Verantwoordingsdebat over de jaarverslagen over het jaar 2006 en de rapporten van de Algemene Rekenkamer bij de jaarverslagen (31031)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 3771-3812

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-06-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 70, pagina 3771-3812

22-05-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31031Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over het verzoek van de heer Rutte om de minister-president en de vicepremiers uit te nodigen om bij het verantwoordingsdebat van hedenmiddag aanwezig te zijnPagina 3768-3768
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het jaarverslag van de Nationale ombudsman over 2006 (30990), te weten de motie-Brinkman over werkbezoeken van de Nationale ombudsman (30990, nr. 4), de motie-Brinkman over het actief betrekken van de Nationale ombudsman bij overheidsprojecten (30990, nr. 5), de motie-Brinkman over onderzoek op eigen initiatief van de Nationale ombudsman (30990, nr. 6), de motie-Brinkman over een onderverdeling in gegronde en ongegronde klachten (30990, nr. 7), de motie-Koser Kaya/Pechtold over een jaarlijkse Dag van de Burger (30990, nr. 8) en de motie-Koser Kaya c.s. over het jaarlijks afleggen van verantwoording in de Kamer door de Nationale ombudsman (30990, nr. 9)Pagina 3769-3770
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de IJzeren Rijn, te weten de motie-Roemer c.s. over onmiddellijke stopzetting van het gebruik van het gedeelte Weert-Budel (27737, nr. 19), de motie-Roemer c.s. over het onderzoeken van mogelijke alternatieve routes tussen Antwerpen en het Roergebied (27737, nr. 20) en de motie-Madlener over het niet opnieuw in gebruik nemen van het historische tracé van de IJzeren Rijn (27737, nr. 21)Pagina 3768-3769
Presentie en opening (dinsdag 22 mei 2007)Pagina 3757-3757
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanpassing van de Vreemdelingenwet 2000 aan richtlijn nr. 2004/82/EG van de Raad van 29 april 2004 betreffende de verplichting voor vervoerders om passagiersgegevens door te geven (PbEU L 261) (30897), en over de motie-Fritsma over het gebruik van opgevraagde passagiersgegevens (30897, nr. 8), de motie-Fritsma over het opvragen van passagiersgegevens van zogenoemde risicovluchten (30897, nr. 9) en de motie-Fritsma over opvragen van passagiersgegevens bij elke vervoerder (30897, nr. 10)Pagina 3770-3770
Vragen van het lid Neppérus aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en de staatssecretaris van Financiën over het plan dat gisteren gelanceerd werd door de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer om een systeem in te voeren met een vaste portie energie die de burger mag gaan gebruiken en waarbij de burger een belasting moet gaan betalen als hij de toegekende portie overschrijdt (mondelinge vragenuur)Pagina 3759-3761
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over het huurbeleid, te wetende motie-Madlener over de kerntaak van woningcorporaties (27926, nr. 117)Pagina 3770-3770
Vragen van het lid Halsema aan de minister-president, minister van Algemene Zaken, over de procedure, planning én regie van het zogenaamde 100 dagenproject (mondelinge vragenuur)Pagina 3757-3759
Behandeling van de brief inzake de evaluatie van de Tijdelijke Commissie Subsidiariteitstoets (30953, nr. 3)Pagina 3770-3771
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 22 mei 2007)Pagina 3765-3768
Vragen van het lid Spies aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over de uitspraken van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer dat de verkoop van gloeilampen nog deze kabinetsperiode verboden moet worden (mondelinge vragenuur)Pagina 3763-3765
Vragen van het lid Atsma aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over het bericht dat geld uit het Waddenfonds niet gebruikt mag worden voor economische projecten (mondelinge vragenuur)Pagina 3761-3763
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 22 mei 2007)Pagina 3812-3812
Verantwoordingsdebat over de jaarverslagen over het jaar 2006 en de rapporten van de Algemene Rekenkamer bij de jaarverslagen (31031)Pagina 3771-3812
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met onder meer de uitvoerbaarheid van die wet en de invoering van een kopopleiding in het hoger onderwijs, alsmede van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met onder meer Associate-degreeprogramma's en masteropleidingen op het gebied van het hoger onderwijs (30971)Pagina 3769-3769

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 332 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het verantwoordingsdebat over de jaarverslagen
over het jaar 2006 en de rapporten van de Algemene Rekenkamer bij de jaarverslagen
(31031).De voorzitter:Ik heet de minister van Financiën van harte welkom.De heer Irrgang (SP):Mevrouw de Voorzitter. Vorig jaar was een enigszins raar jaar. Het was
een jaar met twee kabinetten, het kabinet-Balkenende II en III, en over het
beleid van die kabinetten wordt nu verantwoording afgelegd door het kabinet
Balkenende IV. Vorig jaar was ook een raar jaar, omdat volgens het jaarverslag
in dat jaar kostwinnersgezinnen met een inkomen van meer dan twee keer modaal
er ruim 6% op vooruitgingen, terwijl kostwinnersgezinnen met een minimum
of modaal inkomen er hooguit 2,5% bij kregen. Een alleenstaande AOW'er
op het sociaal minimum kreeg er 2% bij. AOW'ers met een behoorlijk
aanvullend pensioen gingen er ruim 6% op vooruit. Met andere woorden:
in 2006 groeiden de inkomensverschillen. Alhoewel deze minister voor dit beleid
destijds niet verantwoordelijk was, is de politieke feitenvaststelling van
wat vorig jaar gebeurde wel van belang. Daarom is mijn eerste vraag: erkent
het kabinet dat de inkomensverschillen in 2006 zijn gegroeid? Zo ja, welke
conclusie trekt het hieruit voor het beleidsprogramma en de nieuwe begroting
die op Prinsjesdag zal worden gepresenteerd? Gaat het nieuwe kabinet goedmaken
wat het vorige kabinet verkeerd heeft gedaan door het denivellerende koopkrachtbeleid
van vorig jaar te compenseren met een nivellerend koopkrachtbeleid voor volgend
jaar?Bij het ministerie van Defensie is het al langer een administratieve puinhoop.
Defensie weet in sommige gevallen niet waar haar eigen spullen zijn. Daarbij
gaat het niet om potloden en pennen alleen. Het ministerie weet soms niet
waar de eigen wapens liggen, soms ook niet bij militaire acties in het buitenland.
Dit alles gebeurt niet voor het eerst en dat is extra verontrustend. De Algemene
Rekenkamer ziet op sommige punten wel kleine verbeteringen, maar geen structurele.
Ook de financiële administratie is voor het derde jaar achtereenvolgende
jaar onvoldoende. Verbetering is er volgens de Algemene Rekenkamer niet of
nauwelijks. Een illustratie is de steekproef die bij Defensie werd gedaan
voor betalingen onder de € 500. In maar liefst een kwart van de
gevallen werden geen bonnetjes aangetroffen voor een bedrag van maar liefst
2,5 mln. per maand. Dan wil Defensie ook nog eens het bedrag waarvan de facturen
niet gecontroleerd worden verhogen van € 500 naar € 1250.
Je vraagt je af of wij in plaats van het ministerie van Defensie niet beter
kunnen spreken van het mysterie van Defensie. Daarom wil ik graag van dit
kabinet de concrete toezegging dat de problemen volgend jaar fors en structureel
verminderd zullen zijn. Zorgt het kabinet daar niet voor, dan overweegt mijn
fractie nadrukkelijk de slotwet voor de begroting Defensie niet te autoriseren.Het nieuwe kabinet wil dat niemand meer verdient dan de baas van de publieke
sector, de minister-president. Dat is logisch, maar hoe gaat het kabinet dat
doel bereiken als er nu nog 32 personen zijn die meer verdienen dan de capo
di tutti capi, de baas der bazen, van de publieke sector? Mag het aantal personen
dat meer verdient dan de minister-president alleen nog maar minder worden
of kunnen volgend jaar opeens weer meer zijn dan 32 personen meer verdienen
dan de baas van de publieke sector? Het ministerie van Binnenlandse Zaken
gaf vorig jaar dubbel zoveel uit als begroot aan secretarissen-generaal, directeuren-generaal
en topmanagers. Waarom is het geraamde bedrag zo sterk overschreden?Over de mislukking van P-direct is in de Tweede Kamer al veel gesproken.
Volgens de Algemene Rekenkamer heeft het mislukte project voor een centrale
salarisadministratie bij het Rijk de belastingbetaler uiteindelijk ruim 20
mln. gekost. Saillant detail is dat volgens de Rekenkamer het kabinet zich
niet aan de eigen regels hield en de Tweede Kamer een te positief beeld voorschotelde.
Welke lessen trekken het kabinet en het ministerie van Binnenlandse Zaken
in het bijzonder hieruit en hoe zullen zij ervoor zorgen dat dezelfde fouten
in andere omstandigheden zich niet opnieuw kunnen voordoen?Het ministerie van Buitenlandse Zaken valt op doordat er gedurende lange
tijd geen verantwoording beschikbaar is over een groot aantal voorschotten
voor ontwikkelingssamenwerking. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
moet daar meer achteraan gaan. De Rekenkamer moet echter ook voldoende oog
hebben voor de moeilijke omstandigheden in het buitenland waaronder men probeert
harde informatie over de effectiviteit van het beleid beschikbaar te krijgen.
Dat kunnen ook speciale omstandigheden zijn, bijvoorbeeld ten aanzien van
multilaterale en begrotingssteun. Wij moeten oppassen voor het gevaar dat
het beperkte aantal ambtenaren bij ministeries in Afrika alleen maar bezig
is met het schrijven van honderden verantwoordingsrapportages voor westerse
donoren. Bij multilaterale hulp hoeft dat in ieder geval niet nog een keer
apart voor de Nederlandse bijdrage. Is er ten aanzien van de verantwoordingen
die ik nog mis sprake van dat er helemaal geen verantwoording wordt afgelegd
of gaat het specifiek om een verantwoording voor de Nederlandse bijdrage aan
multilaterale organisaties en hulp?Het is een slecht teken dat de Rekenkamer een aantal ernstige onregelmatigheden
heeft gevonden bij de declaraties voor buitenlandse dienstreizen van het ministerie
van Buitenlandse Zaken. Ik noem niet alleen hotelnota's voor twee personen
in plaats van één persoon, kosten voor privéverlenging
van een buitenlandse reis en het laten vergezellen van partners en gezinsleden
op buitenlandse reizen, maar ook ten onrechte gedeclareerde diners of cocktails
voor de verjaardag van een ambassadeur of zijn partner, het declareren van
concerten en diners dansants et cetera. De diplomatie is een apart wereldje,
maar ook daar wordt gewerkt met gemeenschapsgeld. Dit soort declareerpraktijken
is onacceptabel. Een deel van dit geld is zelfs officiële
ontwikkelingshulp. Graag een reactie van de minister hieropNet zo verontrustend zijn de bevindingen dat er in meer dan de helft van
de gevallen te veel wordt uitgegeven aan de huisvesting op diplomatieke posten.
In Juba in Sudan vielen de kosten met 5 mln. zelfs dubbel zo hoog uit. Je
vraagt je af wat voor een paleis in dat straatarme land wordt gebouwd voor
de Nederlandse ambassade of het consulaat.Het nieuwe kabinet heeft de bestrijding van de schooluitval tot een prioriteit
gemaakt. Het doel is om het aantal voortijdige schoolverlaters te halveren
van 71.000 in 2002 tot 35.000 in 2010. De SP-fractie is het van harte met
dat streven eens, omdat onze kinderen – 60% van de kinderen gaat
naar het vmbo – zonder een startkwalificatie geen goede kansen krijgen
op de arbeidsmarkt. In het persbericht van het kabinet staat dat het aantal
voortijdige schoolverlaters weliswaar daalt, maar niet snel genoeg. Er wordt
voorgerekend dat 56.000 kinderen zonder startkwalificatie de school hebben
verlaten en dat dit ruim 14.000 kinderen minder is dan in 2002. Dat is juist,
maar in het jaarverslag staat dat het aantal schoolverlaters vorig jaar nauwelijks
nog daalde: van 57.000 in 2005 tot 56.000 in 2006. In dit tempo hebben wij
dus in 2010 geen 35.000 kinderen die zonder startkwalificatie hun school verlaten,
maar 52.000. Uit het jaarverslag blijkt dat de huidige aanpak van de schooluitval
faalt. Erkent het nieuwe kabinet dat? Wat gaat het doen om die doelstelling
in 2010 te halen? Kunnen wij met dit nieuwe kabinet de afspraak maken dat
in 2008 maximaal 45.000 kinderen zonder startkwalificatie de middelbare school
zullen verlaten? Kunnen wij het op die doelstelling afrekenen?Het ministerie van Justitie verstrekt in zijn jaarverslag veel cijfers,
onder andere over het opleggen van werkstraffen. Veel belangrijker is het
antwoord op de vraag of recidive wordt voorkomen doordat beginnende crimineeltjes
gaan schoffelen in plaats van dat zij naar de hogeschool van de misdaad gaan.
Kan het kabinet toezeggen om in het volgende jaarverslag die cijfers ook te
geven? Dezelfde vraag speelt ook ten aanzien van kinderen die in een jeugdgevangenis
gezeten hebben. Dan mogen er wat de SP betreft in het jaarverslag van Justitie
veel minder cijfers verstrekt worden over bijvoorbeeld de doorlooptijden,
maar laten het dan wel de goede cijfers zijn.Over de jeugdzorg is het jaarverslag achterhaald omdat door minder geld
de wachtlijsten inmiddels weer gegroeid zijn tot 1600 kinderen. Kan in de
begroting voor 2008 de doelstelling worden opgenomen dat de wachtlijsten weer
nagenoeg moeten zijn opgelost of zo veel eerder als mogelijk en dat het daarvoor
benodigde geld wordt gereserveerd?Van veel innovatieprogramma's bij EZ kan de effectiviteit niet worden
vastgesteld en ook over de innovatievouchers is nu steeds meer twijfel over
de effectiviteit. Welke conclusies trekt het kabinet daaruit voor de begroting
van volgend jaar? Verleden jaar is de tv via de ether omgeschakeld van analoog
naar digitaal. Eind verleden jaar was de landelijke dekking daarvoor nog niet
op orde. Is dat inmiddels wel het geval?Burgers hadden in 2006, meer nog dan in 2005, last van slecht functionerende
overheidsorganen. De ombudsman kreeg bijna een kwart meer klachten. Mensen
kwamen in de problemen doordat toeslagen niet werden uitbetaald en zij werden
gek van kafkaiaanse toestanden door een falende overheid. Dit alles is helaas
geen nieuws. Een aantal weken geleden sprak de Kamer al met de nieuwe staatssecretaris
van Financiën, die de problemen bij de Belastingdienst mag gaan oplossen.
Ook in 2005 ging het al niet goed bij de Belastingdienst. Tijdens het verantwoordingsdebat
van verleden jaar antwoordde de vorige minister van Financiën dat de
problemen bij de Belastingdienst inmiddels grotendeels waren opgelost. Was
dat maar waar geweest! Hier blijkt hoe moeilijk het is om als Kamer de uitvoering
van het beleid goed te controleren. Je stelt problemen aan de orde, je krijgt
het antwoord dat eraan wordt gewerkt en dat het grotendeels als is opgelost,
maar een jaar later blijkt het nog veel erger te zijn geworden. De minister
kan dan altijd zeggen: het is helaas toch anders gelopen. En minister Bos
naar huis sturen voor iets dat destijds door minister Zalm toegezegd is, maar
niet is nagekomen, zou al helemaal een farce zijn. Dit illustreert de weerbarstigheid
van dit verantwoordingsdebat.Minister Bos heeft verleden week gewaarschuwd voor een overmatige verantwoordingsbureaucratie
en cijfertjesfetisjisme. Door de bureaucratie zouden de uitvoerders in de
publieke sector hun werk niet goed meer kunnen doen. De SP-fractie steunt
hem daar vanzelfsprekend in. Wij hebben meer aan een paar goede cijfers over
de uitvoering, dan aan heel veel nietszeggende cijfers. Wat ons betreft, kan
het kabinet de uitvoerders in de publieke sector nog meer helpen door bijvoorbeeld
indicatieorganen in de zorg af te schaffen, aangezien die de professionals
in de gezondheidszorg gek maken als zij gewoon mensen willen helpen. Hij kan
ook het nieuwe leren in het onderwijs een halt toeroepen en de peutertoetsen.
Over cijfertjesfetisjisme gesproken!Voor het verantwoordingsdebat zou het ook goed zijn als er niet zulke
overmatige en onrealistische verwachtingen zouden zijn. Het verantwoordingsdebat
zal nooit de volwaardige tegenhanger van de algemene beschouwingen worden.
De logische reden daarvoor is dat de Kamer tijdens de algemene beschouwingen
voor het eerst spreekt over de begroting voor het volgende jaar. Maar de Kamer
spreekt nu al anderhalf jaar over de uitvoering van de begroting van 2006,
want die begon op 1 januari 2006. Als het gaat om de problemen bij de
Belastingdienst en de jeugdzorg zouden wij geen knip voor onze neus waard
zijn, als wij zouden wachten met het aan de orde stellen daarvan. Laten wij
de komende jaren daarom verantwoordingsdag minder bureaucratisch en meer politiek
maken, met minder cijfers, maar wel met de goede cijfers en met minder pretentie
over wat het verantwoordingsdebat wel is en wat het niet is. Wie weet zal
dit lelijke eendje – dat het helaas toch een beetje geworden is –
dan uiteindelijk toch kunnen uitgroeien toe een mooie witte zwaan.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Voorzitter. Vandaag gaat het om de verantwoording van het beleid over
2006. In het financieel jaarverslag van het Rijk over 2006 merkte de huidige
minister van Financiën op dat dit verslag sober en beknopt is gehouden,
omdat de speerpunten van het beleid de weerslag vormen van de politieke keuzen
van het kabinet-Balkenende II. De CDA-fractie is blij met deze soberheid en
kortheid, want dan valt des temeer op dat 2006 een jaar is geworden waarin
veel vruchten zijn geplukt van het hervormingsbeleid van de
kabinetten-Balkenende. Een jaar ook, waarin veel nieuw beleid van kracht werd.
Ik denk hierbij aan de Nota Ruimte en de Zorgverzekeringswet. Als de minister
dit bedoelt met "less is more", dan mag dat elk jaar in deze vorm.Op hoofdlijnen van het beleid valt de verantwoording in ieder geval positief
uit. Het is duidelijk dat de ingezette maatregelen hebben gewerkt. De werkgelegenheid
is gegroeid en de werkloosheid is gedaald. Dit gebeurt nog steeds. In de periode
augustus tot en met oktober 2006 daalde de werkloosheid met ongeveer 9000
personen per maand. In de periode februari tot en met april 2007 is het aantal
werklozen in vergelijking met een jaar eerder met 72.000 personen gedaald.
De grootste daling kwam voor rekening van de groep 25- tot 44-jarigen: bijna
55.000. Ook zijn heel veel mensen vanuit een uitkeringssituatie weer aan de
slag gegaan. Mensen mee laten doen, was een belangrijk motto van de vorige
kabinetten en dat lukt steeds beter. Zelfs de participatie van ouderen op
de arbeidsmarkt neemt weer toe. Na jaren van aanhalen van de broekriem was
er vorig jaar voor iedereen een stijging van de koopkracht. Dat gold dus ook
voor die groepen die dit het hardst nodig hebben. Zo steeg de koopkracht van
een gezin op minimumniveau in het jaar 2006 met 3,25%.Wij zijn er nog niet. Wij kunnen niet rustig achteroverleunen. De hervormingsagenda
van de afgelopen kabinetten biedt de ruimte voor en laat de noodzaak zien
van een maatschappelijke investeringsagenda. Die agenda moet Nederland verder
voorbereiden op de uitdagingen van de 21ste eeuw. Het CDA heeft er alle vertrouwen
in dat dit met het nieuwe kabinet gaat lukken.Ook het CDA laat een kritische noot horen over het verantwoordingsproces.
Laten wij vooropstellen dat verantwoording van de politiek in een democratie
essentieel is. Vandaar de noodzaak van een verantwoordingsdebat. Wij delen
de mening van de minister van Financiën dat het gevaar bestaat dat de
debatten over de verantwoording van de overheidsuitgaven in dit huis steeds
minder politiek worden. Wij verzanden dan in cijfers en getallen. Dat betekent
gerommel in de marge en een gemiste kans. Het vorige week gesuggereerde debat
op hoofdlijnen kan daar misschien verbetering in brengen. Namens de CDA-fractie
doe ik de volgende suggesties.Ik nodig het kabinet uit om bij het volgende verantwoordingsdebat bij
de beleidsinformatie zes opvallende punten uit de jaarverslagen te markeren.
Het moet gaan om drie punten waarvan de regering vindt dat het erg goed gaat
en drie punten die verbetering behoeven. Het verantwoordingsdebat op hoofdlijnen
moet over die zes punten gaan, ervan uitgaande dat het kabinet zijn rol bij
dit alles serieus neemt. Anders zal de Kamer ongetwijfeld andere accenten
leggen.Ik noem enkele voorbeelden. Wat is er goed gedaan in de afgelopen periode?
De criminaliteit in de probleemwijken is gedaald. Er vallen 26% minder
slachtoffers te betreuren door geweldsdelicten. Het aantal burgers dat zich
wel eens onveilig voelt, daalt verder. De uitstroom naar werk neemt toe. Er
is meer participatie van ouderen. Er zijn minder arbeidsongeschikten.Er zijn ook zaken minder goed gegaan. De heer Irrgang zei al dat het opvallend
is dat bij het onderwijs de doelstellingen bij het tegengaan van voortijdig
schoolverlaten niet zijn gehaald.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik neem aan dat het CDA ook ideeën heeft over het afgelopen jaar?
Komen er ook nog drie slechte punten?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ja. Ik keer terug naar de schoolverlaters. Het terugdringen van dit aantal
van 71.000 naar 56.000 kan een stuk ambitieuzer. Ik noem ook de problemen
in de jeugdzorg. Tot en met het jaar 2006 leek het erop dat het eindelijk
goed ging. Er is veel geld in gestopt. In 2007 lijkt het weer mis te gaan.
Zijn er voldoende betrouwbare gegevens om de problemen, niet alleen in financiële
zin, te lijf te gaan? Ik heb gisteravond het televisieprogramma gezien over
de 100 dagen. Daaruit kwam naar voren dat de jeugdzorg niet alleen een financieel
probleem is.Wij maken ons er ook zorgen over dat in het jaar 2006 1,78% van
het bnp wordt besteed aan onderzoek en ontwikkelingswerk. Dat percentage blijft
ver achter bij de doelstelling van 3% in het jaar 2010. Met name de
private onderzoeksuitgaven blijven achter. Wij hebben ook ideeën om het
debat voor de politiek en hopelijk ook voor de burger weer aantrekkelijk te
maken, bijvoorbeeld om de jaarverslagen te laten aanvullen met concrete standpuntbepalingen
over de bedrijfsvoering van de verantwoordelijke ministers. De onderwerpen
waarbij dat zou moeten gebeuren, zouden wij in dit debat kunnen bepalen. Als
het gaat om de reacties van de bewindspersonen zou gedacht kunnen worden aan
meer informatie over wat zij wilden bereiken, wat zij daarvoor wilden doen
en wat het mocht kosten. Al die informatie zou betrokken moeten worden bij
het wetgevingsoverleg van de desbetreffende vaste Kamercommissies. Wat ons
betreft, hoort daar ook een doorkijk bij naar het komend jaar, bijvoorbeeld
op het punt van de beleidsconsequenties. Volgens mij heeft deze minister daar
in een eerder leven ook al eens op gewezen. Met de heer Irrgang vinden wij
de reactie van de minister van Defensie over de opmerkingen van de Rekenkamer
over de problemen op zijn ministerie dan ook veel te mager. Hij zegt een gerichte
bijdrage te zullen leveren aan het bezwaaronderzoek van de Algemene Rekenkamer.
Wij nodigen hem graag uit om tijdig voor het wetgevingsoverleg over Defensie
de Kamer te laten weten wat hij direct gaat doen ter verbetering. Ik zal hier
straks nog even op terugkomen.Hetzelfde geldt voor de minister van VWS. De problemen rond de subsidieverstrekking
zullen mede dankzij het Subsidieplein in 2007 worden opgelost, zo staat in
de stukken. Ook in dit geval willen wij graag voor het desbetreffende wetgevingsoverleg
een meer onderbouwde visie van deze minister op dit punt. Over andere punten
van zorg kom ik straks nog kort te spreken.Overigens is de CDA-fractie redelijk tevreden over de kwaliteit van de
jaarverslagen, in ieder geval wat betreft de verantwoordingsinformatie. Het
gaat steeds beter, maar wij zijn er nog niet. Het kan nog beter en het moet
nog beter! Veel gegevens en cijfers zijn niet hetzelfde als informatie. Alle
informatie die nodig is om het jaarverslag te beoordelen moet in dat jaarverslag
staan, niet zo veel mogelijk cijfers. Ook een verwijzing naar een rapport
uit negentienzoveel helpt niet echt bij het gemakkelijk doorlezen van rapporten.Kritiek op het gebrek aan relevante informatie is ook terug te vinden
in het rapport van de Algemene Rekenkamer over de staat van de beleidsinformatie.
Het rapport is deze keer opgebouwd rond informatievoorziening
over een aantal grote projecten. Wij moeten helaas concluderen dat soms erg
selectief met informatie wordt omgegaan. Op de departementen is erg veel informatie.
Als Kamerlid krijg je de indruk dat je veel weet, in ieder geval veel kan
weten, maar met de aggregatie van de informatie is het soms droevig gesteld.
Informatie geven is iets anders dan zo veel mogelijk gegevens verstrekken.
De manier waarop de informatie wordt verstrekt of gepresenteerd, is volgens
de Rekenkamer niet altijd evenwichtig. Ik zeg het maar iets anders, maar als
dit je tactiek is, wordt een jaarverslag iets van: volg de pijltjes en zoek
de boswachter. Dat is toch niet helemaal de bedoeling! Een voorbeeld is het
project aanschaf pantservoertuigen. In dat verband is gerapporteerd over de
dalende tendens van de totale kosten. Daarnaast wordt gerapporteerd over het
aantal aan te schaffen voertuigen. Dat deze twee grootheden samen betekenen
dat de prijs per stuk gedurende het project bijna verdubbelde, moet je maar
uit de verschafte gegevens afleiden. De minister van Defensie erkent dat in
zijn reactie, dat siert hem, maar het is toch niet goed! De Kamer heeft informatie
nodig, niet zo veel mogelijk rapportages en gegevens.Een ander voorbeeld van de grote projecten is de mainportontwikkeling
Rotterdam. Tot nu toe is niet duidelijk geworden wat precies de gewenste omvang
zou moeten zijn. Allerlei getallen tussen de 610 en 2000 hectares passeren
de revue, maar uiteindelijk sprak het kabinet over 1000 hectares landaanwinning.
Een degelijke rapportage hierover met onderbouwing heeft echter niet plaatsgevonden.Een paar opmerkingen over het commentaar van de Algemene Rekenkamer over
de rechtmatigheid en bedrijfsvoering. De Rekenkamer is redelijk positief over
de rechtmatigheid en de bedrijfsvoering binnen de departementen; het aantal
onvolkomenheden – gevallen waarin zaken goed zijn misgegaan –
is opnieuw gedaald. Sommige onvolkomenheden heb ik hiervoor aangeduid. Een
paar onvolkomenheden zijn erg hardnekkig, sommige stammen uit het jaar 2000
en slepen voort. Dit betreft vooral de informatiebeveiliging van de ministeries
van Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksaangelegenheden,
van VWS en de Belastingdienst. Uit 2003 resteren er drie, uit 2004 vijftien,
uit 2005 zeven. Vorig jaar zei Maxime Verhagen nog namens het CDA dat het
afgelopen moet zijn met het doorsukkelen van deze onvolkomenheden. Hij maakte
toen met de minister van Landbouw, naar aanleiding van een geval op diens
ministerie, een afspraak: een gebrek dat in 2005 voor het eerst wordt gesignaleerd,
wordt uiterlijk in het jaarverslag van 2007 als opgelost gemeld – en
dient dan natuurlijk ook opgelost te zijn. Namens de CDA-fractie wil ik met
dit nieuwe kabinet graag afspreken om deze lijn van alle problemen binnen
twee jaar oplossen, op alle departementen toe te passen. Graag een toezegging
van het kabinet op dit punt.De Algemene Rekenkamer constateert ernstige onvolkomenheden bij Defensie,
Financiën, Ontwikkelingssamenwerking, VWS en Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Bij Defensie is zelfs sprake is van een bezwarenonderzoek. Terecht, want het
is toch te gek dat we nauwelijks weten hoeveel wapens en munitie we hebben.
Wij gaan ervan uit dat dit op korte termijn leidt tot adequate maatregelen. Bij Ontwikkelingssamenwerking is het beheer van openstaande voorschotten
voor ontwikkelingssamenwerkingsgelden nog steeds ontoereikend. Het wordt tijd
dat het ministerie goede afspraken maakt over het tijdig indienen van verantwoordingsinformatie
hierover. Wellicht is de dreiging met het tijdelijk stoppen van het verschaffen
van voorschotten een afdoende stok achter de deur. Gewoon de kraan dicht dus.
Graag een reactie van de minister.Bij Financiën zijn er problemen van structurele aard bij het financieel
beheer van de zorg-, huur- en kinderopvangtoeslagen. We hebben hierover een
aantal keren in deze Kamer een debat gevoerd. Graag horen we van de minister
de laatste stand van zaken.Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft ernstige problemen
gehad met de financiële administratie, veroorzaakt door de invoering
van een nieuw financieel administratiesysteem. Mijn fractie gaat ervan uit
dat de andere ministeries lessen hieruit zullen trekken. Graag ook op dit
punt een reactie van de minister. Over het subsidiebeheer bij VWS heb ik het
zojuist gehad.Nog een paar kleinere punten. De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer en de minister van Wonen, Wijken en Integratie hebben
met waardering kennisgenomen van de opmerkingen van de Rekenkamer over de
verbeterpunten. Zij merken daarbij wel op dat zij gewoon hun eigen gang blijven
gaan; zoals zij dat verwoorden, prioriteren zij zelf. Verder merken zij op
dat zij er gedurende zekere tijd op willen vertrouwen dat de overeengekomen
uitbestede taken ordelijk en controleerbaar worden uitgevoerd. Wat vindt de
minister van Financiën hiervan? Is dit de verantwoording waarnaar hij
uitkijkt?Een ander opmerkelijk feit uit de verantwoordingsstukken is de toename
van het aantal ambtenaren. De Raad van Economisch Adviseurs had dus wel degelijk
gelijk. Hadden we niet een vermindering van het aantal ambtenaren afgesproken?
De stijging komt door extra taken van de Belastingdienst, zo lees ik in de
stukken. Neemt die uitbreiding inderdaad de volledige toename voor haar rekening?
Die stijging betekent toch ook dat elders van een flinke daling sprake moet
zijn? Kan de minister garanderen dat de in het coalitieakkoord afgesproken
efficiencykorting inderdaad zal leiden tot een vermindering van het aantal
ambtenaren bij de rijksoverheid?De heer Vendrik (GroenLinks):Die extra ambtenaren komen vooral voor rekening van de Belastingdienst.
En dat heeft weer alles te maken met een idee van de CDA-fractie, namelijk
de zorgtoeslag. Het is volgens mij van tweeën één: of je
mekkert over het aantal ambtenaren of je stelt de zorgtoeslag, die in 2006
is ingevoerd, weer ter discussie. Als je die toeslag afschaft, kun je met
minder ambtenaren toe. Als u de zorgtoeslag accepteert, moet u niet zo afgeven
op het aantal ambtenaren, want daarvoor bent u dan toch echt primair verantwoordelijk.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De toename van het aantal ambtenaren bij de Belastingdienst verklaart
niet de totale toename van het aantal ambtenaren. Ik vraag de minister daarom
hoe het precies in elkaar zit. Mijn fractie heeft bij de behandeling van de
Voorjaarsnota gepleit voor uitbreiding van het aantal ambtenaren bij de Belastingdienst,
gezien de taken die deze dienst erbij heeft gekregen. Als er
bij andere diensten wel nodeloos extra ambtenaren bij zijn gekomen, wil ik
weten wat daarvan de oorzaak is.De heer Vendrik (GroenLinks):Er zijn dus meer ambtenaren, omdat er een systeem is ingevoerd dat uitbreiding
van het aantal ambtenaren noodzakelijk maakte. Dat was niet nodig, want de
zorgtoeslag had op een andere manier geregeld kunnen worden.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):U vat mijn woorden verkeerd samen. Mijn fractie heeft altijd gepleit voor
uitbreiding van het aantal belastingambtenaren, aangezien deze dienst er veel
taken bij heeft gekregen. De toename bij de Belastingdienst verklaart echter
niet de totale toename, want die is veel groter dan die bij de Belastingdienst.De heer Vendrik (GroenLinks):Gaat wij met dit kabinet op herhaling? Ik vraag dat, omdat het aantal
ambtenaren opnieuw omlaag moet. Hoe zorgt u ervoor dat het deze keer wel lukt?
Waar wilt u die ambtenaren vandaan plukken als er telkens weer taken bij komen?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De honderd dagen zijn bijna voorbij en ik wacht nog even af met welke
voorstellen het kabinet komt. Die voorstellen zullen wij vervolgens op hun
merites beoordelen.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is geen sterk antwoord, want het is de bedoeling van het VBTB-systeem
dat niet alleen het kabinet, maar ook de Kamer er iets van leert. Wat hebt
u hiervan geleerd? U wilde minder ambtenaren en het werden er meer, mede als
gevolg van een keuze van uw fractie. Wat is uw advies aan het kabinet? Wat
moet er gebeuren om het aantal ambtenaren omlaag te brengen?De voorzitter:Mijnheer Vendrik, na de helft van uw interruptie heb ik al door welke
vraag u gaat stellen. Misschien kunt u in het vervolg iets korter zijn?De heer Vendrik (GroenLinks):Dat ligt ook aan de antwoorden.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Mijn antwoord was volstrekt duidelijk. Ik heb gezegd dat er terecht ambtenaren
bij de Belastingdienst zijn bij gekomen, gezien de vele taken die men erbij
heeft gekregen. De stijging bij de Belastingdienst verklaart verder niet de
totale stijging. In het regeerakkoord staat dat er een efficiencyslag gemaakt
moet worden bij de ambtenaren. Ik wacht af met welke plannen het kabinet komt.
Wij zullen met een kritisch oog bezien welke onderdelen wel en welke niet
ontzien moeten worden.Voorzitter. De administratieve lasten zijn in 2006 met 7% gedaald.
De totale afname bedraagt 16%. Ik hoor graag of de regering gelooft
dat aan het einde van dit jaar de doelstelling van 25% gehaald zal
zijn.De CDA-fractie kijkt met een goed gevoel terug op 2006. De hervormingen
hebben uitbetaald. Op diverse terreinen is vooruitgang geboekt. De economische
structuur is versterkt. Iedereen heeft kunnen profiteren. De koopkracht van
alle groepen, in het bijzonder die van de minima, is aanzienlijk versterkt.
Nederland staat er goed voor. Het is zaak de ruimte die het hervormingsbeleid
ons biedt, te benutten voor een maatschappelijke investeringsagenda. Het nieuwe
kabinet neemt daarop een voorschot. Ik zie uit naar de uitwerking in het beleidsprogramma.
Wel wil ik in het bijzonder deze minister meegeven dat wij ook oog moeten
hebben voor de betaalbaarheid van onze voorzieningen. Van deze voorzieningen
moeten ook onze kinderen gebruik kunnen maken. Daarom is het van het grootste
belang om de opgaande lijn die in 2006 bij de overheidsfinanciën is ingezet,
vast te houden voor de toekomst. Als wij dat doen, kunnen wij de toekomst
met vertrouwen tegemoet zien.De heer Pechtold (D66):Het is een rare situatie. De minister heeft jarenlang afgegeven op het
hervormingsbeleid, maar nu moet hij het verdedigen. De woordvoerder van de
CDA-fractie, die het beleid jarenlang met ons mede heeft vormgegeven, ziet
er nu alweer vanaf. Ik probeer dat te scheiden, en stel de heer De Nerée
de volgende vraag. U hebt de afgelopen twintig minuten heel vaak het hervormingsbeleid
genoemd als de oorzaak van het succes dat nu op de maatschappij afstraalt.
Volgens u is het nu de tijd voor een investeringsagenda. Alle cijfers die
u noemt over koopkracht, werkgelegenheid, werkloosheid en dergelijke, zijn
door de hervormingsagenda veranderd. Wat gebeurt er nu als de cijfers de komende
vier jaar de andere kant uitgaan? Is het CDA dan bereid om met D66 de hervormingsagenda
bij economische tegenslag weer op te pakken en daarmee door te gaan? Wij hebben
daar de afgelopen jaren zo hard voor geknokt. Of blijft het dan toch weer
bij uitverdelen en potverteren, wat u een investeringsagenda noemt?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De hervormingsagenda van het kabinet-Balkenende II was noodzakelijk. Ik
probeer te schetsen dat deze agenda geloond heeft. De periode van hervormingen
hebben wij achter de rug en nu gaan wij consolideren; wij gaan over naar een
investeringsagenda. De plannen waaronder de drie coalitiepartijen hun handtekening
hebben gezet, zullen ervoor zorgen dat de zaken goed blijven lopen. Wij zullen
daarop blijven toezien. Op uw vraag of wij verder moeten hervormen, antwoord
ik: eerst moeten wij investeren en bezien hoe de zaak uitpakt. Daarna zullen
wij zien welke maatregelen er in de toekomst al dan niet nodig zijn. Wij kunnen
per slot van rekening niet verder kijken dan een paar jaar.De heer Pechtold (D66):Dit is geen antwoord. U hebt het over consolideren, maar het is gewoon
stilstaand water. U verklaart dit door te zeggen dat de hervormingsagenda
effect had, maar dat het nu tijd wordt om te investeren. U hebt op dit gebied
veel meer ervaring dan ik. Welke logica zit er nu achter uw opmerking dat
het tijd wordt om over te gaan op consolideren, op stilstand dus? Als die
stilstand leidt tot achteruitgang, bijvoorbeeld toename van de werkloosheid
en afname van de koopkracht, bent u dan bereid om de hervormingsagenda weer
op te pakken? Dat is mijn concrete vraag.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik heb gezegd dat er moet worden geïnvesteerd in onderwijs en onderzoek.
Tijdens de vorige kabinetten-Balkenende zijn de fundamenten gelegd waarop
wij nu verder kunnen bouwen. Je kunt niet op drijfzand bouwen. Dat is jarenlang wel geprobeerd, maar het zakte allemaal weg. Nu ligt er
een stevig fundament, en wij zullen hopen dat er op dat fundament goed kan
worden gebouwd. Wij rekenen daarbij op uw medewerking, mijnheer Pechtold!De heer Rutte (VVD):De investeringsagenda waar de heer De Nerée het over heeft wordt
gefinancierd door de lasten voor de burger tussen nu en 2011 te verzwaren
met 5 mld. Hoe kan uw partij dat rijmen met het feit dat het beter gaat met
de economie? In de tweede plaats wordt het financiële beleid van het
vorige kabinet losgelaten, evenals het verkiezingsprogramma van het CDA, waarbij
wordt uitgegaan van een veel te ruime economische groei, veel ruimer dan het
CDA blijkens zijn verkiezingsprogramma voornemens was te accepteren. Hoe kunt
u het toenemen van de lasten rijmen met het loslaten van het financiële
beleid op zo'n cruciaal punt?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):U valt de CDA-fractie voortdurend aan op het feit dat wij de lasten verzwaren
en dat wij uitgaan van een te hoge economische groei.De heer Rutte (VVD):Dat bevestigt dus dat ik gelijk heb!De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Laat ik beginnen met de economische groei. U zegt dat wij uitgaan van
een economische groei van 2% gedurende de gehele kabinetsperiode. De
groei is nu al veel hoger, namelijk 2,6%. Het is jammer dat het een
warme winter is geweest, waardoor de aardgasbaten tegenvallen. Als die waren
meegeteld, zaten wij op een economische groei van 3,6%. Alle economische
instituten voorspellen voor volgend jaar een groei van ruim boven de 2,5%
als Europees gemiddelde en voor Nederland een groei die daar ver boven zit.
Hoe durft u dan te zeggen dat met een voorzichtige groei van 2% wordt
uitgegaan van een onverantwoorde schatting van de economische groei, mijnheer
Rutte?Wij hebben, ik meen op de radio, al een discussie gevoerd over de lastenverzwaringen.
U zei dat er sprake was van lastenverzwaringen. Het CPB heeft op andere punten
tegemoetkomingen aan de burger die feitelijk lastenverlichtingen zijn, niet
als zodanig gekwalificeerd. Wij kunnen discussiëren over definities.
Per saldo gaan mensen er de komende periode echter op vooruit, dat staat ook
in het regeerakkoord. Wij staan voor hetgeen wij hebben afgesproken. Dan kunt
u tien keer proberen om het de andere kant uit te krijgen, maar wij staan
voor dat wat wij hebben gezegd.De heer Rutte (VVD):Het CPB is kristalhelder. Het zegt dat de lasten onder dit kabinet met
5% gaan stijgen en dat bovendien veel regelingen in de sfeer van belastingen
inkomensafhankelijk worden. Dat betekent dat mensen met een modaal inkomen
daar geen of bijna geen gebruik meer van kunnen maken. U gaat de lasten aan
alle kanten verzwaren de komende jaren. In de afgelopen jaren hebben wij een
voorzichtige economische groei gehad en die ook geaccepteerd in de begroting.
Op die manier worden namelijk ook meevallers gecreëerd die nodig zijn
om bijvoorbeeld de vergrijzing op te vangen. Ik heb één vraag
voor u. Als u vindt dat de economische groei best op 2% kan worden
gezet, waarom bent u dan akkoord gegaan met een verkiezingsprogramma van uw
partij waarin zwart op wit staat dat het CDA zal blijven vechten voor een
economische groei van 1,75% als aanname voor de uitgaven zodat er in
de toekomst weer meevallers zullen ontstaan?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Wat u bent vergeten, is dat het zo goed is gegaan dat een schatting van
de economische groei van 2% inmiddels al buitengewoon voorzichtig is.De heer Rutte (VVD):U weet zelf ook wel dat er eind jaren negentig ook een behoorlijke economische
groei is geweest, dat die er recentelijk weer was en dat de economische groei
op dit moment terugloopt. Ik voorspel u wat er gaat gebeuren. U neemt de verkeerde
maatregelen voor de arbeidsmarkt waardoor er een loon-prijsspiraal zal ontstaan
die grote gevolgen zal hebben voor de economische groei. U geeft te veel geld
uit. U hebt daarnaast te maken met een minister van Financiën die de
SP-fractie in de nek heeft hijgen die niet zal accepteren dat er over één
of twee jaar als het nodig is inderdaad zal worden bezuinigd. Ik ben vreselijk
benieuwd wat u dan gaat doen. Wij treffen elkaar dan weer. Ik heb u nu wel
gewaarschuwd voor wat er gaat komen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Aan het einde van Paars II was er een enorme economische groei en klotste
het geld tegen de plinten. Toen zijn incidentele baten uitgegeven aan structurele
projecten. Dat was mede de reden dat onder de kabinetten-Balkenende eerst
structurele maatregelen moesten worden genomen om de economie weer gezond
te maken en ervoor te zorgen dat wij weer vooruit zouden kunnen gaan.De heer Irrgang (SP):Ik wil nog even terugkomen op wat de heer De Nerée eerder zei over
de investeringsagenda. Vindt hij dat de denivellering van vorig jaar –
wij spreken nu over het beleid van 2006 – in de begroting voor 2008
een beetje moet worden goedgemaakt met nivellering? Of is dat niet wat hij
bedoelt met een investeringsagenda? Gaat die alleen over onderzoek en ontwikkeling?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Nivelleren is niet hetzelfde als een investeringsagenda. De heer Irrgang
zegt dat hij als politiek punt graag wil hebben er weer sprake zal zijn van
nivellering. Onder de kabinetten-Balkenende II en III zijn de middengroepen
zeer sterk de dupe geworden van een aantal maatregelen. Die zijn bijgetrokken.
Ik heb al gezegd dat aan de onderkant een aantal groepen heeft geprofiteerd
van het koopkrachtherstel. Mijnheer Irrgang, u mag van mening zijn dat iedereen
hetzelfde moet verdienen en dat als de een wat meer verdient dan de ander
de zeis eroverheen moet worden gehaald. Dat is uw goed recht. U hebt daar
vragen over gesteld aan de minister van Financiën. Wij zullen de antwoorden
daarop afwachten. Nivelleren is geen investeren.De heer Irrgang (SP):Nu word ik verkeerd geciteerd. Ik heb niet gezegd dat iedereen hetzelfde
moet verdienen. Ik heb de minister van Financiën en u gevraagd of hij
en u vinden dat het na de denivellering van vorig jaar enigszins goed moet
worden gemaakt. Twee keer modaal ging er ruim 6% op vooruit en de minima
veel minder. Vindt de CDA-fractie dat de begroting voor volgend jaar een nivellerende begroting moet zijn om de schade te repareren?
Vindt zij ook dat er sociale investeringen moeten worden gedaan of niet?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Mij werd gevraagd of nivelleren hetzelfde als investeren was. Ik geef
daar een negatief antwoord op. Ik heb niet letterlijk opgeschreven wat u hebt
gezegd. Ik heb evenmin een boek waaruit ik kan citeren. Wij zullen horen wat
de minister hier dadelijk over zegt. Ik zeg dat onder Balkenende II en III
de middengroepen er behoorlijk op achteruit zijn gegaan. Voor grote groepen
mensen, ook ouderen, begint het zich te herstellen. Ik ben daar blij om.De heer Vendrik (GroenLinks):Over investeren en het onderwijs gesproken, de heer De Nerée maakte
net een punt van het voortijdig schoolverlaten. Dat is inderdaad een minpunt.
Het gaat om 56.000 jongeren, jongens en meisjes, die zonder diploma ergens
naar toe gaan. Rekenen wij dit deze arme minister van Financiën aan?
Wie wel?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Er wordt verantwoording afgelegd over het beleid en jaarrekening 2006
van het kabinet die er in dat jaar verantwoordelijk voor was. Mijn fractie
schroomt niet om ook de punten die niet goed gegaan zijn, aan te stippen.
Zij wil dat er iets aan wordt gedaan, dat het wordt opgelost en niet dat er
een schuldige wordt aangewezen. Om die reden brengt mijn fractie nu haar wens
naar voren dat bij het wetgevingsoverleg nadere duidelijkheid wordt verschaft
over de vraag hoe het vroegtijdig schoolverlaten verder kan worden teruggedrongen.
Daar streeft zij naar.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp dat de CDA-fractie het hier niet voor niets naar voren brengt.
De dure afspraak die de Kamer al sinds 2002 met de toenmalig minister van
Onderwijs, mevrouw Van der Hoeven, had, is geschonden. Mag ik concluderen
dat dit volgens de CDA-fractie ook niet door de beugel kan? Klopt het dat
zij het ook een schande vindt dat in 2006 zo veel jongeren in dit land de
school zonder diploma hebben verlaten?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De CDA-fractie gaat niet de zaken uit de weg die niet zo gelopen zijn
als zij had gehoopt dat ze zouden lopen. Zij wil dat er op een gegeven moment
wordt ingegrepen en dat het wel gaat lopen zoals zij had gehoopt dat het zou
lopen.De heer Pechtold (D66):De heer De Nerée wil over de investeringsagenda van dit kabinet
praten, maar mocht dat nog niet van de premier die hier vanmiddag helaas niet
aanwezig kon zijn. Daarom kom ik nog even terug op de hervormingsagenda. Daar
is de heer De Nerée zo trots op. Ik ben dat ook. Ik wil concreet van
hem horen waarom hij wel de prepensioenen, maar niet de AOW, waarom wel de
WAO, maar niet het ontslagrecht en waarom wel de zorg, maar niet de woningmarkt
noemt. Wil hij op die drie casussen in het kader van de verantwoording ingaan?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De heer Pechtold komt met mooie dingen aan. Daar hebben wij al uitvoerig
over gedebatteerd. Ik heb geen zin om daar nu over te debatteren. Het staat
de heer Pechtold vrij om in zijn termijn enkele dingen te noemen waarover
hij een debat wil voeren. Ik ben blij dat hij blij is met de hervormingsagenda.
Daar heeft D66 voor een groot deel aan meegewerkt. Dat is plezierig. Nu moeten
wij nagaan wat wij verder moeten doen. Er moeten keuzes worden gemaakt. De
coalitiepartijen hebben voor het regeerakkoord keuzes gemaakt. Voor zover
nodig, worden die over een paar dagen nader ingevuld.De heer Pechtold (D66):De heer De Nerée zegt dat hij er geen zin in heeft. Ik zal niet
zeggen wat mijn moeder zei als ik dat zei. In ieder geval mag hij zo gemakkelijk
niet wegkomen. Hij heeft zelf tot vele malen toe en net zelfs wat heftiger
in dit verantwoordingsdebat gesteld dat de hervormingsagenda goed en zelfs
noodzakelijk was. Hij koppelt dit vervolgens aan de groei waar wij nu de vruchten
van plukken. Daarom noem ik prepensioen, WAO en zorg. Ik vraag de heer De
Nerée om in te gaan op wat tegenover die drie onderwerpen staat: AOW,
ontslagrecht en woningmarkt. Als hij daar geen zin in heeft, moet hij dat
maar herhalen. In het kader van de verantwoording vind ik dat hij daar inhoudelijk
op moet ingaan.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik ga graag in op de AOW, al kan ik inderdaad wel zeggen dat ik daar geen
zin in heb. Mijn moeder zei gelukkig wat anders. Waarschijnlijk ben ik anders
opgevoed dan de heer Pechtold. De woningmarkt loopt ook nog steeds niet, mijnheer
Pechtold. Daar maakt mijn fractie zich zorgen over. Er is wel het nodige gebeurd.
De Wet op de Ruimtelijke Ordening is aangepast. Er zijn situaties gecreëerd
waardoor er mogelijkheden bestaan om eindelijk eens te komen tot de 100.000
woningen die wij eigenlijk van plan waren te bouwen. Het loopt niet goed,
dat ben ik met de heer Pechtold eens en daarover moeten wij praten, om te
zien hoe het wel beter kan gaan. Er zit een toename in tot 70.000 woningen
per jaar. Dat is al meer dan enkele jaren geleden.Ik weet niet wat de heer Pechtold met de AOW bedoelt. Wil hij dat de AOW
gefiscaliseerd wordt? Wil hij AOW'ers aan het werk zetten? Wil hij de AOW-leeftijd
verhogen? Daarover hebben wij keuzes gemaakt. Uit het regeerakkoord komt naar
voren dat er wellicht iets gaat gebeuren met de AOW voor die mensen die niet
willen doorwerken tot hun 65ste jaar. Dat moet nog worden ingevuld. Ik hoop
dat ik nu voldoende antwoord heb gegeven aan de heer Pechtold en dat hij dan
ook steun zal geven aan alle mooie investeringsplannen van dit kabinet.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Mijn fractie heeft zich gestoord aan de manier waarop de minister
van Financiën afgelopen woensdag in deze Kamer het financieel jaarverslag
van het Rijk heeft aangeboden. Naast alle opmerkingen over het verantwoordingsproces
zelf bleef zijn inhoudelijke samenvatting beperkt tot het noemen van vijf
beleidsterreinen die nog steeds aandacht vragen, te weten Defensie, jeugdzorg,
re-integratie, leefbaarheid en milieu. Stuk voor stuk zijn dit belangrijke
onderwerpen, maar op geen enkele manier representatief voor het jaar 2006.
Zijn zuinige opsomming – ik had nooit gedacht dat ik deze minister van Financiën nog eens zuinig zou noemen – staat in schril
contrast met de juichende toon van de begeleidende persberichten. Zo had het
ministerie van Binnenlandse Zaken aan twee woorden genoeg om het resultaat
van 2006 te verwoorden: Nederland veiliger. Geen woord van minister Bos over
de nieuwe Zorgverzekeringswet, die in 2006 werd ingevoerd, een enorme operatie,
die vrijwel vlekkeloos is verlopen, hoewel de toenmalige fractievoorzitter
van de PvdA keer op keer waarschuwde voor chaos. Is de minister van Financiën
tevreden over de invoering van de Zorgverzekeringswet?Tot mijn grote verbazing kwam er verder geen woord van deze zelfde minister
over de bijzonder gunstige economische ontwikkeling in 2006. Gelukkig spreken
de onderliggende stukken boekdelen. Het overkoepelende persbericht meldt trots:
herstel economie zet door. De minister van Financiën moet zich realiseren
dat hij alle lusten en lasten van de vorige minister heeft overgenomen. Dat
zijn overigens meer lusten dan lasten. Het past dus niet om selectief te winkelen
en alleen die onderwerpen te noemen die in zijn politieke straatje passen.
Ik had graag de minister-president gevraagd wat hij hiervan vindt, maar vandaag
is dat niet mogelijk.Het nieuwe kabinet is onder een bijzonder gunstig gesternte van start
gegaan. Het Centraal Planbureau heeft dat eind maart nog eens op een rij gezet.
In het Centraal Economisch Plan schrijft het CPB dat er sprake is van robuuste
economische groei, van laagblijvende inflatie en van stijgende koopkracht.
De economische vooruitzichten voor 2007 en 2008 zijn gunstig en de werkloosheid
blijft sterk afnemen, tot slechts 4% van de beroepsbevolking in 2008.
Wat kan een nieuw kabinet zich nog meer wensen?Deze berekening is dan ook een zuivere nulmeting voor het nieuwe kabinet,
omdat de voornemens van de nieuwe coalitie nog niet in die berekening zijn
meegenomen. Dat kan het CPB namelijk pas doen wanneer die voornemens ooit
bekend worden, hopelijk uiterlijk op 14 juni of anders – zo begrijp
ik van de premier – op Prinsjesdag. Al met al krijgt het kabinet dus
een bijzonder fraaie erfenis mee. Ik raad alle bewindslieden aan om daarop
zuinig te zijn.In het financieel jaarverslag lezen wij dat de concurrentiekracht is hersteld.
Als gevolg van loonmatiging, belastingverlaging en verlichting van administratieve
lasten staat Nederland volgens het World Economic Forum wat de concurrentiekracht
betreft weer in de top tien. Ook dat is een erfenis om te koesteren. Welke
concrete maatregelen denkt het kabinet te nemen om de concurrentiekracht van
Nederland ook echt te behouden, in het bijzonder gelet op de zorgwekkende
loonontwikkeling? Ook de vermindering van administratieve lasten heeft een
belangrijke bijdrage geleverd aan de versterking van de concurrentiekracht.
De Wereldbank en de OESO hebben de Nederlandse aanpak van de administratieve
lasten ten voorbeeld gesteld aan de rest van de wereld. Inmiddels hebben veertien
EU-lidstaten de Nederlandse aanpak overgenomen. Wat doet het nieuwe kabinet
met dit succes? Ik vraag aan de minister van Financiën wat het ambitieniveau
is en welke bewindspersoon wij daarop kunnen aanspreken.Dankzij de robuuste economische groei vinden steeds meer mensen een baan.
Een gevolg van deze ontwikkeling is een toenemende krapte op de arbeidsmarkt.
Het aantal vacatures heeft inmiddels een recordhoogte bereikt. De nieuwe coalitie
neemt echter maatregelen om de krapte op de arbeidsmarkt steeds verder te
vergroten. WAO'ers boven de 45 jaar worden voortaan niet meer volgens de strengere
normen herkeurd. Zij worden dus grotendeels afgeschreven. Datzelfde geldt
voor bijstandsmoeders, die zes jaar lang niet hoeven te solliciteren. Dit
betekent dat al deze mensen buiten het arbeidsproces komen te staan. Het vorige
kabinet slaagde erin om honderdduizenden mensen van een uitkering naar een
baan te helpen. Dit kabinet laat mensen in een uitkering zitten.De heer Cramer (ChristenUnie):De heer Rutte gaat nogal te keer over de voornemens van het nieuwe kabinet
en haalt daarbij als voorbeeld aan dat alle bijstandsmoeders zes jaar lang
niet hoeven te solliciteren. Is hij het met mij eens dat zij in deze periode
buitengewoon zinvol werk doen met het opvoeden van hun kinderen? Daarmee leveren
zij, als het goed is, een serieuze bijdrage aan het overbrengen van normen
en waarden en aan het voorkomen voor schooluitval omdat kinderen niet goed
zijn begeleid.De heer Rutte (VVD):Wij zijn het er natuurlijk mee eens dat het belangrijk is dat moeders
en vaders hun kinderen goed opvoeden. Maar wat een betuttelende gedachte om
vanuit dat concept beleid te maken! Wat een betuttelende gedachte! De heer
Cramer weet wat de gevolgen zijn. Die kennen wij allemaal. 96% van
de alleenstaanden in de bijstand met kinderen zijn vrouwen. Wij weten dat
deze bijstandsmoeders die dankzij het door de heer Cramer gesteunde beleid
niet meer hoeven te solliciteren, niet meer aan de slag zullen komen. Zij
hebben een laag opleidingsniveau en blijven te lang weg van de arbeidsmarkt.
Zij komen niet meer aan de slag. Hun kinderen groeien dus op in armoede. Ik
heb vorige keer al tegen de heer Cramer of de heer Slob gezegd dat ik in Den
Haag hele straten ken waar de uitkering van generatie op generatie wordt doorgegeven.
Dit is onder andere het gevolg van het feit dat de overheid te lang dit betuttelende
beleid heeft gevoerd. Dit heeft tot 2004 geduurd. Toen is de wet aangepast.
Dit kabinet gaat de maatregelen die in 2004 is genomen en die inhoudt dat
iedereen moet solliciteren, terugdraaien. Ik acht dat een schande.De heer Cramer (ChristenUnie):De heer Rutte gebruikt heel grote woorden als schande en betutteling.
Het komt kennelijk geen seconde in hem op dat juist de VVD buitengewoon betuttelend
is om alle bijstandsmoeders te verplichten de arbeidsmarkt op te gaan, ook
als zij dit niet kunnen, en om WAO'ers die echt niet kunnen werken, wel aan
het werk te willen zetten. De heer Rutte praat over betutteling. Dat is volgens
mij betutteling!De heer Rutte (VVD):Ik wijs de ChristenUnie erop dat wij elkaar onmiddellijk vinden als mensen
in de bijstand zitten en echt niet kunnen werken. Dan hoeven zij van ons ook
niet te werken. Het feit dat iemand kleine kinderen heeft is echter geen reden
om hen de arbeidsverplichting te onthouden. Die kun je hun gewoon opleggen.
In de wet staat omschreven dat de sociale dienst er wel in moet voorzien dat
hun kinderen goed worden opgevangen. Door vrouwen zo lang van de arbeidsmarkt
weg te houden, wordt hun het perspectief op een baan langdurig ontnomen en
worden grote groepen jonge vrouwen feitelijk in de bijstand
gepensioneerd. Dat is de afgelopen jaren gebeurd.De heer Cramer (ChristenUnie):Volgens mij is het juist betutteling om zo over een groep te praten.De heer Rutte (VVD):U vindt het dus betuttelend om de feiten te noemen dat door het beleid
dat de ChristenUnie jarenlang heeft gesteund, grote groepen vrouwen in de
bijstand gepensioneerd zijn. Ik noem liever de feiten. Als de heer Cramer
het noemen van feiten betuttelend acht, zijn wij het inderdaad niet eens.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik ben blij dat de heer Rutte zojuist zei dat groepen die wel gebruik
moeten maken van bepaalde voorzieningen, daarvan ook gebruik moeten kunnen
maken. In het verkiezingsprogramma van de VVD werden alle tarieven verlaagd.
Juist de mensen die het zo hard nodig hebben, moesten daarvoor de rekening
betalen.De heer Rutte (VVD):Ik nodig de heer De Nerée uit om dat hard te maken... Ik constateer
dat hij het niet hard kan maken. Hij doet een aanval op ons verkiezingsprogramma.
Ja, ik ben voor lastenverlichting. Voor mensen die hard werken, moeten alle
belastingschijven omlaag. Ik vraag de heer de Nerée om zijn woorden
nu hard te maken. Ik nodig hem daartoe uit. Daar staat de microfoon.De voorzitter:De heer Rutte vervolgt zijn betoog.De heer Rutte (VVD):Goed, ik ga door; ik begrijp dat de heer De Nerée zijn opmerking
intrekt.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Het feit dat ik niet de verkiezingsprogramma's van alle partijen bij me
heb, wil nog niet zeggen dat het niet waar is wat ik zeg. Het is heel jammer
dat de heer Rutte zijn eigen verkiezingsprogramma niet meer kent.De heer Rutte (VVD):Mijnheer De Nerée, u beschuldigt mij van iets dat volstrekt niet
te substantiëren is en dat nergens op slaat; dat weet u dondersgoed.Ik ga door. Ik concludeer dat het vorige kabinet erin slaagde om honderdduizenden
mensen van een uitkering naar een baan te helpen en dat dit kabinet mensen
in een uitkering laat zitten. Bovenop dit alles weigert het kabinet ook nog
eens te spreken over een vereenvoudiging van het ontslagrecht. Het twijfelt
zelfs of het ontslagrecht überhaupt op de agenda van de inmiddels berucht
participatietop moet staan. Van de minister van Financiën en van de minister-president
hoor ik daarover verschillende geluiden. Ik wil daarom graag een helder antwoord
op de volgende vragen. Zet het kabinet het ontslagrecht op de agenda van de
participatietop? Is er al een datum voor deze top? Komt die dit jaar of in
de komende jaren?Door de krapte op de arbeidsmarkt te vergroten, brengt de nieuwe coalitie
van CDA, PvdA en ChristenUnie de economie, die in 2006 zo goed draaide, schade
toe. Dit doen de drie partijen ook door de financiële degelijkheid los
te laten, juist nu de overheidsfinanciën eindelijk weer op orde zijn.
De Miljoenennota 2006 ging immers nog uit van een EMU-tekort van 1,8%
van het bbp. Volgens de aprilrapportage van het kabinet aan Brussel is het
feitelijk resultaat over 2006 een overschot van 0,6%. Dat is een compliment
aan het vorige kabinet. Ik vind het onbegrijpelijk dat het nieuwe kabinet
de gunstige economische situatie van dit moment niet gebruikt om, met het
oog op mindere tijden, het solide fundament dat er ligt verder te versterken.
Ook de Europese Commissie luidde daarover onlangs de noodklok.Het tegendeel is het geval. In het regeerakkoord lezen wij dat het kabinet-Balkenende-Bos
de geldkraan openzet. Er wordt weliswaar geschermd met een doelstelling van
1% overschot in 2011, maar dat is zonder meer vrijblijvende luchtfietserij.
Dat blijkt al, nu het kabinet voor het eerst geconfronteerd wordt met tegenvallers
en weigert de noodzakelijke bezuinigingen door te voeren. Dus staat er geen
bezuiniging tegenover de overschrijding van 1 mld. in de zorg, tegenover de
vele honderden miljoenen euro's die het generaal pardon gaat kosten en tegenover
de kostbare ambtenaren-cao. Het lijkt wel alsof de coalitie de problemen voor
zich uitschuift. Bovendien is de verwachting van de economische groei in het
akkoord van CDA, PvdA en ChristenUnie fors opgeschroefd van 1,75% naar
2%; ik had daarover zojuist al een interruptiedebat met de heer De
Nerée. Dit geeft het nieuwe kabinet 2 mld. extra om uit te geven. Ik
verbaas mij er geen seconde over dat de fractie van de PvdA dit wil. Op dit
punt heeft de CDA-fractie echter veel uit te leggen. Ik heb het verkiezingsprogramma
van de heer De Nerée wél gelezen en ik zal hem daaruit citeren.
Daarin staat letterlijk: "Het CDA rekent zich niet rijk en gaat uit van
1,75%." Ik ben van plan, mijnheer De Nerée, uit dit verkiezingsprogramma
nog vaak, ook op andere onderdelen te citeren, want het is een mooi boekje.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Daarvoor ben ik u erg dankbaar, want het was inderdaad een uitstekend
verkiezingsprogramma. Op het percentage van 1,75 ben ik al ingegaan. Ik kom
nog even terug op wat u eerder zei. Door alle maatregelen die zijn genomen,
is een solide bodem gelegd, draait de economie goed en neemt de werkgelegenheid
toe. Ik verbaas mij er over dat u het kabinet nu verwijt dat er vacatures
zijn en dat het daardoor de economische groei in de waagschaal stelt. Even
kon ik mijn oren niet geloven. U bent niet bezig met het verantwoordingsdebat,
maar kijkt vooruit. Kijkt u dan nog maar wat verder vooruit en verklaart u
mij hoe het kan dat als het goed gaat en er vacatures ontstaan, een kabinet
dat met deze vacatures wordt geconfronteerd ervoor zorgt dat de zaak kapot
gaat.De heer Rutte (VVD):Mijnheer De Nerée, ik ga u bijlichten, want ik begrijp uw dilemma.
Nee, ik verwijt u niet dat de economie goed draait. Ik verwijt u ook niet
dat er een situatie is ontstaan waarin vacatures vaak moeilijk vervuld kunnen
worden. Nu komt echter de vraag. Er moet geregeerd worden en er moeten maatregelen
worden genomen om meer mensen aan de slag te helpen, zodat de vacatures wél
vervuld kunnen worden. Er zijn veel mensen die zouden willen werken, maar
die op dit moment niet werken omdat zij niet kunnen werken, mensen met bijvoorbeeld
een uitkering. Ik heb daarvan twee voorbeelden gegeven en gezegd waar het
kabinet van deze minister aan zou moeten werken om ervoor te zorgen dat meer
mensen op de arbeidsmarkt komen en niet minder mensen daarheen gaan.
Mijn verwijt betreft dus niet het aantal vacatures. Mijn verwijt is wel dat
dit kabinet niets doet. Sterker, het neemt geen maatregelen om het vervullen
van de vacatures te bevorderen en het zorgt ervoor dat er minder aanbod is
van arbeid op de arbeidsmarkt. Dat vind ik ernstig, want daarmee brengt dit
kabinet de economie schade toe.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):U zegt eigenlijk dat wij een andere opvatting hebben als het gaat om de
groep mensen die kunnen werken. Daarover verschillen wij inderdaad van mening.De heer Rutte (VVD):Ik wijs erop dat uw partij een paar jaar geleden akkoord ging met herziening
van de Bijstandswet. Daarbij werd georganiseerd dat alleenstaande ouders in
de bijstand gewoon moesten solliciteren. U hebt dat nu onder druk van de ChristenUnie
teruggedraaid. Geeft u dat nou gewoon toe.Mevrouw de voorzitter. Ik heb absoluut niet de illusie dat mijn onvrede
over al deze besluiten het kabinet ertoe zal bewegen om een verstandige lijn
te kiezen, maar ik vraag het kabinet wel om duidelijkheid over het financieel
kader en over de financiële spelregels. Staat het financieel plafond
voor de uitgaven vast? Spoort dat plafond precies met de uitgaven waarover
met het regeerakkoord een afspraak is gemaakt? Gaat het kabinet alle inkomstenmeevallers
gebruiken om de staatsschuld verder af te lossen, dus ook meevallers die optreden
tussen het moment van het sluiten van het regeerakkoord en het verschijnen
van de Miljoenennota in september? Dit zouden natuurlijk retorische vragen
moeten zijn, maar ik vrees dat het kabinet een beetje gaat rommelen. Ik vrees
dat deze coalitie het bedrag gemoeid met de eerste tegenvallers en rekenfouten
laat oplopen, dat dit kabinet het plafond voor de uitgaven ophoogt en dat
het het nieuwe plafond bij de aanstaande Miljoenennota als het nieuwe uitgavenkader
zal presenteren. Als het dan toch in 2011durft te zeggen "Wij hebben
die 1% overschot gehaald", komt dat doordat men inkomstenmeevallers
heeft gebruikt om uitgavenoverschrijdingen te compenseren. Ook dat zou een
breuk zijn met de Zalmnorm die sinds 1994 geldt. Graag krijg ik op dit punt
een volstrekt duidelijk antwoord van het kabinet. Het liefst hoor ik dat ik
spoken zie, maar ik vrees het ergste.Voorzitter: Ten HoopenDe heer Rutte (VVD):Mijnheer de voorzitter. Naast het verergeren van de krapte op de arbeidsmarkt
en het openzetten van de geldkraan, verzwaart het kabinet ook nog eens de
lasten, zodat de belasting in 2011 meer dan 5 mld. hoger zal zijn dan nu.
Dat gebeurt niet volgens mijn berekening, maar volgens die van het CPB. Dit
leidt tot een hogere luchthavenbelasting, een hogere belasting op pretparken
en attracties, tot hogere dieselaccijnzen enzovoorts. Bovendien worden veel
kortingen en toeslagen nog sterker afhankelijk van iemands inkomen. Ook dat
brengt de economie schade toe. Het zijn juist de hardwerkende mensen in ons
land die onze economie draaiende houden. Ook voor deze plannen van het kabinet
betalen juist deze hardwerkende mensen de rekening. Al met al maak ik mij
grote zorgen of het economisch succes van 2006 onder dit kabinet lang stand
zal houden. Mijn fractie bedankt de president van de Algemene Rekenkamer voor de degelijke
rapportage bij het financieel jaarverslag. Zij heeft daarbij gewezen op vijf
serieuze problemen met de bedrijfsvoering bij de overheid, bijvoorbeeld bij
de Belastingdienst. Mijn fractie heeft daarvoor al vaak aandacht gevraagd.
Wat is het kabinet voornemens om te doen om dit volgens de Algemene Rekenkamer
structurele probleem op te lossen?Dan zijn er nog de grote problemen bij Ontwikkelingssamenwerking. Daar
is maar liefst 5,7 mld. voorgeschoten zonder dat duidelijk is of het geld
echt rechtmatig is besteed. Net als de meerderheid van de Nederlanders maakt
de VVD zich zorgen en vraagt zij zich af of het geld altijd effectief wordt
besteed. Ook over de recente resultatenrapportage was de Rekenkamer kritisch.
Is het kabinet bereid om, juist om het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking
te versterken, de volgende resultatenrapportage door een onafhankelijke organisatie
te laten uitvoeren, net als de Britten dat al enkele jaren met groot succes
doen?Hoe belangrijk de rechtmatigheid van de uitgaven ook is, wij moeten ons
vooral buigen over de beleidsresul­taten. Mijn fractie vindt het allereerst
onbevredigend dat de doelstelling voor de efficiencyslag bij de rijksoverheid
over 2006 niet is gehaald. Wat betekent dit gegeven voor de kabinetsdoelstelling
om bij de rijksoverheid 15.000 banen te schrappen? Hoe realistisch is die
doelstelling?Daarnaast is mijn fractie van mening dat de mobiliteit in ons land veel
meer aandacht verdient. Het vorige kabinet heeft de achterstand aan het onderhoud
bij onze wegen voortvarend aangepakt: 826 km weg is opgeknapt, maar de fileproblematiek
is en blijft hardnekkig. In de eerste maanden van 2007 is de filedruk al weer
toegenomen. Welke conclusie trekt de nieuwe coalitie hieruit voor het eigen
beleid waarin volgens de CPB-berekeningen precies nul euro extra wordt geïnvesteerd
in infrastructuur? Het kabinet mist hierbij gewoon het gevoel van urgentie.
Binnenkort heeft iedereen 100 dagen nodig om Nederland te doorkruisen.Ten slotte de blijvend ondoorzichtige structuur bij het belangrijkste
vraagstuk van dit moment: de terreurbestrijding. De VVD is al lange tijd voorstander
van een eenduidige leiding, want juist terroristenbestrijding leent zich niet
voor de poldercultuur. De twee nieuwe ministers lijken het probleem echter
niet te zien. Is in dit huidige kabinet het politieke machtsevenwicht tussen
CDA, Justitie, en de Partij van de Arbeid, Binnenlandse Zaken, belangrijker
dan effectieve terreurbestrijding? Dat kan en wil ik niet geloven.Vorig jaar zei de fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid dat het
verantwoordingsdebat dit jaar waarschijnlijk in het water zou vallen vanwege
de verkiezingen. Die vrees is niet uitgekomen. Dit debat is belangrijk omdat
wij niet zo vaak met elkaar terugkijken. Vandaag is de dag om te leren van
onze successen en van onze fouten. Natuurlijk zijn er kanttekeningen te plaatsen
bij de manier waarop nu verantwoording wordt afgelegd, maar dit debat mag
niet verwateren. Wij praten in deze Kamer veel over plannen en nog meer over
incidenten. In schril contrast daarmee worden resultaten vaak voor kennisgeving
aangenomen. Het verantwoordingsdebat moet een van de belangrijkste debatten
van de politieke kalender zijn. Het moet inderdaad een debat op hoofdlijnen
zijn, gevoerd door de fractievoorzitters. De Kamer heeft zich daar
in de motie-Blok voor uitgesproken. Onlangs deed de commissie voor de Rijksuitgaven
dat nog een keer. Juist in zo'n debat op hoofdlijnen kunnen wij afstand nemen
van incidenten en deelbelangen.Verantwoording brengt ook risico's met zich. Er wordt te veel gekeken
naar de rechtmatigheid, oftewel naar de vraag of wat is uitgegeven ook daadwerkelijk
daaraan mocht worden besteed. Wij besteden met elkaar stelselmatig te weinig
aandacht aan de doelmatigheid, namelijk naar de vraag of het gevoerde beleid
het resultaat heeft dat wij wilden en of wij met elkaar waar hebben gekregen
voor ons geld. Doelmatig beleid begint bij een goede onderbouwing vooraf.
Een ander risico is dat verantwoording een doel op zich wordt en dat er een
circus wordt opgetuigd van papierwerk, controle en bureaucratie waarin de
mensen die het werk echt moeten doen, uit beeld verdwijnen. Ik noem de onderwijzers,
de verpleegkundigen, de politieagenten en de ondernemers. Ik hoop dat het
kabinet op dit punt bereid is zijn mooie woorden ook met daden te onderbouwen.
Daarom vraag ik de minister van Financiën wat het kabinet concreet gaat
doen om van verantwoording geen doel op zich te maken. Zou het zich niet ten
doel moeten stellen de verantwoordingslasten met bijvoorbeeld 25% terug
te dringen?Uit de jaarverslagen over 2006 rijst het beeld op van een gezond land:
robuuste economische groei, lage inflatie, stijgende koopkracht en dalende
werkloosheid. Bijna alle seinen staan op groen. Ik maak mij echter grote zorgen
dat de jaarverslagen die wij de komende vier jaar in deze Kamer behandelen,
een ander beeld te zien zullen geven. De nieuwe coalitie verergert de krapte
op de arbeidsmarkt en zet de geldkraan open. Volgend jaar zal zij zich daarvoor
moeten verantwoorden, hier in deze Kamer, in dit debat.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Rutte neemt de coalitie nogal de maat over het trendmatig begrotingsbeleid.
Volgens hem is sprake van een verkeerd en niet behoedzaam scenario dat 2 mld.
extra in de boeken brengt. Nu hebben wij inmiddels ook begrepen dat in de
lopende begroting voor het jaar 2007, de laatste begroting van de vorige minister
van Financiën, de heer Zalm, tevens partijgenoot van de heer Rutte, ongeveer
voor eenzelfde bedrag aan lijken in de kast zit, namelijk ruim 2 mld. Wat
vindt de voorzitter van de partij van de financiële degelijkheid daarvan?De heer Rutte (VVD):Op een rijksbegroting van 150 mld. tot 200 mld. – het is maar net
hoe je het precies plooit – heb je altijd te maken met meevallers en
tegenvallers. De vraag is dan – u weet dat als financieel woordvoerder
en man van statuur als geen ander – hoe je omgaat met die financiële
tegenvallers. Wat Zalm, de vorige ministers van Financiën, in het verleden
deed, was bij financiële tegenvallers zorgen dat er extra bezuinigd werd
of, als het echt niet anders kon, kijken of er binnen de uitgavenkaders nog
ruimte was. Op die manier zorg je ervoor dat die plafonds gehandhaafd worden.
Wat deze minister lijkt te gaan doen – ik heb hem net uitgedaagd daar
een helder antwoord op te geven – is meevallers gebruiken om tekorten
op te vangen. Daarmee zou de Zalmnorm, die sinds 1994 onafgebroken aan de
orde is, bij het groot vuil komen te staan.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat begrijp ik allemaal wel. Het gaat om een bedrag van 2 mld. Dat komt
deze arme minister van Financiën ongeveer tekort. Wij zullen dat straks
zien als de voorjaarsnota er ligt. U maakt nu een groot nummer richting de
coalitie en spreekt over een financieel ondeugdelijk beleid. U maakt er gehakt
van, want het deugt volgens u voor geen meter. En dat puur vanwege de scenariokeuze,
die 2 mld. extra in de boeken brengt, in het laatste jaar van de kabinetsperiode.
Dan zou ik u wel iets harder willen horen kwalificeren het feit dat er in
september, twee maanden voor de verkiezingen, een begroting is ingediend die
nu al voor een bedrag van ruim 2 mld. ontspoort. Dan hoort daar ook een negatieve
kwalificatie bij. Dat zou u sieren, want dan bent u consistent.De heer Rutte (VVD):Mijnheer Vendrik, u probeert hier politiek te bedrijven. Dat mag, want
wij zijn hier in de Kamer.De heer Vendrik (GroenLinks):Sorry, ik heb dat nooit begrepen. Het is zo stom van mij dat ik dat niet
door had!De heer Rutte (VVD):U heeft volkomen gelijk. Dat hoort hier, maar dan krijgt u ook het echte
antwoord. Dat antwoord is dat het normaal is dat, als je met dat soort grote
bedragen te maken hebt, je meevallers en tegenvallers hebt. Dat is ook niet
hetgeen wij hier moeten bekritiseren. Het gaat er niet om of er tot op de
euro precies begroot is. De vraag is wat je doet, als je niet met meevallers,
maar met tegenvallers te maken krijgt. De vorige minister van Financiën
hanteerde een heel duidelijke spelregel: meevallers worden niet gebruikt om
tegenvallers te compenseren. Die spelregel was van belang, omdat je op die
manier rust kreeg aan het begrotingsfront en ervoor zorgde dat de staatsschuld
structureel lager kon worden. Dat is ook gelukt in de afgelopen jaren. Dat
doet dit kabinet waarschijnlijk niet. Er wordt nu wat gerommeld en ik hoop
dat de minister van Financiën mij straks helemaal gerust gaat stellen.
Op dit moment is het beeld echter onduidelijk en dat is een slechte zaak.De heer Cramer (ChristenUnie):Het zal de heer Rutte toch ook opgevallen zijn dat in de afgelopen periode,
toen de heer Zalm het bewind voerde, slechts één keer de staatsschuld
daadwerkelijk fysiek gedaald is en al die andere jaren is gestegen. Hij kan
er wel heel trots op zijn, maar die Zalmnorm heeft er niet toe geleid dat
wij nu te maken hebben met goed houdbare overheidsfinanciën, waardoor
wij straks de vergrijzing kunnen gaan betalen. Het was dus een ronkend verhaal,
maar eigenlijk is het alleen maar een incident. Deze begroting valt een keer
een klein beetje mee, maar er was ook slecht begroot en het pakt heel anders
uit.De heer Rutte (VVD):Ik wijs erop dat de staatsschuld als percentage van het nationaal inkomen
gedaald is van over de 80 naar beneden de 50. Dat is een ongelofelijke prestatie,
bij iedere standaard. U heeft gelijk dat er in de afgelopen jaren regelmatig
tekorten op de begroting waren en geen overschotten, waardoor de staatsschuld
in reële termen is gegroeid, maar als percentage van het sterk gestegen
nationaal inkomen is die spectaculair gedaald. Dat is ook de reden waarom
Nederland het op dit moment financieel een stuk beter doet dan een aantal jaren geleden en er veel beter voor staat. Daarom is het zo belangrijk
om heel zuinig te zijn op de onderliggende rationale van dat beleid, namelijk
de Zalmnorm.De heer Cramer (ChristenUnie):Dit is toch een overdreven trots van de heer Rutte. Dankzij meevallende
economische cijfers daalt de staatsschuld. Ons bruto binnenlands product stijgt
en daardoor daalt de staatsschuld in procenten. U kan er echter niet omheen
dat de staatsschuld fysiek is gestegen en daarmee een steeds grotere aanslag
pleegt op de ruimte in onze begroting als het gaat om de rentelasten. Daar
kunt u niet omheen, mijnheer Rutte.De heer Rutte (VVD):Ik weet niet hoe u de sommen maakt, maar u weet precies hoe het werkt.
Wij hebben in de jaren tachtig te maken gehad met enorme tekorten op de overheidsbegroting,
oplopend tot 10%. Die zijn inmiddels onder controle. Er is nu zelfs
sprake van een klein overschot, zodat er echt in reële termen kan worden
afgelost. De economie doet het goed. Als percentage van het nationaal inkomen
is de staatsschuld spectaculair gedaald. Het is echter nog steeds een probleem
en daarom moet deze minister van Financiën vasthouden aan die normen.
Ik daag hem daartoe uit, want op die manier kan ervoor worden gezorgd dat
het beleid verder wordt doorgezet. Dat beleid was succesvol en dat moeten
wij niet bij het groot vuil zetten.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Het vertrouwen in de overheid is gedaald. Dit laat de regering
niet onberoerd. De regering beseft dat er veel van de mensen gevraagd wordt.
Zij wil nu voorrang geven aan een zorgvuldige uitvoering van de afgesproken
maatregelen. 2006 wordt vooral een jaar van werk in uitvoering, zodat maatwerk
kan worden geleverd aan individuele burgers. Het kabinet zal de vinger aan
de pols houden, zodat eventuele problemen op tijd kunnen worden aangepakt.Dit waren citaten uit onder andere de Troonrede van het jaar 2005. De
PvdA was het toen met veel dingen oneens. Met deze uitspraken waren wij het
echter hartgrondig eens. Laat ik maar met de deur in huis vallen. Het doet
veel pijn om 20 maanden later te moeten constateren dat het juist in het jaar
van de uitvoering op het punt van de uitvoering vreselijk mis is gegaan. Daar
zijn vele burgers de dupe van geworden. Het maatwerk is niet geboden. Dat
is slecht voor het vertrouwen in de overheid. Volop noodzaak dus voor de nieuwe
regering om keihard aan de slag te gaan. Uit mijn betoog zal blijken dat het
op grond van de jaarverslagen 2006 noodzakelijk was dat er een ander kabinet
kwam. Een kabinet met veel meer aandacht voor de mensen en de uitvoeringspraktijken.Ik realiseer mij dat de kabinetsleden van nu niet allemaal verantwoordelijk
zijn voor de mislukte uitvoering. Sterker nog, het was deze minister van Financiën
die vooropliep bij de oppositie tegen het kabinet dat hij vandaag moet verantwoorden.
Dat mag niet betekenen dat de huidige bewindslieden onbekommerd achterover
kunnen leunen. Onze kritiek op de uitvoering in het jaar 2006 is tegelijkertijd
een opdracht aan het nieuwe kabinet om het anders te doen.De heer Pechtold (D66):De PvdA-fractie heeft zojuist ingestemd met het voorstel van een groot
deel van de oppositie om de minister-president naar de Kamer te laten komen.
Mevrouw Hamer neemt het op voor de heer Bos. Dat is ook wel nodig. Hoe kwalificeert
zij het echter dat de minister-president er vandaag niet is? Ik vind het sterk
dat de PvdA als coalitiepartij voor heeft gestemd. Ik hoor graag een uitspraak
van mevrouw Hamer.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik betreur het dat hij hier niet is. Vandaar dat ik de heer Rutte, die
het initiatief nam, heb gesteund. Ik had vandaag graag van gedachten willen
wisselen met de minister-president.De heer Pechtold (D66):Moeten wij op een ander moment met het kabinet vastleggen hoe dit moet?
Het kabinet gaat natuurlijk over de eigen afvaardiging. Is de PvdA er als
coalitiepartij voor om dit op de een of andere manier te regelen?Mevrouw Hamer (PvdA):De heer Pechtold moet mij niet aanspreken als lid van een coalitiepartij,
maar als lid van de PvdA. Aan het einde van mijn betoog doe ik een aantal
voorstellen voor verbetering van de verantwoordingsdag. Daaruit vloeit logischerwijs
voort dat wij dit debat niet meer kunnen voeren zonder minister-president.
Het maakt mij niet zo veel uit wie met de eer gaat strijken, als mijn voorstellen
maar steun krijgen. Mijn fractie vindt dat het verantwoordingsdebat met een
groot deel van het kabinet moet worden gevoerd. Wij voelen ons een beetje
erfgenaam van het initiatief tot dit debat.Mijn opmerking sloeg echter op iets anders. Wij praten vandaag met een
nieuwe vicepremier en minister van Financiën, die vandaag de prestaties
van het vorige kabinet moet verantwoorden.In de debatten over de regeringsverklaring hebben wij aangegeven dat wij
van deze regering een volstrekt andere aanpak verwachten, een aanpak waarbij
mensen niet worden buitengesloten, maar waarbij iedereen keihard nodig is.
Deelname aan het kabinet betekent voor de PvdA dan ook dat er een omslag moet
worden gemaakt. Ik noem enkele punten die wij al eerder hebben genoemd: een
omslag van de toenemende verschillen tussen arm en rijk naar
eerlijk delen, van regels zijn regels naar rechtvaardigheid, van eigen verantwoordelijkheid
naar gemeenschappelijke verantwoordelijkheid en in de richting van de vorige
sprekers zou ik er eigenlijk nog aan willen toevoegen: van spierballentaal
naar de kracht van overtuiging! Ik noem deze punten, omdat wij weten dat de
nieuwe regeringsploeg deze omslag ook zal maken en omdat de PvdA-fractie het
nieuwe kabinet er ook op zal beoordelen of het tot deze omslag komt.Mijnheer de voorzitter. Natuurlijk geef ik vandaag een oordeel over het
uitgevoerde beleid, maar ik zal straks ook iets zeggen over het VBTB-proces
zelf en enkele suggesties doen over de verantwoording.Ik begon mijn betoog met een verwijzing naar het jaar van de uitvoering.
Het vorige kabinet toont over 2006 verheugende cijfers, met name over de banengroei
en de economische opleving. Ook de PvdA is blij dat de werkgelegenheid weer
groeit en de werkloosheid daalt, laat ik daarover duidelijk zijn. Ook vinden
wij het natuurlijk positief dat het EMU-saldo weer positief was. Maar wij
zien daarin vooral een mondiale opleving van de economische conjunctuur en
de torenhoge meevallers in de gasbaten. Laat ik dat feestje van het vorige
kabinet vandaag niet verstoren met een heel debat daarover. Belangrijker bij
de beoordeling van 2006 is de doelstelling van het vorige kabinet zelf voor
2006 en dat was – ik liet het net zien aan de hand van citaten –
met name toch de uitvoering. Na de stelselwijzigingen kwam de uitvoering!
De regering wilde daar voorrang aan geven met allerlei afgesproken maatregelen,
maar daar is zij naar mijn mening toch niet in geslaagd. Zij is onvoldoende
in staat geweest om die hervormingsagenda om te zetten in een goede uitvoeringspraktijk
en is toch blijven steken in het denken in termen van beheersing en van systemen.
Vertrouwen in burgers en professionals was er veel te weinig bij en ik zal
dat straks op een aantal punten ook illustreren.Ik begin met de toeslagen, de miljoenenbureaucratie. De meest opvallende
systeemwijziging van de afgelopen jaren was zonder meer de toeslagensystematiek.
Het kabinet dat minder regels in zijn vaandel voerde, heeft daarentegen een
bureaucratie van zorg- en huurtoeslagen opgetuigd van 6 miljoen uitkeringen:
half Nederland werd uitkeringsgerechtigd. Daarbij is veel, te veel misgegaan.
In honderdduizenden gevallen kon geen of geen juiste toeslag worden vastgesteld.
Zowel de Rekenkamer als de Ombudsman spreken hierbij van ernstige tekortkomingen.
Dit geldt zowel de problemen rondom de zorgtoeslag, de huurtoeslag als de
kinderopvang toeslag. Het is een beetje alsof je iemand zijn portemonnee uit
handen neemt of dat je besluit hem of haar geen bankafschriften meer te sturen.
Mensen raken totaal het overzicht kwijt met deze toeslagenpraktijk. Of mensen
weten niet wat ze krijgen, of ze krijgen te weinig of te veel geld en moeten
dat later weer terugbetalen. Nogmaals, het gaat hier om honderdduizenden mensen.
Daarachter ligt dan nog de enorme problematiek van de polis- en loonadministraties
die niet op orde zijn. Omdat de Belastingdienst niet goed functioneert, krijgt
het UWV onvoldoende gegevens en kan het CBS eigenlijk dus geen betrouwbare
cijfers geven over het verloop van de werkgelegenheid. De Nationale Ombudsman
zegt hierover het volgende: "Bij stelselwijzigingen gaan vrijwel altijd
dingen mis. Het is dan noodzakelijk om aan burgers die daardoor in de problemen
komen opvang te bieden en ook daaraan heeft het bij de Belastingdienst, het
CVZ en ook bij het UWV ontbroken." Die problemen zijn niet van vandaag
of gisteren en het kabinet was ervoor gewaarschuwd. Laat ik duidelijk zijn:
in het jaarverslag 2007 moet staan dat de problemen met de toeslagen zijn
opgelost! De bewindslieden van zorg en belastingen krijgen wat ons betreft
een gele kaart met dank aan hun voorgangers. Als die problemen eind 2007 niet
zijn opgelost, moeten er naar onze mening ook consequenties aan verbonden
worden!De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Dat is het type klare taal dat misschien nog net iets duidelijker
kan worden verwoord. Zegt de PvdA-fractie tegen de heren Klink en De Jager:
tweemaal geel is rood, oplossen of wegwezen?Mevrouw Hamer (PvdA):Ja, heel duidelijk. Wij willen echt dat dit wordt opgelost.Ik ga nog even verder met het departement van de zorg. Dit departement
heeft de begroting van 238 pagina's weten te overtreffen met een verslag van
245 pagina's. Laat minister Ter Horst dit maar niet horen! Ook inhoudelijk
maakt het verslag ons niet gelukkig. Hoe komt het toch dat VWS op het gebied
van de zorg bijna altijd overschrijdingen kent? Ook in 2006 was dat weer het
geval: het Beleidskader zorg werd met 900 mln. overschreden en de zorguitgaven
in de periode 2003-2006 groeiden niet met de geraamde 1,7% per jaar,
maar met 2,1% per jaar. De heer Rutte trok net alle meevallers naar
zich toe, maar ik hoop dat hij zich ook verantwoordelijk voelt voor de tegenvallers.
In de afgelopen regeerperiode werden de gaten in de zorg steevast gedicht
met meevallers uit de sociale zekerheid; er bleken achteraf bij de sociale
zekerheid meevallers te zijn en daarmee werden de gaten in de zorg gedicht.
Nu de meevallers in de sociale zekerheid er niet zullen zijn, hoor ik graag
hoe het kabinet dit hardnekkige ramingsprobleem structureel gaat aanpakken.
Dat dit urgent is, blijkt wel uit het feit dat de staatssecretaris van VWS
op haar eerste werkdag werd geconfronteerd met een zo grote groei van het
persoonsgebonden budget, dat zij toen al over het subsidieplafond heen was
gegaan. En is het waar dat dit probleem al bekend was in het vorige kabinet,
maar dat daar niets mee is gedaan?De heer Rutte (VVD):Mag ik u erop wijzen dat het vorige kabinet die meevallers in de sociale
zekerheid bereikte doordat het erin slaagde om een kwart miljoen mensen van
een uitkering naar een baan te helpen? Dit kabinet neemt maatregelen waardoor
mensen juist onnodig langer in een uitkering zullen blijven zitten. Dit kabinet
is er dus zelf verantwoordelijk voor dat de uitgaven voor de sociale zekerheid
in de komende jaren veel minder of geen meevallers zullen kennen.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat bedoelde ik niet; ik bedoelde dat de ramingen van de uitgaven voor
de sociale zekerheid nu anders zijn dan in de vorige periode. In die feitelijkheid
vindt de minister van Financiën dus geen ruimte. Maar u veronderstelt
iets anders, namelijk dat er tegenvallers zullen zijn op het gebied van de
sociale zekerheid. Ik kan niet in een glazen bol kijken en u ook niet. Met
u ben ik van mening dat vrouwen in de bijstand een bijzondere en waardevolle
groep vormen. Wij moeten er zeker voor zorgen dat zij actief zullen zijn in
die eerste periode van zes jaar, bijvoorbeeld door opleidingstijd.
U schetst nu het beeld dat de hele arbeidsmarktproblematiek zal worden opgelost
met de vrouwen in de bijstand, maar dat gaat zelfs mijn feministische hart
iets te ver.De heer Rutte (VVD):Het was mevrouw Noorman-den Uyl, dus een zeer vooraanstaand partijgenote
van u, die het samen met mij mogelijk maakte om deze wet te veranderen. En
nee, inderdaad gaat het niet alleen om de bijstandsmoeders; het gaat ook om
de WAO en om het niet aanpakken van het ontslagstelsel. Ons gaat het om het
volledige pakket. Dit kabinet is inderdaad geen hervormingskabinet en zet
de zaak stil. Daardoor is de kans groot dat dit kabinet te maken krijgt met
tegenvallers in de sociale zekerheid, of is in ieder geval de kans veel kleiner
dat er meevallers zullen zijn. Als u zegt dat dit gevolgen heeft voor de mogelijkheid
om tekorten in de gezondheidszorg te dekken, heeft u daar volkomen gelijk
in, maar dat komt wel in belangrijke mate door het beleid van dit kabinet.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik begrijp wel wat u doet: u probeert hier een soort Prinsjesdagdebat
of begrotingsdebat van te maken. We zijn nu echter bezig met een verantwoordingsdebat,
dus we kijken terug. U gaat helemaal voorbij aan de pointe van mijn opmerkingen.
En omdat die voor een deel juist voor u bedoeld was, zal ik die nogmaals proberen
uit te leggen.De heer Rutte (VVD):Dat is niet nodig hoor, die is wel duidelijk.Mevrouw Hamer (PvdA):De pointe van mijn opmerkingen was dat de ramingen voor de zorg niet in
orde waren, dat dit manco door een toevallige meevaller bij de sociale zekerheid
kon worden opgelost, maar dat die meevaller nu weg is. Het probleem zal wel
opgelost moeten worden. En dat is de reden dat ik de minister van Financiën
hierover een vraag heb gesteld. Ik zal ongetwijfeld nog op vele momenten met
u discussiëren over de arbeidsmarkt. Het zal u misschien wel verheugen
dat dit onderwerp in mijn portefeuille zit. Vandaag moeten wij echter terugkijken
en lessen trekken.Voorzitter. Hoe gaat het kabinet het hardnekkige ramingsprobleem bij de
zorg oplossen? Verder krijg ik graag een reactie op het bericht dat de staatssecretaris
van VWS op haar eerste werkdag met deze ramingsproblemen werd geconfronteerd?
Als dat bericht waar is, waarom heeft men hiermee dan niet eerder iets gedaan?Het is de indruk van mijn fractie dat er vlak voor de verkiezingen kunstgrepen
zijn toegepast om de stijging van de zorgpremie te beheersen. Ik denk aan
de keuze om het opleidingsfonds niet langer met premies te financieren, maar
via de begroting en aan de verzekeraars die hun reserves hebben aangesproken.
Minister Zalm heeft overigens bij de algemene financiële beschouwingen
eigenlijk bekend dat hij met de zorgpremie heeft gespeeld. Komt het straks
echter niet als een boemerang terug? Zo ja, wat gaat de minister van Financiën
dan hieraan doen? Komt er dan alsnog een verhoging van de zorgpremie? Daardoor
zou de burger na de verkiezingen de rekening alsnog moeten betalen. Of komt
de minister misschien met een andere oplossing?De nieuwe integratiewet heeft vier jaar op zich laten wachten. De streefdatum
van 1 januari 2006 werd uiteindelijk weer een jaar verschoven. Een grote
stelselwijziging, zo typeerde minister Verdonk haar inzet voor het inburgeringsbeleid.
Zij heeft inderdaad van alles overhoopgehaald. De cijfers over het aantal
inburgeraars laten echter zien dat er iets is misgegaan. Het aantal van 29500
inburgeraars is namelijk een dieptepunt sinds de invoering onder het kabinet-Kok
II van de Wet inburgering nieuwkomers. De doelstelling van minister Verdonk
was 60.000. Het is me nogal een verschil!De opleidingsinstituten zijn twee jaar lang in de ban geweest van mogelijke
bezuinigingen, een problematiek die ergens tussen de ministeries van OCW en
Justitie is blijven hangen. Er was in dat jaar dus geen sprake van een goede
uitvoeringspraktijk. En wederom was er iemand de dupe; dit keer niet de burgers,
maar de inburgeraars. Wij kunnen wel mopperen op mensen die niet goed zouden
integreren, maar het wordt natuurlijk wel heel moeilijk voor deze mensen als
wij hun geen cursussen aanbieden.De bestrijding van de illegaliteit was een ander belangrijk punt voor
2006, maar onderzoek heeft aangetoond dat het aantal illegalen in Nederland
in principe gelijk is gebleven. Ook dat is teleurstellend, omdat in de begroting
voor 2006 nog werd gesproken over 65.000 verwijderingen. Die doelstelling
is niet gerealiseerd, waarmee minister Verdonk haar belofte voor het terugkeerbeleid
dus niet heeft waargemaakt.Soms heb je niet veel woorden nodig om een resultaat weer te geven. Ik
denk dan aan luchtkwaliteit, bodem,water en CO2-reductie, want
daarover kan ik kort zijn. Op vrijwel geen enkel vlak is hiermee in 2006 voortgang
van betekenis geboekt. Bij de energiebesparing was er zelfs sprake van een
achteruitgang. Gelukkig erkent het nieuwe kabinet deze problematiek en heeft
het hiervan een hoofdpunt gemaakt.Ik kom nu te spreken over een paar kernpunten van het kabinet en de politieke
partijen die deel uitmaken van dit kabinet. Laat ik het maar gewoon paradepaardjes
noemen. Hoe is daarmee gegaan in 2006? De normen- en waardendiscussie was
hét punt van de premier van het vorige kabinet. Volgens het jaarverslag
van het ministerie van Algemene Zaken is het gelukt om het besef hierover
te vergroten. De onderzoeken betreffen echter vooral het nut van de discussie
en niet de vraag of het tot ander gedrag heeft geleid. Als ik dan in een rapport
van de onderwijsinspectie lees dat geweld en seksuele intimidatie onder leerlingen
van het basisonderwijs toeneemt, lijkt mij dat een triest voorbeeld van het
verlies aan goede waarden en normen.Het tweede paradepaardje was het onderwijs. De uitvoeringspraktijk laat
ook hier zien dat er niet veel terecht is gekomen van alle mooie doelstellingen.
Het aantal leerlingen met gedragsproblemen dat naar scholen voor speciaal
onderwijs gaat, blijft schrikbarend groeien, net als de wachtlijsten. Mijn
collega Angelique Eijsink heeft hiervoor in de vorige periode keer op keer
gewaarschuwd; terecht, zoals nu blijkt. Er was ook veel gesteggel over de
cijfers over het voortijdig schoolverlaten. De belangrijkste maatregel om
dit aan te pakken, namelijk de invoering van de diplomaplicht voor jongeren
tot 23 jaar, werd uitgesteld. De problematiek van het voortijdig schoolverlaten
is dan ook nog ongeveer even groot. Ook telt Nederland al jarenlang anderhalf
miljoen functioneel analfabeten. Het vorige kabinet is terecht met een Aanvalsplan
Laaggeletterdheid gekomen. De grote zorg is, dat dit plan in de opstartfase blijft steken. In dit licht bezien is het nog veel zorgelijker dat
een grote groep leerlingen aan het begin van het voortgezet onderwijs nog
onvoldoende kan rekenen en lezen. De Inspectie van het Onderwijs heeft daarover
nu eindelijk de alarmklok geluid.Een van de belangrijkste punten is het Innovatieplatform. Er was een aantal
concrete doelen, zoals 15% meer studenten inschrijven voor bèta-
en techniekopleidingen. Wat blijkt? Bij het hoger beroepsonderwijs is er zelfs
sprake van een daling van de instroom.Door een van de vorige sprekers is gezegd dat het zo goed gaat op het
gebied van veiligheid, rechtshand­having en criminaliteitsbestrijding,
maar laten wij naar de cijfers kijken. Gemeenten geven 335 mln. meer uit aan
veiligheid dan zij uit het Gemeentefonds krijgen. In 2006 zijn de gemeenten
daarvoor met 220 mln. gecompenseerd. Dat was echter incidenteel geld. De veiligheid
houdt toch niet op per 31 december 2006? Bij de veelplegersplaatsen is
er zelfs sprake van onderuitputting, zoals op veel gebieden van de preventie.
In de jeugdstrafrechtketen zijn de voorgenomen normtijden voor het eerste
verhoor of onderzoek niet gehaald, net zo min als de normtijden in de jeugdreclassering.
Er was toch een lik-op-stukbeleid voor de jeugd?Er staat ook veel niet in de jaarverslagen. Zo wordt er niet ingegaan
op het niet gebruik van de inkomensregeling. Evenmin staat er iets over de
ontwikkeling van de armoede in Nederland. Verder staat er weinig over het
grote aantal bezwaarschriften dat bij UWV is ingediend in het kader van de
uitvoering van de Ziektewet. Ook hier geldt, dat veel mensen hun uitkering
niet of veel te laat kregen. Bij alle waardering voor de resultaten van de
discussies over bijvoorbeeld de herziening van het Statuut voor het Koninkrijk
der Nederlanden en de staatkundige vernieuwing, die broodnodig was, merk ik
op dat de problemen op het gebied van bijvoorbeeld armoede, jongeren en onderwijs
onbeschreven blijven. Wij lezen niets over het vele geld dat niet bij de uitvoerders
terechtkwam, of over klachten van scholen en bedrijven over de administratieve
lastenverlichting. Deze blijkt in de praktijk heel erg tegen te vallen. Ik
realiseer mij dat niet alles in de jaarverslagen kan staan, maar het gaat
in deze gevallen om zaken die kwetsbare mensen raken. Juist een kabinet dat
zo de mond vol had van de verantwoordelijkheid van burgers, moet ook zelf
zijn verantwoordelijkheid nemen. Wij vinden dat het kabinet zich hierover
wel had moeten verantwoorden.Zo kom ik als vanzelf bij mijn laatste punt, te weten het verantwoordingsproces
zelf. Ik heb al gezegd dat wij dit proces heel belangrijk vinden. Daarbij
sluiten wij de ogen niet voor de beperkingen en de hindernissen. Die zijn
er, en dat is logisch in een proces dat zich moet zetten. De goedlopende praktijk
van de Miljoenennota en de departementale begrotingen is ook niet in zeven
jaar tot stand gekomen, maar het proces moet wel worden verbeterd. Op dat
punt was ik blij met de woorden die de huidige minister van Financiën
daarover sprak, want in een democratie is verantwoorden nodig en onmisbaar.
Wij moeten ons daarbij voortdurend richten op de vraag of de plannen die wij
hebben, daadwerkelijk uitvoerbaar zijn en bij de mensen aankomen. Verantwoorden
is geen op zichzelf staand proces; de lessen moeten worden vertaald naar de
praktijk. Daarom sluit ik mijn betoog af met een aantal concrete voorstellen.
Zo willen wij het financiële deel van het verslag koppelen aan het proces
van de voorjaarsnota. Dat heeft het voordeel dat de lessen van het ene jaar
direct kunnen worden gekoppeld aan de praktijk van het lopende jaar. De koppeling
moet dan wel in de voorjaarsnota expliciet worden gemaakt.Een volgend voorstel is om een woordelijk jaarverslag te introduceren
in de vorm van een jaarverslagrede, uitgesproken door de minister-president
en gevolgd door een debat. Daarbij moet wat betreft de vorm worden gedacht
aan de regeringsverklaring, dus een verklaring op hoofdlijnen. Dit voorstel
kan aansluiten op de suggestie van de CDA-fractie om een aantal hoofdpunten
te noemen waarbij eerlijk wordt aangegeven wat goed is gegaan en wat slecht.
Uit die jaarverslagrede blijkt dus welke doelen wel zijn gehaald en welke
niet en welke lessen daaruit kunnen worden getrokken. Dat zal ertoe leiden
dat het debat dat erop volgt een echt politiek debat zal zijn waarin de Kamer
haar oordeel kan geven.Ten slotte stellen wij voor om de Tweede Kamer onderzoek te laten doen,
althans opdracht te laten geven tot onderzoek. Wij vinden dat de Tweede Kamer
bij de begrotingsbehandeling moet besluiten welke zaken zij het komende jaar
wil onderzoeken en precies wil volgen. Het zou bijvoorbeeld heel goed zijn
geweest als de Kamer in 2006 bij de begrotingsbehandeling had besloten departementoverstijgend
te onderzoeken hoe het met de uitvoeringspraktijk ging. Dan wij hadden wij
niet, zoals nu, alle jaarverslagen hoeven door te spitten. Wij hadden daar
dan een goed onderzoek over gehad.Uit mijn betoog mag blijken dat ik de aanwezigheid van de minister-president
bij het verantwoordingsdebat vanzelfsprekend vind. Het heeft mij eerlijk gezegd
net bij de Regeling van werkzaamheden enigszins verbaasd dat sommige fracties
de minister-president wel bij een debat willen hebben over de marktwerking,
maar niet bij een debat over de verantwoording.Wij hebben de vorige regering bekritiseerd. In die kritiek hebben wij
de nieuwe regering ook de zware opdracht willen meegeven. Ik ben daarom benieuwd
hoe het kabinet tegen de genoemde kritiekpunten aankijkt en ik ben ook zeer
benieuwd naar de reacties van de andere woordvoerders op de voorstellen die
ik heb gedaan voor de verbetering van het verantwoordingsproces.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over het voorlaatste punt van mevrouw Hamer over
het verbeteren van het verantwoordingsproces. De Kamer heeft kennis kunnen
nemen van een stuk van het sg-beraad, een clubje van topambtenaren, over de
manier waarop de bezuiniging van 750 mln. op de rijksdienst kan worden gerealiseerd.
Een van de opties die de secretarissen-generaal daarin voorleggen aan de formerende
partijen, waar de fractie van mevrouw Hamer er één van was,
is om fors de bijl te zetten in het aantal ambtenaren dat is belast met het
verantwoordingsproces. Is dat een goed idee?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik vind dat de discussie over welke ambtenaren er waar uit moeten niet
op dit moment moet worden gevoerd. Die moet worden gevoerd met de minister
van BZK. Dat ik verantwoording belangrijk vind en dat ik vind dat daar aandacht
aan moet worden besteed, mag helder zijn. Het lijkt mij dus wel een beetje
raar om te zeggen dat ambtenaren die zich bezighouden met de verantwoording
moeten worden geschrapt. Ik kan een ander voorbeeld geven. Ik heb jarenlang
op het ministerie van OCW gewerkt. Het heeft mij daar altijd
heel erg verbaasd dat er steeds meer beleidsambtenaren kwamen die in de hogere
salarisschalen zaten en dat degenen die met de implementatie van het beleid
bezig waren in de randen van het gebouw werden gestopt.De heer Irrgang (SP):Een van de manieren waarop wij dit verantwoordingsdebat kunnen verbeteren,
is door een koppeling te leggen tussen de verantwoording over het vorige jaar
en het beleid voor het volgende jaar, de begroting voor het volgende jaar.
In het begin van uw betoog sprak u over de noodzaak voor het nieuwe kabinet
om te komen tot een omslag in de toenemende verschillen tussen arm en rijk.
Uit dit jaarverslag blijkt dat de verschillen zijn toegenomen. Vindt u ook
dat in de volgende begroting tot uitdrukking moet komen dat die verschillen
weer moeten worden verkleind, dus dat er sprake moet zijn van een nivellerend
koopkrachtbeeld?Mevrouw Hamer (PvdA):Uiteraard vinden wij dat die verschillen kleiner moeten worden. Dat is
de inzet van onze deelname aan dit kabinet en ook het eerste punt dat ik bij
mijn drie bolletjes noemde.De heer Irrgang (SP):Dat betekent dus dat u vindt dat uit het koopkrachtbeeld van de begroting
van volgend jaar moet blijken dat mensen met een minimuminkomen er meer op
vooruitgaan dan mensen met hogere inkomens?Mevrouw Hamer (PvdA):Er moet in elk geval uit blijken dat er een verbetering komt voor iedereen,
waarbij onze prioriteit ligt bij de lage inkomens.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Ik maak mijn complimenten voor de concrete suggesties om het
proces te verbeteren. Mijn fractie stelt dat zeer op prijs. Ik heb twee verduidelijkende
vragen, zodat het voor haar gemakkelijker wordt om hierover na te denken.
De eerste suggestie van mevrouw Hamer was om de voorjaarsnota aan het financiële
deel van de verantwoording te koppelen. Mij lijkt dat ik dat goed van haar
heb begrepen. Ik hoor graag haar reactie op mijn eerste vrees dat hierdoor
de verantwoording en begroting, dus twee begrotingscycli, door elkaar gaan
lopen. Er schuilt een risico in. Is het tweede voorstel dat de minister-president
alleen een toespraak houdt of dat hij ook een onderliggend stuk presenteert
waarin zaken worden uitgewerkt?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb het vergeleken met de regeringsverklaring. Daar ontvangen de Kamerleden
ook een stuk van. Het lijkt mij handig dat zij in dit geval ook iets te lezen
krijgen en niet alleen maar een verhaal horen dat mondeling wordt toegelicht.
Ik stel mij voor dat er dan een verhaal op hoofdlijnen ligt en wij niet om
allerlei dikke nota's vragen. Wij kunnen een debat aan de hand van die hoofdlijnen
voeren en eventueel ook over zaken die het kabinet wil bespreken. Het is aan
de Kamer om te beslissen, daar al dan niet op in te gaan. Wellicht vraagt
zij op haar beurt om bepaalde punten daarnaast te bespreken. Zoals u weet,
ben ik een groot voorstandster van het initiatief van de Kamer. Om dat te
versterken, heb ik het derde voorstel gedaan dat de Kamer aan het begin van
de begrotingscyclus de mogelijkheid tot het starten van een eigen onderzoek
met een bepaalde doelstelling krijgt om iets vanuit haar optiek te volgen.
Het kan ook zijn dat de Kamer iets in de doelstellingen van het kabinet mist
en dat in de loop van het jaar wil laten onderzoeken.Uw eerste vraag was of de processen niet te veel door elkaar zouden gaan
lopen. Het risico daarop bestaat, maar mij lijkt dat wij dat kunnen verminderen
als wij met goede documentatie en aparte stukken te werk gaan. Gelukkig zijn
wij zelf verantwoordelijk voor de planning, dus moeten wij ervoor zorgen dat
wij het goed organiseren. Mij gaat het erom dat de Kamer niet vrijblijvend
een debat over zowel de politieke inhoud als de cijfers voert zonder de mogelijkheid
te hebben om corrigerend op te treden. Die mogelijkheid ontstaat wel als je
het koppelt aan de voorjaarsnota.De heer Vendrik (GroenLinks):In het kader van de gele kaart voor de toeslagen werden de heren Klink
en De Jager genoemd, de chefs Financiën en Volksgezondheid, Welzijn en
Sport. Ik dacht dat er ook problemen waren bij de huurtoeslag en de kinderopvangtoeslag.
Als dat klopt, moeten mevrouw Vogelaar en mevrouw Dijksma ook worden genoemd.
Krijgen hun voorgangers ook een gele kaart? Dreigen zij zelf een rode kaart
te krijgen als eind 2007 de toeslagenbusiness niet goed geregeld is?Mevrouw Hamer (PvdA):Dat klopt op zichzelf, al is natuurlijk mevrouw Dijksma niet verantwoordelijk
voor het probleem van de kinderopvangtoeslag, waarover wij beiden de laatste
tijd nogal veel vragen hebben gesteld. Dat heeft de heer De Jager gezegd.
Het probleem is aan de uitvoeringskant ontstaan, bij de Belastingdienst. Daar
moeten zaken echt verbeteren. Dit jaar weten sommige mensen niet eens dat
zij recht hebben op meer geld. Ik snap dat de heer Vendrik opveerde bij mijn
opmerking over gele kaarten. Die maakt ook veel indruk. Laat vooral helder
zijn dat het volgend jaar wat mij betreft gewoon over moet zijn. Dat is mijn
boodschap. Ik ga ervan uit dat het kabinet mij zo meteen toezegt dat het ook
over is.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is altijd goed om dan ook even de verantwoordelijkheden te duiden.
Een gewaarschuwd bewindspersoon telt immers voor twee. De vraag is hoeveel
bewindspersonen er worden gewaarschuwd.Mevrouw Hamer (PvdA):Laten zij allemaal goed gewaarschuwd zijn.De heer Tony van Dijck (PVV):Voorzitter. Vandaag kijken wij terug op 2006, het jaar dat meer dan een
half miljoen mensen voor de Partij voor de Vrijheid kozen en daarmee voor
een immigratiestop, meer veiligheid, lagere belastingen, betere zorg, een
kleinere overheid en minder islam. Dat is zo ongeveer alles waar dit kabinet
niet voor staat.Wat het kabinet ons vandaag meldt, klinkt hier en daar misschien voorspoedig
maar de waarheid is heel anders. Burgers werden in 2006 en worden nu nog steeds
opgescheept met veel geweldsmisdrijven, steeds langer wordende files, scholen
en ziekenhuizen die ondermaats presteren, open grenzen voor migranten.Ik sta kort stil bij enkele begrotingshoofdstukken. Jaarlijks wordt door
het ministerie van Buitenlandse Zaken een grote zak met belastinggeld in de
bodemloze put van ontwikkelingshulp gestort. De huidige regering
is zelfs van plan om boven de 4 mld. aan ontwikkelingshulp nog eens een bedrag
van 200 mln. vrij te spelen. Dat er miljarden worden besteed is erg, maar
dat dit kabinet geen idee heeft waaraan zij worden besteed maakt de ontwikkelingshulp
tot een complete ramp. Over de besteding van maar liefst 5,7 mld. aan voorschotten
is geen verantwoording afgelegd. Het is dus niet duidelijk of dit geld rechtmatig
is besteed. Het is dan ook onbegrijpelijk dat de Algemene Rekenkamer zijn
bezwaar op het allerlaatste moment heeft ingetrokken. De PVV-fractie is van
mening dat de Algemene Rekenkamer dit bezwaar had moeten handhaven, het ministerie
onder curatele had moeten plaatsen en het binnenstebuiten had moeten keren.
Het gaat tenslotte om belastingcenten. Ik vraag het kabinet om het geld van
de belastingbetaler dat nog steeds niet is verantwoord sinds 1993 terug te
vorderen bij de ontvangende ontwikkelings­organisaties. De PVV is overigens
voor het behoud van een substantieel bedrag voor noodhulp, maar het overgrote
deel van het huidige budget van 4,2 mld. kan wat ons betreft direct worden
teruggegeven aan de burger. Laat de burger maar zelf beslissen aan welke doelen
hij zijn geld wel of niet wenst te besteden. Daarvoor hebben wij geen overheid
nodig.De schuld van de Nederlandse Antillen loopt op en Nederland blijft maar
geld geven aan deze failliete boedel. Nederland danst al jaren om de hete
brij heen en gedraagt zich veel te veel als een zachte heelmeester. De hele
bevolking van de Antillen en Aruba lijdt hieronder. Het is hoog tijd voor
concrete actie. Ook Curaçao moet het slotakkoord echt op korte termijn
omarmen of anders volledig autonoom worden. Ik heb hierover begin van dit
jaar een motie ingediend.Als één instelling op het terrein van verantwoording en
rechtmatigheid van belastinggeld een slecht voorbeeld is, is het wel de geldverslindende
moloch die luistert naar de naam Europese Unie. Al twaalf jaar op een rij
kan er door de Europese Rekenkamer geen goedkeurende verklaring worden afgegeven
over de besteding van de Europese gelden. Dit is schandalig. De fractie van
de PVV vindt dan ook dat Nederland hiervan een nummer moet maken in Europa.
Maar nee, wij leggen ons erbij neer en gaan als braafste jongetje van de klas
zelfs een nationale verklaring afgeven, in de hoop dat andere landen dit goede
voorbeeld zullen volgen. Ondertussen blijft Nederland braaf afdragen. In 2006
ging het om het enorme brutobedrag van 7 mld. Dat is meer dan de hele begroting
van Justitie bij elkaar. De vraag rijst onmiddellijk hoe met die miljarden
nu eigenlijk de belangen van de Nederlandse burgers worden behartigd. Het
jaarverslag geeft daarop geen antwoord.Nederland is een van de gewelddadigste landen in Europa in de top vijf.
Ernstige misdrijven zijn aan de orde van de dag, maar burgers hebben het gevoel
dat de politie er niets aan doet en alleen maar bezig is met bonnen schrijven.
Wat ook stuitend is, is het feit dat in ons land burgers die een inbreker
uit hun huis slaan langer vastzitten dan de inbreker zelf. Dat is pas misdadig.
In het jaarverslag van het ministerie van Justitie worden veel gegevens verstrekt
over criminaliteitsbestrijding, maar dit zegt weinig tot niets over de effectiviteit
van bepaalde maatregelen en uitgaven. Inzichtelijk zou moeten worden gemaakt
hoeveel criminaliteit had kunnen worden voorkomen door het invoeren van bijvoorbeeld
minimumstraffen voor recidiverende daders. Het is immers bekend dat 5%
van de veroordeelde daders verantwoordelijk is voor maar liefst 30%
van het aantal veroordelingen. De aanpak van recidivisten zou het speerpunt
van de criminaliteitsbestrijding moeten zijn. De vraag aan de minister is
dan ook waarom 350 van de 870 plaatsen voor de zwaarste veelplegers in gevangenissen
onbezet zijn.Een fors deel van de justitie-uitgaven komt ten goede aan vreemdelingenzaken.
In 2006 betrof dit bijna 1 mld.Voorzitter: VerbeetDe heer Tony van Dijck (PVV):Dit bedrag is 142 mln. hoger uitgevallen dan begroot. Deze enorme overschrijding
kan natuurlijk worden verklaard doordat veel meer vreemdelingen ons land binnenkomen
dan verwacht, zowel op reguliere gronden als om asielredenen. Ook vorig jaar
kregen wij er weer tienduizenden vreemdelingen bij. Nu moeten wij maar hopen
dat deze ook nog iets toevoegen aan ons land. Waarschijnlijk is dat echter
ijdele hoop. Zoals bekend, zijn niet-westerse allochtonen fors oververtegenwoordigd
als het gaat om uitkeringsafhankelijkheid en criminaliteit. De regering wil
ons maar doen geloven dat wij deze vreemdelingen hard nodig hebben om straks
de vergrijzing te kunnen tegengaan. De fractie van de Partij voor de Vrijheid
is klip en klaar. De grenzen moeten minstens vijf jaar lang dicht voor niet-westerse
allochtonen. De zinloze massa-immigratie moet worden gestopt. Wat ons betreft
moet het abjecte generaal pardon er nooit en te nimmer komen.Ik heb het nog niet eens gehad over de toestroom van Oost-Europeanen,
die thans met open armen worden ontvangen. De verwachting van een instroom
van 55.000 Polen is al in de eerste maand bijgesteld naar 120.000. Waar eindigt
dit? Wat gaat het de Nederlandse belastingbetaler kosten? Wij houden ons hart
vast. De integratie van nieuwkomers kostte de belastingbetaler vorig jaar
372 mln. Dat is 120 mln. meer dan in 2005 en een overschrijding van maar liefst
52 mln.In het hoofdstuk Binnenlandse Zaken is de financiële positie van
de politie allerbelabberdst en alarmerend. Vijf regiokorpsen moesten financieel
worden geholpen met een lening. Drie korpsen hebben een bijdrage ontvangen
op grond van een te verwachten begrotingstekort. Meer korpsen hebben onroerend
goed moeten verkopen om te overleven. Ondanks alles bezuinigt het kabinet
dit jaar 100 mln. op de politiekorpsen. Dat is onthutsend.Het gaat goed met het onderwijs, als wij het ministerie van Onderwijs
moeten geloven. "Nederland is slimmer geworden," schrijft de minister.
De praktijk is anders. Er zijn steeds meer geluiden dat de kwaliteit van het
onderwijs daalt. Er is sprake van een beperkt aantal lesuren, schooluitval
en een toename van geweld op scholen. Voor het project ICT in het onderwijs
werden de computers de klassen ingedragen terwijl niet duidelijk was hoe ICT
precies moest bijdragen aan de kwaliteit van het onderwijs. Daarnaast bleek
dat de meeste leerlingen thuis een computer hadden waarop zij hun vaardigheden
opdeden. De Rekenkamer stelde dat andere beleidsmaatregelen wellicht beter
zouden aansluiten op de praktijk. Met andere woorden: deze ICT-operatie was
misschien helemaal niet nodig geweest. Tel uit je winst. Aan het departement van Defensie wil ik niet te veel woorden vuil maken.
Het is te triest voor woorden. Alleen al in 2006 zijn zeventien onvolkomenheden
vastgesteld. Bij Defensie zijn grote verschillen geconstateerd tussen administratieve
en fysieke voorraden van wapens en munitie. Het is intriest dat geen adequaat
inzicht bestaat in de voorraden voor zoiets belangrijks als wapens en munitie.
Het is een gotspe dat deze onvoldoende worden gecontroleerd. Het is dan ook
meer dan terecht dat de defensieorganisatie dit jaar door de Algemene Rekenkamer
onder de loep wordt genomen.Verkeer en Waterstaat is het ministerie van de files. Bijna iedere burger
ergert zich kapot aan de dichtgeslibde wegen in ons land. De regering sluit
al jaren achter elkaar haar ogen voor dit probleem. Niemand staat voor zijn
lol in de file. De weggebruikers zijn mensen die naar hun werk gaan of de
weg gebruiken voor hun werk. Woorden schieten te kort dat het fileprobleem
niet de hoogste prioriteit krijgt van de regering. Ondertussen wordt de automobilist
door dit kabinet als een koe uitgemolken. Gedurende heel 2006 is slechts 16,5
km nieuw wegdek aangelegd. Dan zakt de moed mij in de schoenen. Als klap op
de vuurpijl is in 2006 228 mln. onbesteed gebleven voor de aanleg van rijkswegen.
Nederland distributieland heeft behoefte aan één ding: veel
nieuwe wegen.Op het terrein van de volksgezondheid ligt het aantal onverzekerden rond
de 240.000. Het aantal wanbetalers ligt tussen de 241.000 en 1.000.000. De
Partij van de Vrijheid is van mening dat aan de notoire wanbetalers uitsluitend
acute zorg moet worden verleend en dat daarvoor naderhand alsnog de rekening
moet worden gepresenteerd. Ook kwam recentelijk aan het licht dat wanbetalers
wel zorgtoeslag krijgen, terwijl zij hun zorgpremie niet betalen. Dit is niet
te geloven; hieraan moet direct een einde worden gemaakt. De keurige, hardwerkende
burger van ons land wordt belazerd. Dit moet stoppen.Wij spreken nu over het jaar 2006. Met dit kabinet zal het de komende
jaren erger worden. Er komt een generaal pardon, een nieuwe Europese grondwet,
ook al wordt die niet meer zo genoemd, en lastenverzwaring voor de burgers.
Nederland heeft echter een heel ander beleid nodig dat leidt tot lagere belastingen,
betaalbare zorg, minder islam en immigratie en een hardere aanpak van de criminaliteit.
Zolang zo'n beleid niet wordt gevoerd, zal de Partij voor de Vrijheid blijven
strijden voor de verdediging van de belangen van de burgers die door het kabinet
worden genegeerd.De heer Cramer (ChristenUnie):Voorzitter. Het verantwoordingsdebat staat niet zo erg in de belangstelling,
behalve bij de VVD-fractie die ik daarmee complimenteer. De aandacht is nu
vooral gericht op de begroting. Dat is volgens mij onterecht. Mijn fractie
heeft altijd het belang van de verantwoordelijke overheid benadrukt. Een overheid
is dienstbaar en moet zich durven verantwoorden tegenover de burgers. Zij
krijgt een mandaat van het volk en wij moeten bewijzen dat wij dit vertrouwen
niet beschamen. Het is dan ook mijn oprechte intentie om inhoud te geven aan
dit debat. Met een iets grotere fractie zijn waar daar gelukkig meer dan voorheen
toe in staat. Vandaag moet de vraag centraal staan of wij het goed gedaan hebben. Zijn
de middelen effectief ingezet om de gestelde doelen te bereiken? Wat zij de
lessen die wij hieruit voor de toekomst moeten trekken? Ik onderschrijf de
conclusie van de minister van Financiën dat een effectieve verantwoording
over het beleid in ieders belang is. De burger heeft er recht op, te weten
waar het belastinggeld naartoe gaat. Ook moet de Kamer weten of het geld zo
besteed wordt, dat de gestelde doelen worden gerealiseerd. Met het verantwoordingsdebat
krijgen de Kamer en het kabinet het rapport gepresenteerd. Daarmee moeten
wij ons voordeel doen.De minister heeft bij de aanbieding van de jaarverslagen zijn zorgen geuit
over het feit dat het afleggen van verantwoording leidt tot de productie van
steeds meer cijfers en informatie. Dit heeft vaak weer een toename van het
aantal regels tot gevolg. De fractie van de ChristenUnie onderschrijft deze
zorg. Laten wij met elkaar vaststellen dat niet alles meetbaar is. Als je
dit probeert, leidt dit tot een overmaat aan regels, iets waarvan bijvoorbeeld
de politieagent en de schooljuf nu al last hebben. Om de verantwoording van
de regering op waarde te kunnen schatten, moeten wij echter wel de juiste
informatie hebben. Alle relevante informatie voor de Kamer moet in de jaarverslagen
staan. Het is in deze context opvallend dat de Algemene Rekenkamer constateert
dat over slechts 30% van de doelstellingen van het beleid informatie
is opgenomen in de jaarverslagen. In de begroting over 2007 is dit percentage
al opgeschroefd naar 51. Wij dagen de minister uit, ervoor te zorgen dat hij
en zijn collega's dit percentage in het jaarverslag over 2007 ver overschrijden.
Dan wordt volgens ons "less is more", of in goed Nederlands "minder
is meer" bewaarheid. Als de minister ons vraagt om niet meer dan nodig
is te hoeven leveren, dan verzoeken wij hem om ons in ieder geval niet minder
dan nodig is te geven.Wij constateren met de minister dat het verslagjaar 2006 niet slecht is
verlopen. Het gepresenteerde overschot mag er zijn. Dit is overigens een overschot
dat vooral wordt veroorzaakt door extra inkomsten. Bijna 12 mld. meer aan
belastinginkomsten bewijst dat de economie inderdaad weer beter draait. Overigens
wordt in de toelichting van de Algemene Rekenkamer geconstateerd dat de Belastingdienst
een bedrag van maximaal 30 mln. is misgelopen wegens het te laat doen van
aangifte en het te laat betalen van belasting. Ik vind dit onjuist uit het
oogpunt van de gelijke behandeling van alle belastingbetalers. Welke maatregelen
treft de minister om dit stukje verval van normen en waarden helderder op
het netvlies te krijgen?Door het begrotingsoverschot ontstond ook ruimte om fysiek af te lossen
op de staatsschuld. Daar is de ChristenUnie blij mee, want dit is een belangrijke
eerste bijdrage aan het op termijn beter houdbaar maken van de overheidsfinanciën.Naast deze goede punten uit het jaarverslag ontkomen wij er niet aan om
een stevig kritisch geluid te laten horen. De lijken in de financiële
kast blijken veel groter en talrijker te zijn dan was voorzien. Tijdens de
formatie lag de boedelbrief met bepaalde informatie op tafel. Ik vraag de
minister of die boedelbrief maar een halve weergave van de werkelijkheid is
geweest. Moeten wij constateren dat onvoldoende informatie onze kant op is
gekomen? Op het terrein van VWS zijn forse overschrijdingen te constateren. De
grote vraag is: is er verkeerd begroot of is er verkeerd uitgegeven? Het lijkt
erop dat er bij VWS een structureel probleem is als het gaat om overschrijdingen
op de begrotingen. Eerdere sprekers hebben hieraan al gerefereerd. Je moet
deze problemen op een structurele manier oplossen en die niet ad hoc blijven
benaderen. Dit kan betekenen dat er meer realistisch wordt geraamd. Dat laatste
lijkt mijn fractie nog beter.Een tweede vraag aan de minister is of wij het debat over de verantwoording
minder vrijblijvend kunnen maken. Mevrouw Hamer en de heer Rutte refereerden
daar ook al aan en deden daarbij interessante voorstellen. Ook de ChristenUnie
meent dat verbetering is aan te brengen. Wij sluiten ons aan bij wat mevrouw
Hamer reeds zei. Ik denk concreet aan de koppeling van de Voorjaarsnota aan
de behandeling van de jaarverslagen. Wij praten over de uitwerking van de
plannen voor het lopende jaar, maar bij de doorkijk naar het nieuwe begrotingsjaar
kunnen juist de effecten van het beleid, zoals de afgesloten begroting die
weergeeft, van invloed zijn op die discussie. Ter illustratie noem ik het
lerarentekort. Het wegwerken daarvan hoort formeel tot de doelstelling voor
2006. Is de missie geslaagd? Niet als wij constateren dat over tien jaar maar
liefst drie kwart van het aantal leraren zal uitstromen. Dan moet je schrikken
van het getal van 850 fte's en vacatures nu. Dit soort informatie uit het
jaarverslag is van cruciaal belang voor de beoordeling van de noodzakelijke
aanpassingen van bijvoorbeeld de oude Voorjaarsnota. Wat vindt de minister
van het voorstel van koppeling van jaarverslag aan voorjaarsnota?De laatste vraag van de minister bij de aanbieding was of wij de uitvoerders
van het beleid niet meer centraler zouden moeten stellen. De fractie van de
ChristenUnie vindt dat een goed idee. Door te denken vanuit de invalshoek
van de uitvoering krijgen wij zicht op realistische doelen. Kennis en ervaring
van de werkvloer kunnen en moeten er toe leiden dat het beleid aangescherpt
wordt. Dat gaat bijvoorbeeld op bij de jeugdzorg. Het is voor de ChristenUnie
duidelijk dat om het jojo-effect bij de wachtlijsten te voorkomen dit kabinet
vooral energie moet steken in preventie. Dan is juist kennis van de werkvloer
bepalend bij het nemen van maatregelen.Dan wil ik nog enkele inhoudelijke opmerkingen maken over een aantal punten
van de jaarverslagen. Daarbij zal ik vooral de vinger leggen bij zaken waarbij
onzes inziens ofwel de verantwoording niet klopt ofwel de doelen niet helder
zijn en de zogenoemde outcome onduidelijk is. Allereerst wil ik het dan hebben
over Defensie. Meerdere woordvoerders hebben daarover gesproken. Defensie
is een beleidsterrein waar de verantwoording niet op orde is. Het voorraadbeheer
en het munitiebeheer zijn niet goed. Hierdoor kan het gebeuren dat wapens
of munitie verdwijnen zonder dat iemand dat weet. Dat kan een administratief
probleem zijn, maar ook een werkelijk probleem. Dat is ernstig. Het speelt
al jaren. Het is zo erg dat de Algemene Rekenkamer een speciaal onderzoek
gaat instellen. Wij verwachten dat doordoor de verantwoording zal verbeteren,
maar graag hoor ik van de minister welke maatregelen het kabinet nu al neemt.Bij ontwikkelingssamenwerking is er ook een verantwoordingsprobleem. Bij
het ministerie staan met name voor de multilaterale organisaties betalingen
open, omdat deze organisaties niet de benodigde rapportages hebben ingestuurd.
Pas als de rapportages binnen zijn, kan het ministerie de laatste betaling
overmaken. Dit is een kwestie van beheersbaarheid en transparantie en het
voorgaande wijst erop dat de bestedingen beter kunnen worden gedaan via het
particuliere kanaal dan via de multilaterale organisaties. Op basis van het
duidelijke effect bij de verschillende geldstromen zal de ChristenUnie bij
de behandeling van de begroting voorstellen doen om en vragen om de gelden
voor ontwikkelingssamenwerking voor een groter deel via particuliere organisaties
te laten lopen.De portefeuille verkeer zorgt voor twee voorbeelden die leiden tot de
vraag of er verantwoording is over de staat van de uitvoering van ingediende
moties. Het eerste voorbeeld betreft het Infrastructuurfonds. De Kamer heeft
in het kader van het herstelplan voor het spoor bij amendement-Van Hijum/Van
der Ham 105 mln. gelabeld voor de oplossing van capaciteitsknelpunten in Brabant
en de Randstad. In het jaarverslag staat dat keurig vermeld, maar er staat
niets over de concrete gevolgen van aanneming van het amendement tot op dit
moment.Bij de verantwoording over de uitvoering van een amendement van mevrouw
Snijder-Hazelhoff voor meer geld voor zwakke schakels in de Nederlandse kust
staat dat dit voor een groot deel niet is uitgevoerd, omdat er nog besluitvorming
door de Kamer nodig was. Pas in het najaar van 2006 heeft deze plaatsgevonden.
Welke zin heeft zo'n amendement dan? Immers, het amendement beoogde een versnelling
te realiseren. Ligt dit aan de Kamer of had het ministerie er veel nadrukkelijker
op kunnen sturen dat de besluitvorming tijdig plaatsvond, zodat de versnelde
aanpak daadwerkelijk kon worden gerealiseerd?Bij het stellen van doelen springt de realisatie van de ecologische hoofdstructuur
in het oog. De realisatie bleef in 2006 achter bij de planning, maar in hoofdlijnen
ligt het wel op schema. Wat is de garantie dat alle ehs-functies daadwerkelijk
in het jaar 2018 zijn gerealiseerd? Niet voor niets legt de Algemene Rekenkamer
de vinger bij de open einden van deze majeure beleidsdecentralisatie. In het
rapport van de Rekenkamer wordt aangetoond dat bij de huidige uitvoeringssnelheid
in de jaren 2014 en 2015 de verwervingsinspanning verdubbeld moet worden,
terwijl de snelheid rond de inrichting zelfs verviervoudigd moet worden. Wat
tot nu toe in 23 jaar is gerealiseerd, moet dan in 4 jaar vervolgd worden.
Praten wij hier nog wel over een realistische doelstelling?De uitkomst van de schooluitval is niet helder. Voor het verantwoordingsdebat
hebben wij al aandacht gevraagd voor het probleem van de schooluitval. Het
aantal uitvallers is gedaald, maar nog niet ver genoeg. Er zijn aanvullende
maatregelen genomen, maar zijn het de goede? Het is nu nog niet duidelijk
welk effect de maatregelen zullen hebben. Zullen wij de beoogde doelstellingen
voor 2010 gaan halen?Als de minister van ons vraagt dat "less" "more" moet
zijn, laat dan "less" niet loos blijven. Dan moet het liefst 100%
van de begroting en de verantwoording voorzien zijn van concrete doelstellingen
en beoogde en bereikte effecten. Dan ontstaat vertrouwen tussen regering en
Kamer over de beschikbare informatie en neemt de vraag naar meer af. Dat is
dan ook gelijk winst voor de uitvoerders van ons beleid. Zoals u ziet, voorzitter, de ChristenUnie denkt graag mee met de regering als
het gaat om de echte verantwoording. Mijn wens is dan ook dat dit debat uitgroeit
tot een stevig inhoudelijk debat, waarin de resultaten uit het verleden wél
garanties geven voor de toekomst. Als het debat dan zó leuk wordt dat
alle fractievoorzitters en de minister-president het zelf willen gaan doen,
dan zij dat zo.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Namens de fractie van GroenLinks begin ik met een woord van
empathie in de richting van de minister van Financiën. Gisteren was het
Opzij en vandaag kijkt hij opzij en is het leeg in vak-K. Hoe kan het nou
dat hij als voormalig oppositieleider hier het debat moet voeren namens het
kabinet en zich moet verantwoorden voor een beleid waar hij tegen was? Wat
vindt hij er eigenlijk van dat de dienstdoend minister-president, die toevallig
ook de afgelopen vier jaar chef was, hier afwezig is? Eerlijk gezegd vind
ik het ongelooflijk. Het maakt dit debat ook nogal loos. Het is erg moeilijk
om deze minister van Financiën te beschouwen alsof hij al vier jaar in
dienst van de Staat is. Wat is zijn reactie?Het verantwoordingsdebat leidt elk jaar tot bespiegelingen van veel fracties
over de wijze waarop het met de verantwoording sinds 2002 gaat. Mijn fractie
deelt de kritiek die alom gehoord wordt: het schiet niet op, het komt niet
uit de verf, de jaarverslagen geven een cijferbrij en het risico bestaat dat
het langzamerhand een bureaucratisch gedrocht wordt. Volgens mij is de positie
van de Kamer altijd tamelijk helder geweest. Ik denk aan de vrijwel unaniem
aangenomen motie van collega Blok, die heel helder aangaf hoe het verantwoordingsdebat
moet worden gevoerd. In 2002 heb ik ook een duit in het zakje gedaan en een
motie unaniem aangenomen weten te krijgen waarin elk kabinet wordt opgeroepen
om geen loze verantwoordingsstukken naar de Kamer te sturen, maar bij elke
belangrijke doelstelling van beleid aan te geven wat men ervan geleerd heeft,
welke conclusie uit het gepresenteerde materiaal getrokken wordt. De afgelopen
jaren is er bijna geen verslag geweest, van welk departement dan ook, waarin
die motie gewoon wordt uitgevoerd. Elk debat leidt dus weer tot vragen die
al lang beantwoord hadden moeten zijn. Je maakt beleid, je hebt een doel en
je kijkt wat ervan is geworden. Dan is de hamvraag elke keer weer hier in
deze Kamer wat ervan geleerd is. Die vraag is weer niet in het financieel
jaarverslag van het Rijk en de vele verslagen van de departementen beantwoord.
Dat maakt dit debat ook zo stierlijk vervelend langzamerhand, want je vraagt
elke keer opnieuw naar de bekende weg. Ik zal het zo weer doen. Daarbij komt
dat wij inmiddels een kabinetswisseling hebben gehad. Dat maakt de zaak helemaal
ingewikkeld en wat illusoir.De minister van Financiën heeft hierover vorige week bij de aanbieding
het een en ander gezegd. Hij deelt de kritiek en wil er ook iets mee. In dit
debat zou ik graag van hem horen welke kant het op gaat, want zijn woorden
vorige week waren, een beetje polemisch gezegd, voor tweeërlei uitleg
vatbaar. Kort gezegd, gaan wij af van de aparte verantwoordingscyclus of is
het de bedoeling naar een andere vorm van verantwoording te gaan? Ik hoop
dat ik het laatste in zijn woorden heb gehoord. Ik hoor hiervan graag een
bevestiging. De voorkeur van mijn fractie is altijd geweest dat bijvoorbeeld regeerakkoorden
uitblinken in helderheid over de politieke doelen die in een kabinetsperiode
moeten worden gehaald, zoals men dat in België al sinds jaar en dag doet.
Dat zijn korte akkoorden die buitengewoon duidelijk zijn over de politieke
doelen die een coalitie zichzelf stelt. Dat betekent voor deze minister van
Financiën, nu hij toch echt chef beleidsprogramma is geworden, dat het
stuk dat op 14 juni hier in de Kamer landt, heel helder moet zijn over
de grote doelstellingen die het kabinet wil halen. Dat hoeven er geen 100
of 200 te zijn. Aan tien doelstellingen hebben wij meer dan voldoende om het
beleid op hoofdlijnen te kunnen beoordelen. De doelen moeten concreet en meetbaar
worden gesteld, zodat daarover vervolgens, jaar in, jaar uit, effectief verslag
kan worden gedaan. Daar begint een heldere verantwoordingscyclus. Als het
komende beleidsprogramma daarover geen helderheid biedt, dan zitten wij volgend
jaar met hetzelfde debat als vandaag de dag. Graag ontvang ik een positieve
bejegening van het voorstel mijnerzijds door de minister van Financiën.
Kom met een kort beleidsprogramma waarin die doelen zo helder mogelijk zijn
gesteld. Ik bedoel dan niet de klimaatdoelstellingen voor 2020 zoals wij in
het regeerakkoord zagen. Dat is natuurlijk mooi en politiek is ook een zaak
van de lange termijn, maar stel in dat beleidsprogramma ook wat je in 2011,
het laatste jaar van deze kabinetsperiode, hebt willen bereiken als tussendoel.
Wat zijn de doelen in 2011? Noem niet alleen de doelen voor 2015, 2050 en
2020, maar ook de doelen voor 2011. Waar gaat dit kabinet over? Ik ontvang
graag een toezegging van de minister van Financiën.Ik stel de vraag die ik zojuist aan mevrouw Hamer heb gesteld ook aan
de minister van Financiën. Wij hebben het stuk gezien van de secretarissen-generaal
over de reductie van het aantal ambtenaren. Ik kan mij best voorstellen dat
de verantwoordingsgekte bij de departementen inmiddels zo hoog is opgelopen
dat men van dat aantal wat wil afdoen. Dat vind ik allemaal prima, want volgens
mij zit daar veel dor hout in, met excuus voor de werkende ambtenaren ter
zake. Het moet echter wel zo blijven dat verantwoording een zelfstandig moment
is. De secretarissen-generaal doen ook een paar voorstellen waarbij verantwoording
helemaal samensmelt met bijvoorbeeld Prinsjesdag. Zij vragen om een politiek
commitment van de formerende partijen als het voorstel er komt. Hoe zit het
eigenlijk? Is dat voorstel integraal overgenomen? Is dat dus een van de routes
waarlangs het doel van minder ambtenaren wordt bereikt of kiest het kabinet
voor andere routes? Het zou wel een al te hoge prijs zijn om de hele verantwoordingscyclus
als het ware op te offeren aan de doelstelling van minder ambtenaren.Dan het verslag over 2006. Ook dit verslag lijdt aan het probleem dat
vele verslagen over voorgaande jaren hadden. Wat betreft de grote doelstellingen
van de kabinetten-Balkenende I, II en III is het een tamelijk beroerd stuk.
Het is echt zoeken wat ten aanzien van de hoofddoelstellingen van beleid,
zo die al geformuleerd zijn, de prestaties zijn. Er wordt vrijwel nergens
aangegeven wat dit kabinet geleerd heeft van het vorige kabinet en wat het
dus anders gaat doen. Doe het in het jaarverslag van 2007, dat dan helemaal
onder de verantwoordelijkheid van deze minister verschijnt, dus anders. Geef
per hoofddoelstelling aan welke lessen getrokken worden en
wat er eventueel anders moet. Dan is het een zinvol debat dat wij hier voeren.Je zou denken dat – dat maakt de afwezigheid van de minister-president
wel heel schrijnend – omdat dit het verslag is over het laatste jaar
van drie kabinetten-Balkenende, er een soort algehele presentatie komt van
wat er de afgelopen vier jaar in dit land is gebeurd. Dat beeld ontbreekt.
De dienstdoend minister-president van die tijd ontbreekt ook. Ik vind dat
weinig fraai. Als je de verantwoording om zeep wilt helpen, moet je het vooral
zo doen.Wij hebben onze conclusie al getrokken. Verleden jaar september kwamen
wij met een rapport: vier jaar Balkenende, 50 stappen achteruit. Daar kwam
toen een reactie op van het kabinet en ik wil daar nog één keer
op terugkomen. Op die 50 stappen, gekwantificeerd en wel op het gebied van
werk, etnische minderheden, WAO, schuldhulpverlening, allerlei doelen die
voor een deel door het kabinet waren gesteld, was geen progressie geboekt.
Alleen maar achteruitgang. Op een punt zaten wij fout, maar de reactie van
het kabinet toen gaf aan dat op alle overige 49 punten de cijfers correct
waren. 50 stappen achteruit hebben wij in de afgelopen vier jaar gezet. Dit
jaarverslag geeft daar geen uitleg over en legt daar geen verantwoording over
af. Men constateert het wellicht binnenskamers, maar voelt niet de behoefte
daar publieke tegengas op te geven. Ik vind dat een zwaktebod.Dan toch maar de vraag – hoe ingewikkeld ook – aan deze minister
van Financiën. Wat heeft hij geleerd? Wat moet er anders? Wat was het
belangrijkste punt in 2006, waarvan hij zegt dat dit kabinet dat nu echt anders
gaat doen? Welk doel stelt hij zich daarbij?Dat over de verantwoording in algemene zin. Dan nu enkele specifieke onderdelen.
De fractie van GroenLinks is ooit opgericht als een partij die vooral de ecologische
modernisering van Nederland hoog in het vaandel heeft. Gisteren kwam het rapport
van het Milieu- en Natuurplanbureau over de 30 milieudoelen, die onderdeel
vormen van het bestaand groen beleid. Wat is de conclusie van het Milieu-
en Natuurplanbureau? Die staat niet in de verantwoording bij VROM en ook niet
bij LNV. 15 van de 30 doelen worden niet gehaald. Daar wordt geen uitleg over
gegeven en er wordt geen suggesties voor verbetering gedaan. Er wordt ook
geen reden gegeven hoe dit komt. Het wordt geconstateerd, maar wij lezen daar
in de verslagen niets over. Dat is precies wat ik bedoel met verantwoording.
Dan moet je ook als kabinet met de billen bloot. Hoe zit het, minister van
Financiën? Wat leert dit kabinet van dit tamelijk ontluisterende rapport
van het Milieu- en Natuurplanbureau? Waarom staat dat niet in de jaarverslagen
zelf? Waarom is er geen afrekening op de doelen die men zichzelf heeft gesteld?De heer Cramer heeft ook al gesproken over de ecologische hoofdstructuur.
De passage in het jaarverslag, pagina 19, is echt om te gillen: doelstelling
is 6000 ha nieuwe natuur, realisatie 777. Dus 20% van de doelstelling
is gehaald en dan wordt er gezegd dat de uitrol van de ehs enigszins is vertraagd.
Kom op, dat moet dus ook anders. Wees maar helder over de missers in je beleid.
Ook hier vraag ik de minister van Financiën: hoe kan dit? Wat is de reactie
hierop en wat is ervan geleerd?De afgelopen jaren zijn in deze zaal een aantal structurele hervormingen
door drie kabinetten-Balkenende vaak verdedigd als noodzakelijk. Dat geldt
bijvoorbeeld voor de WAO. Het kabinet – dat maakt het debat over de
doelstellingen zo belangrijk – wilde vooral minder uitkeringen. In de
vele debatten met minister De Geus hebben wij erop aangedrongen dat hij zich
ook verantwoordde over de vraag wat er dan gebeurt met al die mensen die uit
de WAO worden geknikkerd. Waar blijven ze? Komen ze aan het werk? Wat is er
met ze aan de hand? Minder uitkeringen is geen doelstelling, maar bureaucratie,
boekhouding. Uit het jaarverslag van Sociale Zaken – dat is nu voor
het eerst eindelijk eens opgeschreven, waarvoor hulde – blijkt dat ruim
de helft geen werk heeft. Men herkeurt nog steeds, maar de helft heeft geen
werk. En dat terwijl de operatie al ruim twee jaar loopt. Wat is de reactie
van dit kabinet daarop? Dat geldt in bredere zin ook voor de positie van mensen
met een arbeidshandicap. Het aandeel van mensen met een arbeidshandicap dat
werkt en zelfstandig in een inkomen kan voorzien, is gedaald. Dat doet het
al sinds 2002. Wat is de reactie van het kabinet daarop?VUT en prepensioen vormen ook zo'n structurele hervorming. Het kabinet
meldt in de jaarverslagen dat het percentage ouderen dat aan het werk is,
is gestegen. Dat verbaast niet, want wij hebben dat al vaak gewisseld. Dat
was al de trend. Het percentage ouderen, 55-plussers tot 65, dat aan het werk
is, is gestegen, maar dat was dus de trend. In het debat gaat het in essentie
om de bijdrage van het VUT-prepensioenverhaal aan dat percentage. Daar lezen
wij echter niets over. Dat maakt het debat over de effectiviteit van deze
ingreep nodeloos ingewikkeld. Waarom wordt daarover nu geen cijfer gepresenteerd?
Eerder was het oordeel van het CPB over deze ingreep al vernietigend. De gehele
operatie heeft geen effect op het langer doorwerken van ouderen. Het levert
niets op.Neemt dit kabinet het oordeel van het CPB over de mogelijke effectiviteit
van maatregelen wel serieus? Dan zouden wij wat opschieten in het debat. Heeft
dat ook betekenis voor het compromis dat gesloten is over de AOW? De fractie
van GroenLinks is een hartstochtelijk voorstander van het zo snel mogelijk
fiscaliseren van de AOW. Het door de coalitiepartijen gesloten compromis vertoont
echter grote gelijkenis met de VUT-/prepensioenoperatie. Er wordt heel veel
overhoop gegooid met nagenoeg geen effect op de vergrijzing. Het CPB is in
termen van effectiviteit buitengewoon hard in haar oordeel over dit voorstel.
Wat doet het kabinet met dit oordeel? Dit lijkt mij relevant voor het debat.In 2006 is gebleken hoe oninteressant de nieuwe zorgverzekeringsmarkt
is. Er wordt geconcurreerd tussen prijsvechters. Iedereen die betrokken is
bij uitvoering van de zorgverzekering mist een ding. De kwaliteit van de gezondheidszorg
speelt geen enkele rol in het gedrag van verzekeraars en in de relatie tussen
verzekeraars en zorgaanbieders. De cliënten zijn er in 2006 niet veel
mee opgeschoten. De boel is verbouwd. De hamvraag is echter of de zorg beter
is geworden. Die vraag moet met "nee" worden beantwoord. Welke les
trekt het kabinet hieruit?Een andere les uit deze operatie gaat over invoering van de onzalige zorgtoeslag.
Zes miljoen huishoudens zitten inmiddels aan het infuus van de Belastingdienst
voor een maandelijkse toeslag. Dat had nooit mogen gebeuren. Het is in termen
van aantallen ambtenaren een onverantwoorde operatie. Het is ook zinloos werk,
omdat het allemaal anders en eenvoudiger kan. De vraag is die
naar een correcte uitvoering van de zorgtoeslag in het jaar 2007, zolang die
er nog is. Een andere vraag is wat maakt dat dit kabinet de zorgtoeslag niet
afschaft.Ik sluit mij aan bij de vragen van de heer Irrgang over kostwinners met
twee keer modaal. Die zijn er in 2006 vorstelijk op vooruitgegaan door diezelfde
zorgverzekering. Hoe zit dat? Welke les voor het inkomensbeleid trekt het
kabinet hieruit? Is evenwichtig inkomensbeleid niet inclusief een correctie
op deze bespottelijke vooruitgang? Dit is toch een verspilling van belastinggeld?Ik sluit mij ook aan bij vragen over wapen- en munitiebeheer bij het ministerie
van Defensie. Het lijkt mij tamelijk gevaarlijk als dit niet snel op orde
is.Mijn laatste onderwerp zijn de schoolverlaters. Ik heb daar al enkele
vragen over gesteld in een paar interrupties. De prestatie van het kabinet
blijft ver achter bij de doelstellingen op weg naar 2010. Het gaat niet om
peanuts, maar om 60.000 jongeren per jaar die de weg kwijt raken in onze samenleving.
Wij moeten vrezen dat zij de weg nooit meer terug vinden. Dat lijkt mij een
heel dure les voor dit kabinet. Ik kan mij niet anders voorstellen dan dat
dit een topprioriteit is in het onder regie van de minister van Financiën
te maken beleidsprogramma.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. D66 hecht grote waarde aan verantwoording. Begrotingsgelden
moeten rechtmatig, doelmatig en doeltreffend worden besteed. Ik ben daarom
verontrust door de woorden die de minister van Financiën vorige week
in de Kamer uitsprak bij de presentatie van de jaarverslagen. Hij greep de
eerste de beste gelegenheid aan om het verantwoordingsproces als bureaucratisch
af te schilderen. Minister Bos zei letterlijk: Wij moeten voorkomen dat VBTB
leidt tot almaar meer willen weten en almaar meer willen meten. Dat leidt
niet alleen tot het risico van meer bureaucratie en meer regeldrukte, maar
ook tot illusies van meer beheersing en controle. De minister van Financiën
zei ook dat het debat politieker moet en laat ik daar dan maar mee beginnen.Hij geeft een verkeerd signaal als hij de verantwoording afdoet als cijferfetisjisme.
Kern van een VBTB-conforme begroting is dat de vragen "wat willen wij
bereiken, wat gaan wij daarvoor doen en wat gaat het kosten?" –
de drie W-vragen – deugdelijk zijn ingevuld. Bij de verantwoording kunnen
vervolgens de vragen "wat hebben wij bereikt, wat wilden wij bereiken,
hebben wij gedaan wat wij van plan waren en heeft het gekost wat wij geraamd
hadden?" worden beantwoord. Als dat goed wordt uitgevoerd, heeft het
niets met illusies van beheersing en controle te maken waar de minister het
over had. Ik vond het sowieso een vreemde opmerking van een bewindspersoon
uit een kabinet dat in zijn regeerakkoord heeft staan dat er vijf verschillende
soorten Melkertbanen komen. Over maakbaarheidsillusies gesproken, maar dit
ter zijde!Een goed ingevuld VBTB-proces stelt het kabinet en ook de Kamer in staat
om te beoordelen of het beleid werkt of niet. Een minister die dit ter discussie
stelt, toornt aan het budgetrecht van de Kamer. Alleen daarom al overweeg
ik hierover in tweede termijn een motie in te dienen. Met alle respect voor
de heren Knevel en Van den Brink, het is het parlement dat begrotingen moet
goedkeuren en kan amenderen. Voor een minister van Financiën is VBTB
bovendien een probaat middel om zijn collega's enigszins in het budgettaire
gareel te houden. Je zult maar minister van Financiën zijn in een kabinet
met een financiële onderbouwing van het regeerakkoord die zo wankel is
dat het CPB de middellangetermijneffecten niet kan doorberekenen! Je zult
maar minister van Financiën zijn in een kabinet waarin de ministers en
staatssecretarissen, aangemoedigd door hun departementen, lobby's en achterbannen,
zonder duidelijke spelregels strijden om het verdelen van de financiële
buit! Als er zo veel geld te verdelen valt, is het volgens mij toch raadzaam
om als minister de rationaliteit van de afwegingen te bewaken en is het op
zo'n moment niet verstandig om VBTB af te doen als cijferfetisjisme alsof
het om een soort van lustbeleving gaat.Overigens wil ik met het oog op de toekomst ook meer helderheid over de
eindverantwoordelijkheid voor de honderd dagen van dit kabinet. Uit de verhalen
in de pers maak ik op dat vicepremier Bos de regie of scheidsrechtersrol naar
zich toe heeft getrokken en dat de premier het verkooppraatje zou mogen schrijven,
waarmee het eindresultaat zal moeten worden verkocht. Desalniettemin blijft
het voor mij wazig waar nu het zwaartepunt van de verantwoordelijkheid ligt.
Het doet ook de vraag rijzen waarom de regie niet vanaf het begin is gevoerd.
Graag een reactie van de minister.Over onduidelijke verantwoordelijkheden gesproken. Ik heb het altijd zo
begrepen dat de minister-president ministerieel verantwoordelijk is voor de
formatie van zijn kabinet en dus ook van de personele invulling ervan. Nu
hebben wij de afgelopen week gezien dat de staatssecretaris van Financiën –
terecht of onterecht, dat moet nog blijken – in opspraak is geraakt
vanwege zijn optreden als werkgever. Het heeft mij nogal verbaasd dat de minister-president
deze zaak zo op zijn beloop heeft gelaten en dat de staatssecretaris uit arren
moede nu zelf maar een onderzoek moet laten instellen. Ik vind dat de minister-president
deze verantwoordelijkheid zelf had moeten nemen.Voorzitter. Ik kom op een aantal punten uit de jaarverslagen 2006 en de
rapporten van de Rekenkamer. Ik wil de minister-president als naamgever van
zijn tweede kabinet graag de credits geven voor het hervormingsbeleid van
de afgelopen jaren, net nog eens geroemd. D66 heeft dat altijd samen met de
VVD zij aan zij van deze premier en CDA graag helpen vormgeven. Mede hierdoor
heeft Nederland weer kunnen aanhaken bij de internationale economie. Ik had
mij voorgenomen om aan de premier te vragen of hij het soms met ons niet jammer
vindt dat de hervormingsambities inmiddels op een laag pitje staan, maar helaas
staat de minister-president vandaag met zijn rug naar de Kamer, zoals de heer
Bos dat altijd uitdrukte. Het is het een of het ander: of het kabinet onderkent
het belang van verantwoording afleggen en dan voeren wij hier een full fledged
debat met de premier, of de premier beschouwt het als een wassen neus. Maar
ik sta hier in ieder geval!Ik was gebleven bij het hervormingsbeleid. Ik zie te weinig initiatieven
om de re-integratiemarkt echt te hervormen. De effectiviteit van re-integratiesubsidies
wordt door arbeidsmarktdeskundigen al jaren doorgeprikt. In het regeerakkoord
zie ik enerzijds een terechte bezuiniging op deze subsidies, maar aan de andere
kant ook vijf nieuwe soorten van Melkertbanen. Waarom niet echte banen, zoals
de conciërges die gisteren zijn aangekondigd? Hoe moet ik dat nu zien?
Ik zou nog het ontslagrecht kunnen noemen, maar gelet op de
tijd laat ik het hier maar even bij.Waar dingen niet goed zijn gegaan, kunnen de pas begonnen ministers proberen
het tij te keren. Een voorbeeld is al genoemd: Defensie. Problemen bij het
wapen- en munitiebeheer zijn de afgelopen jaren bijna een vast agendapunt
geworden voor de behandeling van de jaarverslagen. Er zijn grote verschillen
tussen de administratieve en de werkelijke voorraad, de beheersprocedures
worden niet goed nageleefd en er is een gebrek aan goed materieel en goede
beheerders. Er is een gebrek aan kennis van de precieze hoeveelheden aanwezig
materieel. Zeker in het geval van Defensie is dit een ernstige zaak, want
wapens en munitie zijn gevoelig materiaal. Ik zal enkele voorbeelden noemen.
Na een controle op radioactieve artikelen, zoals nachtkijkers en cryptoapparatuur
bij een van de afdelingen van het Algemeen Goederenbedrijf bleek een verschil
van 80% te bestaan tussen de administratieve voorraad en de fysiek
aanwezige voorraad. Ook wordt er niet gecontroleerd of materieel voor een
uitzendgebied daadwerkelijk daar aankomt; zo bleek er ten aanzien van de missie
in Afghanistan een verschil van 1364 wapens te zijn op een totaal van 4379
tussen wat in het gebied aanwezig was en wat in Nederland daarvoor administratief
was geoormerkt. D66 vindt het een groot probleem dat het wapen- en munitiebeheer
niet op orde is. Met name in het licht van de zware missie in Afghanistan
is het langer laten versloffen van beheer geen optie. Ik wil van het kabinet
de toezegging dat de problemen nog dit jaar worden opgelost. Ik stel voor
om van de gele kaarten van mevrouw Hamer maar gelijk rode kaarten te maken.Voordat ik ga afronden, nog het volgende. Ik begon mijn betoog met het
belang van VBTB, dus van meetbare doelen. Als je niets vaststelt, werk je
als een kip zonder kop. Uit de jaarverslagen blijkt dit het geval te zijn
bij de invoering van ICT in het onderwijs. Ik roep de regering op om hierop
ook te letten bij de ICT in de zorg. Dagelijks sterven mensen als gevolg van
medische missers. Er zijn rapporten genoeg waaruit blijkt dat ICT in de zorg
kan bijdragen aan een vermindering van het aantal medische fouten en dubbele
onderzoeken kan voorkomen. Efficiënter informatiegebruik leidt ook tot
besparingen, die er vervolgens weer voor zorgen dat we de zorg betaalbaar
houden. Het elektronisch patiëntendossier moet nu echt komen. Het kabinet
gaat uit van een landelijke invoering in 2009. Dat is goed, al zou ik het
veel liever sneller zien. Vorige week las ik in Het Financieele Dagblad dat
betrokkenen uit de gezondheidszorg twijfelen of dit wel haalbaar is. Sterker
nog, ze zeggen in feite dat dit niet gaat lukken. Kortom, weer onduidelijkheid.
Ik hoor in dit debat graag een bevestiging van het kabinet dat de ambities
rond het elektronisch patiëntendossier gehandhaafd worden. Ik wil graag
een uitgewerkt schriftelijk implementatieplan met heldere doelen en tijdpaden.
Graag een reactie.Mevrouw Thieme (PvdD):Voorzitter. 2006 was wederom een slecht jaar voor miljoenen dieren in
Nederland. We kijken vandaag terug op het laatste, zeer dieronvrien­delijke
jaar van de kabinetten-Balkenende II en III. Deze terugblik maakt duidelijk
dat de zorg van de samenleving over hoe wij met dieren omgaan in 2006 nog
nauwelijks zichtbaar is in de uitgaven van het Rijk. Ook al wil minister Bos
waken voor cijferfetisjisme, juist die cijfers, of beter gezegd de aantallen
dieren in de bio-industrie, spreken boekdelen. In 2006 werden 20 miljoen varkens,
400 miljoen kippen, 3 miljoen konijnen en bijna 1 miljoen kalveren geslacht.
3,5 miljoen nertsen werden voor hun bont vergast. Er kwamen ruim 70.000 honden
en katten in dierenasielen terecht. Meer dan 600.000 proefdieren werden aan
tests onderworpen.De situatie wordt des te schrijnender als deze aantallen worden vergeleken
met de uitgaven voor dierenwelzijn, die tegenover het lijden van deze miljoenen
dieren staan. Uit het jaarverslag van het ministerie van LNV blijkt dat in
2006 slechts 2,5 mln. is besteed aan de verbetering van dierenwelzijn in de
landbouw. Dat is per gehouden dier nog geen halve cent om zijn situatie te
verbeteren. Daartegenover staat bijna 18 mln. voor het verbeteren van het
ondernemersklimaat en 8 mln. voor het aanpakken van het mestprobleem, dat
is veroorzaakt door te veel dieren op een te klein oppervlak. De grote vraag
is waarom de samenleving financieel moet bijdragen aan het verbeteren van
het ondernemersklimaat voor die ondernemers, die keer op keer het dierenwelzijn
ernstig aantasten. En het is al helemaal onduidelijk waarom de samenleving
financieel moet bloeden voor het opruimen van de mest die de grootschalige
bio-industrie in de afgelopen jaren heeft opgehoopt.We lezen dat de dierziekten – in 2006 was dat met name de vogelpest –
de burger ruim 18 mln. hebben gekost. Dat gebeurt, terwijl het steeds duidelijker
wordt dat het grote risico op een grote vogelpestuitbraak veroorzaakt wordt
door een pluimveesector die wij financieel en beleidsmatig de hand boven het
hoofd houden. De internationale vervoers- en handelsstromen van miljoenen
dieren en dierlijke producten leiden niet alleen tot groot dierenleed, maar
vergroten ook het risico op de uitbraak van dierziekten. De vleessector is
met haar handel verantwoordelijk voor de continue verspreiding van dierziekten
in de wereld en de burger betaalt daarvoor de rekening. Sinds de grote vogelpestuitbraak
in 2003 heeft de belastingbetaler bijna 350 mln. uitgegeven aan bewaking en
bestrijding van dierziekten. En dat voor een sector die zelf niet bereid is
haar handelwijze drastisch te veranderen ten faveure van het dierenwelzijn,
de volksgezondheid en het milieu! Dat kan zo niet langer doorgaan.Het ministerie van LNV was het afgelopen jaar de spreekbuis en de sponsor
van een wankelende veesector en lijkt dat nog wel even te willen blijven.
Dit blijkt uit de sponsoring van reclamespots voor het project Varkens in
zicht, een vorm van window dressing, waarbij de burger mag kijken naar een
paar zeugen in het stro, terwijl in de donkere schuren erachter, uit het zicht,
duizenden vleesvarkens op betonvloeren, zonder staarten, ballen en hoektanden
hun leven slijten. Ook minister Verburg uitte vorige week haar zorgen door
de sector op te roepen mensen duidelijk te maken dat varkens het nog niet
overal zo goed hebben als in de zichtstallen. Vindt de minister het verantwoord
dat wij belastinggeld uitgeven aan dergelijke misleidende consumentenvoorlichting?Bijna 900 mln. geeft de regering uit aan kennisontwikkeling en innovatie
in de agrarische sector. Wie denkt dat de besteding van dit geld wordt getoetst
op dierenwelzijnscriteria, heeft het mis. Onderzoek met als resultaat een
slechter dierenwelzijn kan jarenlang worden gesubsidieerd met gemeenschapsgeld.
Ik geef een voorbeeld uit het afgelopen jaar. Het proefbedrijf
De Marke richt zich op goede milieuresultaten, waardoor de koeien nu nog alleen
maar een paar uur per dag gelucht worden in plaats van te kunnen grazen. Zijn
dit onderzoeken die wij willen financieren en die goed zijn voor dieren, natuur
en milieu?Ruim 250 mln. werd in de kas gestort van de Dienst Landbouwkundig Onderzoek.
Dat is de club die de architecten heeft geleverd voor de ontwikkeling van
de bio-industrie. Zelfs de Rekenkamer wordt het te gortig dat dit grote bedrag
zonder meer in de kas van de DLO wordt gestort en dat er nauwelijks sturing
is.Minister Bos gaf vorig week aan vooral lessen te willen trekken uit 2006
en daar wil ik hem graag bij helpen. De samenleving wil haar publieke middelen
niet langer besteden aan een bio-industrie die alleen maar dierenleed produceert.
Een politiek die dat toch doet, vervreemdt zich van de burger. Een sector
die keer op keer doof blijkt voor de wens van de samenleving om met meer respect
met dieren om te gaan, verdient geen aanmoediging van subsidies en inkomenssteun.
Meer dan honderdduizend burgers hebben de overheid via het burgerinitiatief
Stop Fout Vlees van Milieudefensie gevraagd niet langer de bio-industrie in
de benen te houden.Het is onverantwoord dat voor de bio-industrie investeringssubsidies van
miljoenen euro's in het leven worden geroepen, terwijl van de 2,4 mld. van
de LNV-begroting nog geen 0,1% wordt uitgetrokken om iets te veranderen
aan de situatie van productiedieren. Nu zijn dit jaar de uitgaven voor dierenwelzijn
wel iets gestegen, maar toch ligt dit bedrag nog steeds onder de 0,1%
van de totale begroting en op nog geen eurocent per gehouden dier. Waaraan
wordt het geld voor dierenwelzijn precies uitgegeven? Ik kan daarover niets
terugvinden in de jaarverslagen. Kunnen de dierenwelzijnsuitgaven voor de
periode 2003/2006 nader gespecificeerd worden in een notitie, ook met het
oog op de op handen zijnde dierenwelzijnsnota?In 2003 is er voor dierenwelzijn 7 mln. uitgegeven, in 2004 13 mln., in
2005 1,4 mln. en in 2006 was er 1,2 mln. begroot, maar blijkens het verslag
is er 2,5 mln. uitgegeven. Kan de minister deze fluctuaties verklaren?In 2006 zijn er 610.000 proefdieren gebruikt. Een schamel budgetje van
slechts 0,9 mln. is uitgegeven aan onderzoek naar en toepassing van alternatieven
voor dierproeven en dat terwijl de wetgever dierproeven in beginsel verbiedt.
Vermindering van dierproeven en stimulering van alternatieven is een opdracht
die in de Wet op de dierproeven is geformuleerd. Van deze doelstellingen komt
niets terecht. Uit het streefcijfer blijkt dat het aantal van 600.000 proefdieren
ook in de toekomst nog door de regering acceptabel wordt gevonden. Dat staat
haaks op de wettelijke doelstelling van vermindering en vervanging. Hoe kan
de minister dat verantwoorden?In de begroting voor het Koninklijk Huis staat geen afzonderlijke post
voor het Koninklijk Jachtdepartement. Graag willen wij van de minister weten
of dit Jachtdepartement gefinancierd wordt uit gemeenschapsgeld en of in dat
geval de begroting van het Koninklijk Jachtdepartement openbaar gemaakt mag
worden.De aanbieding van de jaarverslagen en de slotwetten lijkt vooral gepaard
te gaan met borstklopperij door ministers over wat zij allemaal hebben gepresteerd.
De minister van LNV spreekt met trots uit dat er in 2006 veel aandacht is
geweest voor dierenwelzijn. Als voorbeeld geeft zij het in EU-verband bereikte
resultaat van een verplicht gps-systeem in vrachtwagens om veetransporten
te volgen. Het is verplicht gesteld, maar wordt nog niet geïmplementeerd.
Volgens mij is dit geen resultaat om met trots in een jaarverslag te vermelden.
Zij vindt het verder een echte tegenvaller dat de bepleite beperking van de
transporttijd niet is overgenomen. Dat is mooi, maar in alle talen wordt verzwegen
waarom zij dan zelf voor Nederland als grootste langeafstandsvervoerder van
levende dieren in Europa geen actie heeft ondernomen.In haar verantwoording gaat de minister van LNV ook nog in op de geluiden
in Nederland dat er op EU-niveau weinig kan worden bereikt voor vleeskuikens.
De conclusie dat je dan in ieder geval in Nederland verplicht bent om de vleeskuikens
een beter welzijn te geven, behoort dan weer niet tot de lessen die zij trekt
uit 2006. Wel heeft het ministerie onderzoeksgeld besteed aan de ontwikkeling
van een alibikip, die net een paar dagen langer mag leven dan een plofkip
en iets beter is gehuisvest, maar die toch vooral het knagende geweten van
de consument voor weinig geld mag sussen.Mooie obligate woorden uitspreken is niet hetzelfde als concrete resultaten
boeken. De minister hult zich in omfloerste bewoordingen, om het gebrek aan
resultaat te verbloemen. Zij heeft het over: "ambitie hebben", "aandacht
hebben voor", "het voornemen hebben tot". Ondertussen is het
leed van de dieren in de bio-industrie nauwelijks verminderd. Dit zal ook
niet gebeuren, als de Kamer genoegen blijft nemen met obligate praatjes en
goede voornemens. Een daadwerkelijke toetsing of er voldoende en effectief
is geïnvesteerd in het dierenwelzijn, kan ik als Kamerlid niet uitvoeren.
Dat is een kwalijke zaak. Op elk ander beleidsterrein zou de verontwaardiging
van links tot rechts in de Kamer te horen zijn. Dat zou ook moeten gelden
voor het tot nu toe in de marge behandelde onderwerp dierenwelzijn.Het gaat goed in Nederland. In 2006 zette het economisch herstel definitief
door. De koopkracht steeg, en de werkgelegenheid steeg mee. Er is dus alle
reden om ook de dieren te laten meeprofiteren van de stijgende welvaart en
het overschot op de rijksbegroting. Heeft dit kabinet dan ook de ambitie om
de uitgaven voor het dierenwelzijnsbeleid een vast percentage te laten uitmaken
van de begroting van LNV, te beginnen met minimaal 1%, in plaats van
0,1%? Het lijkt ons verder van groot belang om het volgende jaar de
uitgaven aan kennisontwikkeling en innovatie te toetsen aan de gevolgen voor
dierenwelzijn. Het debacle van de bio-industrie, die indertijd tevens met
LNV-geld is ontwikkeld, kan zo definitief worden voorkomen. Ik roep dit kabinet
ertoe op, de wil te tonen om zijn ambities ten aanzien van dierenwelzijn te
vertalen naar een begroting en een financiële beleidsverantwoording die
recht doet aan het dier. Ik wacht vol verwachting Prinsjesdag af.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Vandaag legt het kabinet verantwoording af over het beleid
van het afgelopen jaar. Dit is een onmisbaar en nuttig debat, waaraan de SGP-fractie
hecht, evenals trouwens alle fracties die wij vanmiddag hebben gehoord. Het
is ook een debat dat gezaghebbend zou moeten zijn. Daar schort het nog aan;
daarop kom ik straks terug. Bij de aanbieding van de verslagen heeft de minister van Financiën
zelf al aangegeven dat hij de dankbare taak heeft om het beleid van het achterliggende
jaar te verdedigen, waartegen hij in die andere rol, namelijk van oppositieleider,
te hoop is gelopen. Ik heb echter gezien dat hij de gehele middag in staat
is gebleken om alles met een ijzeren glimlach te ondergaan en, tot nu toe,
te doorstaan. Hij heeft daartoe ook wel reden, want de conclusie van de Algemene
Rekenkamer, namelijk dat de rechtmatigheid in Nederland op een hoog niveau
ligt en dat de bedrijfsvoering van de ministeries over de gehele linie voldoende
wordt geacht, vindt mijn fractie goed nieuws. Ik complimenteer de minister
van Financiën, en met hem uiteraard zijn ambtsvoorgangers, met dit resultaat.
Nederland heeft inmiddels op dit vlak een goede reputatie en daar mogen wij
trots op zijn. De uitkomsten van deze jaarverslagen kunnen wij immers goed
gebruiken om ons goede vestigingsklimaat nog verder onder de aandacht te brengen.Terecht stelde de minister bij de aanbieding van de jaarverslagen ook
de rechtmatigheid in het beheer van de EU-fondsen aan de orde. Het is toch
onbegrijpelijk, en ook ontoelaatbaar, dat daarvoor al twaalf jaar geen rechtmatigheidsverklaring
kon worden afgegeven. Mijn fractie waardeert het dat er nu een nationale verklaring
over de EU-fondsen wordt gegeven, maar deze verklaring heeft uiteraard een
beperkt bereik. Zij betreft immers alleen fondsen die in verband staan met
Nederland. De rechtmatigheid van de fondsen in andere lidstaten wordt hierin,
overigens begrijpelijk, niet betrokken. De ontoelaatbare situatie dat de rechtmatigheidsverklaring
niet kan worden afgegeven, blijft zo bestaan. Mijn fractie pleit al een groot
aantal jaren voor actie van de regering op dit punt. Ik zeg niet dat die er
niet is geweest, maar deze heeft nog niet tot resultaat geleid. Ik vraag de
minister al zijn mogelijkheden in te zetten en desnoods in de Europese Raad
een keer met de vuist op tafel te slaan om deze situatie onverwijld tot een
einde te brengen. Kan hij dat toezeggen?Mijn volgende punt betreft de verantwoording zelf, als moment en als proces.
In zijn toespraak vorige week beval de minister aan om een discussie te starten
over de verantwoording zelf. Dat is een terecht punt, want daar is alle reden
toe. Het gaat om een van de twee kerntaken van het parlement, namelijk de
controletaak. Het verwijt dat deze controletaak is verwaarloosd, vindt mijn
fractie ernstig. Wij trekken dat ons aan. Er kwamen verschillende commentaren
langs. Die waren meesmuilend en laatdunkend, te begrijpen en soms onterecht.In de kern wordt ons toch de vraag gesteld hoe het met die verantwoordingsdebatten
verder moet. Het moet nu goed of maar nooit meer. Dat vraagt om bezinning.
Wij richten ons nu tot de minister, maar de Kamer moet ook bij zichzelf te
rade gaan. De hand moet wel degelijk ook in eigen boezem. Wij hebben de goede
vorm voor dit debat, woensdag gehaktdag, kennelijk nog altijd niet gevonden.
Het zou toch een van de hoogtepunten zijn in onze parlementaire democratie.
Nu is het – laten wij maar eerlijk zijn – veel te veel een kwestie
geweest van kreunen en steunen. Ik doel niet op de resultaten die eronder
liggen, die worden gerapporteerd. Het gaat om het proces. Ik moet daarbij
toegeven – ik moet ook uiterst bescheiden zijn als lid van de kleinste
fractie in deze Kamer – dat ook mijn fractie er in de afgelopen jaren
te weinig aan toe is gekomen. De vrije ruimte in onze taakinvulling is nagenoeg
nihil. En ja, hoe moet dat dan?Het zou erom moeten gaan dat wij kwaliteit brengen in dit debat. De voorgaande
sprekers hebben al een bijdrage geleverd aan deze discussie. Misschien moeten
wij in plaats van aan de bulk aan cijfers, meer denken aan dieptesonderingen
met betrekking tot onderwerpen waarmee echt iets aan de hand is, net als bij
de begrotingsonderzoeken waarin enkele thema's worden gekozen die worden uitgediept.Mevrouw Hamer sprak over de onderzoeksfunctie van de Kamer. Daar kon ik
mij wel in vinden. Er zou kunnen worden gekozen voor een lichte vorm van parlementair
onderzoek waarbij de vaste Kamercommissies voorbij worden gegaan en een nieuwe
samenstelling wordt gezocht voor een commissie die op een dergelijk thema
wordt gezet. Er kan ook voor worden gekozen om het onderzoek uit te besteden
en een daarvoor aangewezen commissie als klankbord te laten fungeren. Over
de vormgeving kan nog worden gesproken. Het gaat nu om de gedachte. Je kunt
bijvoorbeeld aan de wachtlijstenproblematiek in de jeugdzorg denken. Dit onderwerp
is al een keer langsgekomen en dus niet nieuw. Het is een van de knelpunten
van 2006, zo blijkt. De VBTB-operatie kan inderdaad tot een toename van administratieve
lasten en dus van bureaucratie leiden. Dat steeds meer willen weten en meten
riskant is, is natuurlijk niet denkbeeldig. Moet ik uit de woorden van de
minister en de door hem voorgestelde oplossingsrichtingen opmaken dat ook
hij en dus het kabinet van mening is dat de verantwoording te ver is doorgeschoten?
Mijn fractie is het in grote lijnen eens met de door hem aangedragen oplossingsrichtingen.
De Kamer moet niet met droge cijfers alleen worden overspoeld. In de beperking
toont zich de meester. Mijn fractie zoekt daarom naar een nog sterkere koppeling
met de plannen die op Prinsjesdag zijn gepresenteerd. Daarnaast is het wellicht
ook goed om in een voortschrijdend jaaroverzicht op te nemen welke plannen
uit het regeerakkoord gedurende de rit zijn gerealiseerd ten opzichte van
het aanvankelijk voorziene tijdpad. Dan moet het natuurlijk vooral om doelmatigheid
gaan, nu de rechtmatigheid van beleid en beleidsuitgaven goed scoren. Mijn
fractie wil daarmee bevorderen dat de verantwoording politieker wordt. Dat
wil niet zeggen dat wij af moeten van de cijfermatige verantwoording. Die
is natuurlijk ook nodig. Ik zeg hierbij alleen dat ik blij ben met het grondige
werk van de Algemene Rekenkamer. Wij weten allemaal hoe gemakkelijk er met
cijfers te manipuleren is. Zo zijn veel bedrijven boekhoudkundig in staat
om hun winstbelasting te minimaliseren. Daarom is het goed dat accountants
en disciplines die raken aan die van de accountant erop toezien dat dit binnen
de perken blijft. Evenzo zou de regering in staat kunnen zijn om de "winsten"
van haar beleid te maximaliseren. Om die reden ben ik blij met de verslaglegging
van de Algemene Rekenkamer, die daarop toeziet.Een punt komt in de discussies vaak boven drijven, onder andere in de
sessie van de algemene bestuursdienst die gisteren in de Oude Zaal in dit
huis werd gehouden. Ik mocht daar bij zijn. Majeur kwam de uitvoerbaarheid
van wat wij hier met elkaar verzinnen naar voren. Daar schort het nogal eens
aan. Ik neem aan dat een wetsvoorstel op uitvoerbaarheid wordt getoetst voordat
het aan de Kamer wordt voorgelegd. De Kamer gaat vervolgens aan het werk.
Er komt een politieke besluitvorming, zoals wij allen weten.
Ik doe daaraan mee. Ik heb het dus ook over mij zelf. Een amendementje zus,
een amendementje zo, finetuning en noem maar op maken het wetsvoorstel ineens
onuitvoerbaar. Het loopt dan in een dienst als ik net heb genoemd vast. Het
is maar een voorbeeld. Wat valt hieraan te doen? Ik suggereer dat voor de
eindstemming een moment wordt ingebouwd om daarvoor zich aandienende wetsvoorstellen
op hun uitvoerbaarheid te laten toetsen. Daar wordt dan over gerapporteerd,
zodat wij weten waar wij ja of nee tegen zeggen.Wij kunnen de overheid en de overheidsdiensten ook overvragen. Ik vraag
mij zo langzamerhand af welk rendement er nu kleeft aan ons doorvragen –
ik zeg heel bewust: óns doorvragen – tot het vierde cijfer achter
de komma. Wat doen wij daar nu eigenlijk precies mee? Ik leg dit maar in het
midden neer. Zo heb ik nog wel een paar voorbeelden. Vorige week verscheen
er een belangrijk rapport. De dag erna werd bij de regeling van werkzaamheden
om het regeringsstandpunt gevraagd en er eigenlijk schande van gesproken dat
dit er nog niet was. Als je echter billijke termijnen in gedachten hebt, moet
je toch vaststellen dat dit ook best later mag komen? Zo is er meer. Volgens
mij is de procedure overeengekomen dat wij de inhoudelijke punten van de onvolkomenheden
en de ontoereikendheden, waarvan er heel veel zijn, bijvoorbeeld bij Defensie,
de jeugdzorg, schoolverlaten enzovoorts, in de vaste commissies behandelen
en dat wij daar later nog eens plenair over debatteren. Daarom ga ik er nu
niet concreet op in.De vergadering wordt van 18.41 uur tot 20.30 uur geschorst.Minister Bos:Voorzitter. Van alle kwesties die de leden vandaag hebben aangedragen
in dit debat valt het op dat eigenlijk alleen de heer Van der Vlies heeft
verwoord wat de centrale boodschap blijft van dit verantwoordingsdebat. Dat
is dat kabinet en Rekenkamer gezamenlijk hebben geconstateerd dat meer dan
99% van de overheidsuitgaven in dit land op een rechtmatige wijze is
geschied. Voorts kunnen wij constateren dat, ondanks de genoemde onvolkomenheden
en onregelmatigheden, het financieel beheer bij het Rijk in grote lijnen op
orde is en dat Nederland in de Europese Unie vooroploopt met het afgeven van
verklaringen waarin wij ook verantwoording afleggen over de geldstroom tussen
Nederland en de Europese Unie. Met alle begrip voor het feit dat de leden
vandaag op talloze problemen en onvolkomenheden hebben gewezen vind ik dat
wij niet moeten onderschatten hoe groot deze prestatie is, hoe goed die afsteekt
bij andere landen in Europa en wat voor enorme inspanning van duizenden ambtenaren
op alle ministeries hierachter schuilgaat, die zich wederom hebben ingezet
voor het op een goede en rechtmatige wijze besteden van belastinggeld en die
daarvoor ook alle waardering en complimenten verdienen.Tijdens de eerste termijn kreeg ik een briefje toegespeeld van een lid
dat mij vroeg om ook verantwoording af te leggen over het feit dat ik voor
de tweede maal in een week met een das om in de Kamer verschijn. Die verantwoording
leg ik graag af. Dat heeft te maken met het feit dat ik eerder deze dag een
debat voerde met de Eerste Kamer, waar de voorzitter mij zo ongeveer de toegang
dreigde te ontzeggen als ik niet een das zou dragen. Vervolgens was zij ook
zo aardig om mij een das te geven, die ik nu dan ook graag om heb.De voorzitter:Ik begrijp dat u ook een das van mij wilt hebben?Minister Bos:Dat was eigenlijk de verborgen boodschap achter deze opmerking!De voorzitter:Dat wordt vanavond nog geregeld!Minister Bos:Fantastisch! Een mooie rode, alstublieft! Ik zal mij ervoor verantwoorden
in het cadeauregister.Mijn eerste algemene opmerking is eigenlijk een antwoord op de vraag die
expliciet door de heer Vendrik, maar ook door een aantal anderen met de nodige
empathie aan mij werd gesteld. Het ging er daarbij om hoe het voelt om verantwoording
af te leggen voor beleid waar je eerst tegen geopponeerd hebt. Het antwoord
op die vraag is, dat dit ongeveer voelt zoals de heer Rutte zich zal voelen,
die op dit moment oppositie aan het voeren is tegen een minister die verantwoording
aflegt voor beleid dat de heer Rutte altijd gesteund heeft. Daar komen wij
allebei, denk ik, best doorheen.De tweede opmerking van algemene aard is, dat dit debat voor alle partijen,
maar in ieder geval voor mijzelf – laat ik voor mijzelf spreken –
best moeilijk is. Dit heeft niet alleen te maken met de regeringswisseling
die aan dit debat is voorafgegaan, waardoor sommigen van ons in deze positie
terecht zijn gekomen; ik probeer het woord spagaat te vermijden. Het heeft
ook te maken met de opmerkingen die vandaag, en ook vorige week al gemaakt
zijn over de vraag of wij eigenlijk wel op de goede weg zijn met de manier
waarop wij de verantwoording organiseren en het verantwoordingsdebat met elkaar
voeren. Verder heeft het te maken met het feit dat een aantal leden, overigens
volstrekt legitiem, vragen heeft gesteld over plannen die het kabinet heeft
maar waarover nu eenmaal is gezegd dat wij die pas op 14 juni in het
beleidsprogramma en in september op Prinsjesdag in detail naar voren zullen
brengen. Ik kan nu dus ook niet op die plannen vooruitlopen. Verder heeft
het te maken met het feit dat er dit jaar voor gekozen is om het verantwoordingsdebat
te laten plaatsvinden voorafgaand aan de algemene overleggen per departement
en begroting. Als wij de debatten per departement enigszins in hun waarde
willen laten, heeft het weinig zin om op alle onderwerpen die nu zijn aangedragen
en die echt spelen op specifieke gebieden van één departement
en dit departement nauwelijks overstijgen, tijdens dit debat al en detail
in te gaan. Dit wil ik dan ook liever niet doen. Ik stel voor om er een aantal
onderwerpen uit te lichten waarop wij vanavond wél ingaan, en om er
verder voor te zorgen dat de Kamer op de vragen over een aantal andere onderwerpen
een schriftelijke beantwoording ontvangt namens de desbetreffende minister.
Deze beantwoording zal nog ruim voordat het algemene overleg over het desbetreffende
onderwerp gevoerd wordt, naar de Kamer gestuurd worden.De heer Irrgang (SP):De minister van Financiën maakt nu twee opmerkingen die de kwaliteit
van dit debat wellicht niet ten goede komen. Een van de lessen is toch, dat
wij de verantwoording moeten koppelen aan de lessen voor de toekomst en dus
aan de begroting. Het zou dus prettig zijn als wij daarover
ook nu kunnen spreken, met alle handicaps die daaraan verbonden zijn. Wij
kunnen niet zomaar bij voorbaat zeggen dat wij daarover niet kunnen spreken.
Verder kiezen wij in dit debat uiteraard de hoofdlijnen van de hoofdlijnen
van de verantwoording. Hierna worden de algemene overleggen per begroting
gehouden. Van de punten die de woordvoerders nu hier kiezen, mag je dus aannemen
dat ze zo belangrijk zijn dat ze hier aan de orde moeten komen. Het zou prettig
zijn als de minister daarop namens het kabinet zou reageren.Minister Bos:Ik heb, toen ik de jaarverslagen vorige week aan de Kamer aanbood, al
gezegd dat een van de achilleshielen van dit debat is, dat het is losgekoppeld
van de het debat en de besluitvorming over de begroting van het volgende jaar.
Daarachter gaat uiteraard de hele ontstaansgeschiedenis schuil. In zekere
zin wordt terugkijken naar het verleden, als je het goed doet, krachtiger
als je de consequenties van dit terugkijken kunt verbinden aan wat je wel
of niet gaat doen in het volgende jaar. Tot nu toe is er echter steeds gekozen
voor een heel bewuste scheiding van deze twee momenten, ook al omdat de ervaring
in het verleden was dat, als je dit met elkaar vermengt, het maken van plannen
voor de toekomst het eigenlijk altijd wint van het terugkijken naar het verleden.
Daarom zijn er twee aparte cycli gekomen. Dit is het proces waarin wij ons
nu bevinden en waarvoor wij ook dit jaar hebben gekozen. Los daarvan hebben
wij in dit land de goede gewoonte om plannen voor de begroting van volgend
jaar op Prinsjesdag bekend te maken en hebben wij ook nog gezegd dat wij de
specifieke doelstellingen die dit kabinet zich stelt, in ieder geval de meest
relevante selectie daarvan, op 14 juli in een beleidsprogramma naar buiten
brengen. Ik geloof niet dat het voor mij aan de orde is om nu hier op deze
twee belangrijke momenten vooruit te lopen.De heer Irrgang (SP):Dit is belangrijk voor de toekomst van dit debat. Het idee achter het
voornemen om bij de verantwoording ook te spreken over de consequenties voor
volgend jaar, is nu juist om de toekomst bij dit debat te betrekken en om
de Kamer meer ruimte te geven om invloed uit te oefenen op de begroting voor
volgend jaar. U zult mij immers niet vertellen dat ambtenaren op de verschillende
ministeries nog niet bezig zijn met het maken van de begrotingen voor volgend
jaar.Minister Bos:Sterker nog, mijn ambtenaren hebben die begroting al bijna af.De heer Irrgang (SP):Zie je wel. Dus dan kunnen wij het daarover hier ook hebben.Minister Bos:Natuurlijk, alles kan, maar wij hebben nu eenmaal het bewuste moment in
september. Dat is zelfs in de Grondwet vastgelegd. Op de derde dinsdag in
september geeft de regering in eerste instantie bij monde van de Koningin
de plannen voor het volgende jaar prijs. Ik meen dat het mij niet gegeven
is om daarop vooruit te lopen. Los daarvan en zonder dat dat staatsrechtelijk
noodzakelijk is, maar omdat wij het een goede gewoonte vinden, komen wij op
14 juni met de doelstellingen waarop dit kabinet afgerekend wenst te
worden. Ik accepteer het probleem dat u constateert. Een van de zwakheden
van dit debat betreft het feit dat er een knip is tussen het plannen maken
en het kijken naar het verleden. Echter, een van de redenen om te handelen
zoals nu gebeurt, is dat als je beide op één dag doet het plannen
maken het altijd wint van het terugkijken. Aan het eind van mijn betoog wil
ik terugkomen op de vraag wat wij zouden kunnen doen. Ik heb namelijk van
de Kamerleden een paar suggesties gehoord die een oplossing voor dat dilemma
bieden.Wat uw tweede vraag betreft, mijnheer Irrgang: u maakt uit wat de hoofdlijnen
zijn. Dat is helemaal juist. Ik stel voor dat u luistert naar mijn opmerkingen
over de verschillende onderwerpen. Ik zal een selectie maken. Zoals gezegd
kan ik mij voorstellen dat de Kamer het acceptabel vindt dat zij over de zeer
specialistische onderwerpen, onderwerpen die zeer nadrukkelijk het terrein
van één departement betreffen, ruim voordat het desbetreffende
algemeen overleg plaatsvindt, informatie krijgt van de desbetreffende minister.
Hij zal dan antwoord geven op de hier gestelde vragen. Wacht u mijn betoog
af dan kunt u nagaan waarover in ieder geval dit debat kan gaan.De heer Irrgang (SP):Ik zal dat afwachten. Het lijkt mij vervolgens goed dat de Kamerleden
onderling bekijken hoe dit debat volgend jaar moet worden gevoerd. Wat mij
betreft is het namelijk niet wenselijk dat wij besluiten dat wij het niet
over de begroting voor volgend jaar hebben. Zo'n besluit lijkt mij voor de
toekomst van dit debat niet verstandig.De heer Vendrik (GroenLinks):U komt dus aan het eind van uw betoog terug op datgene wat u zojuist zei
over de organisatie van de verantwoordingsdag. Dat is dan wel een paar interrupties
waard, maar nu heb ik even een andere vraag: waar is de minister-president?Minister Bos:Ik heb geen flauw idee. Hij is vast en zeker ergens het land aan het dienen.De heer Vendrik (GroenLinks):Waarom is hij niet hier?Minister Bos:Volgens mij heeft u daarover vanmiddag een debat gevoerd. Aan het eind
van de middag is gestemd over de vraag of hij hier moest zijn. De meerderheid
van de Kamer heeft gezegd dat dat niet noodzakelijk was. Doordat er geen uitnodiging
van de Kamer was, heeft de minister-president vervolgens besloten om niet
te komen.De heer Vendrik (GroenLinks):Maar zijn er voor de minister-president niet twee redenen om hier te zijn,
los van datgene wat de meerderheid van de Kamer vindt? De minister-president
is namelijk bij uitstek degene die hier verantwoording kan afleggen voor het
beleid waarvoor hij in persoon verantwoordelijkheid heeft gedragen. U hebt
daarvoor als persoon geen verantwoordelijkheid gedragen. Een minister-president
die verder qualitate qua zo dapper is om in september hier de beleidsvoornemens
te komen verdedigen, zou ook zo moedig moet zijn om altijd achteraf de resultaten
van dat beleid te verdedigen.Minister Bos:Voorzitter. Ik constateer dat vanmiddag het debat hierover uitgebreid
is gevoerd en dat het is afgesloten met de duidelijke uitslag
van de stemming. Bij die stemming lag de vraag voor of de Kamer de minister-president
expliciet zou moeten uitnodigen. Die uitnodiging is niet gedaan en daarmee
is de situatie ontstaan zoals die nu is. Ik ben bang dat de heer Vendrik het
met mij zal moeten doen. In het laatste deel van zijn vraag legt hij een koppeling
en spreekt hij over de persoon die de plannen verdedigt en de persoon die
verantwoording aflegt. In zekere zin sluit deze opmerking aan bij de vraag
waarover ik zojuist met de heer Irrgang sprak, namelijk de vraag in hoeverre
je die twee debatten meer moet laten samenvallen. Zoals gezegd, kom ik daarop
later in dit debat graag terug.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Ik vind hetgeen de minister van Financiën nu doet, namelijk
verwijzen naar een debat dat hier vanmiddag is gevoerd, te gemakkelijk. Ik
zou het logischer vinden dat de minister-president de moed, de guts en ook
de zin heeft om hier te komen en om te zeggen: "Ik heb gestaan voor het
beleid en voor de voorstellen die ik heb gedaan. Die heb ik als eerste namens
het kabinet verdedigd. Dan ben ik ook de eerste die verantwoording aflegt."
Dat staat los van de vraag hoe wij dit verantwoordingsdebat in de toekomst
gaan organiseren. Mag ik ervan uitgaan dat los van de wens van de Kamer de
minister-president er de komende jaren gewoon is?Minister Bos:Ik weet niet of u daarvan uit mag gaan. Ik constateer wel dat in een van
de bijdragen – ik weet niet meer wie de suggestie deed, maar misschien
wel meerdere Kamerleden – gewag werd gemaakt van het introduceren van
een bepaalde variant. Daarbij ging het om de vraag hoe wij eventueel dit debat
komende jaren willen organiseren. De woordvoerder van de fractie van de Partij
van de Arbeid heeft bijvoorbeeld gezegd dat aan het begin van een regeerperiode
en misschien op verantwoordingsdag de minister-president zelf met een verklaring
verantwoording zou moeten afleggen voor het gevoerde beleid, op dezelfde manier
als met het voorlezen van een regeringsverklaring. Misschien wordt een dergelijke
figuur ontwikkeld. Daarmee wordt dan vanzelf antwoord gegeven op uw vraag,
maar nu hebben wij te maken met de situatie zoals die is ontstaan door het
besluit van vanmiddag. Ik kan u helaas niet verder helpen.De heer Vendrik (GroenLinks):Eerlijk gezegd verbaast mij dat. De minister staat hier namens het kabinet.
Wat mij betreft is hij zeer welkom. Laat daar geen misverstand over bestaan.
Het verbaast mij dat de baas van het kabinet er niet is. Ik betreur het zeer
dat de minister-president kennelijk zo veel afstand wil nemen van het kabinet
dat hij vier jaar lang heeft geleid, dat hij er niet eens verantwoording over
wil afleggen. Dat vind ik een manier van weglopen die niet past in het verantwoordingsdebat.
Als wij zo gaan beginnen, wordt het nooit wat. De minister van Financiën
is de komende jaren zeer welkom, maar de minister-president hoort hier altijd
te staan, zeker als het gaat om verantwoording op hoofdlijnen.Minister Bos:Ik neem goed nota van de opmerkingen van de heer Vendrik.Voorzitter. Ik heb zojuist gezegd dat ik bij het onderwerp financieel
beheer een aantal algemene opmerkingen zal maken over de stand van zaken met
betrekking tot ontwikkelingssamenwerking en bij de Belastingdienst. Beide
onderwerpen liggen mij na aan het hart en voor het laatste heb ik ook nog
enige verantwoordelijkheid. Daarnaast wilde ik een selectie van onderwerpen
behandelen die in de bijdragen van Kamerleden aan de orde zijn geweest. De
keus die ik daarbij gemaakt heb, hangt vooral samen met iets wat de heer Vendrik
terecht opmerkte. In de verslagen en in de debatten van de afgelopen jaren
wordt vaak wel verantwoording afgelegd over wat er is gebeurd in de zin van
dat het wordt beschreven, maar niet altijd wordt die cruciale laatste vraag
adequaat beantwoord of wij er wat van hebben geleerd.Ik zal proberen die vraag in het debat van vanavond wel serieus te nemen.
Mede met het oog daarop zal ik in ieder geval uitgebreider ingaan op de aanstaande
afslankingsoperatie rijksdienst en de getallen over het aantal ambtenaren.
Wat kunnen wij daarvan leren? Er zijn opmerkingen gemaakt over dreigende krapte
op de arbeidsmarkt en over de manier waarop wij daarin ontspanning willen
aanbrengen. Wat kunnen wij daarbij leren van ervaringen uit het verleden?
Er zijn opmerkingen gemaakt over inkomensbeleid en -verschillen en topinkomens
in de publieke sector. Wat kunnen wij daarvan leren? Er zijn vragen gesteld
over het budgettaire beleid en de overheidsfinanciën. Wat hebben wij
daarvan geleerd? Er zijn ook vragen gesteld over overschrijdingen en ramingen
in de zorg. Wat hebben wij daarvan geleerd?Dat lijken mij vijf buitengewoon relevante terreinen die allemaal aan
de orde zijn geweest. Wij hebben een aantal jaren ervaringen opgedaan. Wat
kunnen wij hiervan leren om ervoor te zorgen dat het in de toekomst beter
gaat en wij er met elkaar een zinnig debat over kunnen hebben.Overigens valt ook de vraag hoe wij verder gaan met verantwoordingsdag
wat mij betreft onder deze categorie. Verantwoording afleggen hoort inderdaad
uit te monden in beantwoording van de vraag: wat hebben wij er eigenlijk van
geleerd en hoe kan het beter?Er zijn de komende tijd algemeen overleggen tussen deze Kamer en mijn
collega's over tal van zaken die zijn geconstateerd in de departementale jaarverslagen.
Een aantal hiervan zijn al aan de orde geweest: de situatie bij Defensie,
het mislukken van P-Direkt, de voorschotregelingen en de reactie van bewindspersonen
op constateringen van de Algemene Rekenkamer. Denk bijvoorbeeld in dat licht
ook aan Defensie en de subsidieregeling bij VWS. De Kamer gaat hierover de
komende tijd nog uitgebreid met mijn collega's praten. Ik zal zorgen dat de
Kamer op al deze punten tijdig beschikt over de daarvoor benodigde informatie.Mijn indruk is overigens wel dat op alle ministeries de geconstateerde
problemen samen met de Algemene Rekenkamer nadrukkelijk worden opgepakt. Voor
de ernstige onvolkomenheden – dat zijn er dit jaar vijf – zijn
allerlei plannen gemaakt om ze de komende jaren structureel op te lossen.
Deze plannen worden veelal in samenspraak met de Algemene Rekenkamer opgesteld,
zodat je zeker weet dat je met de manier waarop je het oplost een volgende
keer niet weer bij de controlerende instantie tegen een negatief oordeel aanloopt.
Ik heb er veel vertrouwen in en ik zie en ervaar hoe hard er binnen de rijksdienst
aan het tot stand brengen van die oplossingen gewerkt wordt. Wat daarbij helpt, is dat dit jaar voor het eerst alle ministers in de
jaarverslagen expliciet verantwoording afleggen over de rechtmatigheid van
wat er op hun departement aan de hand is. De auditdienst geeft in de accountantsverklaring
voor het eerst aan of de verantwoording van de minister ook klopt. Dat gebeurt
met de zogenaamde getrouwbeeldverklaring. Met deze ontwikkeling krijgt de
Tweede Kamer, ook met het oog op de debatten van de komende weken, meer inzicht
in de achtergronden van onrechtmatigheden en de wijze waarop de betrokken
minister hiermee is omgegaan. Daarmee wordt de informatieverstrekking aan
de Kamer beter en transparanter.Zoals gezegd ga ik op twee onderwerpen nader in.Mevrouw Thieme (PvdD):De minister zegt enerzijds dat voor specifieke onderwerpen de algemene
overleggen de aangewezen plek zijn, terwijl hij anderzijds de vrijheid voelt
om zelf een keuze te maken voor twee onderwerpen die hem "na aan het
hart liggen", waaronder ontwikkelingssamenwerking. Dat moet dan naar
mijn mening ook in een algemeen overleg met de desbetreffende minister aan
de orde komen. Waarom daar nu wel op ingegaan en zwijgen over het onderwerp
van het dierenwelzijn? Waarom zou dat laatste nu ineens alleen een zaak van
de minister van LNV zijn?Minister Bos:Daarmee heeft u een punt. Ik kan mijn mond houden over ontwikkelingssamenwerking,
maar het is wel een onderwerp dat door vrijwel iedereen, misschien met uitzondering
van uzelf, aan de orde is gesteld. Ik vind het prima om dat onderwerp verder
schriftelijk af te doen, als dat een adequate reactie is op uw vraag. Op de
Belastingdienst wil ik ingaan omdat ik daarvoor als minister van Financiën
een bijzondere verantwoordelijkheid draag.Mevrouw Thieme (PvdD):Het criterium dat een bepaald aantal Kamerleden over een onderwerp heeft
gesproken, kan ik begrijpen. Als de minister echter ontwikkelingssamenwerking
wil bespreken omdat het onderwerp hem na aan het hart ligt, dan vind ik dat
een subjectief criterium dat niet binnen dit debat past.Minister Bos:U hebt volkomen gelijk dat het volstrekt subjectief is, maar daarmee kan
het nog steeds passen binnen dit verantwoordingsdebat. Als de Kamer wil dat
ik ook op andere onderwerpen inga, dan hoor ik dat wel. Gezien de breedte
van de aandacht die aan dit onderwerp werd geschonken, leek het mij goed om
in ieder geval iets te zeggen over ontwikkelingssamenwerking.De heer Irrgang (SP):Er is door nagenoeg alle woordvoerders gesproken over schooluitval en
defensie. Het lijkt mij goed dat de minister in ieder geval ook op die twee
punten ingaat.Minister Bos:Het punt van de schooluitval is van een andere orde omdat het daarbij
niet ging om geconstateerde onvolkomenheden in de zin van rechtmatigheid.
Daarbij was gewoon de politieke vraag aan de orde naar de doelmatigheid van
de ingezette instrumenten. Daarbij werd geconstateerd dat de ontwikkeling
niet zo gunstig is als wij allemaal zouden wensen. Ik kan dat ook moeilijk
ontkennen omdat de desbetreffende cijfers in het jaarverslag gepubliceerd
zijn. Ik wijs er wel op dat bestrijding van schooluitval niet voor niets een
van de tien grote projecten van dit kabinet is. In het beleidsprogramma en
later in de Miljoenennota zal in detail aangegeven worden welke maatregelen
het kabinet neemt om dat probleem te bestrijden.Er leek in een enkele bijdrage van de kant van de Kamer gesuggereerd te
worden dat de constateringen rondom ontwikkelingssamenwerking zouden betekenen
dat wij op geen enkele wijze zouden kunnen aangeven wat er nu eigenlijk met
het geld gebeurt. Dat is dus niet de strekking van wat is opgeschreven in
de desbetreffende jaarverslagen. Te allen tijde kan het ministerie van Buitenlandse
Zaken aangeven waar het geld aan wordt of is besteed. Waar de Algemene Rekenkamer
op doelt, is dat er een verantwoordingskwestie speelt, met name met betrekking
tot internationale instellingen, omdat de rapportagesystematiek van die instellingen
niet altijd goed aansluit op de door Nederland gestelde eisen ten aanzien
van rapportages en verantwoording, waardoor achterstanden zijn ontstaan bij
het indienen van rapportages. Dat betekent echter op geen enkele wijze dat
die gelden niet goed besteed zouden zijn. Overigens wijs ik erop dat de collega's
Verhagen en Koenders reeds maatregelen hebben afgekondigd, waar ze zich in
het desbetreffende debat ook voor zullen verantwoorden, waardoor deze vertragingen
in de afhandeling van de rapportages in de nabije toekomst ingelopen zullen
worden.De heer Rutte (VVD):Gaat de heer Bos nog in op de door mij aan de orde gestelde suggestie
van een onafhankelijk verslag over de effectiviteit van de gelden die worden
uitgegeven aan ontwikkelingssamenwerking?Minister Bos:Ik laat het oordeel daarover graag over aan mijn collega's van Buitenlandse
Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking. Zij leggen verantwoording af. Er
komt de komende weken een debat met die collega's over de verantwoording van
hun gelden. Als u mij vraagt of ik behoefte heb aan een onafhankelijk onderzoek,
naast het onafhankelijk onderzoek van de Algemene Rekenkamer en naast het
onafhankelijk onderzoek van de eigen departementale auditdienst, dan is mijn
antwoord nee.De heer Rutte (VVD):Het is van tweeën een, met alle respect voor de persoon van de minister
van Financiën en de positie waarin hij zich hier bevindt. Of hij kan
hier vanavond namens het gehele kabinet antwoorden op de vragen die gesteld
zijn. Of dit debat heeft geen zin. Als het erop neerkomt dat wij vandaag hier
briefjes hebben ingeleverd bij allerlei loketjes, waarbij de heer Bos degenen
die achter die loketjes zitten, gaat vragen daarop te reageren, dan wordt
het een beetje een raar debat. Ik vraag de minister om namens het kabinet
op onze vragen in te gaan. Het is een relevante kwestie die alles te maken
heeft met de verantwoording over 2006. Kan de Nederlandse belastingbetaler
ervan uitgaan dat het geld nuttig besteed is? Het gaat dan niet alleen om
de vraag die de minister wel beantwoord heeft, namelijk of de verantwoordingsverslagen
kloppen, maar ook om de vraag over de doelmatigheid en mijn verzoek of de
minister bereid is een onafhankelijk instituut te laten kijken naar de doelmatigheid
van de uitgaven op het terrein van ontwikkelingssamenwerking.Minister Bos:Het antwoord op die vraag heb ik net gegeven. Dat antwoord is: nee, ik
zie geen enkele noodzaak daartoe. Het politieke debat over de vraag of ons
geld op het gebied van ontwikkelingssamenwerking goed is besteed, is een debat
dat u met de bewindslieden zult hebben in de komende tijd en op elk moment
dat u dat wilt. Onafhankelijke onderzoeken naar de besteding van het geld
worden gedaan door de Algemene Rekenkamer en de departementale auditdienst.
Zij hebben er beide hun opmerkingen over gemaakt. Over die informatie beschikt
u. Ik zie niet wat daaraan op dit moment toegevoegd kan worden door een onafhankelijke
instantie.De heer Rutte (VVD):Ik ben geneigd aan te sturen op een snelle afronding van dit debat, aangezien
het op deze manier niet veel zin heeft om door te gaan. Als de heer Bos op
alles wat hier gevraagd is, zegt: u moet hiervoor bij mijn collega's zijn.
Als hij dus niet namens het gehele kabinet spreekt...Minister Bos:Ik geef toch antwoord? U vraagt mij of ik vind dat er een noodzaak is
voor een verder onafhankelijk onderzoek. Mijn antwoord daarop is nee.De heer Rutte (VVD):U niet, maar het kabinet.Minister Bos:Nee, het kabinet dus ook niet.De heer Rutte (VVD):U zegt vervolgens: maar u moet dat wel verder bespreken met mijn collega's.Minister Bos:Gaat uw gang. U mag dat altijd met mijn collega's bespreken. Als u het
mij nu vraagt, is het antwoord nee. Hoe helder kan ik zijn?De heer Rutte (VVD):Ik wil dit graag helder hebben, want dan weten wij voor de rest van het
debat waar wij aan toe zijn. U zegt nu dus namens het hele kabinet dat het
kabinet dit voorstel afwijst. Dan heeft het dus ook geen zin om het later
weer aan de orde te stellen, want dan zullen wij hetzelfde antwoord krijgen.
Dat betekent dat wij ook bij dit debat eventueel kunnen besluiten om via een
motie of anderszins een uitspraak van de Kamer te vragen.Minister Bos:Natuurlijk kunt u dat besluiten. Natuurlijk spreek ik namens het hele
kabinet. Natuurlijk houd ik rekening met de mogelijkheid, zoals bij zoveel
andere onderwerpen, dat op enigerlei ander moment dezelfde vraag weer zal
herleven en in een nieuw debat weer aan de orde zal komen. Natuurlijk mag
ik nooit uitsluiten dat u dan met nieuwe argumenten mijzelf of mijn collega's
weet te overtuigen. Maar als u het mij nu vraagt, zeg ik namens het kabinet:
nee, daar hebben wij geen behoefte aan.De heer Vendrik (GroenLinks):Blijft de vraag in welke mate de minister van Financiën in staat
is om vanavond te antwoorden. Hij maakte eigenlijk al een soort voorselectie
en daarmee zijn er allerlei onderwerpen die volgens mij in de beantwoording
niet terugkomen. Op deze manier is het toch een beetje de organisatie van
de eigen frustratie. Misschien kan het ook niet anders, maar dit schiet niet
op. Ik heb allerlei kwesties aan de orde gesteld die ik in het lijstje zojuist
niet terugzag. De vraag is even wat dat betekent. Als wij hier genoegen mee
nemen, moet er een volgend moment zijn – wat mij betreft in aanwezigheid
van de premier – dat wij de hele verantwoordingscyclus afronden. Als
dat gebeurt, neem ik er genoegen mee dat de minister van Financiën een
bescheiden antwoord formuleert op een beperkt aantal vragen en dat wij dan
verder niet doorzeuren over de vragen die nog niet zijn beantwoord. Dat is
dan een helderheid waar ik vanavond mee akkoord kan gaan.Minister Bos:Laten wij eerst eens afwachten op welke vragen u allemaal antwoord krijgt
in dit debat. Dit jaar vindt dit debat, in tegenstelling tot verleden jaar,
plaats voorafgaand aan de overleggen per begroting. Verleden jaar was dat
precies andersom. Wij moeten ons met elkaar en u in uw eigen verantwoordelijkheid,
wel afvragen wat het houden van dit debat, voorafgaand aan al die afzonderlijke
overleggen per begroting betekent voor de vraag wat hier en wat daar moet
worden behandeld. Gegeven het feit dat straks nog over elk departement en
elke begroting met de desbetreffende minister die daarover verantwoording
moeten afleggen, een debat gevoerd zal worden, lijkt het mij zinnig om de
meest specialistische vragen, die niet of nauwelijks departementoverstijgend
zijn, voor dat debat te bewaren.De heer Vendrik (GroenLinks):De Kamer heeft inderdaad een eigen verantwoordelijkheid als het gaat om
de organisatie en de volgorde van de debatten. Wij hebben altijd bezwaar gehad
tegen deze volgorde. Blijft staan dat ik dacht de minister aan te kunnen spreken
op de hoofddoelstelling van het kabinetsbeleid. Het gaat niet om het margewerk
en de details en de uithoeken van een departementale begroting, maar om de
hoofddoelstellingen van beleid. Ik neem aan dat wij daar gewoon antwoord op
krijgen.Minister Bos:Vormt u dat oordeel nu maar als ik klaar ben met mijn beantwoording. De
selectie van onderwerpen die ik gaf, arbeidsmarktbeleid, begrotingsbeleid
en zorgkosten, vormen toch de hoofdpunten van het regeringsbeleid, zowel van
het vorige als van het huidige kabinet.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb eigenlijk geen vraag aan de minister, maar een vraag aan de Kamer.
Toen ik mij ging voorbereiden op dit debat heb ik nog eens voor mijzelf geactualiseerd
de brief die wij kregen van de commissie voor de Rijksuitgaven. Daarin staat
een "spoorboekje" over de behandeling. Dat heeft mij ertoe geleid
af te zien van een uitspitten van inhoudelijke departementsgebonden punten.
Het ging mij in dit debat – maar misschien zie ik dat verkeerd –
om het momentum, het verantwoordingsdebat, en het proces. Over het proces
krijgen wij nog wat mededelingen van de minister, zo heb ik begrepen. Daar
hebben diverse van mijn collega's nuttige opmerkingen over gemaakt. Ik heb
ook geprobeerd daar iets over te zeggen. Volgens mij moet het daarover gaan.
Dan gaan wij vervolgens de diepte in via de Kamercommissies per departement
en dan komen wij hier terug met onze conclusies tegenover het kabinet. Zo
had ik het gezien. Dit is dus geen vraag waarop ik een antwoord verwacht van
de minister, maar meer van u, voorzitter. Tot wie moet ik mij anders richten?De voorzitter:U heeft, als ik deze vraag mag beantwoorden, volstrekt gelijk met uw interpretatie
van de brief van de commissie voor de Rijksuitgaven. Mijn voorstel is dan
ook om de minister de kans te geven zijn verhaal af te maken. Dan kunt u altijd
zelf nog bepalen of u vandaag een tweede termijn wilt of niet. Er zijn nog
allerlei opties. Ik stel voor om niet te blijven steken in deze discussie.
Wij moeten een paar stappen verder zetten.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik ben het geheel met u eens. Ik heb het begrepen zoals de heer Van der
Vlies het zo-even heeft verwoord. Dat is de reden waarom ik specifiek vragen
aan de minister van Financiën heb gesteld met het verzoek om die door
te geven aan zijn collegae. Dan kunnen wij dieper ingaan op bestaande problemen
tijdens een wetgevingsoverleg. Als dat geen oplossingen biedt, staat het de
Kamer vrij om de discussie weer naar het plenaire niveau te tillen.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik steun uw voorstel. Het lijkt mij goed als de minister zijn beantwoording
afrondt. Als de minister niet toekomt aan punten die ik vandaag wil behandelen,
laat ik dat wel horen via de interruptiemicrofoon. Er is ten slotte een tweede
termijn. Ik heb er behoefte aan om in ieder geval door te spreken over hoe
wij een en ander een volgende keer organiseren. Ik ben ook zeer benieuwd naar
de reactie van de minister daarop.De voorzitter:De beslissing over een tweede termijn neemt de Kamer.Het woord is aan de minister.Minister Bos:Ik heb al aangehaald dat de heer Van der Vlies nadrukkelijk steunt dat
Nederland als eerste in Europa met een nationale verklaring verantwoording
aflegt over de besteding van de geldstroom tussen Nederland en Europa. In
eerste instantie gaat het over de landbouw. De volgende stappen betreffen
de regiofondsen en de eigen middelen. Wat dat betreft loopt Nederland voorop
in Europa. Ik verschil van mening met de PVV, die zegt dat Nederland het braafste
jongetje van de klas is. De realiteit is dat Nederland meer moed betoont dan
menig ander land in Europa door zo transparant mogelijk te zijn over wat er
met het belastinggeld van de burgers gebeurt, ook als dat via Europa wordt
besteed of lastige vragen oproept.De heer Rutte (VVD):Door verschillende sprekers is gesuggereerd om druk uit te oefenen in
Europa om andere landen zo ver te krijgen om aan het systeem van nationale
verklaring mee te doen. Dat is van groot belang voor het draagvlak in Nederland
voor de Europese uitgaven. Dit vraagt echter om een persoonlijke inzet van
de minister op verschillende momenten op de Europese kalender. Is de minister
daartoe bereid?Minister Bos:Ik ben daartoe bereid. De heer Ten Broeke heeft mij dat al gevraagd in
een eerder overleg ter voorbereiding van een Ecofinraad. Ik zal het doen op
elk moment dat ik het zinvol vind. Ik vind echter niet dat wij de discussie
over de Europese verdragswijziging hiermee moeten belasten. Dat is al te complex.
Ik zal het echter inbrengen. Ik constateer overigens dat de groep landen die
het doet gestaag groeit, al is het te langzaam. De Scandinavische landen en
het Verenigd Koninkrijk zijn ermee bezig. Ook in het zuiden van Europa lijkt
langzaam enig bewustzijn op dit gebied ontwikkeld te worden. Ik tel mijn zegeningen
wat dat betreft. Ik zal mijn zendingsarbeid blijven verrichten.De heer Rutte (VVD):Ik roep de minister nogmaals op om dit bij gelegenheid desnoods als onderhandelingspunt
in te brengen. Anders zet hij te veel in op een geleidelijke groei naar een
situatie waarin andere landen meedoen. De minister heeft machtsmiddelen. Er
komen herzieningen van de begroting aan. Ik noem ook de verdragsonderhandelingen.
Het kan binnen allerlei kaders waarbinnen de minister een machtspositie heeft.
De vraag is of hij die hiervoor wil inzetten.Minister Bos:Ik heb een uitzondering gemaakt voor het specifieke geval van de verdragsdiscussie.
Ik sluit niet uit dat er andere onderhandelingssituaties ontstaan waarin het
wel degelijk mee kan worden genomen. Ik zal dan niet aarzelen.De Belastingdienst valt uiteindelijk ook onder mijn verantwoordelijkheid.
In de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag wordt een aantal werkprocessen
genoemd waarbij in het jaar 2006 geen sprake was van ordelijke en beheerste
processen. Dat betreft: toeslagen, loonheffing, toezicht en automatisering.
Mijn staatssecretaris, de heer De Jager, is al een aantal malen hier in de
Kamer daarover ter verantwoording geroepen. Ik wil op dit moment in algemene
zin meer de stand opmaken van hoe het er nu voorstaat, vijf maanden na afsluiting
van het desbetreffende jaar. Wij moeten constateren dat het nu beter loopt
bij Toeslagen. Helaas ontvangt op dit moment nog steeds een aantal klanten
niet de toeslag waar zij recht op hebben, maar het gaat zo langzamerhand echt
om relatief kleine groepen. Eerst wordt bezien of de kwestie via telefonische
contacten kan worden opgelost. Als er meer informatie nodig blijkt te zijn
om deze burgers goed te helpen, worden ze door de Belastingdienst uitgenodigd,
als dat nodig is zelfs in de avonduren of op zaterdagen. De medewerkers zijn
daartoe ook bereid gevonden om zo tot een oplossing te komen. Wij hebben net
een eerste weekendopenstelling gehad in de vier grote steden waar uiteindelijke
enkele tientallen mensen langs zijn geweest om direct geholpen te kunnen worden.De Belastingdienst heeft inmiddels ook besloten om het toeslagensysteem
te herbouwen. Daar zal ongeveer twee jaar mee gemoeid zijn. Ik hoop dat mevrouw
Hamer mijn staatssecretaris die twee jaar ook wil geven, maar dat sluit natuurlijk
niet uit dat hij vast en zeker bereid zal zijn om u in de loop van dit jaar
over de voortgang in dezen te rapporteren. Ik geloof zelfs dat met de Kamer
is afgesproken dat iedere drie maanden een rapportage over de voortgang van
de oplossing van de problemen met de uitvoering van de toeslagen zal worden
uitgebracht. De eerste rapportage zal hier op 31 mei liggen. Wij hebben
dus nog wel even voor 31 december.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Het belangrijkste is natuurlijk dat de mensen de toeslagen
krijgen waar zij recht op hebben. Dat wil ik geregeld hebben voor 2007. Welke
systemen daarvoor moeten worden opgebouwd, horen wij wel van de staatssecretaris,
maar ik blijf van mening dat wij moeten horen dat de mensen in 2007 de toeslag
hebben gekregen waar zij recht op hebben.Minister Bos:Dat is een heldere specificatie. Binnenkort hebt u ook het verantwoordingsdebat
met hem over de hoofdstukken IX A en B en ik neem aan dat hij op dat moment
ook in staat zal zijn om u aan te geven waartoe hij denkt in staat te zijn
binnen de termijn die u net noemt.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):In enkele gevallen zijn ook te hoge toeslagen uitbetaald en de vraag is
hoe, als dat moet worden terugbetaald, de terugvordering gaat lopen. Dat veroorzaakt
altijd problemen en daarom willen wij graag in het wetgevingsoverleg vernemen
hoe dat zal worden aangepakt.Minister Bos:Dat heb ik niet paraat, maar ik zal ervoor zorgen dat u het weet voordat
u het debat met de staatssecretaris over de verantwoording inzake de Belastingdienst
begint.Voorzitter. Ook bij de loonheffing zijn vorderingen gemaakt. Het geautomatiseerde
naheffingssysteem voor de loonaangifte 2007 is in productie genomen en functioneert
goed. Vanaf het aangiftetijdvak januari 2007 worden de naheffingsaanslagen
met deze nieuwe programmatuur opgelegd.Het toezicht was de derde zwakke plek. Daarvoor zijn extra mensen aangetrokken.
Verleden jaar september is de eerste wervingsronde begonnen en zijn er 262
mensen aangenomen. Deze nieuwe medewerkers zijn allemaal op 1 maart begonnen
met een opleidingstraject. Inmiddels is ook een tweede wervingsactie gestart
voor nog eens 350 nieuwe medewerkers. Wij praten dus bij elkaar over ruim
600 nieuwe medewerkers om die zwakke plek op het gebied van het toezicht te
kunnen verhelpen.De laatste zwakke plek was de automatiseringsproblemen in het algemeen.
De heer De Jager heeft toegezegd om de Kamer in mei een plan van aanpak toe
te sturen gericht op reductie van de daaraan aan de orde zijnde problemen
en dat zal hij natuurlijk ook doen.Voorzitter. Het laatste algemene punt inzake financieel beheer is in feite
ook een antwoord op een vraag van de heer De Nerée die zei dat sommige
onvolkomenheden jarenlang onvolkomenheid blijven. Hij noemde eigenlijk een
lugubere reeks van zaken die al vele jaren als onvolkomenheid worden aangemerkt.
Eigenlijk vroeg hij of niet als algemene regel zou moeten worden geïntroduceerd
dat elke onvolkomenheid binnen twee jaar verholpen zou moeten zijn. Als je
die onvolkomenheden kort naloopt, krijg je het volgende beeld. In de loop
der jaren is in het voorschotbeheer bij Buitenlandse Zaken de omvang van de
fouten en onzekerheden gedaald naar 0,6%. Er is een plan van aanpak
opgesteld om dit verder te verminderen. Er is bij Volksgezondheid hard gewerkt
om het subsidiebeheer te verbeteren; wij verwachten dat de inspanningen in
2007 hun vruchten zullen afwerpen. De problematiek rond de personele uitgaven
bij Justitie hing samen met de invoering van PayDirect en de automatisering
van de personeelsdossiers; de verwachting is dat eind 2007 alle dossiers zullen
zijn geschoond en de problemen daarmee zijn verholpen. De Rekenkamer constateert
dat er in 2006 een stijgende lijn is in de capaciteit en deskundigheid van
het ICT-personeel van Defensie. Ten slotte gaat het bij de informatiebeveiliging
bij Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken, Volksgezondheid en Belastingdienst
om het Voorschrift informatiebeveiliging rijksdienst. We moeten inderdaad
constateren dat dit voorschrift zo'n tien jaar na invoering nog niet rijksbreed
is geïmplementeerd. Het is in de tussentijd echter wel herzien en de
herziene versie treedt per 1 juli van dit jaar in werking.Wat wil ik zeggen met deze reeks voorbeelden? Eigenlijk twee dingen: ten
eerste dat een strakke termijn van twee jaar voor elke onvolkomenheid niet
echt haalbaar lijkt vanwege de variëteit in de problemen en het feit
dat het nu eenmaal bij sommige zaken langer duurt om ze op te lossen dan bij
andere; ten tweede dat er bij al die meerjarige onvolkomenheden sprake van
vooruitgang is, dat de zaak zich in de goede richting ontwikkelt en dat een
definitieve oplossing van de problematiek in alle gevallen wordt voorzien.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Voorzitter. Dat is me allemaal iets te gemakkelijk. Elke keer staat in
de jaarverslagen dat er nog veel openstaat en dat er hard aan wordt gewerkt.
Wij willen hier wat meer dwingendheid in aanbrengen. Vandaar de oproep van
mijn fractie dat deze zaken na twee jaar opgelost moeten zijn. Als dat niet
lukt, geldt voor ons net zoals bij allerlei codes "comply or explain".
In principe gaan we dus daarvan uit, tenzij er grondige redenen zijn waarom
het niet zou kunnen. Ik hoor graag zo'n toezegging van de minister, want het
is nu toch wel erg vrijblijvend. Wij hebben er geen zin in om die oude dingen
elk jaar te moeten opbrengen. Ze moeten gewoon opgelost worden!Minister Bos:Dat vind ik best een aardige suggestie. Ik ben bereid om dit eens te proberen.
We gaan bij dit type onvolkomenheden aangeven of we ze binnen een tweejaarstermijn
tot een oplossing kunnen brengen. Zo niet, dan zullen we dit expliciet motiveren.
Dat lijkt mij een goede gedachte.Zoals gezegd, er waren een aantal onderwerpen in de bijdragen van de Kamer
die duidelijk departementoverstijgend zijn en die van groot belang zijn, vallend
onder wat de heer Rutte de hoofdlijnen van het kabinetsbeleid noemde. Ik vind
het goed om daar nu enkele woorden aan te wijden, mede in het licht van de
vraag van de heer Vendrik of we wel iets leren van de zaken die we, terugkijkend
op het verleden, constateren.Het eerste onderwerp dat ik aan de orde wil stellen, is het aantal ambtenaren.
Dat onderwerp behoort natuurlijk toe aan collega Ter Horst, maar ik wil even
een indruk geven van alle cijfers en deze relateren aan de grote operatie
afslanking rijksdienst die het kabinet zich heeft voorgenomen. Het klopt dat
de rijksdienst in 2006 is gegroeid met ongeveer 3,3%; dat is 3500 fte's.
Voor een compleet plaatje moet daar wel bij worden vermeld dat in de periode
2002-2005, dus in de vier daaraan voorafgaande jaren, de rijksdienst is gekrompen
met 8,2%, ongeveer 10.000 fte's. Ondanks de stijging in 2006 is de
rijksdienst in dat jaar dus kleiner dan in 2002.Het is vervolgens interessant om te bezien waarmee die stijging in 2006
te maken had. In het gros van de gevallen had die te maken met wetten die
in de Kamer aan de orde waren, en met name met intensiveringsbeleid. De intensievere
aanpak van jeugdcriminaliteit, bijvoorbeeld, heeft geleid tot een groei van
de organisatie rondom de Raad voor de Kinderbescherming; het ging om 240 plaatsen.
Het wegwerken van achterstanden bij de IND heeft geleid tot 220 extra arbeidsplaatsen.
De uitbreiding van de capaciteit van de Dienst Justitiële Inrichtingen
heeft geleid tot 360 extra arbeidsplaatsen. In verband met Walvis zijn 660
arbeidsplaatsen overgekomen van het UWV, plaatsen die niet meetellen voor
de rijksdienst, naar de Belastingdienst. Achter de cijfers over de stijging
van het aantal personeelsleden gaat dus een scala aan oorzaken schuil. De
politieke beslissingen om op bepaalde terreinen meer te presteren zijn bewust
genomen, maar daarvoor heb je natuurlijk wel mensen nodig.De afgelopen jaren bleek het knap moeilijk om doelstellingen voor de afslanking
van de overheid te implementeren. Het bleek al helemaal moeilijk om dat op
een andere manier te doen dan door botweg de kaasschaaf te hanteren. Wij hebben
geprobeerd om daarvan te leren. Dat heeft ertoe geleid dat wij het op drie
punten een slag anders gaan doen dan in het verleden. Ten eerste baseert het
kabinet de afslankingsoperatie voor de rijksdienst nadrukkelijk op een advies
van de secretarissen-generaal. Daarmee investeren wij in draagvlak bij de
ambtelijke organisatie die het uiteindelijk moet uitvoeren.Ten tweede is hiervoor een aparte organisatie opgericht met een projectsecretaris-generaal
als hoofd. Wij laten het dus niet over aan het vrije spel der departementale
krachten, maar leggen de verantwoordelijkheid bij een organisatie met een
hoofd dat uiteindelijk aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
rapporteert. Ten derde hanteren wij niet op een botte wijze de kaasschaaf.
Zo maken wij onderscheid tussen beleidsambtenaren en uitvoerende ambtenaren
en benoemen wij sectoren waarvan afgebleven moet worden en sectoren waar nog
wel iets meer van af mag. Wij denken dat deze robuuste benadering tot de gewenste
afslanking zal leiden en daarmee tot een kleinere en betere overheid. Wij
hebben dus wel degelijk geleerd van ervaringen uit het verleden.Een ander departementoverstijgend beleidspunt van het kabinet is de arbeidsmarkt.
De heer Rutte heeft hieraan de nodige kritische woorden gewijd. Ik begrijp
dat goed, gezien de problemen die zich hebben voorgedaan in de vorige periode
van grote krapte op de arbeidsmarkt en de daarmee gepaard gaande grote loonstijgingen.
Die loonstijgingen hebben het concurrentievermogen van onze economie schade
gedaan. Wat er toen is gebeurd, is voor ons allen een les in hoe om te gaan
met krapte op de arbeidsmarkt. Maar van de stelling van de heer Rutte dat
het kabinet dit proces alleen maar verergert en dat het niet probeert om de
arbeidsmarkt te ontspannen door participatie te bevorderen, klopt natuurlijk
helemaal niets.De heer Vendrik (GroenLinks):De minister van Financiën verwijst naar het document van de secretarissen-generaal.
Is dat document politiek geaccordeerd? Worden de voorstellen uit dat document
overgenomen door het kabinet?Minister Bos:Het is niet in beton gegoten, maar het vormt wel in grote lijnen de basis
voor de operatie.De heer Vendrik (GroenLinks):Betreft dat ook de passage die de secretarissen-generaal wijden aan verantwoording?Minister Bos:Ik kan mij voorstellen dat dat een uitzondering op die regel is. Ik heb
uw bijdrage goed gehoord en ik kan u zeggen dat er geen politiek besluit is
genomen om de ambtelijke capaciteit voor het verantwoordingsproces bij voorbaat
in te perken. Wij zullen de Kamer dus niet opzadelen met een inspanning van
het kabinet op dit punt, enkel en alleen omdat de afslankingsoperatie dat
van ons zou vragen. Wij zijn wel van mening dat het verantwoordingsproces
en de manier waarop de overheid controleert, efficiënter kunnen. Daarover
kunnen wij met elkaar van gedachten wisselen en dat moeten wij ook zeker doen.Voorzitter. Ik betrek dus de stelling dat de stelling die de heer Rutte
betrekt, van geen kant klopt. Ik zal acht voorbeelden geven van de manier
waarop het kabinet werkt aan de situatie op de arbeidsmarkt.Een van de meest springende punten betreft de precieze afspraken in het
coalitieakkoord over de bijstandsmoeders. Wij moeten ons goed realiseren dat
gemeenten in de huidige situatie aan bijstandsmoeders maximaal vijf jaar vrijstelling
kunnen verlenen van de sollicitatieplicht. Het betreft moeders met kinderen
in de leeftijd tussen 0 en 5 jaar. Telkens wanneer er een kind wordt geboren,
gaat de teller opnieuw lopen. De gemeentelijke vrijstellingsbevoegdheid kan
op dit moment in de praktijk een periode beslaan die langer is dan vijf jaar.
In het coalitieakkoord wordt een viertal zaken voorgesteld. In de eerste plaats
verklaren wij de sollicitatieplicht in generieke zin niet van toepassing.
Wel verklaren wij een scholingsplicht van toepassing, zodat men niet definitief
wegdrijft van de arbeidsmarkt. Ook stellen wij voor om het financieel aantrekkelijk
te maken dat deze bijstandsmoeders werk in deeltijd aanvaarden. Denkt u in
dit verband ook aan het initiatiefwetsvoorstel-Vazalo van mevrouw Noorman-den
Uyl. Voor veel betrokkenen is de keus heel digitaal: men gaat volledig werken
of men gaat niet werken, omdat alleen volledig werken nog lonend is. Er gaat
nu geëxperimenteerd worden met de Vazalowet om te bezien of het financieel
aantrekkelijk kan worden gemaakt om in deeltijd te werken. Ten slotte is afgesproken
dat de termijn van vrijstelling maximaal zes jaar bedraagt. In vergelijking
met de huidige praktijk kan dit betekenen dat er sprake zal zijn van een kortere
termijn van vrijstelling dan die waartoe de gemeenten thans in de praktijk
al mogelijkheden hebben. Men kan, denk ik, niet in algemene zin de conclusie
trekken dat de afspraak uit het coalitieakkoord per definitie leidt tot een
beperktere beschikbaarheid van deze vrouwen voor de arbeidsmarkt.De heer Rutte (VVD):Ik moet de minister corrigeren, want hij heeft de feiten niet juist weergegeven.
Sinds 2004 is het op grond van de wet zo dat gemeenten geen categoriale ontheffing
mogen geven aan bijstandsmoeders. In individuele gevallen mag dat alleen als
de gemeente de wens van de ouder meeweegt om bij het kind te zijn. Alleen
met die bijzondere omstandigheid mag rekening worden gehouden. Het kabinet
voert nu een algemene categoriale ontheffing in voor alle bijstandsmoeders
met kleine kinderen voor de eerste zes jaar. De meeste van de andere maatregelen
die de minister noemt, spreken mij aan. Mijn voorstel aan hem is dan ook dat
hij de wet laat zoals die is, en de extra stimulansen daaraan toevoegt. Daar
ben ik zeer voor. Nu wordt echter de categoriale ontheffing weer ingevoerd.
Dat staat in het regeerakkoord, want anders zou de ChristenUnie vast niet
hebben getekend. Vervolgens zegt het kabinet: dat doen wij wel, maar daarnaast
gaan wij toch nog proberen om de mensen weer aan de slag te
helpen, hoewel zij niet hoeven te solliciteren. Dat klopt niet.Minister Bos:Het lijkt mij dat wij met de keuzes die gemaakt zijn in het kader van
het coalitieakkoord een volstrekt heldere situatie scheppen. U hebt gelijk
met uw weergave van de wijze waarop in formele zin de situatie op gemeentelijk
niveau is geregeld, maar in de praktijk kan het betekenen dat vrouwen voor
een langere periode dan vijf of zes jaar aan de kant staan. Die praktijk wordt
nu gelimiteerd door de afspraken uit het coalitieakkoord. Er is een scholingsplicht
en het wordt aantrekkelijk gemaakt, ook in financieel opzicht, om in deeltijd
te werken. Alles bij elkaar lijkt ons dat een verbetering ten opzichte van
de huidige situatie.De heer Rutte (VVD):Mevrouw Noorman-den Uyl zou het met u niet eens zijn. Ik heb met haar
het debat gevoerd en wij hebben een paar jaar geleden samen het compromis
in de wet kunnen invoeren. U spreekt vanuit een volstrekt theoretische situatie,
namelijk dat, als iemand eenmaal vijf jaar buiten het arbeidsproces heeft
gestaan, het nog relevant is of dat nog een paar keer herhaald zou worden.
Voor het overgrote deel van de vrouwen die het betreft is de afstand tot de
arbeidsmarkt dan al zo groot dat zij eigenlijk nooit meer aan de slag zullen
komen. Het verhaal klopt dus gewoon niet. Beleidsmatig is het aan alle kanten
onjuist. Ik daag u uit om de goede dingen die u voornemens bent te doen, gewoon
te doen. Die zijn namelijk verstandig. Je kunt nog allerlei extra maatregelen
nemen om mensen in deze positie extra te stimuleren om aan de slag te gaan.
U noemde er zojuist zelf al een aantal die mij zeer aanspreken. Het gaat dan
om maatregelen bovenop wat in de wet staat, en niet in plaats van wat in de
wet staat, want dat gaat echt niet werken.Minister Bos:De heer Rutte betrekt eerder een stelling dan dat hij mij iets vraagt.De heer Vendrik (GroenLinks):Begrijp ik het nu goed dat het regeerakkoord zo moet worden gelezen dat
de gemaakte afspraak een inperking is van de beleidsvrijheid van met name
wethouders van Christelijke signatuur in den lande die overal die vrijstelling
geven aan vrouwen, mits zij maar kinderen hebben, en dat over deze inperking
ook zo is gecommuniceerd met de vrienden van de ChristenUnie en het CDA?Minister Bos:Op het enkele punt dat er een grens wordt gesteld aan de discretie die
nu bestaat op gemeentelijk niveau om voor een veel langere termijn dan zes
jaar vrijstelling te verlenen aan individuele personen die in dit soort situaties
verzeild raken, hebt u gelijk. Het maakt daarbij overigens niet uit of een
christelijke of een niet-christelijke wethouder dat doet.Ik was voorbeelden aan het noemen om de stelling van de heer Rutte dat
het allemaal maar niets is wat het kabinet doet op het terrein van de arbeidsmarkt
te bestrijden. Het kabinet heeft in het coalitieakkoord tal van zaken genoemd
om de arbeidsparticipatie van ouderen te verhogen, zoals het wegnemen van
barrières in allerlei wet- en regelgeving die dat op dit moment belemmeren.
Dit kabinet gaat een zogenaamde "earned income tax credit", een
inkomensgebonden belastingkorting, invoeren waarvan elke econoom weet dat
deze per saldo leidt tot een hogere participatie van met name mensen met een
lager inkomen.In het coalitieakkoord is afgesproken dat een totaalbedrag van 1,2 mld.
aan de lastenkant wordt vrijgemaakt om participatie op een nog nader in te
vullen wijze te stimuleren. Er wordt gewerkt aan een kwalitatief beter arbeidsaanbod
door te investeren in onderwijs en innovatie. Ook de inspanningen voor het
bestrijden van schooluitval moeten uiteindelijk leiden tot een ruimer aanbod
op de arbeidsmarkt. De mogelijkheden voor gemeenten om zelf keuzes te maken,
om decentraal te bekijken hoe zij mensen weer aan het werk helpen, worden
ook verruimd. Er gaat 700 mln. naar kinderopvang waardoor uiteindelijk weer
meer mensen in staat worden gesteld om te gaan werken. Het is alles bij elkaar
een rijtje maatregelen waar wij het nodige van mogen verwachten. Het laat
in elk geval volgens mij weinig over van de stelling van de heer Rutte dat
het kabinet op het terrein van bevordering van de arbeidsparticipatie helemaal
verkeerd bezig is.De heer Rutte (VVD):Dat is een mooie opsomming mijnheer Bos, maar dit is natuurlijk niet genoeg.
De belastingmaatregelen die u wilt gaan nemen, zullen in de praktijk nivellerend
uitpakken. Dat heeft gevolgen voor de arbeidsparticipatie van mensen die hard
werken met een middeninkomen. U spreekt over het extra geld voor gemeenten
om mensen aan de slag te helpen. Tegelijkertijd bezuinigt u in dit regeerakkoord
echter fors op het gemeentelijke budget om mensen aan het werk te helpen.
Hoe die 1,2 mld. daarmee in verhouding staan, moet u echt even toelichten.Ik heb bovendien nog geen reactie gehad op mijn twee hoofdopmerkingen
naast de kwestie van de bijstandsmoeders, namelijk de herkeuringen in de WAO
en het feit dat deze regering op geen enkele manier schijnt te willen gaan
praten over het belangrijke vraagstuk van versoepeling van het ontslagbeleid.
De arbeidsmarkt nu is anders dan eind jaren negentig omdat er steeds minder
jongeren zijn en steeds meer ouderen. De situatie verandert nu steeds sneller
in een richting dat wij iedereen nodig hebben op de arbeidsmarkt. Mijn stelling
dat dit kabinet de toch al krappe arbeidsmarkt verder blijft verkrappen en
dat het ervoor zorgt dat er te weinig aanbod is van mensen en daarmee de economie
schade toebrengt, blijft volledig overeind.Minister Bos:U herhaalt gewoon uw punten. Ik kan nu wel de mijne herhalen. Bij de voorstellen
die het kabinet doet, zit een aantal voorstellen van de VVD niet en zitten
een heleboel voorstellen die de VVD niet doet. Het kabinet komt bijvoorbeeld
wel met een inkomensafhankelijke arbeidskorting en met een indrukwekkend bedrag
voor kinderopvang. Dat zijn zaken die de participatie zullen bevorderen.Minister Donner en de minister-president hebben al gezegd dat wij spreken
met de sociale partners om te bezien of in het overleg met hen over onderwerpen
als scholing, sociale zekerheid, ontslagbescherming, werkzekerheid en baanzekerheid
ook aanpassingen aan de orde kunnen zijn die de participatie bevorderen. Niet
alles wat wij willen kost extra geld. Dat voordeel wil ik graag bij u proberen
te slechten. Staatssecretaris Aboutaleb overlegt met gemeenten om te bezien
of gewoon door verandering in regelgeving, door het decentraliseren
van gelden en bevoegdheden en door het ontschotten tussen talrijke potjes
waar wethouders nu uit moeten putten meer armslag kan ontstaan op lokaal niveau
om mensen aan het werk te helpen. Er staat een voornemen in het coalitieakkoord
om gemeenten de regie te geven over zaken die nu onder het CWI vallen. Dat
zijn allemaal dingen die niet eens geld kosten, die vaak zelfs geld opleveren,
en die toch meer mensen aan het werk helpen.De heer Rutte (VVD):Ik was gisteren in Vlagtwedde. Dat is een gemeente die inmiddels minder
dan 1% van de bevolking in de bijstand heeft zitten, namelijk nog maar
0,75%. Dat is een ongelofelijk laag aantal in een regio met een hoge
werkloosheid en met veel laagopgeleide mensen. Het is een buitengewoon knappe
prestatie. Die gemeente maakt maximaal gebruik van alle ruimte die de bestaande
regelgeving biedt om mensen aan de slag te helpen. Daar zit niet grootste
probleem. Als u nog kunt ontschotten, doe het vooral.U gaat niet in op mijn opmerking dat dit kabinet de zaak op twee zeer
belangrijke onderdelen gaat verslechteren. Ten eerste zorgt u ervoor dat mensen
die ouder dan 45 jaar zijn en in de WAO zitten niet meer worden herkeurd.
Tegen een grote groep mensen zegt u dus: u hoeft niet meer aan de slag. Tegen
mensen van boven de 45 jaar zegt u: u bent definitief ongeschikt voor de arbeidsmarkt.
Ik vind dat onbegrijpelijk. Het is een verkeerd signaal aan de samenleving.
Ten tweede zet u in het overleg met de werknemersorganisaties niet hard in
op de versoepeling van het ontslagrecht, waardoor mensen die buiten de arbeidsmarkt
staan een kans op de arbeidsmarkt maken. Ik vraag u nogmaals om op deze twee
kritiekpunten in te gaan. Ik heb ze expliciet genoemd. U kunt mij voor het
antwoord hierop niet doorverwijzen naar uw collega's van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.Minister Bos:Dat doe ik niet. Ik heb mijns inziens al antwoord gegeven op de vraag
over het ontslagrecht. Daar wordt over gepraat. Over hoeveel dat daadwerkelijk
uitmaakt voor de participatie lopen de meningen uiteen. Bij het opstellen
van het coalitieakkoord hebben wij wel besloten om dit onderwerp in het overleg
met de sociale partners aan de orde te laten komen. Het is dus ook onderwerp
van overleg. Wij hebben ten aanzien van de WAO een bewuste keuze gemaakt.
Daarbij hebben niet alleen overwegingen van participatie een rol gespeeld,
maar ook overwegingen van rechtvaardigheid. De mensen die van ons niet meer
hoeven te worden herkeurd, zijn mede uitgekozen op grond van de overweging
dat hun kansen op de arbeidsmarkt zeer gering zijn. Wij weten allemaal dat
de groep mensen in kwestie, dus van 45 jaar en ouder met een achtergrond van
arbeidsgeschiktheid c.q. arbeidsongeschiktheid, het al buitengewoon moeilijk
op de arbeidsmarkt hebben. Het nieuwe, strenge herkeuringsregime doen wij
hun niet aan. Het negatieve effect op de participatie is buitengewoon gering.
Het positieve effect qua rechtvaardigheid lijkt mij daarentegen buitengewoon
groot.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik ben blij met de acht voorbeelden die de minister heeft genoemd. Ik
noem graag nog een negende voorbeeld. Bij de algemene financiële beschouwingen
van vorig jaar heb ik namens mijn fractie naar voren gebracht dat 65-plussers
die nieuwe baantjes willen hebben, 10% moeten afdragen mits zij minder
dan € 10.000 verdienen. Daar is een motie voor ingediend. Ook is
er een proeve van wetgeving aan de Handelingen toegevoegd. Bovendien is gevraagd
of de regering er bij de behandeling van de Voorjaarsnota op terug wilde komen.
Ik herinner de minister hier graag aan. Dit zou een mooi negende voorbeeld
zijn. Eventueel komen er nog andere voorbeelden.Minister Bos:Ik dank u dat u mij hieraan herinnert. U zei bij de voorjaarsnota, toch?
Goed. Dan heb ik nog wat huiswerk.Een derde onderwerp dat departementoverstijgend is en behoort tot de grote
lijnen van het kabinetsbeleid, waarover wij verantwoording afleggen, mede
in relatie tot wat er in de toekomst wordt gedaan, is uiteraard de stand van
de economie, groei, koopkracht, inkomensbeleid. Over dat laatste heeft de
heer Irrgang het nodige gezegd. De heer Rutte denkt dat ik weinig over de
stand van de economie zeg omdat ik geen complimenten aan het vorige kabinet
wil uitdelen, maar de werkelijke reden is heel anders. In mijn vorige hoedanigheid
heb ik al gezegd dat ik net zo blij als ieder ander ben, of die nu in de oppositie
of in het kabinet zit, als het goed gaat met de Nederlandse economie. Ik vind
wel dat je in het algemeen als politicus in zo'n klein landje als Nederland
buitengewoon voorzichtig moet zijn en niet moet denken dat je een relevante
invloed op de stand van de wereldeconomie hebt, integendeel, de stand van
de wereldeconomie is beslissend voor het al dan niet goed functioneren van
de Nederlandse economie. Of ik nu aan deze kant of aan de andere kant sta,
ik vind dat wij daar heel voorzichtig mee om moeten gaan. Het is iets gemakkelijker
om in te gaan op vragen over inkomensbeleid en inkomensverschillen, omdat
die op nationaal politiek niveau in redelijke mate kunnen worden ingevuld.Ik vind het buitengewoon moeilijk om antwoord te geven op de vraag van
de heer Irrgang of inkomensverschillen in de afgelopen jaren over het algemeen
zijn toe- of afgenomen. De heer Irrgang zal zich als geen ander herinneren
hoe een onderzoek naar de vraag of de armoede in de afgelopen jaren al dan
niet was gestegen, dat hij zelf ooit voor De Nederlandsche Bank deed, aanleiding
gaf tot een debat met veel interpretaties, juist in deze Kamer. Ik zeg dit
omdat mijns inziens onderscheid moet worden gemaakt tussen wat er met top-
en middeninkomens gebeurt en met het verschil tussen een uitkering en werken.
Daar iets in algemene zin over zeggen, is ongelooflijk moeilijk. Ik ben het
wel met de stelling van de heer De Nerée eens dat met name de middeninkomens
het de afgelopen jaren bepaald niet gemakkelijk hebben gehad. Zij zijn ook
nadrukkelijk in het coalitieakkoord genoemd. Wat ons betreft, is denivellering
nog steeds aan de orde en dan specifiek met het oog op het verschil tussen
uitkering en werk. Dat verschil mag groter worden, niet door de uitkeringen
te bevriezen of te verlagen, maar door er bijvoorbeeld door de introductie
van de inkomensafhankelijke arbeidskorting voor te zorgen dat de belastingkorting
voor mensen die aan het werk gaan hoger wordt. Dat voornemen heeft het kabinet.De heer Irrgang (SP):Ik sprak niet over de afgelopen jaren maar over vorig jaar. Dit debat
gaat dan ook over de verantwoording over vorig jaar. In de
cijfers in het jaarverslag is sprake van 2% tot 2,5% voor minimum,
modaal, AOW'ers en kostwinners en van 6% voor AOW'ers met een behoorlijk
pensioen en voor kostwinners met een inkomen van meer dan tweemaal modaal.
Dan kunt u toch alleen maar de conclusie trekken dat het algemene koopkrachtbeeld
in 2006 denivellering was?Minister Bos:U was het met mij eens toen ik hierover sprak in een vorige hoedanigheid.
Wij moeten oppassen dat wij niet het koopkrachtplaatje aanzien voor het volledige
beeld. Wij hebben de afgelopen jaren talloze veranderingen gezien, bijvoorbeeld
bij zaken die niet in het koopkrachtbeeld zitten. Ik vind het productiever –
en ik ben het op dat punt met u eens – dat wij er in de komende jaren
voor zorgen dat de groepen die het in de afgelopen jaren moeilijk hebben gehad
op een behoorlijke manier aan hun trekken komen. Daar valt bijvoorbeeld de
groep onder van middeninkomens met kinderen. Wij moeten en zullen ervoor zorgen
dat de sterkste schouders de zwaarste lasten zullen dragen.De heer Irrgang (SP):Als wij het erover eens zijn dat het koopkrachtbeeld in 2006 denivellerend
was, vindt u dan ook dat het koopkrachtbeeld voor volgend jaar nivellerend
moet zijn en dat het kabinet daarnaar zou moeten streven?Minister Bos:Ik vind dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Wij
hebben al een aantal maatregelen aangekondigd, die deels ook al dit jaar ingaan,
en die de facto dit effect hebben. Het feit dat de huurverhoging per 1 juli
aanstaande niet meer bedraagt dan het inflatieniveau is uiteraard veel relevanter
voor mensen met een relatief laag inkomen dan voor mensen met een relatief
hoog inkomen. Bij de verhoging van de uitkering voor een aantal groepen WAO'ers
zien wij hoe moeilijk het is om te generaliseren, omdat het gaat om een heel
spectrum aan uitkeringsniveaus, maar ook dit is iets wat mensen met lagere
inkomens meer ten goede komt dan mensen met hogere inkomens. Ik wijs verder
op een ook reeds bekend voorstel van dit kabinet om de komende jaren het basispakket
voor de ziektekostenverzekering uit te breiden, dat ook voordeliger is voor
de lagere inkomens dan voor de hogere inkomens. Dit zijn allemaal maatregelen
waarvan ik geneigd ben te zeggen dat zij eerlijk en rechtvaardig zijn.De heer Irrgang (SP):De minister noemt nu een aantal losse maatregelen, maar mijn vraag was
of hij na het denivellerende koopkrachtbeeld in 2006 in het koopkrachtbeeld
voor volgend jaar nivellering wil zien en of het kabinet daarnaar streeft
bij het opstellen van de begroting.Minister Bos:Ik houd mij even aan de precieze bewoordingen uit het coalitieakkoord,
dat wij ervoor zullen zorgen in de komende jaren dat de sterkste schouders
de zwaarste lasten zullen dragen.De heer Rutte (VVD):Minister Bos doet zichzelf tekort, want hij kan de heer Irrgang volledig
bedienen. Dit is namelijk een nivellerend kabinet. Hoe kan hij nu beweren
dat de middengroepen door dit kabinet zullen worden geholpen? Het kabinet
gaat allerlei inkomensafhankelijke regelingen nog inkomensafhankelijker maken,
de arbeidskorting inkomensafhankelijk maken en de lasten met 5 mld. verzwaren.
Hoe kan de minister dit dan tegen die achtergrond beweren? Hij doet eigenlijk
precies wat de heer Irrgang wil, namelijk nivelleren.Minister Bos:Een heel concreet voorbeeld van een maatregel waarover wij de komende
maanden vast en zeker nog uitgebreid in debat zullen gaan, is het gratis maken
van de schoolboeken. Wij weten dat dit met name voor middeninkomens met kinderen
echt iets kan uitmaken, bijvoorbeeld omdat zij op dit moment minder profiteren
van regelingen waarin die kosten al worden vergoed. Zij profiteren er dus
het meest van als de schoolboeken gratis worden. Dit is een heel gerichte
maatregel die juist voor deze groepen van groot belang is. Minister Rouvoet
is bezig met een kindgebonden budget, waaraan extra geld zal worden toegevoegd.
Dat is met name ook voor gezinnen met kinderen buitengewoon belangrijk. De
heer Rutte zegt dat wij een inkomensafhankelijke arbeidskorting invoeren.
Wat hij nog niet weet – maar wat wij de Kamer zo snel mogelijk zullen
laten weten – is op welke manier die precies inkomensafhankelijk zal
zijn en op welke inkomensniveaus de omslagpunten liggen. Dat is precies de
beslissing waarom het draait voordat men de conclusie kan trekken of middeninkomens
hiervan het slachtoffer worden. Ons coalitieakkoord is hierover heel duidelijk.
Wij zijn niet van plan om middeninkomens het slachtoffer te laten worden van
dit soort maatregelen.De heer Rutte (VVD):Je hoeft geen raketgeleerde te zijn om te begrijpen dat het altijd gevolgen
zal hebben voor mensen met een inkomen ergens in de buurt van modaal als een
kabinet een aantal inkomensafhankelijke regelingen inkomensafhankelijker maakt
en de arbeidskorting ook inkomensafhankelijk gaat maken. Dit Bosnog even los
van de precieze vormgeving. Of het moet wel heel lang doorlopen, maar dan
heeft het geen effect. Het gaat hierbij dus om mensen die als verpleegkundige,
leraar of politieagent iedere dag hard werken. Zij gaan er op achteruit. Vervolgens
gaat u de lasten de komende jaren met 5 mld. verzwaren. Dit zijn twee feiten
die gewoon op papier staan. U kunt nu wel zeggen dat als je toevallig schoolgaande
kinderen hebt tussen 12 en 18 jaar, je de schoolboeken vergoed
krijgt, maar dit weegt absoluut niet op tegen de situatie die u deze gezinnen
straks aandoet. Ik vind het dus prima dat u deze middeninkomens zo graag wilt
bedienen, maar geeft u ook eens aan hoe u dat wilt doen en hoe u er voor zorgt
dat alle effecten van het kabinetsbeleid die ik zojuist schetste, zich niet
zullen voordoen.Minister Bos:Ik heb daarnet een paar concrete voorbeelden gegeven van zaken die wij
doen en waar expliciet de middeninkomens van profiteren. Verder betrekt de
heer Rutte nu de stelling dat dit kabinet de lasten voor 5 mld. zou verzwaren
en dat met name de middeninkomens daarvan het slachtoffer zouden worden. In
deze 5 mld. van de heer Rutte zit bijvoorbeeld 3,5 mld. ziektekostenpremiestijging.
Die zit in het zogenaamde "basispad" van het Centraal Planbureau
op basis waarvan de verkiezingsprogramma's zijn geschreven. Dit basispad is
het geld dat nodig is om medisch noodzakelijke zorg aan iedereen te kunnen
verschaffen. Deze 3,5 mld. lastenverzwaring is geen beslissing van de overheid.
Nee, met het stelsel dat onder andere onder verantwoordelijkheid van de heer
Rutte het afgelopen jaar is ingevoerd, is de beslissing over de hoogte van
de premies niet meer een politieke beslissing die wordt genomen in Den Haag,
maar een beslissing van de ziektekostenverzekeraars. Ik zadel mensen dus niet
op met 3,5 mld. lastenverzwaring. Nee, de ziektekostenpremies zullen de komende
jaren omhoog gaan, omdat wij met elkaar hebben besloten dat er extra geld
nodig is om wachtlijsten op te lossen, om ervoor te zorgen dat de verouderende
bevolking nog steeds de zorg krijgt die nodig is, om duurdere technologie
te kunnen bekostigen et cetera.In de 1,5 mld. die daarna overblijft, rekent de heer Rutte bijvoorbeeld
als lastenverzwaring voor middeninkomens mee dat er veel woningbouwcorporaties
zijn die veel te veel vermogen hebben. Daarvan mag je volgens ons best wat
afromen. Dit geld gaan wij besteden aan meer en goedkoper bouwen. Dat lijkt
mij iets wat de middeninkomens juist ten goede komt; daarvan zullen zij geen
last hebben.De voorzitter:Ik besef dat de Kamer de minister uitdaagt om vooruit te kijken, maar
toch voeren wij hier een verantwoordingsdebat. Ik kijk ook naar de klok. Ik
vind dat de leden veel tijd voor lange inleidingen bij de vragen nemen. Ik
verzoek de leden daarom om de vragen kort te stellen en de minister om zijn
enthousiasme wat te bedwingen.De heer Rutte (VVD):Heel kort dan. Is de minister het met mij eens dat, als de ziektekosten
zo stijgen, de regering altijd de keuze heeft om die eventueel te compenseren?
Is hij dit met mij eens? Het vorige kabinet had die keuze kunnen maken en
dit kabinet kan die keuze ook maken. Daarmee is de stijging van de ziektekosten
geen autonome ontwikkeling die als slecht weer over ons heen komt, maar een
lastenverzwaring die mensen die hard werken zal raken. De regering heeft de
keuze om daarmee wel of niet iets te doen. Wij hebben voorgesteld om de belastingen
te verlagen, anderen hebben voorgesteld om dit op een andere manier op te
lossen, en u zegt in feite: ik doe er niks aan.De voorzitter:Nu doet u het weer, mijnheer Rutte. U moet uw vragen echt korter stellen.Minister Bos:Natuurlijk kun je van alles doen en kun je tegenover de stijging van de
ziektekostenpremies lastenverlichting zetten. Het geld daarvoor zal dan echter
ergens anders vandaan moeten komen. Ik neem aan dat u niet wilt dat wij de
staatsschuld verder laten stijgen of dat wij bezuinigingen op de medisch noodzakelijke
zorg die mensen hard nodig hebben. Daarvoor kiezen wij inderdaad niet.De heer Vendrik (GroenLinks):Inderdaad was 2006 een groot feest voor de klassieke kostwinner. Verdiende
men tweemaal modaal, dan kreeg men er al snel € 2000 handje contantje
bij. Het is bespottelijk, maar het is gebeurd. Trekt het kabinet uit deze
ervaring de conclusie dat het wat betreft de traditionele kostwinner nu wel
even klaar is en dat de moderne gezinnen, zoals de tweeverdieners en de alleenstaande
ouders die werken en zorgen voor hun kinderen, de komende jaren voorrang genieten?
Dit juist ook met het oog op arbeidsparticipatie.Minister Bos:In algemene zin trekken wij die conclusie niet. Hoe het specifiek gaat
uitwerken voor de diverse huishoudens, krijgt u straks bij de presentatie
van de miljoenennota precies te horen.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter...De voorzitter:Nee, mijnheer Vendrik, ik vond dit nu juist een heel mooi kort antwoord.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat begrijp ik. Het verdient echter wel nadere motivering dat deze zeer
voor de hand liggende conclusie niet getrokken wordt, ook gelet op de doelstellingen
van het kabinet.Minister Bos:Dit heeft echt ook te maken met het feit dat ik nu geen dingen wil beloven
die ik niet kan waarmaken. U hanteert een onderscheid tussen diverse types
huishoudens. Ik weet niet of ik de instrumenten heb om waar te maken wat u
vraagt, als ik het al zou willen. Laten wij dat debat voeren als bij de presentatie
van de begroting voor het volgende jaar de uitwerking van de plannen voor
de verschillende huishoudens duidelijk wordt. Dan ga ik de discussie graag
met u aan. Dan blijkt vast en zeker of de plannen al dan niet rechtvaardig
uitwerken.Het vierde punt van departementoverstijgend belang betreft de overheidsfinanciën
en het begrotingsbeleid. Met name de heer Rutte heeft allerlei doemscenario's
geschetst en gezegd hoe dit kabinet met de overheidsfinanciën zal omgaan.
Kortheidshalve wijs ik erop dat dit kabinet op een aantal punten het begrotingsbeleid
van het vorige kabinet heeft verscherpt. De drempelwaarde van min 2,5% –
als die waarde werd bereikt, greep het vorige kabinet in – is verhoogd
naar min 2%. Dan nemen wij al maatregelen om een dreigende overschrijding
van min 3% te voorkomen. De tweede verscherping betreft de fluctuaties
in rente-uitgaven. Wij weten dat die conjunctuurgevoelig zijn. De fluctuaties
hebben wij uit de kaders gehaald en daardoor is ons beleid robuust geworden.
Ook dat is te beschouwen als een verscherping van het beleid. Ten slotte wijs
ik erop dat wij een realistisch scenario hanteren. Dat betekent vooral dat
er minder onrust in het begrotingsproces zal zijn, omdat er ook minder gezeur
zal zijn over grote of grotere meevallers dan werd verwacht
met alle bijbehorende verdelingsvragen. Al mijn collega's en alle coalitiepartijen
weten precies waaraan zij met deze afspraken toe zijn. Er is een realistisch
scenario afgesproken en daarmee zullen wij het moeten doen.Verder wil ik nog tegen de heer Rutte zeggen dat ook als wij de voorgenomen
financiële prestaties van dit kabinet vergelijken met de gerealiseerde
financiële prestaties van vorige kabinetten, dit kabinet op een aantal
onderdelen ambitieuzer is dan vorige kabinetten. Ik geef een specifiek voorbeeld.
Het vorige kabinet begon met een financieringstekort van min 1,6%.
Het nam zich voor te eindigen met een begrotingsoverschot van 0,5%.
Toen de eerste tegenvallers kwamen, verlaagde men dat doel van plus 0,5%
naar min 0,5%. Dat doen wij niet. Ondanks het feit dat wij tegenvallers
zijn tegengekomen, handhaven wij ons doel van een overschot van 1%
in 2011.Daarnaast wijs ik erop dat het vorige kabinet het tekort van min 1,6%
wilde ombuigen naar een tekort van min 0,5%. Dat is een verbetering
van 1,1%. Dit kabinet heeft zich voorgenomen om met een start van min
0,2% te werken naar een overschot van 1%. Dat is dus een verbetering
van 1,2%. Met de tegenvallers die in de afgelopen weken aan het licht
zijn getreden en het onverkort handhaven van onze doelstelling voor 2011,
kan iedereen narekenen dat wij de komende vier jaar met betrekking tot het
begrotingssaldo een verbetering tot stand zullen brengen van zelfs meer dan
1,2%. Daarmee is de prestatie van dit kabinet op het gebied van het
gezond maken van de overheidsfinanciën minstens zo ambitieus, zo niet
ambitieuzer, dan die van voorgaande kabinetten. Ten slotte noem ik een vijfde
algemeen punt: de zorgkosten.De heer Rutte (VVD):Heeft u de vragen over de begroting beantwoord?Minister Bos:Ja.De heer Rutte (VVD):Dan heeft u een belangrijke vraag niet beantwoord. U hebt bevestigd dat
u even de Zalmnorm en het behoedzame scenario heeft losgelaten. Wilt u bevestigen
dat u de tweede Zalmnorm zult handhaven en dat eventuele uitgavenmeevallers
ook de komende jaren uitsluitend gebruikt zullen worden voor verbetering van
het begrotingssaldo en dus niet voor uitgaven?Minister Bos:De scheiding van inkomsten en uitgaven handhaven wij.Over de zorgkosten wil ik kort zijn. Welke raming voor de zorgkosten ook
gehanteerd zal worden, er zal altijd het probleem zijn van overschrijding.
Zodra de sector weet dat er een bepaalde raming is, is er veel aanleiding
om het plafond te halen of er boven uit te komen. Toch hanteert dit kabinet
een raming voor de stijging van de zorgkosten in de komende jaren die nog
nooit zo hoog is geweest: er wordt rekening gehouden met 2,8% volumegroei.
In de afgelopen vier jaar was de realisatie 2,1%. Dus vergeleken met
wat standaard wordt verondersteld dat meer aan zorg nodig zal zijn, is dit
een buitengewoon forse aanname. Met dit beschikbare volume moet dus geweldig
veel kunnen. Tegelijkertijd zien wij dat er bijvoorbeeld op de persoonsgebonden
budgetten het afgelopen jaar een enorme druk is ontstaan. Dat is geweldig
populair geworden. Dat lijkt niet altijd te leiden tot een vermindering van
het gebruik van de rest van de AWBZ. Dit vormt dan ook onderwerp van onderzoek.
Wij kunnen ons niet altijd aan de indruk onttrekken dat het bestaan van pgb's
ook een aanzuigende werking heeft. Mensen die eerst als vrijwilliger of mantelzorger
ergens werkzaam waren, worden nu via een pgb betaald voor precies hetzelfde
werk. Dat betekent dat de totale zorgkosten stijgen door de introductie van
pgb's. Wij moeten er met elkaar over kunnen praten of dat wel de bedoeling
was en of het in alle opzichten verantwoord is. Daar ben ik dan ook met mijn
collega's van Volksgezondheid over in gesprek. De algemene stelling is dat
dit kabinet een hogere stijging van het zorgvolume aanneemt dan in voorgaande
jaren, juist omdat wij ons realiseren dat technologieën duurder worden
en een vergrijzende bevolking meer zorg nodig heeft.Mevrouw Hamer (PvdA):Mijn vraag was vooral of het vorige kabinet dit had kunnen weten en of
het hier op een of andere manier rekening mee had moeten houden.Minister Bos:Het is echt heel moeilijk om daar een oordeel over te geven. Ik kan mij
geen jaren herinneren waarin er geen sprake was van tegenvallers of overschrijdingen
in de zorg. Het is dus moeilijk om er één jaar uit te lichten
en te zeggen dat er sprake is geweest van grote onvoorzichtigheid. Wij zullen
straks bij de Voorjaarsnota en later bij de Miljoenennota inzicht geven in
hoe groot de overschrijdingen precies zijn, in welke richting ze gezocht moeten
worden, wat wij denken dat de oorzaken zijn en welke maatregelen wij willen
nemen. Dan kan de Kamer zich aan de hand van die informatie een oordeel vormen
of er inderdaad sprake was van onvoorzichtigheid. Ik houd het erop dat het
een jaarlijks terugkerend patroon is van een sector waarvan wij weten dat
als er geld voorhanden is, dat automatisch vraag genereert. Er zal dus altijd
druk op de beschikbare budgettaire plafonds bestaan. Dat heeft zich hierbij
helaas niet voor de eerste keer gemanifesteerd.Ik kom bij de vraag wat wij kunnen leren van de gang van zaken rondom
dit debat. Ik heb er vorige week een paar algemene opmerkingen over gemaakt.
Moet het niet meer gaan over de uitvoering? Moeten wij het niet over een beperkter
aantal zaken hebben? De Kamer heeft vandaag een flink aantal suggesties gedaan.
Mijn voorganger heeft al een brief aan de Kamer gestuurd dat er wat ons betreft
binnenkort een wijziging van de Comptabiliteitswet aan de orde is. In dat
kader kunnen wij ook de gang van zaken rondom de verantwoording meenemen.
Ik wil hierover graag met de president van de Algemene Rekenkamer en het parlement
in discussie blijven. Ik neem ook alle suggesties mee. Ik zou er twee uit
willen lichten, omdat ik die in het licht van het debat van vandaag bijzonder
interessant vind.De eerste is de suggestie van onder anderen mevrouw Hamer om de verbinding
te leggen met de voorjaarsnota. Ik heb zojuist gezegd dat die hele verantwoordingscyclus
tot stand kwam omdat wij de verantwoording en het plannen maken uit elkaar
wilden trekken. De verantwoording verliest het dan namelijk altijd van het
plannen maken. Dat zou nog steeds een zwaarwegend argument kunnen zijn om
de verantwoording niet te verbinden aan Prinsjesdag. Misschien is de koppeling met de voorjaarsnota een lichtere koppeling en in die zin wél
verantwoord. Ik neem die suggestie graag mee.Een andere suggestie die ik zeer interessant vind, is die van de heer
Van der Vlies om verantwoordingsdag meer dan tot nu toe te richten op zaken
waarvan duidelijk is dat er iets mis is gegaan en daar dan mogelijk de eigen
onderzoekscapaciteit van de Kamer bij in te schakelen. De periode tussen het
uitbrengen van het jaarverslag en het voeren van de Prinsjesdagdebatten kan
dan worden benut voor het doen van eigen aanvullend onderzoek, opdat een aantal
onderzoeken zeer gericht als verlengstuk van de jaarverslagen en de daarin
aan de orde zijnde verantwoording op een later moment kan terugkomen. Ook
over deze suggestie denk ik graag met de Kamer na. Ik doe dat omdat ik echt
geloof dat verantwoording een essentieel onderdeel hoort te blijven van de
manier waarop onze parlementaire democratie werkt. Het is niet altijd sexy,
het is niet altijd spannend, maar het is domweg het recht van de burger om
te weten of zijn belastingcenten goed besteed worden. Daarmee behoort het
tot onze plicht om ervoor te zorgen dat dat op een verantwoorde wijze gebeurt.Mevrouw Hamer (PvdA):De minister reageert op twee van de drie suggesties die ik heb gedaan.
Ik heb ook gesuggereerd om bij de aanbieding van de jaarverslagen een verantwoordingsrede
op hoofdlijnen te houden. Het is aan het kabinet, maar het lijkt mij logisch
dat deze rede wordt uitgesproken door de premier. Daarmee wordt voorkomen
dat wij zoals nu in al die jaarverslagen moeten zoeken naar de hoofdlijn van
het kabinet, naar de beoordeling en naar mogelijke verbeteringen.Minister Bos:Ook die suggestie leent zich voor verder debat en onderzoek. Zij zal zeker
verband houden met het vraagstuk dat eerder tijdens dit debat naar voren kwam:
wat is de beste volgorde van debatten in de verantwoordingscyclus? Ik kan
mij er zeer veel bij voorstellen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik heb de suggestie gedaan om drie beleidspunten waarop het heel goed
is gegaan en drie beleidspunten waarop het heel slecht is gegaan bij elkaar
te pakken om te proberen er lering uit te trekken.Minister Bos:Ik realiseer mij dat ik geselecteerd heb uit een heleboel goede ideeën.
Het idee van de drie slechte punten spoort in zekere zin met de inbreng van
de heer Van der Vlies, maar de heer De Nerée heeft gelijk: wij kunnen
ook veel leren van dingen die wél goed gegaan zijn. Wij nemen alle
suggesties aan boord.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb de minister van Financiën verzocht aan te geven of hij bereid
is om in het beleidsprogramma dat over een paar weken hier verschijnt, helder
de hoofddoelstellingen van het kabinetsbeleid aan te geven voor het jaar 2011,
dekkend over alle grote prioriteiten die het kabinet zelf stelt.Minister Bos:Ik ben geneigd om er met ja op te antwoorden. U heeft het over dekkend.
Laat ik zeggen, dat wij het zo goed mogelijk proberen te doen door de meest
relevante doelstellingen eruit te pakken. De uiteindelijke totale dekking
krijgt u bij de Miljoenennota in het kader van de diverse begrotingen. De
prioriteiten van het kabinetsbeleid zullen inderdaad in het beleidsprogramma
moeten komen te staan.De heer Rutte (VVD):Ik begrijp dat de minister aan het eind van zijn beantwoording is gekomen.
Een aantal vragen van mij zijn echter nog niet beantwoord. Er zijn er twee
waarop ik nu in ieder geval graag antwoord wil hebben. De eerste betreft de
verantwoordingslasten. Steunt de minister mijn voorstel om in te zetten op
het verlagen van de verantwoordingslasten met ten minste 25%, zodat
er een duidelijke doelstelling op tafel ligt? Mijn tweede vraag betreft de
terreurbestrijding. Ik wil toch echt van de minister weten of hij het met
mij eens is dat het nu echt noodzakelijk is dat terrorisme- en terreurbestrijding
bij één minister wordt ondergebracht.Minister Bos:Ik ben buitengewoon huiverig om een kwantitatief doel te stellen voor
de verantwoordingslasten. Het zou anders op enigerlei moment zo gezien kunnen
worden alsof wij met een motivering in termen van doelmatigheid feitelijk
de mogelijkheden van de Kamer om ons te controleren zouden beknotten. In die
situatie zou ik niet terecht willen komen. De Kamer heeft recht op de informatie
die zij nodig heeft om haar werk te kunnen doen. Daar hoort dus bij dat er
op een verantwoorde wijze verantwoording wordt afgelegd. Ik ben het wel met
de heer Rutte eens dat ook in de manier waarop verantwoording wordt afgelegd,
best doelmatigheidswinst te boeken valt. Ik kom dus graag bij de Kamer terug
waar het gaat om de beantwoording van de vraag of het in een kwantitatief
doel is te vervatten. Ik wil er over nadenken, hoewel ik er best wel een paar
haken en ogen aan zie.Dan de vraag van de heer Rutte over de terrorismebestrijding. Mij dunkt
dat het evenwicht tussen de ministers van Binnenlandse Zaken en van Justitie,
ook in de periode waarin de partij van de heer Rutte verantwoordelijkheid
droeg, kennelijk met zijn volledige instemming prima functioneerde. Overigens
zullen de desbetreffende ministers daarop in het overleg met de Kamer specifieker
terugkomen.De heer Pechtold (D66):Wat een waardeloos debat. Ik sta hier echt te balen. Uren en uren. Eerst
een premier die niet komt opdagen. Dan een vicepremier die trots staat te
vertellen dat hij nog een gratis das wil halen en die vervolgens niet eens
wil ingaan op mijn concrete vragen over onder meer defensie, ICT en de zorg.
Ik moet nu als een kleine jongen vragen of ik daar alsnog antwoord op mag
krijgen. Ik vind het beschamend. Veel succes ermee!Minister Bos:Dank u wel.De heer Cramer (ChristenUnie):De minister geeft aan dat hij op een aantal inhoudelijke voorstellen terug
wil komen. Wanneer wil hij het debat daarover dan voeren? Zal dat zijn in
het kader van de wetgevingsoverleggen, zodat wij aan het eind van deze trits
bij de besluitvorming rondom de slotwetten kunnen bepalen hoe wij het debat
het volgend jaar doen? Dan hebben wij mijns inziens de cirkel rond die wij
vanavond wellicht niet helemaal kunnen sluiten. In ieder geval kunnen wij
dan wel de conclusie trekken hoe wij het debat inhoudelijk op een hoger plan
kunnen tillen.Minister Bos:Ik denk dat het niet reëel is te veronderstellen dat wij dan met
elkaar al het debat gevoerd kunnen hebben over hoe wij dit precies in een
volgende cyclus vorm willen geven. Ik kan mij wel voorstellen dat wij ervoor
zorgen dat u voor de behandeling van de slotwetten een brief van ons krijgt,
waarin een eerste evaluatie van de suggesties die ook vanavond door de Kamer
zijn gedaan op dit punt, wordt gegeven, inclusief een reflectie ten aanzien
van de suggesties die wij zelf gedaan hebben.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik zou toch nog graag een wat scherpere toezegging willen hebben om te
kunnen beoordelen of wij nu vanavond nog een tweede termijn moeten houden.
Als de minister nu wil toezeggen dat wij een schriftelijke reactie krijgen
op de suggesties die hier vandaag zijn gedaan over de verbetering van het
verantwoordingsproces en op de suggesties die het kabinet zelf heeft gedaan,
dan kunnen wij als Kamer bekijken wat wij daarmee zullen doen, waarna een
slotdebat kan worden gehouden. Als de minister dat nu niet helder kan toezeggen,
heb ik er behoefte aan om dat in een motie vast te leggen.Minister Bos:Ik wil over twee dingen helder zijn. Als het gaat om de specifieke zaken
die betrekking hebben op departementale begrotingen en waar ik niet mondeling
antwoord op heb gegeven, zal ik zorgen dat de desbetreffende ministers ruim
voor het algemeen overleg dat hun begroting raakt, schriftelijk antwoord hebben
gegeven aan de Kamer, zodat dat gebruikt kan worden in dat algemeen overleg.Verder zal ik zorgen dat de Kamer voor de behandeling van de slotwetten
een brief van het kabinet bereikt, waarin wij een eerste evaluatie geven van
de suggesties van de kant van de Kamer voor een verbetering van de verantwoordingscyclus
en het verantwoordingsdebat, inclusief de nadere uitwerking van onze eigen
ideeën daaromtrent.De voorzitter:Ik had begrepen dat er wel een tweede termijn zou komen. Ik zie ook woordvoerders
knikken. Dat had ik dus goed ingeschat.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ik wil dan wel dat wij serieus worden genomen. Voor het eerste
het beste debatje zit het hier vol met RVD'ers en met ambtenaren en sg's.
Ik weet niet wie er allemaal nog in kamers zit mee te luisteren, maar ik voel
mij nu niet serieus genomen. Ik heb vragen gesteld over Defensie. Dat wordt
als een van de topprioriteiten gezien, maar daar wordt nu niet eens op ingegaan.
Het wordt niet eens genoemd. Moet ik nu dan naar een AO'tje toe om daar dan
weer vragen te stellen? Ik kom hier als fractievoorzitter voor een normaal
overleg en dan moet ik dan nog 12 AO'tjes af gaan lopen om allemaal vragen
te gaan stellen? Ik wil hier een serieus debat met het kabinet voeren. Maar
nu komt de premier niet opdagen en staat een vicepremier een-tweetjes te houden
over wat men verleden jaar misschien beter had moeten doen. Moet ik hier dan
Balkenende II gaan verdedigen? Dat is toch de omgekeerde wereld? Als er een
tweede termijn komt, wil ik een zinvolle tweede termijn, met antwoorden. Dan
komt er maar iemand van Defensie en van ICT en van zorg. Dan wil ik concrete
antwoorden. Of wij doen het schriftelijk en dan kan ik nu naar huis na zeven
uur niets gedaan te hebben.De voorzitter:Uw voorstel is helder. Wij hebben hier vanmiddag over gesproken en wij
hebben er ook over gestemd. De meerderheid van de Kamer was akkoord met deze
gang van zaken. Ook vanavond zijn er antwoorden gekomen van de regering. Ik
zie uw punt echter wel.De heer Pechtold (D66):Maar toen wist ik nog niet dat er zo'n beantwoording zou komen. In het
begin had ik nog zoiets van: hij staat hier, prima. Toen kwam het grapje van
de heer Vendrik: hij kijkt naar links en opzij en hij ziet niets. Dat vond
ik al vervelend. Nu vraag ik mij echter af wat de ambtelijke voorbereiding
inhield. Bij het eerste het beste debatje over financiën zitten hier
mensen van alle ministeries. Nu is hier niemand. De vicepremier doet zijn
best, maar ik wist vanmiddag niet dat ik dit zou krijgen. Anders was ik hier
niet geweest.De voorzitter:Ik begrijp wat u zegt, maar ik denk dat wij deze punten mee moeten nemen
in de evaluatie van dit debat en ze goed moeten bespreken in de commissie
voor de Rijksuitgaven en de commissie Werkwijze. De minister heeft echter
twee heldere toezeggingen gedaan over het toezenden van informatie, voorafgaand
aan de andere overleggen, en over de voorstellen die de Kamer gedaan heeft
en die de regering zelf heeft gedaan. Ik zie dan ook niet wat in dit debat
de aanleiding is voor uw voorstel. Wij kunnen nu echter beslissen of wij al
dan niet een tweede termijn willen. Mijnheer Vendrik, heeft u behoefte aan
een tweede termijn?De heer Vendrik (GroenLinks):Nee, voorzitter, niet op dit moment. Ik begrijp het gevoel van de heer
Pechtold heel goed. Ik ben het net nog even nagegaan, maar ongeveer drie kwart
van de vragen die ik heb gesteld, is niet beantwoord. Daarvoor wordt doorverwezen
naar een ander moment of naar de schriftelijke voorbereiding. Dat is de verantwoordingsgekte.
Het moet anders. Je stelt een vraag, daar heb je een debat over en dan is
het klaar. Je bent dan voor of tegen en dan vormt zich een meerderheid of
een minderheid. Zo moet het gaan, maar zo gaat het nu niet. Ik heb geen behoefte
aan een tweede termijn. Ik heb veel liever dat wij dan maar AO's houden met
de verschillende bewindslieden die zich verantwoorden over het vorig jaar
en de lessen die geleerd zijn. Laten zij dat in hun kop prenten en dan geen
geouwehoer in die debatten van "daar was ik niet bij". Als er behoefte
aan is, kunnen wij eind juni nog een afrondende tweede termijn houden, desnoods
gecombineerd met de voorjaarsnota. Dan is de minister van Financiën er
sowieso weer bij.De voorzitter:Dat kan. Dat kunt u allemaal Voorzitterzelf beslissen.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik heb ook geen behoefte aan een tweede termijn. Ik kan mij erg vinden
in de gevoelens zoals die zijn verwoord door de heer Pechtold.De heer Rutte (VVD):De heer Pechtold heeft op een goede manier de emoties in het debat verwoord.
Ik denk dat het beter is om af te zien van de tweede termijn. Ik hoop
dat het kabinet zelf tijd voor reflectie zal nemen. Wij moesten vanmorgen
uit de krant vernemen dat de premier niet zou verschijnen. Dat was naar mijn
overtuiging het begin van dit rommelige debat. Ik heb alle bewondering voor
deze minister dat hij probeert er nog wat van te maken, maar het is het niet
geworden.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ik gun iedereen zijn eigen emotie en zijn eigen
perceptie, maar mijn perceptie van het debat was een andere. Daar is in veel
redelijker mate aan voldaan dan nu door enkele van mijn collega's werd gesuggereerd.
Ik heb al herinnerd aan de brief van de commissie voor de Rijksuitgaven. Die
commissie heeft dit traject voorbereid. Ik heb nooit gehoord dat zich krachten
aan het ontwikkelen waren tegen wat in die brief staat. Die brief leek mij
dus het spoorboekje. Ik heb dat boekje dan ook namens mijn fractie gevolgd.Er zijn vandaag mededelingen en toezeggingen gedaan over het proces. Het
is immers keihard nodig dat het proces een facelift krijgt. Het is niet mijn
perceptie dat wij hier vandaag voor nop hebben gestaan. Ik ga akkoord met
de toezeggingen van de minister, die ik volstrekt serieus neem. Er komen algemene
overleggen per begrotingshoofdstuk. In een slotdebat komen wij op een aantal
zaken terug en ligt er een brief van de minister. Dan kunnen wij conclusies
trekken voor het volgende jaar. Ik ga ervan uit dat die brief in procedure
wordt genomen onder leiding van de Voorzitter. Het raakt immers aan de werkwijze
van de Kamer. Wij moeten elkaar daarbij diep in de ogen kijken over het voortbestaan
van dit debat. Als wij er niets op vinden, zou het niet of anders moeten.
Dat is echter onterecht voor de burgers. Dat zou een nederlaag zijn. Zover
moeten wij het niet laten komen. De huidige gang van zaken bevordert echter
niet het gezag van het verantwoordingsdebat.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik sluit mij graag aan bij de woorden van de heer Van der Vlies. Tegen
de heer Pechtold zeg ik dat ik mijzelf vanmiddag buitengewoon serieus heb
genomen. Ik heb vandaag een gele kaart neergelegd. Dat is een belangrijk signaal
voor het kabinet, waarop ik overigens ook een reactie heb gehad. Wij moeten
het debat dan ook niet kleiner maken dan het is. Ik ben het ermee eens dat
het beter was geweest als de premier erbij was geweest. Daarover is gestemd.
Bij dat democratische besluit hebben sommige partijen anders gestemd. Het
is niet fair om dat punt vanavond uit te blijven spelen. Het is goed om te
weten wat het kabinet van de plannen van de Kamer vindt. Ik stel voor om onder
leiding van de Voorzitter een voorstel te ontwikkelen. Wij moeten vanavond
maar geen tweede termijn meer houden. Wij moeten vasthouden aan het spoorboekje.
Na behandeling van de jaarverslagen per departement volgt dus een slotdebat,
dat volgens mij heel belangrijk wordt. Ik neem aan dat de premier daarbij
aanwezig is.De heer Irrgang (SP):Ik heb op een groot aantal vragen een antwoord gekregen. Mijn frustratie
is echter dezelfde als die van de heer Pechtold. Wij hebben geen antwoord
gekregen op de vragen over Defensie. Dat is niet gekoppeld aan de stemming
vanmiddag in de Kamer. De heer Bos is coördinerend bewindspersoon. Dat
is geen reden om vragen op andere terreinen niet te beantwoorden. Ik wil graag
een motie indienen op dit punt. Ik heb dus behoefte aan een tweede termijn.
Als ik de enige ben, zal ik daarin echter niet persisteren.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik sluit mij aan bij de woorden van de heer Van der Vlies. Het debat is
gevoerd zoals eerder is afgesproken. Als uit de wetgevingsoverleggen blijkt
dat wij niet tevreden zijn, kan altijd heropening van het debat gevraagd worden.Ik heb de heer Rutte geïnterrumpeerd over het verkiezingsprogramma
van de VVD. Ik heb gezegd dat zijn tariefsverlaging betaald werd door de uitkeringstrekkers.
Hij zei dat het niet waar was. Volgens hem was het onzin. Ik zeg hem dan ook
dat deze onzin op bladzijde 154 van "Keuzes in kaart" staat. Ik
overhandig deze bladzijde graag aan de heer Rutte om zijn herinnering op te
frissen.De heer Rutte (VVD):Het gaat om een CPB-doorrekening van de mogelijkheden om opties in het
verkiezingsprogramma op te nemen. Ik houd staande dat er 8 mld. nodig is om
3% belastingverlaging te financieren. Daarbij bezuinigen wij 1,5 mld.
tot 2 mld. op de sociale zekerheid. De heer Nerée doet net alsof wij
dat nodig hebben om verlaging van de tarieven te financieren. Nee, mijnheer
De Nerée, dat is gewoon niet waar, dat staat los van elkaar. Net als
in uw begroting en verkiezingsprogramma uitgaven en inkomsten voorkomen die
uiteindelijk ergens op nul moeten uitkomen...De voorzitter:Mijnheer Rutte!De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Ik word uitgedaagd!De voorzitter:Ik geef u ook de kans om erop te reageren, maar u kunt dat kort of lang
doen en ik ben voor een korte reactie.De heer Rutte (VVD):Ik zal het proberen, maar ik had willen zeggen dat de conclusie die de
heer De Nerée trok volstrekt verkeerd is.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik heb het nummer van de pagina genoemd en de heer Rutte de pagina zelfs
overhandigd.De voorzitter:Dat staat allemaal in het verslag.Dames en heren. De minister was gekomen aan het eind van zijn antwoord
in eerste termijn, waarvoor dank namens de Kamer. Ik zal samen met de voorzitter
van de commissie voor de Rijksuitgaven het initiatief nemen om te bezien hoe
wij dit in het vervolg wellicht beter kunnen doen. Daarbij zullen de voorstellen
van het kabinet in dezen worden betrokken.Wij hebben vandaag een minister met das gezien. Hij weet dat deze Kamer
nooit veel cadeau geeft aan de regering, maar ik zou hem toch willen zeggen
dat ik het zeer gewaardeerd heb dat hij vandaag hier een das gedragen heeft.
Hij weet dat niet alleen de Voorzitter van de Eerste Kamer, maar ook de Voorzitter
van de Tweede Kamer het dragen van een das door mannelijke bewindspersonen
zeer op prijs stelt. Hij heeft van de Voorzitter van de Eerste Kamer een das
met streepjes gekregen. Ik wil niet achterblijven en hem een das met stippeltjes
geven, maar daar moet hij niets achter zoeken. Ik verheug mij erop om hem
bij een volgende gelegenheid – misschien in de tweede
termijn van dit debat of in het slotdebat – met deze das te ontvangen.Ik stel vast dat de heer Irrgang geen bijval heeft gekregen in zijn verzoek
om een tweede termijn en waardeer het dat hij heeft gezegd daarin niet te
zullen persisteren.Rest mij niet anders dan de beraadslaging en de vergadering te sluiten.De beraadslaging wordt gesloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20062007-3771-3812.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl