punt, de wens dat bestuur betrokken is.
Er zijn mensen die veronderstellen dat dit zich per definitie niet verdraagt
met schaalvergroting door middel van een gemeentelijke herindeling. Mijn fractie
deelt die stellingname niet. Een bestuurder die niet weet wat er bij de bevolking
omgaat en die het gesprek daarover mijdt, is gewoon een slecht bestuurder.
Wij zien geen redenen om op voorhand aan te nemen dat bestuurders op een grotere
schaal ineens slechtere bestuurders zouden zijn.De meerwaarde voor de kwaliteit van het bestuur die de vorming van Twentestad
betekent, zal een extra dimensie krijgen door over te gaan tot een vorm van
binnengemeen- telijke decentralisatie. Gedeputeerde staten van Overijssel
gaven in hun toelichting op het voorstel al aan dat een dubbelslag werkelijk
bestuurlijke vernieuwing betekent: groter waar het nodig is en kleiner waar
het kan.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Kleiner waar het kan, zegt u. Kunt u aangeven waar in dit wetsvoorstel
iets wordt verkleind?Mevrouw Barth (PvdA):De minister gaat in de memorie van toelichting in op de mogelijkheden
van binnengemeentelijke decentralisatie, maar dat zit niet in het wetsvoorstel
zelf. Ik vind dat ook u erg hard naar de microfoon loopt. U bent wel erg ongeduldig.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dat krijg je ervan. We zitten allemaal te wachten totdat u met uw verhaal
komt. Ik constateer dat er nergens iets kleiner wordt gemaakt. Binnengemeentelijke
decentralisatie is niet "kleiner waar het kan". Er wordt in feite slechts
opgeschaald en groter gemaakt. Ik ben benieuwd naar uw "meerwaarde" in het
kader van de bestuurlijke vernieuwing, want daarover heb ik nog niet veel
gehoord.Mevrouw Barth (PvdA):Wat ons betreft leidt binnengemeentelijke decentralisatie wel degelijk
tot vormen van vernieuwing. Als je dit dubbelspoor volgt, breng je het bestuur
op het niveau waarop het optimaal kan functioneren en slagkracht heeft voor
het niveau waarvoor het is bedoeld. Wat ons betreft gaat deze herindeling
gepaard met het actief inzetten op binnengemeentelijke decentralisatie zodat
het bestuur heel zichtbaar kan zijn in de wijk, de buurt en het dorp.Mevrouw Kant (SP):Ik vind het prima wanneer er binnen gemeenten wordt gedecentraliseerd
en dat wijk- en dorpsraden meer zeggenschap krijgen, maar waarom moeten gemeenten
eerst fuseren voordat dit mogelijk is? Die zaken staan toch los van elkaar?Mevrouw Barth (PvdA):Zo eendimensionaal zit het bestuur helaas niet in elkaar. Waar het ons
om gaat, is dat sommige taken en bevoegdheden beter op een hoger niveau kunnen
worden gelegd, terwijl andere taken en bevoegdheden op een lager niveau beter
tot hun recht komen. Het gaat dus niet alleen simpel om herverkaveling van
bestuur, maar ook om de vraag wat je waar regelt en wie je waarvoor een bevoegdheid
geeft. Langs die sporen kan bestuurlijke vernieuwing plaatsvinden.Mevrouw Kant (SP):Dat is geen antwoord op mijn vraag. Uw voorstel dat neerkomt op meer zeggenschap
voor wijken en buurten, heeft niets met deze gemeentelijke herindeling te
maken. En wat die bevoegdheden betreft, gaat u mij nu vertellen dat als Twentestad
een geheel is geworden, die stad heel andere bevoegdheden krijgt dan nu geldt
voor Hengelo en Enschede, anders dan dat het om een groter gebied gaat?Mevrouw Barth (PvdA):Je krijgt een andere verdeling van bevoegdheden waardoor ze beter passen
bij de schaal waaraan ze worden toegekend. Daar zit wat ons betreft de meerwaarde
van dit voorstel. Misschien wordt het wat helderder voor u
als mij toestaat mijn betoog te vervolgen.Ook de minister is, zo schrijft hij in de nota naar aanleiding van het
verslag, een groot voorstander van vormen van binnengemeentelijke decentralisatie.
Maar, zo stelt hij ook, de uitwerking daarvan valt onder de bevoegdheid van
de nieuwe gemeente Twentestad. Daar heeft hij groot gelijk in. Toch zou mijn
fractie een poging willen doen om de nieuwe gemeenten in de regio Twente,
en dus niet alleen Twentestad, te stimuleren om met een vorm van binnengemeentelijke
decentralisatie aan de slag te gaan. Vandaar dat wij een amendement hadden
laten voorbereiden dat voor de gemeenten een inspanningsverplichting inhoudt
om na twee jaar te melden of zij er wat aan gedaan hebben en zo ja wat. Dat
hoeven niet noodzakelijk deelraden te zijn. Er zijn tal van manieren te bedenken
om het bestuur te activeren om zijn burgers op te zoeken en bij beslissingen
te betrekken.Inmiddels is ons gebleken dat op de zolder van de Wet ARHI nog een bijna
vergeten slotbepaling ligt, die hetzelfde voorschrijft. Daarom is een amendement
indienen niet nodig. Het zou zelfs dubbel werk zijn. Wij vragen de minister
wel deze bepaling in de Wet ARHI, die iedereen bijna vergeten was, grondig
af te stoffen en na twee jaar te bezien en aan de Kamer te melden wat er in
de regio van geworden is.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik neem aan dat deze oproep aan de minister niet alleen geldt voor het
gebied waarover wij nu spreken, niet alleen voor dit herindelingsvoorstel,
maar voor heel Nederland.Mevrouw Barth (PvdA):Uiteraard! Maar concreet speelt het nu hier.Enigerlei vorm van binnengemeentelijk decentralisatie kost wel geld, zeker
in het begin, als de fusie nog haar volle beslag moet krijgen en daar veel
energie van het gemeentelijke apparaat in gaat zitten. Om die reden heeft
mijn fractie al bij een eerdere gelegenheid gepleit voor een opslag op de
gewenningsbijdrage, bestemd voor het creëren van bijkantoren, deelraden
of iets dergelijks. De minister heeft toen gezegd dat hij daar zeker niet
onwelwillend tegenover stond en beloofd ernaar te kijken. Mijn fractie wil
graag van hem horen wat dat heeft opgeleverd. Wij vinden dit wetsvoorstel
een mooie gelegenheid om over de brug te komen.Ook wil mijn fractie graag een reactie van de minister op het voorstel
van de fractievoorzitters van de PvdA in Borne, Hengelo en Enschede om een
en ander wetenschappelijk te laten begeleiden. De ervaringen die bij deze
bestuurlijke vernieuwing worden opgedaan, kunnen geanalyseerd en verwerkt
beschikbaar komen voor andere gebieden in Nederland waar nog herindelingen
zullen plaatsvinden. Is de minister bereid een pilotstudie uit te zetten?
De Universiteit van Twente ligt onder handbereik.Mijn fractie deelt dus de inhoudelijke motivatie van het kabinet voor
de vorming van Twentestad. Op de genoemde hoorzitting is gebleken dat –
ik herinnerde er al even aan – een scala van maatschappelijke organisaties
voor Twentestad pleit. Om ervoor te zorgen dat de nieuwe gemeente zal beschikken
over zoveel mogelijk slagkracht, is het van belang dat zij ook over een substantieel
takenpakket beschikt. In de nota naar aanleiding van het verslag is de minister
hier kort op ingegaan. Hij heeft gemeld welke overleggen hierover lopen. Dat
roept bij mijn fractie nog een paar vragen op.Veel van het succes van met name Twentestad zal afhangen van de vuist
die het nieuwe bestuur zal kunnen maken. Op dit moment zijn de nodige taken
onder gebracht bij het regionaal openbaar lichaam Twente. De minister meldt
in de nota dat het regionaal lichaam wordt afgebouwd. In de regio horen wij
echter stemmen opgaan om het ROL nog weer met twee jaar te verlengen. Mijn
fractie zou dat ongewenst vinden. Het verdient aanbeveling de ROL-taken zo
snel mogelijk in de bestaande bestuurlijke structuur onder te brengen. Graag
hoor ik een reactie van de minister. Mijn fractie ziet het liefst zoveel mogelijk
taken naar de gemeenten gaan, zoals ook in het regeerakkoord is afgesproken.
Het lijkt gerechtvaardigd Twentestad, gezien haar omvang en functie als trekker
van de regio, van een substantieel takenpakket te voorzien, dit alles uiteraard
in goed overleg met Almelo en andere omliggende gemeenten en zonder de rol
van de provincie uit het oog te verliezen.Ik doe een paar suggesties: de lokale organisatie en eventueel het voorzitterschap
van het Twents vervoerberaad; lokaal houder van de BOS-status; zelfstandig
contactpartij over de Vinex en voorzitterschap van de stuurgroep Vinex-Vinac;
centrumgemeente in het kader van de besluiten woninggebonden en locatiegebonden
subsidies en de tijdelijke regeling duurzaam bouwen; thuisbasis van een CWI-plus
en centrumgemeente voor het instellen en in stand houden van een regionaal
overlegplatform aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt. De besturen van de betrokken
gemeenten weten er ongetwijfeld nog meer te bedenken. Hoe denkt de minister
hierover en is hij in staat een dergelijke verdeling te bevorderen?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Mevrouw Barth spreekt over Twentestad als centrumgemeente,
maar zelfs al maak je er één stad van, dan nog is er niet één
centrum! Wat mevrouw Barth wil, betekent dat je ergens of in Hengelo, of in
Enschede of in Borne al die zaken aanlegt en dat de rest het nakijken heeft.Mevrouw Barth (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik begrijp de vraag niet helemaal. Als wij straks
overgaan tot de instelling van Twentestad, hebben wij daar toch te maken met
één bestuur? Het maakt mij niet uit waar het bestuur fysiek
zal zetelen; die discussie laat ik graag over aan Twentestad zelf. Als er
eenmaal één bestuur zit, maakt het volgens mij niet meer uit.
Dat was nu juist de gedachte achter het gehele voorstel.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Maar het gaat ook om de voorzieningen die er komen. Ik heb wat dat betreft
ook naar u geluisterd. Gelet op de omvang van deze gemeente – 240.000
inwoners – kun je je niet beperken tot één voorziening,
om welke het dan ook gaat. Je zult voor een spreiding over de verschillende
kernen moeten zorgen. Wat dat betreft is ook uw eerdere vraag over welke voorzieningen
er dubbel zijn, niet relevant omdat een aantal voorzieningen dubbel moet zijn
en misschien zelfs wel driedubbel.Mevrouw Barth (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Wij moeten ervoor oppassen dat we langs elkaar
heen praten. Ik had het niet over voorzieningen maar over taken en bevoegdheden.
Dat is toch iets anders, want die kun je ook hebben zonder
dat er een gebouwtje aan vastzit.Mijn fractie heeft in het verslag ook gevraagd naar de overdracht van
rijkstaken. De minister is in de nota even welwillend als weinig concreet.
Welke rijkstaken komen in aanmerking voor decentralisatie, met name voor de
uitvoering van het grotestedenbeleid? In het regeerakkoord is afgesproken
dat een wettelijke experimenteermogelijkheid niet wordt uitgesloten. Welke
mogelijkheden biedt dit Twentestad?Mijn fractie is ervan overtuigd dat een goed toegeruste Twentestad de
hogere kwaliteit van bestuur zal opleveren die met gemeentelijke herindelingen
in het algemeen wordt beoogd. De nieuwe gemeente heeft meer mogelijkheden
voor het voeren van integraal werkgelegenheidsbeleid, inclusief het bevorderen
van vestiging van nieuwe bedrijven. De nieuwe gemeente heeft meer armslag
bij het maken van belangrijke ruimtelijke afwegingen, waardoor bijvoorbeeld
een betere bescherming van natuur en milieu tot stand kan worden gebracht.
De nieuwe gemeente zal beter in staat zijn de sociale infrastructuur –
onderwijs, welzijn, zorg, cultuur – te versterken. Dat alles zal de
stad en daarmee de regio meer uitstraling geven in Nederland en een krachtiger
positie binnen de euregio.Tegenover deze voordelen staat – het is al vaak en veel besproken –
de weerstand van met name de bevolking van Hengelo, het gemeentebestuur voorop.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U noemde zojuist alle voordelen die Twentestad zou kennen en die vormen
natuurlijk het hart van de discussie die wij de komende dagen voeren. Over
een van die voordelen wil ik u alvast een vraag stellen en wel over de zogenaamde
sociale voordelen die u noemt. Kunt u hier iets preciezer over zijn? Wat stelt
u zich voor bij de sociale voordelen die Twentestad zou hebben boven de afzonderlijke
steden Enschede en Hengelo?Mevrouw Barth (PvdA):Om te beginnen, gaan wij ervan uit dat het bevorderen van de bedrijvigheid
in de regio wel zal varen onder de vorming van Twentestad. Het creëren
van werkgelegenheid is natuurlijk de krachtigste vorm van sociaal beleid die
je kunt hebben. Daarmee krik je namelijk de welvaart in de stad haast als
vanzelf op. Daar hebben wij dus grote verwachtingen van.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U spreekt over regionale werkgelegenheid. Het gaat dus om de werkgelegenheid
in de gehele regio, die opgekrikt moet worden. Waarom heb je daar een Twentestad
voor nodig? Kunnen de drie steden, centrumgemeenten in de regio, niet gezamenlijk
zorgen voor versterking van de werkgelegenheid in de regio? Ik wil graag een
causale relatie zien tussen de noodzaak van Twentestad en bijvoorbeeld bevordering
van de werkgelegenheid.Mevrouw Barth (PvdA):Ik hoop dat mevrouw Halsema heeft geluisterd naar hetgeen ik de afgelopen
20 minuten allemaal heb gezegd. Volgens mij ligt het antwoord op haar vraag
daar namelijk al in besloten. Wij verwachten dat de vorming van Twentestad
zal leiden tot integraler en meer samenhangend bestuur. Dat levert een meerwaarde
op bij bijvoorbeeld het aantrekken van bedrijvigheid en het stimuleren van
werkgelegenheid. Het is een oeroude Hollandse wijsheid dat je verder komt
als je de handen ineenslaat dan wanneer je tegenover elkaar staat en ieder
voor zich een zo goed mogelijk resultaat probeert te bereiken. Wij verwachten
dat die grotere samenhang zal leiden tot betere afstemming en coördinatie
en tot gezamenlijk optrekken bij het bevorderen van de werkgelegenheid. Dat
is de beste stimulans die je aan het sociale beleid van een gemeente kunt
geven.Daarnaast zullen diezelfde coördinatie en grotere samenhang in beleid
ook optreden bij de onderwerpen die ik zojuist onder het kopje sociale infrastructuur
heb genoemd. Ik wijs in dit verband op het op elkaar afstemmen van onderwijsvoorzieningen.
Hengelo en Enschede hebben uitgebreid gediscussieerd over de vestiging van
een regionaal onderwijscentrum. Het is natuurlijk veel beter om als één
Twentestad dat ROC naar je toe te trekken dan om elkaar vliegen af te vangen.
De meerwaarde die wij verwachten, is dat er een beter op elkaar afgestemd
beleid kan worden gevoerd bij de vestiging, het aantrekken, het spreiden en
het een plaats geven van voorzieningen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil er geen semantische kwestie van maken. Mevrouw Barth spreekt echter
steeds over de handen ineenslaan en over samenwerken in plaats van over in
elkaar opgaan. Dat is wel iets anders. Zij heeft het over samenvoeging, gecombineerd
met een sterke decentralisatie in de vorm van deelraden en deelgemeenten.
Maar hoe sluit zij uit dat die concurrentie niet voortgezet wordt in de vorm
van binnengemeentelijke concurrentie? Amsterdam levert daarvan prachtige voorbeelden.Mevrouw Barth (PvdA):Volgens mij heb ik ook dat al in mijn betoog aan de orde gesteld. Het
gaat erom welke taak je op welk niveau neerlegt om te komen tot een optimale
voorziening voor de burgers van Twentestad. Ik ben dus niet van plan om het
werkgelegenheidsbeleid bij de stadsdeelraden van Twentestad te leggen. Ik
ben het met mevrouw Halsema eens dat dit niet verstandig is.Voorzitter! Ik kom terug op de bevolking van Hengelo. Het verzet van de
bevolking is onder meer tot uitdrukking gekomen in een begin maart jongstleden
gehouden referendum. Door het mee-indienen van de motie-Rehwinkel/Brood heeft
mijn fractie duidelijk gemaakt dat wij weinig enthousiast zijn over gemeentelijke
referenda die de gemeentelijke bevoegdheid te buiten gaan. Los daarvan spelen
de gevoelens in de gemeente Hengelo natuurlijk een rol in de afweging waar
ook mijn fractie voor heeft gestaan.Als je het niet eens bent met de bevolking, schept dat de verplichting
om goed te luisteren, zorgvuldig te wegen en het gesprek niet te schuwen.
Wij zijn, als PvdA-fractie en als onderdeel van de vaste commissie, herhaaldelijk
in het gebied op bezoek geweest om te luisteren, vragen te stellen, een mening
te funderen en in discussie te gaan. Wij hebben alle informatie die schriftelijk –
tot vanmorgen aan toe – is binnengekomen, tot ons genomen. Uiteindelijk
hebben de verwachte voordelen van Twentestad bij ons, net als bij het kabinet,
de doorslag gegeven. Dat wij daarbij ingaan tegen een deel van de bevolking,
is niet gemakkelijk, maar wij doen het in de volle overtuiging dat de beslissing
om Twentestad in te stellen een juiste is. Mevrouw de voorzitter! Er resten mij nog twee opmerkingen over de opstelling
en de positie van de gemeente Hengelo. De eerste gaat over de ondernemingsraad
van de gemeente. Hij spande een rechtszaak aan om overleg met de provincie
en de minister over de vorming van Twentestad af te dwingen. De Ondernemingskamer
heeft in zijn uitspraak van eind februari verklaard dat de afweging of zij
dat overleg alsnog aangaat bij de minister ligt, omdat het wetsvoorstel al
in het parlement wordt behandeld. De minister heeft ons geschreven dat hij
niets voelt voor een dergelijk overleg, omdat hij de stelling van de Ondernemingskamer
dat hij medeondernemer van de gemeente Hengelo is, niet deelt. Over dat principiële
punt zal de Kamer nog met het kabinet overleggen als de toegezegde brief van
de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid ons te zijner tijd heeft bereikt. Het heeft daarom
weinig zin dat debat hier en nu te voeren. Wel delen wij de conclusie over
dit wetsvoorstel. De parlementaire behandeling was al volop bezig toen de
Ondernemingskamer zijn uitspraak deed. De rechter heeft de minister de keuze
gelaten of hij met de Hengelose ondernemingsraad zou gaan overleggen. Hij
heeft ervoor gekozen om dat niet te doen. De PvdA-fractie kan dat billijken.Het andere punt betreft de opstelling van het gemeentebestuur van Hengelo.
Dat heeft zich sterk vereenzelvigd met het verzet tegen Twentestad, zoals
bijvoorbeeld blijkt uit de ondersteuning van het comité Twentestad
nee, terwijl het actiecomité Hengelo sterk in Twentestad geen cent
ondersteuning ontvangen heeft. Ook weigert het gemeentebestuur elk bestuurlijk
vooroverleg met Enschede en Borne aan te gaan over de fusie, zolang de parlementaire
behandeling van het wetsvoorstel nog loopt. De minister schrijft in de nota
dat hij die houding ten zeerste betreurt. Wij treuren met hem mee. Het is
ons ook niet duidelijk wat het gemeentebestuur hiermee denkt te bereiken.
Het enig denkbare effect kan zijn dat Twentestad straks een moeizame start
zal maken en dat de potenties die de stad in zich draagt, trager tot bloei
kunnen worden gebracht. Maar wie heeft er wat aan dat het voormalige Hengelo
straks "zie je wel" kan roepen? In elk geval niet de bevolking!Gelukkig zijn er in Twente ook gemeenten die zich wel verantwoordelijk
opstellen. Ook zij verzetten zich met hart en ziel tegen opheffing van hun
gemeente, maar ze werken wel mee aan alle noodzakelijke voorbereidingen. Als
deze wet de eindstreep haalt, zijn zij er klaar voor. De minister schrijft
dat er geen wettelijke sanctiemogelijkheden bestaan om op te treden tegen
de Hengelose praktijken. Vindt hij dat die er wel moeten komen en, zo ja,
hoe zouden die er dan uit moeten zien?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Vindt mevrouw Barth dat die sancties er moeten komen? Met
andere woorden: vindt de PvdA dat die sancties er moeten komen?Mevrouw Barth (PvdA):Ik kan u dat nog niet zeggen. Het hangt er helemaal vanaf hoe je daar
vorm aan geeft.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Waarom vraagt u dat dan aan de minister, als u hier zelf nog geen mening
over hebt? U moet dat toch vanuit een bepaald standpunt vragen?Mevrouw Barth (PvdA):Het is geen kwestie van er geen mening over hebben. Volgens mij heb ik
net in niet mis te verstane bewoordingen uitgelegd dat wij dit een heel verkeerde
situatie vinden. Ik heb ook gezegd dat wij eigenlijk vinden dat dit niet zou
mogen gebeuren.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Maar u vindt dus dat er sancties mogelijk moeten zijn ten opzichte van
de partijen in Hengelo die er eigenlijk debet aan zijn dat deze situatie ontstaan
is.Mevrouw Barth (PvdA):Neen, ik wil eerst graag horen wat de minister daarvan vindt. Vervolgens
mag u mij in tweede termijn afrekenen op wat de PvdA-fractie daarvan vindt.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):U stelt die vraag evenwel vanuit de overtuiging dat er iets moet gebeuren
en dat er sancties moeten kunnen plaatsvinden.Mevrouw Barth (PvdA):Neen, ik stel die vraag vanwege de irritatie en treurnis bij mijn fractie
over de opstelling van de gemeente Hengelo.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ja, maar irritatie en treurnis zijn natuurlijk geen goede raadgevers.
Als u op gegeven ogenblik vraagt of er sancties moeten komen, dan vraag ik
mij af hoe zich dat verhoudt tot de democratische instelling die de PvdA tenslotte
wel degelijk heeft en die zij ook altijd heeft uitgedragen.Mevrouw Barth (PvdA):Natuurlijk hebben wij die democratische instelling. Wij hebben als partij
echter ook een bestuurlijk-verantwoordelijke instelling. En daar heb ik het
nu even over.De voorzitter:U mag op dit punt nog één vraag stellen, mevrouw Van der
Hoeven.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Ik wil dan nog aan mevrouw Barth vragen om uit te leggen hoe
haar partij waarvoor zij hier als woordvoerder staat, de spanning ziet tussen
enerzijds die bestuurlijke verantwoordelijkheid en anderzijds die democratie.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Wij erkennen dat die spanning bestaat. Er zijn evenwel gemeenten –
dat is niet alleen bij deze herindeling zo, maar dat was ook bij voorgaande
herindelingen het geval – die deze worsteling met open vizier aangaan.
Het kan dus wel. Daarom vinden wij het ook zo ontzettend jammer dat Hengelo
dat niet gedaan heeft.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Dat kan niet. Hengelo heeft ook met open vizier gevochten.De voorzitter:U hebt uw laatste vraag gehad.Mevrouw Barth (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik kom op de positie van Almelo. Tijdens het debat
in provinciale staten was dit het onderwerp dat het meeste stof deed opwaaien.
De door gedeputeerde staten beoogde versterking van Almelo door toevoeging
van de kern Wierden haalde uiteindelijk de eindstreep niet. De minister heeft
het voorstel, zoals het er na het debat in provinciale staten lag, integraal
overgenomen. Maar over de positie van Almelo is hij ambivalent. In de memorie van toelichting schrijft hij dat een samenvoeging van Almelo
en Wierden, wat hem betreft, zeer goed denkbaar zou zijn geweest. In de nota
herhaalt hij dat, onder de toevoeging dat hij initiatieven uit de Kamer afwacht.
Mijn fractie vindt dat de afweging van gedeputeerde staten in Overijssel verstandiger
was dan die van provinciale staten. Als het aan de fractie van de Partij van
de Arbeid lag, zou Wierden alsnog met Almelo fuseren. Dat zou Almelo niet
alleen de ruimtelijke versterking opleveren waar de stad om zit te springen,
het zou ook recht doen aan de maatschappelijke verwevenheid tussen Almelo
en Wierden, en de solidariteit tussen stad en rand, waarvan de fractie van
de Partij van de Arbeid zo'n voorstander is. Bovendien was het beter geweest
voor het bestuurlijk evenwicht tussen straks de eerste en de tweede stad van
Twente.Voorzitter! Helaas ligt het niet alleen aan de fractie van de Partij van
de Arbeid. Wij hebben tot onze spijt moeten vaststellen dat in de Kamer onvoldoende
draagvlak bestaat om deze versterking van Almelo te realiseren. Het amendement
van de VVD-fractie hierover hebben wij medeondertekend. Dat biedt Almelo in
elk geval soelaas bij de uitgave van bedrijfsterreinen, wat elders weer meer
lucht voor woningbouw oplevert. Bovendien komt het tegemoet aan het uitgangspunt
dat gemeentes zo intact mogelijk door een herindelingsproces heen zouden moeten
komen. De voormalige gemeente Borne wordt door deze wijziging verdeeld onder
twee, en niet drie gemeenten. Het neemt niet weg dat het anders en beter had
gekund. Wij hebben daarom aan de minister een aantal vragen. Is hij bereid
de ontwikkeling van Almelo scherp in de gaten te houden en aan de bel te trekken
als de Almelose jas snel te krap dreigt te worden?Voorzitter! Een andere vraag, die nauw samenhangt met de positie van Almelo,
is de discussie over een bandstad. Die brengt niet alleen Twentestad, maar
ook Almelo en Wierden samen onder één bestuur. De minister heeft
tot twee keer toe ingebracht dat hij een bandstad een brug te ver vindt. Mijn
fractie zou het jammer vinden als de bandstad nu voor eens en voor altijd
van tafel zou verdwijnen. In de eerste plaats omdat alle voordelen die voor
Twentestad gelden, dan beschikbaar komen voor praktisch het hele stedelijke
gebied in Twente. In de tweede plaats omdat zo'n bandstad ongewenste concurrentie
tussen Twentestad en Almelo, dan wel een relatieve verzwakking van Almelo
door de vorming van Twentestad kan voorkomen. Mijn fractie begrijpt dat de
bandstad niet op een achternamiddag in dit wetsvoorstel kan worden geamendeerd.De heer Balemans (VVD):Ik heb in mijn betoog juist geprobeerd om aan te geven dat na jarenlange
discussie, sinds 1987, zowel in Twente als in dit huis bij diverse gelegenheden
is gezegd dat het langzamerhand tijd wordt dat er rust in de regio komt. Deelt
u die mening met mij? Vindt u ook niet dat de discussie over de bandstad in
feite niet meer aan de orde is? Wij praten nu over de vorming van Twentestad.
De rust kan daarmee misschien terugkeren in Twente, waarna kan worden gebouwd
aan een goede toekomst voor Twente. Maar laten wij nu niet alles overhoophalen
in de komende periode!Mevrouw Barth (PvdA):Het is zeker niet de ambitie van mijn fractie om, als dit voorstel straks
door beide Kamers is aangenomen, weer een hoop onrust te veroorzaken. Ik probeer
aan te geven dat wij het wel op prijs zouden stellen als de bandstad als perspectief
op langere termijn niet van tafel verdwijnt. Wij zouden het prettig vinden
als de minister bereid is een studie naar die bandstad te verrichten, waarin
hij de mogelijkheden en de onmogelijkheden van zo'n constructie op een rijtje
zet. Het gaat ons om de vraag of hij dit een bruikbaar perspectief voor de
langere termijn acht. Daar zou dus ook uit kunnen komen dat het niet zo is,
zeg ik tegen de heer Balemans.De heer Balemans (VVD):Ik kan u op voorhand al meedelen dat de VVD-fractie geen behoefte heeft
aan een onderzoek naar de bandstad.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Bent u het eens met de regering dat als een herindeling heeft plaatsgevonden,
deze zo solide moet zijn, dat er 25 jaar lang geen herindeling meer mag plaatsvinden?
Erkent u hiermee niet impliciet dat de positie van Almelo bij de totstandkoming
van Twentestad wel zeer ongunstig wordt?Mevrouw Barth (PvdA):Volgens mij is het uitgangspunt niet dat herindeling voor de komende 20
jaar niet meer mag, maar dat het niet nodig moet zijn. Dat is een heel subtiel
verschil, maar volgens mij is het wel wezenlijk. Aan de andere kant geldt
dat ik niet impliciet, maar heel expliciet heb gezegd dat ik mij zorgen maak
over de positie van Almelo, en dat ik het dus graag anders had gezien. Maar
helaas is daarvoor geen politiek draagvlak.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar waarom kiest u dan nu wel voor Twentestad, wetend dat daarmee de
discussie over de bandstad waarschijnlijk op de lange baan wordt geschoven
en gedurende een heel lange periode niet meer mogelijk is, waardoor Almelo
gedurende die periode wordt verzwakt?Mevrouw Barth (PvdA):Almelo hoeft niet verzwakt te worden. Het gaat ons erom dat Almelo optimaal
toegerust de komende 20 jaar in gaat. Wij vinden dat dat goed gebeurt, maar
dat neemt niet weg dat het beter had gekund. Daarom stemmen wij in met het
voorstel zoals het voorligt. Wij weten wel dat er ook andere opties tijdens
de discussie een rol hebben gespeeld, heel serieus zelfs, want dat was een
voorstel van gedeputeerde staten. Alles afwegende kwam mijn fractie tot de
conclusie dat dat voorstel beter was. De PvdA-fractie in Overijssel vond dat
overigens ook, evenals onze gedeputeerde. Wat dat betreft trek ik in elk geval
één lijn met de partij. Wij vinden het dus jammer dat het niet
gelukt is. Wij hebben hier aan de orde gesteld dat wij dat graag anders willen
en hebben tot onze spijt moeten constateren dat er geen draagvlak voor was.
Vervolgens maak je de afweging of het voorstel, ondanks het gebrek aan draagvlak,
goed genoeg is om met vertrouwen de toekomst tegemoet te gaan. Dat is het
wat ons betreft. Dat ontslaat je echter niet van de plicht om goed te blijven
opletten. Dat is precies wat ik aan de minister heb gevraagd.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik wil even terug naar die bandstad. Als ik mij goed herinner, staat er
over die bandstad niets in het regeerakkoord.Mevrouw Barth (PvdA):Dat klopt.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):U komt dus met iets nieuws dat niet in het regeerakkoord staat. U stelt
dat niet zelf voor, want dat durft u niet, maar u wilt het de minister laten
zeggen. Dat is toch raar. Zegt u dan dat u dat wilt en dient u daar een amendement
voor in.Mevrouw Barth (PvdA):Nee, dat zou ik niet juist vinden, want een bandstad wijkt vrij behoorlijk
af van het voorstel zoals dat er ligt. Ik zou het niet meer dan fatsoenlijk
vinden dat, als je zoiets wilt, je bijvoorbeeld eerst gaat onderzoeken hoe
de bevolking daarover denkt, hoe besturen daarover denken, hoe er in de samenleving
over wordt gedacht. Dat zou betekenen dat je weer een heel traject van kijken,
wegen, studeren in de regio aan moet gaan. Daarom zeggen wij dat het voorstel
dat er nu ligt, met de aanpassingen die wij als coalitie hebben aangebracht,
voor ons goed genoeg is om de toekomst mee in te gaan. Wij vinden de gedachte
van de bandstad echter wel een heel interessante gedachte.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Als u dat onderzoek waar u het nu over heeft van tevoren had gedaan, had
u nu een standpunt in kunnen nemen en niet naar een onderzoek hoeven te vragen.Mevrouw Barth (PvdA):Mijn moeder zei altijd: as is verbrande turf. Achteraf is het altijd gemakkelijk
praten.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik gun mevrouw Barth de gedachte van de bandstad als een interessante
gedachte. Maar spreekt zij niet ver voor haar beurt in dit debat? Zou het
niet uit de logica van herindelingsvoorstellen voortvloeien dat je daar een
serieus punt van maakt, zoals zij nu doet, als het door de bevolking wordt
aangedragen, als de provincie daarnaar vraagt, en niet op dit moment?Mevrouw Barth (PvdA):Ik maak geen serieus punt van de bandstad. Ik maak een serieus punt van
een studie naar de bandstad. Dat is een vrij belangrijk verschil. Wij snappen
dat je zoiets omvangrijks niet even op een achternamiddag in een wetsvoorstel
amendeert. Dat zou niet zorgvuldig zijn en niet verantwoordelijk. Dat neemt
niet weg dat die bandstad wel allerlei interessante opties biedt, interessant
genoeg om in die nu niet direct van tafel te vegen.De heer Van Middelkoop (GPV):U weet toch dat studeren hier nooit vrijblijvend is en dat het altijd
politiek richtinggevend is? Waarom dat verzoek niet even tussen haken geplaatst,
gewacht tot er een zekere rust is in de regio na de herinde- lingsprocedure
waar wij nu mee bezig zijn, om dan te kijken of het nodig is om verder te
werken aan een eventuele bandstad. Ik ben er geen voorstander van en ik vind
het op dit moment zeer prematuur.Mevrouw Barth (PvdA):Ik heb dan ook heel nadrukkelijk gezegd: als perspectief voor de langere
termijn. Het is dus niet de bedoeling om binnen vijf jaar de boel weer overhoop
te gaan gooien. Wij vinden het wel een interessante gedachte. Daar willen
wij graag verder uitwerking aan geven.De heer Van Middelkoop (GPV):De laatste opmerking van mevrouw Barth was interessant, want ik begrijp
nu dat zij het, voorzover zij het interessant vindt, pas mogelijkerwijs tot
gelding wil brengen na een periode van vijf jaar of langer.Mevrouw Barth (PvdA):Op langere termijn.De heer Van Middelkoop (GPV):Daarmee is het redelijk onschadelijk gemaakt, hoop ik.Mevrouw Barth (PvdA):Dat laat ik voor rekening van de heer Van Middelkoop.Voorzitter! Ook voor de vierde stad van Twente, Oldenzaal, ligt versterking
in de rede. De provincie heeft gekozen voor een zeer bescheiden uitbreiding,
maar heeft nadrukkelijk de optie opengehouden om als daar in de toekomst behoefte
aan is, bijvoorbeeld voor meer bedrijfsterreinen, toch nog tot grenscorrectie
over te gaan. De gemeente Oldenzaal stelt daar tegenover dat zij reeds nu
voorziet dat die behoefte ontstaat. De minister schrijft in de memorie van
toelichting dat verdere versterking van BarthOldenzaal in de rede had gelegen,
gelet op de regionale functie die deze stad heeft. Mijn fractie heeft zich
door de argumenten van Oldenzaal laten overtuigen. Wij denken bovendien –
en dit argument zal zowel mevrouw Van der Hoeven als de heer Van Middelkoop
uit het hart gegrepen zijn – dat het niet verstandig is om als
een herindeling is afgerond, na korte tijd opnieuw met procedures te beginnen,
al is het dan een provinciale die zal leiden tot een grenscorrectie. De algemene
lijn is dat gemeenten na een herindeling zo'n 20 à 25 jaar vooruit
moeten kunnen. Wij vinden het belangrijk dat nu met dit debat in één
keer een heldere situatie ontstaat. Als men weet waar men aan toe is, kan
op basis daarvan gebouwd worden aan nieuwe bestuurlijke verhoudingen in het
gebied. Om die reden heeft mijn fractie een amendement ingediend dat de grenscorrectie
rond Oldenzaal regelt. Dat amendement is medeondertekend door de heren Balemans
en Hoekema.Voorzitter! De minister stelt voor om de gemeente Holten en Rijssen met
elkaar te laten fuseren. De PvdA-fractie kan daarmee instemmen, maar ook hier
geldt dat het besef dat dit het maximaal haalbare is, voor ons niet het meest
optimale is. Ook hier hadden wij liever gezien dat het voorstel van gedeputeerde
staten was gevolgd en dat de kern Enter en omgeving aan Holten en Rijssen
was toegevoegd. Daar bestaan goede argumenten voor. Zoals ook de minister
in de nota aangeeft, is Enter sterk georiënteerd op Rijssen. Bovendien
breidt Rijssen nu uit in de richting van Holten. Dat bedreigt een kwetsbaar
landschap en wij hebben begrepen dat de gemeente Rijssen zelfs probeert een
ecologische zone te verleggen ten behoeve van industrie en woningbouw. Dit
terwijl Enter langs de A1 al bezig is met uitbreiding van die bedrijvigheid.
Rijssen zou daar heel goed bij aan kunnen sluiten als ook Enter onderdeel
van de nieuwe gemeente zou worden. Het is echter een feit dat ook hiervoor
politiek draagvlak in de Kamer ontbreekt. Wij leggen ons daarbij neer. Wel
zou ik graag nog van de minister willen horen wat de gevolgen hiervan zijn
voor natuur en milieu.De fractie van de PvdA stemt in met de vorming van de nieuwe gemeente
Denekamp, bestaande uit Denekamp, Weerselo en Ootmarsum. Dit past binnen het
streven naar krachtige plattelandsgemeenten in het algemeen en een krachtige
regio Twente in het bijzonder. Wij zijn het eens met het uitgangspunt van
het kabinet dat gemeenten zoveel mogelijk denk- en beleidskracht in eigen
huis moeten hebben om de verantwoordelijkheden van het moderne lokale bestuur
optimaal aan te kunnen.Wij hebben met veel interesse kennisgenomen van de creatieve pleidooien
van het college van burgemeester en wethouders van Ootmarsum om het stadje
een soort status aparte te geven, maar wij steunen de redenering van de minister
dat Ootmarsum in dat geval over te weinig slagkracht zal beschikken om alle
huidige en toekomstige gemeentelijke taken aan te kunnen. Wel zien wij in
de positie van Ootmarsum als stad tussen voor het overige alleen maar plattelandsgemeenten
een onderstreping van ons pleidooi voor enigerlei vorm van binnengemeentelijke
decentralisatie. Ootmarsum moet ook in de nieuwe gemeente haar stem luid en
duidelijk kunnen laten klinken.Weerselo is bij de Kamer langs geweest met het verzoek om met behoud van
al haar huidige grondgebied door dit herindelingsproces heen te komen. Wij
hebben dat niet op alle fronten kunnen honoreren, zoals mag blijken uit onze
bijdrage over Oldenzaal. Wel hebben wij een amendement van de D66-fractie
medeondertekend om Bovendeurningen met uitzondering van de vliegbasis Twenthe
bij Weerselo te laten. Het voornaamste argument voor het laten overgaan van
dit gebied naar de nieuwe Twentestad was dat daarmee het beheer over de luchthaven
in één hand kwam, alsmede om het tracé van de A1 onder
zomin mogelijk gemeenten te doen vallen. Het eerste kunnen wij volgen; het
tweede veel minder, vooral omdat ooit over diezelfde A1 een viaduct is gelegd
om de bewoners van Bovendeurningen niet te isoleren van de rest van Weerselo.Voorzitter! Ik kom aan de gemeenten Hellendoorn, Den Ham en Vriezenveen.
Wat deze gemeenten bindt, is de positie van de kern Daarlerveen. De bevolking
heeft op allerlei manieren ludieke acties gevoerd tegen de overgang van de
gemeente Hellendoorn naar de nieuwe gemeente Vriezenveen. Mijn fractie heeft
zich langdurig beraden over de argumenten voor en tegen. Wij vonden de argumenten
zoals verwoord in de memorie van toelichting niet zo sterk. Een argument was
"maatschappelijke oriëntatie", terwijl de bewoners zelf aangeven liever
bij Hellendoorn te blijven. Een ander argument was "een logisch grensbeloop".
De minister heeft dat wat ons betreft voor een groot deel goedgemaakt in de
nota, die veel meer op de situatie ter plekke ingaat. Voor mijn fractie zou
behoud van Daarlerveen voor Hellendoorn bespreekbaar zijn geweest als op de
een of andere manier compensatie voor de nieuwe gemeente Vriezenveen mogelijk
was geweest. Wij denken dan met name aan een beperkt gebied rond Hooge Hexel.
Ook hiervoor geldt echter weer dat een politiek draagvlak ontbreekt. Wij betreuren
dat zeer. Wij hadden graag gezien dat dit onderdeel van het debat anders zou
zijn verlopen. Maar het zou in de ogen van mijn fractie onverstandig en onverantwoord
zijn om de verliesrekening voor het gebied eenzijdig bij de nieuwe gemeente
Vriezenveen neer te leggen.De heer Van den Berg (SGP):Mag ik mevrouw Barth vragen wat voor type afweging dit is. Zij zegt zelf
dat er grote maatschappelijke verbanden zijn tussen Daarlerveen en Daarle
en via Daarle met Hellendoorn. Dat is toch maatgevend bij gemeentelijke indeling?
Toch niet of de een of andere gemeente kan worden gecompenseerd? Ik begrijp
hier niets van.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Wij zijn het eens met de stellingname van de minister dat
maatschappelijke oriëntatie wel een rol speelt bij de herindeling, maar
nooit alleen doorslaggevend kan zijn. Aan de andere kant is de bevolking van
Daarlerveen zeer georiënteerd op Vroomshoop. Daar zijn vele voorzieningen
waar de bevolking gebruik van maakt.De heer Van den Berg (SGP):U bent mee geweest naar de inspraak. U hebt volstrekt helder kunnen analyseren
dat de relatie daar absoluut niet zo duidelijk ligt als naar Daarle. We zijn
toch niet bezig maar wat lijnen op de kaart te trekken om te kijken wie we
waarmee kunnen compenseren? Het gaat er toch om de ordening van de samenleving
in bestuurlijk opzicht zo dicht mogelijk te laten blijven bij maatschappelijke
samenhangen? Ik begrijp deze afweging absoluut niet.Mevrouw Barth (PvdA):Het gaat er ook om of de gemeenten in de positie waarin je ze na herindeling achterlaat, de toekomst aankunnen. Daar ben je mee bezig bij de
herindeling. De gemeente Vriezenveen zou te veel aders moeten laten als er
wel iets afgaat maar er niets voor terugkomt.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Met alle permissie: er gaat helemaal niets af, want er ontstaat
juist een veel grotere gemeente uit de samenvoeging van Vriezenveen en Den
Ham. Het spijt me, maar ook dit argument klopt van geen kanten.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Het was niet gemakkelijk. Dat wil ik de heer Van den Berg
wel toegeven.Voorzitter! Mijn bijdrage is begonnen met een korte blik op de historie
van de Hof van Twente. Ook daar is het voorstel van het kabinet niet onomstreden.
De vaste commissie heeft tijdens de hoorzitting in Goor kunnen zien en horen
welke vormen het verzet aanneemt. Vooral de vijf burgemeesters van de betrokken
gemeenten hebben allen op hun eigen wijze veel indruk gemaakt. Mijn fractie
sluit zich aan bij het standpunt van de minister dat de vijf gemeenten afzonderlijk
onvoldoende bestuurlijke spankracht hebben om zelfstandig te blijven. Dat
blijkt bijvoorbeeld uit de vrij lange opsomming van taken die Diepenheim,
Markelo, Goor, Ambt Delden en Stad Delden nu al gezamenlijk uitvoeren. Daarnaast
liggen er taken bij het ROL die mijn fractie, zoals gezegd, liefst zo snel
mogelijk bij gemeenten terecht ziet komen.Vervolgens is er nog discussie in het gebied geweest over splitsing van
de Hof van Twente, waarbij de twee Deldens samen verder zouden gaan. Er zijn
volgens mijn fractie goede redenen om dat niet te doen. Om te beginnen is
het draagvlak daarvoor minder groot dan men op het eerste gezicht zou denken.
Immers, zowel Markelo als Diepenheim hebben de Hof van Twente op de tweede
plaats van hun voorkeurslijstje staan, zij het – die boodschap is helder
overgekomen – op afstand van de wens om zelfstandig te blijven. Daarnaast
is de Delden-plusvariant niet mogelijk, omdat de coalitie het daarvoor benodigde
gebied aan Almelo doet toekomen. Ten slotte is de schaal van de twee Deldens
samen niet voldoende om decennia mee verder te kunnen. Zoals gezegd, een eerdere
poging tot deze fusie strandde ruim 30 jaar geleden. Toen zou het passend
geweest zijn. Maar als de nacht van Schmelzer er niet was geweest, zouden
we nu ook praten over het opgaan van Delden in een groter geheel. Dat zou
dan of de Hof van Twente of Twentestad zijn geweest. Ik denk dat in dat geval
ook de Deldens de Hof zouden hebben omarmd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U zegt dat de schaal van Delden onvoldoende is om de komende 25 jaar mee
door te kunnen. Kunt u dat toelichten? Ik ben in de veronderstelling dat de
minister bij de uitgangspuntennotitie gemeentelijke herindeling juist alle
argumenten over schaal en aantallen heeft laten varen.Mevrouw Barth (PvdA):Het gaat om de vraag of een gemeente in staat is om bestuurlijk kracht
te genereren om de komende jaren verder te kunnen. Ik neem aan dat u het met
mij eens bent dat dat het uitgangspunt is bij gemeentelijke herindeling. Zowel
Ambt Delden als Stad Delden heeft aangegeven dat zij het gebied van de huidige
twee Deldens niet voldoende vindt om daarmee verder te gaan. Daarom zijn zij
gekomen met de Delden-plusvariant. Wij hebben als coalitie besloten dat die
plus deels naar Almelo gaat en voor het vorige blijft zoals deze is. Je blijft
dan met het gebied van de twee Deldens samen over. Dat vinden de gemeentes
zelf ook niet voldoende.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw Barth kwam net met een lijstje van voorkeuren. Feit blijft natuurlijk
dat vier van de vijf gemeenten niet de voorkeur geven aan de Hof van Twente.
Ik wijs op de discussie tussen haar en de heer Van den Berg over maatschappelijke
oriëntatie. Hoe weegt zij dat bij de Hof van Twente? Zo ongeveer alle
betrokkenen kunnen immers met de andere variant leven.Mevrouw Barth (PvdA):Dat is niet helemaal waar. Nogmaals, wij hebben bij de hoorzitting in
Goor van zowel de burgemeester van Markelo als de burgemeester van Diepenheim
gehoord dat zij zelfstandig willen zijn. Dat hebben wij onversneden en helder
als boodschap over het voetlicht gekregen. Zij hebben daar echter bij gezegd:
als die zelfstandigheid volgens de Tweede Kamer niet kan, dan willen wij liever
opgaan in de Hof van Twente.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan beschik ik over andere informatie. Bij mijn weten willen Ambt Delden
en Stad Delden helemaal niet opgaan in de Hof van Twente. De andere drie gemeenten
kunnen goed leven met twee gemeenten, dus splitsing, onder voorwaarden. Die
voorwaarden zijn heel goed te bediscussiëren.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Mijn wetenschap is niet anders dan dat in de Deldens over
de Delden-plusvariant verdeeld gedacht wordt. Toen wij op de hoorzitting aan
de burgemeesters vroegen wat hun gemeenteraden van dat idee vonden, bleek
dat die daarover nog niet geraadpleegd waren. Voor het overige beschikken
wij over de informatie die ons op de hoorzitting in Goor gegeven is. En die
is zoals ik die zojuist heb voorgelegd.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Ik begrijp het niet goed. Tijdens de behandeling van het voorstel
in de provinciale staten zijn ook amendementen over Delden-plus ter sprake
gekomen. Ik kan mij derhalve niet voorstellen dat nu gezegd wordt dat de gemeenteraden
daarover niet gehoord zijn. Dat is allemaal uitgebreid aan de orde geweest.
Dat die amendementen niet zijn aangenomen, is iets anders. Maar het is uitgebreid
aan de orde geweest. Mevrouw Barth kan derhalve niet zeggen dat de gemeenteraden
zich daar niet over hebben uitgesproken.Mevrouw Barth (PvdA):Mevrouw Van der Hoeven, u zat er toch zelf bij op de hoorzitting toen
wij deze vraag aan de burgemeesters stelden? Het was hun antwoord, niet het
mijne!Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik heb een ietwat andere herinnering aan die vragen en de antwoorden die
daarop gegeven zijn. Ik kom daar wel op terug in mijn eigen inbreng.Mevrouw Barth (PvdA):Goed idee! Ik kan er niet op wachten!Voorzitter! Ik kom aan mijn laatste punt: de financiën. Ik ben daar
al zijdelings op ingegaan met ons verzoek om meer geld voor het vormgeven
van binnengemeentelijke decentralisatie. De minister toont in de nota welke
mogelijkheden en compensaties er voor het overige voor de betrokken gemeenten
zijn. Wij willen hem wel vragen de financiële situatie van de Twentse
gemeenten goed te monitoren. Ook willen wij graag nog een nadere uitleg over
de opvang van de frictiekosten. Zal die voldoende toereikend zijn. Een herindeling
is immers geen bezuiniging en daar mag het ook niet op lijken. De bestuurlijke
vernieuwing en verbetering van de kwaliteit moeten vooropstaan, want daar
gaat het om.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter! Tot mijn verwondering heb ik mevrouw Barth helemaal
niet gehoord over de positie van Bathmen. Ook bij haar betoog over Holten
heeft zij in het geheel niet over de positie van Bathmen gesproken. Zij zal
zich ongetwijfeld herinneren dat haar partijgenote, de voormalige staatssecretaris,
daarover in de Eerste Kamer toezeggingen heeft gedaan. Hoe kijkt zij daar
tegenaan?Mevrouw Barth (PvdA):Wij hebben in de schriftelijke behandeling van dit wetsvoorstel de minister
een paar indringende vragen gesteld over de positie van Bathmen. Wij vonden
de antwoorden van de minister daarop voldoende bevredigend om er nu niet meer
op in te gaan.De heer Van den Berg (SGP):Dat lijkt mij wat merkwaardig, want die antwoorden van de minister gaven
geen enkele duidelijkheid. Die kunnen dus nauwelijks bevredigend zijn. Hoe
kijkt zij er dan zelf tegenaan? Wat moet er met Bathmen gebeuren? Vindt zij
dat de toezegging in de Eerste Kamer moet worden gehonoreerd?Mevrouw Barth (PvdA):De minister heeft aangegeven dat hij zo snel mogelijk met een voorstel
over de toekomst van Bathmen zal komen. Dat vinden wij punt één,
dat er zo snel mogelijk duidelijkheid komt. Voor het overige heeft de Tweede-Kamerfractie
van de Partij van de Arbeid altijd de lijn betrokken dat Bathmen met Deventer
zou moeten worden samengevoegd. Wij zijn niet van standpunt veranderd.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Ik heb een heel andere vraag. Ik heb mevrouw Barth haar totale
verhaal horen uitspreken. Zij heeft, vooral op een aantal inhoudelijke gronden,
zeker op de vitale punten steun gegeven aan het wetsvoorstel van de minister.
Voelt haar fractie zich ook verplicht tot dit standpunt op grond van het regeerakkoord,
waarin immers staat dat in principe de provinciale voorkeur wordt gevolgd?Mevrouw Barth (PvdA):Verplicht is niet het goede woord. Ik heb in het begin van mijn verhaal
aangegeven dat ook voor ons de afspraken in het regeerakkoord een harde en
duidelijke geldigheid hebben. Daar lopen wij niet voor weg. Tegelijkertijd
kunnen wij op inhoudelijke gronden zoveel steun geven aan dit voorstel dat
wij het regeerakkoord niet nodig hebben om ons achter te verschuilen. Wij
zijn het inhoudelijk eens met dit voorstel. Dat is de belangrijkste reden
waarom wij het steunen. Dat neemt natuurlijk niet weg dat wij als coalitie
heel duidelijke en, wat mijn fractie betreft, niet voor dubbele uitleg vatbare
afspraken gemaakt hebben. Daar houden wij ons aan.De heer Van Middelkoop (GPV):Nu boft mevrouw Barth dat zij het ook inhoudelijk met de minister eens
is. Vindt zij echter dat het regeerakkoord de coalitiepartners verplicht om
tot eenzelfde standpunt te komen als de PvdA?Mevrouw Barth (PvdA):Ja. Ik vind van wel.De heer Van Middelkoop (GPV):U zou het dus niet aanvaarden als een van uw coalitiepartners tot een
ander standpunt zou komen en dus, bijvoorbeeld, het meest vitale onderdeel
van het wetsvoorstel, de vorming van de dubbelstad, zou afwijzen?Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Als ik het niet zou aanvaarden, moet ik mijzelf verplichten
om af te treden als het niet gebeurt. Dat kan ik echter niet. Ik vind dat
een beetje moeilijk te hanteren term.De heer Van Middelkoop (GPV):Wij zouden u niet willen missen. Dat is niet aan de orde. U moet dat ook
niet uitlokken. Het gaat er nu om wat u vindt dat coalitiepartners jegens
elkaar verplicht zijn op grond van het regeerakkoord. Als ik het goed begrijp,
vindt u dat u het regeerakkoord op dit punt keurig uitvoert. Daarvoor zegt
u ook nog een heleboel inhoudelijke argumenten te hebben. Vindt u vervolgens
ook dat de coalitiepartners, in dit geval de D66-fractie en de VVD-fractie,
tot eenzelfde afweging zouden moeten komen, misschien met een wat andere inhoudelijke
argumentatie?Mevrouw Barth (PvdA):De afspraak die wij hebben gemaakt, namelijk dat provinciale voorstellen
in principe worden uitgevoerd, laat weinig ruimte over voor afwijking van
die voorstellen. Men is dus gehouden om het voorstel op hoofdlijnen te volgen.
Dat is onze interpretatie van het regeerakkoord.De heer Van Middelkoop (GPV):Die interpretatie kan men echter niet uitsluitend voor eigen gebruik bewaren.
De vraag is veel interessanter in hoeverre deze interpretatie ook geldt voor
de coalitiepartners. Het regeerakkoord is immers door drie fracties onderschreven.
Als een van de coalitiepartners tot een andere afweging zou komen, en bijvoorbeeld
de dubbelstad zou afwijzen, is er dan sprake van schending van het regeerakkoord?Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! In het klasje van Jacques Wallage van vorig jaar was de eerste
les die wij kregen om nooit te speculeren over als-vragen. De VVD-fractie
heeft net haar inbreng gedaan. Die hebben wij tot ons genomen. Wij hebben
het gehoord en wij vonden het een constructief betoog. Het betoog van de D66-fractie
moeten wij nog horen.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik heb geen als-vraag gesteld.De voorzitter:U heeft zelf aangeven uw laatste vraag te hebben gesteld.De heer Van Middelkoop (GPV):Mevrouw Barth voert nu een ander punt op. Sterker nog, ik word misverstaan.
Ik heb geen als-vraag gesteld.Mevrouw Barth (PvdA):U vroeg aan mij wat ik ervan vond áls de coalitiepartners zich
niet aan de afspraken houden.De voorzitter:De heer Van Middelkoop, nu echt voor de laatste keer!De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Ik wil van mevrouw Barth precies weten wat op dit vitale punt,
het eerste herindelingswetsvoorstel van de regering, het regeerakkoord betekent.
Dat mag ik toch vragen? Wat verlangt mevrouw Barth van de coalitiepartners?
Of die reeds gesproken hebben of niet, dat doet er niet toe. De stemmingen
zijn pas volgende week.Mevrouw Barth (PvdA):Ik heb al een antwoord gegeven. Wat ons betreft laat de afspraak in het
regeerakkoord geen ruimte om af te wijken van de hoofdlijnen van het voorstel
zoals het er ligt.De heer Van den Berg (SGP):Kan de Tweede Kamer dan niet beter afspreken om geen hoorzittingen meer
te houden en niet meer het gebied in te gaan? Alles ligt toch al vast!De voorzitter:Ik verzoek iedereen op de publieke tribune zich als gasten te gedragen
en zo stil mogelijk te zijn.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Vindt mevrouw Barth dat er ten aanzien van het volgen van het regeerakkoord
coalitieverplichtingen zijn wat het stemmen betreft? Met andere woorden, vindt
zij dat de drie coalitiepartijen over zaken die het regeerakkoord betreffen
hun stemgedrag daarop af moeten stemmen en dus in feite voor het wetsvoorstel
moeten stemmen?Mevrouw Barth (PvdA):Kunt u die vraag nader toelichten? Ik begrijp hem niet.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dat vind ik wel heel sneu voor u. Er ligt een regeerakkoord. U zegt dat
daarvan in principe afgeweken kan worden. Volgens u kan er in feite niet van
worden afgeweken als het om dit wetsvoorstel gaat. Dat betekent dus dat de
drie coalitiepartijen, de PvdA-fractie, de D66-fractie en de VVD-fractie,
100% achter dit voorstel behoren te staan.Mevrouw Barth (PvdA):Dat lijkt mij inderdaad de consequentie van afspraken in het regeerakkoord.
Voor het overige is natuurlijk de discipline die binnen fracties gehanteerd
wordt een zaak van de fractie zelf. Daar gaan wij niet over. Het kan best
zijn dat hier en daar iemand in een fractie zegt er niet mee in te kunnen
stemmen omdat het tegen zijn of haar geweten in gaat. Ik behoor tot een fractie.
Die fractie staat als één man achter dit voorstel. Bij ons is
er niemand met dat soort gewetensbezwaren. Tegen de heer Van den Berg zeg
ik ook dat wij het regeerakkoord niet als knellend ervaren. Wij beschouwen
het traject dat wij hiervoor hebben doorlopen ook niet als overbodig. Wij
hebben wel degelijk goed geluisterd. Wij hebben naar aanleiding van de argumenten
wel degelijk een afweging gemaakt en op grond daarvan kunnen wij ons van harte
aansluiten bij de afspraken in het regeerakkoord. Bij de VVD-fractie gaat
dat iets minder van harte, maar ik vind de houding van de VVD-fractie wel
zeer constructief.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Mevrouw Barth zegt enerzijds dat zij het eens is met de inhoud van de
voorstellen. Dan kan ik me voorstellen dat zij die voorstellen volgt. Zij
heeft daarbij een bepaalde afweging gemaakt. Anderzijds zegt zij dat de coalitiepartijen
dit voorstel moeten steunen.Mevrouw Barth (PvdA):Wij hebben afgesproken in het regeerakkoord dat voorstellen van de provincie
in principe zullen worden uitgevoerd. Wat mijn fractie betreft heeft dat twee
consequenties. De eerste consequentie is dat je op hoofdlijnen het provinciale
voorstel volgt. De tweede consequentie is dat de coalitiepartners gehouden
zijn om te proberen hieruit te komen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dan klopt de opmerking van de heer Van Middelkoop. Mevrouw Barth tolereert
het in feite niet dat haar collega-coalitiepartijen eventueel een ander standpunt
innemen.Mevrouw Barth (PvdA):Wat heb ik daaraan te tolereren? Nogmaals, Kamerleden kunnen niet aftreden.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Zou er iemand echt blij zijn met dit wetsvoorstel? Misschien
mevrouw Barth, misschien de provincie Overijssel, althans een meerderheid
van provinciale staten, en wellicht nog Enschede, al geloof ik dat Enschede
liever een regioprovincie had gezien of op z'n minst een bandstad. Ik denk
dat ook de minister zelf niet echt opgetogen is over dit voorstel. Hij had
wellicht liever een stadsprovincie gezien. Wat dat betreft verraadt hij zijn
afkomst niet. Sommige gemeenten zijn keihard tegen, andere hebben het moede
hoofd in de schoot gelegd. Voorwaar geen situatie om vrolijk van te worden,
en dan spreek ik maar niet over de bevolking, waarbij ik helemaal weinig enthousiasme
heb kunnen constateren.Dit wetsvoorstel is ook bepaald geen voorbeeld van democratische besluitvorming.
Ik zal nu niet spreken over de rol en de bedoelingen van de provincie met
dit voorstel. Ik kom daar straks nog even op terug. Voor de regeringsfracties
geldt met name de dwang van het regeerakkoord. Daar hebben we zojuist al over
gediscussieerd. In het regeerakkoord is een passage opgenomen waarin staat
dat de herindelingsvoorstellen in principe zullen worden uitgevoerd conform
de provinciale voorstellen. Maar herindeling gebeurt bij wet, niet bij regeerakkoord.
De wetgever dient zichzelf serieus te nemen en zichzelf een reële eigen
beoorde- lingsruimte voor te behouden. Dat geldt dus ook voor elk van de coalitiepartners.
Ik vind dat daarmee ook het vertrouwen in de politiek zwaar op het spel staat.Het zal de regering niet verbazen dat bij ons helemaal geen enthousiasme
voor zo'n voorstel valt te bespeuren. Het is een herindelingsvoorstel, het
eerste sinds de nieuwe herindelingsnotitie van deze minister, waarin met de
knelpuntenbenadering definitief wordt afgerekend. Er wordt zelfs niet meer
ingegaan op vragen en argumenten met betrekking tot knelpunten. Nee, het wetsvoorstel
is gebaseerd op algemeen-organisa- torische argumenten. Dat maakt de discussie
niet echt helder. Wat zijn die algemeen-organisatorische argumenten precies?
De minister somt ze nog eens op onder de noemer "basiskwaliteit" op pagina
10 van de nota naar aanleiding van het verslag. Ik vat ze kort samen: - het in stand houden van een veilige, leefbare en geordende omgeving;- het bieden van zorg en zingeving via sociale zorg, onderwijs, jeugdbeleid
en sociaal-economisch beleid;- het bieden van een
klantgerichte en dienstverlenende organisatie aan de inwoners.Voorzitter! Als deze drie kenmerken consequent en eerlijk worden toegepast
op de Twentse gemeenten, valt er maar weinig te herindelen.De minister heeft zich dat kennelijk ook gerealiseerd en er daarom nog
een vierde vereiste aan toegevoegd, ik zou haast zeggen zijn persoonlijke
keurmerk, namelijk de "robuuste gemeente". Dat is "het hebben van voldoende
omvang om ook in de komende decennia als een robuuste gemeente een volwaardige
speler te zijn in het publieke domein en om ook bij verdere decentralisatie
nieuwe taken aan te kunnen" (...) "Ook bij verdere decentralisatie". We hebben
de minister daar al eerder naar gevraagd, maar toen geen bevredigend antwoord
gekregen. Er immers nog helemaal niets te zeggen over verdere decentralisatie.
Concrete voorstellen zijn er al helemaal niet. Waren er concrete plannen,
dan zou dit punt nog enig recht van bestaan hebben, maar die zijn er niet.Het moge duidelijk zijn dat naar het oordeel van de SGP-fractie dit herindelingsvoorstel
veel te veel bij voorbaat uitgaat van gemeentelijke schaalvergroting als dé
oplossing van alle problemen van bestuurlijke organisatie. Zoals gezegd: een
analyse van concrete knelpunten en afweging van alternatieven ontbreekt. Dat
geldt trouwens ook, moet ik tot mijn spijt constateren, voor het daaraan ten
grondslag liggende provinciale voorstel.De SGP-fractie vindt dat er meer is dan alleen bestuurlijk-organisa- torische
argumenten en de invalshoek van dienstverlenende taken. Er is ook nog zoiets
als de benadering van de gemeente als gemeenschap. Daar hecht onze fractie
juist veel waarde aan. Wat dat betreft is een wat kleinere schaal helemaal
geen bezwaar, integendeel. Als ergens de relatie tussen burger en bestuur
hecht is – en dat is iets om heel zuinig op te zijn – is dat juist
in kleinere gemeenten. In de beleidsnotitie werd nog wel iets gezegd over
het begrip "gemeenschap", maar in het wetsvoorstel krijgt het helemaal geen
aandacht meer. Overigens heeft de minister bij het notaoverleg over de beleidsnotitie –
hij zal zich dat herinneren – gezegd dat hij de discussie over het begrip
"gemeenschap" wel interessant vond en nog wel eens dieper op dat begrip wilde
ingaan. Hij wilde daar ook wel een voorzet voor leveren, hetgeen wij toen
met erkentelijkheid hebben genoteerd. Kan de minister al zeggen hoe en wanneer
hij daar uitvoering aan wil geven? Wij vinden in ieder geval dat ook bij herindeling
eigen karakter en identiteit van gemeenten moeten worden gerespecteerd. Bij
de diverse gemeenten kom ik ook nog terug op die begrippen.Een aspect dat ik helaas al langere tijd volstrekt onderbelicht vind in
herindelingsdiscussies, is het historische argument. Ik besef wel dat historische
argumentatie niet het laatste woord kan zijn in bestuurlijke discussies, maar
toch vind ik dat gegroeide historische banden ook een eigen waarde en betekenis
hebben en dat er alleen bij expliciet gebleken noodzaak van dient te worden
afgeweken en inbreuk op moet worden gemaakt.Verder wijs ik nog op het principe van de lokale autonomie. Ook dat betekent
op zichzelf een pleidooi voor zo lang mogelijk behoud van zelfstandigheid,
tenzij bewezen is dat dit echt niet kan. Opheffen van een gemeente is immers
de meest vergaande inbreuk op de lokale autonomie en lokale autonomie pleit
dan ook voor maximale ruimte voor lokale afweging, ook op het punt van herindeling,
met daadwerkelijke inspraak van de bevolking. Ik verwijs voor een en ander
naar onze notitie "Paal en perk, grenzen aan gemeentelijke herindeling", die
wij eerder hebben aangeboden.Voordat ik aan de afzonderlijke onderdelen van het wetsvoorstel toekom,
maak ik nog een algemene opmerking. Wij vinden dat er veel te weinig is gedifferentieerd
tussen stad en platteland wat betreft gemeentelijke schaalgrootte, hoewel
die gedifferentieerde benadering door de regering wel steeds als uitgangspunt
is beleden. Wat betreft de knelpuntenbenadering merk ik op dat wij in het
verslag inzake het wetsvoorstel in feite bij elk voorstel tot samenvoeging
de vraag hebben gesteld, welke knelpunten er zijn en welke daarvan door samenvoeging
worden opgelost. Daar is helaas in de beantwoording geheel aan voorbijgegaan.
Niettemin blijven wij daaraan vasthouden, omdat wij dit de meest eerlijke
en verdedigbare benadering vinden. Ik zal overigens niet in dit debat opnieuw
bij iedere gemeente die vragen weer gaan stellen. Wij hebben ze gesteld en
wij vinden nog steeds dat wij daar een antwoord op verdienen.Ik kom op de concrete voorstellen, in de eerste plaats Twentestad: Hengelo-Enschede-Borne,
dubbelstad-plus ofwel Twentestad, de grootste stedenfusie in onze geschiedenis.
Het verloop van deze discussie is op zichzelf wat merkwaardig. Het begon immers
als initiatief van Hengelo en Enschede zelf, een aantal jaren geleden. Ik
herinner mij de enthousiaste verhalen uit die periode nog heel goed. Alleen
bleef het een discussie tussen bestuurders. Wat dat betreft hebben ook de
bestuurders van Hengelo zelf wel enig boter op het hoofd. Hoe dan ook: van
voldoende draagvlak onder de bevolking is nooit sprake geweest en dat is nu
ook wel heel duidelijk gebleken. Wat mijn fractie aangaat, hoeft dat overigens
niet te blijken uit referenda. Wij zijn – dat moge bekend zijn, want
wij hebben daar op een ander moment ook al met de minister over gediscussieerd
en het zal zeker nog terugkomen – om principiële redenen geen voorstander
van referenda. Dat neemt echter niet weg dat wij van harte bereid zijn om
naar de mening van de plaatselijke bevolking te luisteren (dat blijkt uit
onze eigen amendementen) en dat er ook vele andere manieren voor een bevolking
zijn om haar mening kenbaar te maken, anders dan via een referendum. Dat blijkt
trouwens in heel wat van de gemeenten die nu aan de orde zijn, waar de bevolking
heldere signalen heeft kunnen afgeven, al ging dat niet direct in de vorm
van een referendum. Ik kan mij voorstellen dat dit met name voor de collega's
van D66 niet zo gemakkelijk ligt. Als ik let op de manier waarop zij met het
referendum omgaan, zou het mij zeer inconsequent lijken wanneer zij het Hengelose
referendum zouden negeren. Ik hoop straks nog van de heer Hoekema te vernemen
hoe hij daarmee omgaat.Hoe moet ik het voorstel inzake Twentestad verklaren? Ik denk dat een
belangrijke rol heeft gespeeld – dat mag ook eerlijk erkend worden –
dat de provincie Overijssel er groot belang bij heeft dat nu eens en voor
altijd de steeds weer oplaaiende discussie over een provincie Twente wordt
beëindigd. Ik moet er vervolgens op wijzen dat er tegen die achtergrond
één punt in dit voorstel fundamenteel mis is.
Immers, provinciale schaalgrootte is gans iets anders dan de indeling van
het lokale bestuur. Die twee zijn hier toch kennelijk door elkaar heen gaan
lopen. Ik vind dit niet zorgvuldig. Het bemoeilijkt een heldere discussie.Hoe is nu de minister zover gekomen dat hij het provinciale voorstel heeft
overgenomen? Voorzitter! In de nota naar aanleiding van het verslag heeft
hij een uitgebreide motivatie weergegeven, die in elk geval vanwege zijn omvang
indrukwekkend is. Het is goed dat die toelichting is gegeven, maar ik kan
me toch echt niet aan de indruk onttrekken dat de minister zichzelf geweld
aandoet met zijn pleidooi voor Twentestad. Het is immers niet meer dan een
verlegenheidsoplossing voor de vastgelopen regioprovincie Twente. Daarvan
is de minister een voorstander. Past dit voorstel trouwens wel in het beleidskader
van de minister zelf? Het is in die zin uniek dat het de schaal van de discussie
over de gemeentelijke herindeling letterlijk en figuurlijk verre te boven
gaat. Het samenvoegen van twee of meer grote steden is daarin helemaal niet
als optie opgenomen. De minister heeft dus nog steeds heel wat uit te leggen.Wat vindt de SGP-fractie van Twentestad? Kort en goed, voorzitter: wij
voelen daar niets voor. Tijdens het interessante congres dat de gemeente Hengelo
de vorige week in de Ridderzaal organiseerde, hoorde ik een aardig citaat
van drs. C.H. de Cloe, niet te verwarren met onze gewaardeerde commissievoorzitter,
maar zijn broer: een huwelijk kun je niet meer opleggen als de verloving verbroken
is en de trouwplannen allang in de kast zijn opgeborgen. Voorzitter! Zo is
het. Die kant moeten wij niet uit. Mijn fractie heeft zeker oog voor de problematiek
in deze regio waar het gaat om ruimte en concurrentie. Daar moet echter een
goede bestuurlijke oplossing voor komen; het is niet noodzakelijk om het door
middel van herindeling te doen. Waarom is eigenlijk het model van drs. C.H.
de Cloe zo makkelijk van tafel gegaan? Wij zien geen reden om over te gaan
tot een stedenfusie van een dergelijke schaal, met zoveel haken en ogen, weerstanden,
kosten en andere negatieve effecten, zeker ook waar het gaat om de betrokkenheid
van de burger bij het bestuur. De meerwaarde van Twentestad is wat ons betreft
niet aangetoond.Door dit alles heen loopt overigens nog de discussie over de binnengemeentelijke
decentralisatie. Vooral in Borne lijkt men daarvan hoge verwachtingen te hebben.
Opvallend genoeg spreekt men in Enschede echter slechts over deconcentratie,
hetgeen iets heel anders is. Hoe kijkt de minister ertegenaan? Ik had mij
wat verwonderd over het amendement op stuk nr. 15 van collega Barth c.s.,
maar ik heb begrepen dat dit inmiddels is ingetrokken. Ik ga er dan ook niet
op in.Voorzitter! De bevolking van Bornerbroek, een kerkdorp van Borne dat in
het wetsvoorstel naar Almelo gaat, heeft de wens te kennen gegeven liever
geheel bij een plattelandsgemeente te worden ingedeeld. Het wetsvoorstel leidt
ertoe dat deze kern wordt versnipperd over verschillende gemeenten. De minister
stelt in de nota naar aanleiding van het verslag dat er van opdeling geen
sprake is, maar dat lijkt mij toch, gelet op de kaart, anders te zijn. Wij
vinden in elk geval dat goed naar mogelijkheden moet worden gekeken om deze
hele gemeenschap bij een plattelandsgemeente in te delen. Ik meen dat een
amendement van mevrouw Van der Hoeven daarin voorziet en dus zullen wij dat
amendement met sympathie bejegenen. Intussen is ook een amendement ingediend
door collega Balemans c.s., maar mij is niet helemaal duidelijk wat de reikwijdte
daarvan is en wat de gevolgen zijn voor de kern Bornerbroek. Het bijgevoegde
kaartje is ook nogal onduidelijk. Graag verkrijg ik hierop nog een nadere
toelichting.Over Almelo en Wierden kan ik heel kort zijn: Almelo en Wierden kunnen
prima allebei zelfstandig blijven. De SGP-fractie heeft er wel begrip voor
dat gekeken wordt naar de ruimtebehoefte van Almelo en ook dat daarbij een
25-jarig perspectief wordt gehanteerd. Vooralsnog gaan wij er echter van uit
dat het voorliggende wetsvoorstel daarin voldoende voorziet. Er is geen reden
om Wierden te gaan herindelen. Wierden kan zonder meer Wierden blijven.Vervolgens kom ik op Rijssen, Holten en Bathmen. Wat de voorgestelde samenvoeging
van Rijssen en Holten betreft, staat voor de SGP-fractie voorop dat Rijssen
heel goed zelfstandig kan blijven. De minister erkent dat met zoveel woorden
in de nota naar aanleiding van het verslag. Rijssen is een sterke gemeente,
die nog als gemeenschap kan worden gekarakteriseerd, een sterke gemeente zowel
in sociaal als in economisch opzicht. Op termijn zou Rijssen extra ruimte
nodig hebben voor uitbreiding van zijn industrie, maar dat is aan de noordzijde.
Dat kan zonder problemen met de buurgemeente Wierden worden geregeld. Ik heb
begrepen dat daarover al overleg gaande is.Het is volstrekt duidelijk dat Rijssen en Holten een totaal verschillende
identiteit hebben, religieus bepaald, maar daardoor ook sociaal en cultureel
bepaald. Ik denk aan aangelegen thema's zoals de handhaving van de zondagsrust,
de winkelsluiting op zondag in het bijzonder, vormen van recreatie en wat
dies meer zij. Dat weegt voor de bevolking van zo'n gemeenschap heel zwaar.
Ik vind het zeer bevreemdend dat de minister in de nota naar aanleiding van
het verslag gewoon zegt dat "sociaal-culturele en religieuze verschillen tussen
beide gemeenten voor de regering geen rol hebben gespeeld bij de overweging
al dan niet tot samenvoeging over te gaan". Dat vind ik toch wel dieptriest.
Als de regering nu nog zou hebben gezegd dat zij het had laten meewegen, maar
om bepaalde redenen tot een ander oordeel was gekomen, zou ik er ook moeite
mee hebben gehad, maar dan kon ik het nog begrijpen. Ik constateer echter
dat de regering dit gewoon niet relevant vindt.De minister zegt ook dat binnen een groter geheel recht kan worden gedaan
aan het verschil in identiteit tussen verschillende onderdelen, onder meer
via differentiatie in regelgeving. Wij hebben de minister gevraagd eens aan
te geven welke mogelijkheden tot differentiatie er dan allemaal wel zijn.
In de laatste paragraaf van de nota naar aanleiding van het verslag is de
minister hierop ingegaan, maar slechts heel globaal. De daar genoemde voorbeelden,
bodemsanering, investeringsbudget stedelijke vernieuwing, hebben al helemaal
niets te maken met het identiteitsbegrip dat ik zojuist heb weergegeven. Zij
lijken daarmee niet erg relevant voor de vraagstelling. Ik denk dat de mogelijkheden
om recht te doen aan verschillende identiteiten binnen een
gemeente nogal tegenvallen.Wat Rijssen en Holten betreft ben ik van mening dat het hoe dan ook onverstandig
is om te proberen twee zo verschillende culturen met elkaar te laten integreren.
Dat doet bij voorbaat afbreuk aan het begrip gemeenschap. Uit de reacties
van de bevolking is ook duidelijk te merken dat men dit niet ziet zitten.
Ik moet opmerken dat het gemeentebestuur van Holten zich van het begin af
ook verzette tegen samenvoeging met alleen Rijssen. Men wilde er een derde
bij voor het noodzakelijke evenwicht. Dat heeft men door het gedoe rond Bathmen
nu moeten laten varen.Wat is nu de functionele gerichtheid van Holten? Holten zegt nu sterk
op het oosten gericht te zijn. Daar is nog heel wat op af te dingen. Holten
neemt nog maar sinds kort deel aan de gemeenschappelijke regeling voor de
regio Twente. Echte samenwerking met Rijssen is er niet of nauwelijks. Tussen
Rijssen en Holten ligt een open gebied, dat bovendien in aanmerking schijnt
te komen voor de bestemming tot nationaal park. Holten ligt niet eens in het
streekplan Twente; dat zegt toch nogal wat. Onze fracties zijn van oordeel
dat een gemeente Rijssen-Holten niet echt een samenhangend geheel kan worden.Een extra zwaarwegend argument in deze discussie is de positie van Bathmen.
Ik vind die duidelijk onderbelicht, helaas ook in de bijdragen van de collega's
tot nu toe. Het is duidelijk dat in Bathmen een breed gedragen voorkeur bestaat
voor samenvoeging van Bathmen met Holten, zo mogelijk aangevuld met het oostelijk
deel van het voormalige Diepenveen, nu een deel van de gemeente Deventer.
Ook onder de bevolking van Holten heeft deze variant veel steun. Maar deze
optie wordt door de samenvoeging van Holten met Rijssen feitelijk onmogelijk
gemaakt, of de regering moet al van plan zijn om Bathmen te zijner tijd ook
bij de nieuwe gemeente Rijssen-Holten te voegen. Men voelt er echter in Holten
en Rijssen niets voor om twee keer achter elkaar met een herindeling te worden
geconfronteerd, en terecht. Ik vind dat bestuur en burgers van Bathmen ook
recht hebben op duidelijkheid. Ik meen daarop de coalitie te kunnen aanspreken.
Die heeft de motie-Hoekema c.s. gesteund, waardoor Bathmen tot nu toe is blijven
bungelen.Er is een elegante oplossing mogelijk, namelijk Holten, Bathmen en het
oostelijk deel van Diepenveen, met de kernen Lettele, Okkenbroek en Oude Molen.
Dat leidt tot een behoorlijke plattelandsgemeente, met ruim 15.000 inwoners.
In de Eerste Kamer is door staatssecretaris Van de Vondervoort expliciet toegezegd
dat zij zou bevorderen "dat Bathmen en het oostelijk deel van Diepenveen worden
opgenomen in een of meer landelijke gemeenten". Ik neem aan dat de huidige
minister zich hier ook aan gebonden weet. Het is waar, door de staatssecretaris
is de naam Holten daar niet concreet bij genoemd, maar het was duidelijk dat
de Eerste Kamer daarop aanstuurde. In elk geval is het nu de meest voor de
hand liggende oplossing. Dat betekent dat het alleen hierom al de beste oplossing
is om Holten buiten het wetsvoorstel te houden. Daartoe heb ik een amendement
ingediend, op stuk nr. 9. Misschien kan collega Hoekema vast een motie voorbereiden
om Holten bij een volgende herindeling samen te voegen met Bathmen en oostelijk
Diepenveen. Ik zal met belangstelling hem daarop straks bevragen.Dan kom ik bij de gemeente Hellendoorn en de kern Daarlerveen. Onze fractie
is het met de regering eens dat de gemeente Hellendoorn zelfstandig kan blijven.
Wij zijn in dit soort situaties buitengewoon gevoelig voor de gevoelens van
de bevolking ter plaatse. De SGP-fractie vindt de argumenten waarmee de bewoners
van Daarlerveen massaal, herhaaldelijk en met grote gedrevenheid voor handhaving
van de huidige indeling pleiten, overtuigend genoeg. Immers, het kerkdorp
Daarlerveen is historisch, maatschappelijk en cultureel nauw verbonden aan
Daarle en daarmee aan de gemeente Hellendoorn. Ik zie geen doorslaggevende
argumenten om verandering in de gemeentelijke indeling aan te brengen. Vandaar
mijn amendement terzake op stuk nr. 11 en ik hoop op een brede steun hiervoor,
ook vanuit de coalitie, hoewel ik met enige treurnis heb moeten constateren
dat mevrouw Barth daar nog niet toe bereid was. Misschien overtuigt de discussie
haar ervan dat ze daar nog eens goed over na moet denken.Voorzitter! Wat betreft Vriezenveen en Den Ham constateer ik dat er tussen
Vriezenveen en Den Ham niet of nauwelijks bindingen bestaan en dat de wederzijdse
relaties tussen beide gemeenten slechts enkele kernen betreffen. Zeker ook
vanuit een knelpuntenbenadering is er geen enkel argument voor samenvoeging.
De regering erkent dit overigens ook, maar heeft op zichzelf geen boodschap
aan zo'n benadering. Onze fractie is van oordeel dat Vriezenveen en Den Ham
beide krachtige plattelandsgemeenten zijn met een goed perspectief, waar samenvoeging
niets aan toevoegt. Ik heb me overigens verbaasd over het gemak waarmee deze
gemeentebesturen het hoofd in elkaars schoot hebben gelegd. Maar ik heb gezien
dat de CDA-fractie op dit punt een amendement heeft ingediend en daar staan
wij sympathiek tegenover. Ik heb op dit punt zelf geen amendement ingediend,
omdat ik dan – om consequent te blijven – op nog een heel aantal
andere onderdelen amendementen had moeten indienen, eigenlijk op bijna alle
onderdelen van het wetsvoorstel: Ambt Delden en Stad Delden, Markelo, Diepenheim
en niet in de laatste plaats Ootmarsum, alle gemeenten die mijn fractie graag
behoud van zelfstandigheid gunt. Maar feitelijk zou ik het wetsvoorstel dan
geheel moeten uitkleden. Wat de schaal betreft, moet dit wetsvoorstel geheel
van tafel.Wat betreft de voorgestelde samenvoeging van Denekamp, Ootmarsum en Weerselo
geldt voor de SGP-fractie hetzelfde als wat ik al heb gezegd over Den Ham
en Vriezenveen. Alledrie de gemeenten prefereren eigenlijk zelfstandigheid
boven samengaan. Voor Ootmarsum gelden nog allerlei extra argumenten gezien
het specifieke karakter als monumentaal stadje. De SGP-fractie zou wat dit
betreft de vergelijking met Thorn graag willen maken. Daarover hebben wij
eerder in de Kamer een discussie gevoerd, welke discussie tot een voor Thorn
zeer bevredigende oplossing heeft geleid. Ik ben blij dat er inmiddels een
amendement van de CDA-fractie op dit punt ligt. Ik wijs er overigens op dat
die discussie ook heeft gespeeld bij Heusden. Het was ook de bedoeling om
Heusden zelfstandig te laten, maar dit stadje is uiteindelijk toch samengevoegd
met Drunen en Vlijmen, maar dat had vooral financiële redenen. Die zijn
hier niet aan de orde en dus kunnen we wat dat betreft een
voortdurende lijn hanteren inzake historische steden en stadjes, waar ik de
minister toch graag op aanspreek.Voorzitter! Er zijn bovendien enkele grenscorrecties op het grondgebied
van Weerselo die vragen oproepen. De voorgestelde grenswijzigingen met betrekking
tot Deurningen (gemeente Weerselo) zijn op twee punten ingegeven door onzekere
ontwikkelingen. In de eerste plaats betreft dit een nabij de op- en afritten
van de A1 geprojecteerde rail-wegcombiterminal, waarvan de komst naar huidige
inzichten nog zeer onzeker is. De raad van Weerselo koos daarom voor de opstelling
om de noodzaak van die grenswijziging met Oldenzaal af te laten hangen van
de concrete ontwikkelingen. Dat kan de provincie dus later bij grenscorrectie
nog aanbrengen. In de tweede plaats is sprake van de planning van een ontsluitingsweg
ten behoeve van Hengelo, de oost-westtangent. Nog afgezien van onduidelijkheid
over de noodzaak, is er nog geen duidelijkheid over het tracé. In elk
geval is nog geen enkel voorbereidend besluit terzake genomen. Het is in het
totale wetsvoorstel een klein punt, maar ik vind het wel een principieel punt.
De grenscorrectie loopt dus vooruit op de planologische besluitvorming. Wij
vragen ons af of dat de goede volgorde is. We mogen niet via een gemeentelijke
herindeling ruimtelijke ordening gaan bedrijven. Dan zijn we toch verkeerd
bezig. Dat is een oneigenlijke weg. De minister is daar helaas in de schriftelijke
beantwoording aan voorbijgegaan en om die reden wil ik het nog eens aan de
orde stellen.Ik kan en wil natuurlijk niet om het bijzondere gebied van Bovendeurningen
heen. Mensen die zo hartstochtelijk en vasthoudend pleiten voor het behoud
van bestaande banden, verdienen sympathie. Bovendien zijn er geen grote belangen
in het geding, afgezien van het vliegveld. Het is een beetje vergelijkbaar
met de discussie over Daarlerveen en ik had ook voor dit gebiedje graag een
amendement in willen indienen, ware het niet dat de coalitiefracties dat al
gedaan hebben. Ik steun dat amendement dan ook graag.Wat betreft Oldenzaal kan de SGP-fractie in principe ook instemmen met
het voorstel van de regering, zij het dat we ons nog afvragen of Oldenzaal
voor de komende 25 jaar wel voldoende ruimte heeft, met name voor bedrijfsvestiging.
De collega's Barth, Hoekema en Balemans hebben hierover inmiddels een amendement
ingediend, waarbij ik mij op zichzelf wel iets kan voorstellen. Ik vraag mij
af of de grens nu weer niet onnodig ruim is getrokken. Het betreft maar liefst
580 ha. Is dat niet heel erg ruim? Is dat nu wel echt nodig? Het gaat veel
verder dan provincie en minister, die beslist grootschalig denkt, nodig vinden.
Ik geef nog eens in overweging te bezien of dit wel redelijk is. Zou niet
volstaan kunnen worden met het gebied ten zuiden van de spoorlijn, groot 140
ha? Het gebied boven de spoorlijn lijkt mij niet bedoeld, noch geschikt voor
bedrijfsvestiging of andere bebouwing. Ik hoor hierop graag de visie van de
indieners en de minister. Een vergelijkbare vraag heb ik naar aanleiding van
een brief van de gemeente Losser. Zij vraagt zich af of toevoeging van het
gebied Hooge Venterink aan Oldenzaal niet op een vergissing berust. Ik hoor
daar graag nog wat over.In de beoogde gemeente Hof van Twente is het draagvlak zeer gering. Alleen
de gemeente Goor is voor. Markelo en Diepenheim willen allebei graag zelfstandig
blijven en vinden ook dat zij dat kunnen. De SGP-fractie is het daarmee eens.
Diepenheim is vergelijkbaar met Ootmarsum. Het is een stad met een eigen karakter
en heeft belangrijke voorzieningen. Er is een eigen cultuurhistorische identiteit.
Stad Delden en Ambt Delden kiezen voor samengaan en ook dat kunnen wij ons
heel goed voorstellen. Als het aan ons lag, zou de herindeling zich kunnen
beperken tot samenvoeging van Stad Delden en Ambt Delden. Diepenheim, Goor
en Markelo zouden in onze visie zelfstandig kunnen blijven.De herindeling van gemeenten leidt ook nu weer tot negatieve financiële
effecten. Wij blijven dat merkwaardig vinden. Het is in elk geval nog steeds
een argument dat niet in het voordeel van herindeling pleit. De gewenningsbijdrage
zou op zijn minst die negatieve effecten moeten compenseren. De minister heeft
al meermalen toegezegd hierop te zullen terugkomen bij de resultaten van onderzoek
hiernaar. Wij houden hem daar graag aan.Ik kom op het punt van de ondernemingsraden. In de discussie wordt een
belangrijke rol ingenomen door de problematiek van het advies van de ondernemingsraden
van de gemeenten. Wij hebben dat bij Den Haag eerder gezien. De feiten zijn
bekend. In de kwestie van de West-Overijsselse gemeenten heeft de Ondernemingskamer
geconcludeerd tot niet-ontvankelijkheid, omdat er nog geen besluit van de
minister was. In kort geding bleek er vervolgens wél een besluit te
liggen. De niet-ontvankelijkheid was toen niet meer aan de orde. Nu constateert
de Ondernemingskamer dat met het besluit van de minister het formele wetgevingsproces
was ingezet, zodat zij daarin niet meer kon ingrijpen. Wel heeft zij een-
en andermaal heel duidelijk uitgesproken dat de minister en de provincie medeondernemer
zijn in de zin van de Wet op de ondernemingsraden en derhalve gehouden zijn
advies te vragen aan de ondernemingsraden. Dat moet dus alsnog gebeuren. De
minister is het niet eens met de Ondernemingskamer dat hij medeondernemer
is. Mijn fractie kan zich in principe heel goed in die opvatting vinden. Wij
zijn überhaupt nooit enthousiast geweest over verbreding van de adviesrechten
van ondernemingsraden, zeker niet in de overheidssfeer, maar de rechter heeft
gesproken. Dat kan de minister natuurlijk niet naast zich neerleggen. De rechter
spreekt in ons staatsbestel op zich het laatste woord over de uitleg van de
wet, tenzij de wet veranderd wordt. Hoe gaan wij verder? De minister kan dit
alleen maar veranderen door als medewetgever een wetswijziging of een andere
wetsinterpretatie te realiseren. Zolang dat niet is gebeurd, is de minister
gehouden aan het oordeel van de rechter. Ik hoor daar graag een reactie op.
Gezien het feit dat de rechter dit oordeel ook heeft uitgesproken in de kwestie
Hengelo, heeft het consequenties voor dit wetsvoorstel. Hoe gaat de minister
daarmee om? Hoe dan ook, dit geschilpunt moet zo snel mogelijk worden opgelost.
Is de minister bereid dit zo spoedig mogelijk te regelen en, zo ja, hoe gaat
hij dat doen?Ik kom tot een conclusie. Het zal duidelijk zijn dat de SGP-fractie bepaald
niet blij is met dit wetsvoorstel. De beoogde schaalgrootte en het ontbreken
van een inhoudelijke onderbouwing zijn voor ons redenen om dit wetsvoorstel
in de kern niet aanvaardbaar te verklaren. Ik ben erg benieuwd
of amendering hierin nog verbetering kan aanbrengen. Dit moet dan wel op grote
schaal gebeuren. Het probleem van Twente is het gebrek aan samenwerking. Er
zijn echter betere instrumenten om dat op te lossen dan gemeentelijke herindeling.De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter! Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen, is
inderdaad, zoals de minister in de nota naar aanleiding van het verslag stelde,
het einde van een lange weg. Ik zeg de minister dank voor de zeer uitvoerige
nota naar aanleiding van het verslag. Daarmee heeft hij, zoals hijzelf al
aangaf in de tekst, de wat mager gemotiveerde memorie van toelichting ruimschoots
gecompenseerd. Het is een lange weg geweest met veel mijlpalen, al dan niet
gepasseerde stations, grote betrokkenheid van burgers en bestuurders in het
gebied, discussies en emoties tot en met de dag van vandaag. Ik heb net als
collega Balemans veel bewondering voor de enorme inzet van de provincie en
de bestuurders in de diverse gemeenten om het wetsvoorstel tot het einde toe,
hiernaartoe, te begeleiden.Mijn fractie hoopt dat het gebied na vandaag en morgen en na de behandeling
in de Eerste Kamer rust gegeven kan worden. Daar is al even over gesproken.
Dat zal, denk ik, echter niet zo gemakkelijk gebeuren. Immers, de door D66
zo graag gewilde bestuurlijke eenheid Twente staat, ongeacht de afloop van
het debat dezer dagen, nog niet goed, nog niet definitief, op de kaart. Het
is geen geheim dat wij bij die bestuurlijke eenheid in het verleden vooral
de stadsprovincie voor ogen hadden. Ook vandaag zou dat nog steeds onze voorkeur
hebben. Het is jammer dat, waar het gebied in meerderheid het concept van
de stadsprovincie steunde, de provincie dat concept een aantal jaren geleden
heeft afgewezen en dat daar ook in Den Haag onvoldoende steun beschikbaar
was. Twente is en blijft een duidelijke en zelfstandige eenheid. Het ligt
dicht bij Duitsland, maar betrekkelijk ver van het provinciebestuur dat in
Zwolle is gevestigd. Het is een sociaal-economische trekker, maar daarnaast
is het nog steeds een zorgenkind qua werkloosheid. Het is evenwel een gebied
met veel potentie. Het is jammer dat de bestuurlijke vormgeving van Twente
soms zo lang in felle discussies, in verwijten over en weer en in onmacht
is blijven steken. De Haagse politiek heeft daar destijds, een paar jaar geleden,
ook aan bijgedragen door de kaderwetdiscussie in feite niet goed af te maken.
Ik wil de minister vragen waarom hij op bladzijde 6 van de nota naar aanleiding
van het verslag rijkelijk optimistisch stelt dat de thans voorgestelde opschaling
van gemeenten in relatie tot een relatief grootschalige provincie leidt tot
een bestuursmodel dat qua verdeling van taken en bevoegdheden op hoofdlijnen
vergelijkbaar is met het gewenste eindbeeld van 1996 en daarmee in de Twentse
situatie een goed alternatief vormt voor dat eindbeeld. Ik vraag de minister
hier een nadere toelichting op, want ik help het hem hopen. Met een stadsprovincie
van sterke bevoegdheden zou die Twentse identiteit heel goed kunnen worden
neergezet: een provincie dicht bij de gemeenten en dicht bij de burger met
sterk sturende en verdelende taken, met als gevolg een einde aan de huidige,
vaak heilloze concurrentie en competitie, maar wel met behoud van zelfstandigheid
van althans een aantal gemeenten.Gesteld voor het dilemma wat nu het alternatief is voor de stadsprovincie –
de stadsprovincie was een aantal jaren geleden op dat ogenblik geen haalbare
kaart meer – hebben wij, alles afwegende, gekozen voor een genuanceerde
benadering van het voorstel. Mijn fractie heeft er na een zeer uitvoerige
en gewetensvolle afweging voor gekozen om het onderdeel Twentestad niet te
steunen. Ik zal een aantal argumenten hiervoor nalopen.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Voordat de heer Hoekema dat gaat doen, wil ik hem vragen wat
volgens hem de uitleg van het regeerakkoord is. Zijn fractie denkt nu immers
dat dit de ruimte laat om Twentestad niet te steunen.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Mevrouw Barth verweet net een aantal collega's dat zij te
haastig en te gretig waren. Ik wil dat verwijt nu graag terugspelen. Ik kom
daar nog op.Over de argumenten ten aanzien van Twentestad werd en wordt in mijn fractie
verschillend gedacht. Ik loop die argumenten na en weeg ze. Ik begin met het
regeerakkoord. Mijn fractie acht zich van harte gebonden tot de uitvoering
daarvan. Ook ik citeer, zoals al eerder is gedaan, het regeerakkoord. Op bladzijde
122 van het gedrukte stuk staat: "Herindelingsvoorstellen, waaronder die voor
Den Haag en de regio Eindhoven-Helmond, waarmee een aanvang is gemaakt, worden
verder in procedure gebracht en in principe uitgevoerd conform de provinciale
voorstellen". Daar staat wat er staat. Dit betekent dat mijn fractie een inspanningsverplichting
ziet om de discussie langs die lijnen van het regeerakkoord te voeren. Maar
er staat niet voor niets "in principe". Niet voor niets worden van de vijf
kaderwetgebieden die nog over waren, vier met name genoemd in het regeerakkoord:
Den Haag, de regio Eindhoven-Helmond, Amsterdam en Rotterdam. Over die vier
potentiële kaderwetgebieden zijn speciale passages aangebracht, waarin
Twente niet voor niets niet expliciet wordt genoemd. De woorden "in principe"
zijn er in het proces ingebracht, en laten dan ook een mogelijkheid open om
daarvan af te wijken. Nogmaals, de inspanningsverplichting van mijn fractie
is geweest om die discussie constructief en gewetensvol aan te gaan. De uitkomst
van die discussie heeft geleid tot de keuze door de meerderheid van mijn fractie
om in dit bijzondere geval het principe van de afwijking van het regeerakkoord
te stellen boven het principe van het volgen van de tekst van het regeerakkoord
op dit punt. Daarmee is overigens nog geen eindoordeel namens mijn fractie
gevallen over het wetsvoorstel als geheel, dat immers een veel verdere strekking
heeft dan het wetsvoorstel betreffende Twentestad. Wij zullen die balans later
opmaken, tijdig voor de stemmingen van dinsdag.De heer Van Middelkoop (GPV):Mag ik uit uw woorden op het punt van het regeerakkoord, waarmee ik het
overigens helemaal eens ben, opmaken dat u de eerder gegeven exegese van mevrouw
Barth niet deelt?De heer Hoekema (D66):Ik heb een drietal exegeses van mevrouw Barth gehoord,
waarvan ik er één heb opgeschreven, omdat ik wel vermoedde dat
deze discussie zou ontstaan. Daarin werden namens de Partij van de Arbeid
de woorden "weinig ruimte voor afwijking" gebruikt. Er zijn ook andere exegeses
gegeven. Ik ben graag bereid tot het geven van een cursus "uitlegkunde van
het regeerakkoord", maar er staat wat er staat. Dat betekent dat de coalitie
in principe gehouden is de provinciale voorstellen te volgen. "In principe"
is niet voor niets ingebracht; dat geeft de mogelijkheid om af te wijken.
Dat kan in een zeer bijzondere situatie gebeuren. Die bijzondere situatie
heeft mijn fractie in meerderheid thans geïdentificeerd. Ik denk dan
ook dat die tekst niet voor niets zo is opgesteld, als uiteindelijk in het
regeerakkoord is terechtgekomen.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik ben het op dit punt volstrekt met u eens. Ik denk dat u het recht hebt
op deze exegese. De heer Van den Berg zegt zelfs "ook de plicht". Dat ben
ik met hem eens. Maar wat betekent een en ander voor de inhoud van uw standpunt,
want daarover was u naar mijn gevoel wat onduidelijk. De meerderheid van uw
fractie houdt tot de eindstemming toe vol, geen steun te zullen geven aan
het vitale onderdeel uit het wetsvoorstel, te weten Twente-dubbelstad. Is
dat op dit moment de inhoud van uw boodschap?De heer Hoekema (D66):Ik heb duidelijk gezegd dat voor de meerderheid van mijn fractie het onderdeel
Twentestad niet aanvaardbaar is. Dat betekent dat wij dat voorstel ook niet
zullen steunen. Hoe dat uitpakt bij het oordeel over het voorstel in zijn
geheel, dat immers zes of zeven andere gemeentes creëert, laat ik op
dit ogenblik in het midden. Het onderdeel Twentestad is natuurlijk wel een
belangrijk en markant onderdeel van het hele wetsvoorstel. Maar die vrijheid
neem ik nu uitdrukkelijk in acht.De heer Van Middelkoop (GPV):Begrijp ik het nu goed dat u de in mijn ogen ongeloofwaardige positie
inneemt dat u geen steun geeft aan Twente-dubbelstad, maar misschien weer
wel aan het totale wetsvoorstel, waar Twente-dubbelstad natuurlijk in zal
zitten, als ik de VVD en de Partij van de Arbeid ten minste goed heb gehoord?De heer Hoekema (D66):Ik kan net als de heer Van Middelkoop koppen tellen, zodat ik die kans
niet uitgesloten acht. Mijn fractie zal de balans tijdig opmaken voor de eindstemming
en de stemmingen van dinsdag. Duidelijker en helderder kan ik het niet zeggen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dit is mij te gemakkelijk. U kunt hier niet vertellen dat een meerderheid
van uw fractie tegen Twentestad is, en uiteindelijk toch voor het wetsvoorstel
stemmen. Dát kan niet. U doet of het één of het ander,
en daarin moet u helder zijn.De heer Hoekema (D66):Wij zijn in de eerste termijn van het debat. Wij hebben de eerste termijn
van de Kamer nog niet afgerond, en ook het antwoord van het kabinet is nog
niet gegeven, terwijl ook de tweede termijn nog moet worden gehouden. Ik ga
nu niet zeggen hoe het eindoordeel van mijn fractie na de tweede termijn voor
de eindstemming zal zijn. Hou mij ten goede, mevrouw Van der Hoeven!Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dat moet u zelf weten. Maar dit is natuurlijk wel de crux van het wetsvoorstel.
Dit is eigenlijk waar het hele wetsvoorstel om draait. Ook mijn fractie was
voorstandster van het idee van de stadsprovincies, maar wij hadden daarvoor
op dat moment geen meerderheid. Maar u kunt het niet maken om nu te zeggen
dat u tegen zo'n wezenlijk onderdeel bent, en tegelijkertijd open te laten
dat u straks voor het wetsvoorstel zult stemmen. Dát vind ik ongeloofwaardig,
mijnheer Hoekema, dat kan niet!De heer Hoekema (D66):U moet dat oordeel maar zelf vellen. Mijn fractie heeft het eindoordeel
over het wetsvoorstel nog niet bepaald. Het onderdeel Twentestad is daarvan
een belangrijk onderdeel. Daarbij gaat het met name om het alternatief voor
de stadsprovincie. Tegelijkertijd regelt het wetsvoorstel een opschaling van
een groot deel van het gebied rondom het stedelijk gebied van Twente. Daarover
zal ik nog een oordeel uitspreken.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):U heeft gelijk. Dit is pas het begin van het debat. Dat is maar goed ook,
want het betekent dat u nog iets kunt doen. Dan nodig ik u uit om ervoor te
zorgen dat het hele verhaal over Twentestad losgekoppeld wordt van het wetsvoorstel.
Dan staat u in ieder geval niet voor het dilemma dat ontstaat wanneer het
onderdeel uitmaakt van het wetsvoorstel. Maar u moet met een voorstel komen,
want u heeft er problemen mee.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik luister naar de uitnodiging van mevrouw Van der Hoeven
en ik vervolg mijn betoog.De heer Van den Berg (SGP):Ik heb nog een vraag over de inhoudelijke kant van deze materie. U zegt
dat Twentestad een belangrijk onderdeel is van het wetsvoorstel. Ik zou het
zelfs het hart van het wetsvoorstel willen noemen. Ik meen dat de gehele visie
in het wetsvoorstel op schaal en grootte van gemeenten en de taakstelling
van de gemeenten geïnspireerd is vanuit de visie op Twentestad. Wat dat
betreft is er dus sprake van een inhoudelijke samenhang. Het lijkt mij dan
ook moeilijk om tegen dit onderdeel te stemmen en toch voor het totaal te
stemmen.De heer Hoekema (D66):Dat ben ik niet met u eens. De rest van het wetsvoorstel voldoet aan de
uitgangspunten van het gemeentelijkeherindelingsbeleid, zoals dat in de notitie
van minister Peper is neergelegd. U kunt het daarmee oneens zijn; u heeft
uw eigen notitie "Paal en perk, grenzen aan gemeentelijke herindeling" opgesteld.
Maar goed, daarover verschillen wij van mening. Twentestad is een zeer bijzondere
situatie; een reactie op een zeer bijzonder probleem. Het is op zichzelf denkbaar
om de rest van het voorstel te toetsen – het is zelfs logisch om dat
te doen – aan het algemene beleidskader gemeentelijke herindeling, zoals
dat op tafel ligt sinds november. Ik denk dat de rest van het wetsvoorstel
grosso modo aan dat beleidskader voldoet. Het lijkt mij dus zeer wel mogelijk
om Twente eruit te halen.Mevrouw Barth (PvdA):Wij weten sinds tien minuten dat onze coalitiepartner het regeerakkoord
op geheel andere wijze interpreteert dan wij al deze maanden
gedacht hebben. Wij vinden dat zeer jammer. Het roept bij ons wel een aantal
vragen op over de interpretatie van de fractie van D66 van de tekst in het
regeerakkoord. De heer Hoekema zei zojuist dat het wetsvoorstel voor de gemeentelijke
herindeling van Twente niet met naam en toenaam in het regeerakkoord genoemd
staat. Waarom is dat het geval?De heer Hoekema (D66):Tien minuten is wel een erg korte tijdsaanduiding voor de periode van
aanzienlijke twijfel van mijn fractie aan dit voorstel. Dat is een- en andermaal
ook duidelijk gemaakt in de pers en anderszins. Wel is het eindoordeel van
die fractie pas sinds kort bekend. Maar dat is iets anders dan de interpretatie
van het regeerakkoord. Het was en is duidelijk dat wij dat anders zien dan
de coalitiepartners. Wij voelen ons in ons recht staan als het gaat om de
woorden: in principe uitgevoerd conform de provinciale voorstellen. Dan kom
ik bij de vraag waarom Twente een uitzonderingspositie inneemt. Naar mijn
mening is Twente juist uitgezonderd met de keuze voor de woorden "in principe".
Die woorden zijn niet voor niets in het regeerakkoord opgenomen. Als was gedoeld
op de herindelingsvoorstellen die vorig jaar zomer in procedure waren, dan
was Twente ook wel met name genoemd. Er waren buitengewoon weinig voorstellen
in procedure. De toevoeging van de woorden "in principe" heeft natuurlijk
een betekenis.Mevrouw Barth (PvdA):Ik denk dat de heer Hoekema de spijker op z'n kop slaat als hij zegt dat
Twente niet met naam en toenaam in het regeerakkoord genoemd staat. Het voorstel
was namelijk al in procedure. Het was door het kabinet al aan de Raad van
State gestuurd. De D66-fractie was daar volledig van op de hoogte. Toen de
onderhandelingen over het regeerakkoord werden gevoerd, wist de heer Hoekema
tot op de letter waar hij aan toe was. Hoeveel leden van de fractie van D66
hebben tijdens de onderhandelingen over het regeerakkoord met betrekking tot
dit voorstel gezegd: het ligt in procedure; wij hebben het erover gehad, maar
wij vinden het niet verstandig om dit door te zetten en wij willen daar graag
aantekening van?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik heb er geen behoefte aan om met terugwerkende kracht voor
leden van mijn fractie te vragen om een aantekening in het kader van de onderhandelingen
over het regeerakkoord. Tijdens de onderhandelingen over het regeerakkoord
is op een gegeven moment besloten de woorden "in principe" op te nemen. Als
wij hadden willen uitsluiten dat zou worden afgeweken van voorstellen die
in procedure waren, dan waren de woorden "in principe" niet opgenomen in deze
tekst. Dat geeft dus de mogelijkheid om in een uitzonderingssituatie van de
procedure af te wijken. Dat zal een buitengewoon moeilijke afweging zijn.
Maar die woorden zijn niet voor niets opgenomen.Mevrouw Barth (PvdA):Ik stel het op prijs dat de fractie van D66 het in elk geval moeilijk
vindt om af te wijken van harde afspraken die de coalitiepartijen met elkaar
gemaakt hebben. Wij vinden dat ook heel moeilijk. Het past toch in een goed
coalitieverkeer dat je tijdens een kabinetsformatie met je aanstaande coalitiepartners
communiceert over het feit dat je moeite hebt met een voorstel. En dan wijs
ik erop dat je weet hoe het voorstel eruitziet en dat je weet dat het voorligt.
Dus ik herhaal mijn vraag: heeft uw fractie er tijdens de kabinetsformatie
moeite voor gedaan om aan de partners duidelijk te maken dat er twijfels bestonden?De heer Hoekema (D66):Ik vind het moeilijk om nu in een plenaire vergadering een geschiedkundige
constructie van de totstandkoming van het regeerakkoord te geven, maar ik
zie dat de heer Van Middelkoop, mevrouw Van der Hoeven en mevrouw Halsema
hongerig aan de microfoon staan om dat wel te doen. Nogmaals, die woorden
"in principe" zijn niet voor niets toegevoegd. Mijn fractie heeft de laatste
maanden geen twijfel laten bestaan dat wij een bepaalde betekenis hechten
aan de woorden "in principe". Ik kan me voorstellen dat die afweging u teleurstelt,
maar wij hebben de woorden "in principe" altijd op deze manier geïnterpreteerd.
Dat is een- en andermaal duidelijk gemaakt. Daarover kan geen verrassing bestaan.
Die kan hoogstens bestaan over de uitkomst van de discussie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik kan me uw probleem goed voorstellen. U wilt niet het hele wetsvoorstel
verwerpen. Tegelijkertijd wilt u de vrijheid hebben om tegen Twentestad te
stemmen. Er is een heel simpele uitweg uit dat probleem, namelijk stemmen
voor de amendementen die zijn ingediend door mevrouw Van der Hoeven en mij.
Ik wil graag van u weten wat uw oordeel over die amendementen is. U kunt dan
instemmen met het wetsvoorstel en tegelijkertijd Twentestad ongedaan maken.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik ben zeer gevleid door de vele aanbiedingen die zowel door
mevrouw Van der Hoeven als mevrouw Halsema in mijn richting worden gedaan.
Dat zal wel een bepaalde achtergrond hebben. Ik wil echter eerst de motivering
horen die mevrouw Halsema in eerste termijn gaat geven over het voorstel voor
een alternatief voor Twentestad. Behalve dat ik het op schrift heb gezien,
zou ik graag een toelichting willen horen. Als je Twentestad niet wilt, zijn
er allerlei mogelijkheden. Je kunt zeggen: Hengelo met Borne of met een deel
van Borne. Ik spreek mij daar in eerste termijn nog niet exact over uit, omdat
ik mevrouw Van der Hoeven wil aanhoren die een mogelijk concurrerend amendement
in de aanbieding heeft. Ook mevrouw Halsema heeft een amendement in de aanbieding.
Ik wil graag even die voorstellen horen. Ik zal dan later reageren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik begrijp dat de keuze dan is het ene of het andere amendement, maar
dat er voor een van de amendementen gestemd wordt.De heer Hoekema (D66):Ik ga me daar nog niet op vasttimmeren, mevrouw Halsema. U kunt wel pogingen
doen, maar luistert u naar mijn verhaal.De heer Van Middelkoop (GPV):Een vraag om de laatste duidelijkheid te krijgen over het tot stand komen
van het regeerakkoord. Ik begrijp de heer Hoekema nu heel goed. Hij zegt:
wij hebben dat "in principe" opgenomen vooral met het oog op
Twente. Als dat zo is, kan hij mij dan uitleggen waarom mevrouw Barth hem
zo-even verweet dat er niet gecommuniceerd is tussen de beide coalitiefracties?
Dat begrijp ik dan niet.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Er wordt voortdurend gecommuniceerd. Er is gecommuniceerd
bij het onderhandelen vorig jaar. Er zijn teksten opgenomen waar verschillende
betekenis aan wordt gehecht. Er is ook anderszins geen gebrek geweest aan
communicatie.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Een korte vraag, waarop de heer Hoekema alleen maar "ja" of "nee" hoeft
te zeggen.De heer Hoekema (D66):Dat is heel gevaarlijk, mevrouw Van der Hoeven. Zo ken ik u weer.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):U hoeft niet meer te zeggen. Heeft u in de onderhandelingen over het regeerakkoord
expliciet ingebracht dat u dat voorbehoud voor Twentestad wilde maken?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Als ik hier met "ja" of "nee" op inga, geef ik een fout antwoord.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Er is dus niet over gesproken? U heeft het dus niet ingebracht?De heer Hoekema (D66):U laat mij niet eens antwoorden. Mag ik misschien antwoorden, voorzitter?De voorzitter:U mag antwoorden.De heer Hoekema (D66):Dank u wel. Er is gesproken over alle voorstellen die in procedure waren
gebracht en er is gekozen voor deze tekst. Die tekst is zoals zij is. Ik hoef
die niet te herhalen. Het antwoord op uw vraag met "ja" of "nee" zou een versimpeling
zijn van de werkelijkheid, voorzover ik die na de onderhandelingen kan reconstrueren.Mevrouw Barth (PvdA):De heer Hoekema heeft net in mijn betoog in eerste termijn kunnen horen
dat de PvdA-fractie de afspraken in het regeerakkoord uitlegt in die zin dat
deze materieel inhouden dat de coalitiepartners niet winkelen bij de oppositie
als het gaat om dit dossier. Ik hoor hem nu in gesprek over allerlei alternatieven
van de oppositie. Is de D66-fractie van plan om toch te gaan winkelen bij
de oppositie?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik zeg helemaal niet wat ik van plan ben. Op winkelen bij
de oppositie staat bij goede voorstellen geen doodstraf. Ik wil materieel
voorstellen toetsen. Daarbij is coalitiesamenhang zoals afgesproken rondom
het regeerakkoord van groot belang, maar ik heb mij nog niet uitgesproken
over het voorstel van mevrouw Halsema of dat van mevrouw Van der Hoeven.Voorzitter! In de balans van plus- en minpunten van Twentestad staan een
aantal punten aan de creditzijde. Dat zijn kort gezegd de mogelijkheid van
integrale regie over sociaal-economische kwesties, bouwstromen, bouwlocaties,
keuzen voor ruimtebeslag, afweging groen en niet groen op een direct lokaal
niveau in een vergrote gemeente. Aan de creditzijde staat ook de mogelijkheid
om Twente als geheel vanuit een versterkte combinatiegemeente een impuls te
geven en te trachten de redelijk neerwaartse sociaal-economische spiraal te
keren door Twente met al haar potentie op de kaart te zetten. De nota naar
aanleiding van het verslag geeft daarvoor een aantal argumenten die op zichzelf
niet onzinnig zijn. Toch zit in die argumentatie over de versterking van Twente
als geheel ook weer het omslagpunt in de redenering van mijn fractie. Dan
heb ik het met name over de risico's van een grote onevenwichtigheid van Twentestad
in verhouding tot Almelo, zelfs al zou Almelo aanzienlijker worden opgeschaald
dan nu het geval is. Quod non! Waar blijft de bovenlokale, regionale aansturing
bij de vele bovenlokale, regionale, stadsgewestelijke kwesties die aan de
orde zijn? Die kwesties overstijgen op zichzelf vaak het niveau van de samenwerking
Enschede-Borne-Hengelo en raken Almelo, Wierden en misschien ook het gebied
daarachter.Het voornaamste struikelblok voor een meerderheid van mijn fractie is
echter, naast de twijfel of het middel van Twentestad wel de optimale oplossing
is voor de kwaal van een versnipperd en eerder concurrerend dan samenwerkend
gebied, het unieke karakter van een zeer grootschalige gemeente die niet wordt
gemotiveerd vanuit de gebruikelijke motieven van ruimtenood of andere knelpunten
die tot herindeling zouden nopen. Het is een zeer bijzonder voorstel dat haaks
staat op de hele geschiedenis van het Nederlandse herindelingsbeleid. De toets
is in feite ook: is dit een alternatief voor de stadsprovincie of niet? Het
gaat bij Hengelo en Enschede – ik ga voor het gemak even voorbij aan
Borne – om twee levenskrachtige, grote steden, die op zichzelf volwassen
en voldragen genoeg zijn om op eigen benen te staan.En ten slotte is, hoe het ook gekomen mag zijn en hoe de geschiedenis
ook is verlopen, het draagvlak voor zo'n majeure en bijzondere operatie als
de vorming van een halve agglomeratiegemeente in Hengelo afwezig. Dit in tegenstelling
tot Enschede. In Borne is het draagvlak op z'n minst zwak te noemen. Mijn
fractie heeft dit element – ook het element van het referendum –
ernstig laten meewegen zonder het tot doorslaggevend argument te maken.Voorzitter! Kortom, voor de meerderheid van mijn fractie is Twentestad
nu slechts een deeloplossing voor een veel groter probleem, met duidelijke
mankementen en tekortkomingen, terwijl betere oplossingen, met name de stadsprovincie,
denkbaar zijn. Dat betreft ook het element van de democratische toets. Een
sterke regioprovincie of een sterke stadsprovincie die met verdeelbevoegdheden
kan werken, zou daarvoor het meest geschikt zijn. Ik maak een vergelijking
met de regio Lille, waaraan de Kamer onlangs een bezoek heeft gebracht, waarin
sprake is van een goede verdeling tussen de stad en de regio.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! De stadsprovincie in Twente is misschien wel denkbaar maar
niet haalbaar. Dat weet de heer Hoekema ook. Waar hangt hij zijn verhaal nu
aan op?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Er is een voorkeur voor een bovenlokale goede regionale aansturing
op het niveau van de stadsprovincie of de bandstad. Als je nu Twentestad gaat
creëren, is de ruimte voor een werkelijk goed bovenregionaal bestuur
in feite wel heel klein geworden. Creëer je nu Twentestad, dan heb je
het risico van onevenwichtigheid met Almelo en heb je nog een
aantal bovenlokale kwesties die moeten worden geregeld in allerlei vormen
van intergemeentelijke samenwerking. Het antwoord op de vraag of er een goed
regionaal bestuur al dan niet in de vorm van een bandstad moet komen, is daarmee
in feite wel heel moeilijk geworden, omdat je na Twentestad die ruimte ook
sterk verkleint. Het speelveld voor een goed regionaal bestuur wordt dan immers
veel kleiner.Mevrouw Barth (PvdA):Als wij Twentestad niet creëren, hebben wij helemaal niets. Dat is
de conclusie.De heer Hoekema (D66):Ik ben ook nog niet uitgesproken over de vraag wat er dan wel moet gebeuren.
Dat betekent dat je Hengelo zou kunnen of moeten opschalen met een belangrijk
deel van Borne. Het betekent ook dat je een samenwerkingsroute zou kunnen
of moeten inslaan die de opmaat zou kunnen zijn voor een bandstad van onderop
gecreëerd of een vorm van bovenlokaal regionaal bestuur. Mevrouw Barth
heeft daar zelf ook over gesproken. Die samenwerkingsroute is vastgelegd in
het rapport-De Cloe, waarvoor in het gebied een behoorlijk draagvlak bestaat.
Daarbij wordt uitgegaan van een versterkte samenwerking tussen de betrokken
gemeenten en een sterke rol van de provincie, die tot nu toe in de geschiedenis
niet zozeer heeft uitgeblonken in een sterke regie en arbitrage. Kan de minister
nog eens ingaan op de rol van de provincie op het punt van de regie en de
arbitrage, zoals die ook in het regeerakkoord is vastgelegd?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw Barth zegt dat de Twenteprovincie niet haalbaar is. Is de heer
Hoekema het met mij eens dat die wel degelijk haalbaar is, zeker nu de regering
zelf de discussie over de stadsprovincie heeft heropend?De heer Hoekema (D66):Ik heb wel een beetje de illusies verloren over een snelle route naar
een stadsprovincie. Dat is in het verleden gebeurd. Die discussie is weer
actueel rondom Den Haag. Daar hebben wij het vandaag echter niet over. Ik
vind wel dat voor een stadsprovincie een breed politiek draagvlak nodig is,
zowel in Den Haag als in het gebied. Ik geef onmiddellijk toe dat het brede
politieke draagvlak nu nog niet aanwezig is. Het gaat er wel om of met hetgeen
je vandaag beslist, de kansen voor een behoorlijke regio- of stadsprovincie
worden vergroot of verkleind. Ik denk dat creatie van Twentestad het risico
met zich brengt dat het de kansen op goed bovenlokaal of regionaal bestuur
verkleint.Voorzitter! Ik ga over op het onderdeel Almelo. Uit de memorie van toelichting
en de nota naar aanleiding van het verslag klinkt duidelijk de opvatting van
de minister door dat de samenvoeging van Almelo en Wierden zeer wel mogelijk
zou zijn geweest. Dit is overigens in navolging van het aanvankelijke voorstel
van gedeputeerde staten. Op zichzelf is dit ook het oordeel van mijn fractie.
De wat zuinige argumentering van de minister: moeilijke afweging, geen overwegende
redenen om af te wijken van het door provinciale staten geamendeerde voorstel,
onduidelijkheid over de behoefterichting van Almelo, onduidelijkheid over
de cijfers van Almelo en de notie dat voor Almelo voor de komende 25 jaar
zorg wordt gedragen voor de "minimale ruimtelijke behoefte", geven aan dat
het voorstel geen schoonheidsprijs verdient. Tegelijkertijd lijkt er ook onvoldoende
politiek draagvlak om Almelo met Wierden te vergroten. Misschien is dit een
element dat in een latere bestuurlijke discussie in het gebied, op een termijn
van vele jaren, in de volgende eeuw, alsnog als optie meegenomen kan worden.
Het oordeel van mijn fractie op dit punt is dat het voorstel passabel is,
gegeven ook de diverse kleine uitbreidingen door diverse grenscorrecties,
inclusief het door collega Balemans op stuk nr. 14 ingediende en door de coalitie
gesteunde amendement over Bornerbroek.Voorzitter! Hoe de woningbouwstromen gaan lopen, is niet met zekerheid
te zeggen. Onzekerheid over de capaciteit van De Leemslagen kan druk zetten
op het ter beschikking stellen van de locatie Wierden-Zuid voor woningbouw
in een "stadsgewestelijke functie". Kan de minister deze passage, op pagina
38 van de nota, nader toelichten? Betekent dit dat in het gewest nadere afspraken
moeten worden gemaakt over de verdeling van de bouwstromen?Voorzitter! Een andere keuze, eventueel, voor Almelo en Wierden zou het
voordeel gehad hebben om Enter los te kunnen maken uit de nieuwe gemeente
en samen te voegen met Holten en Rijssen. Het draagvlak daarvoor is er echter
niet. In het gebied, met name door veel mensen uit de gemeenten Holten en
Rijssen, is dit krachtig bepleit bij de hoorzitting in februari. Men verkiest
daar in het algemeen een trio boven een duo, mede om de identiteit van de
betrokken gemeenten wat beter in een grotere eenheid te kunnen bewaren en
patstellingen tussen de twee verschillend geaarde gemeenten te verhinderen.
In dat licht bezien zou een triogemeente dan wel het volgen van het amendement-Van
den Berg voor zelfstandigheid iets logischer zijn geweest. Mijn fractie kiest
nu echter ronduit voor het voorstel zoals het is ingediend. De omvang van
de twee fusiepartners, Holten en Rijssen, is zodanig dat voor de langere termijn
getwijfeld kan worden aan de slagkracht en de bestuurlijke potentie van Holten
en Rijssen als afzonderlijke eenheden.De heer Van den Berg heeft mij bij voorbaat al ondervraagd over het eventueel
toevoegen van het restant van de gemeentelijke herindeling van Deventer, Bathmen,
aan Holten, zoals bepleit vanuit Bathmen en door sommige mensen uit Holten.
Ik ben bang dat de creatie van deze gemeente, eventueel toegevoegd aan het
buitengebied van Diepenveen, onvoldoende slagkracht en grootte heeft om de
komende 25 jaar de taken zelfstandig uit te kunnen voeren.Op de vraag van de heer Van den Berg over wat er met Bathmen moet gebeuren –
ik probeer te anticiperen op zijn interruptie – vraag ik de minister
hoe hij de procedure heeft ervaren waarbij hij eind vorig jaar een aantal
open gesprekken heeft gevoerd over de toekomst van Bathmen. Ik denk dat er
voor de fusie van Holten en Bathmen te weinig draagvlak en te weinig potentie
is om die realiteit te laten worden. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat
de reële mogelijkheden voor Bathmen niet zo talrijk zijn. Samenvoeging
met Deventer ligt op zichzelf voor de hand. Een interprovinciale gemeentelijke
herindeling is in Nederland min of meer taboe gebleken. Ik vraag aan de minister
het volgende. De minister schrijft in de nota naar aanleiding van het verslag over "de andere reële mogelijkheden voor Bathmen".
Welke andere reële mogelijkheden ziet de minister nog, behalve de samenvoeging
met Deventer? Op pagina 40 spreekt de minister van "de overige denkbare varianten".
Daarmee maakt hij ons nieuwsgierig.De heer Van den Berg (SGP):Ik moet zeggen dat de oren mij bijna van het hoofd vallen van verbazing.
Moet ik nu begrijpen dat de heer Hoekema een draai maakt en zegt dat Bathmen
toch maar weer bij Deventer gevoegd moet worden? Hij zal zich de discussie
toch herinneren? Ik herinner mij die levendig. Bij de discussie over de herindeling
van Deventer was er naar het oordeel van de meerderheid geen reden om Bathmen
bij Deventer te voegen. Wij wilden dat ook niet. Het probleem was toen dat
Bathmen-Gorssel geen voor de hand liggende optie was, want interprovinciaal.
In de Eerste Kamer en in de Tweede Kamer is gezegd dat naar andere plattelandsgemeenten
gekeken moet worden. Maakt de heer Hoekema nu een draai?De heer Hoekema (D66):Ik heb de heer Van den Berg net al gezegd dat wij vinden dat de gemeente
Holten-Bathmen niet groot genoeg is om de taken in de komende 25 jaar zelfstandig
aan te kunnen. Daarmee is er ook een probleem ontstaan voor het draagvlak
voor een fusie van Rijssen. Waar moet je dan met Rijssen heen? De heer Van
den Berg zal zeggen dat Rijssen zelfstandig kan blijven en hij wijst dan naar
het door hem ingediende amendement. Wij vinden de combinatiegemeente Holten-Rijssen
op zichzelf een goed en aanvaardbaar voorstel. Daarmee snijd je andere mogelijkheden
af.De heer Van den Berg (SGP):Kan de heer Hoekema mij vertellen waarom de gemeente Rijssen met 25.000
inwoners, met een eigen identiteit en een krachtige economie, niet zelfstandig
kan blijven?De heer Hoekema (D66):Wij zien veel meerwaarde in een combinatie van Holten en Rijssen, waardoor
die gemeente een zeer krachtige partner kan zijn in het middengebied van Overijssel
op weg naar Twente. De argumenten van de minister in de nota naar aanleiding
van het verslag hebben ons wat dat betreft overtuigd. Voor die fusie is er
ook een behoorlijk draagvlak in de betrokken gemeenten.Voorzitter! De nieuwe gemeente Hof van Twente heeft, zoals het er nu naar
uitziet, zowel een behoorlijk draagvlak als een uitstekende bestuurlijke potentie.
De onderliggende oriëntatie op elkaar in die nieuwe gemeente is duidelijk
en begrijpelijk, gezien de ruimtelijke structuur. In het gebied loopt al jaren
een goede samenwerking waarop dit voorstel in feite voortbouwt. Met alle begrip
voor de pleidooien van de gemeente Diepenheim, overigens elders in het voorstel
ook wel van de gemeente Ootmarsum, voor zelfstandigheid, gezien de bijzondere
of zelfs unieke aard van die gemeenten, moet men constateren dat die uniciteit
en het vaak zeer geprofileerde culturele beleid van zo'n gemeente niet per
se hoeft te sneuvelen in een wat grotere nieuwe gemeente. Een nieuw te kiezen
gemeenteraad, kritisch gevolgd door de burger, heeft als taak afwegingen en
keuzen te maken. Er valt op te vertrouwen dat tradities en cultuur noch in
Ootmarsum noch in Diepenheim teloor zullen gaan door bestuurlijke ingrepen.
De recentelijk gesuggereerde tweedeling in het gebied met de schepping van
de gemeente Delden-plus ziet de D66-fractie overigens met de minister als
een strategische zet in het kader van een next-bestalterna- tief voor zelfstandigheid.
De ironie wil overigens dat dit voorstel in 1966 is gesneuveld in de Tweede
Kamer door de nacht van Schmelzer. Mevrouw Barth herinnerde er al aan in haar
eerste zin van haar betoog.Dan kom ik bij de nieuwe gemeente Hellendoorn. Vanuit het gebied en met
name de huidige inwoners van de kern Daarlerveen is indringend aandacht gevraagd
voor het verstoren van de samenhang tussen Daarlerveen en Hellendoorn, wat
het gevolg zou zijn van de voorgestelde indeling van Daarlerveen bij de nieuwe
gemeente Vriezenveen-Den Ham. Mijn fractie heeft zorgvuldig de argumenten
gewogen die provincie en kabinet op dit punt hebben ingebracht, maar is in
dit stadium van het debat nog onvoldoende overtuigd van de hardheid van die
argumenten. Met name de argumentatie van het eventueel intact laten van de
combinatie Daarlerveen-Hellendoorn voor een minder grillig grensverloop overtuigt
niet op voorhand. Een qua vorm logische grens mag toch niet boven de inhoudelijke
toets van samenhang gaan. Wel ziet mijn fractie negatieve gevolgen, vooral
financieel, in het verschiet voor de nieuwe gemeente Vriezenveen. Je zou dan
hebben kunnen denken aan een zekere compensatie voor Vriezenveen door toevoeging
van het gebied Hooge Hexel aan die nieuwe gemeente. Ik ben het met collega
Van den Berg eens dat je niet alleen in termen van compensatie moet denken.
Wij hechten ook wel belang aan de argumentatie van de maatschappelijke samenhang
Daarlerveen-Hellendoorn, maar het is jammer dat de minister niet heeft willen
kiezen voor toevoeging van Hooge Hexel aan de nieuwe gemeente Vriezenveen-Den
Ham. Ik vraag hem dan ook om daar in zijn termijn op in te gaan.Ik kom tot de financiële gevolgen van de diverse grenscorrecties
rond Almelo. Begrijp ik het goed, dan zijn de financiële gevolgen voor
Vriezenveen voor wat betreft Aadorp, dat toegevoegd wordt aan Almelo, forser
dan aanvankelijk ingeschat, zij het dat kennelijk zowel de daling van de algemene
uitkering alsook de hoogte van de gewenningsbijdrage zijn onderschat in de
eerdere stukken van de kant van het kabinet. Als ik de berekening goed maak,
met een uitkering van de gewenningsbijdrage van 200% in het eerste jaar, dan
zijn de financiële gevolgen in de jaren 2, 3 en 4 (en uiteraard daarna,
als de gewenningsbijdrage wegvalt) toch licht negatiever dan aanvankelijk
ingeschat. Ik hoor daar graag commentaar van de minister op.Mijn fractie steunt op zichzelf de samenvoeging van Den Ham en Vriezenveen.
Dit kan een krachtige gemeente opleveren van plattelandssignatuur, maar met
sterke mogelijkheden om goed beleid te voeren op diverse terreinen.Over Tubbergen heb ik geen commentaar, wel over de nieuwe gemeente Denekamp.
Ik verwees al naar de creatieve pleidooien van het unieke Ootmarsum voor zelfstandigheid;
die zijn zeer gewaardeerd door mijn fractie. Mijn fractie is echter van oordeel
dat een andere bestuurlijke indeling op zichzelf niet de doodsteek hoeft te
zijn (hetzelfde geldt voor Diepenheim) voor het behoud van die uniekheid in
een groter geheel. Ook hier mag men vertrouwen hebben in de kwaliteit van
de democratie in de nieuwe gemeente Denekamp.Wat betreft de grenzen van die nieuwe gemeente is mijn fractie niet overtuigd
van de argumentatie, die vooral is gebaseerd op overwegingen van openbare
orde en veiligheid, om het gebied ten zuiden van de A1 niet bij Denekamp te
behouden. Het gaat hier om het gebied Bovendeurningen, waar collega's al over
hebben gesproken. Waar deze argumenten nog wel opgaan voor de vliegbasis Twenthe,
zijn zij niet doorslaggevend voor het onderbrengen van de kern Bovendeurningen,
waarvoor indringend vanuit het gebied onze aandacht is gevraagd. Dat is dan
ook de achtergrond van het amendement op stuk nr. 12, gesteund door de fracties
van PvdA en VVD.Wat de andere wensen vanuit de gemeente Weerselo betreft, heeft mijn fractie
zich nog niet laten overtuigen van de wenselijkheid van een grenscorrectie
rond de oost-westtangent van Hengelo. Als die nu niet doorgaat, zal het over
een paar jaar zeker gebeuren, redeneert de minister, als ik hem goed parafraseer.
In dat licht steunt mijn fractie, alles afwegende, het voorstel op dat punt.
Hetzelfde geldt voor de afbakening tussen Oldenzaal en de nieuwe gemeente
Denekamp (het gebied Hulsbeek). Waar Oldenzaal in het wetsvoorstel geen gebiedsuitbreiding
van enige omvang ontvangt en toch enige versterking behoeft, vooral voor bedrijfsvestigingen
aan de noordkant van Oldenzaal, moeten wij toch proberen betere keuzemogelijkheden
voor Oldenzaal te creëren. Dat betekent dat de wens van Weerselo niet
kan worden gevolgd en dat wij van harte het amendement van mevrouw Barth op
het punt van Oldenzaal zullen steunen, waarbij de hoeveelheid hectares misschien
nog door de minister zal worden beantwoord. Dan hoeven wij ook niet te wachten
op provinciale initiatieven, met alle onzekerheden over tijdsverloop en uitkomst,
en kunnen wij nu de besluitvorming afronden, waarmee in ieder geval in dat
deel van het gebied de rust verzekerd is.Wat betreft Haaksbergen blijft op tafel de optie van een interprovinciale
herindeling met het Gelderse Neede. De minister zegt die niet uit te sluiten,
zodat de conclusie gerechtigd lijkt dat althans voor deze minister de provinciegrenzen
niet heilig zijn. Taai zijn ze wel, die provinciegrenzen, zoals al is gebleken.
Is al iets bekend over de opstelling van het nieuwe provinciebestuur van Gelderland?
Kan hij nog eens ingaan op die vermeende taaiheid van provinciegrenzen bij
herindeling in het algemeen? Het is interessant om daar van deze nieuwe minister –
na negen maanden is hij immers nog nieuw – opvattingen over te horen.Wat binnengemeentelijke decentralisatie betreft heeft mevrouw Barth ontdekt
dat op de zolder van de Wet ARHI daarover bepalingen zijn vastgelegd. Het
lijkt mij van groot belang dat de minister nog eens ingaat op de materiële
betekenis van die bepalingen. In hoeverre ziet hij kans om de gemeenten te
stimuleren – misschien kan de provincie daar een rol bij spelen –
om binnengemeentelijke decentralisatie te bevorderen? Heeft hij nu, na zijn
eerste voorzichtig positieve reactie in het debat van 1 februari, een oordeel
over de mogelijkheid om gemeenten die nu nieuw worden gevormd – maar
er komen nog meer herindelingsvoorstellen – financieel enigszins ter
wille te zijn bij inspanningen op dit gebied? Ik herinner aan de toezeggingen
die hij in de richting van collega De Cloe heeft gedaan, overigens een andere
De Cloe dan degene die ik eerder heb genoemd in verband met het rapport dat
zijn naam draagt. Ik krijg graag een wat meer specifieke reactie van de minister
op dit punt.Dan de taken van het ROL, voorzitter. Is het waar dat wordt overwogen
die nog een aantal jaren te verlengen? Wat is de opvatting van de minister
over de ROL-taken? Kan hij die onderbrengen in de bestaande of nieuw te vormen
structuren?Voorzitter! Mijn fractie steunt de minister in zijn interpretatie van
de uitspraken van de Ondernemingskamer van het gerechtshof te Amsterdam inzake
de aanvrage van de ondernemingsraad van onder meer Hengelo in verband met
de relatie tussen de Wet op de ondernemingsraden en het herindelingsvoorstel.
Het is van belang dat de onduidelijkheid op dit terrein, die ons ook parten
heeft gespeeld bij het voorstel van Zuid-Holland met betrekking tot Den Haag,
wordt weggenomen met behulp van een principiële benadering. HoekemaOp
die manier kan de Wet op de ondernemingsraden op een goede manier in relatie
worden gebracht met herindelingsvoorstellen in het algemeen. Ik nodig de minister
uit om daarover binnenkort met zijn collega De Vries van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid heldere taal te spreken zodat wij for once and for all van deze oneigenlijke problematiek worden verlost.De vergadering wordt van 18.25 uur tot 19.55 uur geschorst.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe heer Van Middelkoop (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik heb het genoegen zowel namens de fractie van
het GPV als namens de fractie van de RPF het woord te voeren.Vandaag en morgen behandelen wij een wetsvoorstel dat belangrijk, interessant
en politiek controversieel is. Erboven hangt de vlag van een regeerakkoord
waarin de onverstandige passage voorkomt, dat herindelingsvoorstellen in principe
uitgevoerd worden conform de provinciale voorstellen. Onverstandig, want met
deze formule heeft de coalitie het primaat van de wetgever materieel in handen
gelegd van een andere bestuurslaag. Zo weinig vertrouwden de coalitiepartners
elkaar kennelijk.Voor een open debat en vrije besluitvorming is het derhalve gewenst ons
eerst te bevrijden van het juk van dat regeerakkoord. Gelukkig kan dat, door
de woordjes "in principe". Zij zijn vanmiddag al vaak genoemd. U weet, mevrouw
de voorzitter, dat wij met principes zeer vertrouwd zijn en daarom verstout
ik mij hierover een bevrijdend woord te spreken.Principes zijn richtsnoeren voor het handelen. Men moet zich daaraan willen
binden. Tot zover is de zaak duidelijk. Nu doet zich in de Nederlandse taal
het merkwaardige feit voor dat het gebruik van een bepaalde, sterk lijkende,
formulering soms de inleiding is van het tegendeel dat men lijkt te gaan beweren.
Als ik iemand hoor zeggen dat hij "op zichzelf" ergens voor is, dan is het
vrijwel zeker dat hij in het concrete geval een afwijking of het tegendeel
zal bepleiten.Zo is het ook met "in principe". Als ik iemand hoor zeggen dat hij in
principe voor bijvoorbeeld lastenverlaging is, dan weet ik dat daarna de bijzondere
argumenten volgen die duidelijk maken dat hij er nu toch echt tegen moet zijn.
Als dus in het regeerakkoord staat dat herindelingsvoorstellen "in principe"
de provinciale voorkeuren zullen volgen, dan staat daar dus in werkelijkheid
dat in een concreet geval – en daar hebben wij het vandaag en morgen
over – een andere voorkeur mogelijk en misschien zelfs geboden is. Dit
laatste zeg ik aan het adres van mevrouw Barth. Kortom, na deze tekstexegese
kunnen ook de coalitiefracties het rijk der parlementaire vrijheid betreden.
De heer Hoekema is al zover gegaan. Of dat politiek verstandig is, zal later
blijken. Ik dank mevrouw Barth, die daar zo duidelijk tegenin is gegaan. In
elk geval is de coalitie bij het eerste belangrijke herindelingsvoorstel hopeloos
verdeeld.Terzake! Vrijwel elk voorstel tot gemeentelijke herindeling geeft aanleiding
tot gemengde gevoelens. Dat is langzamerhand een understatement bij dit voorstel.
Met het voorstel inzake Twente is dat wel heel duidelijk het geval. Er verdwijnt
heel wat van de bestuurlijke kaart. Ik denk aan kleine gemeenten als Ootmarsum
en Diepenheim, elk met een geheel eigen karakter. Gemeentebesturen en bevolking
hebben gevochten als leeuwen voor hun zelfstandigheid, maar ze zijn te klein
bevonden.Ook de oude "hoofdstad" van Twente, eeuwenlang de bestuurszetel van het
drostambt Twente, de gemeente Goor, verdwijnt van het bestuurlijke toneel,
in dit geval met heel wat minder weerzin van bestuur en bevolking. De oude
stad Rijssen, die eerder dan Enschede over stadsrechten beschikte, moet opgaan
in een groter geheel, niet omdat er met die stad iets mis is, maar omdat een
buurgemeente het niet langer aan zou kunnen.En dan het unieke geval in bestuurlijk Nederland, de samenvoeging van
Enschede, Hengelo en Borne tot een gemeente Twentestad. Een triorelatie, waarvan
een van de partners moord en brand schreeuwt. Slechts drie bestaande gemeenten
ontspringen de dans: Haaksbergen, Losser en Tubbergen. Anderen kijken er met
jaloerse blikken naar.Kortom, mensen met historisch besef krijgen heel wat te verwerken. Gelukkig
verdwijnt de naam Vriezenveen niet van de kaart, ongetwijfeld tot genoegen
van de stadsarchivaris van Sint Petersburg. De minister stelt daar tegenover
dat eens naar de toekomst moet worden gekeken. Zorg dat de gemeenten ook dan
over voldoende basiskwaliteit beschikken om essentiële overheidstaken
zelfstandig te kunnen behar- tigen. Binnen die grotere gemeenten is er dan
alle ruimte om het historisch verworvene in stand te houden.Mevrouw de voorzitter! Het wetsvoorstel inzake Twente komt op een cruciaal
moment in behandeling. Het is het eerste grote herindelingsvoorstel van deze
minister. Als hij tijd van regeren krijgt, zullen er nog verschillende andere
komen. De beslissing over dit wetsvoorstel kan richtinggevend zijn voor de
aanpak bij volgende voorstellen. Ik denk daarbij met name aan de schaalgrootte.
De laatste jaren viel een tendens waar te nemen van een wat beperktere schaalvergroting
dan in de jaren daarvoor. De herindeling rond Den Bosch was duidelijk grootschalig.
Toen West- en Midden-Brabant aan de orde waren, was het signaal dat van de
Kamerbehandeling uitging anders. Tilburg kreeg minder dan men daar had gehoopt,
levenskrachtige plattelandsgemeenten in het land van Heusden en Altena bleven
bestaan. In Drenthe werd dit signaal herhaald: Meppel en Hoogeveen werden
minder groot dan de bedoeling van de regering was. Het laatste voorbeeld was
Deventer; het mocht groeien, maar – alweer – minder dan de regering
wilde.Werken deze signalen nu door in het eerste wetsvoorstel van minister Peper?
Dat lijkt er niet op. Twentestad is heel groot maar misschien een geval apart.
Verschillende, betrekkelijk grote en levenskrachtige gemeenten worden opgeheven,
met als resultaat dat er een feitelijke ondergrens van zo'n 20.000 inwoners
gaat ontstaan. Hooguit van Almelo kun je zeggen dat de voorziene groei beperkt
is.Onze fracties waren wel gelukkig met de matigende signalen van de afgelopen
jaren. Wij zijn zeker geen aanhangers van het principe "klein is fijn" maar
we hebben, misschien wel meer dan sommige anderen, oog voor het feit dat schaalvergroting
ook negatieve kanten heeft en dat enige zelfbeheersing daarbij goed kan zijn.
Daarom nodig ik de minister uit zich ook eens te confronteren met de door
mij genoemde signalen. Wij willen wel eens weten welk vlees wij met hem in
de kuip hebben.In verschillende gemeenten is actie gevoerd tegen onderdelen van het plan.
Soms was het verzet massaal. Juist nu regelmatig aandacht gevraagd wordt voor
de relatie tussen overheid en burgers en voor het vertrouwen
in de politiek, is het goed duidelijk te maken hoe regering en Kamer omgaan
met zulke kritiek. Het is daarbij niet sterk zelf met tegenkritiek te komen,
bijvoorbeeld over het houden van een raadplegend referendum op het verkeerde
moment. Wie zelf voorstander is van het houden van een raadplegend referendum
door de gemeenteraad met het oog op een benoeming door de Kroon, heeft weinig
recht van spreken als een gemeenteraad de bevolking per referendum mobiliseert
over een herindeling waarover uiteindelijk de wetgever beslist.Van eenieder die actie voert tegen een onderdeel van een plan mag begrip
gevraagd worden voor de bredere afweging waarvoor de wetgever staat. Als daarbij
aan breed gedragen kritiek wordt voorbijgegaan, zal in de concrete situatie
duidelijk gemaakt moeten worden waarom andere, bredere belangen zwaarder moesten
wegen. In situaties waarin dat niet evident is, moet aan het kennelijk ontbreken
van draagvlak bij de meest betrokkenen een zwaar gewicht worden toegekend.Voordat ik op de afzonderlijke onderdelen inga, wil ik nog enkele opmerkingen
plaatsen over de procedure. Positief vind ik dat het hier gaat om een voorstel
waarin Twente als een eenheid wordt benaderd. Ook kan ik het waarderen dat
de minister in een aantal gevallen groot gewicht heeft toegekend aan de afwegingen
welke provinciale staten hebben gemaakt. Natuurlijk! Maar daarbij is uiteraard
het laatste woord niet gezegd. De wetgever beslist ook hier. Ik vind het echter
een positieve intentie als de minister hier niet al te gemakkelijk eigen gevoelens
laat prevaleren boven het resultaat van afweging op provinciaal niveau. Minder
positief ben ik over de houding van de minister tegenover uitspraken van de
rechter inzake het vragen om advies aan ondernemingsraden van her in te delen
gemeenten. Het is nu niet het moment om deze kwestie in den brede te behandelen.
Hij heeft het recht om hierover een principiële uitspraak van de hoogste
rechter te vragen, maar los van de vraag of de Wet op de ondernemingsraden
hier formeel van toepassing is, is er toch niets op tegen om de desbetreffende
ondernemingsraad op een goed moment in de procedure om advies te vragen. Jan
en alleman mag zich over een herindelingsplan uitspreken en doet dat ook –
tot in rondetafelgesprekken met de minister toe – maar de vertegenwoordigers
van het personeel van op te heffen gemeenten zouden geen advies mogen uitbrengen.
Op dat punt krijg ik toch graag een reactie.Mevrouw de voorzitter! Het meest ingrijpende onderdeel van het wetsvoorstel
is natuurlijk de vorming van Twentestad. Nooit eerder is het gebeurd dat twee
centrumgemeenten werden samengevoegd. Het herindelingsbeleid voorziet hierin
niet en dus is er alle reden om de argumenten voor zo'n voorstel goed te wegen.
Tegenover bestuur en bevolking van het gebied zijn wij verplicht om inhoudelijke
argumenten de doorslag te laten geven. Ik kan begrijpen dat sommigen met een
zekere krampachtigheid aan dit voorstel vasthouden. Immers, hoe lang wordt
er al niet gediscussieerd over en geëxperimenteerd met bestuurlijke vernieuwing
in Twente? Allerlei varianten zijn uitgeprobeerd en gestrand. Het gebied heeft
recht op duidelijkheid. Bovendien was de essentie van dit voorstel de vorming
van een dubbelstad Enschede-Hengelo, al eerder met steun van beide gemeenten
bijna rondgekomen. De minister heeft een punt als hij hierop in de stukken
wijst. De geschiedenis met de dubbelstad relativeert zowel de huidige bezwaren
van Hengelo tegen, als de steun van Enschede aan Twentestad. Tijdens de discussie
over de dubbelstad hebben wij erop gewezen dat het blijven steunen van het
plan, afhankelijk van het honoreren van een gezamenlijke claim van 45 mln.
bij het Rijk, twijfels opriep over de ernst van de gemeenten in hun ijveren
voor die dubbelstad. Maar deze ervaring mag geen reden zijn om de voors en
tegens van Twentestad niet op hun eigen merites te beoordelen.Ook overigens zitten er in de argumentatie voor Twentestad een aantal
op zichzelf sterke punten. Als je gemeenten opheft, kunnen ze niet meer met
elkaar concurreren. Binnen één grote gemeente kan de regie over
de verdere ontwikkeling van het gebied beter uitgeoefend worden dan wanneer
twee of meer gemeenten naast elkaar blijven bestaan. Het zijn algemeen werkende
argumenten. Als je deze argumenten op de rest van Nederland loslaat, staat
er nog wat te gebeuren. Dit soort omstandigheden doet zich altijd voor als
gemeentegrenzen worden opgeheven. Ze zijn op zichzelf onvoldoende om twee
levenskrachtige centrumgemeenten samen te voegen.Er is echter een ander aspect aan dit voorstel dat bij onze fracties zo
zwaar weegt, dat wij geneigd zijn de balans te doen omslaan naar een negatief
oordeel. De vorming van Twentestad moet niet alleen beoordeeld worden vanuit
de belangen en de taken van de drie betrokken gemeenten in onderlinge samenhang,
maar ook vanuit de positie van de nieuw te vormen gemeente in de regio en
de provincie. Het unieke van Twentestad is niet alleen dat twee centrumgemeenten
worden samengevoegd, maar ook dat dusdoende een gemeente ontstaat die een
zeer overheersende positie zal gaan innemen in Twente en vooral in Overijssel.
Maar liefst 45% van de bevolking van Twente zal dan woonachtig zijn in de
grootste gemeente. Zo'n verhouding betekent een forse hypotheek op de ook
in de toekomst noodzakelijke samenwerking in Twente.Ook ten opzichte van de provinciale hoofdstad Zwolle worden de verhoudingen
scheefgetrokken als Twentestad bijna tweeënhalf keer zo groot wordt als
Zwolle. Dat zal ongetwijfeld voedsel geven aan de roep om het grondgebied
van Zwolle verder te vergroten dan nu noodzakelijk wordt geacht.De minister spreekt van een goede balans tussen Twentestad en de te vormen
krachtige plattelandsgemeenten. Ik adviseer hem even terug te denken aan zijn
eigen gemeente Rotterdam. Wat zijn er verwoede pogingen gedaan om te komen
tot een goede structuur van samenwerking tussen Rotterdam en de randgemeenten.
De toenmalige burgemeester was op een gegeven moment zelfs bereid om zijn
gemeente te laten opdelen om maar te komen tot meer evenwichtige verhoudingen
tussen de stad en de rand. Nu weet ik wel dat situaties nooit identiek zijn,
maar zulke onevenwichtige verhoudingen als in Twente dreigen te ontstaan,
vragen om moeilijkheden. Ik denk in dit verband ook aan de positie van Almelo,
dat hoe dan ook behoort tot het stedelijk gebied van Twente. Ik heb, zo zeg
ik tegen mevrouw Barth, geen enkele behoefte om zeker nu te
discussiëren over zoiets als een bandstad. Er is niet veel fantasie voor
nodig om te veronderstellen dat Almelo dan versterking zal zoeken in de richting
van de landelijke delen van Wierden. Bestuurlijk en ruimtelijk is dat een
verkeerde ontwikkeling.Kortom, vorming van Twentestad mag wellicht voordelen hebben voor het
gebied van Enschede-Hengelo-Borne, maar in breder verband bezien kan daarmee
de basis worden gelegd voor nieuwe moeizame verhoudingen en ongewenste ontwikkelingen.
Voeg daarbij dat het draagvlak voor Twentestad varieert van gematigd vóór
tot fel tegen, dan neigen wij sterk tot de conclusie dat het niet verantwoord
is om deze keuze te maken.Wat wij ook bestuurlijk construeren, één stad zal het nooit
worden. Er blijven twee herkenbare centra, en het is heel wel denkbaar dat
het bestuur van een dubbelstad zichzelf verteert in een permanente strijd
om het evenwicht te bewaren tussen de twee centra. Wanneer de wetgever nu
besluit om beide steden niet samen te voegen, hetgeen wij hopen, dan gaat
daar natuurlijk wel het signaal van uit dat beter moet worden samengewerkt.
Lukt het met deze voorgeschiedenis nog niet, dan diskwalificeert men zich
wel heel erg.Ik realiseer mij dat met een afwijzing van Twentestad zonder meer niet
kan worden volstaan. Hengelo kampt binnen afzienbare termijn met reële
ruimtenood, die alleen op grondgebied van Borne kan worden opgelost. Nu de
kern Bornebroek al voor Almelo bestemd is, lijkt het het beste om de rest
van Borne samen te voegen met Hengelo. Ondertussen ligt er bij de gemeenten
en de provincie een taak om de gebleken knelpunten in de samenwerking zo goed
mogelijk op te lossen en voor de toekomst te voorkomen. Een sterkere regierol
voor de provincie zou ook aansluiten bij een ontwikkeling van het middenbestuur,
zoals voorzien in de notitie van de minister over inrichting en functioneren
van het binnenlands bestuur, waarover wij later komen te spreken.De gemeente Almelo groeit de laatste jaren sterk. De gunstige ligging
ten opzichte van Duitsland kan voor nieuwe impulsen zorgen. Tegen die achtergrond
kan ik het mij voorstellen dat gezocht wordt naar een iets ruimer jasje dan
in het wetsvoorstel is voorzien, maar veel mogelijkheden zijn er niet. Wellicht
kan Wierden iets van die ruimte bieden, maar veel kan het niet zijn. De kern
Wierden dient wel de kern te blijven van een zelfstandige gemeente Wierden,
zoals ook in het wetsvoorstel is voorzien. Het amendement-Balemans c.s. op
stuk nr. 14 zou wellicht een oplossing kunnen bieden. Het zij mij evenwel
vergund dat ik de minister hier nog over wil horen. Het heeft in ieder geval
als aantrekkelijke kant dat daarmee de bestaande grens tussen Wierden en Borne
in stand blijft. Maar nogmaals, ik hoor graag eerst de reactie van de minister
op dit amendement.Ik kom op de landelijke gebieden. De gemeenten Den Ham en Vriezenveen
behoeven, wat ons betreft, niet uit een oogpunt van inwonertal en bestuurskracht
samengevoegd te worden. Opheffing van gemeenten van 14.000 en 19.000 inwoners
behoeft een stevige onderbouwing. Die kan gelegen zijn in de zware maatschappelijke
problematiek waarvan sprake is in dit deel van Twente. Hoewel beide gemeenten
een duidelijke voorkeur hebben voor zelfstandigheid, is het te waarderen dat
zij de problemen onderkennen en reeds intensief samenwerken. Daarom temeer
betreur ik het zeer dat pas nadat de gemeenten de minister hier zelf op hebben
geattendeerd bij hun brief van 9 maart jl., erkend wordt dat de financiële
gevolgen van de herindeling voor de nieuwe gemeente Vriezenveen veel ongunstiger
zijn dan in de memorie van toelichting werd berekend. Zo'n vergissing is altijd
vervelend, maar dat is het zeker nu het een gemeente betreft die gevormd wordt
omdat zij voor een zware maatschappelijke opgave staat. Het kan toch niet
zo zijn dat de gemeente die het financieel het hardste nodig heeft, de slechtste
startpositie krijgt. Weliswaar komt zij de eerste vier jaren in aanmerking
voor een gewenningsbijdrage, maar bij een structurele daling van de algemene
uitkering van ƒ 40 per inwoner is een gewenningsbijdrage voor vier
jaren gewoon te kort. Ik dring er dan ook bij de minister op aan naar mogelijkheden
te zoeken om in dit geval een langere overbrugging mogelijk te maken. Ik zal
daar overigens mee volstaan.De kern Daarlerveen is een verhaal apart. Wie de kaart raadpleegt, zal
de logica van het wetsvoorstel beamen: maak van de grens tussen Hellendoorn
en Vriezenveen een rechte lijn. Wie door het gebied rijdt, zal hetzelfde zeggen.
Maar als je je oren te luisteren legt bij de bevolking, krijg je iets anders
te horen. Dan kiest de overgrote meerderheid voor een blijvende band met Hellendoorn.
Waarvoor moet de wetgever dan kiezen: voor de logica of voor de wens van de
betrokkenen? Als die wens, zoals in dit geval, heel duidelijk naar voren komt,
moeten er sterke andere belangen in het geding zijn om er niet aan tegemoet
te komen. In dat verband wil ik vragen om nog eens duidelijk in te gaan op
de financiële gevolgen voor Vriezenveen, als Daarlerveen er niet bij
komt. Uiteraard zullen de algemene uitkering en de gemeentelijke belastingen
daardoor lager uitvallen. Maar hoe zit het met de uitgaven voor dit gebied?
Wordt Vriezenveen er per saldo slechter van als Daarlerveen bij Hellendoorn
blijft?De karakteristieke gemeente Ootmarsum met haar 4400 inwoners zou ik graag
een langer leven gunnen. Er kan echter niet ontkend worden dat dit inwonertal
wel een erg zwak draagvlak vormt. Misschien doen de Ootmarsummers er goed
aan terug te denken aan het jaar 1818. Toen werd Denekamp afgesplitst van
Ootmarsum om een zelfstandige gemeente te gaan vormen. Het wetsvoorstel zorgt
er nu voor dat Denekamp in de moederschoot terugkeert en ondertussen Weerselo
meebrengt.Een weeffout in het voorstel betreft de kern Bovendeurningen. Het amendement-Hoekema
c.s. op stuk nr. 12 verwoordt ook ons gevoelen op dit punt. Bovendeurningen
blijft tot aan het vliegveld bij de gemeente waartoe Weerselo behoort.De gemeente Oldenzaal heeft ook volgens de minister wel een erg krap jasje
meegekregen. Goede kans dat daardoor binnenkort weer een grenscorrectie zal
moeten plaatsvinden. Dat kan dan beter nu gelijk gebeuren.Mevrouw de voorzitter! Ik reis nu af naar het westen van Twente. Daar
blijft de gemeente Hellendoorn geheel of grotendeels intact. Rijssen en Holten
zullen het in het vervolg echter samen moeten vinden, als de minister zijn
zin krijgt. Ik vind deze oplossing wel erg gemakkelijk. Holten
heeft een partner nodig. De buurman in het noorden is gelukkig met zichzelf;
de buurman in het zuiden is al voorzien; blijft over de buurman in het oosten.
Ze hebben wel eens wat met elkaar, maar ze liggen elkaar niet echt. O ja,
er is ook nog een buurman in het westen, maar die doet even niet mee. Die
valt buiten deze ronde. Eerlijk gezegd vind ik dat een wel uitermate wankele
basis voor het vormen van een eenheid. Je kunt ook de vraag stellen of Holten
dringend aan een partner toe is. Qua inwonertal is het dat niet direct. Er
zijn genoeg bestuurskrachtige gemeenten van zo'n 8700 inwoners. Er is dan
ook veel te zeggen voor het amendement van de heer Van den Berg om Holten
nu even buiten haken te plaatsen. Dat biedt voor Bathmen ook meer mogelijkheden.
De minister erkent in de nota naar aanleiding van het verslag dat de oplossingen
voor Bathmen relatief beperkt zijn als gevolg van de verschillende besluitvormingstrajecten.
Welnu, wij zijn toch baas over onze eigen besluitvormingstrajecten? Kan de
minister nog eens precies uitleggen wat nu eigenlijk de blokkade is die kennelijk
bestaat om Bathmen te betrekken bij dit herindelingsvoorstel? Niemand verplicht
ons Holten nu ergens onder te brengen. Die gemeente kan nog geruime tijd gelukkig
zelfstandig leven. Ondertussen kan dan voor het gebied tussen Deventer en
Rijssen naar een oplossing worden gezocht.Ten slotte de gemeente die de mooie naam Hof van Twente zal gaan dragen.
Een grootschalige operatie. Maar liefst vijf gemeenten, elk met een eigen
karakter en historie, zullen worden samengevoegd tot één gemeente
van 35.000 inwoners. Geen wonder dat voorstellen zijn gedaan het wat kalmer
aan te doen. Er liggen, meen ik, ook amendementen met een vergelijkbare strekking.
Ik heb daar met sympathie naar gekeken. Toch denk ik dat kleinschaliger alternatieven
in dit gebied niet de voorkeur verdienen. Samenvoeging van Stad Delden en
Ambt Delden, al dan niet met een plus, voegt weinig toe aan de bestaande situatie
waarin beide gemeenten al nauw samenwerken. Bovendien ontstaat dan een onlogische
situatie voor de gemeenten Goor, Markelo en Diepenheim, waarbij de grootste
kern decentraal komt te liggen. De gemeente Hof van Twente zal, als de plannen
van de minister doorgaan, een belangrijke functie krijgen als tegenwicht tegen
buurgemeente Twentestad. Daarmee moeten wij immers wel rekening houden. Ik
heb al gezegd dat dit naar mijn mening haast een onmogelijke opgave is vanwege
de overheersende positie van Twentestad. Maar als dit voor een combinatie
van vijf gemeenten al moeilijk zal zijn, hoeveel temeer voor een combinatie
Delden-plus.Voorzitter! Alles afwegende, geloof ik dat Hof van Twente de voorkeur
verdient. Dan wordt Goor toch weer een klein beetje de bestuurszetel van het
drostambt. Als dan ook Enschede Enschede zal blijven, kunnen beide gemeenten
ooit weer eens samen herdenken dat Enschede in 1325 stadsrechten kreeg in
de vorm van een handvest van de bisschop, gegeven op Huis te Ghore.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Mevrouw de voorzitter! De CDA-fractie is geen voorstander van dit wetsvoorstel.
Het is niet evenwichtig en vanuit de CDA-visie op herindeling is er sowieso
geen enkele reden om tot de vorming van Twentestad over te gaan. Ik zou nu
kunnen gaan zitten, want ik heb in feite precies gezegd wat ik moest zeggen
over Twentestad, maar er is natuurlijk nog wel meer te zeggen over dit voorstel.
Want het is niet de eerste keer dat de Kamer zich buigt over de toekomst van
Twente. Nog niet zo heel lang geleden is de regioprovincie Twente uitvoerig
aan de orde geweest. Helaas – ik zeg dat collega Hoekema na –
was daar toen geen meerderheid voor binnen de Tweede Kamer. Laat ik duidelijk
zijn: in de optiek van de CDA-fractie was de regioprovincie een goede oplossing
voor de problematiek, zoals die zich in Twente manifesteert. Het zou de beleidsconcurrentie
tussen gemeenten hebben uitgebannen en het zou een goed antwoord zijn geweest
op de grensoverschrijdende problemen tussen gemeenten onderling, waarbij gedacht
kan worden aan wonen, werken en infrastructuur. Laten wij wel wezen: er is
de laatste tientallen jaren ook hard gewerkt aan het zoeken naar oplossingen
voor Twente, door alle betrokken gemeenten en door de provincie. Maar dat
heeft eigenlijk allemaal tot nu toe niet echt mogen baten. Ik kom hier later
nog op terug, als het gaat over de stadsprovincie.Voorzitter! Dit wetsvoorstel is wederom een grootschalig herindelingsvoorstel,
waaruit een toch wel wat overspannen geloof in het probleemoplossend vermogen
van het herindelingsinstrument doorklinkt. De CDA-fractie heeft hier bezwaren
tegen. De schaal van de gemeenten moet zoveel mogelijk aansluiten op de menselijke
maat. De leefbaarheid dient voorop te staan. Geen technocratisch bestuur!
Daarom dient de band gemeente-gemeenschap zo hecht mogelijk te zijn, en de
afstand zo kort mogelijk. De waarde van kleinschalige verbanden wordt eigenlijk
wel onderschat in dit wetsvoorstel. Herindeling kan een oplossing zijn, maar
alleen wanneer sprake is van evidente knelpunten. Herindeling verlegt gebiedsgrenzen,
en daarmee ook de plek waar zich de grensoverschrijdende problemen voordoen.
En het adagium "hoe groter, hoe beter"? Och, kom nou! Dan zouden onze grote
gemeenten hun problemen toch allang hebben opgelost? De huidige minister van
Binnenlandse Zaken weet er, gezien zijn verleden in een van die grote steden,
alles van dat de grootte niet altijd te maken heeft met het probleemoplossend
vermogen van een stad.Voorzitter! Dat neemt niet weg dat het CDA best oog heeft voor de ruimteproblemen
waarmee een grote stad te maken kan hebben. Maar het CDA heeft ook oog voor
de kleinschaligheid van Twente en voor de menselijke maat. Het is zo, bij
herindeling zijn er altijd emoties in het geding en die moeten serieus genomen
worden, ook bij het maken van afgewogen keuzes. Wij zijn nu aan bod om die
keuzes te maken. Voor het CDA staat bij de beoordeling van de voorstellen
voorop welke problemen moeten worden opgelost. Komt het begrip menselijke
maat voldoende tot zijn recht? Kan een gemeente haar taken blijven uitvoeren?
Dit laatste kan ook in samenwerking met andere gemeenten. De vraag naar de
maatschappelijke kosten wordt eigenlijk helemaal niet beantwoord, ook niet
in de nota naar aanleiding van het verslag. Dat is jammer, want dat zijn kosten
waar ook burgers mee geconfronteerd worden.De CDA-fractie is voorstander van een evenwichtige benadering, ook met oog voor andere oriëntaties, zoals intergemeentelijke samenwerking
en een bovenlokale regierol voor de provincie. Het beoordelingskader van het
CDA voor gemeentelijke herindeling is bekend. Dat is de knelpuntenbenadering.
Herindeling is alleen acceptabel als je daarmee evidente ruimtelijke en/of
bestuurlijk-juridische knelpunten oplost. Binnen die aanpak beschouwt de CDA-fractie
de voorstellen van de provincie als zwaarwegend. Daar worden de voorstellen
ontwikkeld en in eerste instantie besproken.Het enige onderzoek dat gedaan is naar de effecten van herindeling is
het onderzoek van prof. Herweijer. Hij constateert een aantal zaken die eigenlijk
niet zo positief zijn. Financiële prestaties en beleidsprestaties blijven
vaak onder de maat en de participatie van burgers wordt aanzienlijk minder
na herindeling. Zeker, de ambtelijke organisatie wordt vaak versterkt en de
gemeente als publieke dienstverlener treedt sterker op de voorgrond, maar
de gemeente als gemeenschap en de ontwikkeling van de lokale democratie en
de betrokkenheid van de burgers bij het reilen en zeilen van hun gemeente
blijven achter. In dat licht vind ik het eerlijk gezegd redelijk onthutsend
om te zien hoe wordt doorgedenderd met die herindeling. Het verbaast mij dat
er een brief ligt van de minister van 1 april – het is geen mop –
over het entameren van rondetafelgesprekken in gebieden waar de laatste jaren
geen herindeling heeft plaatsgevonden. Dan denk ik: waar zijn wij nu eigenlijk
mee bezig; het gaat toch wel verdraaid hard. Willen wij dat wel?Voorzitter! Ik vind dat de minister in de nota naar aanleiding van het
verslag lang niet altijd blijk geeft van de ernst die bij het onderwerp gemeentelijke
herindeling past. In deze nota wordt niet serieus ingegaan op een aantal vragen
die erop gericht zijn om een en ander scherper beargumenteerd te krijgen,
bijvoorbeeld als het erom gaat welke knelpunten er opgelost worden en ook
als het gaat om de financiële consequenties. Het lijkt erop alsof de
minister gemeentelijke herindeling niet zo interessant vindt. Dat lijkt mij
geen goede zaak. Tenslotte is hij minister van Binnenlandse Zaken, met een
enorme verantwoordelijkheid voor het binnenlands bestuur en voor de wijze
waarop de gemeenten reilen en zeilen.Dan kom ik bij Twentestad. Ik hoef er geen doekjes om te winden: het CDA
is geen voorstander van de vorming van Twentestad. De argumenten die voorstanders
hanteren, zijn alle terug te voeren op de politieke wens om in Twente één
enorm grote stad te vormen; een stad waarvan de drie vormende gemeenten een
zelfstandig bestaansrecht hebben. Kortom, die wens om Twentestad te vormen
komt voort uit de politieke wens om te komen tot grootschaligheid. Eigenlijk
zou die politieke wens apart beoordeeld moeten worden, los van de overige
herindelingsvoorstellen van Twente. Die beoordeling ligt nu in de Kamer voor.
Provinciale Staten hebben hun werk gedaan. Ik citeer uit een van de brieven
die mij zijn toegezonden: de rol van de provinciale politiek is nu uitgespeeld.
Zo is het. De provinciale politiek heeft zijn verantwoordelijkheid genomen
en wil natuurlijk graag dat de voorstellen die gedaan zijn, worden aangenomen.
Maar de wetgever heeft zijn eigen verantwoordelijkheid; de minister aan de
ene kant en de Kamer aan de andere kant. Voorzitter! Wij zijn daar nu mee
bezig. Wij hebben niet alleen het recht maar ook de plicht om een eigen afweging
te maken, zeker als het gaat om iets dat zo ver uitstijgt boven een "eenvoudige"
herindeling zoals nu de vorming van Twentestad. Een aantal fracties maakt
die afweging ook. De PvdA-fractie kiest op basis van inhoudelijke argumenten –
ik laat het verhaal van het regeerakkoord even weg – voor Twentestad.
Dat is haar goed recht. De VVD-fractie houdt ergens toch nog een slagje om
de arm. Ik heb de heer Balemans niet mogen interrumperen omdat hij zijn maidenspeech
hield, maar ik wil graag weten hoe groot dat slagje om de arm is. Ik kom daar
dadelijk nog uitvoeriger op terug. Ook D66 heeft duidelijk aangegeven wat
zij ervan vindt.Voorzitter! Als ik de beantwoording van de vragen over Twentestad lees,
dan vind ik dat de regering een beetje op twee gedachten hinkt. Twente als
netwerkstad kan wel, maar een regioprovincie wordt ook nu afgewezen. Het zwarte
beeld dat geschetst wordt als Twentestad niet door zou gaan, lijkt mij een
beetje overtrokken. Bestuurlijk, maatschappelijk en economisch zou Hengelo
"op slot" worden gedaan. Voor Enschede geldt een soortgelijke gefixeerde situatie.
Kom nu! Dat impliceert een overspannen maakbaarheidsgedachte. Groter worden
heeft zijn grenzen en het gaat er juist om de bestaande steden in hun huidige
begrenzing, soms met een grenscorrectie, te vitaliseren, te revitaliseren
en de intergemeentelijke knelpunten op te lossen. Daar hebben we het grotestedenbeleid
voor!Voorzitter! Over de procedure die heeft geleid tot het voorstel dat thans
voorligt, zijn heel wat vragen te stellen. Wij hadden evenals andere fracties
kritiek op de evaluatie in het kader van de kaderwetgebieden. De belangrijkste
kritiek was dat de beoordeling hiervan onder het beslag lag van de in voorbereiding
zijnde gemeentelijke herindeling. In plaats van een volgtijdelijke afhandeling
vond een gelijktijdige afhandeling plaats, wat tot een onzuivere discussie
leidt.Voorzitter! Ik kom bij de positie zoals wij hier zitten en de positie
die de coalitie daarbinnen heeft ingenomen. In de wijze waarop de drie fracties
omgaan met het begrip "in principe" is nogal wat "verschil van mening". D66
in de persoon van de heer Hoekema ziet "in principe" als een mogelijkheid
om in ieder geval zijn mening over Twentestad naar voren te brengen. Deze
luidt anders dan de mening van de andere partijen. Ik heb er respect voor
dat hij dat doet. Het regeerakkoord is op die manier niet zomaar een dictaat.
Maar bij de stemming zal moeten blijken wat het oprekken van D66 daadwerkelijk
inhoudt. De heer Hoekema heeft terecht gezegd dat ik daar niet op vooruit
mag lopen. Ik zal dat dus niet doen. Ik zal afwachten hoe het stemgedrag uiteindelijk
wordt. Want het draait niet alleen om wat we nu zeggen, maar om hoe we straks
gaan stemmen. Daarmee wordt in feite de beslissing genomen.Voorzitter! Het standpunt van mevrouw Barth van de Partij van de Arbeid
is helder. Ik ga daar nu verder niet op in. We hebben al een uitgebreid interruptiedebat
gehad.Wat ik met het standpunt van de heer Balemans van de VVD aan moet, weet
ik niet goed. Ik had hem willen vragen hoe ver zijn "in principe" gaat. Enerzijds
maakte hij opmerkingen dat de fractie het eens is met elkaar; anderzijds blijkt
uit uitlatingen van zijn fractiegenoten binnen en buiten Twente
dat zij het er niet allemaal mee eens zijn. Ik vraag me dus af hoe het bij
de VVD zit. Ik mag geen interrupties uitlokken, maar misschien kan de heer
Balemans daar in tweede termijn iets meer over zeggen. Anders zal ik hem dat
vragen. Ik wil graag weten hoever hij dat "in principe" oprekt.Ook voor de VVD geldt dat het stemgedrag uiteindelijk bepalend zal zijn.
Ik wil echter wel kwijt dat hier de politieke afweging plaatsvindt. Hier vindt
de politieke en ook de fundamentele discussie plaats. Hier worden de amendementen
ingediend. Niet in de eerste Kamer. Wat ik daarmee wil zeggen, is hopelijk
duidelijk. Als er inderdaad ruimte is voor welke individuele fractie dan ook
binnen het regeerakkoord, dan moet dat hier blijken en dan moet men niet hier
iets doen in de hoop dat er aan de overkant een andere stemming uitrolt. Het
gaat tenslotte om inhoudelijke argumenten en het gaat niet om het dictaat
van het regeerakkoord.Voorzitter! In de nota naar aanleiding van het verslag staat een cryptisch
zinnetje, namelijk dat bij een stevige motivering in principe afwijking van
het regeerakkoord mogelijk zou zijn. De vraag is of daar voor Twentestad een
uitzondering uit af te leiden is. Minister Peper heeft een introductiedossier
gekregen: het overgangsdossier bestuur 1998. Dat is op te vragen op basis
van de Wet openbaarheid van bestuur. Het is dus, wat dat betreft, een openbaar
stuk. Daar staat echter niets in wat op een uitzonderingspositie voor het
herindelingsvoorstel duidt. Bij het hoofdstukje "gemeentelijke herindeling
in kaderwetgebieden" staat bij praktisch alle gebieden: in principe volgens
provinciaal voorstel. Wat houdt dat "in principe" dan eigenlijk in? Als de
fracties van D66 en de VVD daarnaar verwijzen en zeggen dat dit "in principe"
oprekkingsmogelijkheden biedt, dan is het nog maar de vraag hoever dat gaat.
En geldt het dan alleen voor dit geval of ook voor later? Wat stelt het in
de praktijk voor?Ik kom op een ander punt. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt
aangegeven dat er een grote gelijkenis zit in de taakverdeling tussen de regioprovincie
en de gemeenten en de huidige taakverdeling tussen de gemeenten en de provincie.
Dan zou je toch ook de vraag kunnen stellen: waarom kies je dan toch niet
voor die regioprovincie? Een essentieel argument hierbij zou kunnen zijn dat
gemeenten – en dat is toch het basisniveau voor democratie – in
de huidige omvang intact kunnen blijven, met alle voordelen van dien, bijvoorbeeld
in de sfeer van participatie.In de antwoorden over Twentestad is sprake van een hoog gehalte van doelredenering.
Ik wil niet zeggen dat het doel de argumenten heiligt, maar daar komt het
wel een beetje op neer. Zo wordt bijvoorbeeld het argument van een aaneengesloten
stedelijk gebied weer ten tonele gevoerd. Daar hebben wij er toch wel meer
van in Nederland! En dan is toch de vraag, welke precedenten dit wetsvoorstel
schept voor andere aaneengesloten gebieden in Nederland. Daarbij denk ik aan
de Randstad, aan mijn eigen oostelijk Zuid-Limburg en aan de gebieden rond
Eindhoven. Kunnen wij nog meer van dit soort gigantische herindelingsvoorstellen
verwachten? Dat is toch hopelijk niet de bedoeling! Ook in de door mij genoemde
gebieden is er sprake van een hoge mate van verwevenheid en aaneensluiting
van het stedelijk gebied.Voorzitter! Een ander punt met betrekking tot de nota naar aanleiding
van het verslag is dat voor een Twentestad een intergemeentelijke samenwerking
in combinatie met andere instrumenten, zoals de provinciale rol en grenscorrecties,
zelfs niet is overwogen. Dat is toch wel raar, omdat in het nog redelijk verse
regeerakkoord een forse paragraaf is gewijd aan de provinciale regie- en interventierol.
Wij zullen daar volgende week ook met de minister over spreken in het kader
van de toekomst van het middenbestuur.Voorzitter! Ik zie dat de heer Balemans wil interrumperen. Ik zat er al
op te wachten en dacht: wanneer komt hij nu?De heer Balemans (VVD):Voorzitter! Ik laat mij op een ander punt uitlokken. Mevrouw Van der Hoeven
spreekt nu over de interventierol van de provincie, maar zij heeft eerder
gezegd dat de provincie niet meer aan bod is. Zij heeft met haar amendementen
duidelijk aangegeven dat zij absoluut niet gelooft in de rol die de provincie
in het verleden heeft vervuld. Waarom voert zij die nu wel ten tonele, terwijl
zij in een eerdere fase heeft gezegd dat zij niet meer naar de provincie zou
kijken en hier gewoon haar gang zou gaan?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Het is eigenlijk heel eenvoudig. Ik sprak in eerste instantie over het
voorstel tot gemeentelijke herindeling dat de provincie aan ons heeft voorgelegd.
Daar had ik het in het eerste deel van mijn verhaal over. Ik heb het nu over
de rol die de provincie mijns inziens heeft bij het beslechten van geschillen
die zich tussen gemeenten kunnen voordoen. Zij moet knopen doorhakken als
gemeenten op een gegeven ogenblik met de rug naar elkaar toe de hakken in
het zand zetten. Dat bedoel ik met interventierol. Dat is ook precies het
punt waarover wij volgende week hopelijk verder zullen praten. Wij moeten
praten over de manier waarop wij die rol kunnen versterken. Dat is dus iets
anders dan het verhaal over het maken van een provinciaal herindelingsvoorstel.
Dat zijn twee verschillende dingen.De heer Balemans (VVD):Dat begrijp ik. Maar dan is mij in het verlengde daarvan nog steeds niet
duidelijk waarom u hier dan niet voorstelt om straks met een wetswijziging
te komen ten aanzien van de Wet ARHI om daar de rol van de provincie uit te
schrijven.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dat ziet u verkeerd. De bedoeling van de Wet ARHI is dat de provincie
in eerste instantie als middenbestuur kijkt waar en op welke manier herindeling
een oplossing van problemen zou kunnen bieden. Daarna komt het voorstel bij
ons. Het is aan de Kamer en aan de wetgever het in een wetsvoorstel al dan
niet te bekrachtigen. Je hebt als wetgever het recht en de plicht die voorstellen
te bekijken en door te lichten op hun consistentie. De Tweede Kamer moet bekijken
of zij voldoende zijn en passen bij de eigen gedachten als wetgever. Over
Twentestad heb ik heel grote twijfels.De heer Balemans (VVD):Ik concludeer daaruit dat mevrouw Van der Hoeven de overwegingen van haar
eigen CDA-fractie in de staten terzijde schuift.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Absoluut niet. Ik weet waaraan de heer Balemans refereert, want ik heb die brief ook gelezen. Dat citaat van zo-even was overigens uit
die brief: dat de rol van de provincie is uitgespeeld.De heer Balemans (VVD):In diezelfde brief heeft de statenfractie van het CDA ook gezegd dat zij
na de laatste verkiezingen nog steeds volledig achter het voorstel voor Twentestad
staat.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Toch heeft de heer Balemans die brief niet helemaal goed gelezen!De heer Balemans (VVD):Ik denk het wel. Ik heb die brief met meer dan normale belangstelling
gelezen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Er staat namelijk in die brief: het zal duidelijk zijn dat na het besluit
van 25 juni 1997 de rol van de provinciale politiek is uitgespeeld. Wij hebben
nadien in onze fractie niet opnieuw over deze aangelegenheid gesproken. De
statenfractie en de provincie geven daarmee aan dat zij op dat punt hun verantwoordelijkheid
genomen hebben, net zoals de fractie van de heer Balemans dat gedaan heeft.
Ook hij komt met een aantal amendementen. Dat neem ik hem niet kwalijk.De heer Balemans (VVD):Hoe dan ook, het CDA vormt de meerderheid in het statenbestuur.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Nee, het gaat erom dat de provincie haar afwegingen maakt. De provincie
motiveert die afwegingen. Zij doet haar werk. Dat werk gaat naar de minister.
De minister neemt het al dan niet ongewijzigd over en stuurt het via de ministerraad
naar de Raad van State. Dan komt het wetsvoorstel bij ons. Dan heeft de Kamer
de plicht een eigen afweging te maken. Dat doet de heer Balemans ook. Dat
moet hij ook doen!Voorzitter! Ik keer terug naar Twentestad. Ik was blijven steken bij de
interveniërende rol van de provincie. Mijn vraag aan de minister is waarom
intergemeentelijke samenwerking met een actieve, conflictbeslechtende en bovenlokale
regierol voor de provincie, inclusief eventuele grenscorrecties, niet zou
kunnen werken. Waarom wordt een dergelijke samenwerking niet alsnog in overweging
genomen? Ik vind het heel jammer dat dit niet gebeurt, met name omdat niet
gekeken wordt of een intergemeentelijk structuurplan annex streekplan geen
oplossing kan bieden om te komen tot een samenhangende visie op de drie in
dit geval bij Twentestad betrokken steden.Ik wil een paar opmerkingen maken over de uitspraken van de Ondernemingskamer
van het gerechtshof Amsterdam inzake de ondernemingsraad in Overijssel. Ik
heb die uitspraken gelezen. Ik heb ook gelezen wat op 8 april in die uitspraak
nog eens bevestigd wordt. Welk risico neemt de minister om voorbij te gaan
aan de uitspraken van de Ondernemingskamer, dat wil zeggen de advisering door
de gemeentelijke ondernemingsraden? Ik weet dat wij daarover in het kader
van de juridisering een debat zullen voeren. Op dit moment ligt dit wetsvoorstel
voor. Loopt de minister niet het risico dat hij op de een of andere manier
teruggefloten wordt? Ik geef de minister in een opzicht gelijk. De afhandeling
van het wetsvoorstel voor Twente is zodanig gevorderd, dat het niet meer opgehouden
kan worden om het nog een keer voor te leggen. Dat neemt niet weg dat de vraag
is welke lessen de minister hieruit trekt voor de in voorbereiding zijnde
wetsvoorstellen. Er komen er nog heel wat!Voorzitter! Mijn volgende vraag betreft de frictiekosten van de fusiestad
Twente. Stel dat de samenvoeging doorgaat. Dat hangt af van de uiteindelijke
stemming. Dat moeten wij afwachten. Ik wil die samenvoeging niet, maar wij
moeten de stemming afwachten. Als de samenvoeging doorgaat, zijn er frictiekosten.
Een gemeentelijke fusie van deze omvang is niet eerder vertoond. Als de regering
in samenwerking met de coalitie dit voorstel wil doorzetten, moet zij ook
een oplossing vinden voor de financiële problematiek. De hoogte en de
duur van de gewenningsbijdragen roepen immers de angst op dat dit niet tot
goede dingen zal leiden. Ook hier wil ik graag refereren aan een les van prof.
Herweijer: een goede voorbereiding is de succesfactor voor herindeling. Nu
is een van de drie steden mordicus tegen. Hoe ziet de minister dit? Waarom
denkt hij dat de datum van 1 januari 2000 een haalbare kaart is? Zo-even zijn
daar al vragen over gesteld. Stel dat het besluit genomen wordt. Ik wil het
niet, maar toch. Zelfs als het besluit wordt genomen, moet men zich afvragen
of de gemeenten niet een faire kans gegeven moet worden. Ik ben daarom zeer
geïnteresseerd in het antwoord op de vraag van de heer Balemans over
de tijd van voorbereiding.Voorzitter! Ik zie liever geen vorming van de gemeente Twentestad. Volgens
ons is er politiek, ruimtelijk, financieel en bestuurlijk geen noodzaak toe.
De vraag is dan wat er moet gebeuren. De drie gemeenten kunnen in goede samenwerking
met de provinciale regierol en het intergemeentelijk structuurplan, waarbij
de onderlinge beleidsconcurrentie wordt uitgebannen, een aantal zaken prima
regelen. Dat heeft mijn voorkeur. Er is een punt dat resteert. Daar heb ik
ook oog voor. Het gaat om de ruimteproblematiek van Hengelo. Die is oplosbaar
via een grenscorrectie met Borne. Ik doel dan met name op de Vinex-bouwlocatie
en het bedrijventerrein Veldkamp. In het kader van dit wetsvoorstel heb ik
een amendement ingediend, samen met mevrouw Halsema. Dat amendement laat de
drie gemeenten voortbestaan binnen de nu voorliggende begrenzing van het wetsvoorstel.
Daarop is een uitzondering. Het amendement wijzigt namelijk de buitengrens
bij Enschede. Het gaat daar om de positie van het vliegveld. Ik weet dat er
op dit punt ook een amendement ligt van de coalitie. Ik moet dit amendement
hier gebruiken. Ik kan niets met het vliegveld doen als ik binnen de grenzen
blijf van het voorliggende wetsvoorstel. Daarmee blijven er twee grote steden
en een wat kleinere stad. Het vliegveld komt geheel op het grondgebied van
Enschede te liggen. De rest van Bovendeurningen komt dan bij de nieuwe gemeente
Denekamp. Dit sluit onzes inziens beter aan bij de overige gemeenten na de
herindeling.Voorzitter! Ik ga nu in op een aantal andere onderdelen van het wetsvoorstel.
Ofschoon Twentestad het hart vormt van dit herindelingsvoorstel, zijn er nog
andere gemeenten bij betrokken. Bij die voorstellen zijn soms vraagtekens
te plaatsen. Soms zijn er ook positieve kanten aan te ontdekken. Ik begin
met Almelo en Wierden. Dit is geamendeerd in de statenfractie. Ik moet heel
eerlijk zeggen dat wij het zeer eens zijn met het voorstel rond Almelo
en Wierden zoals het er nu ligt. Ik heb daar geen vragen over. Wij hebben
wel, net als de D66-fractie, in het verslag de vraag gesteld op welke punten
de minister vraagpunten had alvorens het wetsvoorstel in te dienen. De minister
gaf drie vraagpunten aan: Twentestad, Rijssen-Holten en de toekomst van de
gemeente Bathmen. Ook in het licht hiervan is het opmerkelijk dat de minister
zowel vanuit gegevens over woningbouw en bedrijvigheid als een visie op de
bestuurlijk-economische ontwikkeling een andere afweging ten aanzien van Almelo-Wierden
denkbaar acht. Dat kan natuurlijk niet. Het is van tweeën één:
óf de minister komt met een nota van wijziging waaruit de consequenties
worden getrokken van het proces van hardop denken, óf de minister verdedigt
het voorstel Almelo-Wierden zoals het er nu ligt voor de volle 100%. Ik wil
er geen misverstand over laten bestaan. Mijn fractie is het eens met het nu
voorliggende voorstel. Wij zijn het dus ook eens met de toevoeging van de
gebieden van en rond Aadorp, Venenlanden en De Leemslagen aan Almelo. Hier
liggen de belangrijkste ruimtelijkeontwikkelingsrichtingen van Almelo. Er
wordt ook tegemoetgekomen aan de ruimtelijke knelpunten van Almelo op de langere
termijn. Die knelpunten zijn er inderdaad.Voorzitter! Ten aanzien van het amendement van de heer Balemans om ook
het gebied westelijk van Bornerbroek aan Almelo toe te voegen, vraagt de CDA-fractie
aan de minister wat hij hiervan vindt. Wat is de meerwaarde hiervan? Ik heb
begrepen dat Wierden geen probleem heeft met dit amendement. Ik wil echter
graag weten wat hier volgens de minister de meerwaarde van is.Voorzitter! Ik vind het jammer dat de voorgestelde gemeente Wierden te
weinig bezien wordt vanuit de eigen, intrinsieke waarde. Er is vaak sprake
van omkering van de bewijslast. De sfeer in de schriftelijke behandeling is
meer die van: waarom zou Wierden eigenlijk niet bij Almelo moeten? Het moet
echter gaan om een brengplicht van steekhoudende argumenten vanuit de situatie
van Almelo. De gemeente Wierden is een gezonde plattelandsgemeente en dat
wil de CDA-fractie ook graag zo houden.Dat brengt mij tot het volgende punt en dat heet Vriezenveen. De robuuste
herindelingslijn die de minister voorstaat, wordt ook doorgetrokken naar de
plattelandsgebieden. Ik vind het wel typerend dat de minister deze lijn voornamelijk
legitimeert vanuit een stedelijke benadering. Grotere plattelandsgemeenten
zouden bijdragen aan evenwichtige verhoudingen tussen steden en platteland.
Er staat letterlijk: "complementair aan de versterking van de centrumgemeenten".
Dat vind ik weinig principieel. Een intrinsieke argumentatie voor grote plattelandsgemeenten
zou toch ook op z'n plaats zijn geweest. Kan de minister ingaan op de vraag
welke specifieke rol de provincie speelt voor plattelandsgemeenten? Kan de
provincie hier niet ook een rol spelen als bewaker van evenwichtige bestuurlijke
verhoudingen, mede in relatie tot steden, als daarmee de afstand gemeente-gemeenschap
op het platteland niet zo groot wordt gemaakt?Vanuit de knelpuntenbenadering die we hanteren, ligt een zelfstandig Vriezenveen
en Den Ham voor de hand, ook na de grenscorrecties ten behoeve van Almelo.
Ik heb daar een amendement over ingediend, maar ik wil wel graag een paar
vragen beantwoord zien. Stel dat we Vriezenveen en Den Ham uit elkaar halen.
Wat zijn daarvan de consequenties, met name voor Vriezenveen en dan vooral
wat betreft de financiën en het voorzieningenniveau? Ook bij de gemeenten
zelf – dat is mij gisteren nog gebleken – is er een voorkeur voor
het zelfstandig voortbestaan van beide gemeenten. Dan is de vraag wat de meerwaarde
is van een fusie. Welke problemen worden daarmee opgelost? Of is het zelfs
zo dat er een probleem ontstaat door die fusie? Dat probleem heeft te maken
met geld. Beide gemeenten hebben aangegeven dat er nogal wat financiële
problemen te verwachten zijn als gevolg van die fusie. Samen met de Hof van
Twente gaan deze gemeenten er meer dan ƒ 25 per inwoner op achteruit.
Dat meerdere wordt niet gecompenseerd binnen de huidige regeling. Ik kom daar
later nog op terug, omdat ik in het kader van de financiën nog een paar
algemene opmerkingen wil maken. Stel dat die herindeling rond Vriezenveen
en Den Ham doorgaat. Ook hier is natuurlijk de vraag hoe er straks wordt gestemd.
Ik heb begrepen dat vanuit beide gemeenten prijs wordt gesteld op de vermelding
Vriezenveen-Den Ham in het wetsvoorstel. Waarom doen we dat dan niet? Dat
is een kleine moeite, gesteld natuurlijk dat het doorgaat, maar in eerste
instantie vraag ik naar iets anders.Dat brengt mij bij Hellendoorn en met name bij de oriëntatie van
Daarlerveen. Toen we daarnaar vroegen, antwoordde de minister dat deze met
name gericht is op het aangrenzende Vroomshoop en met de nieuwe bestuurlijke
relaties meer gericht zal zijn op Vriezenveen. Afgezien van de vraag in hoeverre
sociaal-geografische relaties en oriëntaties zich laten sturen door bestuurlijke
grenzen, was de vraag natuurlijk waar de Daarlerveners nu op gericht zijn.
Dat is Daarle. Daar zoekt men ook de voorzieningen. Als je daarnaar vraagt,
krijg je een redelijk ontwijkend antwoord. Het is al eerder gezegd door collega's.
Je hebt hier een typisch tekentafelmodel. Het oogt inderdaad heel mooi. Je
trekt gewoon die lijn door en dan heb je het probleem opgelost. Maar ja, zo
zit het natuurlijk niet in elkaar. Als we het tekentafelmodel op het gehele
wetsvoorstel zouden loslaten, dan kunnen we ook wel op andere plekken rechte
lijnen trekken. Dat hebben we niet gedaan, omdat daar geen argumenten voor
zijn. Ook hiervoor zijn er onzes inziens onvoldoende argumenten. Dat betekent
dat mijn fractie er de voorkeur aan geeft om Daarlerveen samen met 80% van
de Daarlerveners te handhaven als kern bij Hellendoorn.Dat brengt mij bij de gemeente Rijssen en bij de opmerkingen die in dat
kader gemaakt zijn over de bestuurlijke oplossingen voor Bathmen. Nu staat
er te lezen dat de minister alleen de samenvoeging met Gorssel uitsluit. Waarom
eigenlijk? Waarom sluit de minister dat juist uit? Is dat omdat het in een
andere provincie ligt? Dat is flauwekul. Voor de rest worden alle opties opengehouden,
welke het dan ook mogen zijn. De vraag is natuurlijk welke opties echt worden
opengehouden. In hoeverre worden opties uitgesloten als we op dit moment Holten
en Rijssen samenvoegen? Het is waar: voor de huidige gemeente Rijssen is herindeling
uit het oogpunt van knelpunten niet noodzakelijk en de minister
geeft dat ook aan in de nota naar aanleiding van het verslag, maar voor Holten
ligt dat anders. Holten is gericht op Twente, er is industriële ontwikkeling
en men is goed op weg wat betreft de samenwerking, dus daar wordt een knelpunt
opgelost. De vraag is echter in hoeverre door het oplossen van het ene knelpunt
een ander knelpunt ontstaat of blijft bestaan. Ik krijg dan ook graag een
reactie van de minister op de vraag hoe hij de politieke en bestuurlijke toekomst
van Bathmen ziet. Ook hoor ik graag hoe hij het vervolg van de procedure ziet.
De CDA-fractie wacht het antwoord van de minister op dit punt af, alvorens
een oordeel te geven over het hierover ingediende amendement.Dit brengt mij bij de Hof van Twente. Hier is echt sprake van een grootschalige
plattelandsgemeente en als ik de knelpuntenbenadering en de benadering van
de menselijke maat erop toepas, is niet duidelijk waarom een samenvoeging
van vijf gemeenten voor de hand zou liggen. Wij hebben een Delden-plusge-
meente voorgesteld van ongeveer 15.000 inwoners, bestaande uit Ambt Delden,
Stad Delden en Bornerbroek, althans het bebouwde deel van Bornerbroek tot
aan de Bornerbroekerwatergang, dus niet het deel dat voor uitbreiding van
Almelo bedoeld is. Voor de minister is dat "niet een betekenisvolle versterking
van het gemeentelijk bestuur". Wat moet ik daar nu mee? Eigenlijk zegt de
minister dat hij dit niks vindt, maar waarom hij dit niks vindt, is iets waar
ik niet achter kom. Kennelijk vindt hij het andere gewoon mooier omdat het
groter is. Ook is geen antwoord gegeven op de vraag wat eigenlijk de oriëntatie
van Ambt Delden is. Verder oogt het beeld dat naar voren komt over de interne
samenhang van de voorgestelde gemeente, echt niet overtuigend. Dat is ook
altijd moeilijk als je met vijf gemeenten te maken hebt.Al met al moet ik dan ook zeggen dat een tweedeling van de Hof van Twente
in Ambt Delden, Stad Delden en de kern Bornerbroek tot aan de Bornerbroekerwatergang
enerzijds en Markelo, Goor en Diepenheim anderzijds het CDA een beter voorstel
lijkt. Hiervoor is ook draagvlak binnen de gemeenten. Het is een tweede keus,
maar het is voor ons een betere keus dan de grote Hof van Twente.Ik maak een aparte opmerking over Diepenheim, want van daaruit is veel
actie gevoerd. Het gaat om een kleine gemeenschap die voor haar voorzieningenniveau
heel sterk is georiënteerd op andere gemeenten. Samen met Goor en Markelo
gaat het om gemeenten met een belangrijke agrarische en recreatieve functie.
Diepenheim heeft 2700 inwoners. Met respect voor de inzet van Diepenheim kiest
het CDA hier, alles overwegende, toch voor de samenvoeging met Goor en Markelo.
Ik hoop wel dat Diepenheim herkenbaar zal blijven binnen de nieuw te vormen
gemeente. Het is een kern om trots op te zijn.Oldenzaal, voorzitter: dat blijft moeilijk. Er blijft onzekerheid bestaan
over de ruimte voor bedrijfsterreinontwikkeling in Oldenzaal. Ook de provincie
geeft aan dat er onzekerheid is over de toereikendheid van de in het wetsvoorstel
voorgestelde grenscorrectie. De minister geeft dat trouwens ook zelf aan.
Er ligt op dit punt een amendement van mevrouw Barth, maar dat is wel weer
erg ruim geformuleerd. Moet de uitbreiding niet toch gebaseerd zijn op een
integrale afweging in het kader van de ruimtelijke ordening? Ik heb begrepen
dat dit niet is gebeurd en ik hoor graag van de minister hoe hij hier tegenaan
kijkt.De tweede vraag betreft de meerwaarde van de grotere grenscorrectie met
Losser. Het gaat hier om een gebied met een sportcomplex waar een akkoord
over was, maar mevrouw Barth maakt het een stuk groter door er een gebied
met natuurwetenschappelijke waarde aan toe te voegen. De noodzaak daarvan
ontgaat mij op dit moment. Misschien kan mevrouw Barth in haar tweede termijn
nog eens aangeven waarom zij op dit punt voor een grotere grenscorrectie kiest.Over Denekamp-Ootmarsum heb ik heel lang moeten nadenken, voorzitter.
Ik ben er meer dan één keer geweest en het is hartstikke mooi
daar. Als je kijkt naar de specifieke cultuurhistorische situatie van Ootmarsum,
zie ik toch niet welke meerwaarde zou worden bereikt door samenvoeging met
Denekamp en Weerselo. Ootmarsum is een hechte gemeenschap met een belangrijke
recreatief-toeristische functie, terwijl Denekamp en Weerselo overwegend een
agrarische functie hebben. Eventuele knelpunten van Denekamp – zo ze
er al zijn – zijn niet gediend met samenvoeging met Ootmarsum, terwijl
Ootmarsum geen knelpunten heeft. Het heeft een centrumfunctie voor de regio
eromheen, het heeft geen woningnood, het heeft zorgvoorzieningen en het is
financieel gezond. Om een term te gebruiken die in elk geval één
partij in deze zaal zal aanspreken: het is een kroonjuweel. Waarom zou je
het niet de kans geven om als zodanig te blijven bestaan? Wij hebben dan ook
een amendement ingediend en vragen de minister: wat is de meerwaarde van deze
herindeling? Wat levert dit aan oplossingen op?Mevrouw Barth (PvdA):U heeft zojuist gezegd: dit is de plek om amendementen in te dienen. Welnu,
ik kan niet anders dan concluderen dat u de daad bij het woord heeft gevoegd.
Amendementen worden niet zomaar ingediend. Dat doe je omdat je op een bepaalde
manier steun wilt geven aan een goed wetsvoorstel. U heeft echter zóveel
amendementen ingediend dat ik een beetje met een probleem zit. Wanneer gaat
de fractie van het CDA voor dit wetsvoorstel stemmen? Hoeveel amendementen
moeten daarvoor worden aangenomen? Een, twee, drie, vier, alleen die over
Twentestad? Kunt u daarover helderheid verschaffen?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):U vraagt nu hetzelfde als ik u zojuist heb gevraagd. The proof of the
pudding is in the eating. Het stemgedrag zal de volgende week wel blijken.Mevrouw Barth (PvdA):Dit is toch wat te gemakkelijk. U doet dit niet voor niets.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Natuurlijk niet.Mevrouw Barth (PvdA):Neemt u alleen genoegen met het aannemen van de hele stapel of gaat u
ook voor minder?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik zou mij kunnen voorstellen dat u die vraag zou voorleggen aan de heer
Hoekstra, die tenslotte tot de coalitie behoort. Dat geldt niet voor mij en
ik heb ook uw regeerakkoord niet ondertekend. Dat betekent dat ik mijn eigen
afweging maak. Op basis van datgene wat er op een gegeven moment
ligt, zullen wij ons stemgedrag bepalen. Dat kunnen wij op dit moment nog
niet aangeven, net zomin als u dat kunt, net zomin als de heer Hoekema of
de heer Balemans daarover iets kan zeggen.Mevrouw Barth (PvdA):Dit blijft te gemakkelijk. Ik kan mij niet voorstellen dat uw fractie
niet voor zichzelf een afweging heeft gemaakt om te bepalen wanneer zij het
wetsvoorstel als gevolg van het aanvaarden van haar eigen amendementen zó
mooi vindt, dat zij ervoor kan stemmen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Hierover kunnen wij nog heel lang praten, maar u krijgt van mij steeds
hetzelfde antwoord. Immers, het voorbehoud dat u terecht maakt – u wil
uiteindelijk aan de hand van wat er ligt en de aangenomen amendementen uw
eindoordeel bepalen – geldt ook voor mij.Mevrouw Barth (PvdA):Als ik het hele pakket bekijk, vraag ik mij af waarom u die amendementen
allemaal indient. Waarom stemt u niet gewoon tegen het wetsvoorstel? Bij elk
afzonderlijk amendement kan ik mij nog wat voorstellen, maar de hele stapel
bij elkaar is volgens mij contrair.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Wij moeten wel serieus met elkaar blijven omgaan. Wij zitten hier als
medewetgever. Dat betekent dat je in het debat moet aangeven wat naar jouw
oordeel in het wetsvoorstel moet worden gewijzigd. Dat doen wij hier in de
vorm van amendementen. Soms dien je moederziel alleen een amendement in, met
één ondertekenaar. Soms dien je een amendement in waarvan je
vooraf weet dat het zal worden aangenomen. Het is all in the game, maar je
moet bij een behandeling als deze door middel van amendementen aangeven waar
je staat. Uiteindelijk maak je, met inachtneming van de amendementen die al
dan niet door de Kamer zijn aanvaard, een afweging en bepaal je of je voor
of tegen het wetsvoorstel zult stemmen. Die afweging maakt ook mijn fractie,
afhankelijk van wat er ten slotte uitkomt. Overigens zou het mijn voorkeur
zeer hebben wanneer Twentestad niet doorging.Mevrouw Barth (PvdA):En dus weegt dat amendement zwaarder dan de rest? Of zijn ze u allemaal
even lief?Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ach, u kunt natuurlijk zo doorgaan, maar ik heb mijn antwoord al gegeven.
Twentestad is het hart van het hele wetsvoorstel. Daarover bent u de discussie
aangegaan toen het ging om het begrip "in principe", vermeld in het regeerakkoord.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik val mevrouw Barth een beetje bij. Waarom gaat u niet in op wat wellicht
een onderhandelingspositie zou kunnen zijn? Als de positie van mevrouw Barth
muurvast is, hebt u volstrekt gelijk. Dan moet u niets zeggen. Maar als er
een begin van een vermoeden kan bestaan dat er met mevrouw Barth alsnog over
Twentestad te onderhandelen valt, zou ik in uw positie – u brengt nogal
wat macht mee – zeggen: ik ben bereid om ten aanzien van een aantal
andere gemeenten wat water in de wijn te doen omdat het voorkómen van
dubbelstad mij heel wat waard is. U moet haar daartoe gewoon uitnodigen!Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Mijnheer Van Middelkoop, hebt u in het betoog van mevrouw Barth enige
aanwijzing kunnen vinden dat zij daar ruimte voor laat? Zij heeft alle hakken
die zij had in het zand gezet.Ik kom op de financiële aspecten. Zoals al gezegd, zijn er voor enkele
gemeenten een paar vervelende financiële consequenties. Het is waar,
het CDA voelt niets voor een premie op herindeling. Maar er moet ook geen
straf staan op herindeling. Efficiencyvoordelen laten vaak lang op zich wachten.
Zeker in de eerste jaren moet er veel worden geïnvesteerd en veranderd.
En dat kost geld.Nu is een onderzoek toegezegd naar direct met herindeling samenhangende
kosten van een aantal recente herindelingen. Dan kan een antwoord worden gegeven
op de vraag of de gewenningsbijdrage ruimer moet zijn dan in de huidige situatie.
Maar zoals gezegd, als er nieuwe gemeenten gevormd worden, behoren die na
herindeling geen valse start hoeven te maken. Zij dienen een fatsoenlijke
kans te krijgen om inkomsten en uitgaven op één lijn te brengen.
Daar zijn de gewenningsbijdragen voor bedoeld. Maar de mate van achteruitgang
is toch in hoge mate bepalend of de periode dat gewenningsbijdragen worden
verstrekt redelijk en billijk moet worden geacht.Nu zijn er twee situaties denkbaar. Stel dat de Hof van Twente doorgaat.
Stel dat Vriezenveen-Den Ham doorgaat. Dan heb je te maken met een daling
van ƒ 40 per inwoner structureel. Dat kan natuurlijk niet. Ik vind
eerlijk gezegd dat wij vooruitlopend op de uitkomsten van het onderzoek echt
een oplossing moeten vinden voor die nieuw gevormde gemeenten die na herindeling
geconfronteerd worden met een daling van ƒ 25 of meer per inwoner per
jaar. Dat kan door een extra verlenging van de gewenningsperiode of met een
extra bijdrage ineens. Graag hoor ik een reactie van de minister.Voorzitter! Ik ben blij dat mevrouw Barth haar amendement over binnengemeentelijke
decentralisatie heeft ingetrokken, want het was overbodig. In het debat over
de beleidsnotitie gemeentelijke herindeling heb ik gesteld dat zo'n decentralisatie
generieke werking dient te hebben. Zij moet niet alleen gelden voor her in
te delen gemeenten. Het moet ook een instrument zijn dat meer gebruikt wordt
voor gemeenten die of groot zijn of meer kernen hebben. Ik hoor graag of de
minister dat ook vindt en hoe hij dat denkt te bevorderen.Het wetsvoorstel in de vorm zoals het nu voorligt, is zeer grootschalig,
te grootschalig. Het geheel ademt te veel de sfeer van de tekentafel en de
zakjapanner en noties als de menselijke maat, gemeenschapszin en participatie
van burgers ontbreken. Dat verdient een serieus onderwerp als gemeentelijke
herindeling niet. Je moet die elementen zwaar laten wegen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! De fractie van de VVD is vandaag nog onduidelijk hoe haar
standpunt over het wetsvoorstel de volgende week zal uitpakken. Laat ik maar
gelijk met de deur in huis vallen. Ik denk dat het toch niet als een verrassing
komt. De SP is niet voor het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen. Mijn
fractie heeft hier twee argumenten voor. Het eerste is dat ik tot nu toe geen
antwoord heb kunnen krijgen op de vraag: waarom? Waarvoor is het eigenlijk
allemaal nodig? Of, als ik het populair, net als in het tv-reclamespotje,
zeg: waar zijn we – eigenlijk kan ik beter zeggen: ze – nu eigenlijk
helemaal mee bezig? De tweede reden is dat er over de meningen van de mensen
heen wordt gewalst.Ik kom terug op het eerste punt, het waarom. De minister noemt als belangrijkste
argument voor Twentestad de ruimtenood. Door een herindeling, het verleggen
van een grens, komt er volgens mij nog steeds geen enkele meter grond bij.
Mijn fractie vindt daarom ruimtenood sowieso geen reden voor gemeentelijke
herindeling. Maar ook al vind je dat wel een argument, zoals de minister,
dan nog is dat volgens mij geen reden om Enschede, Hengelo en Borne gelijk
maar helemaal samen te voegen.De gemeente Hengelo heeft het mooi verwoord in een publicatie over aspecten
van Twentestad. Daarin staat: "Ruimtenood moet worden opgelost. Hiervoor moet
een oplossing worden gekozen die past bij de problematiek. Twentestad is in
dit verband een kanonschot op een mug." Het gaat bij Twentestad om een operatie
die in Nederland nog nooit vertoond is. Als je de hierachter liggende denktrant
doortrekt, vraag je je af waarom niet van de hele Randstad één
gemeente wordt gemaakt. De ene gemeente heeft ruimtegebrek en dan trek je
de gemeente ernaast erbij. Maar de gemeente daarnaast heeft ook ruimtegebrek
en als je zo doorredeneert, is de Randstad binnen de kortste keren één
gemeente. Bij interruptie heb ik dit ook gevraagd aan mevrouw Barth en zij
zei die suggestie serieus te willen overwegen. Mevrouw Barth is partijgenoot
van de minister en dus ben ik heel benieuwd wat de minister hiervan vindt.
Als je deze denktrant doorzet, zou je dan inderdaad niet van de gehele Randstad
één gemeente moeten maken?In het overleg over de notitie herindeling heb ik al gezegd dat in de
criteria die de minister in deze notitie heeft opgesteld, in feite elke herindeling
kan worden ingepast, als je het maar wilt. De jas kun je zo ruim of krap maken
als je wilt, maar ik vraag mij toch af of die rekbare criteria wel op Twentestad
toepasbaar zijn. Ze zijn rekbaar, maar het jasje zit ook bij Twentestad toch
wel heel erg krap, gezien de criteria van de minister. Hij heeft ze wel heel
erg ver opgerekt. Welke criteria zijn in zijn eigen notitie aanwezig, die
deze samenvoeging van deze drie vrij grote gemeenten rechtvaardigen? Tijdens
hetzelfde notaoverleg heb ik ook gezegd dat herindeling lijkt op het ouderwetse
aderlaten, een therapie voor een heleboel kwalen maar die niet werkt, omdat
de oorzaak van de kwalen niet wordt aangepakt. Is het niet beter om eerst
een diagnose te stellen en vervolgens de juiste therapie te kiezen? Wat is
dan volgens deze minister de kwaal van Twente? Ik zie hem niet. Er zijn problemen,
maar wat is de kwaal die deze forse operatie zou rechtvaardigen en waarvoor
deze forse operatie een therapie zou zijn?De minister heeft mijn fractie in ieder geval niet kunnen overtuigen.
Ik heb dan ook een amendement ingediend op de samenvoeging van Enschede, Hengelo
en Borne. Het amendement houdt in dat de situatie blijft zoals zij is. Dat
wil overigens niet zeggen dat wij het eens zijn met alle andere voorstellen
in het wetsvoorstel, maar daar kom ik dadelijk nog op terug.Ik prijs de moed van de D66-fractie vandaag om het voorstel op dit onderdeel
duidelijk af te wijzen. De amendementen van mevrouw Halsema en mevrouw Van
der Hoeven zijn samengevoegd en mijn fractie heeft hierop ook een amendement
ingediend. Als de andere regeringsfracties D66 het selectief winkelen in amendementen
van de oppositie in de schoenen schuiven, vind ik dat een foute reactie. Ik
vind het een vorm van dualisme van de D66-fractie, die ik vandaag alleen maar
wil prijzen. Het is geen selectief winkelen. Laat de D66-fractie rustig de
tijd om die amendementen te beoordelen om vervolgens een keuze te maken. Laat
zij desnoods voor beide amendementen stemmen. Waarom niet, als zij ze allebei
goed vindt? Laat zij zelf haar eigen afweging maken, want dat is wat dualisme
inhoudt.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Mevrouw Kant geeft nu bij voorbaat al aan dat zij tegen het
wetsvoorstel zal stemmen. Waarom dient zij dan een destructief amendement
in?Mevrouw Kant (SP):Omdat ik het wetsvoorstel destructief vind voor de regio, mevrouw Barth!Mevrouw Barth (PvdA):De gedachte achter een amendement is dat voor het wetsvoorstel wordt gestemd
als het wordt aangenomen.Mevrouw Kant (SP):Nee!Mevrouw Barth (PvdA):U zegt dat u tegen het wetsvoorstel stemt, hoe dan ook. Mijn vraag blijft
waarom u dan een amendement indient. U kunt toch ook gewoon tegen stemmen?Mevrouw Kant (SP):Dat zullen wij ook zeker doen! Dat zal u niet verbazen. Ik had dit bewaard
tot het einde van mijn betoog, maar als u mij daar nu al naar vraagt, zal
ik daar nu op antwoorden.Mevrouw Barth, het is een misverstand dat u denkt dat een amendement er
per definitie altijd toe dient om uiteindelijk voor het wetsvoorstel te stemmen!
Het spijt me, maar dat maken wij zelf wel uit!Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! We hebben in dit huis wel een paar gebruiken over het indienen
van amendementen, namelijk dat zij niet destructief mogen zijn! Mijn vraag
is dus, waarom mevrouw Kant van die regel afwijkt.Mevrouw Kant (SP):Dit amendement is absoluut niet destructief, zoals u het noemt. Het is
een wijziging van een van de voorstellen. Zo zijn er vandaag legio amendementen
ingediend. Wij zullen die amendementen wegen en ons oordeel daarover geven.
De meeste zullen onze steun overigens krijgen; dat moge duidelijk zijn. Vervolgens
maken wij als fractie een afweging van het wetsvoorstel, zoals het er met
die amendementen ligt. Dat is geen kwestie van deals of onderhandelingen;
dat is de afweging die wij als fractie op dat moment maken. Ik denk dat alle
amendementen moeten worden aangenomen, willen wij überhaupt met het wetsvoorstel
kunnen instemmen. Mevrouw Barth heeft gelijk: dat is hetzelfde als het afwijzen
van het wetsvoorstel.Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog. Ik was bij de tweede reden waarom
mijn fractie niet voor dit wetsvoorstel kan zijn, en dat is omdat over de
mening van de bevolking van een groot deel van het gebied wordt heen gewalst.
De SP is ervoor dat de bevolking niet alleen betrokken wordt bij gemeentelijke
herindelingen, maar zelfs een doorslaggevende stem heeft. Het gaat namelijk
om de vraag hoe de bevolking bestuurd wil worden, op welke
schaal en in welke omvang. Het bestuur is er voor deze mensen, en niet andersom.In twee van de drie gemeenten is er geen draagvlak, wat zeg ik, zelfs
protest en fel protest tegen de samenvoeging. In de derde gemeente is het
draagvlak op zijn minst twijfelachtig. In Hengelo heeft 92% van de bevolking
zich in een referendum tegen de samenvoeging uitgesproken. Ik kan werkelijk
niet begrijpen hoe de minister en bepaalde fracties in de Kamer hier overheen
kunnen stappen. Hoe denkt de minister dat het ervoor staat met het vertrouwen
van deze groep van mensen in de politiek, als zij moeten constateren dat,
terwijl zij een hoge mate van betrokkenheid hebben getoond, hun mening er
uiteindelijk niet toe doet?Nogal eens wordt een bevolking die zich verzet tegen herindeling afgeschilderd
als folkloristisch. De mensen wordt verweten zich uitsluitend te baseren op
emoties. Allereerst geloof ik hier niets van. Juist bij herindeling vindt
altijd volop discussie plaats. Ik ben ervan overtuigd dat als er echt goede
argumenten voor zijn, mensen best te overtuigen zijn. Wat is er eigenlijk
mis met emoties? Wij willen die betrokkenheid toch juist graag?Het gaat vandaag niet alleen over Twentestad. Er zijn wat kleine wijzigingen
op papier vergeleken bij Twentestad. Ik zeg met nadruk "op papier", want voor
de inwoners die het betreft zijn het wel degelijk ingrijpende wijzigingen.
Dat het leeft onder de mensen, blijkt uit de reacties die wij op de fractie
ontvangen en uit het aantal mensen op de publieke tribune. Waarom mogen de
inwoners van Daarlerveen niet gewoon bij de gemeente Hellendoorn blijven als
maar liefst 96% dit wil? Waarom moet de gemeente Wierden tegen haar zin worden
samengevoegd met Almelo? Er zijn geen aantoonbare ruimtelijke knelpunten,
als dat al een argument zou zijn. Het gemeentebestuur en het overgrote deel
van de inwoners van Ambt Delden en Stad Delden hebben aangegeven niet te willen
opgaan in een nieuwe gemeente Hof van Twente. Zij geven de voorkeur aan een
fusie, eventueel aangevuld met enkele aanliggende gebieden. Door deze fusie
zullen op slagvaardige wijze de taken en ambities worden waargemaakt. Ik zie
niet in waarom aan deze wens niet tegemoet zou kunnen worden gekomen.Ik heb een aantal gemeenten bij naam genoemd. Ik heb er ook een aantal
niet genoemd. Voorgaande sprekers hebben er al vele, vele vragen over gesteld.
Ik zal die vragen niet alle herhalen. Ik zal aangeven waar mijn fractie staat.
De hele stapel amendementen van mevrouw Van der Hoeven zal door ons gesteund
worden. Mevrouw Barth, het is inderdaad een hele stapel amendementen, maar
het zijn afzonderlijke amendementen waar toevallig een nietje door zit. Elke
fractie maakt over elk amendement een eigen afweging.Voorzitter! Wij kunnen niet instemmen met dit voorstel. Het is dan moeilijk
om je te verplaatsen in voorstanders. Toch heb ik het geprobeerd. Zelfs als
je gelooft in de voordelen van deze herindeling, zelfs als er goede argumenten
voor zouden zijn, dan nog moet je je twee vragen stellen. Die twee vragen
wil ik tot slot aan de minister stellen. Is het het allemaal waard? Zijn de
voordelen die deze minister ziet het wel waard om over de mening en de wens
van de bevolking heen te walsen? Is dit de enige manier om datgene wat de
minister ermee denkt te bereiken, daadwerkelijk te kunnen bereiken? Deze essentiële
vragen zou ik graag door de minister beantwoord willen zien.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Soms zijn de grenscorrecties die met een gemeentelijke
herindeling worden aangebracht klein. Een paar straten, een plein en een plantsoen
behoren niet langer bij gemeente X, maar gaan over naar gemeente Y. In het
licht van de beslissingen die dagelijks in dit huis worden genomen, lijken
zij niet de moeilijkste of de meest ingrijpende. De afgelopen dagen, toen
ik gebogen zat over de kaart van Twente, bekroop mij echter geleidelijk een
ander gevoel. Je zet een streep in het zand, je verandert een lijn op een
kaart en je realiseert je – daarin niet in de laatste plaats geholpen
door de vele brievenschrijvers – dat je een grote verandering aanbrengt
in de dagelijkse leefomgeving van mensen. Je beseft dat deze verandering direct
is en zeer goed invoelbaar voor de mensen die ermee worden geconfronteerd.
Het dorpshuis of het gemeentehuis en de bibliotheek verhuizen naar een andere
plek. De plaats waar mensen wonen en misschien ook geboren zijn, krijgt een
andere naam. Zelden zal het effect van Haagse beslissingen zo goed doordringen
bij zulke grote groepen mensen, als wanneer het om gemeentelijke herindelingen
gaat.Dit geeft de regering als wetgever en de Kamer als controleur en medewetgever
een grote verantwoordelijkheid. Beslissingen over herindelingen dienen altijd
gedetailleerd weergegeven en goed gemotiveerd te zijn. De bewijslast ligt
bij degene die de verandering wenst en die deze forceert. En dat is wat dit
wetsvoorstel node mist: een gedegen en zorgvuldige motivatie. De argumentatie
van de minister is volgens de fractie van GroenLinks op een groot aantal onderdelen
van het wetsvoorstel mager, of het nu de kolossale operatie van Twentestad
betreft of de kleine en enkele grenscorrectie op een andere plek in de regio.
De memorie van toelichting grossiert in algemeenheden, zoals op de kaart van
Europa zetten en het versterken van de euregio. Aan het belang daarvan doen
wij op zichzelf niets af, maar zo algemeen geformuleerd rechtvaardigt het
niet waarom een lijn op de kaart een stukje naar links wordt verlegd en niet
naar rechts. Bij het ontbreken van precieze informatie wordt in de memorie
van toelichting verwezen naar de uitgangspuntennotitie gemeentelijke herindeling.
Die helpt hier echter ook niet verder, omdat daar dezelfde algemeenheden worden
herhaald: gemeenten moeten robuust zijn; er moet aansluiting zijn bij de Europese
eenwording en bij de informatiesamenleving; het ambtelijk apparaat moet versterkt
worden enzovoort. Kritiek van lokale bestuurders, maatschappelijke organisaties
en verontruste burgers is er altijd bij herindelingen, of die nu gerechtvaardigd
is of niet. Verschuiving van bestuurlijke grenzen gaat over het algemeen gepaard
met een gevoel van verlies. En dat leidt tot protest. De hausse aan kritiek
waarmee de herindeling van Twente gepaard is gegaan – en niet alleen
van directbetrokkenen, maar ook van vele staatsrechtsgeleerden en bestuurskundigen –
kan dan ook niet enkel worden verklaard uit de kwaliteit van het wetsvoorstel.
Zeker is wel, althans wat ons betreft, dat dit wetsvoorstel
de kritiek niet heeft doen verstommen.Voor GroenLinks kan over de gemeentelijke herindeling nooit in algemene
zin een principiële discussie worden gevoerd. Elke herindelingoperatie
moet op zijn eigen merites worden beoordeeld. Onze inzet daarbij – ik
heb dat al gezegd bij de bespreking van de uitgangspuntennotitie – is:
ja, mits hiervoor de eigenlijke en goede argumenten zijn aangereikt en aan
een aantal voorwaarden is voldaan. Deze voorwaarden luiden als volgt: 1. er is een inventarisatie gemaakt van de problemen waar gemeenten mee
kampen;2. er is vastgesteld dat intergemeentelijke samenwerking geen
soelaas kan bieden voor deze problemen;3. er is een gedegen analyse
gemaakt van de wijze waarop de herindeling de gesignaleerde problemen kan
verhelpen én van de gevolgen die de herindeling zal hebben voor de
overige taken en verantwoordelijkheden van de gemeenten.Dit laatste luistert nauw, omdat naar onze mening bij een herindeling
de gemeente wel eens te eenzijdig wordt beoordeeld als dienstverlenende instelling.
Wij zijn het met de regering eens dat een gemeente en een gemeenschap niet
hetzelfde zijn in sociologisch of cultureel opzicht. Daar staat echter tegenover
dat een gemeente wel degelijk een politieke en democratische gemeenschap vormt
die na een herindeling opnieuw geformeerd moet worden.Hiermee kom ik aan mijn laatste voorwaarde die overigens nauw samenhangt
met de vorige. Die voorwaarde is dat de burgers van deze politieke gemeenschap
in een vroeg stadium zijn betrokken bij de besluitvorming en dat hun mening
is meegewogen.Deze voorwaarden geformuleerd hebbende, kom ik op het hart van het wetsvoorstel,
het onderdeel dat alle andere overheerst: Twentestad. Niet alleen volgens
de maatstaven van GroenLinks, maar ook volgens de maatstaven van de regering
zelf betreft het hier geen gewone herindeling. Bij centrumgemeenten geldt
namelijk volgens de regering dat allereerst gezocht moet worden naar vormen
van samenwerking die minder verstrekkend zijn. Pas als dit niet mogelijk is,
zoals bij ruimtenood, kunnen grenscorrecties worden overwogen. Maar duidelijk
is dat de samenvoeging van Hengelo en Enschede geen oplossing biedt voor de
ruimtenood van Hengelo. Hiervoor is Borne noodzakelijk.Voorzitter! Een van de belangrijkste argumenten van de regering in de
uitgangspuntennotitie gemeentelijke herindeling is dat gemeenten robuust moeten
zijn. Het hoeft geen betoog dat dit bij twee zulke grote steden als Hengelo
en Enschede niet speelt. Ook de andere overwegingen in de uitgangspuntennotitie
geven onvoldoende argumenten voor het samenvoegen van twee centrumgemeenten.
De minister geeft overigens ook toe dat de vorming van Twentestad kan worden
beschouwd als een unieke operatie in de geschiedenis van bestuurlijk Nederland.
Maar dit maakt de vorming van Twentestad tot een Fremdkörper in het wetsvoorstel,
die zich niet volgens de gewone herindelingargumenten laat beargumenteren.
Door zijn uniciteit, en door zijn kolossaliteit, drukt de bewijslast zwaar
op de regering. Die bedient zich hoofdzakelijk van gelegenheidsargumenten
die de provincie hiervoor heeft aangereikt. Ik loop deze argumenten na. Er
wordt bij herhaling gerept van de financiële en sociaal-economische schaalvoordelen
die Twentestad zal opleveren. Wat betreft de financiën. Een voorwaarde
voor de acceptatie destijds van de dubbelstad was het beschikbaar komen van
45 mln. van het Rijk. Dat geld is er nooit gekomen en het plan is afgeblazen.
Bij het nieuwe plan is geen sprake van het beschikbaar komen van een grote
som extra geld. Sterker, de samenvoeging gaat gepaard met vermindering van
de uitkering uit het Gemeentefonds. Algemeen bekend is daarbij dat een grotere
gemeente geen kleiner ambtelijk beslag kent. Integendeel, steden tussen de
50.000 en 100.000 inwoners zijn het meest efficiënt; komen ze hierboven,
dan vermindert de efficiency en stijgen veelal de kosten. Vaak genoemd wordt
dat Twentestad gaat behoren bij de grote vier en daarmee wellicht in aanmerking
komt voor extra subsidiëring, is het niet van het Rijk dan wel van de
Europese Unie. Dit is naar mijn stellige overtuiging een fictie. Twentestad
is in oppervlakte en inwonertal dan wellicht groot, maar dat maakt het nog
niet tot Rotterdam, om maar een willekeurig voorbeeld te noemen, in de cumulatie
van sociale en economische problemen. Gelukkig niet, zouden we misschien moeten
zeggen, maar extra subsidiëring ligt dan ook niet in de rede.Voorzitter! Een tweede argument dat vaak naar voren wordt gebracht, is
het oplossen van de ruimtenood en het een halt toeroepen aan het ongeremde
dichtslibben van het platteland. Ik heb het al eerder gememoreerd: samenvoeging
van Hengelo en Enschede vermindert niet de ruimtenood van Hengelo. Vanwege
de ecologische zone tussen Hengelo en Enschede is bebouwing hiertussen officieel
niet mogelijk. Samenvoeging brengt deze ecologische zone echter wel in gevaar:
de wethouder van economische zaken van Enschede heeft inmiddels aangekondigd
in het tussengebied wel degelijk te willen gaan bouwen.Voorzitter! Ten derde wordt vaak opgemerkt, ook door regering en provincie,
dat Twentestad ongezonde vormen van concurrentie tussen Hengelo en Enschede
zou kunnen voorkomen. Nog afgezien van de ernst van deze concurrentie, die
door voor- en tegenstanders heel anders wordt beleefd, houdt dit argument
in zijn geheel geen stand. Als er sprake is van venijnige concurrentie tussen
de twee steden, is de vraag of dit ophoudt te bestaan als de steden worden
samengevoegd. Ervaringen met deelgemeenten hebben geleerd dat ook binnengemeentelijke
concurrentie een stad kan kenmerken. Bovendien – dat vind ik een nog
belangrijker argument – wordt de intergemeentelijke concurrentie verplaatst.
De strijd zal waarschijnlijk oplaaien tussen Twentestad en Almelo, aangezien
deze laatste stad door de vorming van Twentestad op achterstand wordt gezet
en, dan tweede en veel kleinere centrumgemeente, geïsoleerd kan raken
in de regio. Almelo wordt in het wetsvoorstel weliswaar enigszins versterkt,
maar zal bij de vorming van Twentestad nog altijd verregaande maatregelen
moeten nemen om een concurrentieslag tegen Twentestad te winnen.Voorzitter! Dan als vierde argument, door de regering en de provincie
aangehaald: de vorming van Twentestad plaatst de regio op de kaart van Europa.
Zoals wij ook al in de schriftelijke ronde hebben gesteld: de internationale
kaart stelt hier wel heel specifieke eisen. Het zou goed zijn
als de positie van de gehele regio versterkt werd. Wij zien echter niet de
logica dat dit alleen via de vorming van Twentestad zou kunnen. De minister
zegt zelf ook bij herhaling dat Twente historisch een geheel vormt dat zich
zelfs goed als een bestuurlijke entiteit zou lenen. Tegelijkertijd beweert
hij dat Twente geen factor van betekenis is of kan zijn in de internationale
verhoudingen. Afgezien van de tegenstrijdigheid, lijkt de vorming van Twentestad
mij niet een rechtstreekse eis van de Europese Unie om Twente als regio te
kunnen erkennen.Dan het vijfde argument. De vorming van Twentestad zou de stimulering
van de knooppuntfunctie betekenen. Dit argument verbaast mij, vooral omdat
dit denken in termen van een knooppuntfunctie door de regering alweer enige
tijd als achterhaald is beschouwd ten gunste van regionale versterking of
de stimulering van het stadsgewest. GroenLinks juicht deze verandering in
het denken toe: de overgang van het knooppuntdenken naar regionale versterking.
Wij betreuren het dat omwille van het vinden van argumenten ten gunste van
Twentestad hier weer naar het knooppuntdenken wordt teruggegrepen. Als het
gaat om het versterken van de gehele regio Twente, is het van belang dat Almelo,
zoals ik eerder betoogde, niet alleen komt te staan en dat er een balans in
de bestuurlijke en maatschappelijke verhoudingen in Twente blijft bestaan.
In dat licht lijkt ons de vorming van Twentestad ongewenst.Het zesde en laatste argument. In tegenstelling tot de periode waarin
de dubbelstad ter discussie stond, zou er nu sprake zijn van bestuurlijk draagvlak.
Alleen Hengelo verzet zich, als wij de regering mogen geloven. Wij plaatsen
hier vraagtekens bij. Borne is destijds akkoord gegaan met de vorming van
Twentestad, onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat dit een eerste stap zou
zijn naar het ontstaan van een bandstad. Een bandstad is echter zo goed als
van de baan als Twentestad een feit wordt. Borne heeft op dit moment dan ook
grote twijfels over de wenselijkheid van de vorming van Twentestad. Hier komt
nog naast het bestuurlijk draagvlak het maatschappelijk draagvlak bij. Op
dit moment is er een bijna overdonderende maatschappelijke weerstand tegen
samenvoeging. Een zeer grote meerderheid van de bevolking van Hengelo en Borne
alsook een meerderheid van de bevolking van Enschede verzet zich tegen samenvoeging.
Met andere woorden: de zes gelegenheidsargumenten schieten tekort, waar de
gewone herindelingsargumenten al niet van toepassing waren. Hiermee vervalt
dan ook onze steun aan dit deel van het wetsvoorstel.Tegenover de naar ons idee onwenselijke samenvoeging van Enschede, Hengelo
en Borne zouden wij een ander perspectief willen plaatsen. Wij pleiten voor
verregaande samenwerking tussen de vijf gemeenten in het stedelijk gebied:
Hengelo, Enschede, Almelo, Borne en Wierden. Deze samenwerking, zo zeg ik
met nadruk, zou niet vrijblijvend moeten zijn. Ik maak hierbij de kanttekening
dat dit geheel in overeenstemming is met het regeerakkoord. Daarin staat namelijk
dat er behoefte is aan bovenlokale regie en coördinatie, omdat een aantal
maatschappelijke ontwikkelingen en activiteiten zich in toenemende mate op
het bovenlokale of regionale niveau voltrekken, zonder dat op dat niveau een
adequate bestuurlijke voorziening bestaat. Naar het idee van mijn fractie
zijn hiervoor nieuwe bestuurlijke concepten wenselijk. Met adviseur De Cloe –
niet te verwarren met zijn broer – zijn wij van mening dat de precieze
vorm zich nog moet ontwikkelen en dat deze flexibel moet zijn, afhankelijk
van de uitdagingen waar de regio Twente voor staat. Samenwerking dient in
ieder geval wat ons betreft alle grensoverschrijdende vraagstukken te omvatten:
verstedelijkingsbeleid, infrastructurele vraagstukken, economische samenwerking
en bovenlokaal arbeidsbeleid. Dit sluit aan bij de bestaande praktijk, waarin
wordt samengewerkt op belangrijke terreinen, zoals het Vinex-beleid. De rijksoverheid
heeft deze samenwerking ook al geïncorporeerd. Zo is de Vinex-taakstelling
aan deze gemeenten in gezamenlijkheid opgedragen. En in ons model van samenwerking
vervult de provincie een coördinerende en conflictbeslechtende rol. Dit
zal naar ons idee de minister moeten aanspreken, aangezien ook het regeerakkoord
stelt dat met het oog op de gewenste versterking van regionale regie, de integrerende
en arbitrerende rol van de provincies versterking behoeft.Concluderend: mijn fractie kan geen goedkeuring geven aan het kabinetsvoorstel
voor Twentestad. Hengelo, Enschede en Borne dienen zelfstandig te blijven.
Samen met Wierden en Almelo moet een niet vrijblijvende samenwerking mogelijk
worden gemaakt en gestimuleerd. De ontwikkeling van deze gemeenten mag echter
niet worden belemmerd. Daarom stemmen we in met de grenswijzigingen voor Almelo
en pleiten wij in een amendement ervoor Zuid-Borne en Veldkamp bij Hengelo
te trekken. Dit is de strekking van het amendement dat ik samen met mevrouw
Van der Hoeven heb ingediend. Wij hopen dat wij hiermee de keuze van de heer
Hoekema enigszins hebben vergemakkelijkt op het gebied van de amendementen.Voorzitter! Ik kom bij de andere gebieden. De regering wenst vrijwillige
herindelingen te stimuleren, maar voorstellen daarvoor lijken wel precies
te moeten aansluiten bij de Haagse wensen. Zo wordt de fusie Ambt Delden en
Stad Delden afgewezen. De regering wil het grootscheepser aanpakken: een fusie
van vijf gemeenten op een oppervlakte van meer dan 20.000 ha, een oppervlakte
vergelijkbaar met die van Twentestad. Het is de fractie van GroenLinks duidelijk
waar de regering de voorkeur aan geeft.Wij betreuren het tegelijkertijd dat de regering daarbij vergeet aan te
geven waarom vrijwillige herindeling geen soelaas biedt. Waarom voldoet Delden
niet? De gemeenten Ambt Delden, Stad Delden, Goor, Markelo en Diepenheim werken
al jaren intensief en tot wederzijds genoegen samen. De vraag dient zich aan
waarom deze samenwerking niet zou kunnen worden voortgezet. Grensoverschrijdende
problemen kunnen ook worden opgelost in dit samenwerkingsverband, in combinatie
met een sterke rol voor de provincie. GroenLinks sluit niet uit dat schaalvergroting
voordelen biedt. Een onderzoek van KPMG heeft ook aangetoond dat schaalvergroting
kan bijdragen aan kwaliteitsverbetering van de taakuitoefening op terreinen
als ruimtelijke en economische ontwikkeling. De minister is uitgesproken in
zijn overtuiging dat Hof van Twente erin zal slagen meer bedrijventerreinen
en woningen aan te leggen. Daarvoor moeten wel de bestaande streekplannen
worden herzien. Bovenstaande opmerkingen hebben de twijfel
van mijn fractie over de verenigbaarheid van de stedelijke ambities van Goor
en de noodzaak van de bescherming van natuur en landschap in met name Ambt
Delden en Stad Delden niet doen afnemen maar eerder doen toenemen. Uit het
eerder aangehaalde onderzoek van het KPMG blijkt ook dat het gebied wel degelijk
uit twee helften bestaat en dat die twee helften intern samenhangen. Dit is
de achterliggende reden van het amendement dat ik heb ingediend. In dit amendement
worden de buitengrenzen van de Hof van Twente, zoals de minister deze heeft
voorgesteld, gerespecteerd. Het amendement zet echter een streep door het
voorstel om van vijf gemeenten een te maken. Die streep markeert een scheiding.
Ambt Delden en Stad Delden worden de nieuwe gemeente Delden. Goor, Diepenheim
en Markelo gaan samen verder onder de naam Goor. Het samenwerkingsberaad Hof
van Twente heeft naar ons idee zijn bestaansrecht verdiend en kan daarmee
zijn functie blijven vervullen. In tegenstelling tot het amendement dat door
mevrouw Van der Hoeven is ingediend, betrekken wij Bornebroek niet bij ons
amendement. Wij laten het bij Almelo, omdat wij het van groot belang vinden
dat Almelo zich verder kan versterken.GroenLinks heeft ook moeite met het voorstel voor de nieuw te vormen gemeente
Rijssen. De reden is dat dit voorstel niet voldoet aan een van de eisen die
de minister zelf stelt en die wij onderschrijven. Deze gemeente kan binnen
25 jaar en waarschijnlijk zelfs heel wat sneller een nieuwe herindeling verwachten,
een herindeling waarin ook een oplossing dient te worden gezocht voor Bathmen.
Dit bleek op korte termijn niet te realiseren. Mijn fractie vindt het jammer
dat daarom nu toch een besluit wordt genomen over Holten en Rijssen, waarbij
Bathmen buiten beschouwing wordt gelaten. Bovendien worden de oplossingen
voor Bathmen in het huidige herindelingsvoorstel verder beperkt. Wij achten
zorgvuldigheid, zeker bij een herindelingsoperatie, belangrijker dan snelheid.
De minister heeft ons op schrift niet kunnen overtuigen van de zorgvuldigheid
waarmee deze beslissing is genomen. Wellicht beschikt hij morgen over extra
argumenten voor de samenvoeging van Holten en Rijssen. Anders overweegt mijn
fractie de motie van de heer Van den Berg te steunen, opdat Bathmen niet tussen
wal en schip valt.Voorzitter! Ook zonder het probleem van Bathmen is er nog wel wat op de
fusie van Rijssen en Holten af te dingen. De minister is namelijk niet erg
consequent in het belang dat hij in algemene termen hecht aan maatschappelijke
verwevenheid. Tussen Almelo en Wierden is geen sprake van zo'n ruimtelijke
en maatschappelijke verwevenheid dat samenvoeging geboden is, zo betoogt hij.
Rijssen en Holten missen die verwevenheid ook, maar nu merkt de minister op
dat herindeling de oriëntatie op elkaar zal kunnen bevorderen. Kan de
minister dit nog eens uitleggen? Is er inderdaad sprake van een tegenstrijdigheid?Wij zijn wel tevreden met de herindeling van Almelo en Wierden. Deze herindeling
is onderbouwd met feiten. Ook wordt de afweging inzichtelijk gemaakt. Ik kan
mij tevens positief uitlaten over het voorstel van de collega's Balemans,
Barth en Hoekema. De aangegeven wijziging versterkt de mogelijkheden van Almelo
en beperkt tevens de opdeling van Bornerbroek.Een telkens terugkerend thema is het beheer van natuurgebieden door steden.
De fractie van GroenLinks stelt niet, anders dan de minister meent, dat steden
hiertoe niet in staat zouden zijn. Wel menen wij dat er een belangentegenstelling
kan ontstaan tussen economische ontwikkeling aan de ene kant en natuurbescherming
aan de andere kant. De beste afweging wordt naar ons idee gemaakt als beide
partijen of beide belangen even sterk gegroepeerd zijn. Hiervoor is niet zozeer
één sterk gemeentebestuur noodzakelijk, zoals de minister aangeeft,
als wel een besluitvormingsproces waarin tot een evenwichtig oordeel kan worden
gekomen. Ik herhaal dat provincies hierin naar ons idee een belangrijke rol
spelen.Ik heb al eerder aangegeven dat de bewijslast voor het aanbrengen van
veranderingen in een herindelingsproces bij de regering ligt. Bij de herindeling
van Oldenzaal ben ik er niet van overtuigd geraakt dat de toekomst van het
natuurgebied Hulsbeek bij Oldenzaal ligt. De bewoording van de minister maakt
mij er niet geruster op. Gelet op de ligging direct tegen de stad aan, zo
zegt hij, is herindeling een logische keuze. Als de grens, zo voegt hij eraan
toe, tussen stad en land maar wel gehandhaafd wordt. Als dat zo is, waarom
moet de grens dan toch verlegd worden? De regio Twente beheert Hulsbeek. Er
zal volgens de minister niets aan het beheer veranderen. Mij lijkt een verandering
van de grens dan ook niet noodzakelijk.Met het amendement van de collega's Barth, Balemans en Hoekema kan ik
voor een deel instemmen. De grenswijziging aan de noordkant van Oldenzaal
lijkt mij gerechtvaardigd vanuit het oogpunt van stadsontwikkeling op de lange
termijn. Ik stel mij voor dat deze doorloopt tot de Gammelkerstraat. Ik hoor
graag van de minister of dit inderdaad zo is.Mevrouw de voorzitter! Aan het begin van mijn eerste termijn stelde ik
dat het bij een herindelingsproces altijd gaat om een groot veranderingsproces,
dat zorgvuldige en specifieke beoordeling verdient. Dit betekent volgens ons
dat het te allen tijde dient te gaan om een open proces, waarin Kamerleden
en hun fracties zich geleidelijk een mening kunnen vormen en zich niet van
tevoren gebonden behoeven te weten aan verplichtende afspraken. Wij waren
dan ook blij met het regeerakkoord op dit punt dat precies deze ruimte laat
bestaan voor meningsvorming. Wij danken de coalitie hiervoor, met name de
fractie van D66, omdat zij deze ruimte nog eens heeft benut. De fractie van
D66 toont hiermee onzes inziens dat het parlement wel degelijk tanden heeft.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De minister zal morgen antwoorden.Sluiting 21.42 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-4163-4202.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl