Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2005 (29800 VII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 1452-1475

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-12-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 24, pagina 1452-1475

17-11-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29800-VIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 17 november 2004)Pagina 1439-1440
Presentie en opening (woensdag 17 november 2004)Pagina 1419-1419
Voortzetting van de behandeling: - wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2005 (29800 VI), van: - de motie-Wolfsen/Van der Laan over contacttijd, vroegtijdige screening en nazorg (29800 VI, nr. 42); - en van 21 andere moties.Pagina 1440-1451
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2005 (29800 XIV)Pagina 1475-1491
Noten (zie pag. 1419 en 1475): - schriftelijke antwoorden van de minister van Justitie en van de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie, op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Justitie voor het jaar 2005, en - schriftelijke antwoorden van de minister van LNV op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van LNV 2005;Pagina 1511-1541
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2005 (29800 VI)Pagina 1419-1439
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van enkele belastingwetten (Belastingplan 2005) (29767), en - Wijziging van enkele belastingwetten c.a. (Overige fiscale maatregelen 2005) (29758)Pagina 1491-1509
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 17 november 2004)Pagina 1510-1510
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2005 (29800 VII)Pagina 1452-1475

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 252 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(VII) voor het jaar 2005 (29800 VII).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Mijn excuses aan de woordvoerders en de bewindslieden. Ik hoop dat u er
enig begrip voor kunt hebben dat de begrotingsbehandeling van het ministerie
van Justitie wat langer heeft geduurd.Mevrouw Fierens (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Ik dank de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
hartelijk voor de ons toegestuurde begroting. Dit begrotingsoverleg vindt
plaats in een niet al te gemakkelijk tijdsgewricht, want de positie van minister
Remkes is er na het debat over de moord op Theo van Gogh niet sterker op geworden.
De scherpste kritiek kwam uit de eigen VVD-fractie. Met spanning wordt nog
gewacht op de discussie over het rapport-Havermans.Minister Remkes heeft de laatste periode gegrossierd in fouten, met name
rond de AIVD, veiligheid en het binnenlands bestuur. Wij missen visie bij
deze minister. Gaf hij terrorisme weg aan minister Donner, de dossiers gemeenten
en decentraal bestuur heeft hij grotendeels weggegeven aan de ministers Zalm
en De Graaf. Daarop zal ik ingaan in deze begrotingsbehandeling.De begroting begint met de mooie woorden: veiligheid, kwaliteit van de
overheid en bestuurlijke vernieuwing zijn de komende jaren de belangrijkste
thema's. Samenwerking met andere partijen staat daarbij voorop, zoals de andere
overheden, maar ook burgers, bedrijven en instellingen. Deze openingstekst
van de begroting zou ik van harte kunnen delen, want niets is minder waar,
dan dat in dit moeilijke tijdsgewricht veiligheid, de kwaliteit van de overheid
en de dienstverlening zwaarder onder druk lijken te staan dan ooit.Ik moet echter constateren dat vooral de gemeenten het nakijken hebben
gehad. Dat is niet terecht. In deze moeilijke weken trekken met name raadsleden,
wethouders en burgemeesters de gemeenten in. Zij gaan naar de wijken, bezoeken
scholen, moskeeën en kerken. Zij zijn continu in gesprek met burgers.
Ons lokaal bestuur is daarin wederom van eminent belang. Zij zijn het directe
aanspreekpunt voor burgers. Wij moeten dat koesteren, als Kamer, als ministers
en als samenleving. Wij kunnen die lokale bestuurders niet van ons vervreemden.Voor de fractie van de Partij van de Arbeid is de grote vraag wat de praktijk
zal worden in 2005. De ervaringen van 2004 hebben ons geleerd dat de mooie
woorden van dit kabinet alleen woorden zijn en geen dagelijkse werkelijkheid.
Voor ons is dit een begroting van grote tegenstrijdigheden. De minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is naar onze mening te onzichtbaar
geworden. Daarover willen wij met hem in gesprek gaan. Ik heb vijf punten.1. Samenwerking met andere partijen staat voorop. Dat is niet waar. Dit
kabinet werkt niet samen. Bij dit kabinet is sprake van een centralistische
agenda, zeker ten opzichte van de decentrale overheden. Die agenda wordt vreemd
genoeg, vooral wat de financiën betreft, gedomineerd door de minister
van Financiën. Het is ons volstrekt onduidelijk waarom de minister van
Binnenlandse Zaken dat allemaal uit handen geeft. De gemeenten worden van
bovenaf in de tang genomen. Het overleg met de gemeenten was ernstig verstoord.Wij zijn blij met het overleg dat er is geweest met VNG en IPO en met
de overeenstemming die is bereikt. Dat was hard nodig, want het kon zo niet
langer doorgaan. Wij hopen dat de stukken die zijn geproduceerd en de overeenstemming
die is bereikt een goede eerste stap is naar een nieuwe relatie.De heer Van der Ham (D66):U zei dat er problemen en conflicten waren met de lokale overheden, maar
dat de partijen er uiteindelijk uitgekomen zijn. Zo gaat het toch meestal.
Wat is dan precies het probleem?Mevrouw Fierens (PvdA):Er is al ruim een jaar sprake van een verstoring van de betrekkingen.
Dat is zo hoog opgelopen dat er twee keer een bijzondere ledenvergadering
is geweest van de VNG. Waar was dat dan voor nodig? Als je samenwerken met
andere overheden en respect voor anderen als motto hebt, dan laat je het zover
niet komen. Nu is er een eerste stap gezet. Ik geef toe dat ik daar blij mee
ben, maar ik blijf bezorgd, want het is slechts een eerste stap. Ik blijf
behoedzaam volgen hoe de volgende stappen zullen zijn, want er is ook nog
een lijst "niet opgelost".De heer Van der Ham (D66):U zegt dat u het behoedzaam volgt, maar ik vind het prettiger als mensen
vooruitdenken. U weet ook dat gemeenten op dit moment eigenlijk niet zo goed
functioneren. Kijk maar naar het onderzoek van Berenschot. Een beetje druk
op de gemeenten om beter te functioneren is dan toch niet erg? Dat er wel
eens onaardige dingen gezegd worden, hoort er gewoon bij. Dat is nuttig om
er goed uit te komen, wat uiteindelijk ook is gebeurd.Mevrouw Fierens (PvdA):Een beetje druk uitoefenen is natuurlijk wat anders dan een verstoorde
dialoog en daar was sprake van. Ik vraag de minister van Binnenlandse Zaken
waarom dat allemaal nodig was en hoe het zover is gekomen. Waarom was er tot
tweemaal toe een bijzondere ledenvergadering van de VNG nodig? Dat staat haaks
op de visie van het kabinet.Voorzitter. Waar was de minister van Binnenlandse Zaken toen minister
Verdonk zich uitsprak over de voordelen van de centralistische staat? Ik had
minstens een tegenartikel verwacht in de Volkskrant van de volgende dag, waarin
klip en klaar had gestaan dat wij niet in een centralistische staat leven
maar in een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Dan had de minister van Binnenlandse
Zaken zich laten zien. Waar was de minister van Binnenlandse Zaken bij het
hevige verzet van de gemeenten tegen de afschaffing van de OZB en daarmee
de aantasting van de lokale autonomie? Nu is er nog een lange weg te gaan,
want de gemeenten zijn ernstig beperkt in hun mogelijkheden en er is al een
hele tijd gebrek aan respect en aan dialoog. De gemeenten staan inmiddels
met de rug tegen de muur van hun eigen bestuurskracht. Wie betaalt daarvoor
de prijs? Dat zijn de burgers bij ons in de straat. Het kabinet
is ziende blind en horende doof, zei Deetman. Centralisme werkt niet in dit
land, volgens Jan Franssen.2. Het kabinet heeft een sociaal gezicht, wordt gezegd, maar ik denk dat
dit niet waar is. Dit kabinet zet de financiële autonomie onder druk
en rolt de zwaarste lasten naar de minst draagkrachtigen.Mevrouw Spies (CDA):U hebt het over de wurggreep waarin dit kabinet de gemeenten houdt. Ik
vraag u dan ook binnen de eigen fractie wat consistenter te zijn. In de nota
Ruimte en in de nieuwe wet op de ruimtelijke ordening wordt die wurggreep
eindelijk losgelaten. Er wordt "ontpronkt" hebben wij wel eens gezegd. Dan
krijst de PvdA-fractie echter moord en brand, omdat wij het allemaal te veel
loslaten en het niet aan die gemeenten kunnen overlaten. Ik nodig u uit om
die dialoog eens in uw eigen fractie te voeren. Juist dit kabinet is er met
de hartelijke steun van de CDA-fractie op uit om gemeenten veel meer ruimte
te geven dan zij ooit hebben gehad.Mevrouw Fierens (PvdA):In de nota Ruimte is een grote rol weggelegd voor de gemeenten. Ruimte
is het grote thema waar het in Nederland om draait. Dat andere overheden daar
een andere rol in moeten spelen, is een opvatting van de PvdA-fractie. Autonomie
wil echter niet altijd zeggen dat alles wat de gemeenten doen goed is. Dat
is echt een ander hoofdstuk.Ik had al gezegd dat het niet waar is dat het kabinet een sociaal gezicht
heeft. Dit kabinet zet de financiële autonomie onder druk en rolt de
zwaarste lasten naar de minst draagkrachtigen. De eigen financiële ruimte
van gemeenten, en daarmee de eigen autonomie, wordt zwaar beperkt door onder
andere afschaffing van het gebruikersdeel OZB. Dit is een heel principieel
punt, want deze belasting geeft lokale bestuurders nu juist de ruimte voor
het voeren van eigen beleid en daarmee voor een levendige lokale democratie.
De achterban van het CDA en de VVD delen deze mening. Minder draagkrachtigen
hebben geen voordeel bij de afschaffing van dit gebruikersdeel. Die worden
wel getroffen door de afschaffing van de Zalmsnip. Dat vindt het CDA-congres
inmiddels ook. Verder is er grote druk ontstaan door het voornemen van het
kabinet om een stop te zetten op de gemeentelijke investeringen. Die druk
is nu gelukkig van de ketel, waarvoor dank, maar het leed was inmiddels alweer
geschied; en dat naast alle bezuinigingen die er al waren. Het voornemen te
decentraliseren met te weinig middelen is ook nog niet de wereld uit. Wat
is nu eigenlijk de concrete agenda van de minister op het vervolg hiervan?De PvdA-fractie steunt van harte het jongste voorstel om een onderzoek
te doen naar een decentraal belastinggebied, maar ziet vooralsnog geen reden
om dan nu over te gaan tot de afschaffing van het gebruikersdeel. De fractie
ziet het onderzoek meer als een aanvulling op de OZB, niet in plaats van de
OZB. Ik zou mij ook nog kunnen vinden in voorstellen ter verbetering van de
OZB; die mogelijkheden zijn er ook. Ik wil graag een reactie van de minister
hierop.Afschaffing van het gebruikersdeel van de OZB geeft trouwens een ontzettende
heisa. Afschaffing levert heel veel bestuurlijke drukte op en kost heel veel
extra geld. Dat vinden wij jammer. Het schiet gewoon niet op. Waar denkt de
minister het geld vandaan te halen om het Gemeentefonds te compenseren? Dat
is dit jaar niet gelukt en zal volgend jaar waarschijnlijk ook niet lukken.De PvdA-fractie is van mening dat het belastingonderzoek dat uitgevoerd
gaat worden ook gericht moet zijn op het principe van de zwaarste lasten op
de sterkste schouders. Misschien kan in dat onderzoek ook worden meegenomen
of riool- en reinigingsrechten progressiever te maken zijn. Dit kabinet zegt
immers een sociaal gezicht te hebben en kan die uitspraak dan waarmaken. Graag
krijg ik een reactie van de minister hierop.Wat is het gevolg van dit beleid? De gemeentebesturen zijn het haasje,
want die moeten iedere keer maar een andere draai geven aan hun begroting.
En dus zijn de burgers het haasje, want zij moeten de gevolgen dragen. Immers,
verenigingen worden gekort op hun subsidie, de muziekschool gaat dicht, het
zwembad moet sluiten. De minister weet dat ook, want die is net als wij overstelpt
met brieven uit gemeentes waarin dit haarscherp is voorgelegd. De burgers
kunnen er niet eens hun eigen wethouders op afrekenen, want die zitten in
dezelfde klem.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Ik dacht dat ik u zo-even hoorde zeggen, dat u wilt dat bij dat onderzoek
wordt betrokken op welke manier ook in gemeenten de sterkste schouders de
zwaarste lasten gaan dragen. Bedoelt u dat u een instrument onderzocht wil
hebben waarmee ook de gemeente inkomenspolitiek gaat bedrijven?Mevrouw Fierens (PvdA):Als je een belastingonderzoek doet, kun je ook de rechten meenemen. Als
je zegt een sociaal gezicht te hebben, zou je een systematiek kunnen ontwikkelen
waarin een progressiviteit zit.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Dat betekent dus dat volgens u ook gemeenten een instrument van inkomenspolitiek
moeten kunnen gebruiken.Mevrouw Fierens (PvdA):Als je dat binnen kaders stelt, is het geen vrije, maar een beperkte inkomenspolitiek,
want die is dan natuurlijk genormeerd.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Het is het een of het ander. Óf je hebt het instrument waarbij
gemeenten de mogelijkheid krijgen om de sterkste schouders de zwaarste lasten
te laten dragen óf je hebt dat niet. Je gaat niet vervolgens zeggen:
u mag het maar beetje beperken.Mevrouw Fierens (PvdA):Als je de systematiek ontwikkelt, is het net als bij de OZB natuurlijk
genormeerd binnen bepaalde kaders, bijvoorbeeld opcenten op de inkomstenbelasting.
Dat is een van de voorstellen die circuleren. Dat heeft natuurlijk ook met
inkomenspolitiek te maken zonder dat het meteen een grote vrijheid voor de
gemeentes inhoudt.De heer Van Beek (VVD):Het moet mevrouw Fierens zijn opgevallen dat de discussie over de OZB
een jaar verder naar voren is verschoven en dat de gemeenten dus op dit moment
nog niet met dat probleem te maken hebben. De consequentie daarvan is ook
goed zichtbaar: de burgers zijn in heel veel gemeenten het haasje omdat er
een enorme stijging is van tarieven en belastingen. Óf mevrouw Fierens
neemt het op voor de burgers en is het met ons eens dat wij wat moeten doen
aan de belastingschroef. Óf zij neemt het op voor de bestuurders en
zegt dat die de vrije hand moeten hebben om de burgers te pakken waar die
te pakken zijn. Zij houdt nu een verhaal waarin zij in één zin
beide denkt te kunnen accommoderen, en dat gaat niet.Mevrouw Fierens (PvdA):Zo zit het natuurlijk niet. Het afschaffen van het gebruikersdeel van
de OZB zit er natuurlijk aan te komen want daarover zijn afspraken gemaakt
in het Hoofdlijnenakkoord. Tegelijkertijd wordt er stevig bezuinigd op het
Gemeentefonds. De WMO zit er ook aan te komen en verder noem ik de Wet werk
en bijstand. De gemeenten moeten natuurlijk ook hun begrotingen zien rond
te krijgen. Ze hebben hevig bezuinigd en er zijn allerlei takendiscussies
aan de gang. Vervolgens viel het dan ook weer even mee omdat de invoering
van de nieuwe OZB werd uitgesteld. Dat maakt het beleid ook zo onduidelijk.
Het klopt – maar daar gaan wij niet over – dat kosten zijn doorberekend
aan burgers. Zo zijn de reinigings- en begrafenisrechten kostendekkend gemaakt.
Dat is niet leuk, maar dat is het gevolg van het beleid en van verwachtingen
van gemeentes wat er aan beleid zal komen. Als bepaald beleid wordt uitgesteld,
krijgen de gemeenten weer wat lucht. Maar die lucht gaat natuurlijk weer verdwijnen
en dat is echt een drama voor gemeentebestuurders. Er is sprake van een jojobeleid.De heer Van der Ham (D66):In slechte economische tijden gaat het ook met de gemeenten wat minder.
Hoe verklaart u toch dat in goede én slechte tijden gemeentelijke lasten
stijgen?Mevrouw Fierens (PvdA):Het is natuurlijk een slechte zaak als lasten te veel stijgen, maar uw
stelling klopt niet helemaal. Veel gemeenten hebben de OZB-tarieven heel erg
laag gehouden, maar kregen daar spijt van als haren op hun hoofd, gezien de
verrekeningen en de onduidelijkheid daarover.De heer Van der Ham (D66):Ook allerlei andere tarieven zijn verhoogd.Mevrouw Fierens (PvdA):Op allerlei gebied is sprake van stijgende kosten, maar er is dan ook
een grote druk om veel voorzieningen te hebben. Zeker na Volendam en Enschedé
is er de noodzaak om veel veiligheidsvoorzieningen te treffen. Hetzelfde geldt
voor infrastructurele voorzieningen. De eisen van rijk en provincies aan de
gemeenten zijn de laatste jaren behoorlijk opgeschroefd.De heer Van der Ham (D66):Uw analyse is dat bij bezuinigingen bij gemeenten altijd eerst gekeken
wordt naar de organisatie en de overhead en pas daarna naar de tarieven?Mevrouw Fierens (PvdA):Absoluut.De heer Van der Ham (D66):Wat vindt u dan van het Berenschot-rapport waarin staat dat minstens bij
1/3 van de gemeentes behoorlijk op de overhead kan worden bezuinigd in plaats
van de lasten bij de burgers te leggen?Mevrouw Fierens (PvdA):Ik ben principieel van mening dat gemeenten eerst naar zichzelf moeten
kijken. Ze zijn immers autonoom, maar ik heb er wel een opvatting over. Ik
heb tien jaar in gemeenteland rondgelopen en ik weet dat er altijd wel ergens
moet worden gesneden. De meeste gemeenten zijn daar heel serieus mee bezig.
Je breekt je benen over de takendiscussies maar ook over de voorzieningen
die worden teruggedraaid. Ik vind het merkwaardig dat dit zo weinig terugkomt
in het Berenschot-rapport.4. "Kwaliteit van de overheid". Dit kabinet is slordig. De voornemens
veranderen steeds. De OZB wordt afgeschaft, de OZB wordt uitgesteld. Het restant
wordt gemaximeerd, het restant wordt toch maar volgend jaar gemaximeerd. De
meicirculaire komt in juni en de septembercirculaire komt in oktober. Financiële
gevolgen zijn niet goed in beeld gebracht. Gemeentes moeten het meestal zelf
uitrekenen maar worden doorverwezen naar websites met onduidelijke rekenmodellen.
Als de begroting al bij de raad ligt, worden er nog enorme bijstellingen/bezuinigingen
aangekondigd en dan krijg je als middelgrote gemeente ineens nog een korting
van 4% op je bord. Het zijn vooral die onzekerheid en die systematiek die
de verhoudingen verstoren. Het is een soort jojobeleid. Het kan meevallen,
het kan tegenvallen, het kan weer meevallen en dan weer tegengevallen. Net
als bij afvallen, is jojobeleid niet goed.Het ministerie van Binnenlandse Zaken wordt door iedereen gezien als een
introvert ministerie. Het jongste nummer van Binnenlands Bestuur doet hier
nog eens een schepje bovenop. Het is een specifieke taak van beide ministers
om dit aan te pakken. Hoe willen zij dit doen? Zijn zij hiermee
bezig? Dit is toch hun specifieke taak. Juist dit ministerie zou toch model
moeten staan voor de andere overheden en moeten laten zien hoe je met die
andere overheden omgaat en juist dit ministerie wordt zo belaagd door die
andere overheden. Wat is dan een andere overheid als je ministerie zo in het
nieuws komt en zo wordt bekeken?4. Bestuurlijke vernieuwing. Dit kabinet gaat aan de directe zeggenschap
van burgers voorbij. Dit kabinet zet burgers verder op afstand, want de directe
zeggenschap van burgers gaat achteruit. Ik zal daar een voorbeeld van geven.
Een burger woont in een gemeente en niet in een WGR-plus of provincie. Daarom
zouden daar alle instrumenten aanwezig moeten zijn om de lokale democratie
volledig te laten bloeien. Dit schiet echter niet op als er vervolgens een
lokale belasting wordt afgeschaft, want die is nu juist een uiting van lokale
democratie.Dit kabinet schaft het referendum af. Minister De Graaf kiest ervoor om
zijn D66-kroonjuwelen binnen zijn termijn van vier jaar te realiseren. Hij
propt alles in vier jaar door gebruik te maken van een centralistische aanpak.
Top down in plaats van bottom up. Dit staat haaks op wat bestuurlijke vernieuwing
vraagt. Vorm en inhoud horen immers bij elkaar.Zo is de realisering van het kiesstelsel ook een Haagse aangelegenheid
gebleven. Dit kan toch echt anders. In Brits-Columbia kunnen alle kiesgerechtigden
meestemmen. Waarom heeft de minister niet voor een dergelijke interactieve
aanpak gekozen?Kijk naar het proces van de gekozen burgemeester. Door de centralistische
agenda is er geen enkele vruchtbare basis om te beginnen aan een gekozen burgemeester.
Was er in het begin zoveel enthousiasme te bespeuren – ook in de gemeenten –
door de centralistische aanpak is de lol er inmiddels wel af. De gemeenten
hebben hun handen vol en zij hebben alle energie nodig om de boel draaiende
te houden en het beginnend dualisme van de grond te krijgen. Zij vinden vervolgens
geen gehoor bij de minister voor de vraag om de invoering en het debat over
de gekozen burgemeester te laten aansluiten bij hun ritme en hun hartslag.
Daar gaapt een kloof. De minister luistert niet naar die hartslag en voelt
die hartslag niet aan.De heer Van der Ham (D66):Wat is precies uw definitie van bottom up? Geldt dit voor de bestuurders
of voor de bevolking? Waar zit die bodem bij u?Mevrouw Fierens (PvdA):Als je aan een proces voor een gekozen burgemeester begint, moet je ook
een dialoog aangaan met de burgemeesters en de besturen en de gemeenteraadsleden.
Natuurlijk is er dan ook nog een dialoog met de burgers. Waarom niet?De heer Van der Ham (D66):De burgers zeggen in grote meerderheid dat zij graag hun burgemeester
willen kiezen. Naar wie moeten wij nu luisteren volgens uw bodembenadering?Mevrouw Fierens (PvdA):Mijn stelling is dat de burgemeester in deze fase moet worden gekozen
door de gemeenteraad. Wij hebben dit heel zorgvuldig afgewogen. Dit zou een
heel natuurlijke ontwikkeling zijn gelet op de ontwikkelingen in de gemeenten
en van het dualisme. De geschiedenis van de bestuurlijke ontwikkeling laat
zien dat Nederland niet zo snel veranderingen invoert. Wij staan voor een
procesmatige aanpak.De heer Van Beek (VVD):Wat is het verschil tussen de huidige procedure voor de burgemeestersverkiezing
en de procedure voor burgemeestersverkiezing door de gemeenteraad?Mevrouw Fierens (PvdA):Eigenlijk is het een bevestiging van de huidige procedure.De heer Van Beek (VVD):U wilt dus gewoon niets veranderen. Dat zijn toch die conservatieve trekjes.Mevrouw Fierens (PvdA):U kunt mij niet verwijten dat de Partij van de Arbeid niets wil veranderen.
Dat is uw opmerking; leuk voor het debat maar niet waar.De heer Van Beek (VVD):U zegt dat u niets wilt veranderen. Ik vind dat conservatief, maar het
is uw opmerking dat de beide procedures eigenlijk gelijk zijn.Mevrouw Fierens (PvdA):Er heeft zich een stapsgewijze, procesmatige ontwikkeling voorgedaan.
Die wordt gehonoreerd door de burgemeester door de raad te laten kiezen. En
in die zin is er wel sprake van een wijziging.Ik sprak over de hartslag van de gemeente waar de minister van BVK niet
zo goed naar geluisterd heeft. Wat moet de gekozen burgemeester met een gemeente
zonder eigen belastinggebied, of een gemeente met een beperkte autonomie,
of zonder zeggenschap, hetgeen nog in het debat over de politie aan de orde
komt? Hij wordt een Jan zonder land. De kroonjuwelen van D66 worden belaagd
door de centralistische agenda. Bestuurlijke vernieuwing vindt per definitie
van onderop plaats. Dat vergt tijd, soms meer dan de vier jaar die daarvoor
gesteld zijn.Ik kom tot slot op de broodnodige goede dienstverlening aan de burgers.De heer Van der Ham (D66):Ik heb niets met woorden zoals "kroonjuwelen". Vernieuwing moet altijd
vanaf de bodem komen, van mensen zelf. De democratie is van het volk. Wij
luisteren niet alleen naar de mensen die tot de bestuurders van Nederland
gerekend worden maar ook naar de bevolking zelf. Dat is pas bottom-up. Volgens
mij behoort dat ook tot het gedachtegoed van de Partij van de Arbeid maar
helaas kiest u daar niet voor.Mevrouw Fierens (PvdA):Ik weet niet waaruit u afleidt dat ik daar niet voor kies. Ik weet het
werkelijk niet. U roept het en ik laat het ook verder bij u, want u verbindt
daar verder niets aan.De heer Van der Ham (D66):U spreekt over bestuurlijke vernieuwing, democratische vernieuwing die
van onderop moet komen. Vervolgens spreekt u alleen over bestuurders die daar
moeite mee hebben. Dat is uw goed recht want daar moet ook mee gesproken worden.
Het gaat echter verder om de bevolking en daar hebt u niet over gesproken.Mevrouw Fierens (PvdA):Ik heb heel uitgebreid gezegd dat het afschaffen van de OZB niet goed
is voor de lokale democratie. De centralistische aanpak is niet goed voor
directe democratie en zeggenschap. Ik kom straks nog op een paar punten terug. Een primair agendapunt is de broodnodige goede dienstverlening aan de
burgers. De minister van BVK is druk doende met de Andere overheid. Hoe ver
staat het met het ontbureaucratiseren? De maatlat strekt zich uit tot 2007;
waar bevindt de minister zich op deze maatlat wat deregulering en de administratieve
lasten betreft? Een betere dienstverlening aan de burgers valt nog niet te
ontdekken. De burgers blijven achter. De PvdA wil daaraan een stevige impuls
geven, zowel met de initiatiefwet-Wolfsen, als met het instellen van een keurmerk.
Daarover hebben wij het al eerder gehad. Dat is belangrijk omdat een keurmerk
zichtbaar is voor burgers. Kwaliteitshandvesten zijn onzichtbaar. Ik pleit
voor het Engelse model. Mijn voorstel breid ik uit, niet alleen naar gemeenten,
maar ook naar provincie en Rijk. Ik stel de minister voor om een bedrag uit
het budget voor het programma Andere overheid toe te kennen aan de Stichting
Rekenschap of de Consumentenbond om een keurmerk te ontwikkelen. Het is absoluut
niet mijn bedoeling om dit door het ministerie van BZK zelf te laten doen;
dat behoort niet tot zijn taken.Het keurmerk is belangrijk omdat burgers waar willen voor hun geld. Bestuurlijke
vernieuwing is per definitie bedoeld om die mondigheid goed in te zetten en
om mensen deel te laten nemen aan die democratie, zoals dat gebeurde in het
oude Athene.Niet alleen de Belgen doen het beter, maar ook de Britten en de Denen.
De Belgen ontwierpen hun elektronische overheid die een geweldige kwaliteitsimpuls
voor burgers opleverde. De Britten deden dat met het ontwerp van een keurmerk.
Die externe prikkel heeft heel goed uitgewerkt voor verbetering van de directe
dienstverlening aan burgers. De Denen voeren in één klap –
daar zouden vraagtekens bij kunnen worden gezet, maar het getuigt van lef –
in 2007 een heel nieuw systeem in van regio's, gemeenten en een afgeslankte
overheid. Zij doen dat niet aan de hand van de traditionele belangen, maar
aan de hand van de vragen van vandaag. Dat is niet zo verwonderlijk want de
overheid van vandaag is niet meer die van het eerste ontwerp van het huis
van Thorbecke. Er is inmiddels een Europese Unie, burgers stellen andere eisen
en gaan niet meer in de rij staan, er zijn nieuwe technologische mogelijkheden
en wij organiseren ons anders, namelijk in netwerken. Er is minder geld, er
zijn veel politieke partijen gekomen en de gevolgen hiervan dringen zich hard
aan ons op.Wij verliezen aan transparantie binnen deze overheid. Burgers weten niet
meer waar zij terechtkunnen en de directe relatie tussen burgers en overheid
staat onder druk. Aan wie betalen zij nu eigenlijk hun lasten? Van wie krijgen
zij er iets voor terug? Bij de gemeente is dat nog wel helder, daar is nog
sprake van een één-op-één-relatie. Als binnen
regio's echter ook nog baatbelasting gaat worden betaald, wordt het steeds
diffuser. Waar staat de minister van BZK in dit woud van vraagstukken? Wij
willen hem daar heel graag in terug zien. Wij willen dat hij leiding gaat
geven met het oog op alle problemen die er zijn in het huis van Thorbecke.
Die moeten op de agenda komen. Wij zijn allemaal heel bang om in een structuurdiscussie
te belanden. Dat hebben wij immers al vele malen meegemaakt. Wij zijn niet
de enigen die zich hier zorgen om maken. Binnen de VVD wordt bijvoorbeeld
een werkgroep ingesteld die naar het huis van Thorbecke gaat kijken. Dat is
onontkoombaar geworden. Wij hopen dat de minister van BZK dat ook inziet.Ik heb eerder aan de ministers gevraagd hoe zij het binnenlands bestuur
over vijf jaar zien. Ik heb daar geen antwoord op gekregen. Ik hoop dat wel
te krijgen. Als de transparantie in een organisatie verdwijnt, verdwijnt immers
ook de democratische legitimiteit en zijn alle impulsen van bestuurlijke vernieuwing
gerommel in de marge. Het spijt mij om dat te moeten zeggen, maar het is waar.
Als de structuur niet meer transparant is, kan je lappen, knippen en plakken,
maar het schiet niet meer op.Minister De Graaf zegt dat het programma Andere Overheid wel degelijk
een visionaire grondslag heeft. Wij hebben daar een verschil van mening over.
Ik las in het blad van Publiek Domein, een overheidsopleider, een interview
met de directeur-generaal waarin hij zegt dat Andere Overheid niet zozeer
een visieprogramma is, maar een doeprogramma. Dat is niet erg, maar het moet
wel worden gezegd. Wij hebben ook behoefte aan de visie. Wij hebben erover
gedacht om het rapport-Geelhoed te bespreken. Dat is niet eerder aangeboden,
maar dat kan alsnog. Het zou een eerste aanzet kunnen zijn voor een dergelijk
debat. Het rapport ligt er nog. De PvdA-fractie pleit voor hervatting van
het debat. Vitalisering van de democratie is nodig en wij moeten de transparantie
terugkrijgen. Wij hopen op een toezegging van de minister van BZK.Wij vragen aandacht voor de positie van de commissaris van de Koningin.
Wij vinden dat dit niet kan wachten op een bredere discussie over het huis
van Thorbecke. De commissarissen van de Koningin hebben veel nevenfuncties
en zij hebben daar veel nevenverdiensten uit. Wij pleiten ervoor om daar snel
een regeling voor te treffen. Er kan worden gedacht aan voorstellen uit het
rapport van de commissie-Dijkstal of aan een regeling zoals die voor leden
van de Tweede Kamer is getroffen. Wij vragen de minister om snel stappen te
zetten zodat wij situaties kunnen voorkomen zoals die in Noord-Brabant is
ontstaan rond mevrouw Maij-Weggen. Wij vragen ook aandacht voor succesvolle
projecten. Dan doel ik op het project Operatie Hartslag in Heerlen. Die past
voortreffelijk binnen de doelen van het ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties om veiligheid en samenwerking te vergroten. Dit unieke
project is succesvol gebleken en heeft geleid tot de vermindering van het
aantal meldingen van overlast. De CDA-fractie heeft daar tijdens de behandeling
van de begroting van het ministerie van Justitie een amendement over ingediend.
Wij komen daar samen met haar op terug bij de behandeling van de begroting
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om dit project
te kunnen laten vervolgen, zodat andere gemeenten er lering uit kunnen trekken.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Ik hoor mevrouw Fierens net zeggen dat zij het rapport-Geelhoed
wil bespreken. Dat is heel interessant. Wat staat haar voor ogen?Mevrouw Fierens (PvdA):Het hoeft niet per se het rapport-Geelhoed te zijn. Het mag ook een ander
rapport zijn. Een heleboel rapporten zijn niet besproken of aangeboden, terwijl
zij op zichzelf een goede aanleiding vormen voor het debat
over het huis van Thorbecke.De heer Van Beek (VVD):Begrijp ik dat mevrouw Fierens belangstelling heeft voor de provinciale
herindeling?Mevrouw Fierens (PvdA):Absoluut! Natuurlijk willen wij naar de provincies en waterschappen kijken.
Het rapport-Geelhoed heeft daartoe aanleiding gegeven.De heer Van Beek (VVD):Mevrouw Fierens staat met beide benen in de maatschappij. Als ik het goed
begrijp, voelt zij dat de bevolking daarvoor warm loopt. Wij hebben dat nog
niet gemerkt.Mevrouw Fierens (PvdA):Geachte collega, ik heb net gepleit voor een transparant huis van Thorbecke.
Als de organisatie van de overheid niet meer transparant is, ontstaat er een
probleem. Dat probleem is inderdaad aan het ontstaan. Over bestuurlijke dichtheid
gesproken, in de provincie Zuid-Holland heb je de grootstedelijke regio Den
Haag en de grootstedelijke regio Rotterdam. Daar ontstaat verder de Leidse
regio Duin- en Bollenstreek, dadelijk misschien zelfs wel als een WGR+regio.
Verder hebben we daar de Drechtsteden, dadelijk misschien ook wel als een
WGR+regio. Wat is de rol van de provincie? Zitten burgers erop te wachten?
De provinciale herindeling levert onmiskenbaar veel voordeel op, concludeer
ik als ik de bestuurlijke dichtheid van bijvoorbeeld de provincie Zuid-Holland
voor ogen houd. Het is mogelijk om de overheid efficiënt te maken. Dat
levert veel geld op. Wij zijn verplicht om dat te doen. Laat er geen misverstand
over bestaan dat in Zuid-Holland het plan is opgevat tot opschaling, zodat
de Randstadprovincie ontstaat. Dat kan natuurlijk niet, want dan heeft de
provincie Zuid-Holland niets meer te doen.De voorzitter:Er volgt nu een lang betoog naar aanleiding van een korte, procedurele
interruptie van de heer Van Beek. Ik denk dat het goed is om het woord te
geven aan de volgende spreker.Mevrouw Spies (CDA):Voorzitter. Enkele weken geleden liep het afvoerputje in onze straat slecht
door. Grote delen van de straat stonden blank. Daar kunt u zich vast iets
bij voorstellen. Met een gevoel van "laten wij het in ieder geval proberen"
hebben wij de gemeente gebeld. Wie schetst onze verbazing? Binnen 24 uur was
het euvel verholpen. Er lag bij ons een kaartje in de bus waarop stond tot
wie wij ons konden wenden bij herhaling van klachten en gaat u zo maar door.
Zoals u begrijpt, is bij ons thuis de waardering voor het gemeentelijk apparaat
in onze gemeente met stip gestegen. Voorlopig reppen wij daar met geen kwaad
woord meer over.Naar mijn stellige overtuiging illustreert dit voorbeeld waar het om gaat
in de relatie tussen burgers en overheid. Het gaat om een overheid die presteert.
De CDA-fractie beschouwt het verbeteren van de prestaties van de overheid
als een van de belangrijkste rode draden in deze kabinetsperiode. Alleen als
wij dat doel bereiken, neemt het vertrouwen van de burger in de overheid toe.
In die zin onderstrepen wij het belang van de mogelijkheid om elektronisch
aangifte te doen en om meer dienstverlening via internet te laten lopen. Wij
hebben hoge verwachtingen van de mogelijkheden om de administratieve lasten
voor burgers en bedrijven terug te dringen, bij voorbeeld door het invoeren
van een fatale termijn voor het verlenen van vergunningen. Mijn collega Van
Hijum heeft vorige week symbolisch de eerste digitale bouwvergunning verleend.
Die kant moeten wij op, wat ons betreft. Hoe realiseren wij dat ouderen niet
voor tal van verschillende voorzieningen even zoveel formulieren moeten invullen
die zelden te begrijpen zijn? Cruciaal is dat wij drastisch het mes durven
zetten in plan- en rapportageverplichtingen tussen overheden, dat gemeenten
met een goedkeurende accountantsverklaring kunnen volstaan en dat wij het
zogenoemde verticale toezicht kunnen afbouwen. Dat betekent dus ook de omvang
van de rijksdienst fundamenteel ter discussie stellen. Juist BZK heeft daarbij
een aanjaagfunctie, die wat ons betreft nog wat meer resultaatgericht mag
worden. De fractie van het CDA heeft van oudsher de overtuiging dat overheidstaken
zo dicht mogelijk bij de burger moeten worden uitgevoerd en dus bij voorkeur
op gemeentelijk niveau. Wat dat betreft onderschrijft zij de hoofdlijn van
het kabinetsbeleid van harte. Je zou kunnen zeggen dat dit kabinet gouden
kansen biedt voor de andere overheden. Wij zien de eerste resultaten hiervan
bijvoorbeeld terug in de nota Ruimte, de WWB en de basisgedachte die aan de
WMO ten grondslag ligt. Tegelijkertijd constateren wij dat die gouden kansen
op dit moment niet bepalend zijn voor de verhoudingen tussen het Rijk, de
provincies en de gemeenten.Het meest treffend was de sfeer die enkelen van ons tijdens de buitengewone
algemene ledenvergadering van de VNG op het Malieveld konden proeven. Er was
geen sprake van protest of demonstratie, maar wel van een grote zorg over
de ontvankelijkheid van dit kabinet, en in het bijzonder van deze ministers,
voor de verhoudingen met die andere overheden. Het zou veel te gemakkelijk
zijn om in een weerwoord alleen maar te verwijzen naar de onvrede over het
gedeeltelijk afschaffen van de OZB, of de discussie over het EMU-saldo. Het
gevoel van onbehagen bij gemeenten, provincies en waterschappen zit dieper.Gelukkig is vorige week een eerste stap gezet ter verbetering van de verhoudingen.
Dat blijkt uit de kop van het gezamenlijk persbericht. Dat werd ook wel tijd.
De fractie van het CDA wil dat er een nieuw bestuursakkoord komt. Daarvoor
is natuurlijk wel een voorwaarde dat de minister van BZK zich iets minder
laatdunkend uitlaat over weer een nieuw stukje papier. Het is allemaal nog
betrekkelijk vers, maar wij staan positief tegenover de code voor interbestuurlijke
verhoudingen die wij gisteren ontvingen. Dat geldt ook voor het vergroten
van de beleidsvrijheid en het opschonen van de verhoudingen tussen de drie
bestaande bestuurslagen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Mevrouw Spies sprak over de weerstanden onder de bestuurders die zij proeft
in de circustent van de VNG. Zij zegt dat het te gemakkelijk zou zijn die
alleen te wijten aan de OZB. De weerstanden zitten naar haar zeggen dieper.
Waar zitten die dan en waaruit komen die voort? Daarop gaat mevrouw Spies
namelijk niet in.Mevrouw Spies (CDA):Het is naar mijn idee een optelsom van een aantal dossiers
waarin de OZB en de EMU een dominante rol hebben gespeeld. Maar dat heeft
bijgedragen aan een gevoel van dat er over en weer te weinig sprake is van
vertrouwen. Ik doel dan op het vertrouwen tussen gemeenten, provincies, waterschappen
en dit kabinet. Ik vermoed dat dit kabinet onvoldoende heeft geïnvesteerd
in die bestuurlijke verhoudingen met die andere overheden. Te vaak kregen
wij het signaal– ik neem aan dat ook de heer Duyvendak dat wel eens
heeft ontvangen– dat er geen ruimte was voor een gesprek en dat de manier
waarop men met elkaar omging bijna meer bepalend was voor de sfeer tijdens
dat gesprek dan de precieze onderwerpen die op de agenda stonden. Dat bedoelde
ik tot uitdrukking te brengen met mijn opmerking dat het dieper zit dan alleen
een dossier dat niet goed wordt behandeld.Met name met betrekking tot de code voor interbestuurlijke verhoudingen
vraag ik hoe de minister de daad bij het woord gaat voeren. Eerlijkheidshalve
merk ik op dat ik hier en daar nog wat wrijving constateer als ik het wetsvoorstel
regio-plus daarnaast leg, dat ons hier binnenkort nog ter bespreking wordt
voorgelegd.In die code heb ik gemist waartoe dit zal leiden. De kern van het opschonen
van die bestuurlijke verhoudingen zou een betere dienstverlening aan bedrijven
en burgers moeten zijn. Het antwoord op de vraag waarom in die bestuurlijke
verhoudingen moet worden geïnvesteerd – ik doel op het investeren
in de dienstverlening aan de burgers en dus de presterende overheid –
zie ik in die code niet terug.Wij onderschrijven de ambitie binnen een jaar tot een vermindering van
administratieve lasten te komen en dubbel toezicht te voorkomen. Wat dat betreft
verheug ik mij op de concrete maatregelen die wij volgend jaar bij de behandeling
van deze begroting kunnen afkaarten.Veiligheid en politie komen apart aan de orde. Toch hecht ik eraan nu
al een zorg van de fractie van het CDA te noemen. Een aantal recente ontwikkelingen
maken ons wat beducht voor een verenging van de basispolitiezorg. Onze fractie
ziet de kracht van de politie niet alleen in het opsporen van strafbare feiten,
maar juist ook op straat, waar de een een aai over z'n bol krijgt en de ander
op z'n tijd vermanend wordt toegesproken.Verleden week hebben wij het voorstel voor de gekozen burgemeester ontvangen.
Op de inhoud daarvan wil ik vandaag niet ingaan, wel op de positie van de
zittende burgemeesters. De ministers hadden bij de bespreking van de hoofdlijnennotitie
toegezegd dat zij een uiterste poging zouden doen om voor de presentatie van
het wetsvoorstel een akkoord met de zittende burgemeesters te sluiten. Dit
is nog niet gelukt. Sterker nog, het overleg zou muurvast zitten. Wat is de
stand van zaken?Er is geen misverstand over dat de integriteit van het openbaar bestuur
buitengewoon belangrijk is. Naarmate wij meer met gekozenen gaan werken, wordt
het ook bij een kiesstelsel waarbij gekozenen een persoonlijk mandaat van
de kiezers hebben, steeds relevanter om goede voorschriften op het gebied
van integriteit en de financiering van campagnes te hebben. Als wij bij een
spreekbeurt te horen krijgen dat de lokale horeca € 150.000 doneert
voor de verkiezingscampagne van een lokale partij, dan krijg ik daar kippenvel
van. Die kant moeten wij in Nederland niet op gaan. Ik nodig de minister voor
BVK uit om in ieder geval in overweging te nemen, daarvoor een apart voorstel
voor te bereiden. Het moet daarbij gaan om het bieden van eerlijke kansen
en om volstrekte openheid over de beschikbare middelen en de herkomst ervan,
en zeker niet uitsluitend de financiële middelen. Ook moet voorkomen
worden dat ambten "gekocht" kunnen worden. Ik ben mij ervan bewust dat het
buitengewoon lastig zal zijn om een waterdicht systeem te maken, maar ik sluit
niet uit dat wij op termijn toch een wettelijke regeling op dit punt nodig
zullen hebben.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Mevrouw Spies zegt dat zij niet op het wetsvoorstel wil ingaan,
maar ik zou toch graag willen weten wat haar commentaar is op het vernietigende
advies van de Raad van State over dit wetsvoorstel.Mevrouw Spies (CDA):Je kunt dat advies op vele manieren lezen. Ik constateer dat u bij het
lezen in ieder geval een wat donkerder bril op hebt gehad dan de minister
voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties, die wellicht een enigszins
roze bril op had. Ik constateer dat de Raad van State eigenlijk heel zuiver
opereert: hij heeft behoorlijk kritische vragen over het hoe en waarom van
de gekozen burgemeester, maar hij legt deze keuze terecht uiteindelijk bij
de politiek, want het is een politieke afweging. En wat de
wetstechnische aspecten betreft komt de Raad van State tot de in ieder geval
voor onze fractie geruststellende conclusie dat het wetsvoorstel past binnen
de huidige grondwettelijke kaders en dat er geen juridische belemmeringen
voor invoering van de gekozen burgemeester zijn.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Mevrouw Spies maakt ook een opmerking over campagnes van kandidaten
en de integriteitsaspecten daarvan. Heeft zij ook kennis kunnen nemen van
het wetsvoorstel Verkiezing burgemeester, waarin dienaangaande een aantal
bepalingen zijn opgenomen? Dat voorstel bevat al een heel systeem; heeft zij
daar commentaar op of heeft zij dat nog niet kunnen bekijken?Mevrouw Spies (CDA):Ik heb dat nog niet voldoende tot mij kunnen laten doordringen. Het gaat
mij erom dat het straks niet alleen voor de gekozen burgemeester gaat gelden,
maar mogelijk ook voor u en voor mij, zodra wij met een persoonlijk mandaat
in deze Kamer terechtkomen. Volgens het voorstel van de regering zullen er
zo misschien wel 75 leden worden gekozen. Dan worden de integriteitsaspecten
alleen maar belangrijker en ik denk dan ook niet dat wij ons moeten beperken
tot het voorstel voor de gekozen burgemeester. Maar wellicht vormen de voorstellen
die u noemt, een goede aanzet voor het verzoek dat ik zojuist aan de regering
heb gedaan.Ook over de financiën heb ik nog wel een paar vragen. Er is een uitbreiding
van de AIVD in aantocht. Wij gaan ervan uit dat minister Zalm de daad bij
het woord zal voegen en dat hij een flinke duit in het zakje zal doen, maar
kan minister Remkes al iets zeggen over de termijn waarop wij de voorstellen
op dit punt zullen ontvangen?Volgens de raming zal het referendum over het grondwettelijk verdrag op
gemeentelijk niveau in ieder geval 30 mln kosten. Daar komen dan de nationale
activiteiten, inclusief de voorlichting, nog bij. Het lijkt mij wat laat om
pas een besluit te nemen als de voorjaarsnota er is. Graag een toelichting
op de te verwachten kosten en de financiering ervan. In het gezamenlijke persbericht
van IPO, VNG en Rijk over het resultaat van het overhedenoverleg wordt gemeld
dat er ook nog geen afspraken zijn gemaakt over budgettaire claims van gemeenten
tot een bedrag van ongeveer 1 mld. Kan de minister daarop ingaan?Tot slot vraag ik aandacht voor onze volksvertegenwoordigers in gemeenteraden
en provinciale staten. Wij constateren met pijn in het hart dat het animo
om zich beschikbaar te stellen voor een verkiezing in een gemeenteraad of
provinciale staten schrikbarend afneemt. Soms moeten partijen al blij zijn
als men evenveel beschikbare kandidaten heeft als zetels die gevuld moeten
worden. Afdelingen van politieke partijen kunnen nauwelijks nog kritisch zijn
op de kwaliteit van hun vertegenwoordigers. Natuurlijk zijn politieke partijen
hiervoor allereerst verantwoordelijk. In dat licht ondersteunen wij de verhoging
van de subsidies aan politieke partijen. Toch willen wij ook de ministers
uitnodigen om met concrete voorstellen te komen die de aantrekkelijkheid van
het raad- of statenlidmaatschap en de kwaliteit van onze vertegenwoordigers
aldaar in positieve zin kunnen verbeteren.De heer Van der Ham (D66):Wat mevrouw Spies zegt is waar. Dat zien wij partijbreed. Maar wat haar
analyse? Waardoor komt het?Mevrouw Spies (CDA):Ik denk dat er verschillende factoren zijn. Allereerst is dat de beeldvorming.
Mensen vinden het bijna geen eer meer om lid te kunnen zijn van een gemeenteraad
of van provinciale staten. Dat is een ontzettend belangrijk fenomeen. Op de
tweede plaats zijn mensen nauwelijks meer bereid om naast hun gezin en werk
te investeren in het algemeen belang. Ik ben op zoek naar manieren waarop
het imago van deze functies verbeterd kan worden. Ik hoop dat u mij daarbij
wilt helpen, mijnheer Van der Ham. Misschien kan het werk ook aantrekkelijker
gemaakt worden.De heer Van der Staaij (SGP):Is het niet eerst en vooral een uitdaging voor de lokale democratie om
te bekijken hoe die aantrekkelijker kan overkomen bij de mensen?Mevrouw Spies (CDA):U hebt helemaal gelijk, mijnheer Van der Staaij. Uit rapportages blijkt
echter dat bijvoorbeeld het ontbreken van een goede kinderopvang een belemmering
vormt voor vrouwen om raadswerk te doen. Verder worden mensen die gedeeltelijk
of geheel arbeidsongeschikt zijn, gekort op hun uitkering op het moment dat
zij een raadsvergoeding ontvangen. Wellicht kan het Rijk in dezen een bijdrage
leveren om dat ambt uitnodigender te maken.De heer Slob (ChristenUnie):Mevrouw Spies noemde ook als drempel de kortingen die op uitkeringen worden
toegepast. Zij weet dat ik reeds een aantal keren aandacht heb gevraagd voor
de problematiek van WAO'ers in dat geval. Het zijn echt onoverkomelijke drempels.
Is mevrouw Spies bereid om samen met ons te bekijken hoe wij die drempels
kunnen beslechten?Mevrouw Spies (CDA):Ik wil daar heel graag naar kijken. Of wij eruit komen, is een tweede.
Ik vind dat wij heel serieus moeten bekijken wat wij vanuit onze verantwoordelijkheid
kunnen doen om het animo voor het raads- en statenlidmaatschap te vergroten.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Voorzitter. Er worden door het lokaal bestuur heel veel beslissingen genomen
die het voorzieningenniveau van de ingezetenen een eigen inkleuring geven.
Recent is de Wet werk en bijstand ingevoerd, en ook plannen met betrekking
tot de WMO beginnen vorm en inhoud te krijgen. Ook al worden de budgetten
door het Rijk ter beschikking gesteld, de verantwoording voor de specifieke
accenten en de definitieve besteding van de budgetten liggen bij het lokaal
bestuur. Daarnaast bestaan er in iedere gemeenten eigen behoeften die om een
invulling vragen. Dat kan de ruimtelijke inrichting betreffen, maar ook voorzieningen
op sociaal-cultureel of welzijnsgebied die niet direct gerelateerd kunnen
worden aan rijksbeleid, en waar de schaal van de gemeenten of de samenstelling
van de bevolking mede bepalend zijn voor het tot stand brengen van die voorziening
komen voor.De spelers op het veld van het lokaal bestuur hebben ook een andere rol
gekregen vanwege de dualisering, of krijgen die vanwege de gekozen burgemeester.
In dit samenspel zullen die spelers met een aantal aansprekende punten voor
de eigen inwoners willen komen. Voor deze punten zal een budget
beschikbaar moeten zijn en over de besteding daarvan zullen de gekozenen verantwoording
aan de eigen inwoners moeten afleggen. De kiezer kan bij het uitbrengen van
zijn stem voor de gemeenteraad of voor de burgemeester rekening houden met
de genomen beslissingen en de verantwoording op deze punten. Wanneer gemeenten
voor nagenoeg 100% afhankelijk zijn van door het Rijk beschikbaar gestelde
middelen, ongeacht of dit specifieke dan wel doel- of algemene uitkeringen
zijn, zullen zij al snel geneigd zijn kool en geit te sparen en bij onvrede
over het beleid naar "Den Haag" wijzen. Ook taken in medebewind verliezen
zo aan gemotiveerde afweging op lokaal niveau.Bovenstaande overwegingen rechtvaardigen, naast de door het Rijk ter beschikking
gestelde middelen voor taken in medebewind, een eigen belastinggebied voor
de gemeenten. De CDA-fractie vindt het van belang dat er een substantieel
belastinggebied voor gemeenten blijft bestaan, en daarbij rekening te houden
met de mate van betrokkenheid van de kiezers. In het Hoofdlijnenakkoord is
afgesproken dat de gebruikersheffing OZB zal worden afgeschaft. Nu die afschaffing
pas een jaar later wordt gerealiseerd dan was afgesproken, geeft dat ons ruimte
nog eens goed naar de voorstellen te kijken in de samenhang. Ook bij het kabinet
is op dit punt sprake van voortschrijdend inzicht, nu het kabinet met VNG
en IPO een verkenning naar het decentrale belastinggebied gaat uitvoeren,
volgens het plan van aanpak dat al op 9 november jongstleden tijdens
het overhedenoverleg is afgesproken. De CDA-fractie had de vraag naar een
dergelijk onderzoek vorig jaar al gesteund, in de motie van de heer Slob.
Het huidige aandeel belastingen voor de gemeenten beslaat zo'n 8%. Daarvan
is de OZB alleen al goed voor de eerste 6%. In de huidige situatie spreken
we bij dit percentage van een voldoende omvang. Heeft de minister van Binnenlandse
Zaken al enige gedachten ontwikkeld over wat voor de toekomst moet worden
verstaan onder een percentage van voldoende omvang voor het lokaal belastinggebied?
Bij de afschaffing van het gebruikersdeel is tot 2004 van een bedrag in de
orde van grootte van 1 mld euro uitgegaan, wat aan gemeenten in het Gemeentefonds
gecompenseerd zal worden. Wij lezen in de Miljoenennota, en in de feitelijke
vragen die daarover zijn gesteld, dat gedacht werd aan een lastenverzwaring,
ter compensatie van de lastenverlichting OZB, maar dat nog niet over de precieze
invulling is gesproken. Oorspronkelijk was bij het Strategisch Akkoord deze
lastenverlichting bedoeld als compensatie voor burgers vanwege de stijgende
zorgpremies, die toen nog zouden ingaan per 1 januari 2005. Nu bij het
hoofdlijnenakkoord daarvoor in de plaats de zorgtoeslag is gekomen, is de
afschaffing van het gebruikersdeel OZB op zichzelf komen te staan. Wil de
minister aangeven hoe door het kabinet wordt aangekeken tegen de compensatie
in het Gemeentefonds, en wanneer voorstellen te verwachten zijn hoe de omvang
van de compensatie wordt bepaald, en waar die compensatie wordt gevonden?
Afschaffen van het gebruikersdeel vraagt namelijk structurele dekking.Mevrouw Fierens (PvdA):Hoor ik de collega nu toch zeggen dat het afschaffen van het gebruikersdeel
van de OZB opnieuw bekeken kan worden?Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Dat heeft u mij niet horen zeggen. Ik heb gezegd dat het in het Hoofdlijnenakkoord
staat.Mevrouw Fierens (PvdA):Dat Hoofdlijnenakkoord is nog steeds zo heilig dat, terwijl ook uw achterban
vraagt om het gebruikersdeel in de OZB niet af te schaffen, dat toch gaat
gebeuren?Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Ik spreek hier met enige regelmaat over met onze achterban. Ik zeg dan
altijd: zoals jullie in de gemeente afspraken maken in coalitieverband, zo
doen wij dat ook.Mevrouw Fierens (PvdA):Dus de 80% van de wethouders en achterban van het CDA die pleit voor het
in stand houden van het gebruikersdeel van de OZB speelt geen enkele rol?
U wilt niet dat in het onderzoek toch nog eens naar die OZB wordt gekeken,
eventueel naar een verbeterde OZB?Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Sterker nog, die 80% van de gemeentebestuurders die hebben meegedaan aan
het onderzoek, heeft dit onderzoek zelfs gepresenteerd in aanwezigheid van
leden van de fracties in de Tweede Kamer. Ook toen hebben wij gezegd: u weet
dat wij in het Hoofdlijnenakkoord en in het Strategisch akkoord hebben afgesproken
met deze maatregelen te zullen komen. Ik ben blij dat het voortschrijdend
inzicht bij het kabinet nu zover is – verleden jaar was dat nog niet
zo en bij u ook niet – dat er nog eens goed gekeken wordt naar het totale
belastinggebied.Mevrouw Fierens (PvdA):Bij u ook niet, zegt u. Wij hebben er toen niet mee ingestemd, omdat dat
ten koste zou gaan van het in stand houden van de OZB. U spreekt over voortschrijdend
inzicht. Er is een bestuurdersenquête geweest. De Raad van State heeft
een uitspraak gedaan over het afschaffen van het gebruikersdeel van de OZB,
evenals de Raad van Financiën. Hoe zit het echter met het voortschrijdend
inzicht van het CDA op dit gebied? Dat is niet zo sterk.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Ik heb dat al twee keer verteld. Wij hebben verleden jaar de motie van
de heer Slob gesteund om te kijken naar de mogelijkheden van een lokaal en
regionaal belastinggebied. Nu is bij het kabinet sprake van voortschrijdend
inzicht. Dat lijkt mij uitstekend.De heer Slob (ChristenUnie):U gaf terecht aan dat het CDA verleden jaar al een voorstander was van
het onderzoek naar een alternatief belastinggebied voor gemeenten. Daar gaat
het nu eindelijk van komen. U geeft nu ook aan dat wij iets meer tijd hebben
gekregen om dingen in samenhang te bekijken. Deelt u mijn opvatting, die ik
straks ook in mijn eerste termijn zal verwoorden, dat de resultaten van dat
onderzoek bekend moeten zijn op het moment dat wij het wetsvoorstel inzake
de OZB gaan behandelen?Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Ik ga de minister daar nog een vraag over stellen. Ik heb gelezen dat
het onderzoek in april afgerond moet zijn. Ik kan mij voorstellen dat tegen
die tijd alle pakketten bekend zijn. Ik wil graag eerst het
antwoord van de minister hebben op de vraag of hij daar ook op die manier
naar kijkt. Als u die vraag gaat stellen, hoef ik dat niet meer te doen.De heer Slob (ChristenUnie):Het gaat niet alleen om een vraag stellen aan de minister. Het gaat er
ook om of u vindt dat dat dan ook in samenhang behandeld zou moeten worden.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Het gaat mij te ver om daar nu op in te gaan. Ik ben blij dat het kabinet
nu met de VNG en het IPO aan de slag gaat. Het stappenplan geeft aan dat er
in april iets moet liggen. Ik wil graag van de minister weten hoe hij die
samenhang ziet.Ik keer nog even terug naar de verkenningen die het kabinet en de partners
gaan verrichten en waarvan het resultaat in april bekend moet zijn. De CDA-fractie
hecht eraan een kader aan te geven waarbinnen de belastinggrondslag moet passen.
Ik wil daartoe namens mijn fractie een aantal richtinggevende opmerkingen
over maken. De CDA-fractie vindt het van cruciaal belang dat andere overheden
een eigen belastinggebied van voldoende omvang kennen. Wij staan daarnaast
voor een integraal inkomensbeleid. In dit verband betekent dat dat er niet
een grondslag of instrument gekozen kan worden waarbij gemeenten een eigen
inkomensbeleid kunnen voeren, want elementen als draagkracht en koopkracht
dienen tot het domein van het rijksbeleid te blijven.Bij deze verkenning zou de CDA-fractie ook het aantal huidige lokale belastingmogelijkheden
kritisch willen bezien. Ik zei zojuist al dat de OZB 6% is en dat er daarnaast
een aantal andere belastinginstrumenten zijn die zo'n 2% opbrengen. Baatbelasting,
reclamebelasting, precariorechten hebben alle betrekking op bedrijfsmatige
activiteiten en zouden daarom in onderlinge samenhang tot één
vorm gebracht kunnen worden. Dat kan zowel voor winkelgebieden als voor grotere
bedrijven- of industrieterreinen tot vereenvoudiging leiden. Belastinginstrumenten
moeten nog eens kritisch doorgelicht worden op hun effecten met betrekking
tot koopkracht voor burgers. Het is ongewenst dat een heffing op versluierde
wijze leidt tot lastenverzwaring voor de burger. Het precariorecht bijvoorbeeld
kent op dit moment zijn eigen onnavolgbare wegen. Onder een sterke vereenvoudiging
van de belastingmogelijkheden voor lokale overheden hoeft de totale opbrengst
niet te lijden, integendeel. Er is zelfs behoorlijke efficiencywinst te behalen
en tegen vereenvoudiging van regelgeving hoeft volgens de CDA-fractie niemand
bezwaar te hebben.De heer Eerdmans (LPF):Voorzitter. Ik spreek hier namens de Lijst Pim Fortuyn. Het is toch wel
heel bijzonder om te mogen spreken in naam van de grootste Nederlander aller
tijden. Het Nederlandse volk heeft gesproken en wij weten hoe het gelopen
is. Ik heb het dan maar niet over het gerommel na de uitzending. Daar wil
ik van wegblijven.De heer Van der Staaij (SGP):Hebt u er kennis van genomen dat er een fout is gemaakt in de berekeningen
en dat de einduitslag Willem van Oranje had moeten zijn?De heer Eerdmans (LPF):Ik begrijp dan men er inmiddels alles aan doet om Fortuyn van de eerste
plek te krijgen.De voorzitter:Laten wij beginnen met uw inbreng bij de begroting Binnenlandse Zaken.De heer Eerdmans (LPF):Ja. Welkom aan de bewindslieden namens de LPF-fractie.Vorig jaar was ik blij verrast om in de begroting te lezen dat de heer
De Graaf, de minister van BVK, de ambtenarenstatus af zou schaffen. Geen ambtenaren
meer in Nederland, daar vecht ik al een paar jaar voor. Ik heb er helaas niets
meer over gelezen in de begroting, terwijl juist de ambtenarenstatus ons zoveel
ellende brengt, waaronder het gebrek aan flexibiliteit. Hoe krijgen wij ambtenaren
van de ene naar de andere plek binnen de overheid? Ik heb gelezen over de
flexibele arbeidsreserve, de VAR bij het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Wat gebeurt daar? Op dat ministerie rouleren elk jaar zo'n 500 ambtenaren
van plek. Dat is mooi, maar elk jaar vallen er 70 buiten de boot. Zij schieten
over. Zij blijven thuis achter de geraniums zitten, wat rapporten lezend.
Dat is niet wat je moet toestaan. Het zijn trouwens geen jonge werknemers,
maar mensen in schaal 14, 15 of 16; dure krachten die thuis achter de geraniums
worden gezet omdat er even geen ruimte is in die poule. In het bedrijfsleven
zou zoiets onmogelijk zijn, maar bij de overheid gebeurt het blijkbaar ieder
jaar opnieuw. Hoe is het mogelijk dat iemand al vijf jaar in de VAR zit, dus
vijf jaar buiten de boot valt en thuis zit te lezen?Een belangrijke oorzaak van dit probleem zie ik ook wel, namelijk het
ambtenarenrecht, dat wij sinds 1929 kennen. Dat zit ons dwars, dat knelt.
Uit de Ambtenarenwet stamt ook de ambtenarenrechter voort. Wij weten allemaal
wat er gebeurt als de overheid iets te ruw als werkgever beweegt. Dan stapt
iemand naar de ambtenarenrechter, vraagt om een pot geld of om een promotie,
omdat hij anders niet weggaat. Het ontslaan of overplaatsen van ambtenaren
blijft een groot probleem binnen de overheid.Ik noem een paar bekende ambtenaren. Generaal Couzy kreeg wat mot met
minister Voorhoeve. Hij moest zelfs een loyaliteitsverklaring tekenen. Dat
is een goed teken, maar hij kon niet weg. De heer Joustra had wat problemen
bij het CWI, werd niet ontslagen, maar is onze nieuwe terreurcoördinator.
Ook op hem valt geloof ik nog wel wat op en aan te merken, als ik het rapport
van de commissie-Havermans lees. Sweder van Wijnbergen had problemen met mevrouw
Jorritsma op EZ. Hij is nu hoogleraar aan de Universiteit van Leiden. De heer
Vrolijk, niet zo'n vrolijk verhaal, was directeur Politie. Hij wist niet goed
agenten te tellen. Hij mocht vertrekken en werd directeur-generaal Onderwijs,
waar hij ook tegen het ene na het andere probleem aanloopt. De heer Steenhuis,
de man van de zaak-Bakkenist, luidde de val in van zijn superieur de heer
Docters van Leeuwen, maar kreeg als straf een nog groter ressort bij het openbaar
ministerie. Kortom, als je faalt bij de overheid, lijk je in aanmerking te
komen voor een promotie of een zak geld. Dat willen wij niet en daarom moet
daar iets aan gedaan worden. Wat wil het kabinet hieraan doen?Wij willen allemaal minder ambtenaren. Er waren zelfs geluiden dat er
20.000 ambtenaren uit moesten in deze kabinetsperiode. Van
die doelstelling lijkt weinig terecht te komen, al lees je af en toe wel mooie
verhalen. In PM Den Haag las ik dat volgens de trotse opsteller van de trendnota
Arbeidszaken er inmiddels minder ambtenaren bij het Rijk zijn dan in 2002.
Als je de begrotingen naast elkaar legt, zie ik dat er eind 2001 111.346 ambtenaren
bij het Rijk zijn en eind 2003 116.843. Dat is 5% meer.Alleen bij de politie daalde het aantal ambtenaren. Overal stijgt het
aantal, maar de enigen waar wij minder van hebben, zijn de politieagenten.
Daar had ik er juist wat meer van willen hebben en veel Nederlanders met mij.
Wij hebben nu ruim 600 politieagenten minder, de zogenaamde sterktedip.Hoe kan dat? Hoe zit het met de doelstellingen die op zichzelf prima zijn,
zoals ik vorig jaar heb gezegd. Bij VROM moesten er 700 ambtenaren verdwijnen,
bij SZW 300 en bij Landbouw 1500. Prima targets, maar je ziet er weinig van
terechtkomen. Onderwijs is kampioen bureaucratie. Het rapport over de bureaucratie
bij OCW is onthutsend. Ik heb het gelezen. Van de in totaal 13 mln euro die
wordt besteed aan interim-managers komt 7,5 mln voor rekening van het ministerie
van OCW. Zij hebben sinds 2000 98 consultancybureaus in de arm genomen om
uit de problemen te komen, maar volgens mij zijn die problemen nog steeds
niet opgelost.Ik citeer de Haagsche Courant over de situatie bij de provincie Zuid-Holland.
Het Provinciehuis barst uit zijn voegen, doordat er steeds meer ambtenaren
bijkomen. Nu een record van 2200. Wegens ruimtegebrek moeten zij nu gaan werken
in regiokantoren in Alphen a/d Rijn, Schiedam en Dordrecht. Einde citaat.
Het lijkt wel of de noodklok wordt geluid in de Haagsche Courant. Wat gaat
er gebeuren? Wij hebben niet eens meer ruimte voor die ambtenaren. Bij de
gemeente Rotterdam werken 250 voorlichters! Ik wijs er maar even op dat de
KLM er 20 had vorig jaar. Waar zijn wij mee bezig? Hoever gaat het? Wat gaan
wij eindelijk eens doen om die aantallen ambtenaren te verlagen?Mevrouw Fierens (PvdA):Kan collega Eerdmans mijn verzoek aan de minister van BZK ondersteunen
om eens heel goed naar het huis van Thorbecke te kijken?Je doet dat niet voor
de lol, maar om principieel dit soort doelstellingen te halen.De heer Eerdmans (LPF):Ik doe veel dingen voor mijn lol, dit ook. Ik ben het met u eens. Als
wij dat kunnen verbeteren, lijkt mij dat heel gezond.Ik noem nog een voorbeeld. Gedeputeerde Poelman wil van de provincie Noord-Holland
de beste provincie van Nederland maken. Er zullen 500 mensen uitgezet worden.
Dat noem ik spirit. Ik veronderstel dat de minister van BZK die spirit ook
wel heeft. Laten wij ophouden met het nieuwe beleid en de uitvoering opvijzelen
die wij hebben laten versloffen. Dan kunnen wij het met minder beleidsambtenaren
doen. De heer De Graaf deelt waarschijnlijk die mening, maar hoe staat het
er nu mee?Twee jaar geleden heb ik al gezegd dat de oudere ambtenaren moeten afvloeien.
Dat is heel gezond en natuurlijk. Vacatures moeten niet opgevuld worden. Dat
is het bezwaar. Er gaan best veel ambtenaren uit, maar helaas worden al die
vacatures weer opgevuld. Je moet die vacature van die derdeklasser achter
bij VROM die na 25 jaar bij de koffieautomaat afscheid neemt, doorstrepen.
Je moet daar geen nieuw iemand voor aannemen. Het werk op de afdeling X of
Y verdeel je onder elkaar. Dat kan prima en het moet gewoon, want anders kom
je niet van die ambtenaren af. Het kan op een leuke manier door natuurlijke
uitstroom. In vier jaar kunnen er 40.000 uit. De instroom is 5000, want ik
ben ook niet gek. Sommige functies moet je opvullen. In korte tijd kun je
een derde van het ambtenarencorps laten uitstromen en dan zijn wij flink afgeslankt.
Dat waren voorlopig de ambtenaren.Van de vrijheid van meningsuiting heb ik twee jaar geleden een vrij groot
punt gemaakt. Ik heb de minister van BZK opgeroepen om als hoeder van de Grondwet
op de bres te staan voor de vrijheid van meningsuiting en die onverkort te
laten gelden voor iedereen in Nederland. De ontwikkelingen van de laatste
weken geven aan dat je er elk jaar, elke dag over zou moeten spreken na wat
er met de heer Van Gogh is gebeurd. De minister van Justitie komt dan heel
onhandig met zijn verhaal over godslastering. Ik hoor graag de reactie van
de minister van BZK, want het is zijn portefeuille, hij heeft de nota Grondrechten
opgesteld. Hoe kijkt hij op die commotie terug rond de ministers Donner en
Verdonk? Er is verwarring ontstaan in het land. Hij is verantwoordelijk en
dient een reactie te geven op de gebeurtenissen. Heilige huisjes kennen wij
niet in dit land en dat vindt de LPF-fractie goed. Wij vinden dat de klok
niet teruggedraaid moet worden om religieuze discussies weer in de taboesfeer
te brengen.Dan kom ik op het punt van de vrijheid van meningsuiting ook weer bij
de ambtenaren terecht. In artikel 125a van de Ambtenarenwet van 1929 is geregeld
dat ambtenaren geen recht hebben op vrije meningsuiting. In de praktijk komt
het erop neer dat het je als ambtenaar niet vrijstaat om vrijuit je mening
te geven, terwijl je vaak het best geïnformeerd bent van allemaal. Ik
vind dat geen goede zaak. Dat is ouderwets. Ik vind dat ambtenaren zich misschien
wel als laatste groep in Nederland moeten emanciperen: de coming out van de
ambtenaar. Laat die mensen in Buitenhof optreden of in Nova hun mening geven,
want vaak hebben wij daar wat aan. Leve het debat! Klokkenluiders worden ook
gestimuleerd. De mensen bij OCW hebben ons wakker gemaakt. Laat die mensen
zich niet bekneld voelen in hun apparaat, maar laat het debat klinken!De heer Kok heeft ooit gezegd dat ambtenaren niet met Kamerleden mogen
praten. Dat was het zogenaamde decreet van Kok uit 1998. Er moet vooraf toestemming
worden gevraagd als een Kamerlid met een ambtenaar wil spreken. Ik vind dat
absurd. Als ik een departement bezoek, worden de ambtenaren weggestopt in
alle hoeken en gaten. Er komt een voorlichter om mij rond te leiden, terwijl
ik graag contact zou hebben met de ambtenaren van wie ik wat kan opsteken.
Ik vind dat wij daar spastisch mee omgaan. Vindt de minister voor Bestuurlijke
vernieuwing het ook niet beter om het decreet van Kok in de prullenbak te
gooien?De subsidie aan politieke partijen vindt de LPF een verbazingwekkende
zaak. Er wordt 5 mln euro extra aan politieke partijen uitgekeerd. In een
tijd waarin wij allemaal de broekriem moeten aanhalen, geven wij elkaar 5
mln euro. Zo wordt dat op straat beleefd. Ik vind dat absurd. Politieke partijen
zijn feitelijk failliet: 4% van de mensen in Nederland is nog lid van
een politieke partij. Wij vissen in een steeds kleiner wordende vijver. Wethouders
zijn steeds moeilijker te vinden binnen de partijen. Gelukkig mogen zij nu
van buiten de raad worden aangesteld. Hetzelfde geldt voor ministers. Ik heb
een amendement ingediend om dat bedrag van 5 mln over te hevelen naar de politie.
De heer Van der Staaij heeft dat vorig jaar ook al bepleit.Er is een grote kloof tussen de overheid en de burger. De overheid heeft
elke burger een eigen nummer gegeven. Waarom geven wij de overheid niet ook
één nummer? Waarom is er niet net als in New York en Baltimore
in Amerika één nummer voor de overheid? Net als 112 voor alarm,
moet er 116 komen voor alle klachten, vragen, opmerkingen en complimenten
voor de overheid. In Rotterdam zijn er 26 lijnen voor de vuilophaaldienst
tot de stoeptegel. Ik zou zeggen dat er één nummer moet komen,
116. Als de burger dat nummer belt, wordt hij geholpen. Het schijnt in Amerika
voor 80% de ergernis te verminderen. In New York zijn er 30.000 telefoontjes
per dag. Mensen kunnen continu dat nummer bellen: 24 uur per dag en zeven
dagen per week. Via de bode laat ik een stuk ronddelen waarin staat hoe dat
in Amerika is geregeld. Ik hoop dat de minister daar kennis van neemt.De heer Van Beek (VVD):Mijnheer de voorzitter. Er zijn veel onderwerpen die dit jaar bij de begroting
van BZK onze aandacht vragen. De VVD-fractie kiest ervoor om vandaag alleen
te spreken over zaken waarvoor geen aparte bijeenkomst is afgesproken. Wij
zullen dus niet spreken over de politie, de rampenbestrijding, de AIVD, het
rapport van de commissie-Havermans, het grotestedenbeleid en de andere overheid,
maar ook vrijwel niet over een aantal wetsvoorstellen die reeds bij de Kamer
zijn ingediend. Op deze wijze hopen wij herhalingen en dubbelingen te voorkomen.Ik wil wel enkele opmerkingen maken over het functioneren van het openbaar
bestuur. Nadat ik de laatste hand had gelegd aan mijn bijdrage voor vandaag
ontving ik gisteravond een brief van minister Remkes van 25 pagina's waarin
al mijn vragen en opmerkingen over interbestuurlijke en financiële verhoudingen
alvast werden beantwoord. Een brief die dient om een dag later te worden gebruik
in het begrotingsdebat! Laat ik duidelijk zijn: dat is een volstrekt onmogelijke
werkwijze en getuigt ook niet van veel respect voor de Kamer.De VVD-fractie onderkent verschillende tendensen ten aanzien van het openbaar
bestuur. Formeel is het steeds duidelijk hoe het een en ander is georganiseerd,
maar ook op gemeentelijk en provinciaal niveau is het dualisme ingevoerd.
De scheiding van de verantwoordelijkheden is duidelijk, zo ook de verdeling
van de verantwoordelijkheden over Rijk, provincie en gemeente. Toch is de
maatschappelijke acceptatie daarvan naar onze opvatting steeds minder. Voor
de bevolking is de overheid gewoon alles: alle lagen, alle taken. Wij merken
dat uit de vele reacties die worden gegeven als wij in antwoord op een vraag
uitleggen dat iets niet tot onze competentie behoort. Het respecteren van
de autonomie van andere overheden wordt eerder gezien als afschuiven en als
"een verschuilen achter" dan als een heldere taak- en verantwoordelijkheidsverdeling.
Ook de reacties van de andere overheden zelf doen ons vaak nadenken over de
ontstane situatie.Wij in Den Haag denken dat wij op grote schaal aan het decentraliseren
zijn doordat de centrale overheid steeds meer bevoegdheden legt bij de gemeenten
en de provincies. Op dit gebied valt te denken aan de ruimtelijke ordening
die zichtbaar wordt "ontPronkt" en waarin gemeenten en provincies een veel
belangrijker taak krijgen. Ook ministeries als die van Onderwijs, Sociale
Zaken en Volksgezondheid hebben de laatste jaren veel verantwoordelijkheden
verschoven en doen dat nog steeds. Vanuit de kring van de andere overheden
klinkt echter nog steeds de klacht dat de rijksoverheid centraliseert en de
bevoegdheden aan zich trekt.De VVD-fractie kiest voor sterke bestuurslagen, zoveel mogelijk te beperken
tot de hoofdstructuur, helderheid over wie waarvoor gaat en vooral een efficiënte
toedeling van taken: decentraal als het kan en centraal als het moet. Wij
zijn blij met een aantal acties zoals afgesproken in de code Interbestuurlijke
verhoudingen. Maatregelen ter reductie van administratieve lasten, prima.
Bestrijding van sturing en prestatiebureaucratie, geweldig. Snoeien in planverplichtingen
en/of specifieke uitkeringen, prima. Opschonen van sturingsarrangementen ter
voorkoming van stapeling van instrumenten, vooral doen. Verminderen van toezicht
tussen overheden, zeker een punt van aandacht. Wij zien ook met veel interesse
uit naar de resultaten van de drie deelstudies: de relatie tussen de functionele
besturen en de bestuurlijke hoofdstructuur, de werkwijze en omvang van de
gedeconcentreerde rijksdiensten, het decentrale eigen inkomensgebied van gemeenten
en provincies.Het is de VVD-fractie wat waard om de bestuurlijke verhoudingen te verbeteren
en zeker helderder te maken. Juist in een tijd waarin de bevolking de neiging
heeft, alles als onderdeel van dé overheid te beschouwen, is het zeer
slecht dat onderdelen van die overheid in verwijtende zin naar elkaar wijzen.
Wij vragen ons ook af welke invloed de code Interbestuurlijke verhoudingen
heeft op een aantal concrete veranderingsprocessen. Wij maken ons zorgen over
het gebrek aan gemeentelijke steun voor de plannen van de minister voor Bestuurlijke
Vernieuwing ten aanzien van de gekozen burgemeester. Hoe denkt de minister
bestuurlijk draagvlak te organiseren? Het gaat ons niet alleen om het tijdig
gereedkomen van de wetgeving. Het gaat ons met name om een adequate reactie
van de bestuurslaag waarvoor hij het doet. Uit de brief is het ons niet goed
duidelijk welke taak de minister ziet voor de Raad van State. Gelukkig niet
arbitrerend, maar adviserend. Wij zijn bang voor juridisering en het verschuilen
achter adviezen. Wil de minister deze passage verduidelijken?Vanuit de kring van gemeenten en provincies worden ook veel signalen afgegeven
inzake het proces van dualisering. Ik wil daarop gaarne reageren, maar ik
zal met een reactie wachten tot het rapport van de commissie-Leemhuis beschikbaar
is. Ik vraag het kabinet om een snelle behandeling zodra dat rapport beschikbaar
is. Samenhangende wetgeving, zoals die ter verkleining van het aantal statenleden,
moet wat ons betreft dan wel snel worden afgewerkt. De VVD-fractie steunt
dit onderwerp nog altijd met volle overtuiging.Mevrouw Fierens (PvdA):Wat is uw analyse van de bestuurlijke verhouding tussen de minister en
de gemeenten?De heer Van Beek (VVD):Ik denk dat de wederzijdse verwachtingen niet altijd even helder waren.
Wellicht dat de boodschap van de rijksoverheid over haar financiële positie
niet altijd even duidelijk bij de gemeentebesturen is overgekomen. Men had
wel eens het gevoel dat bij hen te veel op de schouders kwam te liggen in
vergelijking met wat er door de rijksoverheid werd gedaan. Tegelijkertijd
realiseert men zich dat de rijksoverheid geconfronteerd wordt met zeer omvangrijke
bezuinigingstaakstellingen. Je moet echter veel tijd nemen om dat uit te leggen.Mevrouw Fierens (PvdA):Collega Spies merkte in de circustent op het Malieveld dat het niet alleen
om de OZB en dergelijke ging, maar dat het veel dieper lag. U formuleert het
nu heel voorzichtig, maar ik zie graag wat meer vlees om de botten.De heer Van Beek (VVD):Wij moeten een beetje voorzichtig zijn met het beoordelen van de bijeenkomst
op het Malieveld. Maanden daarvoor was op een congres al afgesproken om die
bijeenkomst te houden. Het was de bedoeling om een uitspraak te krijgen over
de plannen met betrekking tot de gekozen burgemeester. De bijeenkomst is gebruikt
om op een goede manier stoom af te blazen. Er zijn heel verstandige, nauwelijks
polariserende uitspraken gedaan. Iedereen kon zeggen wat hij of zij vond en
daarna konden er zaken worden gedaan. In mijn contacten met IPO en VNG ervaar
ik telkens weer dat wij goed met elkaar kunnen praten.Voorzitter. Veel van de discussies over de autonomie van gemeenten zijn
terug te voeren naar de financiële mogelijkheden van gemeenten. Veel
van de ergernissen van de burger over de overheid hebben daar ook mee te maken.
De stijging van de lokale lasten is een echt probleem. De VVD heeft geen bezwaar
tegen een gemeentelijk belastinggebied, maar wel tegen een gemeentelijk inkomens-
en kwijtscheldingsbeleid. Hier doemt het probleem van de armoedeval op. Wij
hebben geen bezwaar tegen een discussie over de vraag hoe de gemeenten kunnen
worden voorzien van een groter eigen belastinggebied. De burgers zullen echter
alle lasten die de overheden hen opleggen, ervaren als één geheel.
Dat vergt dat ook de overheden zelf een integrale beoordeling maken. Welke
voorwaarden stelt de minister aan een eigen belastinggebied om de problemen
te voorkomen die de laatste jaren in steeds sterkere mate zijn ontstaan?Mevrouw Fierens (PvdA):Hoe zit het met het voortschrijdend inzicht van de VVD als het gaat over
het afschaffen van het gebruikersdeel van de OZB? De VVD-achterban heeft ook
bepaalde uitspraken gedaan. De OZB zou wellicht wat effectiever kunnen worden
gemaakt. In mijn inbreng heb ik al gezegd dat afschaffing of wijziging heel
veel kosten en bestuurlijke drukte met zich meebrengt.De heer Van Beek (VVD):Het gaat goed met ons voortschrijdend inzicht. Wij merken dat bij de burgers
de irritatie over de OZB heel groot is. Wij merken wel dat bij de burgers,
de mensen waar het echt om gaat, de irritatie over de OZB groot is. Wij merken
ook dat het ons zeer kwalijk wordt genomen dat het gebruikersdeel OZB dit
jaar niet is afgeschaft en veel mensen vragen ons of in elk geval de maximering
dit jaar geregeld kan worden omdat zij bang zijn dat gemeentebesturen van
de ontstane situatie gebruik maken om de lasten voor de burgers nog eens goed
op te schroeven. Als ik kijk naar onze achterban, dan maak ik onderscheid
tussen degenen die bestuurlijk werkzaam zijn en de burgers. Met name bij burgers
is veel begrip voor de maatregelen op het gebied van de onroerendezaakbelasting.Dit laat onverlet dat met ons goed te praten is over een eigen belastinggebied
voor gemeenten. Wij vinden dat heel belangrijk. Daaraan moet echter een aantal
randvoorwaarden worden verbonden om te voorkomen dat op hetzelfde punt geëindigd
wordt waar nu is geëindigd. Ik zie best mogelijkheden. Ik noem als voorbeeld
de Zalmsnip; bijna 20% van de gemeenten past een aantal jaren na invoering
de Leidse formule toe en geeft het geld niet meer aan de inwoners waarvoor
zij het gekregen hebben. Dat irriteert mij mateloos. Ik vind dat echt heel
slecht. Het is jammer dat de regeling wordt afgeschaft, maar de gemeenten
hebben dat wel een beetje op zich afgeroepen.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):U sprak zo-even over randvoorwaarden bij een eigen decentraal belastinggebied.
Ik dacht dat ik u ook hoorde zeggen dat de VVD op zich niet tegen een groter
gemeentelijk belastinggebied is. Klopt dat?De heer Van Beek (VVD):Ja. Het afschaffen van de OZB heeft nooit het aanvallen van de omvang
van het belastinggebied tot doel gehad. Dat het kleiner werd, is een jammerlijk
bijverschijnsel geweest, maar dat is niet ons doel geweest. Het doel was gericht
op het afschaffen van het inkomensbeleid, het kwijtscheldingsbeleid en de
problematiek van de armoedeval.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Ik stel toch nog een aanvullende vraag. Het inkomensbeleid moet op rijksbeleid
gevoerd blijven worden. U zei dat op dit moment ongeveer 8% geldt als eigeninkomstengebied
voor de gemeenten. Als u dat wilt uitbreiden, aan welk percentage denkt u
dan?De heer Van Beek (VVD):Ik heb absoluut geen percentage in gedachten.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):U vroeg dat aan de minister?De heer Van Beek (VVD):Nee, nee. Ik heb die vraag ook niet gesteld. Ik heb geen norm. Ik kan
een antwoord nergens aan afmeten. Het is moeilijk te bepalen of 8% laag en
10% goed is. Dat soort waardeoordelen verbind ik niet aan de percentages in
dit verband. Naar mijn mening mag dit een onderwerp zijn in de studie. Het
valt overigens op dat ook in rapporten van bijvoorbeeld het IPO niet tot normeringen
wordt gekomen.Vanuit de kring van gemeenten, verwoord door de VNG, wordt de indruk gewekt
dat er vanuit het verleden nog onbetaalde rekeningen zijn die moeten leiden
tot verrekeningen. In hoeverre wordt deze opvatting gedeeld door het kabinet?
In hoeverre worden pogingen gedaan om deze zaak van tafel te krijgen? In de
brief zie ik geen aanzet tot een oplossing. Ik hoor hierover
graag een reactie van het kabinet.Ik maak een korte opmerking over de overheid als werkgever. In de afgelopen
maanden heeft het kabinet een heldere visie uitgedragen over hoe in de toekomst
onze maatschappij georganiseerd moet worden. Ik denk aan de discussies over
het pensioen, het prepensioen, het deels verplicht en deels vrijwillig langer
werken en de verhoudingen tussen actieven en niet-actieven. Wij zien graag
dat het kabinet als werkgever een voorbeeldfunctie vervult. Wij krijgen vragen
van ambtenaren die na hun 65ste jaar op basis van vrijwilligheid nog een tijdje
willen doorwerken. Toch wordt iedereen nog collectief ontslagen bij het bereiken
van de pensioengerechtigde leeftijd. Is het kabinet bereid om hier wat aan
te doen voor zowel ambtelijke als bestuurlijke functies? Hoe denkt de minister
van BZK de overheid op het terrein van arbeidsvoorwaardenbeleid te moderniseren?Ik wil nog iets zeggen over het functioneren van het ministerie van BZK.
Ook hier is mij in het weekend het gras voor de voeten weggemaaid. Dit keer
door Henk Bouwmans in Binnenlands Bestuur met zijn artikel "Binnenlandse Zaken
wil nooit wat". Al eerder hebben de voorzitters van het IPO en van de VNG
hun opvattingen daarover kenbaar gemaakt. Het is echter een breed verspreide
opvatting dat BZK in de loop der jaren in Den Haag aan macht en invloed heeft
ingeboet en dat het ministerie ook ten opzichte van andere overheden zijn
oude positie niet meer heeft. Door de medeoverheden wordt het ministerie niet
meer beschouwd als "ons ministerie met onze ministers".Hoe wil de minister de positie van het ministerie versterken? Ik vraag
hem niet om verklaringen of een verdediging. Ik vraag hem om het signaleerde
probleem te zien als een uitdaging waarop een gepaste actie van zijn organisatie
behoort te komen. De interne versterking moet gepaard gaan met betere bestuurlijke
verhoudingen met het lokale bestuur. Zoals het ministerie van SZW een goede
relatie behoort te hebben met de vakbeweging en EZ met de werkgeversorganisaties,
kent BZK zijn natuurlijke partners bij de andere overheden. Een goede relatie
vraagt onderhoud, op dit moment wellicht groot onderhoud.De heer Slob (ChristenUnie):U zei iets over de aantrekkelijkheid van de overheid als werkgever. U
voerde daar eigenlijk een pleidooi voor. Hoe legt u in dat opzicht het sociaal
akkoord uit waar het gaat om het loslaten van de nullijn voor de marktsector?
Vindt u dat dit ook voor de collectieve sector moet gelden?De heer Van Beek (VVD):Voorheen was de loonontwikkeling in de collectieve sector afhankelijk
van die in de marktsector. Bij het akkoord is dat omgekeerd en is gezegd dat
de collectieve sector op de nullijn zou moeten zitten en dat de marktsector
daar ook ongeveer op uit zou moeten komen. Dat is dus een omgekeerde koppeling.
Het is van het allergrootste belang dat wij proberen om die nullijn in de
collectieve sector aan te houden en ik hoop dat het ook lukt om daar in de
marktsector heel dicht bij uit te komen. Dat is immers de enige manier om
bij elkaar te blijven. Het is economisch van zeer groot belang om dat te realiseren.
Wij zouden echt heel diep in de problemen komen als de percentages hoger zijn.De heer Slob (ChristenUnie):Als er toch meer licht komt tussen de lonen in de collectieve sector en
die in de marktsector, kan dat de aantrekkelijkheid van de overheid als werkgever
in negatieve zin beïnvloeden.De heer Van Beek (VVD):Dat zal altijd een probleem zijn. Wij moeten ons ook realiseren wat voor
economische consequenties het heeft als wij meer uitgeven. De consequentie
daarvan zou zijn dat wij het mes weer in de andere posten in de begroting
zouden moeten zetten om ervoor te zorgen dat de begroting aan het eind van
het jaar weer dekkend is.De heer De Wit (SP):Deelt u de conclusie uit de kop van het artikel van Binnenlands Bestuur,
namelijk dat BZK nooit iets wil? Als dat het geval is, wat zou het ministerie
volgens u wel moeten willen?De heer Van Beek (VVD):Ik vond de kop niet helemaal passen bij het hele artikel. Er stond veel
meer in en het ging over veel interessantere dingen dan de vraag of BZK al
of niet iets wil. Ik bedoel dat bijvoorbeeld bij wetgeving, zoals binnenkort
bij de Wgr-plus, het ministerie van BZK echt de leiding zou moeten geven,
ook tegenover andere ministeries. Verder moeten gemeenten en provincies het
gevoel hebben dat het hun ministerie is en dat de minister ook hun belangen
behartigt in het kabinet.Het omgekeerde is overigens ook waar. Het ministerie zal er ook voor moeten
zorgen dat afspraken die in Den Haag zijn gemaakt, in de gemeenten een goed
vervolg krijgen. Zo is het niet goed dat minister Verdonk zo veel moeite moet
doen om gemeenten uit te leggen dat afspraken met een wettelijke onderbouwing
ook echt uitgevoerd moeten worden. Ook hier moet het ministerie dus goed invulling
geven aan zijn coördinerende functie om de belangen van het openbaar
bestuur te verdedigen.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. De Grondwet leeft. De grondrechten staan weer midden in de
publieke en politieke belangstelling. Er komt een referendum over de Europese
grondwet. Deze Kamer heeft een hoogstaand debat gevoerd over toetsing van
wetten aan de Grondwet. Verder bereidt de Kamer zich voor op een belangrijk
debat over de nota Grondrechten in een pluriforme samenleving. Daarbij is
ook de vraag naar de botsing van grondrechten aan de orde, vrijheid van meningsuiting
in relatie tot het antidiscriminatieverbod en het antidiscriminatieverbod
in relatie tot godsdienstvrijheid.Het is belangrijk dat de burger beseft dat de Grondwet meer is dan een
juridisch document dat in de oudheid is geformuleerd door schriftgeleerden
en professoren. De Grondwet is een leidraad voor de inrichting van onze samenleving
en de wijze waarop burgers met elkaar dienen om te gaan. De grondrechten dienen
ook om de burger te beschermen tegen een teveel aan overheidsmacht. Tegelijkertijd
verwachten wij van de overheid dat zij burgers en hun grondrechten beschermt.De Grondwet dient naar de opvatting van de VVD-fractie niet steeds naar
de waan van de dag te worden gewijzigd. Maar de Grondwet moet wel actueel
blijven en in dat verband stel ik toch de vraag aan de orde of het kabinet
wel op de goede weg is met de aanpassing van de Grondwet aan
het digitale tijdperk.In de brief van 29 oktober heeft de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing
en Koninkrijksrelaties de Tweede Kamer bericht de wetsvoorstellen tot wijziging
van de artikelen 7,10 en 13 van de Grondwet niet in te zullen dienen. Het
nader rapport bij het wetsvoorstel voor een nieuw grondrecht inzake de toegang
tot en toegankelijkheid van overheidsinformatie zal pas worden vastgesteld,
nadat een kabinetsstandpunt over de evaluatie van de Wet Openbaarheid van
Bestuur is uitgebracht.Betekent dit dat ook in deze kabinetsperiode de Eerste en Tweede Kamer
weer niet zullen toekomen aan zelfs maar een eerste lezing en dat bijvoorbeeld
de modernisering van de Grondwet naar aanleiding van het advies van de in
1999 ingestelde commissie-Franken pas rond 2015 het Staatsblad kan bereiken?
Deze commissie moest advies uitbrengen over de gevolgen van nieuwe informatie-
en communicatietechnologie voor de grondrechten. Waarom kan naar het oordeel
van de regering de modernisering van de Grondwet zo lang verantwoord uitblijven?De VVD-fractie heeft al weer enkele maanden geleden kennisgenomen van
het rapport de commissie-Kohnstam. Al jaren geeft de VVD-fractie aan ongelukkig
te zijn met de lappendeken die is ontstaan door de verzelfstandiging van onderdelen
van de overheid. Bij monde van Jan te Veldhuis heeft de fractie bij de behandeling
van de Kaderwet ZBO's in de vorige periode het zogenaamde "cascademodel" gepresenteerd
met een meer principiële benadering. Bepleit is dat allereerst moet worden
nagegaan of een huidige overheidstaak wel een overheidstaak moet blijven of
dat privatisering van de taak moet worden nagestreefd. Als toch wordt gekozen
voor een overheidstaak, moet eerst worden nagegaan of die niet in plaats van
aan het Rijk aan decentrale overheden kan worden opgedragen. Zo niet, dan
heeft de VVD-fractie een voorkeur voor onderbrenging in de normale departementale
organisatie of in een agentschap. Onder meer vanwege de moeilijke democratische
controle op bij ZBO's ondergebrachte taken is instelling van een ZBO voor
de VVD een ultimum remedium. De VVD-fractie realiseert zich echter dat het
rapport-Kohnstam niet in een nulsituatie is opgesteld. Niettemin spreken de
uitgangspunten de fractie aan, al is daarbij wel de kanttekening te plaatsen
dat het functioneren van ZBO's soms een vooruitgang is ten opzichte van de
vroegere departementale inbedding van een organisatieonderdeel. Dit geldt
vooral bij organisaties met een sterk uitvoerend karakter, zoals het kadaster
en de verzelfstandigde RDW (voorheen Rijksdienst voor het wegverkeer); de
letters zijn hetzelfde gebleven, maar het is nu een ZBO. Belangrijk is vooral
dat nog eens goed gekeken wordt naar de bevoegdheden en de toezichtmogelijkheden
van de minister bij instelling en evaluatie van de ZBO's. Kan de regering
aangeven welke principiële uitgangspunten ten grondslag zullen liggen
aan de uit te brengen kabinetsreactie op het rapport? Komt die reactie nog
in december? Wil de regering komen tot een nieuwe kaderwet voor ZBO's? Wanneer
zullen de voorstellen de Kamer bereiken?Onlangs bereikte de Kamer de brief over de kabinetsvoornemens inzake subsidiëring
van politieke partijen. In dit verband zijn twee wetsvoorstellen aangekondigd.
Het wetsvoorstel inzake de verhoging van de subsidies conform de afspraak
in het Hoofdlijnenakkoord is inmiddels ingediend (29869). Over dit wetsvoorstel
is vorig jaar al bij de begrotingsbehandeling gesproken. Waarom heeft de indiening
ervan zolang op zich laten wachten? De VVD-fractie steunt overigens dit wetsvoorstel –
dit zeg ik met name in de richting van de heer Eerdmans – want die afspraak
is bij het opstellen van het Hoofdlijnenakkoord op goede gronden gemaakt.
Het is geen geld voor onszelf maar voor het functioneren van de democratie.Over subsidiëring van nieuw aan de verkiezingen deelnemende partijen
en giften aan politieke partijen alsmede toezicht op partijfinanciering, zal
de Kamer nog een wetsvoorstel bereiken. Het gaat daarbij dus om subsidies
en giften aan politieke partijen of groeperingen.De heer De Wit (SP):Is het wel verantwoord om in een tijd waarin het kabinet allerlei bezuinigingen
afkondigt – de heer Eerdmans had eigenlijk dezelfde redenering –
de politieke partijen nog eens extra te bedenken voor 2005, zelfs met terugwerkende
kracht over 2004? Hoe kan de VVD-fractie dat verdedigen tegen de burger, in
wiens middelen juist op allerlei manieren wordt gesneden?De heer Luchtenveld (VVD):Vorig jaar hebben wij bij de begrotingsbehandeling die discussie ook gevoerd.
Destijds waren er ook allerlei bezuinigingen op maatschappelijke organisaties
aan de orde, waarover minister Hoogervorst grote discussies voerde met de
Kamer. Toen is gezegd: natuurlijk moeten wij kijken in welk tijdsgewricht
dit aan de orde is. Daarom hebben wij ermee ingestemd dat algemene kortingen
bij het ministerie van BZK ook van toepassing zouden zijn op politieke partijen.
Daarbij ging het om het basisbedrag. De afspraak over de verhoging is niet
voor niets gemaakt in het Hoofdlijnenakkoord. Dit is gebeurd in het besef
dat politieke partijen bij alle nieuwe zaken die op hen afkomen – daarbij
valt te denken aan het discussiëren binnen politieke partijen met elektronische
ledenraadplegingen – voldoende middelen moeten hebben om hun rol in
het goed functioneren van de democratie te vervullen. Er is steeds meer mediageweld
in de politiek, en politieke partijen moeten daar iets tegenover kunnen zetten.
Campagnes worden steeds duurder en ingewikkelder. In dat licht is er voldoende
reden voor de verhoging, juist als wij niet de weg op willen van veel meer
sponsorinkomsten; volgens mij wil de partij van de heer De Wit dat ook niet.De heer De Wit (SP):Dat laatste is juist. Moeten partijen echter niet eerst hun bestaansrecht
bewijzen voordat zij op basis van hun ledenaantal – dat is wel een goed
punt – aanspraak kunnen maken op subsidie? Partijen moeten dus niet
op voorhand subsidie krijgen. Zij moeten hun bestaanrecht bewijzen door actief
te zijn en zo aantonen dat zij reden hebben van bestaan.De heer Luchtenveld (VVD):Een belangrijk bezwaar, dat ook de heer Eerdmans terecht aanvoerde, is
dat nieuwe politieke groeperingen dan helemaal buiten de campagnes en de voorbereiding
vallen. Dat zullen wij bij de behandeling van de wetgeving nader met elkaar
bespreken. Als een bepaalde groepering minder aanhang heeft
onder de Nederlandse bevolking, dan uit zich dat meestal in kiezer- en ledental.
Er komt dan ook minder subsidie op zo'n organisatie af en dan gaat het geld
misschien naar een andere organisatie. Politieke partijen hebben wat ons betreft
recht op een zekere mate van ondersteuning door de overheid, hoewel dit nooit
de hoofdbron van inkomsten mag worden.Vorig jaar vroeg ik namens de VVD-fractie naar de visie van het kabinet
op de vragen die gesteld kunnen worden rondom de financiering van campagnes
van individuele kandidaten. Ook mevrouw Spies sprak daar vandaag over. Vanwege
het wetsvoorstel inzake de direct door de bevolking gekozen burgemeester en
vanwege de aangekondigde wetsvoorstellen inzake de wijziging van het kiesstelsel,
is de discussie daarover urgent. De afgelopen week bereikten de wetsvoorstellen
inzake de verkiezing van de burgemeester de Kamer. Daarin worden een aantal
bepalingen voorgesteld over de financiering en verantwoording van campagne-inkomsten
en uitgaven van burgemeesterskandidaten. De VVD-fractie vindt het van groot
belang dat maximale transparantie wordt geboden, overigens met zo min mogelijk
bureaucratie. Het gaat hier alleen wel om het tegengaan van censuskiesrecht
en de toegankelijkheid van een belangrijk ambt. De VVD-fractie zal dan ook
bij de behandeling van dat wetsvoorstel ruim aandacht schenken aan de voorgestelde
bepalingen.Ook vanuit een oogpunt van integriteitbeleid en de gedachte dat verkiezingen
eerlijk moeten verlopen, moeten een aantal vragen duidelijk beantwoord worden.
Een voorbeeld is de vraag of een ondernemer die zich kandidaat stelt, propagandamateriaal
of advertentieteksten en radio- en televisiespotjes mag aanschaffen via zijn
onderneming en daarmee ten opzichte van niet-ondernemers die zich kandideren,
een BTW-voordeel van 19% mag behalen. Voorts is de vraag van belang of er
niet in het algemeen nadere regels moeten komen inzake inzichtelijkheid en
transparantie van de campagnefinanciering van individuele kandidaten. Dit
geldt ook voor de verkiezingen voor algemeen vertegenwoordigende lichamen,
want voorkeursstemmen worden steeds belangrijker en er zijn steeds meer voorkeursacties.
Wij vragen ons af of dat niet zou moeten worden geregeld in een meer algemeen
geformuleerde wet, bijvoorbeeld een Wet financiering campagnes of een Wet
financiering individuele campagnes. Is het naar het oordeel van het kabinet
nog praktisch mogelijk om binnen de resterende tijd tot de naderende verkiezingen
te komen met nadere wetgeving? Ik vraag dit ook gelet op het nieuwe kiesstelsel.Als de integriteit van een burgemeester, een raadslid, een statenlid of
een Kamerlid achteraf onderwerp wordt van publieke discussie en als het kabinet,
gemeenteraden en de journalistiek pas achteraf normen formuleren, dan kan
er veel schade ontstaan aan het aanzien van de politiek en het openbaar bestuur.
De VVD-fractie heeft hier de nodige zorgen over en dringt aan op nadere bezinning
vooraf. Dit is ook van belang in het kader van een nieuw kiesstelsel, hoe
dat er ook uit zal komen te zien. Duidelijk is wel dat de nadruk moet komen
te liggen op een versterking van het mandaat van individuele vertegenwoordigers.
Het is dan ook duidelijk dat wij vaker te maken zullen krijgen met meer individueel
ingekleurde campagnes van mensen die ook voor eigen financiering zorgen.Via mijn opmerkingen over de campagnes van individuen ben ik terecht gekomen
bij de in het hoofdlijnenakkoord aangekondigde beleidsvoornemens. Wij kennen
de stand van zaken ten aanzien van de gekozen burgemeester en het kiesstelsel.
Waar blijven nu toch de antwoorden op de vragen die de Kamer in juni dit jaar
stelde, over de opzet en voortgang van de discussie in het kabinet over de
meest wenselijke wijze van aanwijzing van de minister-president, ook in internationaal
perspectief? Wij wachten, maar willen nu wel graag zicht op de voortgang van
die discussie.De heer Van der Ham (D66):Ik wacht samen met de heer Luchtenveld op die antwoorden, dus ik sluit
mij van harte bij zijn vraag aan. Wat is de gedachtegang binnen de VVD-fractie
over de direct gekozen minister-president?De heer Luchtenveld (VVD):Wij staan te popelen om de mening van het kabinet te betrekken in die
discussie. Wij hebben begrepen dat er vandaag nog meer voorstellen naar voren
zullen komen. De heer Van Aartsen heeft hierover, verwijzend naar Amerika,
het een en ander gezegd op een congres van onze bestuursvereniging. In Amerika
was de verkiezingsuitslag nu wel snel duidelijk, terwijl het bij ons maanden
duurt voordat je weet wie er aan de macht komt. Er is wel degelijk behoefte
om die discussie aan te gaan, maar dat wil niet zeggen dat mijn fractie daar
nu al standpunten over heeft ingenomen. Dat zou ook vreemd zijn, want wij
hebben in het hoofdlijnenakkoord met elkaar afgesproken dat wij die discussie
met het kabinet zullen voeren. Vandaar de dringende vraag naar de voortgang.De heer Van der Ham (D66):U staat dus open in die discussie?De heer Luchtenveld (VVD):Wij staan open in die discussie. U bent veranderingsgezindheid gewend
van liberalen.De heer Van der Ham (D66):Op dit punt dan voor de eerste keer.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Ik begin met de integriteit. Het is mij opgevallen dat sinds
de invoering van de mogelijkheid om klachten in te dienen en meldingen te
doen bij de Commissie integriteit rijksoverheid er de afgelopen jaren minder
dan tien meldingen zijn binnengekomen. Je kunt dat uitleggen alsof het heel
goed gaat met de integriteit in ons land. Je kunt je ook afvragen hoe dat
kan, want er is natuurlijk wel het nodige aan de hand in ons land. Is de drempel
voor het doen van een klacht te hoog? Komt het door de zwijgplicht die ambtenaren
hebben? Of komt het door de consequenties voor de rechtspositie van ambtenaren
die dit soort zaken durven te melden?De discussie over de integriteit deed mij denken aan wat wij allemaal
hebben kunnen waarnemen, de verhoren door de Tijdelijke commissie infrastructuur.
Mijn fractie is daarbij in het bijzonder opgevallen – in de samenleving
heeft dat ook heel duidelijk reacties opgeroepen – de minister die,
voorzichtig uitgedrukt, mogelijkerwijs informatie aan de Kamer
heeft gemanipuleerd. Die minister heeft ervoor gezorgd dat in de rapporten
bepaalde passages niet voorkwamen, met vergaande consequenties voor de samenleving.
Hoe kijkt de minister daar tegenaan? Natuurlijk kunnen en moeten politieke
consequenties worden verbonden aan de positie van de minister die zoiets doet.
Is dat voldoende? Is het niet zaak om daar verder over na te denken? Moeten
wij niet zeggen dat een minister die de Kamer opzettelijk misleidt zich schuldig
maakt aan een buitengewoon ernstig strafbaar feit? Het is in feite de ergste
misdraging die een minister zou kunnen plegen. Kan dit niet worden gebracht
onder het ambtsmisdrijf en vervolgens onder de mogelijkheden die de Grondwet
daarbij biedt?Een minister of ex-minister komt vervolgens altijd goed weg. Er is na
het vertrek uit ministerraad en Kamer altijd wel een functie. Moeten wij niet
naar een systeem van registratie van dergelijke misdragingen, het idee van
een zwarte lijst, dat ook in de literatuur is geopperd? Dat zou leiden tot
consequenties voor bewindspersonen die ernstige misdragingen hebben gepleegd.
Zij worden uitgesloten van een functie in het openbaar bestuur. In het kader
van het fraudedebat is door het kabinet de suggestie gedaan om frauderende
bestuurders in de toekomst uit te sluiten van bestuursfuncties. Er ligt dus
al een duidelijk voornemen van het kabinet.Hierop aansluitend kom ik op het punt van de ambtenaren die toch maar
gedwongen worden mee te werken aan dit soort praktijken. Moeten wij niet af
van de zwijgplicht in de Ambtenarenwet? Moeten wij niet zeggen dat er juist
eerder gesproken moet worden in plaats van gezwegen? Moet een ambtenaar die
gedwongen wordt mee te doen aan praktijken die ertoe leiden dat de Kamer wordt
misleid of dat zaken uit rapporten worden weggelaten, niet een meldplicht
bij de zojuist genoemde Commissie integriteit krijgen? Daar kan de zaak worden
onderzocht, in de openbaarheid.Het voordeel daarvan is dat wij niet hoeven af te wachten tot een klokkenluider
het aandurft om iets te melden. Wij hebben in ieder geval de zekerheid dat
ook een hoger geplaatste persoon een ambtenaar niet kan dwingen aan praktijken
die niet deugen mee te doen. Die ambtenaar kan zeggen dat hij een meldplicht
heeft en er niet aan meedoet, zonder dat men hem verder iets kan maken.Wij praten in de Kamer in het algemeen niet over wat ambtenaren hebben
gedaan. Is het echter niet verstandig om degene die verantwoordelijk is voor
het ambtenarenapparaat, de secretaris-generaal, een politieke functie te geven
binnen ons staatsbestel? Hij kan verantwoordelijk worden tegenover de Kamer,
als ware hij een staatssecretaris, die over het personeel gaat. Een minister
is vakinhoudelijk meestal heel goed, maar hoeft op zichzelf nog geen echte
manager te zijn van datgene dat er binnen zijn ministerie gebeurt. Daarom
zouden deze functies wat mij betreft uit elkaar gehaald kunnen worden door
middel van een politiek verantwoordelijke staatssecretaris. Wat vindt de minister
daarvan?De heer Eerdmans (LPF):Tot zover vind ik het een goed betoog van de heer De Wit. Over de vrijheid
van meningsuiting bij ambtenaren heb ik ook iets gezegd. Zou de heer De Wit
ook zover willen gaan om te zeggen: de coming-out van de ambtenaar, diens
emancipatie, vinden wij zo belangrijk dat wij artikel 125a willen schrappen
uit de Ambtenarenwet?De heer De Wit (SP):Ja. Dat is ook wat ik betoog. De zwijgplicht is juist reden voor het feit
dat je moet wachten op klokkenluiders. Het is tevens een verwrongen constructie,
omdat mensen hierdoor vaak in een onmogelijke positie worden gebracht. Zij
moeten namelijk tegen hun geweten ingaan en hoewel zij dan als het ware loyaal
zijn ten opzichte van de chef, zitten zij zelf met een groot probleem.De heer Eerdmans (LPF):Laten wij gaan vechten voor een Kamermeerderheid!De heer De Wit (SP):Voorzitter. Ik wilde in het kort nog enkele punten aanstippen. Ik ben
benieuwd naar de reactie van de minister op het advies van de Kiesraad over
het nieuwe kiesstelsel, omdat dit advies in feite zegt dat het stelsel ingewikkeld
is en eigenlijk geen versterking is van onze democratie. Het advies roept
een aantal problemen op rond de zetelverdeling, rond de overdracht van stemmen
van de districtskandidaat en rond het feit dat de districtsvertegenwoordiger,
als deze aftreedt, wordt opgevolgd door een landelijke kandidaat. De vraag
is hoe de minister nu aan kijkt tegen dit advies. Ik heb zijn persbericht
gelezen van enkele weken geleden. Dat was wat mij betreft wat optimistisch
en wekte de indruk dat de minister het advies niet goed gelezen had, omdat
dit veel verder gaat dan wat er naar buiten is gebracht.Ik heb het advies van de Raad van State gelezen met betrekking tot het
wetsvoorstel inzake de direct gekozen burgemeester en ik heb ook het commentaar
van de minister gelezen. Toch heb ik de vraag hoe de minister nu aan kijkt
tegen de fundamentele kritiek die ook in de Kamer is verwoord, bijvoorbeeld
van mijn kant, over de botsing van de twee functionarissen: de burgemeester
tegenover de raad. De Raad van State spreekt hier van het ontstaan van een
eenmanszaak. Het is uiterst twijfelachtig of deze figuur wenselijk is in ons
staatsbestel; in feite is deze onnodig. Graag verkrijg ik daar een duidelijke
reactie van de minister op.Ook van mijn kant maak ik een opmerking over de subsidie voor de politieke
partijen. Ik ben nog bezig te bezien of ik op dat punt een amendement zou
kunnen indienen, omdat ik geconstateerd heb dat het niet alleen over 2005
gaat, maar ook over 2004. Ik wil opgemerkt hebben dat mijn fractie in ieder
geval tegen het voorstel van de verhoging is; wellicht kom ik met een amendement
te dien aanzien.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. De politiek staat al een paar jaar flink in de schijnwerpers
en niet altijd even positief. Deze zomer was ik op campagne onder studenten
en daar trof ik een universiteit aan, de universiteit van Groningen, die het
zelfs verbood aan politieke partijen om affiches op te hangen of zelfs maar
aankondiging te doen van een politieke activiteit. Dat vind ik als gebaar
al heel gek, maar ik wil van de ministers eens weten of zij dit bij publiek
gefinancierde instellingen wel vaker zien. Wellicht staat de universiteit
van Groningen hierin alleen? Toen ik dat echter zo zag en ook de argumenten
van de universiteit las, vroeg ik mij af wat hier eigenlijk aan de hand is. De politiek wordt steeds meer in diskrediet gebracht. De politiek is in
crisis en ook de democratie. Dat komt door verschillende zaken. Het is al
vaker bij debatten aan de orde gekomen: de overheid wordt vaak als hindermacht
gezien. Er is te veel bureaucratie; daar wordt aan gewerkt maar toch is er
nog steeds te veel bureaucratie. Ook denk ik in dit verband aan wat op Europees
niveau speelt. Daarop hebben de mensen te weinig grip. Gisteren hadden wij
bijvoorbeeld het debat over de begroting van landbouw en wij spraken toen
over dierenwelzijn. Dat is ook zo'n voorbeeld. In Nederland kunnen wij niets
doen om het dierenwelzijn te verbeteren, omdat Europa ons verbiedt allerlei
certificeringen te eisen. Daardoor hebben de burgers in Nederland heel weinig
invloed op het beleid. Zij kunnen hun ethische opvattingen dus niet laten
vertalen in regels. Op die manier voel je je niet alleen als burger, maar
soms ook als politicus verweesd. Dit soort zaken geeft aan dat de politiek
aan vernieuwing toe is. Er zijn daartoe verschillende pogingen gedaan. Er
is gesproken over de gekozen burgemeester en over verandering van het kiesstelsel.
Daarmee wil men trachten het systeem open te breken en tot andere vormen van
politiek bedrijven te komen, vormen die ertoe kunnen leiden dat burgers meer
bij de politiek worden betrokken. Tegelijk zou de politiek ook meer grip moeten
krijgen op het beleid. Dat is nu niet altijd mogelijk.In de eerste woorden die bij het presenteren van deze begroting worden
geschreven, zegt de minister dat hij verantwoordelijkheid wil nemen voor het
tot stand brengen van samenwerking en het bereiken van gewenste resultaten.
Daarbij zegt de minister het niet zo interessant te vinden wie uiteindelijk
verantwoordelijk is, als hetgeen beoogd wordt maar gebeurt. Zo is het maar
net. Ik vind dit een heel goed uitgangspunt. Helaas is de overheid voor deze
manier van werken te weinig toegerust. Daarom moeten wij met allerlei vernieuwingsvoorstellen
komen. Het is dan interessant om te merken wat er in de praktijk gebeurt.
De vernieuwingsvoorstellen die worden gedaan, worden apart behandeld, iedereen
duikt erop en zegt dan dat het niets is en vervolgens gaan wij snel over tot
de orde van de dag. Dat is jammer want politieke en democratische vernieuwing
is een collectieve opdracht. Wij moeten onze schouders eronder zetten en niet
te veel inhaken op het ene kleine voorstelletje. Wij moeten daarentegen nagaan
hoe dat voorstel bij het geheel past en hoe wij het bestel in Nederland op
de schop kunnen nemen, zodat het werkelijk democratisch wordt.Mevrouw Fierens (PvdA):Ik ben aangenaam verrast door uw betoog. Het is in feite een pleidooi
vanuit een iets andere invalshoek om integraal het huis van Thorbecke in aanmerking
te nemen. Transparantie is namelijk heel belangrijk en dient het uitgangspunt
te zijn bij bestuurlijke vernieuwing. Op die manier let je namelijk op het
totaal. Het is belangrijk dat niet wordt gewerkt langs de weg van de gevestigde
instituties, maar dat de belangen van de burger worden behartigd. Daarom heb
ik voorbeelden van het buitenland gegeven. Ik neem aan dat u het debat daarover
graag wilt aangaan.De heer Van der Ham (D66):D66 is eigenlijk opgericht om een aantal dingen aan het huis van Thorbecke
te veranderen. Dus die discussie voeren wij al heel lang en daar zullen wij
ook nog heel lang mee doorgaan, mocht er geen verandering in de situatie komen.
Ik hoop dat u daarbij een constructieve houding zult aannemen en dat u bereid
bent om dat huis te verbouwen.Mevrouw Fierens (PvdA):Dat is niet een concreet antwoord op mijn vraag. Ik heb het voorstel gedaan
om opnieuw over de transparantie van het huis van Thorbecke te spreken. Daarmee
hangt namelijk onmiddellijk samen: democratie en legitimiteit, terwijl daarmee
ook een positieve voedingsbodem voor bestuurlijke vernieuwing wordt geboden.
Zegt u daar ja of nee tegen?De heer Van der Ham (D66):Daar zeg ik vanzelfsprekend ja tegen. Ik vind het echter heel erg belangrijk
om aan zo'n abstracte discussie over het huis van Thorbecke concrete voorstellen
te verbinden. Daarmee zouden wij ons in het schelle daglicht van de politieke
discussie plaatsen. Laat ik in dat verband op het volgende wijzen. Ik weet
dat de heer Duyvendak het voorstel zal doen om de manier waarop wij met coalitievorming
en verkiezingen omgaan te veranderen. Zoals u weet is D66 voor de direct gekozen
minister-president. Dat punt staat al heel lang in ons verkiezingsprogramma.
Wij zijn dan ook zeer geïnteresseerd in de nog te verschijnen notitie
van het kabinet alsmede in de antwoorden op de vragen die wij het hebben gesteld.
Ik wil in dit verband een voorstel doen en vragen om dat te betrekken bij
de opstelling van de te verschijnen notitie. Wij wensen een gekozen minister-president,
maar ik stel voor om te komen tot een tussenoplossing en om over te gaan tot
de gekozen formateur. In de Grondwet is heel veel geregeld met betrekking
tot de minister-president, maar over de formatie is niets geregeld. Er is
echter wel degelijk een moment in de formatie te bedenken waarop de kiezers
kunnen worden geraadpleegd over de aanstelling van de formateur. Meestal wordt
de formateur ook de minister-president. Niets verzet zich ertegen om bij de
volgende verkiezingen de kiezer de mogelijkheid te geven om de formateur aan
te wijzen. De politieke partijen kunnen enkele mensen kandideren en vervolgens
kan de kiezer een keus maken. De persoon die de meerderheid van stemmen behaalt,
kan gaan formeren.De heer Duyvendak (GroenLinks):Het probleem is dat de kiezer niets te zeggen heeft over de coalitievorming.
Daarover zijn wij het misschien eens. De kiezer bepaalt dus niet welke partijen
in Nederland de regering zullen vormen. Verder is mijn vraag: lost uw voorstel
wel wat op? Stel dat eind jaren tachtig of midden jaren negentig de heer Kok
als formateur was gekozen. Dan geldt nog dat hij de ene keer een PvdA/CDA-kabinet
uit zijn hoge hoed tovert en de andere keer een PvdA/VVD-kabinet. Dus met
het kiezen van een formateur heeft de kiezer nog niets te zeggen over de vorming
van de regeringscoalitie.De heer Van der Ham (D66):Ik ben er een groot voorstander van dat zo'n gekozen formateur een meerderheid
moet halen. Een kandidaat-formateur zal in het verkiezingsdebat ook de vraag
moeten beantwoorden aan welke coalitie hij zich vooraf committeert. Hoe onhelderder
hij daarover is, hoe minder kiezers geneigd zijn om hem daarin
te steunen. Uiteindelijk zal het een onderdeel zijn van het debat dat voorafgaat
aan de verkiezingen.De heer Duyvendak (GroenLinks):In feite zijn de lijsttrekkers van de grote partijen al een soort minister-president
in spe. Dat was ook bij de laatste verkiezingen het geval. Zij weigeren consequent
coalities te noemen om daarna als elite onder elkaar de handen vrij te hebben
om het spel te spelen. Dat verandert u niet in uw voorstel.De heer Van der Ham (D66):Dat klopt, maar het is dan ook geen eindvoorstel. Wij willen de gekozen
minister-president, omdat wij een stem op de macht moeten hebben en op de
controle van de macht. Op dit moment kiezen wij alleen het parlement. Uiteindelijk
willen wij de minister-president direct kiezen.Toch is het belangrijk om die deur eens open te breken en een poging te
doen om daarmee aan de slag te gaan. Wij moeten er niet eindeloos over spreken,
maar er daadwerkelijk iets mee doen. U heeft helemaal gelijk dat zwijgen de
politieke cultuur is: niet zeggen voor de verkiezingen waar je instapt. Dat
is het huidige systeem. Als de kiezers een formateur kunnen aanwijzen, dan
dwingt dat de cultuur om keuzes te maken. Uiteindelijk zal dat moeten leiden
tot een grondwetswijziging, maar daarover zullen wij pas spreken naar aanleiding
van een notitie van het kabinet over het rechtstreeks kiezen van de minister-president,
waarbij de hele formatie wordt overgeslagen. Zover zijn wij nog niet. Dit
is een tussenstap. Ik vind dat de regering de mogelijkheden verder moet onderzoeken.Mevrouw Spies (CDA):Wilt u die formateur gelijktijdig met de Kamer laten kiezen?De heer Van der Ham (D66):Dat is een optie. Je kunt hem bijvoorbeeld twee weken na de verkiezingen
kiezen. Dergelijke modaliteiten zul je moeten bekijken, want dan kun je ook
de uitslag van de verkiezingen daarbij betrekken. Je kunt het ook tegelijkertijd
doen.Mevrouw Spies (CDA):Betekent dit dat de PvdA bijvoorbeeld de heer Cohen ook ergens op een
stembriefje moet laten staan, omdat hij de formateur moet worden? Het hoeft
dus geen kandidaat voor de Kamer te zijn?De heer Van der Ham (D66):Dat hoeft wat mij betreft niet. Ik stel mij voor dat de PvdA de heer Cohen
daar neerzet. Als de heer Cohen slim is, profileert hij zich niet alleen als
de PvdA-kandidaat, maar zegt hij: als ik tot formateur word gekozen, dan smeed
ik dat PvdA/CDA-kabinet. Dan weten de mensen in ieder geval waar zij aan toe
zijn. CDA'ers die dat graag willen, kunnen dan ook op Cohen stemmen. Als Balkenende
dat wat meer in het midden laat, dan zal hij waarschijnlijk die stemmen niet
krijgen. Dat maakt het voor kiezers duidelijker welke keuze zij hebben. Nogmaals,
het is een tussenoplossing. Ik vind het in ieder geval de moeite waard om
dat mede te laten onderzoeken door het kabinet.Mevrouw Fierens (PvdA):Ik projecteer dat even op de laatste verkiezingen. D66 heeft toen vooraf
gezegd niet aan dit kabinet deel te nemen, maar zit er nu toch in. Hoe had
dat zich verhouden tot bijvoorbeeld een D66-formateur?De heer Van der Ham (D66):Als een D66-formateur een meerderheid van stemmen krijgt, dan is dat natuurlijk
prachtig. Daar zou ik alleen maar een groot voorstander van zijn. Ik begrijp
uw vraag wel. Overigens heeft D66 voor de verkiezingen wel degelijk gezegd
dat het niet uitgesloten was dat wij onder bepaalde voorwaarden met het CDA
en de VVD zouden regeren. Maar goed, dan moet u uw geschiedenis beter kennen.Uw probleem is dat het onhelder is, welke partij je ook noemt. Dat is
waar, maar D66 is nu juist zo'n leuke partij. Die zegt: wij zijn onderdeel
van het systeem, maar wij willen het systeem, waarvan wij zelf onderdeel zijn,
veranderen.De heer Luchtenveld (VVD):U zegt dat de formateur een meerderheid moet halen. Ik vraag mij af wat
er moet gebeuren als dat in de eerste ronde niet lukt gezamenlijk met de Kamerverkiezingen.
Komt er dan een tweede ronde, uitsluitend over de aanwijzing van een formateur?De heer Van der Ham (D66):Ik dank u hartelijk voor deze vragen, want ook dat moet natuurlijk worden
bekeken. Je kunt ook aan een tweede stem denken. Je brengt een eerste stem
en een tweede stem en dat weeg je dan. Die module wordt ook gehanteerd voor
gekozen burgemeesters in Amerika. Overigens is dat voorstel langsgekomen in
het debat over de gekozen burgemeester in Nederland. Je zou ook kunnen denken
aan twee rondes, maar nogmaals, dat zal de regering graag meenemen in haar
onderzoek.Wij zijn van mening dat de minister-president een sterkere positie behoeft.
Hij wordt steeds belangrijker in Europa, wat zeker een sterkere positie rechtvaardigt.
Overigens kun je ook denken aan het veranderen van de positie van de minister-president
in het reglement van orde van de ministerraad, bijvoorbeeld door de invoering
van een aanwijzingsbevoegdheid. Overigens was in de VNG een meerderheid van
68,3% voor een gekozen minister-president. Over bottom up gesproken...In Limburg willen de staten de commissaris van de Koningin via een referendum
gaan kiezen, maar de regering heeft aangegeven dat dit niet kan. Ik vind dat
alles wat daaraan in de weg staat, weggenomen zou moeten worden om aan die
wens van de staten van Limburg te voldoen.In veel debatten met de ministers van VROM en van Verkeer en Waterstaat
is gesproken over de vorm van de inspraak in Nederland. Iedereen wil natuurlijk
inspraakmogelijkheden hebben, maar eigenlijk is niemand daar tevreden over.
Meestal loopt de inspraak uit op frustraties. Om die reden vind ik dat de
regering met een verhaal moet komen over de manier waarop de inspraak, zeker
waar het gaat om nationale projecten, vormgegeven zou moeten worden. Kunnen
de huidige inspraakregels worden aangepast?Ik maak nog een paar opmerkingen over de ambtenaren. Er is al veel gezegd
over de taakanalyse. Wij wachten die met veel genoegen af, want wij willen
graag dat de overheid fors ingrijpt in haar eigen apparaat, in die zin dat
er vooral gedaan zal worden wat er gedaan moet worden. Bij het omvormen van
het ambtenarenapparaat moet echter geen kaasschaaf gehanteerd worden; die
moet vooral bij het ontbijt blijven. Ik hoop dat de minister met zijn vuist
op tafel durft te slaan.Een paar weken geleden hebben wij een debat gehad met de Klimaatcommissie.
Toen is gebleken dat er in Brussel maar heel weinig ambtenaren zijn ingezet
om vooruit te lopen op wat vandaar op ons afkomt. Om die reden komen er nu
bij verrassing allerlei dossiers op ons bord te liggen. In het recente rapport
van de Rekenkamer inzake de financiële gevolgen van het Europese beleid
werd ook aangetoond dat er allerlei financiële rampen plaatsvinden, omdat
wij niet voldoende inspelen op onze Brusselse lobby. Ik vind dat dit aandacht
verdient. Het aantal ambtenaren moet inderdaad worden teruggebracht, maar
er moeten meer ambtenaren worden ingezet om onze zaken te bepleiten in Brussel.Ik maak nog een paar opmerkingen over de gemeenten. Wij vinden het belangrijk
dat het debat met de gemeenten scherp wordt gevoerd. In een interruptiedebatje
heb ik al aangegeven dat in het rapport-Berenschot wordt aangegeven dat er
ongelooflijk veel verbeterd kan worden bij de gemeenten en dat de rijksoverheid
de gemeenten daar ook op mag aanspreken. Ik vind overigens dat iedereen de
gemeenten daarop mag aanspreken. Verder moet beter inzichtelijk worden wat
de gemeenten doen. Iedere gemeente geeft op haar eigen manier vorm aan allerlei
regelingen, waardoor er geen vergelijking kan worden gemaakt tussen de gemeenten.
De stichting Rekenschap heeft de interessante suggestie gedaan om een en ander
te standaardiseren, zodat het voor burgers gemakkelijker wordt om de gemeenten
af te rekenen op hun beleid. Daardoor wordt het misschien ook minder nodig
dat de rijksoverheid af en toe dwingend optreedt. Als er evenwel sprake blijft
van versnippering, zal de nationale politiek snel geneigd zijn om een en ander
te gaan ordenen.Het budget voor de politieke partijen gaat omhoog, maar niet dat voor
de politieke jongerenorganisaties. Wij vinden dat jammer. De jongerenorganisaties
hebben echter de koppen bij elkaar gestoken en stellen nu voor om tot een
bekostigingssystematiek te komen op grond waarvan elke politieke jongerenorganisatie
een basisbedrag krijgt ongeacht het aantal leden en zetels van de moederpartij.
Wil de minister met de jongerenorganisaties om de tafel gaan zitten om dit
sympathieke voorstel uit te werken?Mevrouw Spies (CDA):Ik had juist begrepen dat de verhoging van de subsidies in ieder geval
gedeeltelijk ten goede zou komen aan de politieke jongerenorganisaties.De heer Van der Ham (D66):Nee, de geoormerkte budgetten niet, althans niet volgens de informatie
die ik heb gekregen van de politieke jongerenorganisaties. En dat is het probleem.
Daarom wil ik het voorstel van de politieke jongerenorganisaties terzake bij
de minister neerleggen.Mevrouw Fierens (PvdA):Ik heb nog een vraag over het vorige blokje.De voorzitter:Nee, dat kan ik niet toestaan.Mevrouw Fierens (PvdA):Ja, maar ik stond toen al bij de interruptiemicrofoon.De voorzitter:Op dat moment heb ik besloten dat ik uw interruptie niet toestond, dus
heb ik die ook niet toegestaan. De heer Van der Ham gaat...Mevrouw Fierens (PvdA):Maar toen is de heer Van der Ham op het volgende onderwerp overgegaan.De voorzitter:De heer Van der Ham gaat door.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Ziet de minister een mogelijkheid om jongeren een zetel in
de SER te geven, zodat zij mee kunnen praten over alle zaken die in het land
spelen? Daar gaat hij niet direct over, maar het heeft wel te maken met politieke
jongerenparticipatie. Het is een voorstel van de jongerenorganisaties. Ik
wil het niet meteen omarmen, maar het is op zichzelf een interessante gedachte,
want de verschillen tussen ouderen en jongeren in Nederland zijn opmerkelijk,
zeker wat betreft de discussie die wij de afgelopen maanden hebben gevoerd.
Schiet er eens op, zou ik zeggen!De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Ik zal mijn bijdrage helemaal richten tot minister De Graaf.
Dat is niet omdat wij niet met minister Remkes in debat zouden willen gaan,
maar vooral omdat zich daarvoor de komende tijd nog een aantal uitgelezen
momenten zal voordoen, zoals bij overleggen over AIVD-rapporten, politie,
terrorisme enzovoort.Minister De Graaf van Bestuurlijke Vernieuwing is nu al bijna anderhalf
jaar aan het werk en zijn voornemens worden inmiddels duidelijk. Zijn agenda
voor politieke vernieuwing ligt op tafel. De conclusie van GroenLinks is dat
hij tot onze grote spijt kiest voor een verdere personalisering van ons politieke
bestel, zoals districtskandidaten voor de Tweede Kamer en een direct gekozen
burgemeester. Deze personalisering dient volgens de minister om de politici
en de politiek weer herkenbaar te maken, om de band tussen kiezer en gekozene
te versterken. Is herkenbaarheid hét probleem van onze democratie?
Het is naar mijn overtuiging een flinterdunne analyse. Willen mensen voor
personen kiezen en zijn zij politieke partijen en hun ideologieën beu?
Willen zij dat burgemeesters hun stad gaan besturen zoals Blair in Engeland
en Chirac in Frankrijk?De Raad van State spreekt in dat verband niet voor niets van een presidentieel
stelsel. Wie zit er in Nederland te wachten op nieuwe regenten? Wat is de
gekozen burgemeester bij minister De Graaf, anders dan een gekozen regent?
Een onjuiste analyse leidt tot ongewenste oplossingen. De crisis in de politiek
ligt niet primair in de gebrekkige herkenbaarheid van politici en ligt niet
in een afnemende betekenis van het inhoudelijke verhaal. De problemen liggen
ergens anders. Politici gaan te veel hun eigen gang. Politici kunnen ook te
veel hun eigen gang gaan. Het evenwicht tussen kiezer en gekozene is zoek.
De kiezer heeft te weinig grip op het politiek proces, op politieke vertegenwoordigers.
De democratie moet directer. De burger moet kunnen inbreken in het politiek
bestuurlijke circuit. De macht moet verschuiven zodat de burger meer grip
krijgt op de politiek. De politiek moet vervolgens grip durven hebben op alle
overheidstaken. Denk aan de discussie over de ZBO's.Dat is de kern van onze analyse. Een andere analyse van de problematiek
leidt vanzelfsprekend tot andere voorstellen. Meer greep op kabinetsplannen
door de kiezer zelf is broodnodig. Minimaal een noodrem voor als heel veel
mensen iets anders willen. Onvrede over regeringsplannen moet
er daadwerkelijk toe kunnen doen. Broodnodig is de mogelijkheid om een referendum
te kunnen houden, maar juist dit heeft deze regering hardhandig om zeep geholpen.
En de burgers moeten echt meer mogelijkheden krijgen om zelf te agenderen,
zelf initiatieven te nemen om nieuwe, weggestopte of genegeerde issues in
het politieke debat in te kunnen brengen. Burgers moeten een burgerinitiatief
kunnen afdwingen en niet alleen issues maar ook wetgeving kunnen zetten op
de parlementaire agenda. Maar ook op dit terrein is minister De Graaf helaas
muisstil. Wat te denken van het idee om burgers de mogelijkheid te geven,
een parlementaire enquête af te dwingen? Volgens mij moet de commissie-De
Vries, die bezig is met een herziening van de parlementaire enquête,
dit idee in haar beschouwingen betrekken.Kiezers willen en verdienen vooral meer greep op de macht. Er dient een
eind te komen aan de praktijk dat er in Nederland geen direct gekozen regering
is. Het grootste tekort in ons huidige kiesstelsel is dat de kiezer nauwelijks
kan bepalen welke partijen na de verkiezingen de regering vormen. De formatie
van een nieuw kabinet is de belangrijkste periode in politiek Den Haag, maar
de politieke elites bepalen onderling de inzet en de uitkomst. Het is pas
echt politieke vernieuwing als wij daar een eind aan maken. En dat kan. Wat
GroenLinks betreft, moet de kiezer naast een stem voor een kieslijst een tweede
stem krijgen om daarmee een voorkeur uit te kunnen spreken voor een coalitie.
Het is mogelijk om de kiezer al bij de Kamerverkiezingen in 2007 deze extra
stem te geven. Mijn fractie heeft dit idee verder uitgewerkt, maar omdat het
mij aan spreektijd ontbreekt, verzoek ik de voorzitter om een korte tekst
hierover aan de Handelingen te mogen toevoegen. Ik overhandig deze tekst in
ieder geval aan de minister met het verzoek om daar in zijn eerste termijn
op te reageren.De voorzitter:De tekst zal worden uitgedeeld aan de bewindslieden en aan de woordvoerders.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Ik vraag mij af wat het voorstel van de heer Duyvendak voor
voordelen heeft. Het gaat straks vooral om abstracties waarin regenten ook
de ruimte kunnen nemen om eigen keuzes te maken. Is het niet veel beter om
de formateur of uiteindelijk de minister-president direct te kiezen? Zo'n
persoon kan ook op zijn beleid worden afgerekend. Mensen stemmen niet op een
abstractie.De heer Duyvendak (GroenLinks):Een politieke partij is geen abstractie. In onze parlementaire democratie
draait het om partijen en om coalities die zich in hun ideeën aan elkaar
verbinden. Kabinetten hebben ook een bepaalde signatuur, links, rechts of
midden. De keuzes ter zake worden nu veelal in de beslotenheid van achterkamertjes
in Den Haag gemaakt. Die keuze wil ik neerleggen bij de kiezer. Dat is naar
mijn idee werkelijk politieke vernieuwing.De heer Van der Ham (D66):Ik ben het met u eens dat een politieke partij geen abstractie is, maar
een coalitie is dat wel. Een coalitie is altijd een verstandshuwelijk en daardoor
veel minder duidelijk dan de afzonderlijke partijen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Coalities van partijen staan voor kiezers voor een type beleid. Maurice
de Hond peilt regelmatig de voorkeur van kiezers voor coalities. Het aantal
mensen dat daar niet aan meedoet, is helemaal niet hoger dan bij de peiling
van de populariteit van ministers. Mensen weten heel goed voor welke coalitie
zij een voorkeur hebben en welk beleid zij wensen. Deze mogelijkheid wil GroenLinks
de kiezer graag geven.Mevrouw Spies (CDA):Los van de kwalificaties in het stuk van GroenLinks van de huidige praktijk –
ik deel die in het geheel niet – is ons grootste bezwaar dat de strijd
tussen partijen onderling vervlakt. In de verkiezingsstrijd kunnen politieke
partijen zich ten opzichte van elkaar sterk profileren. Dat zal verminderen
als het voorstel van GroenLinks wordt overgenomen, want dan moeten partijen
al tijdens de verkiezingscampagnes tegen elkaar aanschurken, omdat zij straks
mogelijk een coalitie moeten vormen. Dat doet afbreuk aan een scherpe verkiezingsstrijd.De heer Duyvendak (GroenLinks):Als dat uw grootste bezwaar is, kunnen wij er samen wel uitkomen. Ik denk
dat dit wel meevalt. De grootte van een partij is medebepalend voor de richting
van een coalitie. D66 is een kleine partij en heeft relatief dus minder te
zeggen dan een grote partij als het CDA. Dat wil mevrouw Spies waarschijnlijk
zo houden. Binnen een coalitie, ook als die op een stembiljet verschijnt,
zal zij daarvoor pleiten en daarvoor strijden. De kiezer kan dat waarderen
door het CDA groot te maken binnen een coalitie, zodat het stempel van het
CDA daarop groter is. Dat bezwaar is dus relatief.Minister De Graaf wil de kiezer ook een tweede stem geven, maar dan voor
een soort districtsverkiezingen. Ons grootste bezwaar is dat dit het probleem
van de machtsvorming niet oplost. De invloed van de kiezer op welke partijen
de regering vormen, vergroot De Graaf met zijn voorstel op geen enkele manier.
Jozias van Aartsen en Wouter Bos pleiten ervoor, net zoals D66, om een tweede
stem te reserveren voor de gekozen minister-president. Hiermee zou de kiezer
ook meer greep op de macht moeten krijgen. Toch voldoet een gekozen premier
daar amper aan. Het zal immers slechts gaan om de verkiezing van een persoon.
Het wordt zeer waarschijnlijk een strijd tussen de lijsttrekkers van de drie
grootste partijen en niet een keuze voor een regeringscoalitie. De vraag is
welke persoon het initiatief krijgt bij de vorming van een regering. Op de
vraag welke partijen vervolgens onder leiding van deze persoon een regering
gaan vormen, heeft de kiezer nog steeds geen directe invloed. De kans dat
de eerste en de tweede stem tegenover elkaar komen te staan is bovendien veel
groter dan bij de coalitiestem.Vooral tegen de heer Van der Ham zeg ik dat het belangrijkste bezwaar
is dat wij niet ons vertrouwen moeten stellen in één persoon.
Wij dienen te kiezen voor politieke partijen die samenwerken in een coalitie
met een politiek program. Ik geloof niet in een einde aan de ideeënstrijd
tussen partijen. Ik niet alleen. Welke enquête je ook neemt, steeds
verklaart zo'n 70% van de ondervraagden zijn of haar partijkeuze primair te
baseren op het inhoudelijke profiel van een politieke partij. Ik vraag minister
De Graaf om de interessante optie voor coalitieverkiezingen verder uit te
werken, mogelijk in de notitie over de gekozen minister-president.
Die moet gereed zijn voordat wij in de Kamer debatteren over zijn voorstellen
voor een soort districtenstelsel. De tweede stem kan maar één
keer vergeven worden. In democratisch opzicht is de kiezer veel beter af als
die tweede stem wordt vergund voor coalitieverkiezingen.Dit voorjaar spraken wij op mijn initiatief over politieke adviescommissies,
die ik benoemde als een schaduwmacht binnen de Nederlandse politiek. De minister
van Bestuurlijke Vernieuwing en zowat de gehele Kamer deelde mijn analyse
dat het aantal ad-hoccommissies moet worden teruggedrongen. De minister heeft
toegezegd erop toe te zien dat zo veel mogelijk door het ministerie gedaan
wordt. Als er extern advies nodig is, wordt dat gehaald bij vaste adviescolleges.
Deze toezegging krijgt extra kleur door een bezuiniging die voortkomt uit
de motie-Verhagen. Er moet 5 mln worden bezuinigd op de adviesraden. Op zich
kan dat in lijn zijn met wat de Kamer wil: meer door de ministeries en minder
extern advies. Ik roep de minister op, deze 5 mln maximaal ten laste te brengen
van de eenmalige adviescommissies en niet ten laste van de vaste adviescolleges.
Het is een mooie stok achter de deur om de toezegging aan en de wens van de
Kamer om minder ad-hoccommissies in te stellen te honoreren.Ik vraag minister De Graaf tot slot hoe hij heeft kunnen instemmen met
een verruiming naar het onderzoek naar godslastering, zoals in de terrorismebrief
is vermeld. Een dag later verklaarde hij immers in de media: wij hebben daarover
een nota en daarin staat dat het zo is en dat het zo blijft. Heeft de minister
soms zitten slapen?De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. "Eindelijk!", was mijn reactie toen ik vorige week van het
VNG te horen kreeg dat tijdens een zogenaamd "Catshuisoverleg" het gesprek
tussen de verschillende overheden weer tot stand is gekomen. Het duurde wel
tot gisteren voordat de regering ons hierover officieel informeerde, maar
vorige week was mijn verzuchting dat ik blij was dat het zo was gebeurd. Het
werd ook wel tijd. In het licht van de situatie waarin het Rijk met de andere
overheden was beland, was het tot vorige week toch haast onmogelijk om met
droge ogen in de Begroting 2005 te lezen dat het zonder de medewerking en
inzet van de andere overheden, voor het ministerie van BZK onmogelijk zou
zijn om zijn beleidsdoelstellingen te halen – en vergelijkbare frasen.
Dat hebben we gemerkt in het afgelopen jaar; dat kan immers een voor het contact
tussen rijksoverheid en andere overheden verloren jaar worden genoemd. Ik
wil niet onnodig dramatiseren, maar het werd zo langzamerhand een onhoudbare
situatie. Het VNG zag zich zelfs genoodzaakt om in een circustent op het Malieveld
een soort protestbijeenkomst te houden. Dat is ongekend voor de Nederlandse
situatie; een situatie die ik trouwens, in tegenstelling tot minister Remkes,
niet zou typeren als een "uiting van geëmancipeerdheid van het decentrale
bestuur". Niet alleen de gemeenten, ook de provincies hadden moeite met de
opstelling van de rijksoverheid: recent nog sprak IPO-voorzitter Franssen
over een toenemende verkilling en afstandelijkheid in de relatie tussen het
Rijk en de andere overheden.Aan deze verkilling en afstandelijkheid schijnt nu dus een einde te zijn
gekomen. Ik vraag minister Remkes waarom dit allemaal zo lang heeft moeten
duren. En is de kou nu echt uit de lucht, of is sprake van een soort gedwongen
vrede met de Raad van State in een zeer ongebruikelijke rol als toezichthouder?Vorig jaar werd tijdens de begrotingsbehandeling, met dank aan de PvdA,
een motie van mijn hand weggestemd waarin werd aangedrongen op een onderzoek
naar een eigen inkomstengebied voor gemeenten. Ik begrijp uit de afspraken
in het akkoord dat het daar nu toch van gaat komen. Mijn fractie dringt aan
op spoed. Het spreekt naar onze mening voor zichzelf dat de resultaten van
een dergelijk onderzoek bekend zijn op het moment dat de Kamer het OZB-wetsvoorstel
zal behandelen. Graag een bevestiging van de regering. En nu we het toch over
de OZB hebben: de fractie van de ChristenUnie voelt veel voor het VNG-voorstel
om artikel 2 van de Financiële Verhoudingswet te herschrijven. Beleidsvoornemens
van het Rijk die uitmonden in regelgeving zullen met ingang van het jaar waarin
de OZB-tariefstijgingen worden gemaximeerd, volledig moeten worden gecompenseerd
door de rijksoverheid. Graag een reactie op dit voorstel.Vandaag worden in een aantal gemeenten herindelingverkiezingen gehouden.
Wij kijken met belangstelling uit naar de uitslagen van vanavond. Volgend
jaar zullen in alle andere gemeenten politieke partijen hun kandidaten weer
moeten selecteren voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2006. Dat is een ontzettend
belangrijk proces, omdat we toch allen hopen op gemeenteraden die een brede
afspiegeling van de bevolking vormen. Een en ander brengt mij tot het volgende.
In een interview dat vorige week om een niet verder uit te werken reden tot
nogal wat commotie leidde, zei minister Remkes dat je een wet kunt veranderen
als je een probleem moet oplossen. Die houding van de minister mis ik evenwel
op een ander dossier waarvoor wij al verschillende keren aandacht hebben gevraagd:
de gevolgen van een raadsvergoeding of Statenvergoeding voor de hoogte van
een WAO-uitkering. De minister kent de voorbeelden uit Ede en Eindhoven, maar
zoals bekend speelt dit in meer gemeenten. Naar de mening van de ChristenUnie
moet het mogelijk zijn dat gemeenten in individuele gevallen, onder bijzondere
omstandigheden, een lagere raadsvergoeding uitkeren. In briefwisselingen hierover,
ook met gemeenten, zegt de minister geen uitzonderingen te willen maken op
het beleid. Maar het gaat toch om de motieven waarvoor die uitzonderingen
nodig zijn! Ik heb de afgelopen jaren al verscheidene malen hiervoor aandacht
gevraagd. Ik doe nogmaals een klemmend beroep op de minister om deze mogelijkheid
te creëren. Daarbij moet het uitgangspunt zijn hoe mensen met een handicap
kunnen worden gestimuleerd om publieke verantwoordelijkheid te gaan of blijven
dragen. We zien aan de voorbeelden dat dit in de huidige situatie juist wordt
afgestraft en het passieve kiesrecht in sommige situaties bijna tot een theoretische
mogelijkheid is verworden. Wij zouden dat niet moeten willen laten gebeuren.Graag vraag ik aandacht voor een nieuwe ontwikkeling.Recentelijk is een uitgaansgelegenheid in Rotterdam overgegaan tot het tegen betaling onderhuids inbrengen van een chip. Bij het betalen
van de genuttigde drankjes kan dan volstaan worden met het langs een scanner
halen van de arm waarin de chip is aangebracht. Er zijn echter veel meer mogelijkheden
te bedenken voor deze chip, waaronder identiteitsregistratie. In andere landen
wordt daar op dit moment al aan gewerkt.Bredere toepassing van een dergelijke chip kan nogal wat maatschappelijke
gevolgen hebben. Om te voorkomen dat wij straks overvallen worden door een
dergelijke vergaande ontwikkeling – die ik niet per definitie negatief
noem – vraag ik minister De Graaf, onderzoek te doen naar deze ontwikkeling
en te bezien of het nodig is dat de overheid wettelijke grenzen stelt aan
het gebruik van dergelijke chips.In het sociaal akkoord is met de sociale partners afgesproken dat in de
marktsector niet meer onverkort hoeft te worden vastgehouden aan de nullijn.
Ik interrumpeerde eerder mijn collega van de VVD-fractie hierover. Welke gevolgen
heeft dat echter voor de concurrentiepositie van de overheid als werkgever,
uitgaande van het uitgangspunt in de voorliggende begroting dat deze ruimte
er voor de collectieve sector niet is?De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. De begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties is niet uitgelekt anders dan andere prinsjesdagstukken.
Vermoedelijk stond er te weinig nieuws in! Op zichzelf is dat geen probleem,
want wij zitten hier niet alleen om nieuws te horen. De onderwerpen die als
belangrijke thema's worden genoemd zijn inderdaad belangrijke thema's. Die
thema's zijn veiligheid, kwaliteit van de overheid en bestuurlijke vernieuwing.Het veiligheidsgevoel in ons land heeft de afgelopen weken opnieuw een
gevoelige knauw gekregen. De actualiteit van de dreiging van het terrorisme
in Nederland is nog eens pijnlijk onderstreept. In het debat over de moord
op Theo van Gogh is daar al uitgebreid met de regering over gesproken. Het
is nu dan ook niet het moment om hierover uit te wijden. Ik beperk mij daarom
tot de vraag wat de consequenties voor de begroting van Binnenlandse Zaken
zijn.Het zal duidelijk zijn dat versterking van de veiligheid en de kwaliteit
van de overheid de belangrijkste speerpunten zijn voor mijn fractie, zeker
gezien de invulling die wordt gegeven aan de bestuurlijke vernieuwing. Het
geld en de energie die ook het komende jaar worden geïnvesteerd in de
stelselwijziging rond de gekozen burgemeester en het kiesstelsel, worden wat
mijn fractie betreft aan de verkeerde prioriteiten besteed. Het zijn helaas
meer politieke speeltjes dan dat zij tegemoetkomen aan de werkelijke wensen
en de noden van de burger anno 2004. Ik had dan ook graag gezien dat de energie
die hieraan wordt besteed, wordt besteed aan de andere twee onderwerpen.Mijn fractie vindt, juist als het gaat om verbetering van de veiligheid,
een stimulerende en slagvaardige houding van Binnenlandse Zaken nodig. Er
lijken nog wel eens kansen gemist te worden. Neem de koppeling tussen het
binnen- en buitenlandse veiligheidsbeleid. De secretaris van de Raad voor
het Openbaar bestuur beklaagde zich onlangs in Binnenlands Bestuur over het
feit dat een na veel moeite in het vooruitzicht gestelde adviesaanvraag hierover,
nog weer een tijd op zich laat wachten. Waarom duurt dit zo lang?Wat de nodige aandacht getrokken heeft in de afgelopen tijd en ook vandaag
veel aandacht heeft gekregen, is de gespannen verhouding tussen het Rijk en
de decentrale overheden. Provincies en met name gemeenten ervaren een toenemende
druk. Daaraan ligt een complex van factoren ten grondslag. Ik noem de overheveling
van financiële verantwoordelijkheden – de WWB en de WMO –,
de beperking van financiële mogelijkheden – de OZB –, de
detaillering van veiligheidsvoorschriften en een toenemende "planlast". Er
komen kortom nogal wat ontwikkelingen met de daarbij behorende lasten tegelijkertijd
op het bordje van de provincies en gemeenten terecht. Met het oog hierop is
een goede samenwerking tussen Rijk en lagere overheden geboden.De klaagzangen van de kant van de provincies en de gemeentes waren niet
van de lucht. Beide ministers werd van diverse kanten en niet zonder argumenten
op felle toon een centralistisch en regentesk optreden verweten. Inmiddels
lijkt het erop dat de storm van de kritiek officieel is gaan liggen. De circustent
op het Malieveld werd ingeruild voor de rustige ambiance van het Catshuis.
Met een keurige gemeenschappelijke verklaring is de vrede getekend. Wat mij
opvalt, is dat de eerdere aanduiding van de problemen krachtiger en overtuigender
was dan de nogal procedurele oplossingen die nu worden gepresenteerd. De vraag
rijst dan ook: hoe diep zit eigenlijk de overeenstemming? Wat zijn nu eigenlijk
de stevige waarborgen voor een duurzaam herstel van de verhoudingen? Is het
geen slecht teken als je zoveel omgangsregels nodig hebt om goede samenwerking
te verankeren? In het algemeen wijst dat soort omgangsregels op grote relatieproblemen.
Getuigt het niet van een behoorlijke mate van juridisering? Het is opvallend
dat de Raad van State weer een bijzondere rol krijgt. Moet dit orgaan geen
afdeling "geschillen van bestuur" gaan oprichten?De heer Van der Ham (D66):Zijn die omgangsregelingen niet nodig omdat mensen zich zo hebben opgeblazen
dat er veel moest gebeuren om dat weer goed te krijgen? Ging het niet om "onnodig
ruw taalgebruik", om een ander debat aan te halen?De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp de vraag niet goed.De heer Van der Ham (D66):Er is heel veel heen en weer geschreeuwd tussen het ministerie van BZK
en de VNG. Is dat niet onnodig geweest? Waren de gebruikte taal en de kwalificaties
in de richting van de regering niet wat overdreven?De heer Van der Staaij (SGP):De taal op het Malieveld was wat rustiger dan op het Museumplein. Er was
wel een diep wantrouwen over de samenwerking met de centrale overheid, die
toch als een onbetrouwbare partner werd gezien. Dat vond ik een ernstig punt.
Wij moeten nu niet alleen mopperen over wat er verkeerd ging. Als er een stuk
voorligt en men elkaar vindt in de gekozen weg, wil ik dat zeker niet "miezemauzerig"
benaderen: dat is positief. Ik heb er wel een bepaalde gevoel
bij: wat is er aan de hand dat dit soort regels nodig zijn?Gemeenten en provincies worden in de toekomst gehoord bij kabinetsformaties.
Dat klinkt goed, maar wat helpt dit tegen de kritiek dat door het huidige
betonnen regeerakkoord ten aanzien van de gekozen burgemeester, nauwelijks
oog en oor is voor de kritiek vanuit gemeenteland? Daarbij gaat het ook om
het moment van invoering. Is het draagvlak voor invoering, dat eerst heel
fragiel was, door deze afspraken opeens veel groter geworden?Ik kom terug op de nieuwe code voor interbestuurlijke verhoudingen. In
rond Nederlands gevraagd: is verankerd dat het niet gaat volgens het principe
"centraal waar wij een stevige vinger in de pap willen, decentraal waar wij
onze vingers niet willen branden"? De kritiek was dat nogal wispelturig werd
omgegaan met het overhevelen van verantwoordelijkheden. Hebben de bewindslieden
een consistente en heldere visie op de rol van de decentrale overheden? Is
het subsidiariteitsbeginsel nu helder en stevig verankerd?Een slagvaardige overheid, een overtuigend lokaal bestuur, vraagt mijns
inziens ook om een centrale overheid die snel en praktisch ruimte biedt om
tegemoet te komen aan lokale pijnpunten. Daar is nogal wat winst te behalen.
Zou het niet nuttig zijn te experimenteren met een "algemene flexibiliteitsbepaling"?
Op die manier kan door allerlei regels heen worden gebroken. Een voorbeeld
is de realisering van een veiligheidseis in een brandweerkazerne die buitengewoon
veel geld kost. Er kan in zo'n geval veel meer behoefte zijn om nu eindelijk
eens een verkeersgevaarlijke situatie aan te pakken. Regels staan dan vaak
in de weg. Een flexibiliteitsbepaling zou voor dit soort concrete punten een
oplossing kunnen bieden.Het akkoord tussen de overheden heeft op een belangrijk punt niet meer
betekenis dan een afspraak dat er afspraken gemaakt zullen worden: de budgettaire
claims van de gemeenten, die in totaal een bedrag van 1 mld euro zouden belopen.
Wanneer komt daar meer duidelijkheid over?Ook op het vlak van de financiële verhoudingen zijn procedureafspraken
gemaakt. Het startschot voor een verkenning naar een eigen inkomstengebied
is gegeven. Is daarmee nu gewaarborgd dat de OZB niet van tafel raakt, zonder
dat in een deugdelijk alternatief is voorzien? Ook wij hechten zeer aan zo'n
koppeling. Zal er een concreet plan voorliggen voor een alternatief belastinggebied
bij de wetsbehandeling rond de OZB? Zoals bekend, houdt de SGP-fractie grote
moeite met het afschaffen van het OZB-gebruikersdeel en het maximeren van
de tariefstijgingen, met name vanwege de beperkende gevolgen die dat heeft
voor het functioneren van de lokale democratie. Voor de verdere argumentatie
verwijs ik graag naar de breed verspreide publicatie van het studiecentrum
van de SGP getiteld Gemeenten belasten. In deze studie worden niet alleen
de bezwaren uiteen gezet, maar wordt ook een alternatief in de vorm van een
burgerbelasting aangedragen.Samenvattend: er is veel werk aan de winkel. De veiligheidsrisico's vragen
om een daadkrachtige en versterkte aanpak. Op bestuurlijk vlak is het zaak
om vertrouwen terug te winnen en draagvlak te creëren voor verbetering
van de kwaliteit van de overheid. De bestuurlijke vernieuwing zou geen etiket
moeten zijn voor van bovenaf opgelegde systeemwijzigingen, maar moet berusten
op een doorwrochte analyse van onmacht en onbehagen waardoor burgers van de
overheid vervreemden. Is dat eigenlijk al gebeurd? De kruitdampen van 2002
zijn wat opgetrokken, ook van de grote verandering die toen in de zetelsamenstelling
van de Kamer is opgetreden. Iedereen heeft gezegd dat er sprake is van een
grote mate van onbehagen bij de burgers. Is al op een overtuigende manier
geanalyseerd tot welke verbeteringen dat zou kunnen leiden? Dat geldt ook
voor processen bij lagere overheden. Of volstaan wij met een beperking tot
een paar thema's die al lang spelen?De voorzitter:Wij zijn gekomen aan het einde van de eerste termijn van de Kamer. De
ministers van het departement van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
zullen morgenmiddag antwoorden. Op dit moment is de planning dat dit rond
15.00 uur zal zijn.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-1452-1475.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl