Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs inzake het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid) (24778)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 3675-3712

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-01-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 47, pagina 3675-3712

30-01-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24778Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 30 januari 1997)Pagina 3675-3675
Behandeling van de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (25057, nrs. 47 t/m 63)Pagina 3653-3653
Presentie en opening (donderdag 30 januari 1997)Pagina 3653-3653
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 30 januari 1997)Pagina 3712-3717
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs inzake het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid) (24778)Pagina 3653-3675
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs inzake het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid) (24778)Pagina 3675-3712

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 170 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het basisonderwijs, de
Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs
en de Wet op het voortgezet onderwijs inzake het gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid (Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid) (24778).De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter! Het wetsvoorstel Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
heeft al een lange aanloop achter de rug. Via de socialevernieuwingsdiscussie
en het voorrangsgebiedenbeleid is – na overeenstemming daarover in het
Schevenings beraad – gekozen voor een gemeentelijke aanpak, inclusief
decentralisatie van een groot deel van de middelen naar de gemeenten. De SGP-fractie
kan zich best een en ander voorstellen bij een gemeentelijke rol in het achterstandenbeleid.
Er zijn immers inderdaad allerlei samenhangen met buitenschoolse situaties
en verantwoordelijkheden. Het onderwijsachterstandenbeleid is hard nodig om
jongeren een zo goed mogelijke plaats in de samenleving te doen innemen. Het
alternatief is berusting en sociaal isolement, met alle gevolgen van dien.
Ik durf hier te spreken van een roeping om al het mogelijke te doen om de
onderwijsachterstanden op te heffen.Essentieel voor onze fractie is echter dat er – met erkenning van
die samenhangen – een zo goed mogelijke scheiding en onderscheiding
in verantwoordelijkheden blijft. Globaal gezegd: het onderwijs bij de school
en het welzijnsbeleid bij de gemeente. Afstemming en coördinatie zullen
in onderling overleg plaats moeten vinden. Een lokaal onderwijsplan kan daarbij
een goed instrument zijn, zolang aan de onderscheiden verantwoordelijkheden
voldoende recht wordt gedaan. Het aan de orde zijnde wetsvoorstel schiet wat
dat betreft echter hier en daar wat te ver door. Derhalve passen enkele kritische
kanttekeningen en voorstellen voor aanpassing.Voorzitter! Ik spreek mijn respect uit voor hetgeen er tot nu toe is gebeurd.
Collega Lilipaly heeft de geschiedenis gereleveerd, die zo'n twintig jaar
geleden begon met minister Van Kemenade, die werd opgevolgd door minister
Pais. Collega Cornielje heeft gerefereerd aan enkele overleggen in het verleden.
Het is een weerbarstige materie. Er is veel inzet geweest, die echter niet
altijd leidde tot succes. Dat reduceert echter niet mijn waardering. Wij hebben
kennis kunnen nemen van het advies van de commissie-Kohnstamm, die onderzoek
deed naar en aanbevelingen heeft gedaan over de indicatiestelling bij onderwijsachterstanden.
Wij hebben ook kennis kunnen nemen van het inspectierapport "Zicht op resultaat",
waarin de bevindingen van de inspectie worden beschreven over de kwaliteit
van het onderwijs aan achterstandsleerlingen.Voorzitter! Onderwijsachterstanden hebben hun oorzaak voor een belangrijk
deel in de opvoedingssituatie. Daar begint het, in het gezin. Neutraler gezegd:
in de voorschoolse periode. In het geval van allochtonen is er in het algemeen
het taalprobleem en – dat geldt overigens ook voor andere groepen –
het opleidingsniveau van de ouders. Ook speelt het verschil tussen het klimaat
in het gezin en in de school vaak een grote rol. Ook bij autochtonen kunnen
dit soort factoren in meerdere of mindere een rol spelen. Gevolgen zijn leesachterstanden,
gebrek aan woordenschat enzovoorts, maar ook sociaal-emotionele handicaps.Dit geeft alle reden om bij de bestrijding van onderwijsachterstanden
in de eerste plaats te kijken naar de voorschoolse periode. De aandacht richt
zich dan ook op de ouders. Wat dat betreft kunnen projecten zoals Opstapje
een goede functie hebben. In het landelijk beleidskader proef ik echter veel
meer gerichtheid op het kind zelf, via kinderopvangwerk en peuterspeelzalen.
Vooral bij peuterspeelzalen kan ik mij wel het een en ander voorstellen bij
het voorbereiden op de basisschool. Ik pleit hierbij echter wel voor terughoudendheid.
Misschien is het vooral gevoelsmatig, maar ik voel in elk geval weinig voor
het vervroegen van het moment waarop een kind onderwijs moet gaan volgen.
In het voorschoolse stadium lijken toerusting van de ouders, hulp bij de opvoeding
en verbetering van het sociaal-emotionele klimaat mij veel basaler en adequater.
Daar komt nog bij dat wij niet willen toewerken naar een situatie waarin werkenden
in de kinderopvang en peuterspeelzalen – dat is wat badinerend gezegd,
ik erken dat – een soort verkorte PABO-opleiding moeten volgen. Dat
neem ik althans aan. Overigens is kwaliteit een belangrijk thema in deze werksoort.
Graag hoor ik de visie van de regering hierop.De heer Rabbae (GroenLinks):Collega Van der Vlies ziet de voorschoolse fase eigenlijk niet zitten.
De opleiding die de mensen die daar werken wel of niet moeten hebben, laat
ik even buiten beschouwing. Hij zegt echter ook dat de achterstand te maken
heeft met de opleiding van de ouders, met het milieu in het gezin, etc. Dat
erkent hij. Als het milieu op dit terrein inderdaad een aantal gebreken heeft
en wij kunnen deze gebreken compenseren juist door een voorschoolse voorziening,
dan kan de heer Van der Vlies daar volgens mij toch niet tegen zijn.De heer Van der Vlies (SGP):Nee, in mijn woorden klinkt ook niet door dat ik daartegen ben. Ik wil
het alleen positioneren naast en niet, al of niet gedeeltelijk, binnen het
onderwijs. Dat is mijn punt. In de voorschoolse periode moet op z'n minst
een pijl gericht zijn op de thuissituatie, op de ouders, hun mogelijkheden
en hun mogelijke tekortkomingen. Die pijl moet niet zozeer op de leerling
sec gericht zijn, want dan ontstaat een traject voor de leerplichtige leeftijd.
Dan komt het binnen het schoolse en daarvoor voel ik niet. Ik proef dan een
nuanceverschil tussen hetgeen ik hier en daar lees en hetgeen in het concept
landelijk beleidskader staat. Als ik dat verkeerd zie, hoor ik dat graag,
maar dat leg ik aan de staatssecretaris voor.Na de voorschoolse periode volgt de periode van de basisschool. Over de
mogelijkheden van de verlengde schooldag wordt de laatste tijd veel gepubliceerd.
De meningen hierover zijn nog niet eenduidig positief. Ik heb niet de behoefte
daar kritisch over te doen, maar ik wil er toch op wijzen dat de verlengde
schooldag sterk in het verlengde ligt van de naschoolse opvang. Het belang
daarvan ligt of lag niet in de eerste plaats bij de ontwikkeling van de kinderen,
maar bij het werk van de ouders. Ik wil hiermee vooral zeggen dat scholen
die kiezen voor de verlengde schooldag ook dat belang, het ontwikkelen van
de kinderen, in casu de bestrijding van onderwijsachterstanden, vorm moeten
geven.Dan kom ik op de periode na de basisschool, het voortgezet onderwijs.
De aandacht hiervoor is relatief gering, ook in de toelichting op het wetsvoorstel.
Ik nodig de staatssecretaris dan ook uit dat hier nog wat beter in beeld te
brengen. In dit verband heb ik een concrete vraag over het verschijnsel "kopklas",
een soort voorbereidend jaar voorafgaand aan de basisvorming. Hoe kijkt de
staatssecretaris hier tegenaan? Hoe zit het trouwens met de mogelijkheden
daarvoor? Kan elke school dat, uiteraard bij voldoende vraag ernaar, in principe
doen? Bieden de financiering en het wettelijk kader daarvoor voldoende ruimte?Mevrouw Lambrechts (D66):Hoe staat de heer Van der Vlies hier zelf tegenover? Dat interesseert
mij toch bovenmatig. Hij legt de vragen voor aan de staatssecretaris. Voor
mij is het niet helemaal duidelijk.Zo'n kopjaar of voorjaar is eigenlijk voorschoolse educatie en vorming.
Wil de heer Van der Vlies dat en wie heeft volgens hem de taak of de bevoegdheden
dat vorm te geven? Daar hadden wij het immers over. Met welke middelen zou
dat dan moeten gebeuren? Kan dat volgens hem worden betaald uit de schoolgebonden
middelen? Of zal dat altijd te weinig zijn en zijn de geldstromen daarvoor
ook te gering?De heer Van der Vlies (SGP):Ik refereerde aan de discussie over de kopklasgedachte. Ik maak daar nog
geen voorstel van. Ik zou het tot de mogelijkheden willen rekenen die scholen
hebben om vorm te geven aan onderwijsachterstandenbeleid. Als men er redenen
voor heeft en een voldoende eenduidige groep weet samen te stellen, waar heel
gericht aan eventueel geconstateerde achterstanden kan worden gewerkt, wil
ik daarvoor ruimte laten.Ik betwijfel of dat uit de huidige bekostiging zou kunnen. Biedt de financiering
daarvoor voldoende ruimte? Ik suggereer niet dat er een extra component moet
worden toegevoegd, als die ruimte er niet zou zijn. Daar gaat het mij in dit
stadium nog niet om. Ik vond de gedachte voldoende inspirerend om deze niet
meteen in de prullenbak te doen. Integendeel. Als scholen er iets in zien,
zouden zij die ruimte moeten hebben. Dan vraag ik de staatssecretaris hoe
zij dit ziet. Hoe ziet zij de omgevingsfactoren, zoals de bekostiging?Mevrouw Lambrechts (D66):Zoals ik in eerste termijn heb gezegd, heb ik het gevoel dat wij niet
verwachtingen moeten wekken over alles wat mogelijk zou zijn op basis van
dit wetsvoorstel en de geldstromen. Ik vraag u om terughoudend te zijn met
het wekken van dit soort verwachtingen, omdat dit debat straks ook een rol
speelt bij de interpretatie van de wet.De heer Van der Vlies (SGP):Naar mijn mening heb ik zorgvuldig genoeg geformuleerd. Als u dat accent
wilt zetten, hebt u dat bij dezen gedaan.Nogmaals, de praktijk van het onderwijs kennende, het is maar de vraag
of je die moeilijkheden gespreid over een heel brugjaar van het voortgezet
onderwijs moet meetorsen. In een bepaalde setting kunnen andere leerlingen
daar de neveneffecten van ervaren. Ik zeg niet de nadelige gevolgen, want
dat hoeft niet per se. Je zou ook kunnen kiezen voor een zeer geconcentreerde
aanpak om bepaalde hiaten in vaardigheden op te heffen. Waarom niet?De heer Cornielje (VVD):Vindt u dat niet in strijd met de gedachte van Weer samen naar school
en met de gedachte van de basisvorming, die de ruimte zou moeten geven om
alle leerlingen op te nemen, ongeacht hun beginsituatie? Er moeten wel gerichte
activiteiten worden ontplooid om die achterstand te bestrijden, dat geef ik
toe, maar als er een aparte groep wordt opgezet, krijgen wij weer een nieuwe
vorm van speciaal onderwijs in het voortgezet onderwijs.De heer Van der Vlies (SGP):Dat risico zie ik. Het zou inderdaad opgelost moeten zijn aan het eind
van de basisschool, zodat al die leerlingen min of meer gelijk klaar moeten
staan voor de basisvorming, hoewel zij uiteraard wel hun eigen kenmerken en
attitude hebben. Dan heb je de basisvorming, met als filosofie gelijk onderwijs
voor alle leerlingen in die groep. Dan hoeft het niet allemaal nodig te zijn.Maar u bent ook regelmatig op scholen. Dan verneem je nog wel eens wat.
Er zijn bepaalde deficiënties, meestal in de hoek van de taalvaardigheid.
Zet daar eventueel iets extra's voor in als de school daarvoor kiest, dat
is mijn stelling. Als dat iets moet betekenen in de schooljarenplanning, werp
ik die gedachte niet op voorhand weg. Dat betekent wel wat voor het wettelijk
kader, voor de bekostiging, enzovoort.Dit wetsvoorstel doet de voorgaande regelingen vervallen, namelijk de
regeling samenwerking sociale vernieuwing onderwijs en de regeling inzake
het onderwijsvoorrangsgebiedenbeleid. Het valt mij op dat in de toelichting
op het wetsvoorstel niet of nauwelijks meer aan deze regelingen wordt gerefereerd,
zie paragraaf 7 van de memorie van toelichting. Aan de vraag of zij goed hebben
gewerkt of juist niet, en of daardoor behoefte bestaat aan een nieuwe wet,
wordt geen woord gewijd.Een in het oog springend verschil met de huidige regeling is dat er sprake
was van een zekere mate van vrijwilligheid. Er kon op lokaal niveau een rechtspersoon
respectievelijk een fonds worden gevormd, en dat geld kon op basis van gezamenlijke
afspraken worden ingezet. Het gemeentelijk onderwijsachterstandenplan is echter
verplichtend. Er is sprake van op overeenstemming gericht overleg, maar vervolgens
stelt het gemeentebestuur het plan vast. Dat is dan bindend.Nu ligt het voor de hand dat de gemeente zeggenschap heeft over de door
haar te verstrekken middelen. Dat geldt dus in elk geval voor de door de gemeente
zelf beschikbaar te stellen middelen, maar ook voor de aan de gemeente door
het Rijk beschikbaar gestelde gelden die door de gemeente in een bepaalde
richting moeten worden ingezet. Dat is dus de specifieke uitkering. Indien
die gelden eenmaal zijn gedecentraliseerd naar de gemeenten, is het vanuit
staatsrechtelijk oogpunt logisch dat de gemeenten daarover daadwerkelijk zeggenschap
hebben.Als je nog voor de keuze staat van decentralisatie van gelden, past daarbij
in elk geval een zorgvuldige afweging en een goede motivatie. In het onderhavige
wetsvoorstel wordt voorgesteld enkele geldstromen van de scholen te verleggen
naar de gemeenten en die onder te brengen in een gebundelde specifieke uitkering:
OVG, zigeunerprojecten, WRR-middelen, AFB, cumi, eerste opvang,
extra budget voor Nederlands als tweede taal. De motivatie daarvoor is echter
zeer beperkt, zo stel ik vast. Vooral met betrekking tot de OVG-gelden heb
ik grote twijfels. Waarom gaan deze van de scholen naar de gemeenten?Nog voor de of- en hoe-vragen moet de kan-vraag worden gesteld. Ik doel
op de vraag of dit allemaal kan in het licht van artikel 23 van de Grondwet.
Als ik heel eerlijk ben, heb ik maar weinig behoefte om daarop voor de zoveelste
keer uitgebreid in te gaan. Dat geldt ook voor het gekozen rechtsbeschermingsmodel.
Het is genoegzaam bekend dat de SGP-fractie niet meegaat in de keuze op dit
punt van het wetsvoorstel. Vorige week ben ik daar nog duidelijk genoeg over
geweest. Wij prefereren een geschillen beslechtende rol voor de Onderwijsraad.
Ik wijs er alleen nog even op dat het akkoord van de meeste partners in het
Schevenings beraad staat of valt met deze rol. Er is daarover geen breed akkoord
meer.De SGP-fractie stelt zich voorts op het standpunt dat de bekostigingsvoorwaarden
in elk geval op hoofdzaken in de formele wet vast moeten liggen. Het wetsvoorstel
heeft echter tot gevolg dat het GOA en de daarin opgenomen voorwaarden en
criteria even zovele bekostigingsvoorwaarden zijn. Naar ons oordeel is dit
een stap te ver als het gaat om zaken die de inhoud van het onderwijs raken
alsmede de school als autonome organisatie. Dat geldt in elk geval ook als
de gemeente zeggenschap krijgt over de inzet van gelden die der school zijn.In het wetsvoorstel zijn het de gewichtengelden en de cumi-gelden die
rechtstreeks naar de scholen blijven gaan in respectievelijk primair en voortgezet
onderwijs. Van die gelden is het dan in elk geval logisch als de scholen daarvoor
zelf eindverantwoordelijk blijven, net zo goed als het logisch is dat de gemeente
verantwoordelijk zijn voor hun gelden. Het wetsvoorstel gaat op dit punt te
ver. Ik ben blij dat ook de coalitiefracties zich daartegenover kritisch opstellen,
blijkens het verslag en een artikel in Binnenlands Bestuur van 17 januari
jl. Met erkentelijkheid heb ik dan ook kennisgenomen van de betreffende amendering.
Met enkele anderen die zich daarover hebben geuit, vind ik die amendering
ten opzichte van het wetsvoorstel een stap vooruit.Vooral voor de inzet van gewichtengelden zijn veel keuzen mogelijk. Ik
noem klassenverkleining, verlengde schooldag, extra hulpklasjes, verlaging
van de toelatingsleeftijd. Deze keuzen hebben alle een grote invloed op de
inrichting van het onderwijs en de organisatie van de school. Het is op zijn
zachtst gezegd zeer de vraag of het logisch is dat op het niveau van het gemeentebestuur,
zij het in het kader van op overeenstemming gericht overleg met de scholen,
de keuzen worden gemaakt. De SGP-fractie is dan ook van oordeel dat deze keuze
het best kan worden gemaakt op het niveau van de school zelf. Dat behoeft
overigens echt niet te betekenen dat de school als een eilandje functioneert.In een amendement heb ik daarvoor een suggestie gedaan. In elk geval zullen
de scholen de eindverantwoordelijkheid moeten behouden voor de inzet van hun
eigen middelen. Dat neemt niet weg dat op lokaal niveau daarover overleg kan
zijn. Het gemeenschappelijk te ontwikkelen onderwijsachterstandenbeleid, respectievelijk
het lokale onderwijsplan kan daarin een rol spelen. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid
om de inzet op het punt van de onderwijsachterstanden zo goed mogelijk af
te stemmen op de inzet van de andere middelen en andere voorzieningen rondom
de school, bijvoorbeeld in de sfeer van de jeugdwelzijnsactiviteiten. Het
kan niet zo zijn dat de gemeente een school tegen haar zin in dwingt in een
bepaalde bestedingsrichting, bijvoorbeeld een keuze voor klassenverkleining
of verlenging van de schooldag. Het gemeentebestuur is coördinator en
geen schooldirectie.Ik wil met mijn amendement niet de indruk wekken dat de scholen volledig
vrij zijn in de besteding van de gewichten- respectievelijk de cumi-gelden.
Ik acht het wel degelijk van belang dat de scholen deze middelen inzetten
in overeenstemming met de bedoeling ervan, dus voor bestrijding van onderwijsachterstanden.
De inspectie kan dit toetsen via het reguliere toezicht. In de gewijzigde
versie van mijn amendement heb ik dit verduidelijkt ten opzichte van de eerste
versie. De gewichtengelden en de cumi-middelen worden verstrekt met het oog,
als het ware onvervreemdbaar bij deze gelden, op de bestrijding van onderwijsachterstanden.
Daarover moet door de school verantwoording worden afgelegd.De heer Cornielje (VVD):Hoe kom je nu tot coördinatie als je het onderdeel onder lid c, de
gewichtengelden, uit het onderwijsachterstandenplan haalt? Hoe kom je dan
tot afstemming met al die andere geldstromen? De heer Van der Vlies zegt wel
de eisen te willen stellen, maar ook dat die niet meer in het plan komen te
staan. Het onderdeel c wordt immers door hem geschrapt.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb het niet uit mijn hoofd geleerd. Dit onderwerp is nogal technisch
van aard. Ergens is echter een aanduiding gegeven dat de gelden enkel en alleen
in de sfeer van het onderwijsachterstandenbeleid besteed kunnen worden. Daarover
moet overleg worden gevoerd op gemeentelijk niveau en daar vindt die afstemming
plaats en komt de school tot overeenstemming met de andere aanwezigen over
het onderwijsachterstandenplan. Met die missie gaat de school terug naar de
eigen locatie. Dan zal aan die missie vormgegeven gaan worden. De bekostiging
is in eigen handen en daarin is voorzien. De cirkel is dan rond.De heer Cornielje (VVD):Wij hebben ook geworsteld met de goede formulering van de zeggenschap.
Daar gaat het natuurlijk om.De heer Van der Vlies (SGP):Daar waren wij het al over eens.De heer Cornielje (VVD):Wij vinden het dus allebei belangrijk dat het onderwijsachterstandenplan
in ieder geval ook vermeldt hoe de gewichtenmiddelen besteed worden. In het
amendement van de heer Van der Vlies kom ik dat echter niet meer tegen. Hij
zegt dat er overleg over gevoerd moet worden. Dat is echter geschrapt in het
amendement. Hoe wordt dan tot uitdrukking gebracht hoe de afstemming tot stand
moet komen?De heer Van der Vlies (SGP):Ik ervaar nog geen verschil in bedoeling. Als het erom gaat dat een lid
van enig artikel teveel is geschrapt dan wel dat er overigens een misverwijzing
in het amende ment zit, wil ik daar best kritisch naar kijken.
Het gaat mij om de doelstelling. Die heb ik zojuist verwoord. Ik heb heel
aandachtig naar de heer Cornielje geluisterd vanmorgen. Ik zie nog niet echt
een verschil van opvatting, zij het dat ik best wel zie dat de autonomie van
de scholen meer tot haar recht komt in mijn amendement dan in het amendement
van de heer Cornielje. Dat is waar. Dat is, gegeven de interruptie van de
heer Cornielje, erg helder. Daar gaat het mij ook nog een beetje om, namelijk
dat de positie van de school in het overleg niet onnodig verzwakt wordt, maar
juist sterk is en tot een reëel overleg moet leiden. Daarover hebben
wij op dit thema geen misverstand.De heer Bremmer (CDA):Materieel komt het amendement op stuk nr. 22 dus overeen met het gewijzigde
amendement op stuk nr. 23 van de heer Van der Vlies. Is dat de bewering van
de heer Van der Vlies?De heer Van der Vlies (SGP):Dat ontgaat mij even.De heer Bremmer (CDA):Materieel komt het gewijzigde amendement op stuk nr. 23 overeen met het
amendement op stuk nr. 22 van de coalitie.De heer Van der Vlies (SGP):Nee. Mijn amendement is een ander amendement dan dat van de coalitie.
De doelstelling is in beide amendementen hetzelfde, maar het voertuig is verschillend.
Een kenmerk van mijn voertuig is dat de autonomie van de scholen nog explicieter
is gediend en dat de positie van de school in het overleg sterker is ten opzichte
van de andere partners in het overleg. Maar dat overleg moet een reëel
overleg zijn op overeenstemming gericht.Voorzitter! Van de scholen mag worden verwacht dat zij hun verantwoordelijkheid
voor hun positie in de samenleving verstaan en – ik richt mij nu expliciet
tot collega Cornielje – bereid zijn tot afspraken op lokaal niveau.
Dat blijkt in verschillende grote gemeenten, waar nu al zonder wettelijke
verplichting convenanten worden gesloten. Ik verwijs naar de brief van Amsterdam,
mede namens Rotterdam, Den Haag en Utrecht geschreven d.d. 28 januari jl.
Een wettelijke plicht zou wel eens averechts kunnen werken.Voorzitter! Het recente rapport van het SCP beschouw ik als een extra
argument voor mijn voorstel. Daaruit blijkt immers dat onderwijsachterstanden
niet lokaal gebonden zijn. Daardoor is er weinig reden om de gemeenten een
grotere vinger in de pap te geven dan, als dienstig is aan de doelstelling,
nodig is. Het lijkt mij overigens van belang er expliciet op te wijzen dat
het wat betreft de keuze inzake zeggenschap door het gemeentebestuur dan wel
de school in principe niet uitmaakt of het om een openbare school gaat dan
wel een bijzondere. Als het gaat om openbare scholen die door de gemeenten
zelf in stand worden gehouden, direct of indirect, dan het is natuurlijk zo
dat het gemeentebestuur daar zelf ook de eindverantwoordelijkheid voor heeft,
maar dan wel in de rol van bestuur van die openbare school. Het gaat nu echter
om de rol van de gemeente als lokaal onderwijsregisseur. Ook openbare scholen
hebben recht op een zekere autonomie als professionele organisaties. Het gemeentebestuur
doet er geen goed aan als het de school gaat voorschrijven hoe die haar onderwijs
het beste vorm kan geven. Dat geldt in het algemeen en zeker – ik herhaal
dat nog eens – als het gaat om gelden die de school rechtstreeks krijgt.Er is van verschillende kanten ook nog gewezen op het element van de zeggenschap
van personeel en ouders. Daaraan wordt in het kader van het GOA en de vaststelling
van het plan weinig aandacht gegeven. Ook wat dit betreft is het overlaten
aan de scholen van de zeggenschap inzake de gewichtengelden gunstiger.Er is wat betreft de onderwijsachterstandenbestrijding in bepaalde opzichten
sprake van een relatie en zelfs een zekere overlap met het WSNS-beleid. Sommige
amendementen versterken die relatie nog. In de nota naar aanleiding van het
verslag heeft de staatssecretaris er ook op gewezen dat in het LBK de doelstelling
is opgenomen dat de gemeenten moeten streven naar vermindering van het aantal
verwijzingen naar het speciaal onderwijs. Op zichzelf lijkt het mij goed dat
wordt gezocht naar een zo goed mogelijke afstemming. Maar juist op dit punt
gaat het heel sterk om een onderwijsinhoudelijke problematiek, die niet zonder
meer is gerelateerd aan lokale achterstandssituaties. Voorkomen moet dus in
elk geval worden dat keuzes van scholen in het kader van WSNS, dus vastgelegd
in het WSNS-zorgplan, worden doorkruist door het GOA. Ook in een bepaalde
gemeente kan de situatie per school sterk verschillen. Voor een deel is dit
ook richtinggebonden. De richting van een school heeft ook gevolgen voor de
toepasbaarheid van bepaalde doelstellingen, zoals die zijn neergelegd in het
landelijk beleidskader. Mede met het oog op de richtinggebonden aspecten is
een bepaalde vrijheid voor de school dus nodig.Mevrouw Lambrechts (D66):Terzake van het bij elkaar brengen van de geldstromen in het kader van
Weer samen naar school en de achterstandenbestrijding is een amendement door
de heer Schutte ingediend. Het is mij opgevallen dat u wel eens samen met
de heer Schutte een amendement indient. In dit geval is dat niet zo. Betekent
dat dat u over dit amendement zegt dat het niet in uw richting gaat?De heer Van der Vlies (SGP):Dat de heer Schutte en ik regelmatig samenwerken, mag u genoeg bekend
zijn. Ik hoop dat dit op u een bijzondere uitstraling mag hebben en houden...Voorzitter! Elk Kamerlid is gerechtigd om individueel amendementen in
te dienen. De heer Schutte en ik kennen dezelfde zorg; wij menen dat de schoolgebonden
middelen eigenlijk bij de school moeten blijven. Beiden hebben wij zitten
broeden op voertuigen om dit doel naderbij te brengen. Welnu, ik vind mijn
oplossing nog altijd de beste. Je kunt nu eenmaal niet twee dingen tegelijk
zeggen, ook al proberen wij dat vaak. Je kunt niet als je uit een mand één
vrucht mag nemen, er én een appel én een citroen uit nemen.
Ik vind de gedachte van de heer Schutte het overdenken zeer wel waard, maar
subsidiair. Mijn oplossing is de beste.Mevrouw Lambrechts (D66):Mijn vraag had betrekking op het feit dat u hier een vraag had neergelegd
maar niet duidelijk maakte wat u zelf precies beoogde. Ik begrijp nu dat u
de optie van de heer Schutte een tweederangs mogelijkheid
vindt, na uw en ons amendement op dit punt.De heer Van der Vlies (SGP):Zo zag ik het toen ik nog geen kennis had van het amendement op stuk nr.
22. Dat ligt er nu óók, en dat maakt het nog interessanter.
Aan elke optie kleven voordelen en nadelen. Zo zie ik ze alledrie. Collega
Cornielje heeft niet ten onrechte opmerkingen over mijn amendement gemaakt;
ook over het amendement van de coalitie is heen en weer gepraat; ook de heer
Schutte heeft vragen over zijn amendement moeten beantwoorden. Wij moeten
hier in wijsheid mee omgaan. Ik hoop dat een zodanig resultaat wordt bereikt
dat het ook de fractie van de SGP mogelijk is om voor dit wetsvoorstel te
stemmen. Wij zijn belangrijke zaken aan het regelen, maar de wijze waarop
wij dat doen, is van groot belang.Voorzitter! Een relevante vraag is of de gemeentebesturen eigenlijk wel
voldoende zijn toegerust voor zoveel bemoeienis met het onderwijs. Daar is
al het een en ander over gesteld in de stukken. Gesproken wordt over voorlichting
en toerusting, die dan via de VNG moet lopen. De VNG krijgt hiervoor 2,3 mln.
over drie jaar. Moet ik dit zo zien dat de VNG zich gaat ontwikkelen tot een
nieuw soort landelijk pedagogisch centrum, of tot een Zoetermeer in het klein?
Voorts is er nogal wat verschil tussen gemeenten onderling. Onderwijsachterstanden
zijn in grote steden evidenter en problematischer dan in een zogenaamde slaapgemeente,
om maar een voorbeeld te geven. In hoeverre kan ervan uit worden gegaan dat
de middelen die worden opgenomen in de specifieke uitkering, op de juiste
plaats terechtkomen? In de nota naar aanleiding van het verslag lees ik dat
in de huidige situatie de onderwijsvoorrrangsgebiedsmiddelen door de scholen
zelf worden verdeeld en dat daarbij in het algemeen een relatief groot deel
van de middelen terechtkomt bij de scholen en instellingen in de centrumgemeenten.
Daarmee wordt recht gedaan aan de rol van de centrumgemeenten. De vraag is
dus of blijvend aan die rol voldoende recht wordt gedaan.Gunstig is in elk geval de drempel in het wetsvoorstel die de plicht tot
het vaststellen van een GOA beperkt tot de wat grotere gemeenten, via het
minimum van ƒ 250.000. Het huidige wetsvoorstel betekent daardoor dat
zo'n 200 gemeenten die plicht hebben. De overige kunnen er al of niet voor
kiezen. Wat mij betreft zou die plicht nog wel verder kunnen worden beperkt,
namelijk tot de echt grote gemeenten: de G4, de C20 en wellicht nog een aantal
gemeenten, in vergelijkbare orde van grootte. Dit wordt niet getalsmatig bepaald
naar aanleiding van het inwonercriterium, maar door de mate waarin onderwijsachterstanden
voorkomen. Mijn amendement inzake de gewichtengelden heeft als gelukkige bijkomstigheid
dat die beperking een heel eind wordt gehaald. Doordat de schoolgebonden gelden
erbuiten blijven, zullen immers veel meer gemeenten beneden de grens van ƒ
250.000 blijven. Een schatting mijnerzijds: zo'n 550 gemeenten, zodat er circa
50 grote gemeenten met een planverplichting resteren. De staatssecretaris
heeft hierover wellicht nadere informatie.De afkorting "OOGO", op overeenstemming gericht overleg, is inmiddels
een begrip in onderwijsland. De SGP-fractie is uiteraard blij dat dit overleg
ook hierbij als vereiste is opgenomen. De staatssecretaris wil echter niet
in de wet het vereiste opnemen dat de gemeenteraad een verordening maakt om
de procedure voor het op overeenstemming gericht overleg te regelen. Mij lijkt
het wel wenselijk dit in een verordening vast te leggen. In het algemeen zullen
zichzelf respecterende gemeenten dat trouwens wel doen. Het biedt duidelijkheid
voor alle partijen. Gemeenten kunnen bovendien het OOGO inzake het GOA in
dezelfde verordening regelen als het OOGO inzake huisvesting e.d.Even terzijde, ik erger me ook altijd aan dit soort afkortingen, maar
het alternatief is dat je alles voluit blijft zeggen, wat je toespraak enorm
verlengt.In de wet inzake decentralisatie van de huisvesting is het voorschrift
opgenomen dat de gemeenteraad een procedure vaststelt. Ik neem dus aan dat
dit zal gebeuren. Gemeenten zijn ingevolge artikel 150 van de Gemeentewet
verplicht tot het vaststellen van een algemene inspraakverordening. Het gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid lijkt me echter te specifiek om met een verwijzing
daarnaar te volstaan. Derhalve stel ik samen met mijn collega Bremmer bij
amendement voor, de plicht tot het vaststellen van een verordening expliciet
te regelen.Een risico in de nauwe samenhang tussen onderwijs- en welzijnsbeleid is
dat de relatie tussen het gemeentebestuur en de welzijnsinstellingen langzamerhand
op dezelfde wijze wordt toegepast op het contact tussen gemeentebestuur en
scholen, terwijl die relaties fundamenteel van aard verschillen. De SGP-fractie
vraagt daar serieuze aandacht voor. Gemeentebesturen hebben de neiging om
in het kader van hun welzijnsbeleid allerlei subsidievoorwaarden op te leggen
aan de welzijnsinstellingen, en natuurlijk niet ten onrechte. Die voorwaarden
hebben ook vaak betrekking op de interne organisatie van die instellingen,
bijvoorbeeld op de wijze en de mate van democratisch functioneren en het open
karakter van de activiteit van zo'n instelling. Het onderwijs heeft daarvoor
zijn eigen regels en scholen hebben hun eigen verantwoordelijkheid. Hoe ziet
de staatssecretaris dit? Is zij ook bereid om erop toe te zien dat de gemeentebesturen
ook in dit opzicht geen oneigenlijk gebruik maken van hun bevoegdheden? Ik
wijs er overigens op dat het begrip "oneigenlijk gebruik van bevoegdheden"
veel breder is dan het begrip "détournement de pouvoir" zoals dat in
de bestuursrechtspraak als toetsingscriterium wordt gehanteerd.Een risico is ook het weglekken van onderwijsgeld naar welzijnsinstellingen.
Ook daarmee zou mijn fractie niet gelukkig zijn, want ook welzijnsinstellingen
moeten zodanig gebudgetteerd zijn dat ze hun doelstellingen adequaat kunnen
bereiken. Maar het moet niet zo zijn dat onderwijsgeld elders gebruikt zal
worden. Mijn fractie zou daar bepaald ongelukkig mee zijn. Hoe ziet de staatssecretaris
dit? Welke garanties zijn er op dit punt voorzien? Ik noem even een voorbeeld:
vanuit VWS zijn gedurende enkele jaren projecten gesubsidieerd als Opstap,
Opstapje e.d. Dat was tijdelijk en het was aan de gemeenten om zulke projecten
al dan niet structureel over te nemen. Veel gemeenten hebben dit – gelukkig –
gedaan en daar zelf geld in gestopt. Maar je kunt je toch voorstellen dat
men in de verleiding komt om de financiering daarvan te halen uit de specifieke
uitkering, dus uit de middelen die nu nog naar de scholen gaan. Zou dit dan
niet als weglekken te betitelen zijn? Bovendien heeft de gemeente,
aldus de toelichting, gewoon de mogelijkheid een deel van de middelen te besteden
bij andere dan onderwijsinstellingen. Is dit niet te ruim?De heer Cornielje (VVD):Als een doeluitkering wordt gegeven met het doel om achterstanden te bestrijden,
moeten de gemeenten de middelen in dat kader besteden. Maar als landelijke
overheid moet je niet willen voorschrijven hoe zij dat moeten doen. Dan moet
je ervoor kiezen om gelden via de schoolgebonden middelen toe te delen in
het kader van het achterstandenbeleid. Op het moment dat het via een specifieke
uitkering gebeurt, moet je niet nog eens willen voorschrijven wat de gemeente
ermee kan doen.De heer Van der Vlies (SGP):Ik voel het punt. Ik ben inderdaad met de heer Cornielje van mening dat
als je iets decentraliseert aan een autonoom bestuurlijk orgaan, je dan niet
nog eens van alles en nog wat moet willen meegeven. Kern van mijn opmerking
is dat onderwijsgeld onderwijsgeld is en dat welzijnsgeld welzijnsgeld is.
Dat kan, binnen de specifieke uitkering, niet ongelimiteerd van het een naar
het ander schuiven. Dat is, gepopulariseerd gezegd, mijn punt. Er zullen natuurlijk
grenskwesties zijn. Ik wil dan best een zekere wijsheid laten aan het gemeentebestuur,
in de samenspraak met de scholen daar, om er bestemmingen voor te vinden.
Macro gesproken moet helder zijn wat ik zojuist zei. Onderwijsgeld is onderwijsgeld
en overig geld is aan de gemeenten om te bestemmen in deze sfeer en, als het
hun keuze is, via welzijnsinstellingen.De heer Cornielje (VVD):Onderwijsgeld is onderwijsgeld en dat mag geen weglekeffect hebben. Ik
ben dat met de heer Van der Vlies eens. Ik heb dat ook gezegd. Je moet echter
oppassen dat op het moment dat je een doeluitkering geeft aan de gemeente,
je die niet aan zulke stringente voorwaarden bindt dat er eigenlijk geen sprake
is van decentralisatie.De heer Van der Vlies (SGP):Daarin val ik u bij.Mevrouw Lambrechts (D66):Misschien mag ik aan deze discussie nog een vraag toevoegen. Zou het niet
heel goed zijn als het landelijk beleidskader een handvat biedt om als rijksoverheid
te toetsen of er juist op het gebied van onderwijs ook voortgang is geboekt?
Op dat moment kun je als rijksoverheid ook concluderen of dat daadwerkelijk
is gebeurd en of je de gemeenten en de scholen daarop wilt aanspreken in positieve
dan wel negatieve zin.De heer Van der Vlies (SGP):Ik kom nu te spreken over het thema toezicht. Daar past dit bij.In het kader van het toezicht is er het probleem dat de gemeenten toezicht
houden op de besteding van middelen, zowel gemeentelijke middelen als deze
schoolmiddelen. De gemeente kan bekostigingssancties treffen wat betreft de
gemeentelijke middelen, maar ten opzichte van de eigen openbare scholen heeft
dat toch nauwelijks relevantie. Waarom en hoe zou een gemeentebestuur een
reële bekostigingssanctie treffen jegens een school die deel uitmaakt
van haar eigen organisatie? De staatssecretaris bagatelliseert dit probleem
naar mijn gevoel een beetje. Zij verwijst naar de Algemene wet bestuursrecht
en de mogelijkheid dat derden handhaving respectievelijk sanctie afdwingen.
Maar ook al zouden derden dat afdwingen, waarbij ik me trouwens al weinig
voor kan stellen, wat voor effect heeft dan het toepassen van die sanctie?
Het is immers een vestzak-broekzakverhaal. Dit zou in feite alleen kunnen
worden ondervangen door een onafhankelijke inspectie, bij voorkeur de rijksinspectie.
De staatssecretaris acht dat niet mogelijk, omdat de rijksinspectie onder
de ministeriële verantwoordelijkheid valt. Ik zie de onmogelijkheid hiervan
nog niet helemaal. Ik vind dit in elk geval wel een illustratie van de onmogelijkheden
of in elk geval moeilijkheden die de dubbelrol van het gemeentebestuur als
lokaal onderwijsbestuur enerzijds en schoolbestuur anderzijds met zich brengt.Die dubbelrol heeft ook consequenties in het kader van het op overeenstemming
gericht overleg. De bijzondere scholen moeten daarin ook worden vertegenwoordigd.
In het algemeen zal de wethouder van onderwijs dat overleg voorzitten. Het
lijkt mij dan van belang dat die wethouder niet ook nog eens zelf de openbare
scholen vertegenwoordigt. In het overleg zal dus een afzonderlijke en herkenbare
vertegenwoordiger van de openbare scholen moeten zitten. Ik weet dat de staatssecretaris
dit standpunt deelt, maar ik zou haar willen vragen of dit ook niet expliciet
moet worden vastgelegd.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Kamerleden staan er niet om bekend een grote historische kennis
te hebben. Daarom wil ik de volgende vraag stellen.De voorzitter:Als voorzitter moet ik u erop wijzen dat u niet zo mag generaliseren.De heer Cornielje (VVD):Het was een grapje, voorzitter. Mijn vraag is of de SGP-fractie destijds
voor het wetsvoorstel verzelfstandiging openbaar onderwijs heeft gestemd of
niet. Het wetsvoorstel verzelfstandiging openbaar onderwijs maakt het mogelijk
om het gemeentebestuur op afstand te zetten, waardoor een einde wordt gemaakt
aan de dubbelrol. Mij staat het stemgedrag van de SGP niet meer helder voor
de geest.De heer Van der Vlies (SGP):Ik verwijs naar onze voortreffelijke Handelingen, voorzitter. Wij hadden
nogal wat kritiek op de vormgeving van een en ander en niet op de gedachten.
Over de vormgeving hebben wij heel indringend gesproken. En natuurlijk, als
zich ook voor het openbaar onderwijs verzelfstandigde bestuursvormen ontwikkelen,
is dit verhaal minder terzake. Vooralsnog zullen er openbare scholen zijn
die dat niet kennen. Ik zie overigens een trend, dat is waar. Om ons heen
zien wij dit meer toegepast worden. Maar er zijn altijd nog een heleboel openbare
scholen in gemeenten waar dat vooralsnog niet het geval is. Dan gaat het,
denk ik, zoals ik net schetste. Overigens dacht ik die nuance te hebben aangebracht,
toen ik zei: direct of indirect.De heer Cornielje (VVD):Heeft de SGP-fractie nu voor of tegen dat wetsvoorstel gestemd? Dat was
eigenlijk mijn vraag. U heeft voor dat wetsvoorstel gestemd?De heer Van der Vlies (SGP):Is dat zo?De heer Cornielje (VVD):Dat vraag ik u.De heer Van der Vlies (SGP):Ik ga niet op alle vragen antwoorden. En u weet het. Ik zie het aan uw
gezicht!Voorzitter! Ik rond mijn betoog af. Ik wil nog kort ingaan op de inspecties.
Ik vraag de secretaris te zoeken naar een mogelijkheid om te voorkomen dat
er twee inspecties bij de scholen langskomen, namelijk de rijksinspectie en
een gemeentelijke inspecteur. Dat lijkt mij in niemands belang. Daarvoor moet
toch een oplossing mogelijk zijn. Ik verneem op dit punt graag de reactie
van de staatssecretaris. En, voorzitter, als de heer Cornielje lang in verlegenheid
blijft, wil ik hem wel zeggen dat zijn veronderstelling de juiste was!De heer Bremmer (CDA):Dit is een belangrijk onderwerp, mijnheer de voorzitter. Ik begin met
de school. In onze visie is de school geen eiland in de samenleving; zij is
er op allerlei manieren vitaal mee verbonden. Passend bij deze benadering
ligt in onze visie bij het onderwijsdomein het primaat bij maatschappelijke
verbanden en kringen. Ik noem de school, het schoolbestuur, de docenten en
de ouders. Deze insteek kiezen wij ook bij de belangrijke missie die is gericht
op de vermindering van achterstanden in het onderwijs. Scholen staan voor
een maatschappelijke opdracht te werken aan achterstandenbestrijding. Dat
doen zij met open vensters naar de samenleving. Dat betekent heel concreet
samenwerking met welzijnsinstellingen, culturele instellingen en andere instellingen
en betrokkenen.Het is voor ons niet de vraag óf scholen moeten werken aan achterstandenbestrijding.
De vraag is veeleer hóé dit moet gebeuren. De gemeente kan hierin
een betekenisvolle rol vervullen. Wij zien de samenwerking tussen schoolbesturen
en gemeenten vooral op basis van gelijkwaardigheid, waarbij ieders competentie
en verantwoordelijkheid ten volle erkend wordt. Onze vertrekpunt is dus anders
dan: territoriale decentralisatie. Nu het kabinet die insteek kiest, is het
voor ons essentieel dat randvoorwaarden – financieel, juridisch en organisatorisch –
de school in staat stellen en de ruimte bieden om achterstanden van kinderen,
passend bij het schoolprofiel, te bestrijden.Voorzitter! Onze fractie onderschrijft voluit de doelstellingen van achterstandenbestrijding.
Het blijkt steeds opnieuw dat kinderen verschillende talenten meekrijgen.
Maar evenzeer blijkt telkens dat zij van huis uit meer of minder bagage meekrijgen.
Het is onze gezamenlijke missie alle kinderen een zo goed mogelijke startpositie
mee te geven. Kinderen die daarbij belemmeringen ondervinden of achterop dreigen
te raken, bijvoorbeeld door sociaal-economische omstandigheden, hebben recht
op ondersteuning. Het is onze taak de kinderen te stimuleren zodat ook zij
hun mogelijkheden tot ontplooiing kunnen brengen. Het zo vroeg mogelijk aanpakken
van achterstanden is daarbij essentieel. Een vroeg begin is het halve werk.
In dit verband vraag ik de staatssecretaris naar haar visie op de terminologie.
Het wetsvoorstel spreekt over een onderwijsachterstandenplan. Zou een onderwijskansenplan
niet een betere formulering zijn? Daarmee wordt namelijk aangegeven dat het
gaat om verbetering van kansen op onderwijssucces, opdat kinderen voorbereid
worden op een volwaardige plek in de samenleving. Er zijn al historische overzichten
gegeven. Ik merk ook dat deze vraag in het veld leeft. De naamgeving heeft
hier en daar enige verbazing gewekt.Het is volgens mij niet overbodig om te stellen dat het bestrijden van
achterstanden een complex en hardnekkig probleem is. Dit wordt terecht ook
gesteld in het recente inspectierapport "Zicht op resultaat", 1997-1. Ik zeg
dit niet om het aspiratieniveau van het beleid te verlagen, maar wel ter relativering
van de soms uiteenlopende inzichten die ons gepresenteerd worden. Prof. Meijnen
schreef onzes inziens terecht dat achterstandenbeleid een zaak van lange adem
is waarvan de opbrengsten nooit spectaculair zullen ogen. Ik verwijs naar
Stimulans van juni 1996. Ook zijn er volgens hem geen enkelvoudige en eenduidige
oplossingen. Misschien kan de staatssecretaris alvast een eerste reactie geven
op het inspectierapport of aangeven wanneer zij met een reactie daarop zal
komen. In dat rapport worden namelijk ook aanbevelingen gedaan voor lokaal
onderwijsbeleid.Naast de doelstellingen van het achterstandenbeleid is in dit debat evenzeer
de verantwoordelijkheidsvraag aan de orde. Voor mijn fractie geldt daarbij
een aantal oriëntatiepunten. Ik noem: - de erkenning van de
professionaliteit van de school en de ruimte die een schoolbestuur heeft om
eigen inhoudelijke keuzes te maken;- de mate van bureaucratisering
als gevolg van overleg;- de rechtsbescherming van schoolbesturen
ten opzichte van gemeenten;- de eventuele financiële en personele
gevolgen;- de samenhang met ander onderwijsbeleid.Een van de uitkomsten van dit debat zal hopelijk ook zijn dat de maatschappelijke
verantwoordelijkheid van de school voldoende tot uitdrukking komt.Dit wetsvoorstel legt de spelregels vast, althans beoogt dat, voor een
succesvol lokaal achterstandenbeleid. Het is daarbij nodig worst-casescenario's
voor ogen te houden. Ik sluit mij op dit punt aan bij hetgeen collega Van
der Vlies heeft gezegd. Pas als iets grondig fout loopt, wordt de wet erbij
gehaald om ieders rechten en plichten expliciet aan de orde te stellen. Daarom
zijn ook de door onze fractie bepleite en nog te bepleiten waarborgen nodig
om daarmee de kansen op een succesvol achterstandenbeleid te vergroten en
de rechten en plichten van betrokken actoren te versterken. Dat is beslist
geen wantrouwen ten opzichte van de gemeenten of andere actoren. Wij kiezen
in dit debat een constructieve opstelling en verwachten die ook van anderen.
Gemeente- en schoolbesturen zien wij als gelijkwaardige partners, ieder met
een eigen verantwoordelijkheid, maar samen gericht op een succesvol achterstandenbeleid
ten gunste van onze kinderen. In dat kader signaleer ik dat de staatssecretaris
in de schriftelijke behandeling verschillende keren het primaat van de politiek
die zelfstandig keuzes maakt, noemt. Vanuit de visie van de CDA-fractie stel
ik daar het volgende tegenover. Is een breed draagvlak in het onderwijsveld
voor achterstandenbeleid niet minstens zo belangrijk? Legt de staatssecretaris,
althans in de stukken, geen eenzijdig accent bij dit primaat? Gaarne krijg
ik enige verheldering op dit punt.Voorzitter! Ik kom bij de voorgestelde lokale aanpak en de regierol van
het gemeentebestuur. Niet alleen de CDA-fractie, ook andere
fracties stelden vragen bij deze rol. Wij zien de gemeente vooral als makelaar
tussen gelijkwaardige partijen. De staatssecretaris spreekt in de stukken
in wisselende termen van ondersteuning en bundeling, maar soms ook van sturing
en stimulering. In de nota naar aanleiding van het verslag staat: "Het gemeentebestuur
heeft inderdaad een regierol, maar dit houdt in eerste instantie in dat het
gemeentebestuur moet coördineren en initiëren op het terrein van
de achterstandenbestrijding". Met deze uitspraak kunnen wij instemmen, al
accentueren wij liever het coördineren, dan het initiëren, tenzij
het veld zijn taak volledig laat liggen. Lokaal achterstandenbeleid zal zich
in de CDA-visie vooral moeten richten op het in stelling en positie brengen
van de betrokken veldpartijen. Vanuit deze optiek kan ieder vanuit zijn eigen
verantwoordelijkheid inhoud geven aan het vergroten van de kansen op schoolsucces.
Nogmaals, daarbij is de erkenning van elkaars competentie onmisbaar. Ik zeg
het graag zo: daar waar een gemeente zich met de inhoud van het onderwijs
gaat bemoeien, dus met de vrijheid van inrichting, gaat zij haar competentie
te buiten. Ik heb met waardering kennisgenomen van hetgeen vorige sprekers
in deze geest hebben gezegd, en de amendementen die zij op dit punt hebben
ingediend. Ik kom daar nog op.Ik begrijp dat ook de staatssecretaris van opvatting is dat de school
in haar visie altijd de eerstverantwoordelijke voor het eigen onderwijsproces
blijft. Kan zij dit nog eens toelichten? Deze stellingname laat onverlet dat
er mogelijkheden voor samenwerking zijn en dat de gemeente door haar makelaarsrol
kan bevorderen dat het draagvlak voor gezamenlijke doelstellingen, door het
samen om de tafel gaan zitten, in het lokale beleid wordt vergroot. Investeren
in wederzijds vertrouwen vereist echter tijd. Samenwerking kan niet worden
gedecreteerd, maar moet groeien. De meerwaarde van het nieuwe beleid blijkt
pas over een aantal jaren.Een kernvraag in deze discussie is of de lokale overheid beter in staat
is tot een gerichte politiek ter bestrijding van achterstanden dan de centrale
overheid. Die discussie gaat verder, constateer ik. Ik noem in dit verband
de reactie van prof. In 't Veld op de decentralisatieoperatie, naar aanleiding
van de publicatie van zijn rapport over de toekomst van het funderend onderwijs.
Wat vindt de staatssecretaris van zijn stellingname, dat decentralisatie tot
meer ongelijkheid leidt? Ik citeer daarbij uit NRC Handelsblad van 3 december
1996. In 't Veld is trouwens niet de enige. Wat doet de staatssecretaris met
zo'n bevinding? Collega Lilipaly heeft gezegd dat het beleid niet moet doorschieten.
Hoe ziet de staatssecretaris die balans?Het kan niet worden ontkend dat de omvang en de ernst van de problematiek
per gebied uiteen kunnen lopen. De achterstandenkaart is divers gearceerd.
Voor de CDA-fractie is het van eminent belang dat kinderen zoveel mogelijk
op dezelfde manier worden benaderd. In onze visie is het de beste methode
om de achterstand aan de hand van leerlingen vast te stellen. Dat moet niet
afhankelijk zijn van de gemeente waar het kind naar school gaat. Het mag ook
niet uitmaken, ook niet in achterstandsopzicht, of het kind op een protestants-christelijke,
een katholieke, een openbare of op een andere school zit. Binnen een gemeente
moet er in gelijke omstandigheden zoveel mogelijk sprake zijn van gelijke
behandeling. Op dat punt hebben wij het amendement op stuk nr. 18 ingediend.
Gaarne een reactie van de staatssecretaris.Kan de staatssecretaris naar aanleiding van het advies van de commissie
indicatiestelling onderwijsachterstanden, de commissie-Kohnstamm, bevestigen
dat zij definitief afziet van een individuele toets, de "kleutertoets", als
basis voor de verdeling van gewichtengelden? Met andere woorden, vindt de
staatssecretaris ook dat de huidige tests te weinig voorspellende waarde hebben
voor de prestaties in de verdere schoolloopbaan? Onze fractie heeft haar visie
op de kleutertest al eerder toegelicht.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! De commissie-Kohnstamm komt ook nog tot een andere conclusie,
in die zin dat zij van mening is dat dit moeilijk te operationaliseren is.
De commissie-Kohnstamm doet ook de aanbeveling om met tussendoelen te gaan
werken. Dat betekent dat je duidelijke eindtermen moet formuleren en ook duidelijke
tussendoelen. Is de fractie van het CDA van mening dat wij die weg op moeten
gaan en dat wij met duidelijke eind- en tussentermen moeten gaan werken?De heer Bremmer (CDA):Voorzitter! De discussie hierover komt nog. Ik loop daar niet op vooruit.
Ik wil het uitgewerkte voorstel op dit punt ook eerst onder ogen zien. Wij
hebben er echter geen bezwaar tegen om bepaalde eisen te stellen, want uit
onderzoek blijkt ook dat het aangeven van bepaalde verwachtingen in de richting
van kinderen over het algemeen goed werkt.De heer Cornielje (VVD):Dat heb ik in eerste termijn ook aangegeven. In die zin bevestigen wij
dat allebei. Ik constateer dus dat de heer Bremmer ermee instemt dat wij moeten
gaan werken met tussendoelen in het basisonderwijs en dat wij die moeten toetsen
voor het meten van de vorderingen. Als er sprake is van achterstanden, kan
dan zo snel mogelijk worden ingegrepen.De heer Bremmer (CDA):Als dat de zaak van het achterstandenbeleid zou dienen, dan moet je dit
positief tegemoet treden, maar je moet het wel goed bekijken. Op het andere
punt van de heer Cornielje kom ik nog terug.De heer Lilipaly (PvdA):Voorzitter! Komt de heer Bremmer nog terug op zijn amendement op stuk
nr. 18?De heer Bremmer (CDA):Ik niet meer, maar de staatssecretaris wel.De heer Lilipaly (PvdA):Ik wil een verduidelijking van de heer Bremmer, want hij heeft het amendement
ingediend.De heer Bremmer (CDA):Ik heb de heer Lilipaly zo vaak horen zeggen dat hij eerst de reactie
van de staatssecretaris wilde afwachten, dat ik dacht: ik beantwoord de heer
Lilipaly ook in die geest.De heer Lilipaly (PvdA):Ik vind het fijn dat u precies in mijn geest wilt handelen; ik zou willen
dat het vaker zo gebeurde. Begrijp ik uit uw toelichting nu goed dat uw amendement
inhoudt dat wanneer een gemeente voor een project op een bepaalde school middelen
inzet, een vergelijkbare school in dezelfde gemeente ook die
middelen zou moeten krijgen?De heer Bremmer (CDA):Maar het mag niet zo zijn dat de ene school met kinderen in een achterstandssituatie
wel geld krijgt van de gemeente, terwijl de andere school met kinderen in
een achterstandssituatie die in dezelfde gemeente gelegen is, geen geld krijgt.De heer Lilipaly (PvdA):Het gaat mij om het overleg op lokaal niveau. Ik heb al de situatie genoemd
van een school die extra middelen krijgt omdat ze een project uitvoert. In
lijn met uw amendement zegt u dan: ik heb niet zoveel te maken met op overeenstemming
gericht overleg, andere scholen moeten hetzelfde geld krijgen.De heer Bremmer (CDA):Het gaat erom dat scholen met gelijke omstandigheden en met een vergelijkbare
leerlingenpopulatie dan over dezelfde financiële middelen kunnen beschikken.
Dat is de kern van de zaak.De heer Cornielje (VVD):Er staat dat alle scholen worden uitgenodigd om deel te nemen aan het
op overeenstemming gericht overleg. Als een schoolbestuur zich tekortgedaan
voelt, kan het bezwaar aantekenen bij de gemeente en kan het eventueel advies
vragen aan de Onderwijsraad. Ik meen dan ook dat uw amendement op dit punt
overbodig is. In het voorval waarop u doelt, is al voorzien in de wet.De heer Bremmer (CDA):Je kunt het ook omdraaien. Het is ook een kwestie van psychologisch klimaat.
Ik denk dat het absoluut geen schade doet in het amendement en dat het wel
degelijk een extra bijdrage aan het vertrouwen kan geven om met dit lokale
onderwijsbeleid in zee te gaan.De heer Cornielje (VVD):Het is misschien ook goed om nu uit te spreken dat de wet erin voorziet,
hetgeen ook meewerkt aan dat goede klimaat.De heer Bremmer (CDA):Jawel, dat kun je van andere dingen ook zeggen, maar dit punt is psychologisch
belangrijk.Voorzitter! Het wetsvoorstel noemt drie waarborgen tegen een ongewenste
inmenging van de vrijheid van inrichting en erkenning van de school als professionele
organisatie, te weten het op overeenstemming gericht overleg, de adviesmogelijkheid
en verplichting met betrekking tot de Onderwijsraad en de rechtsbescherming
conform de AWB.Hier wijkt het wetsvoorstel sterk af van de afspraken in het kader van
het Schevenings akkoord. De afspraken over de rechtsbescherming zijn ongedaan
gemaakt. Ik kom hier later nog op terug. De wet voldoet volgens de staatssecretaris
aan, ik citeer: "de geest van het Schevenings akkoord". Dat lijkt mij een
wat moeilijk werkbaar criterium. Waarom de "leest" van Scheveningen verlaten
en daarvoor in de plaats kiezen voor de "geest"? Hoe je er politiek ook over
denkt, feit is dat de Raad van State zich zeer kritisch heeft uitgelaten ten
aanzien van het voorliggende wetsvoorstel en de daarbij behorende rechtsbescherming.
Waarom trok het kabinet zich deze kritiek niet aan? Ik volg ook een beetje
de vragen van de heren Van der Vlies en Schutte en wil het debat van begin
deze week niet overdoen, maar ik vind dat dit punt hier toch wel genoemd moet
worden.De heer Cornielje (VVD):Ik wijs collega Bremmer erop dat wij afgelopen dinsdag gestemd hebben
over het wetsvoorstel over de Onderwijsraad, waarin die taak is weggehaald.
De CDA-fractie heeft voor dat wetsvoorstel gestemd.De heer Bremmer (CDA):Ik kom daarover nog te spreken.Voorzitter! Wij hebben in het verslag aangegeven de verticale delegatie
van deugdelijkheidseisen en bekostigingsvoorwaarden een ongewenste ontwikkeling
te vinden. De staatssecretaris vindt dat dit niet het geval is en gaat er
in de nota naar aanleiding van het verslag op de pagina's 19 en 20 uitvoerig
op in. Wij zijn er, zoals bekend, geen voorstander van, maar naarmate het
landelijk beleidskader hoofdzaken van het achterstandenbeleid meer vastlegt
en aldus voldoende normerend werkt en er sprake is van concrete invulling,
wordt in dit opzicht meer aan onze bezwaren tegemoetgekomen. Collega Schutte
noemde ook al andere waarborgen. In de schriftelijke behandeling erkent de
staatssecretaris dat er grenzen zijn ten aanzien van de decentralisatie, gegeven
het grondwettelijk recht op de vrijheid van onderwijs. Wil de staatssecretaris
nog eens ingaan op de grenzen, zoals die in artikel 23 genormeerd zijn?Het op overeenstemming gericht overleg vereist het maken van procedurele
afspraken die volgens het wetsvoorstel niet in een verordening behoeven te
worden vastgelegd. Om achterstandenbeleid tot een succes te maken –
dat is ook onze wens – is draagvlak nodig. Hoe meer schoolbesturen betrokken
zijn bij de totstandkoming ervan en hoe sterker de gelijkwaardigheid van de
gesprekspartners tot uitdrukking komt, hoe groter de kans op succes. Daarom
hechten wij aan een verordening waarin de overlegprocedures zijn vastgelegd.
De CDA-fractie bepleit consistentie en eenzelfde procedure zoals bij de wet
inzake decentralisatie huisvesting is vastgelegd. Voorzitter! Ik verwijs in
dezen naar de toelichting hierop en naar het OOGO van de heer Bas van der
V.!Voorzitter! Ik kom bij de adviserende rol van de Onderwijsraad. In de
schriftelijke behandeling sluit de staatssecretaris niet uit dat de gemeenteraad
een beslissing neemt over het achterstandenplan terwijl het advies van de
Onderwijsraad nog niet is ontvangen. En dan te bedenken dat de gemeente vrij
is zelf het moment van de adviesaanvraag te bepalen. Dat is toch raar. Eerst
wordt genoemde adviesaanvraag als een bijzondere waarborg beschouwd voor de
rechtsbescherming van het bijzonder onderwijs. Vervolgens acht de staatssecretaris
het mogelijk dat het advies niet eens een rol speelt bij de besluitvorming
in de gemeenteraad. Is de termijn van vier weken trouwens niet te krap? Roep
je dan dat verschijnsel niet op? Voorzitter! Ik vraag de staatssecretaris
om een verheldering op dit punt. Ik neem kennis van het amendement van collega
Lambrechts, waarin een termijn van acht weken wordt genoemd. Dat klinkt ons
sympathiek in de oren.Het bevoegd gezag kan via het gemeentebestuur advies aan de Onderwijsraad
vragen bij aangelegenheden die de vrijheid van richting en de vrijheid van
inrichting betreffen. Wij missen hier een derde punt, namelijk de financiële
 gelijkstelling. Ook collega Schutte heeft hierover gesproken.
In de Eerste Kamer is tijdens de behandeling van het wetsvoorstel inzake decentralisatie
huisvesting het punt aan de orde gesteld dat ook de gelijke behandeling van
het openbaar en bijzonder onderwijs een gevoelig onderwerp is waar het de
rechtsbescherming betreft. Ik heb geconcludeerd uit het nalezen van de Handelingen
dat de staatssecretaris in een interruptiedebat met senator Werner gesteld
heeft dat de financiële gelijkstelling wel degelijk een punt van overweging
kan zijn. De staatssecretaris antwoordde bevestigend dat de Onderwijsraad
zich daarover mag uitspreken wanneer een school in twijfel trekt of binnen
het budget een zodanige toedeling van middelen plaatsvindt dat er niet gelijk
behandeld wordt. De CDA-fractie vindt dat een adviesaanvraag mogelijk moet
zijn, ook waar het de financiële gelijkstelling van het bijzonder aan
het openbaar onderwijs betreft. Ik wijs in dezen op ons amendement op stuk
nr. 16.Voorzitter! De gemeenteraad kan de vaststelling van het onderwijsachterstandenplan
delegeren aan het college van B en W. Alhoewel dit recht in de Gemeentewet
is opgenomen, achten wij het om meer dan één reden gewenst dat
de gemeenteraad het plan vaststelt, nog los van de dubbelrol en de merkwaardige
situatie die er kan ontstaan. Maatschappelijke verbanden zoals schoolbesturen
en jeugd- en welzijnsinstellingen moeten toch in de gelegenheid zijn de diverse
politieke geledingen in een gemeenteraad te kunnen benaderen? Zij moeten toch
ook kenbaar kunnen maken of er draagvlak bestaat voor de voorstellen van het
college van B en W?Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Het is toch aan een gemeenteraad zelf om een besluit te nemen
over delegatie? Een gemeenteraad krijgt dat toch niet door zijn strot gedrukt?De heer Bremmer (CDA):Ik was nog niet uitgesproken.Voorzitter! Alhoewel een delegatiebesluit van de gemeenteraad altijd weer
kan worden teruggeschroefd, spreken wij de wens uit dat dit delegatiebesluit
niet wordt genomen. Formeel heeft collega Lambrechts gelijk, maar je kunt
het ook materieel benaderen. Je kunt het materieel gewenst vinden dat de gemeenteraad
zo'n belangrijk plan vaststelt. Met respect voor de formele kant van de zaak,
benader ik dit punt meer materieel. Ik vind het gewenst dat gemeenteraden
zelf het plan vaststellen, juist in het belang van het ontstaan van een breed
draagvlak. Ik vraag hierover de visie van de staatssecretaris.Mevrouw Lambrechts (D66):Vindt u het gewenst dat er over iedere punt en komma nog uitgebreid in
de gemeenteraad wordt gesproken?De heer Bremmer (CDA):Het gaat in dit geval over het onderwijsachterstandenplan c.q. het besluit
over de verdeling van de middelen. Ik vind dat belangrijk. Ik heb ook naar
andere sprekers geluisterd. Voor het benodigde brede draagvlak en de kans
op succes is het van belang dat de gemeenteraad het plan vaststelt. Dat is
de politieke visie van mijn fractie.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ben geen deskundige op het terrein van formeel en materieel recht.
Toch heb ik een vraag. Als wij de gemeenteraad niet formeel kunnen dwingen
om datgene te doen wat de heer Bremmer nu zegt, dan houdt het toch op?De heer Bremmer (CDA):Dat is een iets te makkelijke benadering. Ik bepleit nu juist dat de gemeenteraad
dat doet. Ik erken de bevoegdheden van de gemeente en van de Gemeentewet,
maar het lijkt mij dat deze materie gediend is met een brede discussie in
de gemeenteraad. Dat is mijn stelling.De heer Rabbae (GroenLinks):De heer Bremmer hoopt dat zijn wens overkomt ondanks het feit dat wij
het als wetgever niet kunnen regelen.De heer Bremmer (CDA):Ik hoop dat mijn wens overkomt en dat de staatssecretaris die ondersteunt.
Uiteraard behoudt de gemeente zijn eigen verantwoordelijkheid. De wet en deze
discussie zijn volgens mij belangrijk voor het achterstandenbeleid zelf.Het achterstandenplan is het belangrijkste document dat de activiteiten
ten behoeve van achterstandenbestrijding vermeldt. Inzake de rechtsbescherming
wordt steeds een aantal procedurele waarborgen genoemd. Maar wat gebeurt er
als dit plan doelstellingen en activiteiten bevat die haaks staan op de pedagogische
en levensbeschouwelijke visie van een school? En wat gebeurt er als blijkt
dat scholen op verschillende wijzen doelstellingen kunnen realiseren? "Met
de gemeentelijke bevoegdheid tot vaststelling van het achterstandenplan behoudt
het bevoegd gezag van een bijzondere school in het licht van de Grondwet voldoende
vrijheid tot inrichting van het onderwijs", zo wordt op pagina 15 van de nota
naar aanleiding van het verslag gesteld. Ook de onderwijskundige autonomie
van de openbare school wordt niet aangetast. Is dat misschien een te formele
redenering? Kan de staatssecretaris zich vragen en zorgen op dat punt indenken
en kan zij die vooral wegnemen? Ik sluit mij in dezen aan bij voorgaande sprekers.Dan kom ik op de rechtsbescherming. De Algemene wet bestuursrecht is volgens
het kabinet de oplossing voor mogelijke geschillen, terwijl de Onderwijsraad
als geschillenbeslechter uit beeld is verdwenen. Daarvoor is door ons en anderen
al eerder de aandacht gevraagd. Convenantspartners van het Schevenings akkoord
zien de toen overeengekomen rechtsbescherming – en dat is niet onbegrijpelijk –
in relatie tot andere voorstellen over het achterstandenbeleid. Ik verwijs
hierbij naar de brief van de NKSR, de NPCS en de Nederlandse algemeen bijzondere
schoolraad van 10 december jl. over dit wetsvoorstel. Hiermee geef ik ook
antwoord op de vraag van de heer Cornielje. In die brief stellen de schrijvers
dat "op ontoereikende wijze vorm wordt gegeven aan de rechtsbescherming van
het bijzonder onderwijs".De besluitvorming in deze Kamer over de positie van de Onderwijsraad dinsdag
jongstleden ten spijt, wil ik hierover toch een paar korte opmerkingen maken.
De CDA-fractie heeft bij meer gelegenheden vertolkt het te betreuren dat het
kabinet niet onverkort vasthoudt aan het overeengekomen algemene rechtsbeschermingsmodel,
zoals geformuleerd in paragraaf 5.4 van de gezamenlijke richtinggevende uitspraken.
Onze fractie heeft geconstateerd dat het kabinet consequent
blijft weigeren aan die bescherming in deze vorm recht te doen. Daarom hechten
wij er zeer aan dat de adviserende bevoegdheid van de Onderwijsraad volledig
tot haar recht komt. Bovendien hechten wij in dit verband aan andere waarborgen.Kan de staatssecretaris in dit verband nog eens ingaan op het karakter
van het plan en de procesrechtelijke gevolgen ervan?De heer Schutte (GPV):Hierover wil ik een vraag stellen. Uiteraard is het bij elk wetsvoorstel
mogelijk om op oude wensen terug te komen. De principiële discussie over
de rol van de Onderwijsraad heeft echter plaatsgevonden bij de behandeling
van het wetsvoorstel over de Onderwijsraad. Toen waren het CDA en de GPV het
op hoofdlijnen eens. Afgelopen dinsdag is hierover gestemd. Toen heeft de
fractie van het CDA, ondanks de bezwaren die zij op dit punt had, voor dit
wetsvoorstel gestemd. Dan moet de conclusie toch wel zijn dat die bezwaren
van de CDA-fractie, hoewel zij bekend waren, niet zo zwaar wogen dat zij in
het stemgedrag over dit wetsvoorstel tot uitdrukking werden gebracht. Brengt
dit niet met zich dat het niet zo erg voor de hand ligt om bij een volgende
gelegenheid die bezwaren op te rakelen? Het CDA heeft ze immers geaccepteerd.De heer Bremmer (CDA):Daarover verschil ik met de heer Schutte van mening. Wij hebben een brief
ontvangen waarin uitdrukkelijk wordt ingegaan op de behandeling van dit wetsvoorstel.
Met mijn passage heb ik de briefschrijvers een duidelijk antwoord willen geven.
Wij hebben het wetsvoorstel voluit gesteund. Soms wordt er een iets andere
beslissing genomen dan onze eigen insteek, maar wij kunnen toch voor het wetsvoorstel
als geheel stemmen. De heer Koekkoek heeft dat uitdrukkelijk aangegeven. Ik
heb er een korte passage aan gewijd. Het is absoluut niet mijn bedoeling om
oude koeien uit de sloot te halen. Ik denk dat het even weinig geloofwaardig
was geweest als ik erover gezwegen had.De heer Schutte (GPV):Natuurlijk kun je erover spreken, ik heb het ook even gememoreerd, maar
het feit dat je die bezwaren eerder hebt besproken en vervolgens vóór
het wetsvoorstel stemt, alles afwegende, zoals de heer Koekkoek zei, rechtvaardigt
de conclusie dat die bezwaren weliswaar aanwezig waren bij uw fractie, maar
toch niet overwegend waren.De heer Bremmer (CDA):Dat heeft onze fractie toch toegelicht? Ik zou het zelfs niet integer
vinden als wij dat hadden overgeslagen. Er is dinsdag gestemd, dus het is
een kwestie van een paar dagen. Ik zou het niet voor mijn verantwoording hebben
kunnen nemen als wij daarover hadden gezwegen. Dat heeft niets te maken met
oude koeien uit de sloot halen of namokken. Integendeel. Wij respecteren die
besluitvorming voluit.De heer Cornielje (VVD):U hebt voor dat wetsvoorstel gestemd en de volle verantwoordelijkheid
daarvoor genomen. Dan vind ik het eigenlijk een beetje ongeloofwaardig om
die discussie nu van een soort open einde te voorzien. Of je stemt ervoor,
of je stemt ertegen.De heer Bremmer (CDA):Naar mijn overtuiging is dit in dit geval een onjuiste bijdrage. In de
stukken, in het verslag en in de nota naar aanleiding van het verslag is hierover
uitvoerig gediscussieerd en zijn er argumenten gewisseld. Ik vind het eerlijk
gezegd niet kunnen om te zeggen dat ik hierover begin, terwijl dat boek al
gesloten is, omdat deze week toevallig net die stemming heeft plaatsgevonden.
Je kunt ook zeggen: deze week is er nog over dit boek gediscussieerd.Voorzitter! Ik vroeg naar het karakter van het plan en de procesrechtelijke
gevolgen. Ik lees in de stukken verschillende typeringen, onder andere: het
plan als een bundel beschikkingen en het plan als beleidsvisie. Is het mogelijk
tegen elk plan in beroep te gaan op grond van de AWB, ongeacht de mate van
concreetheid? Daarover krijg ik graag duidelijkheid.Dan kom ik bij de werkgelegenheidsgevolgen. Met instemming namen wij kennis
van de tweede nota van wijziging, waarin het Rijk zijn verantwoordelijkheid
erkent: "wanneer wachtgeldkosten zijn ontstaan die een gevolg zijn van rijksbeleid".Dit laat onverlet dat ik mijn aanvankelijke tekst voorlees, hoewel ik
met instemming kennis heb genomen van deze tweede nota van wijziging, om een
beeld te geven van de vragen die er kunnen leven. De staatssecretaris leek
de risico's bij het probleem van de werkgelegenheid nogal vlot bij de scholen
neer te leggen. Enerzijds stelde zij aanvankelijk dat er geen sprake kon zijn
van negatieve werkgelegenheidsgevolgen, anderzijds was zij niet degene die
het achterstandenplan vaststelt. Wie draagt de financiële consequenties,
als het achterstandenplan vaststelt dat de gewichtengelden niet langer voor
verkleining van klassen mogen worden ingezet? De personele risico's van decentralisatie
zijn hier toch onmiskenbaar? Dat geldt zowel voor het gemeentebestuur als
voor het schoolbestuur.Wachtgelders die zijn veroorzaakt door rijksoverheidsbeleid, dienen ook
door de overheid betaald te worden. Daar kun je scholen en gemeenten niet
voor laten opdraaien. De staatssecretaris heeft ons hierover een tweede nota
van wijziging doen toekomen.Mevrouw Lambrechts (D66):U hebt het over verkleining van klassen, waarover ik ook mijn zorgen heb,
zoals ik heb gezegd. Laten wij met elkaar vaststellen dat dit er niet staat.
Wij hebben een standpunt van het kabinet gekregen in de nota naar aanleiding
van het verslag, waarin staat dat dit ook een punt van zorg is van de staatssecretaris.
Ik denk dat het goed is dat wij dit even met elkaar vasthouden.De heer Bremmer (CDA):Dat ben ik volledig met u eens. Juist omdat het zo breed leeft, vraag
ik naar de visie van de staatssecretaris. Ik heb gezegd dat ik mijn oorspronkelijke
passage hierover heb laten staan, hoewel ik kennis heb genomen van de tweede
nota van wijziging. Ik sluit mij verder aan bij de vragen van collega Lambrechts
over het participatiefonds.Het landelijk beleidskader noemt een aantal doelstellingen voor het lokale
achterstandenbeleid. Deze doelstellingen kunnen wij onderschrijven. Voorschoolse
vorming, voorkomen van spijbelen en verminderen van het aantal vroegtijdige
verlaters zijn prima actiepunten. Vragen hebben wij echter bij het gestelde
over meetbare doelstellingen en kwantificeerbare resultaten,
althans bij een bepaalde uitleg daarvan. Ik kom dan bij collega Cornielje.De vraag is namelijk in hoeverre hierdoor de tendens wordt bevorderd,
bijvoorbeeld ten behoeve van de schoolkeuze door de ouders, dat de doorstromingscijfers
naar voortgezet onderwijs en de uitslagen van de Cito-scores allesbepalend
zullen worden. Ik vraag dit omdat zulke cijfers op zichzelf nog weinig behoeven
te zeggen over de kwaliteit van het onderwijs. Immers, ook de schoolpopulatie
doet ertoe. Scholen met lagere Cito-scores zijn niet altijd slechtere scholen.
Er is hierbij een reëel risico van stigmatiserende effecten. Dat staat
weer haaks op integratie van diverse leerlingenpopulaties.Het landelijk beleidskader noemt ook de voorschoolse vorming als een van
de centrale doelstellingen. De vraag naar de structurele financiering van
Opstap werd in de schriftelijke behandeling naar mijn mening niet afdoende
beantwoord. Geldt nu een structurele financiering of niet? De CDA-fractie
hecht aan het kunnen voortzetten van succesvolle projecten. Kan de staatssecretaris
dit toezeggen, mede namens haar collega van VWS? Kunnen in gemeenten die deze
succesvolle projecten nog niet entameerden, nog stimulerende initiatieven
worden genomen? Waarom zou het landelijk beleidskader ook de opvoedingsondersteuning
die aan ouders geboden wordt, niet nadrukkelijk noemen? Het LBK noemt verder
Nederlandse taal als een van de doelstellingen. Waarom wordt niet gekozen
voor basisvaardigheden? Daar gaat het toch om? Verder vraag ik de staatssecretaris
nadrukkelijk haar visie op de betrokkenheid van de ouders. Juist ondersteuning
van de opvoeders lijkt ons relevant bij het vergroten van onderwijskansen
van kinderen.Wij begrijpen dat het veld positief oordeelt over het huidige LBK. Als
dit juist is, welke punten daaruit kunnen dan betrokken worden bij het definitieve
LBK? In hoeverre kan dit beleidskader in een algemene maatregel van bestuur
met zware voorhangprocedure richtinggevend zijn? Bij de procedure merk ik
op dat wij positief staan ten opzichte van de intentie van het amendement-Cornielje
c.s. op stuk nr. 15.Ik wil nog op enkele andere aspecten ingaan. Al vaker is gesignaleerd
dat op het platteland de achterstandenproblematiek soms een ander karakter
heeft, bijvoorbeeld als gevolg van een eenzijdige bevolkingsopbouw. Verdient
het in dit kader geen aanbeveling om in de verdeling van de aangescherpte
gewichtenregeling het bedrag van 30 mln. niet alleen aan te merken voor NT2,
maar ook voor voorschoolse vorming? Ik meen dat dit destijds oorspronkelijk
zo was geformuleerd.Het SCP-rapport Rapportage minderheden 1996 noemt een aantal kenmerken
van effectief onderwijs ten opzichte van achterstandsgroepen die vooral het
primaire proces in de schoolklas raken. Vragen in het veld die ik opvang,
zijn: welke waarborgen geeft het wetsvoorstel dat scholen eigen leermiddelen
kunnen kiezen, methodes kunnen ontwikkelen en succesvolle activiteiten kunnen
voortzetten als deze niet in het achterstandenplan zijn opgenomen?In het rapport valt verder op – ik citeer – dat de verdergaande
decentralisatie van het achterstandenbeleid niet zonder meer een verbetering
hoeft in te houden. Anderzijds wordt ook gesteld – ik citeer opnieuw –
dat de keuze voor de gemeente als verantwoordelijke instantie gelukkiger moet
worden geacht dan het instellen van een nieuw bestuurslichaam zoals door de
commissie-Van Kemenade wordt bepleit. Ik verwijs naar pagina 307 en verder.
Ook hieruit concludeer ik dat nuchterheid in dezen geboden is. Vooral een
scherp besef dat bestrijding van achterstanden in het onderwijs een proces
van lange adem is, van trial and error, dan wel van praktische ondervinding
is belangrijk.Voorzitter! Ik kom bij het punt van bureaucratisering en planlast. Scholen
zullen door het gedecentraliseerde beleid en andere ontwikkelingen met nog
meer veldspelers te maken krijgen: participatiefonds, vervangingsfonds, procesmanagement
primair en voortgezet onderwijs, onderwijsverzorgingsinstellingen, VNG etc.
Dit zal soms meer, soms minder het directe onderwijsproces raken. Hoe zit
het als gevolg daarvan met de beheersing van de beleids- en planlast? Deze
reële vraag is ook door anderen gesteld. Loopt de staatssecretaris daar
niet iets te gemakkelijk overheen? Je hoort haar denken: nee, er is geen vergroting
van planlast, het overleg is overzichtelijk en het valt wel mee. Is dat inderdaad
zo? Ik hoor graag een reactie van de staatssecretaris op dit punt. Ik kom
bij het onderwijsachterstandenplan. Als gemeenten een budget van minder dan ƒ
250.000 te besteden hebben, kan een besluit genomen worden waarin afgezien
wordt van een plan. Wordt het onderwijsveld hierover geconsulteerd voordat
het besluit wordt genomen? Ik verneem dat sommige gemeenten niet eens weten
of men wel of niet boven de limiet van ƒ 250.000 valt. Klopt die waarneming
van mij? Zo ja, waar ligt dit dan aan?De heer Cornielje (VVD):Over de planlasten zeg ik het volgende. De reden waarom er een grens gelegd
wordt bij ƒ 250.000 is dat anders de planlasten ten opzichte van de
besteding van de middelen in een rare verhouding komen te liggen.De heer Bremmer (CDA):Dat is helder. Dat motiveert de staatssecretaris ook. Wij hebben gesproken
over heel veel gemeenten waar wel een plan wordt vastgesteld. Van de gemeenten
die het niet hoeven te doen, zal vermoedelijk toch een deel een plan vaststellen.
Daar kan men heel goede redenen voor hebben. Dat laat dus onverlet de zorg
over een stukje bureaucratie en een stukje verschillende regelgeving.De heer Cornielje (VVD):Ik meende te begrijpen dat de heer Bremmer vond dat iedere gemeente een
plan moet vaststellen. Dat is dus niet het geval.De heer Bremmer (CDA):Ik heb de stukken goed bestudeerd, mijnheer Cornielje. Gemeenten met ƒ
250.000 of minder hoeven geen plan vast te stellen.De heer Cornielje (VVD):Dat vindt de heer Bremmer ook?De heer Bremmer (CDA):Dat moet de gemeente zelf bepalen. Ik volg nu de redenering van de heer
Cornielje.De heer Cornielje (VVD):Ik dacht dat de heer Bremmer het wetsvoorstel op dit punt wilde wijzigen.
Dat is dus niet het geval. Hij vindt het een goede grens.De heer Bremmer (CDA):Ik heb geen wijzigingsvoorstel ingediend.Ik kom bij de verlengde schooldag. De verlengde schooldag wordt mogelijk
in geval er sprake is van achterstandenbestrijding. Is deze doelstelling niet
wat eng? Waarom is, gezien de veranderende rol van de school, een verlengde
schooldag ook niet mogelijk voor bijvoorbeeld culturele activiteiten die niet
alleen gericht zijn op achterstandsgroepen? Hoe beoordeelt de staatssecretaris
deze verruiming?Ik kom bij de gewichtenregeling. Het wetsvoorstel wordt beleidsarm ingevoerd.
Toch heeft de staatssecretaris al aangekondigd dat de gewichtenregeling gewijzigd
zal worden. Dit kan grote gevolgen voor de middelenstroom hebben. Hoe is de
staatssecretaris van plan te opereren, zodanig dat er op schaalniveau geen
grote verschuiving of onrust vanwege dreigend verlies van middelen wordt bewerkstelligd?
Verder geldt bij de gewichtenregeling ook voor ons het uitgangspunt van de
autonome school. Ik noemde het al. Schoolgebonden middelen moeten worden ingezet
door de autonome arbeidsorganisatie, de school. In de school kan men het beste
beoordelen hoe deze gelden het meest effectief ingezet kunnen worden. Gemeentebesturen
moeten niet in de lesbanken van scholen of schoolbesturen gaan zitten of de
indruk willen wekken op hun stoel te gaan plaatsnemen. Een aantal op dit punt
ingediende amendementen heeft onze sympathie.Ik kom bij de financiële gevolgen. Ons is gebleken dat de financiële
gevolgen van het wetsvoorstel voor de gemeenten en de scholen nog niet duidelijk
zijn. De staatssecretaris stelt voor om de budgetten te bevriezen voor een
aantal jaren.De heer Cornielje (VVD):Er zijn drie amendementen ingediend op dit punt. De heer Bremmer heeft
een voorkeur voor alle amendementen. Kan hij misschien een volgorde in prioriteit
aangeven?De heer Bremmer (CDA):Kort en goed, wij verlenen gaarne steun aan het amendement waarvan de
heer Cornielje de eerste ondertekenaar is.In het kader van de financiën stel ik een vraag die ook door andere
sprekers is gesteld. Welke gevolgen heeft de leerlingontwikkeling voor de
financiële middelen die door het Rijk aan de gemeenten worden toegekend?
In sommige regio's: Vinex-locaties, Almere, is waarschijnlijk sprake van een
bovenmodale toename van het aantal leerlingen. Hoe denkt de staatssecretaris
daarmee om te gaan? Wat kunnen deze regio's van de staatssecretaris en op
basis van welke criteria verwachten? Ik meen dat het collega Lilipaly was
die soortgelijke vragen heeft gesteld.Ik kom bij de invoeringsdatum. In gemeenten met veel ervaring met achterstandenbeleid
zal het wellicht mogelijk zijn om het gemeentelijk achterstandenplan tijdig
vast te stellen, mits uiteraard het wetgevingsproces is afgerond en de AMvB's
besproken zijn. Voor gemeenten met nog weinig ervaring ligt de beoogde invoeringsdatum
moeilijker. Een geforceerde invoering doet volgens ons tekort aan de inbreng
van het onderwijsveld, maar ook aan de mogelijkheid van gemeenten om in consensus
goede besluitvorming na te streven. Voldoende ruimte voor overleg is essentieel,
ter wille van een werkelijk breed gedragen en succesvol beleid. Mijn fractie
denkt in concreto aan invoering met verschillende snelheden. Dat heeft als
voordeel dat het wetsvoorstel wel in werking treedt per 1 augustus 1997, maar
dat er ruimte gecreëerd wordt ten aanzien van de verplichte invoeringsdatum
tot vaststelling van een achterstandenplan. Ik denk daarbij aan een termijn
tot 1 augustus 1998. Wij kunnen het amendement van de heer Lilipaly van harte
ondersteunen.Is de staatssecretaris bereid de invoering van het voorliggende wetsvoorstel
te bezien vanuit een groeimodelbenadering?Bij brief van 12 juli 1996 informeerde de staatssecretaris ons over een
convenant met het centrale stadsbestuur en het deelraadbestuur Zuidoost van
de stad Amsterdam. Hoe verhoudt zich nu een dergelijk besluit tot tijdelijke
subsidie voor vier jaar aan een OVG-gebied tot dit wetsvoorstel? Kunnen ook
andere OV-gebieden hiervoor in aanmerking komen?Voorzitter! Ik rond af. Ons vertrekpunt is dat wij de doelstellingen van
het achterstandenbeleid onderschrijven. Het blijft, hoe dan ook, een proces
van lange adem. Wij zouden hoofdpunten van onze benadering in acht genomen,
gaarne in de gelegenheid gesteld zijn onze steun niet aan dit wetsvoorstel
te onthouden. Steekwoorden zijn al genoemd: zorgvuldigheid, gezamenlijkheid
en waarborgen. In mijn bijdrage heb ik met het oog hierop tal van vragen gesteld,
opheldering gevraagd en een aantal voorstellen gedaan voor betere waarborgen.
Ik hoop op een constructieve reactie van de staatssecretaris op onze bijdrage.Mevrouw Lambrechts (D66):Mij zijn ook een paar steekwoorden bijgebleven. De heer Bremmer hinkt
sterk op twee gedachten. Hij vindt dat de staatssecretaris te sterk het primaat
bij de politiek legt. Tegelijkertijd heeft hij hier een aantal wensen neergelegd
die in dit kader moeten worden gehonoreerd. Hij heeft gevraagd naar de voorschoolse
opvang en het aanscherpen van het beleidskader. Hoe moet ik dat zien? Is het
het één – te veel politiek – of het ander: het meer
overlaten aan de regio en het veld?De heer Bremmer (CDA):Ik weet niet of ik de vraag goed heb begrepen. Ik stel vast dat wij achterstandenbeleid,
de autonomie van de scholen en de rol van het gemeentebestuur als makelaar,
de instantie die partijen tot elkaar brengt en waar nodig stimuleert erg belangrijk
vinden. Verder stel ik vast dat er een aantal waarborgen nodig zijn dat de
school de ruimte krijgt en zeggenschap heeft terzake van de gewichtengelden.
Ik zie de tegenstrijdigheid niet. Terzake van het achterstandenbeleid is sprake
van een voortdurende worsteling om een juiste balans. Wat is de taak van de
rijksoverheid, het gemeentebestuur en de scholen? Dat is niet met een schaartje
te knippen. Ik durf zelfs te zeggen dat het een dynamische balans is, waarbij
de gewichten in de tijd gezien verschuiven en bewegen. Ik heb mijn visie op
die balans gegeven. Het is ons een lief ding waard onze steun aan dit wetsvoorstel
niet te onthouden. Het gaat om de toekomst van onze kinderen. Wij vinden een
aantal waarborgen wel belangrijk. Wij hebben op die punten amendementen ingediend.
Wij zijn in voor een constructieve bijdrage aan dit debat. Wij verwachten
dat ook van anderen.Mevrouw Lambrechts (D66):Nu moet ik eigenlijk ophouden, want je moet nooit doorgaan
als iemand steun toezegt. De heer Bremmer heeft wensen geuit die niet op één
lijn te brengen zijn. Hij kan niet aan de staatssecretaris vragen voorschoolse
opvang te regelen en tegelijkertijd zeggen dat zij het primaat van de politiek
te zwaar laat wegen.De heer Bremmer (CDA):Nu geeft u een bepaalde interpretatie van mijn woorden. Ik heb gezegd
dat ik de indruk heb dat de staatssecretaris het primaat van de politiek zwaar
laat wegen. Ik heb erbij gezegd dat ik dat misschien verkeerd zie. Daarnaast
heb ik het primaat van de autonome school genoemd. Dat hoort ook thuis in
die dynamische discussie. Wij hebben een zeer consistente visie neergelegd.Mevrouw Lambrechts (D66):Wie moet die voorschoolse vorming dan regelen, de autonome school met
de gelden die zij krijgen in samenspraak met de gemeente? Of vraagt u de staatssecretaris
om dit centraal te regelen, buiten dit kader om, met extra middelen? Of zegt
u tegen haar: regel de voorschoolse zorg en label de gelden die de gemeenten
of scholen hiervoor krijgen? Ik probeer dit helder te krijgen. Immers, zo'n
wens is gemakkelijk geuit maar ook bijzonder kostbaar. Daarom moet duidelijk
zijn waar de verantwoordelijkheid berust.De heer Bremmer (CDA):Collega Lambrechts, u moet de zaken wel in proportie blijven zien. De
voorschoolse vorming is een van de doelstellingen van het landelijk beleidskader
dat wij een goed kader hebben genoemd. Wij constateren dat een aantal gemeenten
succesvolle projecten op het gebied van de voorschoolse vorming opzet en wij
vragen de staatssecretaris hoe zij daar tegenaan kijkt. Welke mogelijkheden
zijn er? Het is een vraag en geen wens of eis. Het gaat om een bijdrage aan
deze discussie.De heer Stellingwerf (RPF):Mijnheer de voorzitter! Van tijd tot tijd verschijnen er publicaties waarin
duidelijk wordt gemaakt dat de positie van veel allochtone leerlingen in het
onderwijs een moeizame is. Als voorbeeld noem ik het medio november verschenen
rapport van het Sociaal en cultureel planbureau. Daarin werd weer eens duidelijk
gesteld dat problemen als voortijdig schoolverlaten relatief groot zijn onder
de groep jonge allochtonen. Dat betekent dat de kansen van die jongeren op
een plekje op de arbeidsmarkt kleiner worden. Terecht wordt veel geld en energie
gestoken in de bestrijding van onderwijsachterstanden bij allochtone jongeren.
Dat neemt niet weg dat we het onderwijsachterstandenbeleid niet gelijk moeten
schakelen aan de bestrijding van problemen onder allochtone jongeren alléén.
Het is er een belangrijk onderdeel van, maar hierbij mogen de autochtone jongeren
met achterstanden niet vergeten worden. In verschillende delen van het platteland
kampen jongeren met achterstanden. Het is daarom van belang te beseffen dat
het achterstandenbeleid niet een kwestie is van grotestedenbeleid en inhoudelijk
niet beperkt blijft tot op allochtone jongeren toegesneden beleid. Wellicht
wil de staatssecretaris bevestigen dat de suggestie die soms wordt geuit,
namelijk dat achterstandenbeleid slechts allochtonenbeleid is, ten onrechte
naar voren wordt gebracht.Voorzitter! Ik wil hiermee gezegd hebben dat wij de noodzaak van onderwijsachterstandenbeleid
onderstrepen. Waar het op aankomt, is dat de taken en verantwoordelijkheden
op een goede manier worden verdeeld, binnen de kaders van de wetgeving en
de Grondwet. Wat dat betreft heb ik een aantal interessante amendementen gezien.Als er taken naar de gemeente worden gedecentraliseerd, is onze fractie
altijd benieuwd naar de meerwaarde van die decentralisatie en zij is daarbij
alert op de voorwaarden waaronder die operatie plaatsvindt. Dat is ook nu
het geval. Na aanvaarding van dit wetsvoorstel gaat de specifieke uitkering
naar de gemeente. In veel gevallen worden die gelden, de eigen gemeentelijke
middelen ter bestrijding van onderwijsachterstanden en de schoolgebonden middelen,
ingezet op basis van een onderwijsachterstandenplan. Daarover wordt in alle
gemeenten die dit aangaat, overleg gevoerd. Het mag in die situatie niet zo
zijn dat, als het gaat om de toedeling van de gelden ter bestrijding van achterstanden,
het meest assertieve schoolbestuur het meeste geld krijgt. Gelijke gevallen
dienen op gelijke wijze behandeld te worden. Dus niet assertiviteit maar gelijke
behandeling moet bepalen op welke wijze de middelen moeten worden toegedeeld.Hoewel de indieners het met hun voorstel ongetwijfeld goed bedoelen, is
het niet uitgesloten dat in gemeenten ongelijke behandeling plaatsvindt. De
te bieden waarborgen zijn dus van groot belang. In dit kader valt het te betreuren
dat de geschillenbeslechtende rol van de Onderwijsraad is gesneuveld. Echter,
die strijd is gestreden. Dat neemt niet weg dat, als deze wet in het Staatsblad
komt, zeker op het punt van gelijke behandeling en de geschillen die daarover
ontstaan, de vinger aan de pols moet worden gehouden.In verband met de decentralisatie van bevoegdheden naar gemeenten speelt
de vraag welke overheidslaag verantwoordelijkheid draagt voor het onderwijsachterstandenbeleid
een belangrijke rol. Zoals bekend is, twijfelt het Sociaal en cultureel planbureau
aan het nut van een gemeentelijke aanpak van de bestrijding van de onderwijsachterstanden.
Ik kan me die twijfel en die kritiek wel indenken. Het achterstandenbeleid
dreigt te versnipperd te raken en een integrale aanpak zal wellicht verdwijnen.
Uiteraard zal de staatssecretaris wijzen op het landelijk beleidskader dat
een integratieve rol kan spelen; daarin staan immers doelstellingen en aandachtspunten.
Als ik echter lees wat in de nota naar aanleiding van het verslag over de
status van dat LBK wordt geschreven, kan ik niet al te hoge verwachtingen
op dit punt koesteren. Gemeenten hebben immers de vrijheid om aan sommige
landelijke doelstellingen minder of meer aandacht te besteden.Nodigt dit niet uit tot een dynamische interpretatie van het LBK? Natuurlijk,
papier is geduldig en er kan al snel duidelijk worden gemaakt dat er wel op
een of andere manier aandacht is besteed aan bijvoorbeeld vermindering van
schooluitval. Met die vrijheid heeft het LBK geen hogere status dan een discussiepapiertje
voor het lokale overleg, zou je zeggen, maar ik neem aan dat de staatssecretaris
daar nog wel nader op zal ingaan. Het kan voorkomen dat de overeenkomst tussen
het LBK en het lokale onderwijsachterstandenplan ver te zoeken is. Het kan
daarom geen kwaad dat er een landelijke evaluatie plaatsvindt
op het punt van naleving van het LBK. Ik zou de staatssecretaris willen vragen
of zij bij die evaluatie ook de mogelijke verschillen tussen gemeenten zou
willen betrekken en daar in ieder geval aandacht aan zou willen besteden.De heer Cornielje (VVD):Zou u aan het landelijk beleidskader, dat nu een referentiekader is, een
zwaardere betekenis willen toekennen, zodat er bijvoorbeeld doelstellingen
aan ontleend zouden moeten worden?De heer Stellingwerf (RPF):U heeft vanmorgen een pleidooi gehouden voor een nadere concretisering
hiervan. Ik moet zeggen dat uw betoog mij op dit punt wel aansprak.Voorzitter! Omdat de vormgeving van het beleid zo kan gaan verschillen,
is het mijns inziens goed om na te gaan in hoeverre gemeenten verschillen
in de vormgeving van hun beleid. Op grond van die evaluatie kan worden nagegaan,
in hoeverre de vrees van het SCP en de zorg van de RPF-fractie gegrond was.Terecht hebben de Raad van State en de Onderwijsraad twijfels naar voren
gebracht bij het toekennen van een regierol aan de gemeente. Het is in de
eerste plaats dus de vraag of gemeenten wel zicht hebben op de onderwijskundige
kant van de zaak. Is de gemeente echt het aangewezen orgaan om hierbij de
regie op zich te nemen, om de sturende rol van de landelijke overheid over
te nemen? Als we zien wat er allemaal op de gemeenten is afgekomen in de afgelopen
jaren, dan hebben wij zorg over de mate waarin gemeenten in staat zijn om
al die taken uiteindelijk naar behoren uit te voeren.Nog belangrijker is het probleem van de verantwoordelijkheidstoedeling.
De gemeente heeft de regie en zelfs de schoolgebonden middelen kunnen alleen
ingezet worden op basis van het onderwijsachterstandenplan. De RPF-fractie
heeft er bezwaar tegen dat hiermee de school niet meer direct zeggenschap
heeft over de eigen middelen. De school verliest hierbij het primaat en de
eigen verantwoordelijkheid, terwijl juist zij maatwerk kan leveren en eigen
zeggenschap behoort te houden over de wijze waarop achterstanden bestreden
worden en de eigen middelen ingezet zouden moeten worden. Terecht stelt de
Raad van State dat deze zaken "betrekking hebben op het naar eigen inzicht
van het bevoegd gezag van een school regelen van de organisatie, het beheer
en het bestuur van de school in verband met de te verrichten pedagogische
activiteit".Hier staat tegenover dat de positie van de gemeente versterkt wordt. Zo
stelt de gemeente het plan vast. De verdediging die de indieners in de nota
naar aanleiding van het verslag voeren, overtuigt ons niet, zeker als daar
de vaststelling van het gevoelige achterstandenplan wordt verdedigd met de
vergelijking dat de gemeente ook zelf wel eens een vergunning moet aanvragen
voor het kappen van een boom, of een bouwvergunning. Met alle respect, de
verdeling van gelden ter bestrijding van onderwijsachterstanden gaat de kap
van een boom toch verre te boven, zou ik zeggen. De vergelijking gaat ook
niet op, want bij een kapvergunning voor de gemeente zelf is slechts één
partij betrokken, terwijl het hierbij gaat om twee gelijkwaardige partners.
Een fundamenteel verschil, zo lijkt mij.Onze fractie is er ongelukkig mee dat de vaststelling gedelegeerd kan
worden aan het college van burgemeester en wethouders. Hierbij laat de dubbelepettenproblematiek
zich wel heel sterk voelen. De gemeenteraad is het hoogste orgaan van de gemeente
en het vaststellen van een achterstandenplan mag geen routinekwestie worden.
Daarom dient dat door hoogste orgaan te worden gedaan, in een openbare vergadering.
Als je deze taak al decentraliseert, dan zou delegatie aan het college van
burgemeester en wethouders niet tot de mogelijkheden moeten behoren. Het kan
volgens de Gemeentewet echter wel. Ik zou de staatssecretaris willen vragen
of op dit punt iets te bedenken is om dit uit te sluiten.Verder houdt de gemeente het toezicht in eigen hand. Ook hier knellen
de verschillende petten van de gemeente. Terecht heeft de VVD-fractie in de
voorbereiding gepleit voor onafhankelijk toezicht. Toezicht op het achterstandenbeleid
moet niet worden uitgevoerd door degene die zelf voor dat beleid verantwoordelijk
is. Ik zou graag van de staatssecretaris horen hoe zij dit probleem beziet.Dit alles levert het beeld op dat de gemeente op verschillende essentiële
onderdelen het primaat heeft, waarbij de eigen positie en de eigen verantwoordelijkheid
van de scholen onevenwichtig worden benaderd. Op een aantal van deze punten
liggen er gelukkig amendementen ter tafel. Die komen ons, zoals gezegd, sympathiek
voor. Wij zullen ons daar uiteraard welwillend over buigen.Voorzitter! Ik zei het al, de RPF-fractie is alert als taken van de centrale
naar de decentrale overheid gaan. De voorwaarden waaronder dat gebeurt, zijn
bepalend voor ons oordeel daarover. Nu is in het Schevenings akkoord afgesproken
dat de schoolgebonden gelden blijvend aan de scholen worden toegekend. Hoewel
deze gelden inderdaad aan de scholen worden toegekend, zijn ze vooralsnog
niet vrij in de besteding daarvan. Hoewel het overleg voorafgaand aan de vaststelling
van dat onderwijsachterstandenplan op overeenstemming gericht moet zijn, is
daarmee wat ons betreft de kous niet af.In de eerste plaats zou het goed zijn wanneer de gemeente een procedure
vaststelt met betrekking tot het voeren van dat overleg. Het spreekt voor
zich dat wij het amendement op dit punt van de collega's Van der Vlies en
Bremmer steunen.In de tweede plaats zou aanvaarding van het amendement op stuk nr. 16
van collega Bremmer het wetsvoorstel ten goede komen. Het zou mogelijk moeten
zijn dat de Onderwijsraad ook op het punt van de financiële gelijkstelling
adviseert. Die gelijkstelling is van een te groot belang om hier niet deze
waarborg in te bouwen. Zelf heb ik een amendement ingediend dat eveneens een
extra waarborg beoogt. In het huidige voorstel kan een gemeente van de planverplichting
afzien als de specifieke gelden en de schoolgebonden middelen gezamenlijk
minder dan ƒ 250.000 bedragen. Echter, wanneer de gemeente zelf veel
extra middelen uittrekt voor achterstandenbestrijding, is het van belang dat
de toekenning op een even zorgvuldige manier plaatsvindt. De gedachte achter
het wetsvoorstel is dat als er veel geld wordt ingezet, daarover dan moet
worden overlegd. Daarbij is voor een grens van ƒ 250.000 gekozen. Iedereen
zal erkennen dat die nogal arbitrair is. Dat heeft te maken met de plankosten
die daaronder wellicht te groot worden. Mijn fractie acht het billijk
dat er eveneens wordt overlegd over de besteding van de middelen als de gemeentelijke
middelen en de specifieke uitkering gezamenlijk meer dan ƒ 250.000
bedragen. Nu zijn de gemeentelijke middelen eigenlijk helemaal buiten beeld
gelaten op dit punt. Om de speelruimte van scholen niet extra in te perken,
hebben wij ervoor gekozen om de schoolgebonden middelen hiervan uit te zonderen.
Dat is gebeurd in de situatie dat amendering van de schoolgebonden middelen
nog niet aan de orde was. Wij vinden dat de gemeentelijke middelen moeten
worden betrokken bij de discussie in het kader van ƒ 250.000. Dat was
de intentie van ons amendement.Dit wetsvoorstel biedt gemeenten de mogelijkheid om bij de vaststelling
van het plan te bepalen dat middelen naar welzijnsinstellingen gaan. Mijn
fractie heeft moeite met deze mogelijkheid. Is dit geen onderwijsgeld dat
ten goede moet komen aan het onderwijs zelf? In ieder geval zullen naar ons
gevoel de schoolgebonden middelen niet naar welzijnsinstellingen mogen vloeien.
Wat is er anders nog schoolgebonden aan de schoolgebonden middelen?Tot slot steunen wij het wijzigingsvoorstel van D66 en VVD dat tot doel
heeft om de Onderwijsraad meer lucht te geven bij zijn advisering en de termijn
daarvoor te verruimen tot acht weken. Dit amendement kan worden bezien in
relatie met dat van het CDA, dat bepaalt dat het achterstandenplan pas kan
worden vastgesteld als de Onderwijsraad heeft geadviseerd.Met betrekking tot de invoering van deze wet leven terecht vragen over
de haalbaarheid van het nu voorgestelde tijdpad. Wat mijn fractie betreft,
is die zorg terecht en steunen ook wij het streven om deze wet later van kracht
te laten zijn. Ik heb begrepen dat dit wat gefaseerd zal zijn. Wij hebben
daar geen problemen mee.De heer Rabbae (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Mevrouw Netelenbos is een actieve bewindspersoon.
Mijn fractie waardeert dat. Haar decentralisatietrein dendert ook voort. Het
is aan ons om in dit debat te proberen deze trein veilig in het gemeentelijke
station te laten aankomen. Het gaat mijn fractie echter niet alleen om de
trein zelf, maar ook om wat erin zit. De cruciale vraag is of deze trein de
juiste goederen vervoert voor de kinderen in de verschillende gemeenten. Ik
zal deze vraag aan het einde van mijn verhaal proberen te beantwoorden.Voorzitter! Het onderwijsachterstandenbeleid is de opvolger van het onderwijsvoorrangsbeleid.
Hoewel de meningen verschillen, is de gemiddelde constatering toch dat men
met het onderwijsvoorrangsbeleid zijn best heeft gedaan, maar dat het eigenlijk
niet meer is dan het stabiliseren van de achterstand. Hier en daar is er sprake
van marginale vooruitgang. Maar grosso modo is het niet meer dan het stabiliseren
van de achterstand. Dat is natuurlijk niet niks. Het had nog erger gekund.
Maar goed, dat is een constatering. Het is de vraag wat wij met dit onderwijsachterstandenbeleid
méér kunnen bereiken dan met het onderwijsvoorrangsbeleid. Komt
er meerwaarde ten opzichte van het vorige beleid of niet? Het is gebleken
dat men met het onderwijsvoorrangsbeleid niet bij machte is geweest om de
sociaal-economische milieufactoren van het kind volledig te neutraliseren.
Dat is de keiharde boodschap, na een aantal jaren ervaring te hebben opgedaan
met het onderwijsvoorrangsbeleid. Nu moeten wij een antwoord geven op de vraag
of het beleid dat nu wordt voorgelegd door de staatssecretaris beter werkt
en in staat is om de sociaal-economische milieufactoren van het kind volledig
weg te werken.Voorzitter! Als wij deze zaak tot op de kern willen beoordelen, dan moeten
wij constateren dat achterstand van kinderen op school te maken heeft met
het gezin, de school en de buitenschoolse activiteiten en dus het manifesteren
van het kind. Dat is geen ingewikkelde analyse. Daar zal iedereen het mee
eens zijn. Maar om die drie momenten gaat het dus. Wij moeten die zien te
tackelen, willen wij verdergaan. Ik begin met het gezin. Helaas kunnen niet
alle ouders hun kinderen de goede weg wijzen naar school, in de samenleving
en in de eigen omgeving. Dan is het onze taak om deze ouders te steunen in
hun onderwijsondersteunend gedrag. Met andere woorden, de positie van de ouders
is cruciaal in dit verhaal. Maar helaas zie ik op dit punt geen uitgewerkt
verhaal. Eigenlijk hebben de ouders geen positie in dezen. Helaas is er niets
voorhanden, in de sfeer van toerusting, om aan de ouders te geven zodat zij
verder kunnen met hun eigen kinderen. Ik denk dat dit een cruciaal gemis is.Dan kom ik bij de school zelf. Als wij de achterstand van kinderen op
school en in de buurt van de school willen aanpakken, dan is het onvermijdelijk
dat een voorschoolse voorziening, dicht bij de school zelf, wordt gerealiseerd.
Wij weten dat België dat heeft gedaan. De vraag was: moet daarmee worden
begonnen bij 3 jaar of bij 2 jaar? Maar het is in ieder geval gedaan. Ik wijs
erop dat dit kabinet en dit parlement investeren in de agenda 2000-plus. Dan
gaat het om gebouwen, bruggen en vliegvelden. Ik zie het onderwijs als het
belangrijkste bedrijf van Nederland, dat de grootste aandacht moet krijgen.
Het mag niet zijn dat wij heel ingewikkeld doen op het punt van het investeren
in voorschoolse voorzieningen. Wij zijn wel bereid om miljarden in andere
zaken te stoppen! Wij weten allemaal dat de jeugd de toekomst is van dit land.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! De Kamer heeft toch bij de algemene beschouwingen uitgesproken,
via de motie over de kleine klassen, dat er een forse investering moet worden
gepleegd in met name de onderbouw van het basisonderwijs?De heer Rabbae (GroenLinks):Dan gaat het om de groepsgrootte.De heer Cornielje (VVD):Jawel, maar dat is een forse investering in het basisonderwijs. De eerste
stap gaan wij, hopelijk, in augustus zetten.De heer Rabbae (GroenLinks):Tegen die tijd zullen wij elkaar wel spreken. In ieder geval zal mijn
probleem duidelijk zijn. Het gaat erom dat er voorzieningen worden getroffen
die eindelijk kunnen afrekenen met een groot deel van de achterstand. Dat
is onze gemeenschappelijke zorg, denk ik.Voorzitter! Ik ben blij dat er in de politiek een breed draagvlak bestaat
voor de verkleining van de groepsgrootte. De staatssecretaris is daar volgens
mij heel enthousiast over, maar wij moeten het de komende tijd nog wel zien
te realiseren.De staatssecretaris heeft de figuur van de assistent in het leven geroepen.
Dit fenomeen is niet over de gehele linie tot zijn recht gekomen. De assistent
is echter wel een belangrijke factor, als het gaat om het geven van extra
steun aan de school en de kinderen voor het wegwerken van een achterstand.Tijdens de begrotingsbehandeling van OCW heb ik gepleit voor het aanstellen
van leerlingbegeleiders, met name in het voortgezet onderwijs. In de hoop
dat hierdoor een aantal handicaps opgeheven wordt, wil ik die extra steun
bieden aan scholen en leerlingen, maar ook aan de gezinnen. De ontwikkeling
van methodes, vaardigheden en technieken binnen de school is natuurlijk van
groot belang voor de leerkrachten om in steeds veranderende omstandigheden
te kunnen omgaan met kinderen in veranderende posities.In het verleden heb ik ook het volgende voorgesteld. De staatssecretaris
zou hier nog een reactie op geven, nadat zij met de gemeenten had gesproken.
Ik doel dan op het ondersteunen van initiatieven tot het oprichten van schoolinternaten
voor kinderen die op zeer jeugdige leeftijd dreigen te ontsporen. Ik heb het
over kinderen van 10, 11 en 12 jaar. Wie de krant leest, zal niet echt verrast
zijn door dit soort ontwikkelingen.Wat de buitenschoolse activiteiten betreft, hoop ik dat voorzieningen
als de kinderopvang, de jeugdhulpverlening en de andere voorzieningen uit
het pakket van VWS hun complementaire taak voor de scholen kunnen volbrengen.
Die voorzieningen dienen volgens mij een complementair pakket te vormen voor
het tackelen van de onderwijsachterstand in de scholen, gericht op het verbeteren
van de positie en de prestatie van kinderen. Naar mijn gevoel is dit het kader
dat richting en sturing dient te geven aan dit beleid op gemeentelijk niveau.Ik vind het jammer dat de staatssecretaris zich in eerste instantie heeft
beperkt tot een bestuurlijk-organisatorische invalshoek voor de inbedding.
Zij heeft weinig moeite gedaan om haar visie op deze materie inhoudelijk neer
te leggen, terwijl zij daar natuurlijk wel toe in staat is. De vraag is natuurlijk
waarom wij te maken hebben met een zuiver bestuurlijke invalshoek, terwijl
er nauwelijks sprake is van inhoudelijke en strategische inbedding van dit
vraagstuk. Ik begrijp wel dat de staatssecretaris een zodanige strategie kiest
dat zij noch de gemeenten noch de scholen en de Kamer tegen zich krijgt. Zij
zit natuurlijk in een lastige positie, maar zij zal haar nek toch wat meer
moeten uitsteken om te laten weten wat zij precies bedoelt. Ik betreur het
dat zij niet in veel explicietere bewoordingen heeft aangegeven wat zij langs
deze weg wil bereiken. Ik wil graag weten wat de taak van de gemeenten, de
scholen en de welzijnsinstellingen is. Verder wil ik graag weten wat in dit
verband de taak van de staatssecretaris is. Ik wil dus graag inzicht krijgen
in de rol en de taken van een ieder die bij dit vraagstuk betrokken is.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! In lijn met de vraag die ik aan de heer Bremmer stelde, heb
ik nu een vraag aan de heer Rabbae. Ik heb overigens groot respect voor zijn
visie. Uit zijn verhaal blijkt volgens mij dat hij in een grote context over
de dingen heeft nagedacht. Er is echter wel sprake van een probleem. Dat kaartte
ik zojuist al aan. Als je dit soort wensen, voorschoolse educatie, voorschoolse
opvang, ondersteuning van de ouders en schoolinternaten, namelijk wilt realiseren
uit de aan de orde zijnde budgetten, dan is dat niet mogelijk. Door die zaken
toch op te voeren, wek je de verwachting dat dit wel mogelijk is. Ook wordt
dan een boodschap aan het kabinet meegegeven, die volgens mij volstrekt niet
realiseerbaar is. Ik ben daarom heel blij dat het kabinet zich op dat punt
wel beperkt. Mijn boodschap is dat het kabinet zich eigenlijk nog meer moet
beperken, zodat niet van alles en nog wat op papier terechtkomt wat in de
praktijk toch niet haalbaar is, op basis van de aan de orde zijnde geldstromen.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik begrijp het. Wij hebben hier te maken met een ernstige zaak. Iemand
heeft gezegd dat de maatschappelijke problemen op kleine voetjes de school
binnenkomen. De school is wat dat betreft net een Riagg, want de school moet
structureel oplossen wat ergens anders heeft plaatsgevonden. Dan moeten wij
kiezen. Of wij dweilen met de kraan open en wij hebben de illusie dat wij
iets aan het oplossen zijn, of wij proberen om de zaak structureel en fundamenteel
aan te pakken. Mevrouw Lambrechts heeft gelijk. Dat kost meer geld dan wij
nu beschikbaar hebben. Als wij het onderwijs allemaal zo belangrijk vinden –
wat mij betreft is dat belangrijker dan de infrastructuur, want het gaat om
mensen en om de toekomst van dit land – wat let ons dan om voor deze
voorziening net zoveel geld ter beschikking te stellen als voor de infrastructurele
projecten? Dat is een keuze, maar mijn keuze gaat in die richting. Ik zeg
dat overigens niet alleen omdat wij vandaag over het onderwijs spreken. In
de regel vind ik het onderwijs het belangrijkste bedrijf van Nederland.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat ben ik met de heer Rabbae eens, maar deelt hij de prioriteit die nu
is toegekend aan de klassenverkleiningsoperaties? Erkent hij daarmee ook dat
niet alles tegelijk kan?De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ben blij met de klassenverkleining. Dat is nu een prioriteit op de
agenda. Toch hoop ik dat wij niet machteloos tegenover dit vraagstuk blijven
staan. Wij zijn al twee decennia bezig met het onderwijsvoorrangsbeleid, eerst
in de experimentele fase, later meer expliciet en nu officieel. Wij zijn nu
ook met het achterstandenbeleid bezig. Wij constateren daarbij dat het heel
moeilijk is om die hardnekkige sociaal-economische factoren rondom het kind
weg te werken. Dat betekent dat wij meer uit de kast moeten halen dan alleen
maar voortgaan op de oude weg. Ik ben wel zo eerlijk om te erkennen dat er
al veel meer wordt gedaan dan wat er tot nu toe langs traditionele weg is
gebeurd. Toch is het minder dan wat op dit punt gewenst is.Mevrouw Lambrechts (D66):De heer Rabbae en ik zijn het in grote lijnen met elkaar eens. Ik hoop
dat de heer Rabbae het ook met mij eens is als ik zeg dat het gevaarlijk is
om te doen alsof je heel erg veel kunt met hetzelfde geld.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat zeg ik ook niet, maar ik pleit wel voor een extra inspanning, zowel
van de kant van D66 als van de kant van het kabinet.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik ben het eens met de prioriteitenstelling.
Toch vind ik dat er appels met peren worden vergeleken. Een infrastructureel
project betreft een technische ingreep, die mensen natuurlijk wel raken kan.
Daarover geen misverstand. Het gaat hier echter om vormingsprocessen en om
de omgevingsfactoren, waarbinnen die processen vorm moeten krijgen. Dat is
nog wel wat anders. Dat is niet alleen een kwestie van geld. Kortom, wat is
de mate van oplosbaarheid van de problematiek? Die vraag kan ik niet beantwoorden.
De heer Rabbae hoogstwaarschijnlijk ook niet. Wij moeten daar wel aan werken.
Kwantificeren is echter veel lastiger.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik geef toe dat er sprake is van verschillende grootheden, maar het gaat
alleen maar om die ene gulden. Dat is de ratio waarom ik deze vergelijking
heb getrokken. Als ik zou moeten kiezen voor een bestemming van die gulden,
dan weet ik wel wat ik zou kiezen. Dat heb ik ook aangegeven.De heer Lilipaly (PvdA):Er gaat natuurlijk vrij veel geld in het circuit van het onderwijsachterstandenbeleid
om. Wat betreft de scholen praten wij over 500 mln. Er kan natuurlijk veel
meer bij. U pleit daar ook voor. Feit is dat er nu een wetsvoorstel voorligt
waarin staat dat de middelen die er zijn, worden ingezet op lokaal niveau
op grond van een onderwijsachterstandenplan. Is dat een route die aardig in
uw lijn past of wijst u die helemaal af?De heer Rabbae (GroenLinks):Ik zeg niet dat ik die afwijs. Waar wij nu eindelijk praten over het belangrijke
onderwerp van onderwijsachterstanden, is het nog los van onze politieke posities –
u bent vertegenwoordiger van een regeringspartij en ik ben vertegenwoordiger
van een oppositiepartij – gewoon onze plicht om deze zaak in de kern
te analyseren en te tackelen. Ik ben het met u eens dat hetgeen nu door de
staatssecretaris wordt voorgesteld, aanzienlijk in mijn richting komt. Echter,
ik durf wel te zeggen dat de staatssecretaris het met mij eens zal zijn dat
dit niet tevens het laatste station is voor haar onderwijsachterstandentrein.
Er moet meer gebeuren, willen wij de situatie bereiken dat elk kind dat naar
school gaat, na verloop van tijd die school zonder problemen kan verlaten.
Dat is onze gemeenschappelijke wens. Hoewel ik blij ben met de huidige ontwikkeling,
moet ik tegelijkertijd constateren dat wij het daarmee alleen niet redden.
Er is meer nodig, en daar pleit ik voor. Ik ben benieuwd naar de reactie van
de staatssecretaris.Een volgend punt is de positie van het onderwijs in allochtone levendige
talen. Eigenlijk is dit als onderwerp niet aan de orde in het wetsvoorstel
en in de memorie van toelichting. Echter, in een antwoord op een vraag van
mijn fractie in de nota naar aanleiding van het verslag komt dit type onderwijs
plotseling naar voren als een onderdeel van achterstandenbeleid. Qua middelen
en inhoud zou dat in de optiek van de staatssecretaris een onderdeel van dat
beleid zijn en zou het op een gegeven moment overgedragen kunnen worden aan
de gemeenten. Onverwachts kwam dit konijn uit de toverhoed van mevrouw Netelenbos,
terwijl dit eigenlijk nu niet aan de orde is. De commissie-Van Kemenade heeft
inderdaad in "Ceders in de tuin" geconstateerd dat Nederlands als tweede taal,
onderwijs in eigen taal en cultuur en achterstandenbeleid oneigenlijk met
elkaar zijn verbonden. Deze commissie heeft gezegd dat onderwijs in eigen
taal en cultuur er niets mee te maken heeft en er eigenlijk uitgehaald moet
worden, aangezien het hier een onvervreemdbaar recht voor allochtonen betreft.
Ik vraag de staatssecretaris dan ook te willen bevestigen dat dit onderdeel
nu niet aan de orde is en dus nog niet overgedragen kan worden aan gemeenten.
Zo zij dat niet doet en de Kamer haar steunt in haar redenering in dezen,
ben ik democraat genoeg om dat te accepteren, maar dat neemt niet weg dat
ik mijn best doe tegen die redenering te vechten.Voorzitter! Ik kom op de andere instellingen. De grote meerwaarde van
dit wetsvoorstel en van de door de staatssecretaris totstandgebrachte ontwikkelingen
is dat er op lokaal niveau meer samenhang tussen gemeenten, scholen en welzijnsinstellingen
totstandgebracht wordt. Echter, in de stukken wordt niet ingegaan op de middelen
daarvoor en op het toezicht op het functioneren van de instellingen, met mogelijke
sancties als afspraken niet worden nagekomen. Er is sprake van een zeer onevenwichtige
aanpak. Ik zie niet in waarom dit wel gebeurt ten aanzien van gemeenten en
scholen en niet ten aanzien van de welzijnsinstellingen. Ik begrijp dat het
om voorzieningen gaat die al zijn gedecentraliseerd en dientengevolge onder
de gemeente vallen. Decentralisatie van beleid geldt ook voor gemeenten en
scholen. De instellingen moeten op dezelfde wijze hierbij betrokken worden.
Hoe komt het dat deze instellingen buiten schot blijven? Ik heb een amendement
op dit punt ingediend.De heer Bremmer (CDA):Voorzitter! Geldt naar de mening van de heer Rabbae voor het "inschuiven"
van de middelen voor welzijnsinstellingen in het plan ook de procedure inzake
het op overeenstemming gericht overleg?De heer Rabbae (GroenLinks):Overleg zeker. Ik wil de zaak niet onnodig ingewikkeld maken. Voor scholen
geldt artikel 23. Voor welzijnsinstellingen is er een ander kader. Er dient
overleg plaats te vinden omdat partijen gelijkwaardig moeten meedraaien in
het geheel. Als dat niet het geval is, is WVC in feite alleen voor de vorm
aanwezig, want die participatie heeft dan niets om het lijf.Voorzitter! De kleine gemeenten – met een bijdrage tot ƒ
250.000 – worden door de staatssecretaris gevrijwaard van het opstellen
van een plan. Zij moeten wel een verdeling maken, maar er worden geen eisen
gesteld aan de samenhang en de coördinatie vanwege de bureaucratische
last die dat met zich brengt. De staatssecretaris verwacht echter wel dat
deze gemeenten het landelijk beleidskader in acht nemen. Mijn fractie wil
inzicht krijgen in hetgeen er in deze gemeenten gebeurt. Ik roep de opmerking
van collega Schutte in herinnering dat men in de verleiding kan komen om met
deze middelen iets anders te doen.De bepaling ten aanzien van de kleine gemeenten doet geen recht aan de
wens om inzicht te hebben in wat er op dit terrein gebeurt. Ik ben mij er
natuurlijk van bewust dat de kleine gemeenten niet met teveel bureaucratische
rompslomp opgezadeld mogen worden. In kleine gemeenten geldt echter vaak het
 gezegde "ons kent ons". Zo'n gemeente heeft ook een aantal
ambtenaren in dienst, dus de burgemeester hoeft niet zelf allerlei plannen
op te stellen en brieven te schrijven. Als wij echter menen dat zij niet extra
belast moeten worden, dan moeten wij van deze gemeenten verwachten dat zij
op z'n minst in een plan op hoofdlijnen aangeven wat zij gaan doen of wat
hun plannen zijn. Dat hoeft geen uitgebreid plan te zijn. Op hoofdlijnen kan
worden aangegeven hoe de verdeling van middelen is, welke doelstellingen zij
in acht willen nemen en welke voorzieningen zij daarvoor gaan treffen.Ik hoop dat de staatssecretaris overtuigd is van deze zaak. Ik weet wel
dat de VNG en de gemeenten de andere kant op trekken. Ik hoop dat met dit
voorstel een redelijk compromis is gesloten. Wij verwachten geen al te uitgebreide
bureaucratische opsomming van alles wat daar wordt gedaan. Wij verwachten
gewoon een berichtgeving op hoofdlijnen, zodat ook wij weten wat in deze gemeenten
gebeurt. Daarvoor heb ik een amendement ingediend. Als de staatssecretaris
dezelfde mening is toegedaan, is het amendement niet nodig, anders heb ik
de steun van de collega's nodig.Mijn laatste punt gaat over een element dat niet helemaal verankerd is
in het voorstel van de staatssecretaris, maar het komt wel in de buurt: de
segregatie tussen de scholen. Is de staatssecretaris naar aanleidingen van
ontmoetingen en discussies met het Landelijk bureau racismebestrijding en
anderen van mening, dat het goed is om met de belangrijkste gemeenten in overleg
te treden? Daarbij kan dan worden ingegaan op artikel 44 van de Wet op het
basisonderwijs, dat de gemeenten in staat stelt een soort schoolwijkenbeleid
te voeren. Wellicht wil de staatssecretaris dan ook de mogelijkheid bespreken
van een centrale intake. Dan worden de ouders goed geïnformeerd en weten
zij wat er "te koop is" aan scholen in een stad of in een wijk. Uiteindelijk
maken zij een vrije keuze en dat moeten wij te allen tijde respecteren. Het
is echter mogelijk dat door gebrek aan informatie of andere dingen met name
autochtone ouders snel besluiten voor een witte school, terwijl dat waarschijnlijk
helemaal niet nodig is en het goed is om samen door het leven te gaan, ook
in scholen.De voorzitter:Alvorens over te gaan tot het antwoord van de staatssecretaris, zal ik
de vergadering voor vijf minuten schorsen. Ik vraag de leden in die vijf minuten
na te denken over die interrupties die zij straks niet kunnen plaatsen, omdat
wij tweeënhalf uur hebben totdat wij de vergadering moeten sluiten en
het uiteraard de bedoeling is de termijn van de staatssecretaris om ongeveer
half zeven af te ronden.De vergadering wordt van 16.00 uur tot 16.05 uur geschorst.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Om te beginnen wil ik mijn dank uitspreken voor de inbreng
in eerste termijn. Als ik kijk naar de toon van de discussie en de manier
waarop gesproken wordt over een zeer complex vraagstuk, namelijk het bestrijden
van onderwijsachterstanden, spreekt het debat tot nu toe mij zeer aan. Er
zijn opmerkingen gemaakt over de complexheid van de materie. De heer Lilipaly
heeft een schets gegeven van de historische stappen die zijn gezet bij het
bestrijden van onderwijsachterstanden. Die schets gaf aan dat wij al twintig
jaar bezig zijn met het zoeken van de juiste manier om dit heel complexe vraagstuk
van een adequaat antwoord te voorzien.De heer Schutte heeft een opmerking gemaakt over het artikel over het
Oude Noorden in Rotterdam vanmorgen in de krant. Daar kun je zien hoe complex
samenlevingsvraagstukken zijn in oude wijken van grote steden. Wat komt daar
allemaal niet bij kijken? Een gemeente, een buurt, mensen in die buurt en
vervolgens scholen die in de positie komen dat zij antwoord moeten geven op
zeer complexe vraagstukken.De heer Bremmer zei: de school is geen eiland. Het onderwijs moet kansen
genereren. Hij vroeg of wij niet beter kunnen praten over een onderwijskansenplan
in plaats van een onderwijsachterstandenplan. Ik weet dat sommigen het heel
vervelend vinden om aan te duiden wat het probleem is. Ook bij het speciaal
onderwijs praten wij vaak over de vraag of wij niet beter kunnen verwoorden
wat de uitdaging is, bijvoorbeeld praktijkonderwijs in plaats van onderwijs
voor moeilijk lerende kinderen. Het gaat om onderwijsachterstanden, maar je
wilt kinderen uiteraard kansen geven. Ik weet dat er hier en daar kritiek
op de terminologie is, maar zij is wel helder. Als je praat over gebiedenbeleid,
is dat zo'n exclusieve onderwijsterm dat ik vind dat hij heel moeilijk communiceerbaar
is buiten het onderwijs. Het heeft wel voordelen om klip en klaar te zeggen
waar het over gaat, juist als je vindt dat velen hun verantwoordelijkheid
moeten nemen bij het bestrijden van onderwijsachterstanden.Het is een zeer complex vraagstuk. Er zijn geen gemakkelijke oplossingen.
Wij zullen er altijd heel intensief met elkaar aan moeten werken, zowel binnen
als buiten het onderwijs, op ieder niveau, ook bij de overheid. Wij zullen
straks nog praten over de rol van de rijksoverheid, de rol van de gemeentelijke
overheid en de positie van de scholen. Hier is toch een vraagstuk aan de orde
waarbij wij zeer systematisch en goed moeten weten wat effectief is en wat
niet. Wij moeten creativiteit maximaal de ruimte geven. Ik kom nog op het
landelijk beleidskader en hoe je dat moet zien.Het KEA-project is door velen genoemd. Het is een voorbeeld van iets wat
op lokaal niveau wordt bedacht. Dat is niet landelijk bedacht. Onderwijsonderzoekers
hebben niet uitgedacht dat dit de beste manier van doen zou kunnen zijn in
een bepaalde situatie. Nee, dat is systematisch gebeurd in Rotterdam. Rotterdam
is een belangrijke voorloper bij de rol van de lokale overheid, van de scholen
en de samenwerking daartussen. Al werkendeweg heeft men met de schoolbegeleidingsdienst,
met de scholen en met de gemeente successievelijk bekeken wat effectief beleid
is. Zo zul je elke keer op maat van de problematiek die aan de orde is, moeten
kijken wat er kan.Emmen is een mooi voorbeeld van een gemeente met een heel andere problematiek,
vooral op het gebied van taalbeleid bij autochtone leerlingen. De gemeente
legt dat uit. Het gaat om kinderen van de vroegere turfstekers die nog steeds
last hebben van achterstanden op het gebied van taalontwikkeling en taalbeleid.
In die situatie is de gemeente voor een groep autoch tone leerlingen
bezig met de bibliotheek en de scholen aan taalontwikkeling en "boekenpretbeleid"
zoals men dat noemt. Men is heel systematisch bezig om dat beleid in de scholen
tot een succes te maken. Men bekijkt ook goed wat het effect van het handelen
is. Wij zien ook graag dat zichtbaar wordt gemaakt dat hetgeen je doet, effectief
is.Iedere keer zullen oplossingen op maat moeten worden ontwikkeld. Op dit
gebied bestaan geen ultieme wijsheden. Ik zeg dat tegen degenen die hebben
gewezen op de studie van het Sociaal en cultureel planbureau. Daarin stonden
veel behartigenswaardige opmerkingen. Het Sociaal en cultureel planbureau
vraagt zich af in hoeverre de voorgestelde decentralisatie leidt tot een beter
beleid. Men betwijfelt dat zo hier en daar.Als je echter de vliegwieleffecten ziet die zijn bereikt en hoe zeer succesvolle
projecten tot ontwikkeling zijn gekomen, dan moet je altijd constateren dat
deze niet op centraal niveau zijn ontwikkeld, maar op decentraal niveau. Wij
moeten natuurlijk meten en weten. Ik zal nog spreken over evaluatie en monitoring.
Over de hoofden van de Kamerleden heen zeg ik tegen het Sociaal en cultureel
planbureau dat wij gezamenlijk zoeken naar effectief onderwijsbeleid binnen
de scholen, met behulp van instanties buiten de scholen. Tot nu toe is men
soms onverwacht, soms via de lijn van kleine stappen en systematisch doorwerken
op lokaal niveau tot beleid gekomen. Dat beleid hadden wij niet via centrale
discussies of via een landelijk beleidskader kunnen ontwikkelen. Het was nergens
eerder aan de orde.Je kunt in deze gevallen meestal ook niet leren van het buitenland. De
heer Cornielje heeft gewezen op een aantal projecten in de Verenigde Staten.
Ik ben onlangs zelf daar wezen kijken. Wat mij opviel, was dat men daar altijd
samenwerkte met de lokale overheid, dat men altijd op zoek was naar de juiste
doelgroep, dat men altijd zich afvroeg: wat is effectiviteit? Dat varieerde
zeer van stad tot regio, net als in Nederland. Ook daar kun je niet zeggen
dat een bepaald project altijd werkt. Het blijft altijd zoeken. Je moet kijken
naar de populatie die het betreft, naar de problemen die aan de orde zijn.
Dat betekent dat alleen oplossingen op maat kunnen werken bij het bestrijden
van achterstanden.Er is gesproken over de relatie tussen lokale overheid en de relatief
autonome school. Vanaf het moment dat wij zijn gaan discussiëren over
het boekje Lokaal onderwijsbeleid en over het belangrijke thema van het bestrijden
van de onderwijsachterstanden, heb ik gezegd dat het erom gaat de neuzen naar
dezelfde kant te richten. Niets is problematischer dan dat men niet samenwerkt,
dat men elkaar tegenwerkt, of dat men elkaar nog nooit heeft ontdekt. Dat
kan betrekking hebben op professionele instellingen die ook te maken hebben
met jeugdontwikkeling. Wat nooit moet gebeuren – dat was een van de
hoofdthema's van het debat van vandaag – en wat ik een- en andermaal
heb gecommuniceerd met het onderwijsveld, maar ook met de gemeenten, is dat
de wethouder op de stoel van de schoolleiding c.q. het bevoegd gezag gaat
zitten. Dat is nooit de bedoeling geweest.Wij hebben vandaag heel lang gesproken over artikel 110b, lid 3c. Dat
gaat over het vraagstuk: wat is de competentie van de gemeente, wat is de
competentie van de school en hoe verhouden beide zich tot elkaar? In de nota
naar aanleiding van het verslag hebben wij uitdrukkelijk geschetst wat het
karakter van het gemeentelijk onderwijsachterstandenplan zou moeten zijn en
hoe zich dat verhoudt tot de professionele autonomie van de school zelf. Als
je kijkt naar onze schriftelijke argumenten, de nota Lokaal onderwijsbeleid,
de toelichting in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel en vervolgens
de nota naar aanleiding van het verslag, dan kun je zien dat ook wij een ontwikkeling
hebben doorgemaakt. Ik heb een ontwikkeling doorgemaakt doordat nu preciezer
is geformuleerd wat de verschillende rollen in de praktijk moeten zijn. Dat
komt ook doordat in het convenant van collega Kohnstamm met de G4, de vier
grote steden, de in dit wetsvoorstel uitgewerkte benadering reeds is opgenomen.
Zij mochten als het ware vooruitlopen. Dat hebben wij bij convenant geregeld
en dat heeft de Kamer goedgekeurd. Vervolgens zijn met de G15 vergelijkbare
afspraken gemaakt. Ook zij zijn al bezig met het uitwerken van de lijn zoals
die in het voorliggende wetsvoorstel wordt geschetst.Daarna zijn er heel veel conferenties geweest met gemeentelijke ambtenaren,
schoolbesturen en bijvoorbeeld de voorlopers uit het gebiedenbeleid, over
de vraag hoe het straks gaat worden. Daarbij vielen mij een paar dingen op.
De meeste gemeenten gaan heel verstandig om, samen met de schoolbesturen,
met het thema van het maken van een onderwijsachterstandenplan en de vraag
hoe de verschillende rollen daarin worden gespeeld. Er waren echter ook gemeenten
die dat niet verstandig deden. Ik heb onlangs in een conferentie in Enschede
een forse discussie gehad met een ambtenaar van de gemeente Den Helder. Die
was van mening dat hij langs de scholen kon gaan om daar de FRE's weg te halen
die gekoppeld zijn aan de gewichtenmiddelen. Dat is het thema van vandaag.
Ik heb onmiddellijk het volgende tegen die ambtenaar gezegd: Mijnheer, dat
is niet de bedoeling. Een en ander wordt neergeslagen via de procedure uit
het wetsvoorstel in het gemeentelijk achterstandenplan. In dat plan staan
doelstellingen. Ook de verschillende actoren, de school en andere instellingen,
zijn in dat plan zichtbaar. Tegen de heer Rabbae zeg ik dat het ook welzijnsinstellingen
kunnen zijn. Die actoren moeten proberen om via hun professionele inbreng
de doelstellingen na te streven.Net zo goed als de rijksoverheid niet kan beslissen welke methodes er
worden gebruikt binnen de school of hoe men de dag indeelt, net zo goed kunnen
gemeenten dat ook niet doen. Dat doen wij niet in dit land. Dat betekent dat
scholen uit de aard der zaak vrij zijn in de wijze waarop zij de doelstellingen
van een gemeentelijk onderwijsachterstandenplan invullen en uitwerken voor
hun populatie en school, passend bij hun pedagogisch-didactische opvattingen
en bijvoorbeeld hun identiteit. Dit is volgens mij de kern van het debat van
vandaag. In het amendement op stuk nr. 22 wordt op een wat meer expliciete
manier in lid c geschetst dat de school zelf zeggenschap heeft over de operationalisering
van de wijze van nastreving van de doeleinden. Vervolgens is het natuurlijk
wel zo dat de school in de verslaglegging naar de gemeente expliciteert, hoe
men die doelen denkt te bereiken en heeft bereikt. Men moet
verslag doen van hetgeen is bereikt. Dat betekent in de praktijk dat het bewustzijn
in de school enorm toeneemt op het punt dat men met de gewogen middelen daadwerkelijk
achterstanden moet bestrijden.De heer Van der Vlies heeft gezegd dat sommige scholen helemaal niet weten
dat zij achterstandenformatie ontvangen. Zij denken dat het allemaal basisformatie
is. Dat denken veel scholen. Dat weten wij ook uit de inspectieverslagen.
Dat is dus niet zo. Men ontvangt basisformatie en formatie ten behoeve van
het bestrijden van onderwijsachterstanden. Het feit dat men verantwoording
aflegt over wat men moet bereiken ingevolge het onderwijsachterstandenplan
in een gemeente, maakt dat het bewustzijn en de bewustwording zienderogen
zullen toenemen.Tegen mevrouw Lambrechts zeg ik het volgende. Als dit betekent dat men
er bijvoorbeeld voor kiest om in een school een kleine groep te formeren om
meer tijd te kunnen besteden aan Nederlands als tweede taal of om meer tijd
aan taalbeleid te kunnen besteden en men daadwerkelijk kan uitleggen dat het
effectief beleid is dat echt resultaten boekt, dan is dat natuurlijk uitstekend.
Het kan niet dat men zegt, zoals de heer Cornielje schetste: Onderwijsachterstanden?
Wij hebben toevallig een andere prioriteit en die is niet het bestrijden van
onderwijsachterstanden, dus dat doen wij niet. Dat kan niet en dat is niet
de bedoeling van het inzetten van die middelen die er zijn voor het bestrijden
van achterstanden. De school zal wel moeten expliciteren wat zij heeft bereikt.
In het landelijk beleidskader staat dat het verifieerbaar moet zijn. De school
moet kunnen uitleggen wat zij bereikt met de manier waarop zij met de kinderen
aan de slag is. Ik denk in dit verband aan het leerlingvolgsysteem. Ik kom
daarover nog te praten wanneer het gaat om de opbrengsten de wij willen genereren
met het verkleinen van de groep in de onderbouw. Hoe leiden de investeringen
in de onderbouw daadwerkelijk tot resultaten, tot kwaliteitsverbetering in
het basisonderwijs? Wanneer kinderen op hun vierde jaar naar school gaan moet
sprake zijn van een goede start. Het is zaak dat de kinderen goed worden gevolgd.
De effectiviteit van het handelen moet aan ouders en aan de overheid uitgelegd
kunnen worden. Het varieert per school hoe men dit ziet. Het is afhankelijk
van de identiteit en de pedagogisch-didactische invulling van het beleid.Nogmaals, wij zullen moeten praten over de vraag hoe de effectiviteit
van het handelen aan derden duidelijk kan worden gemaakt. Het is hier en daar
wel te impliciet. Wij zijn heel kindgericht bezig en iedereen is van zeer
goede wil. Ik ga daar ook absoluut van uit. Nogmaals, de effectiviteit zal
moeten worden aangetoond. Het landelijk beleidskader zegt dit ook. Ik heb
het voornemen – ik hoop de Kamer daarover binnenkort in te lichten –
om een en ander in het kader van de groepsgrootte wat verder te beschouwen.
Daarbij horen die standaarden en de tussendoelen. Hierover is vandaag een
klein debatje gevoerd. Ik zou hieraan in dit stadium niet teveel aandacht
willen besteden. Bij brief heb ik de Kamer laten weten – als reactie
op het rapport-Kohnstamm – dat ik die discussie graag wil voeren. Het
deed mij deugd dat de heer Bremmer dat ook wil. Met elkaar moeten wij maar
eens bekijken hoe wij dat gaan aanpakken. Het is wel heel ingewikkeld. Ook
ik volg met interesse het dispuut over de kerndoelen. Dit niet gemakkelijke
dossier kent al een lange geschiedenis. Er wordt zo nu al dan wel eens te
gemakkelijk mee omgegaan. Ik vond het artikel in de Volkskrant van vanochtend
heel verhelderend. Wat wel en niet in het onderwijs moet gebeuren is een zeer
ingewikkeld vraagstuk. Wij hebben in Nederland globale kerndoelen basisonderwijs.
Daarvoor is bewust gekozen. Wij hebben de tijd gekend waarin men met eindtermen
aan de slag ging. Men kwam er niet helemaal uit. Toen werden het kerndoelen.
Thans is er een ontwikkeling van behoefte aan meer vastigheid: standaarden,
tussendoelen. Die discussie moeten wij wel voorzichtig voeren. Draagvlak is
ook van groot belang. Wij hebben niets aan gepolariseerde toestanden in het
onderwijs. In een ander kader moeten wij hierover maar eens uitvoerig spreken.
De Kamer krijgt van mij straks een reactie op de conceptkerndoelen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben het eens met de staatssecretaris dat in een ander kader over de
kerndoelen moet worden gesproken.Er is een kleine, maar fundamentele wijziging van het wetsvoorstel nodig
om de posities helder te maken. Vindt de staatssecretaris het amendement op
stuk nr. 22 een goede wijziging?Staatssecretaris Netelenbos:Ik vind dat verhelderend. Het was altijd al de bedoeling dat de professionele
autonomie natuurlijk van de school zelf is. Het streven naar die doelstelling
is wel aan de orde in de school. Die kan niet buiten haken worden geplaatst.
Ik onderstreep nog eens dat ik een- en andermaal in debatten met wethouders
en zalen vol gemeenteambtenaren heb gezegd: u moet niet op de stoel gaan zitten
van de schoolleiding en het schoolbestuur; dat is uw professie niet; ook al
was u vroeger directeur van een school of leraar, ga er maar van uit dat u
hiervan geen verstand heeft. Ik hoop dat de heer Lilipaly zich dit niet aantrekt.Voorzitter! Wij hebben allemaal visies op maatschappelijke vraagstukken
en een wethouder wordt geacht om met zijn gemeenteraad te komen tot het identificeren
van de grote complexe vraagstukken die in de gemeente aan de orde kunnen komen
rond jongeren. De bedoeling is juist dat een multipliereffect wordt gegenereerd
doordat een relatie wordt gelegd met instituties die allemaal professioneel
zijn: het welzijnswerk, de Riagg, de jeugdhulpverlening, de jeugdgezondheidszorg
die gelukkig weer veel meer belangstelling krijgt, politie en justitie enz.
Deze week hoorde ik iemand spreken over de "jeugdpolitie en de zedenpolitie";
tegenwoordig wordt dat geknipt, vroeger was dat één geheel.
Al die zaken staan weer hoog op de maatschappelijke en dus op de politieke
agenda.Wat mij, kijkend naar twintig jaar onderwijsachterstandenbeleid, opvalt,
is dat in veel gemeenten nog steeds al die professionele instanties niet dezelfde
taal spreken. Nog altijd is men in staat om eindeloos te vergaderen over de
vraag of men wel iets met elkaar zou moeten willen hebben. Ik ben van mening
dat het bestrijden van problemen rond jongeren en in buurten helemaal niet
mogelijk is zonder dat het onderwijs erbij is betrokken. Dat is ondenkbaar.
Alle kinderen zitten op school en als ze niet op school zitten,
behoren zij daar wél te zijn. Als de buurt om de school verloedert,
kan de school niet op een effectieve manier bezig zijn. Immers, zo gauw de
kinderen buiten staan, worden de resultaten gemitigeerd of ze verdwijnen geheel.
Omgekeerd geldt dat als men aan buurtbeleid doet en actief tracht om de toekomstkansen
van jongeren vanaf de geboorte te vergroten, de school erbij betrokken moet
worden.Het is dus van het grootste belang dat men elkaar versterkt. Daarbij dient
men te accepteren – dat gebeurt ook in het onderhavige wetsvoorstel –
dat allen eigen professies hebben. De heer Bremmer vroeg zich af of straks
de peuterleidsters straks een halve PABO moeten hebben gedaan. Dat stel ik
natuurlijk niet voor. Echter, als het gaat om kwaliteitsbeleid in het peuterwerk
en om opbrengsten van dat beleid, mag worden verlangd dat men met verstand
handelt, opdat de school er iets aan heeft. Er moet goed gecommuniceerd worden.
Niets is dramatischer dan wanneer men bijvoorbeeld in het kader van het Opstapjesbeleid
actief is met peuters, terwijl de school waar het kind als kleuter naartoe
gaat, niets weet over het voorschoolse traject en daarmee geen rekening houdt.
Omgekeerd komt het voor dat men in peuterspeelzalen helemaal niet weet waar
de school met de kinderen begint en wat een goede afstemming is. Je zou willen
dat al die professionele organisaties elkaars taal zouden leren spreken en
elkaars manier van doen zouden leren begrijpen. Het gaat ten slotte steeds
om collectief geld. Al die instanties worden betaald met belastingmiddelen
of met premiegelden. Ze moeten dan ook trachten, elkaar te versterken.Verder dient een en ander voor de scholen ontlastend te zijn. Door velen
is gevraagd of het niet tot bureaucratie leidt. Voorzitter! Als je ziet welke
problemen er kunnen rijzen rond jongeren die in de vernieling raken... Al
eerder hebben wij gesproken over kinderen die zonder eten op school komen
en zich niet kunnen concentreren en kinderen die om kwart over drie niet worden
opgehaald. Ik ken leerkrachten die kinderen een tijdje mee naar huis nemen
omdat het daar dramatisch slecht mee gaat. Welnu, dat houdt geen leerkracht
vol. Een soortgelijke situatie geldt in het voortgezet onderwijs: jongeren
die de kluts kwijt zijn, te maken krijgen met criminaliteit, prostitutie,
drugs enz. Wat moet een school met zo'n jongere? Je hoort van heel veel scholen
dramatische verhalen over het zich voortslepen van loket naar loket. Nergens
word je echt goed geholpen. De school voelt zich verantwoordelijk; nu zou
ik graag zien dat de gemeente zich ervoor inspant, dat er één
loket is waar de school gebruik van kan maken. En als het nodig is, laat de
Riagg dan spreekuur op school houden. Dit komt al voor.Nu hebben sommige leden gezegd dat zij niet willen dat er onderwijsgeld
aan welzijnsbeleid wordt besteed, maar kijk nu eens naar een stad als Rotterdam.
Schoolmaatschappelijk werk is een voorziening die ik niet financier, want
ik betaal uitsluitend schoolmaatschappelijk werk voor het speciaal onderwijs.
Nu gaan heel veel gemeenten, zoals Rotterdam, scholen met tripartiete financieringsstromen
in staat stellen om schoolmaatschappelijk werk in te schakelen, waarbij de
school bijvoorbeeld een derde van de kosten betaalt. Dat is zeer effectief.
Theoretisch gaat er dan onderwijsgeld naar maatschappelijk werk, maar het
is wel buitengewoon effectief om de situatie voor de leerling thuis beter
geschikt te maken voor het leren. Zo werkt men gemeenschappelijk dergelijke
trajecten uit; daar kan men gebruik van maken, het hoeft niet. Het is voor
verschillende scholen zeer plezierig dat zij dit soort mogelijkheden eindelijk
krijgen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ook ik heb hierover gesproken; daarom wil ik mijn woorden
toch even verduidelijken. Tegen zoiets als dit heb ik geen enkel bezwaar,
want het is op de leerling gericht en het blijft binnen de setting van het
onderwijs. Maar je kunt je ook voorstellen dat er activiteiten ontwikkeld
worden voor het gezin. Dat zijn nuttige activiteiten, maar als de gelden die
daarmee gemoeid zijn in mindering worden gebracht op de onderwijsgelden, dan
is er iets anders aan de hand. Gisteren heb ik er overigens in een algemeen
overleg over het gezinsbeleid juist voor gepleit iets extra's te doen aan
die therapeutische, die onderkennende functie.Staatssecretaris Netelenbos:Ik kan nog wel een ander voorbeeld geven. De gemeente is ook financier
van het VAVO, het volwassenenonderwijs. Als moeders die van oorsprong niet
Nederlandstalig zijn, les krijgen in de Nederlandse taal, waarbij de kinderen
naar school of naar de peuteropvang gaan, dan is dat geweldig effectief. Men
gebruikt dan een ander segment van het onderwijsbudget heel gericht om de
situatie van de kinderen te verbeteren door middel van onderwijs aan de moeders.
Men gebruikt daarbij soms ook ruimte in een basisschool. In het landelijk
beleidskader staat taalbeleid uitdrukkelijk centraal en dit is dan een modaliteit
die men kan gebruiken als dat in een bepaalde wijk of in een bepaalde gemeente
hard nodig is. Op het ogenblik is 30% van de gemeenten al met de scholen aan
het praten over een lokaal onderwijsachterstandenplan, nog los van de G4 en
de G15. Dat is op zichzelf heel goed.Wat het amendement van mevrouw Lambrechts op dit punt betreft, ik vind
dat een verbetering, omdat daarmee de ambtenaar uit Den Helder die ik noemde,
ook weet dat hij niet zomaar naar een school kan stappen om te zeggen: hier
met je FRE's, want wij willen voorschoolse voorzieningen.Ik wil over die voorschoolse opvang nog een paar opmerkingen maken. De
regeling samenwerking sociale vernieuwing onderwijs staat toe dat men eerder
begint dan met kinderen van 4 jaar. Ook met 3-jarigen mag je al structureel
in het onderwijs aan de slag gaan. Of men dat doet, hangt van de school af.
Als de school dat wil, moet de school daarvoor kunnen kiezen. Als het gaat
om de relatie voorschools-vroegschools, waarbij het gaat om kinderen van 4
jaar en ouder – de leerplicht geldt vanaf 5 jaar – vind ik het
van belang om heel goed te beschouwen of het zo moet blijven dat 7% van de
leerlingen tussen de 4 en de 5 jaar niet regelmatig naar school gaat. Wij
zijn bezig om dit alles in kaart te brengen. Je ziet dat juist de doelgroep
waar wij vandaag over praten, tussen de 4 en de 5 jaar, het meest verzuimt.
Dat is dus wel een probleem als het gaat om het bestrijden van onderwijsachterstanden.
Ik ben echter zeker niet voornemens om de leerplicht te verlagen.In het kader van effectief beleid voorschools en in relatie tot de school
zijn wij bezig met Opstapje. Je hebt ook Piramide. Dat zijn de projecten van
VWS. Die projecten worden alle begeleid en zullen ook geëvalueerd moeten
worden. Met Opstapje zijn wij nog niet erg lang bezig. De tweede tranche is
net begonnen. Wij zullen dit alles moeten evalueren en moeten bezien wat ons
structureel te doen staat. De heer Rabbae vroeg hoe ik het structureel zie
en of er niet het een en ander moet gebeuren. Ik heb met u afgesproken dat
wij via het projectenbeleid VWS, waarin ook Onderwijs participeert, heel goed
zullen bekijken wat de effecten zijn. Prof. Meijnen, die door een aantal van
u is genoemd, is betrokken bij een deel van de evaluatie van onder andere
Piramide. Wij zullen dit met elkaar moeten bekijken. Wat betreft onderwijs
en leerplichtbeleid ten aanzien van de basisschool is mijn aandacht wel gericht
op de groep van 4- en 5-jarigen. Het is echter niet het voornemen om die leeftijd
te verlagen tot onder de 4 jaar.Unesco is overigens heel actief met die voorschoolse opvang. Nederland
participeert ook in de Unesco-conferenties over voorschoolse opvang. Er is
ook internationaal een grote beweging gaande om de effectiviteit van voorschools
opvang van kinderen onder de 4 of 5 jaar te meten en te zien wat je daarmee
kunt bereiken. In Frankrijk gaat meer dan 90% van de 2-jarigen al naar iets
in de trant van een Kindergarten. Onze aandacht en prioriteit gaat echter
uit naar jonge kinderen, in de groepen 1, 2, 3 en 4, de relatie met voorschools
en de experimenten en projecten die er lopen.De heer Bremmer (CDA):Weet de staatssecretaris wanneer wij de evaluatie van projecten als Opstapje
en Piramide kunnen verwachten?Staatssecretaris Netelenbos:Ik moet een beetje freewheelen. Voor Opstapje is net de tweede tranche
in gang gezet. Piramide is in een afrondende fase. Ik zal ervoor zorgen dat
de heer Bremmer in tweede termijn een precies antwoord krijgt.De heer Lilipaly (PvdA):Ik heb een vraag over de financiering. Het gaat over de 1,25-middelen.
Wij kijken zeker naar de reactie op Van Kemenade. Betekent dit dat de staatssecretaris
zegt dat er een mogelijkheid is om de 1,25-middelen die vrijkomen, niet helemaal
te besteden aan NT2, maar ook aan de voorschoolse opvang? Dit is belangrijk
vanwege het feit dat wij met NT2 te maken hebben en met de WRR-gemeenten.
Juist met het voorschoolse bereik je meer gemeenten.Staatssecretaris Netelenbos:De heer Lilipaly heeft hier een belangrijk punt bij de kop. Als het gaat
om effectief taalbeleid, zeggen veel wetenschappers dat de effectiviteit om
met taalontwikkeling aan de gang te gaan, voor de leeftijd van 4 jaar ligt.
De taalgevoelige leeftijd kent een optimaal stadium rond de leeftijd van 3
jaar. Dat betekent dat in de Opstapjesprojecten, de Piramideprojecten en de
andere projecten met mooie namen wordt bekeken hoe een en ander zo effectief
mogelijk aan de orde kan zijn. In het kader van de regeling samenwerking sociale
vernieuwing onderwijs kan men ertoe besluiten om ook met 3- en 4-jarigen iets
te doen. Dat gebeurt dan met onderwijsmiddelen. Daarbij kan worden gedacht
aan de 1,25-gelden of de 1,9-gelden. Die middelen kunnen, voor een deel, daarvoor
worden bestemd. Maar een gemeente kan in haar onderwijsachterstandenplan niet
scholen opleggen dat zij hoe dan ook met 3-jarigen moeten werken. Dat is een
stap te ver. Een gemeente kan wel aangeven dat zij effectief taalbeleid wil,
dat zij goede opbrengsten wil of dat zij wil dat moeders beter Nederlands
spreken. Dan moet met het VAVO worden samengewerkt. Een gemeente kan ook scholen
vragen om te participeren in Opstapjesprojecten. Er zullen scholen zijn die
het hoogst interessant vinden om ook met 3-jarigen iets te doen. Dat kan voor
de instroom van leerlingen buitengewoon interessant zijn. Dat raakt de toekomst
van de school. Maar er zullen ook scholen zijn die alleen werken met kinderen
vanaf 4 jaar. Een gemeente kan dan wel vragen dat de scholen en de voorschoolse
voorzieningen van elkaar weten wat zij doen. Men moet met elkaar communiceren.
In het kader van effectief taalbeleid moeten de organisaties weten wat er
gebeurt.De heer Lilipaly (PvdA):Ik merk dat de staatssecretaris de voorschoolse voorzieningen erg belangrijk
vindt. Ik steun haar daarin. Dan moet zij echter ook kijken naar de mogelijkheden
die de gemeenten hebben. Er zijn verschillende geldstromen. Wij hebben ook
te maken met de 1,25-gewichtenmiddelen. Daarvan zeggen wij, gelet op het rapport
van Van Kemenade: dat moeten wij ergens versleutelen. Ik heb begrepen dat
de gelden naar NT2 gaan. Maar ik kan mij ook voorstellen dat zij naar de voorschoolse
vorming gaan. Waar denkt de staatssecretaris aan?Staatssecretaris Netelenbos:Er komt in twee stappen 30 mln. extra aan middelen in het gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid. Dit betekent in totaal een bedrag van circa
155 mln. De heer Schutte schetste terecht dat dit een bundeling is van een
aantal nu nog te onderscheiden geldstromen. Dat is inclusief de 30 mln. extra,
afkomstig uit de opbrengsten van gewicht 1,25. Dat geld gaat naar de gemeenten.
De gemeenten kunnen een aantal keuzen maken. Dit kan betekenen dat bijvoorbeeld
in het kader van het taalbeleid iets wordt gedaan in het voorschoolse traject.
Maar dat is iets anders dan dat de onderwijsachterstandenmiddelen die rechtstreeks
naar de school gaan automatisch via het onderwijsachterstandenplan in het
voorschoolse traject terechtkomen. Het gaat steeds om een aantal vragen. Wat
doet de gemeente in het kader van de doeluitkering en wat wil zij daarmee
bereiken? Hoe participeren de scholen daarin? Hoe proberen die met hun gewichtenmiddelen
en het totale schoolbeleid de doelstellingen na te streven?De heer Rabbae (GroenLinks):U heeft het altijd over de grens van 3 jaar voor onderwijsactiviteiten.
U kent waarschijnlijk ook de reactie van de gemeente Amsterdam: waarom geldt
eigenlijk die grens? Amsterdam meent dat het ook onderwijsactiviteiten voor
kinderen van 2 zou moeten kunnen ontplooien.Staatssecretaris Netelenbos:Dan kan. Maar dan valt het niet onder de Wet op het basisonderwijs. De
Wet op het basisonderwijs staat toe dat je ook met 3- en 4-jarigen iets doet
binnen een schoolse setting. Het is natuurlijk mogelijk om peuteropvang of
kinderdagverblijven te plakken aan een school. Dat gebeurt
in de praktijk ook. Die activiteit valt dan echter niet onder de onderwijswetgeving.
Een gemeente kan natuurlijk wel initiëren, vanuit doelstellingen die
de gemeente wil nastreven. Maar ik vind dat wij informeel onderscheid moeten
maken tussen datgene wat valt onder de onderwijswetgeving en het hele regime
van de onderwijsinspectie. Dan gaat het ook om de manier waarop wij met bevoegdheden
omgaan. Vanaf 3 jaar kunnen deze aspecten aan de orde zijn. Toen het kabinet
net was aangetreden, is de regeling samenwerking sociale vernieuwing onderwijs
behandeld. Maar alle andere zaken vallen dus onder het regime van VWS en,
bijvoorbeeld, de gemeenten.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat begrijp ik. Maar u zoekt naar een samenhang tussen onderwijs- en welzijnsinstellingen.
Het is mogelijk dat een welzijnsorganisatie of VWS begint met een experiment
met kinderen die jonger zijn dan 3 jaar. Dat is wel onderdeel van de totale
aanpak en de zienswijze. Ik begrijp de onderwijsoptiek van de staatssecretaris.
Maar dit kan natuurlijk onder dezelfde vlag gebeuren.Staatssecretaris Netelenbos:Het is nou juist de bedoeling van geïntegreerd beleid dat al die
verschillende organisaties met elkaar samenwerken om de problemen die te maken
hebben met achterstanden, te bestrijden en dat zij elkaar versterken. Op die
manier proberen wij een vliegwieleffect te genereren. Het is dus mogelijk
om voorschoolse voorzieningen op te richten of om daar wat doelgerichter mee
aan de slag te gaan, als zij er al zijn. Dit is bijvoorbeeld heel goed om
de taalontwikkeling van kinderen te stimuleren. Als zo'n kind op 4-jarige
leeftijd naar school gaat, weet de school al wat er allemaal gebeurd is. Men
gaat zo nu en dan met elkaar om de tafel zitten. In de praktijk zie je ook
dat wijkgerichte overleg waarbij, vaak ook met de zuigelingen- en peuterzorg,
systematisch gesproken wordt over de ontwikkelingskansen, maar ook de bedreigingen
van kinderen. En natuurlijk moeten de gemeenten hierbij bemiddelen. Nadat
ik de nota Lokaal onderwijsbeleid en mevrouw Terpstra de nota Geïntegreerd
jeugdbeleid had uitgebracht, hebben wij wel eens tegen elkaar gezegd dat,
als wij hier iets meer tijd voor hadden uitgetrokken, wij dit ook wel gemeenschappelijk
hadden kunnen doen. Die zaken hebben namelijk heel veel met elkaar te maken.
De disciplines hebben echter hun eigen dynamiek. De onderwijswetgeving is
namelijk voluit aan de orde voor het onderwijs, terwijl de welzijnswetgeving
ook haar eigen tradities heeft en het beleid op dat terrein ook gedecentraliseerd
is.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! De staatssecretaris merkte terloops op dat het voor scholen
heel erg interessant kan zijn om met 3-jarigen aan de slag te gaan, omdat
hierdoor in feite de instroom in het jaar daarop wordt gegarandeerd. Dan wordt
het eigenlijk een oneigenlijk wervingsinstrument. Volgens mij is dat niet
de bedoeling. Als het vliegwiel zo hard gaat, kun je ervan op aan dat over
een aantal jaren alle 3-jarigen in de voorschoolse opvang zitten.Staatssecretaris Netelenbos:Dit is geen nieuw thema, want het is al bij wet geregeld. Men kan het
dus al doen, maar het gebeurt bijna niet. Het is dus kennelijk ook weer niet
zo wervend. Wat wel veel gebeurt, is dat scholen peuteropvang in een leegstaand
klaslokaal of in elk geval dicht bij hun gebouw willen hebben. Ik weet uit
eigen ervaring dat er vaak een enorm dispuut ontstaat over de vraag waar de
peuteropvang gelokaliseerd moet worden. Als de loop er namelijk eenmaal in
zit, blijven de ouders wel zo gaan. En daar moet men dan op lokaal niveau
maar uit zien te komen.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik kwam hier alleen maar op, omdat de staatssecretaris het
nogal positief bracht als een mogelijkheid voor een school om nieuwe instroom
te creëren. Ik denk dat dat niet helemaal de bedoeling is.Staatssecretaris Netelenbos:Ja, maar het is aan de relatief autonome scholen om daar zelf een besluit
over te nemen. Dat is toch ook wat wij graag willen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb nog een vraag over hetzelfde punt. U zegt dat de wet toestaat dat
er onderwijs gegeven wordt aan kinderen van 3 jaar. Staat daar nu ook een
reguliere bekostiging tegenover?Staatssecretaris Netelenbos:Neen, de bekostiging vindt plaats over de acht groepen die het kind in
principe vanaf zijn vierde jaar doorloopt. Scholen kunnen, bijvoorbeeld door
het verschuiven van hun achterstandenmiddelen, ook eerder beginnen. Dat hebben
wij besloten bij de regeling samenwerking sociale vernieuwing onderwijs, omdat
ook toen het vroeger beginnen dan met 4 jaar als zeer belangrijk werd gedefinieerd.
In de praktijk zie je het echter bijna niet op die manier gebeuren. Heel veel
scholen hebben wel een systeem om alvast te wennen aan het naar school gaan.
Voor die tijd kon dat niet heel lang gebeuren, maar nu kan men een en ander
verleggen. Zo hier en daar zie je dat ook gebeuren, maar het zijn niet echt
heel grote bewegingen. Dit heeft er, zoals u zelf al schetste, natuurlijk
ook mee te maken dat de extra formatie in die complexe klassen hard nodig
is.Mevrouw Lambrechts (D66):Dan heb ik nog de volgende vraag. Zijn er eigenlijk scholen die puur alleen
op basis van de gewichtengelden vorm geven aan de scholing van 3- tot 4-jarigen?
Of zijn dat vrijwel altijd schooltjes waaraan de gemeente en misschien VWS
ook wel een steentje bijdraagt?Staatssecretaris Netelenbos:Als het gaat om kinderen jonger dan 4 jaar, zie je dat scholen wisselend
een paar maanden en soms iets langer een aanbod daarvoor leveren. Ik kan niet
overzien hoe men tot de besluitvorming daaromtrent komt. Naar mijn indruk
beslist de school hier vaak zelf over. Met name in de grote steden wordt er
een zeer actief onderwijsachterstandenbeleid gevoerd, lettend op de relatie
tussen de voorschoolse situatie en de situatie dat het jonge kind op de basisschool
zit. Via allerlei geldstromen is men daar al heel vaak tot een gecoördineerde
aanpak gekomen.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is waarschijnlijk heel moeilijk om puur op basis van de schoolgebonden
gewichtengelden te komen tot zo'n uitbreiding aan de onderkant. Is mijn vermoeden
gegrond dat waar dat lukt er ook andere geldstromen in geding zijn?Staatssecretaris Netelenbos:Daarom gebeurt het ook niet zo vaak, want het betekent dat de formatie
die je extra krijgt, heel snel aan die onderkant terechtkomt, bij de 3-jarigen.
De scholen hebben in dit opzicht echter wel de vrijheid. Het is een eigen
keuze. Dat hebben wij twee jaar geleden bij wet toegestaan. Dat is dus niet
nieuw.Alle woordvoerders hebben over de betekenis van de term "regie" gesproken.
Wat betekent het wanneer de gemeente een regierol heeft? De heer Cornielje
vindt het een ingewikkeld woord. Het is net als bij een toneelstuk: de ene
regisseur is de andere niet. Feit is echter dat er initiatieven moeten worden
ontplooid om te komen tot een samenhangende aanpak. In de praktijk blijkt
dit niet vanzelf te gaan. Dat betekent dat dit initiëren van samenwerking
door de gemeenten moet worden opgepakt. Als de gemeenten er goed achterheen
zitten, dan gaat het meestal ook goed werken. Voorts moeten de gemeenten volgens
het wetsvoorstel heel nauwgezet op overeenstemming gericht overleg voeren.
Ook dat wordt onder de term "regie" verstaan. Op overeenstemming gericht overleg
is niet zomaar overleg. Het is de bedoeling dat je probeert om eruit te komen.
Het woord "consensus" is dus wel degelijk op zijn plaats. Mevrouw Lambrechts
zei dat er niet altijd sprake is van consensus. Dat zal misschien niet altijd
lukken, maar het is wel de bedoeling. De gemeenten moeten proberen om met
de schoolbesturen tot consensus te komen. Dat is het allerbeste. Dat weten
wij zelf ook, kijkend naar al die discussies die wij hier hebben gevoerd.
Als er geen draagvlak voor het beleid is, dan werkt dat niet. Iedereen moet
worden gestimuleerd om erachter te gaan staan. Dit wordt bevorderd als men
het met elkaar eens wordt.De gemeenten moeten de initiatieven vervolgens bundelen. Het ware in die
zin goed als men weet wat zich allemaal afspeelt. Afhankelijk van de schaal
van de gemeenten is dat meer of minder overzichtelijk. De gemeenten kunnen
de initiatieven ook ondersteunen. Doordat de gemeenten een doeluitkering krijgen,
kunnen zij die initiatieven met hun middelen ondersteunen, financieel en anderszins.
Dat zie je ook bij de genoemde projecten. Neem het KEA-project. Dat is zeer
arbeidsintensief geweest. De schoolbegeleidingsdienst van Rotterdam heeft
jarenlang gekeken naar de effectiviteit van handelen op scholen. Heel veel
mensen van de schoolbegeleidingsdienst hebben in de scholen gekeken naar wat
er gebeurde. Er is gekeken naar feedback en naar leraarsgedrag. Er moest voor
worden gezorgd dat wat er werd gedaan, echt resultaat had. Uiteindelijk, na
een jaar of zes, is men tot resultaat gekomen. Dat is vervolgens weer overdraagbaar
aan anderen. Het vrijmaken van mensen van de schoolbegeleidingsdienst, die
zich daar vervolgens mee gingen bezighouden, werd indertijd gefinancierd vanuit
het bureau FAO. Dat verstaan wij ook onder de term "regie".Regie kan geen dictaat zijn. Dat is inherent aan het voorliggende wetsvoorstel.
Er moet echt op overeenstemming gericht overleg worden gevoerd. De heer Bremmer
sprak over de geest of de leest van het Schevenings akkoord. Dit is de geest
van het Schevenings akkoord, maar ook de leest, want wij hebben een ander
accent gelegd als het gaat om de geschillenbeslechting. Ik ben het ermee eens
dat de discussie op dat punt wel is gevoerd. De term "regie" is, als je kijkt
naar de geschiedenis van het Schevenings akkoord, in dat kader ontwikkeld.
Wij zien namelijk dat je samen moet werken. De heer Bremmer spreekt in dit
verband van een zekere makelaarsrol. Makelaar is natuurlijk een wat commerciële
term, maar het straalt allemaal hetzelfde uit. Er moet een motor blijven in
dat geheel en dat is die lokale overheid.De heer Bremmer (CDA):Ik constateer dat de staatssecretaris onze interpretatie in grote lijnen
onderschrijft. Ik erken dat als er in het veld geen initiatieven zijn, de
initiërende rol van de gemeenten sterker benadrukt wordt. Als het een
keer loopt, verkeer je in de sfeer van gezamenlijkheid.Staatssecretaris Netelenbos:Het gaat hier om het handelen van mensen en niets is zo ingewikkeld als
dat. Wanneer je bepaalde resultaten wilt verkrijgen, dan is het van groot
belang dat je gezamenlijk optrekt en het met elkaar eens bent en je elkaar
juist versterkt in het kunnen genereren van resultaten. Daarvoor is nodig
om de daarbij horende toon te kiezen. Het conflictmodel werkt natuurlijk absoluut
niet. Ik heb ook zeer genoten van de bijdrage van de heer Bremmer. Ik heb
heel vaak via zijn wethouders met hem gediscussieerd. Ik constateer wat dat
betreft dat er toch wel wat moois is gebeurd in de loop van de maanden.De heer Bremmer (CDA):Laat het zo doorgaan.De voorzitter:Ik zie dat de heer Cornielje wil interrumperen. Ik neem aan, toch niet
om lange Scheveningse teksten voor te lezen.De heer Cornielje (VVD):Neen hoor, maar het is wel een heel belangrijk document. De staatssecretaris
heeft zo-even gezegd dat er geen dictaat kan worden opgelegd. Ik vind het
heel goed dat zij dit hier nu zegt. Echter, in het mooie blauwe boekje dat
ik hier in mijn handen heb, staat op pagina 94 de volgende zin. "Hij, de gemeenteraad,
kan ook bepalen dat vanuit rijksmiddelen die aan scholen worden toegekend,
wordt bijgedragen aan buitenschoolse activiteiten". Dat is natuurlijk een
zin die mij stak. Ik vind dan ook dat wat dat betreft minder ver gegaan zou
moeten worden dan in het Schevenings akkoord is bepaald. Dat heeft de staatssecretaris
zelf nu feitelijk ook gezegd. Als wij dus nu de lijn volgen die zijzelf heeft
aangegeven, kan er vanuit de koepelorganisaties geen enkele kritiek meer komen
op het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid.Staatssecretaris Netelenbos:Nu gaat er toch een misverstand ontstaan. Als men in het kader van het
NT2-beleid, een van de facetten van de rijksmiddelenstroom, op gemeentelijk
niveau besluit dat men met kinderen van 3 jaar iets gaat doen, dan kan dat.
Ten aanzien van hetgeen je wilt bereiken, is het van groot belang dat de relatie
met de scholen wordt gelegd. Bij de vraag hoe je de doelstellingen van dat
achterstandenplan nastreeft, staat ook de professionaliteit van de school
centraal. De school expliciteert wel hoe zij het verder inricht via verslaglegging.
Tevens is er de controle. Een montessorischool zal het anders doen dan een
Jenaplanschool en die doet het weer anders dan een vrije school. Rijksmiddelen
gaan naar de gemeenten als doeluitkering. Ook in het landelijk
beleidskader is bepaald dat er een stevige relatie is tussen voorschools taalbeleid
en vroegschools taalbeleid.De heer Cornielje (VVD):Er is sprake van een misverstand. De zin die ik citeerde, heeft juist
betrekking op schoolgebonden middelen en niet op gemeentegebonden middelen.
Ik lees de zin nog een keer voor: "Hij, de gemeenteraad, kan ook bepalen dat
vanuit rijksmiddelen die aan scholen worden toegekend, wordt bijgedragen aan
buitenschoolse activiteiten". Ik vond het daarom zo goed van de staatssecretaris
te horen dat dit dictaat niet opgelegd kan worden. Dan is een heleboel kou
uit de lucht.Staatssecretaris Netelenbos:Ik verstond alleen het woord rijksmiddelen. Volgens mij heeft u het zojuist
anders voorgelezen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is duidelijk, de gemeente als motor maar niet als dictator. Mijn vraag
is de volgende. Wat gebeurt er met een school die weigert mee te doen met
de gemeente en andere scholen, maar die in de praktijk de schoolgebonden middelen
gebruikt conform de bestemming van die middelen en die ook werkt met een aantal
welzijnsinstellingen? Wat gebeurt er dus met een school die niet meedoet aan
het plan?Staatssecretaris Netelenbos:Dat kan dus niet. Dit wetsvoorstel legt aan alle scholen op dat ze participeren
in het kader van het gemeentelijk onderwijsachterstandenplan en dat ze ook
verslag moeten uitbrengen aan de gemeente. Een school die vindt dat zij het
allemaal wel goed doet, kan vervolgens niet bepalen om maar niet mee te doen.
In dat geval kan het Rijk ingrijpen.Voorzitter! Sluitstuk van de regie is de vaststelling van het gemeentelijk
onderwijsachterstandenplan. Als het op overeenstemming gericht overleg niet
tot een goed einde wordt gebracht, kan de gemeenteraad de knoop doorhakken.
Schoolbesturen kunnen op het punt van vrijheid van richting en inrichting
via de gemeente de Onderwijsraad om advies vragen. Men kan in het kader van
de AWB een gerechtelijke procedure starten. De ervaring leert dat men er in
het algemeen wel uitkomt.Voorzitter! Voor het indienen van een plan is de grens voor gemeenten
gelegd bij ƒ 250.000. Veel woordvoerders zijn hierop ingegaan. Er is
voor gepleit dat gemeenten altijd een plan zouden moeten indienen. De heer
Rabbae is van mening dat de desbetreffende gemeenten een plan op hoofdlijnen
zouden moeten indienen. Een gemeente kan afzien van het plan als er sprake
is van een relatieve problematiek. Als een gemeente geld krijgt, is er natuurlijk
altijd wel enigszins sprake van een problematiek. Als het bedrag, de optelsom
van gewichtenmiddelen en gemeentelijke middelen, minder is dan ƒ 250.000,
staat de wetgever voor de afweging of een gemeente verplicht wordt een gemeentelijk
onderwijsachterstandenplan op te stellen. Alles afwegende, zijn wij van mening
dat dit niet moet worden opgelegd. Het brengt een beleidslast met zich ten
behoeve van een relatief laag bedrag.Als een gemeente subsidieert, moet zij een besluit nemen op basis waarvan
de subsidie wordt verstrekt. Voor dat besluit gelden dezelfde procedures.
Het gehele stramien van het op overeenstemming gericht overleg, de mogelijkheid
van advies van de Onderwijsraad enzovoorts, is dan ook aan de orde. Een gemeente
kan dus niet eenzijdig iets opleggen. Er moet een procedure worden doorlopen.
Er hoeft alleen geen plan opgesteld te worden. Uit een plan spreken pretenties.
Op kleinschalig niveau kan een en ander ook via besluiten worden geregeld.
Misschien lost deze uitleg een deel van de problemen van de heer Rabbae op.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Dit is gedeeltelijk een oplossing. Bij 400 gemeenten à
raison van ƒ 250.000, betreft het 25 mln. aan middelen, ten aanzien
waarvan wij geen inzicht krijgen via een plan. Dat is een hoog bedrag.Staatssecretaris Netelenbos:Die rekensom kan niet gemaakt worden. Het gaat om gewogen budgetten. Er
zijn dus ook gemeenten waar nauwelijks middelen neerslaan, ook niet via de
doeluitkering. Zij hebben nauwelijks gewogen leerlingen. Er zijn ook gemeenten
die bijna alleen "eenpuntsleerlingen" hebben. Dat zijn die volle klassen,
weet u wel. Wij hebben een totaaloverzicht van de gemeenten die onder de ƒ
250.000 – doeluitkering en gewichtenmiddelen – terechtkomen. Het
overgrote deel van het budget gaat naar gemeenten die een plan opstellen.
Ik kan die informatie eventueel in tweede termijn leveren.Er is gevraagd naar de wijze waarop monitoring plaatsvindt, gezien ook
de bekostigingsformule. Wij weten precies hoe het zit met het toekennen van
die middelen. Dat betekent ook dat het zicht daarop bij ons volledig aanwezig
is. Deze opmerking maak ik ook tegenover de heer Cornielje, die over de ministeriële
verantwoordelijkheid sprak.Dan ga ik in op de rol van de rijksoverheid in relatie tot gemeenten en
scholen. In feite hebben wij het dan ook over de ministeriële verantwoordelijkheid
en het landelijk beleidskader. Hoe zou je dat kunnen zien?Het Rijk verdeelt de middelen. Dat geldt ook voor de doeluitkering. Dat
gebeurt op basis van een algemene maatregel van bestuur. Op dit moment bekijken
wij hoe die AMvB eruit moet zien. Ik ga er echter van uit dat wij vooral bij
de start de huidige financiële lijnen volgen. Men zal begrijpen dat wachtgelders
ontstaan zodra wij met die middelen gaan schuiven en dat is niet de bedoeling.
Ik heb al vaak gecommuniceerd met gemeenten. Het bedrag dat zij nu krijgen,
houden zij ongeveer. Dat betekent dat hier een rekenmodel onder wordt gelegd.
Dat gebeurt echter naar rato van de problematiek. Dat is nu ook al aan de
orde. De start zal zeer sterk lijken op de huidige situatie. Er staat 30 mln.
extra tot onze beschikking.De heren Bremmer en Stellingwerf en anderen vroegen hoe in dezen wordt
omgegaan met groeigemeenten. Dat zullen wij nog uitwerken. Het is mijn gedachte
dat de gemeenten voor 1 augustus 1997 weten waar zij aan toe zijn.De heer Cornielje (VVD):Op basis van welke wet wordt die algemene maatregel van bestuur uitgevaardigd?
Wordt hij ook nog voorgehangen bij de Kamer?Staatssecretaris Netelenbos:Nee.De heer Cornielje (VVD):Die wordt niet voorgehangen bij de Tweede Kamer? Het is toch wel van belang
om inzicht te krijgen in het financieel verdeelmodel, ook
al is de uitkomst die welke de staatssecretaris nu aangeeft. Bij de huisvesting
is dat ook aan de orde geweest.Staatssecretaris Netelenbos:De AMvB wordt uitgevaardigd op basis van het voorliggende wetsvoorstel.
Ik kan hier best toezeggen dat de systematiek van het verdeelmodel aan de
Kamer wordt meegedeeld voordat het wordt toegepast.De heer Van der Vlies (SGP):Dan is er natuurlijk wel een probleem. De AMvB op grond van de wet die
voorligt, leidt tot een verdeling. Gemeente A zal zoveel krijgen, gemeente
B zoveel. Gemeente A en gemeente B hebben nu een bedrag en daarbij sluit de
staatssecretaris aan. Veronderstel dat er significante verschillen ontstaan.
Dat kan ik niet overzien. Ik zeg niet dat ze er zijn, maar ga er eens van
uit. Hoe gaat dat dan in het vervolg? Je moet daar van lieverlee natuurlijk
wel naartoe groeien. Hoelang is die overgangstermijn?Staatssecretaris Netelenbos:Dat wordt nu doordacht. Het vraagstuk is best ingewikkeld. Ik vraag daar
enig begrip voor. Ik kan natuurlijk geen wachtgelders laten ontstaan. In het
kader van het onderwijsvoorrangsbeleid werken hier mensen aan. Dat moet vooral
ook zo blijven. Wij hebben gezegd dat op basis van het voorliggende wetsvoorstel
geen wachtgelders moeten ontstaan. Dat betekent dat het omleggen van middelen
niet zomaar kan. Dat maakt dat je een plausibele redenering moet leggen onder
het verdeelmodel. De historische vergoeding vind ik echter ook redelijk plausibel.
Vervolgens moet je schetsen hoe je over de jaren heen overgaat tot het herijken
van de verdeling. Op deze manier kan het immers niet voor de eeuwigheid worden
vastgelegd. Populaties van achterstandsleerlingen kunnen zich immers ook per
gemeente wijzigen. Op dit moment wordt dat dus doordacht. Dat is technisch
gezien misschien vrij simpel, maar het is ook ingewikkeld omdat je niet bij
nul begint. Al die dossiers hebben al een hele historie. Op dit moment werken
wij dat uit en dat is nog niet klaar.De heer Van der Vlies (SGP):Krijgen wij daar nog op de een of andere manier inzicht in?Staatssecretaris Netelenbos:1 augustus valt midden in het reces, maar ik zeg nu toe dat ik niets zal
toepassen voordat wij met elkaar kunnen praten over de verdeling.De heer Van der Vlies (SGP):Dank u wel.De heer Bremmer (CDA):Doelt de staatssecretaris daarmee ook op de middelen die nu aan OVB-gebieden
worden toebedeeld en die in de nieuwe situatie uitgesplitst moeten worden
over individuele gemeenten? Is dat een hele hijs en zullen wij daarover nog
praten?Staatssecretaris Netelenbos:Je zult een plausibele redenering onder je verdeling moeten leggen, lijkt
mij, want anders ben je maar een beetje met de natte vinger bezig. Wij hebben
30 mln. extra ter beschikking in twee tranches. Wij moeten uitleggen hoe wij
dat gaan verdelen. Er is ook gevraagd wat er gebeurt als er een verandering
optreedt in de populatie van groeigemeenten. Dat zullen wij ook moeten uitwerken.Er is een landelijk beleidskader aan de orde dat eenmaal per vier jaar
wordt vastgesteld. Gezien de aard van de problematiek zul je dat niet te vaak
moeten veranderen. Een aantal sprekers heeft gevraagd of dat landelijk beleidskader
niet te globaal is. Zou daarin niet veel meer moeten worden vastgelegd wat
je precies nastreeft? Moeten daar geen streefcijfers in?Dat vind ik een heel lastig vraagstuk. Als je op nationaal niveau kijkt
naar het thema achterstandenbeleid, zijn er een aantal zeer urgente vraagstukken,
zoals taalbeleid, voortijdig schoolverlaten en het mogelijk maken dat onderwijskansen
stijgen, doordat men kiest voor hogere vormen van voortgezet onderwijs. Hoe
je bij deze zaken vervolgens resultaat behaalt, is per gemeente nogal verschillend.
Over het voortijdig schoolverlaten publiceren wij al heel lang allerlei percentages
van hoeveel meer of minder het is. Als wij kijken naar het resultaat, is deze
materie toch vrij hardnekkig.Wij moeten oppassen dat wij door het opschrijven van streefcijfers en
precieze doelen die in het landelijk beleidskader staan, niet een illusie
geven van exactheid. Wij zijn ook afhankelijk van verslagen van gemeenten
en scholen. Zij zouden ons als het ware naar de mond kunnen praten over wat
zij bereikt hebben, terwijl dat in de praktijk niet het geval is. Daarom hebben
wij ervoor gekozen om globaal op te schrijven wat zeer belangrijke thema's
zijn voor de rijksoverheid. Vervolgens nodigen wij de gemeenten uit om dat
afhankelijk van de problematiek in de gemeenten te preciseren. Niet alles
hoeft, omdat het soms niet speelt in de gemeente. Bij de afweging van de prioriteitenstelling
speelt dat misschien minder dan iets wat men als urgenter ziet. Wij vragen
wel om over die onderdelen verslag uit te brengen. Als men er om een of andere
reden voor kiest om het niet te doen, willen wij wel graag weten wat daarvan
de redenen zijn.Ik ben dus enigszins beducht voor een al te grote precisie, omdat het
toch zo niet werkt, en omdat het leidt tot een vorm van windowdressing, waarbij
ik mij afvraag of wij daarmee geholpen zijn.Is er nog wel sprake van het dragen van ministeriële verantwoordelijkheid,
als je decentraliseert? Er wordt voorgesteld dat de scholen vormgeven aan
het beleid, zoals ik al een paar keer heb geschetst. Die scholen brengen daarvan
verslag uit aan de gemeenten. De gemeente kan beoordelen in hoeverre de doelstellingen
uit het onderwijsachterstandenplan worden nagestreefd of gehaald. De gemeenten
brengen vervolgens verslag uit aan het Rijk over de vraag hoe zij omgaan met
de doeluitkeringen. Door die lijn van school naar gemeente en van gemeente
naar Rijk houden wij zicht op wat er gebeurt bij het onderwijsachterstandenbeleid.De inspectie ziet toe op het beleid in de scholen. Zij kijkt naar de effectiviteit
van het onderwijsbeleid en dus ook van het onderwijsachterstandenbeleid. Dat
zal de inspectie ook blijven doen. De inspectie rapporteert aan het Rijk.
Mevrouw Lambrechts vraagt of de inspectie ook niet kan rapporteren aan de
gemeente. Ik voel daar helemaal niets voor. In de formele relatie tussen Rijk
en staatstoezicht, in casu de onderwijsinspectie, wil ik een eenduidige relatie
tussen de minister van Onderwijs en de onderwijsinspectie. De inspectie rapporteert
formeel aan de minister. Vervolgens krijgt de Kamer altijd de notities van
de inspectie. De minister c.q. de staatssecretaris moet daarop
dus reageren.De vraag is vervolgens hoe het zit met de Algemene wet bestuursrecht en
de relatie tussen gemeente en school. Gaat de gemeente een soort eigen inspectie
optuigen? Vroeger hadden wij een gemeentelijke onderwijsinspectie. Krijgen
wij die terug als gevolg van deze ontwikkeling? Dat is natuurlijk niet de
bedoeling. In formele zin kan de gemeente conform de Algemene wet bestuursrecht
toezien op hetgeen er in de school gebeurt. In de praktijk gaan wij ervan
uit dat dit vooral gebeurt via de verslaglegging. Ik zou daarop de nadruk
willen leggen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Zou het niet heel erg goed zijn voor een gemeente om te weten
hoe andere gemeenten in soortgelijke situaties het doen? Er ontstaat dan een
uniforme maat. De inspectie meet immers met één maat. Zij legt
dat vast in een verslag waarover ook de gemeente weer kan beschikken. Hoe
moet die gemeente precies beoordelen of hetgeen zij doet, effectief is in
vergelijking met hetgeen andere gemeenten doen? De inspectie maakt dat verslag
toch, in eerste instantie voor de minister en vervolgens komt dat bij ons.
Kun je dat verslag niet doen toekomen aan de school? Als daartussen een relatie
gelegd kan worden, kan de gemeente daar heel erg van profiteren in het formuleren
en eventueel bijstellen van haar beleid.Staatssecretaris Netelenbos:Dat gebeurt ook wel. Er wordt verslag opgemaakt voor het Rijk met daarnaast
monitoring van de gegevens. Wij zijn in gesprek met de vier grote steden om
een goed monitoringsysteem uit te werken. Alle betreffende gemeenten kunnen
straks dat systeem gebruiken. De heer Lilipaly wees daar ook al op. Het wordt
echt een heel goed systeem. Daardoor houden wij zicht op de effectiviteit
van handelen. Het is dan ook onze taak ervoor te zorgen dat die kennis voorhanden
is. De relatie tussen gemeente en school moet zo zijn dat de school verslag
doet aan de gemeente hoe zij de doelstellingen van het gemeentelijk onderwijsachterstandenplan
in de praktijk nastreeft. De gemeente rapporteert aan het Rijk. Dat mag zij
doen via bundeling van alle activiteiten. Met de G4 hebben wij er vaak over
gesproken dat dit niet te bureaucratisch moet gebeuren. Dat verslag moet natuurlijk
wel duidelijk zijn. Wij zijn er goed uitgekomen. Er loopt een proces van monitoring.
Daarnaast houden wij een overall zicht op hetgeen zich allemaal voltrekt.
Ik zeg dat wederom over de hoofden van de Kamerleden heen tegen het Sociaal
en cultureel planbureau. Is het effectief of niet? Daarvan kun je met elkaar
leren.Als het nodig is, slaan die ervaringen na vier jaar neer in het landelijk
beleidskader. Dat is ons sturingsinstrument! Als je constateert dat er ergens
een witte vlek gaat ontstaan of een hiaat, dan moet dat in het landelijk beleidskader
worden opgenomen.Mevrouw Lambrechts (D66):De inspectie rapporteert aan de minister. Daarvan verschijnt een rapport.
Als het niet mogelijk is dat de inspectie rapporteert aan de gemeente omdat
zij rapporteert aan de minister, waarom kan de minister dat stuk dat toch
gemaakt wordt, dan niet toesturen aan de gemeente? De gemeente kan daarmee
op haar beurt weer wat doen. Dat behoeft toch niet alleen te gebeuren via
de directieven van het landelijk beleidskader? De gemeente moet toch kennis
kunnen nemen van het oordeel van of van de monitoring door de inspectie, via
de minister?Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Ik heb het gevoel dat wij nu discussiëren over meer problemen
dan er daadwerkelijk aan de orde zijn. Ik verwijs naar het rapport van de
inspectie met de aanbevelingen betreffende het achterstandenbeleid. De minister
c.q. de staatssecretaris moet daarop reageren. Als zij dat niet doen, dan
zorgt de Kamer er wel voor dat dit wel gebeurt. Dat moet dus tot iets leiden.
In het kader van het traject VNG, gemeenten, voorlichting en het eventuele
bijsturen van het landelijk beleidskader – wij moeten ook oppassen dat
wij niet jaarlijks onze lijnen verleggen, want dat werkt absoluut niet –
is er sprake van een dynamisch samenspel. Niemand zwemt droog. Iedereen weet
alles van elkaar. In de formele verhouding wil ik niet dat de inspectie rapporteert
aan de gemeente. Nee, de inspectie rapporteert aan het Rijk en aan de minister.
Op het moment dat de minister c.q. de staatssecretaris vindt dat er iets moet
gebeuren, zal dat ook gebeuren.De heer Schutte (GPV):Ik heb uit de stukken begrepen dat de taak van de inspectie beperkt zou
zijn tot de aanwending van de middelen van de school. Mag ik uit het antwoord
van de staatssecretaris afleiden dat dit een te beperkte interpretatie is?Staatssecretaris Netelenbos:Ik ben van mening dat alle activiteiten in een school tot de jurisdictie
van de inspectie behoren. Hetzelfde is aan de orde bij de schoolbegeleidingsdienst.De heer Schutte (GPV):Dit geldt dan ongeacht de vraag of de middelen rechtstreeks van het Rijk
of via de gemeente aan de school zijn toegekomen?Staatssecretaris Netelenbos:Ja.De heer Rabbae (GroenLinks):Wij hebben het over een concreet landelijk beleidskader. Dat moet, in
mijn opvatting, richtinggevend zijn. De staatssecretaris biedt het aan als
een soort referentiekader. De gemeenten, hun scholen en andere instellingen
mogen daaruit kiezen. Ik heb nu de volgende vraag. Wanneer moet een gemeente
nu het referentiekader volgen in de opvatting van de staatssecretaris? Zal
ik het nader uitleggen?De voorzitter:Heel kort alstublieft.De heer Rabbae (GroenLinks):Moet een gemeente maar één punt uit het landelijk beleidskader
overnemen of moeten dat er twee of drie of vier zijn?Staatssecretaris Netelenbos:Dat hangt af van de argumentatie. Als men zegt prioriteit te geven aan
voortijdig schoolverlaten omdat het in de gemeente epidemieachtige vormen
aanneemt, dan vind ik dat legitiem. Als een gemeente stelt dat de rijksoverheid
veel aandacht besteedt aan taalbeleid, maar het zelf niet aan de orde vindt
alhoewel het een groot vraagstuk is binnen de gemeente, mag men zich afvragen
hoe sterk dit argument is. In het slechtst denkbare geval kan het Rijk de
gemeenten daarop aanspreken. Wij moeten echter vreselijk oppassen voor casuïstiek.
Ik ga er in principe van uit dat de thema's die in het landelijk
beleidskader staan de centrale thema's van het achterstandenbeleid zijn. Die
spelen nu al in alle gemeenten die actief zijn in Nederland. Ik noem Nederlands
als tweede taal, eerste opvang, voortijdig schoolverlaten en zorgen voor meer
schoolsucces. Afhankelijk van de problematiek kan het zijn dat men eerst de
handen aan een deel van de ploeg slaat. Zolang men steekhoudende argumenten
heeft, vind ik het legitiem. Die zullen per keer beoordeeld moeten worden.
Is het allemaal veel te slordig, dan wordt men daarop aangesproken.De heer Rabbae (GroenLinks):De staatssecretaris heeft dus geen kernachtig criterium, bijvoorbeeld
NT2, Nederlands als tweede taal, de ouders en nog een derde punt, waarbij
in geval van afwijking gesteld kan worden dat er iets aan hand is? Zij heeft
geen kernachtige elementen om achterstand te bestrijden?Staatssecretaris Netelenbos:Ik vind dat alles wat er staat buitengewoon kernachtig is. Anders stond
het er niet. Ik vind dat men zich terughoudend moet opstellen, behoudens als
het om zeer essentiële thema's gaat die spelen bij de onderwijsachterstandenbestrijding.
In voorkomende gevallen kan het zijn dat in gemeenten het accent net anders
ligt. Dat moet men verantwoorden en dat moet beoordeeld worden in de normale
bekostigingsrelatie met de rijksoverheid. Zou men bijvoorbeeld NT2 laten liggen,
terwijl het wel een groot vraagstuk is, dan zal het Rijk ingrijpen.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb een laatste vraag.De voorzitter:Kort graag. Dit begint op een aanloop naar een tweede termijn te lijken.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik wil de staatssecretaris uitnodigen om straks bij het uitwerken van
het landelijk beleidskader de gedachten te laten gaan over de systematiek.
In hoeverre denkt de staatssecretaris dat het mogelijk is om grote dingen
te scheiden van minder grote dingen?Staatssecretaris Netelenbos:In het LBK zoals het nu is geformuleerd, staan alleen maar grote dingen.
Ik ben niet voor kleine dingen. Dat vind ik nu net iets voor de lokale autonomie.
Hier staan de grote dingen in. Misschien moeten wij er eens apart over praten
of de heer Rabbae het daarmee eens is.Ik wil overigens naar aanleiding van het amendement van de heer Cornielje
het volgende over de voorhang zeggen. Uit de discussie krijg ik de indruk
dat de Kamer zegt dat het landelijk beleidskader wordt voorgehangen en dat
wij dus nog voluit te spreken komen over het landelijk beleidskader. Het amendement
kent een zware voorhangprocedure. Formeel wordt het pas voorgehangen na ommekomst
van het advies van de Raad van State. Dat betekent dat het buitengewoon moeilijk
is er iets aan te wijzigen. Dat kan wel, maar dan moet het weer terug naar
de Raad van State. De lichte voorhang kent een andere procedure, namelijk
dat het concept aan de Kamer wordt voorgelegd en het na de besprekingen wordt
vastgesteld. Ik kijk in dit verband even naar de heer Cornielje, omdat ik
het gevoel heb dat hij denkt dat er nog vrijelijk over het landelijk beleidskader
kan worden gesproken. Dat kan bij een zware voorhangprocedure eigenlijk niet
goed. Het kan wel, maar het is een zeer zware procedure.De heer Bremmer (CDA):De staatssecretaris heeft zelf aangegeven dat er nog een discussie over
het LBK zou volgen. Tijdens een interruptiedebat zei zij dat thans niet te
diep moet worden ingegaan op het karakter van het LBK omdat daarover nog een
discussie zou worden gevoerd.Staatssecretaris Netelenbos:De voorhangprocedure is zoals ik heb geschetst. De Kamer zou bij wijze
van spreken de tekst nu kunnen bespreken. Over vier jaar is er weer een LBK.
Het gaat eerst naar de Raad van State, daarna naar de Kamer. Als men een wijziging
wenst aan te brengen, gaat het terug naar de Raad van State.De heer Cornielje (VVD):Met de mede-indieners wil ik er graag naar kijken. Is de proeve zoals
in de nota naar aanleiding van het verslag opgenomen het landelijk beleidskader?Staatssecretaris Netelenbos:Dat is het landelijk beleidskader, zoals wij ons dat nu voorstellen.Voorzitter! Mevrouw Lambrechts en de heren Bremmer en Schutte spraken
over het voorkomen van wachtgelders en de toedeling. Terzake van de werkgelegenheidsgevolgen
is er 30 mln. meer aan opbrengsten aan de orde uit de 1,25-maatregel. Die
gaan naar de doeluitkering. Dat geeft enige verlichting als het gaat om de
ruimte voor het nemen van nieuwe beslissingen en het voorkomen van wachtgelders.
In de tweede nota van wijziging hebben wij gezegd: als door rijksbeleid –
bijvoorbeeld het wijzigen van het aantal asielzoekers in een gemeente –
er minder middelen binnenkomen, dan is de gemeente niet aanspreekbaar op het
creëren van wachtgeld. Daar kan de gemeente niets aan doen. Men moet
voorkomen dat er wachtgelders ontstaan. In het systeem kan dat niet aan de
orde zijn. De scholen houden zeggenschap over de gewichtenregeling. Men kan
niet zomaar besluiten om formaties uit de school te tillen en dan wachtgelders
te laten ontstaan. Dat kan absoluut niet aan de orde zijn.Ik heb deze week een gesprek gehad met de vakorganisaties over de vraag
hoe het zit met de zeggenschap van het personeel ten aanzien van het besluit
dat wordt genomen in het kader van de inzet van gedecentraliseerde middelen.
In het kader van de Wet op de medezeggenschap ligt er een relatie tussen adviesrecht
en instemmingsrecht als het om schoolbeleid gaat. Als het schoolbestuur gaat
onderhandelen, moet er een advies zijn van de medezeggenschapsraad. Als dat
geëffectueerd moet worden is er instemmingsrecht ten aanzien van personele
vraagstukken nodig. In de onderwijswetgeving is ook het DGO uitgewerkt. Het
gehele traject van decentralisatie – niet alleen dit wetsvoorstel, maar
ook het OALT-beleid en de schoolbegeleidingsdienst – vraagt nog enige
doordenking van de positie van het DGO. Ik heb toegezegd dat wij dit als algemeen
thema in het kader van het wetsvoorstel herziening medezeggenschap zullen
meenemen. Dit wetsvoorstel wordt binnenkort aan de Kamer voorgelegd; hierin
worden de ouderbijdrage en de sponsoring geregeld. In zekere zin zit er in
de regelingen een witte vlek in verband met de decentralisatie. Zo is OALT
 ingrijpend waar het gaat om het personeel. De vraag is hoe
een en ander zich verhoudt tot de medezeggenschapswetgeving en de DGO-afspraken
tussen werkgever en personeelsvakorganisaties.De heer Cornielje vraagt aandacht voor het OVB-onderzoek, verricht in
1993 door de heer Kloprogge. De heer Cornielje meent dat er onvoldoende resultaten
zijn bereikt. Voorzitter! Uit het OVB-verslag van 1995 blijkt dat wij gelukkig
mogen constateren dat licht positieve ontwikkelingen significant aan de orde
zijn. Vooral waar het de schoolkeuze in het voortgezet onderwijs betreft,
zien wij dat er betere resultaten worden geboekt dan in bijvoorbeeld 1993.
Het gaat overigens om geringe verschuivingen terwijl moeilijk te verklaren
valt waaraan het ligt. De onderzoekers denken dat dit een gevolg is van het
feit dat de verblijfsduur van allochtone jongeren toeneemt. Naarmate mensen
langer in Nederland zijn, tweede en derde generatie, wordt de taalvaardigheid
groter. Zoals bekend is, is de taal de drager van het succes in het onderwijs.
Men schrijft het heel voorzichtig daaraan toe, zij het met vele mitsen en
maren. Wij zullen dit nog wat beter moeten bekijkenDaarnaast geldt dat het Prima cohortonderzoek ons een inzicht geeft in
de gang van zaken rond leerlingen. Er treden grote verschillen op, ook ten
aanzien van dezelfde leerlingenpopulaties. Onlangs, toen wij spraken over
het grote project groepsgrootteverkleining, heb ik al aangegeven dat wij in
kwalitatieve zin een aantal uitkomsten van dit onderzoek laten doorlichten,
ook wetenschappelijk. Wij gaan na of wij daaraan ten behoeve van een effectief
en kwalitatief goed beleid een aantal conclusies kunnen verbinden.De heer Bremmer vraagt of er een uitvoerige reactie volgt op het inspectierapport
"Zicht op resultaat". Voorzitter! De aan dit rapport verbonden aanbevelingen
vond ik zeer ondersteunend voor het onderhavige wetsvoorstel. Bepaalde aanbevelingen
kunnen bouwstenen genereren voor het kwaliteitsbeleid in de school. Deze aanbevelingen
wil ik graag betrekken bij de groepsgroottediscussie. Ik was niet voornemens
om dit inspectierapport afzonderlijk van een commentaar te voorzien. Ik vermeld
voorts dat de aanbevelingen ook zijn ingebracht in het overleg met het procesmanagement
PMPO-PMVO en de VNG.Er is al veel gezegd over de gewichtenregeling. Echter, nog geen antwoord
is gegeven op de vraag hoe het is gesteld met de herziening van deze regeling.
Vele woordvoerders hebben in dit verband aandacht gevraagd voor het rapport-Kohnstamm.
Voorts is er een debatje geweest tussen mevrouw Lambrechts en de heren Cornielje
en Schutte over het gebruik van de postcode. De vraag is gesteld of de criteria
worden veranderd. Voorzitter! Men heeft in mijn reactie op het rapport-Kohnstamm
gezien dat ik vind dat wij aandacht moeten geven aan de vraag of de gewichtenregeling
moet worden herijkt. De 1,25-regeling is herijkt; dat genereert een opbrengst
waarmee wij nu heel bewust een aantal zaken kunnen financieren, maar ook na
ommekomst van het rapport "Ceders in de tuin" hebben wij nog een wat ongemakkelijk
gevoel, ook bevestigd door het rapport-Kohnstamm. Wij hebben een systeem dat
een aantal voordelen biedt, maar dat zeker ook enkele manco's vertoont, omdat
het niet altijd voldoende legitimatie geeft voor het toedelen van middelen.
Wij hebben geprobeerd of een kleutertoets mogelijk zou zijn, maar het is de
Kamer al bekend dat die voorlopig niet ingevoerd kan worden. Je weet immers
niet precies wat je in de eerste vier groepen allemaal moet kennen en kunnen,
zodat het ook heel moeilijk is om individuele achterstanden te definiëren.
De discussie was ook nogal virulent, met actiegroepen en dergelijke die zeiden
dat jonge kinderen zo veranderlijk zijn dat de situatie in een halfjaar al
helemaal veranderd kan zijn.Kortom, het is een zeer complex vraagstuk. Nu werd er in "Ceders in de
tuin" en door Van Kemenade wel voorgesteld hier en daar iets te veranderen.
Dat hebben wij echter niet gedaan, omdat de personele gevolgen daarvan heel
groot zouden zijn geweest. Zodra je gaat verschuiven in de gewichtenregeling,
gaat het meteen om het personeel. En het is nogal wat om te besluiten, bij
de ene school iets weg te halen om het naar de andere te brengen. Bij de 1,25-regeling
hebben wij het gedaan, maar het is een vraagstuk op zichzelf.Dit is overigens wel een moment om eens te bekijken of er iets aan de
groepsgrootte veranderd zou kunnen worden. Zodra je extra formatie gaat toekennen
op basis van een rekengrondslag, kun je immers ook weer eens goed kijken naar
de verschuivingsmogelijkheden. Ik weet nog niet hoe of wat, maar dit is wel
in discussie, en dit alles in dienst van het op de juiste manier en precies
toedelen van achterstandenbeleidsmiddelen. Ik was ook blij toen ik de heer
Cornielje hoorde zeggen dat het geld dat in het systeem zit, echt besteed
moet worden aan het bestrijden van achterstanden. Het thema is inderdaad,
hoe wij de middelen het meest effectief kunnen richten. Daar moeten wij nog
maar eens goed over praten, in combinatie met wat wij voor de basisscholen
gaan doen.De heer Stellingwerf heeft net als anderen nog gewezen op de eventuele
planlast in het systeem. Hij heeft gevraagd of deze ook wordt gecompenseerd.
Nu hoop en verwacht ik dat men zo weinig mogelijk bureaucratie zal veroorzaken.
Wij moeten natuurlijk een afspraak voor vier jaar maken en er moet op overeenstemming
gericht overleg gevoerd worden, wat in het begin flink wat aandacht zal vragen.
Maar als men de plannen eenmaal heeft vastgesteld, dan moeten die in de praktijk
goed ondersteunend werken bij het wegwerken van achterstanden. Natuurlijk
zijn er wel middelen mee gemoeid en de gemeente zal dus moeten afwegen welk
deel van de doeluitkering gebruikt moet worden voor de organisatie van dat
overleg. Dat zal men zelf moeten bekijken. Aan alle middelen die naar de gemeente
gaan, zijn ook al verplichtingen verbonden; het gaat dus niet om nieuwe verplichtingen,
wij gaan die juist bundelen. Ik hoop dat dit juist veeleer een vermindering
van de planlast zal opleveren dan dat het tot extra overleg leidt. In ieder
geval hoop ik dat het allemaal effectief zal zijn. Ik vind het in ieder geval
niet juist om te zeggen dat men meer geld nodig heeft omdat er taken bij zijn
gekomen, want het gaat om bestaande taken. Ze moeten alleen gebundeld worden
tot een goed beleid. Het blijkt ook best te kunnen en ik hoop dan ook dat
men dit overal verstandig zal doen. Wij zullen het ook in de gaten houden.De heer Stellingwerf heeft ook nog gezegd dat hij het ontzettend jammer
zou vinden als de gemeenteraad niet zelf het onderwijsachterstandenplan vaststelde,
maar dit aan het college van burgemeester en wethouders delegeerde. Ik moet
zeggen dat ik dat ook ontzettend jammer zou vinden, want dan komt er niet
die publieke discussie in de gemeenteraad over de vraag hoe men in de gemeente
die achterstanden gaat bestrijden. Dan mis je toch echt een dimensie aan hetgeen
je wilt bereiken. In het kader van de Gemeentewet kan een gemeenteraad echter
wel delegeren aan B en W. Wij kunnen dus niet hier bij wet dat onmogelijk
maken. Dat zou een zeer oneigenlijke constructie zijn. Als wij hier nog eens
luidkeels zeggen dat het verstandig is om dit plenair in de gemeenteraad te
behandelen, kan dat misschien helpen.De heer Bremmer (CDA):Ik begrijp dat de staatssecretaris een soort van appèl doet op
de gemeenteraden om het op deze manier te doen.Staatssecretaris Netelenbos:Ja. Het lijkt mij ook een ontzettend leuk debat voor gemeenteraadsleden.
Het zou toch jammer zijn als dit alleen maar in de kamer van B en W aan de
orde zou zijn. Het is overigens wel zo dat nogal wat gemeenten hun taak om
achterstanden te bestrijden bij een stichting hebben ondergebracht. Dat kan
ook. Dat betekent soms dat er een heel actieve stichting is die dit doet.
Dat kan voor sommige gemeenten een goed model zijn. Ik ken er van dichtbij
een aantal, waarvan ik denk dat het een goed publiek debat is dat zich daar
voltrekt. Het gebeurt niet achter gesloten deuren en er zit een hele club
van betrokkenen die dit in de praktijk regelt. Ik hoop dat het praten over
de vraag hoe de gemeentelijke samenleving goed functioneert, als thema in
de raad aan de orde blijft.De heer Bremmer (CDA):Die korte toelichting op de stichting betekent toch niet dat in die gemeenten
de gemeenteraad c.q. B en W het plan niet vaststelt?Staatssecretaris Netelenbos:Nee, in formele zin is dat niet zo. Al het werk dat moet gebeuren en alle
activiteiten hebben sommige gemeenten ondergebracht bij een stichting, een
stichting onderwijsachterstandenbestrijding of iets dergelijks.De heer Bremmer (CDA):Ik hoop dat het appèl dat de staatssecretaris uitsprak, ook voor
deze gemeenten blijft gelden.Mevrouw Lambrechts (D66):Als wij toch oproepen aan gemeenten doen, wil ik de staatssecretaris vragen
of het niet verstandig zou zijn om een oproep aan de gemeenten te doen om
als de gemeenteraad het vaststelt, dat óf integraal vast te stellen
óf integraal af te wijzen. De ellende is namelijk niet te overzien
als er na een inspannend debat hier en daar steentjes uit worden getrokken,
steentjes die er na het op consensus gericht overleg heel zorgvuldig in geplaatst
zijn. Dat lijkt mij dus heel erg moeilijk. Ik weet niet of het in de wet staat,
maar ik ben er steeds van uitgegaan dat het integraal wordt vastgesteld of
integraal afgewezen.De heer Van der Vlies (SGP):Ik wil mij daarbij aansluiten, want ik heb eigenlijk hetzelfde punt. De
mededeling dat gemeentebesturen het hier en daar aan stichtingen hebben gedelegeerd –
uiteraard zal het gemeentebestuur verantwoordelijk blijven – is voor
mij in die zin nieuw, dat wij hier hebben gestreden om dat op overeenstemming
gericht overleg in de wet te hebben. De staatssecretaris kent de voorgeschiedenis
als geen ander. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat straks het gemeentebestuur
tegen een school of de school zegt dat het geregeld is via de stichting en
dat dat een bindende factor is.Staatssecretaris Netelenbos:De formeel-juridische positie verandert natuurlijk niet, maar alle activiteiten
die aan de orde zijn, hebben sommige gemeenten ondergebracht in een stichting
waarin dan juist het schoolbestuur participeert of het schoolbestuur en/of
andere besturen die vanuit andere maatschappelijke geledingen in zo'n stichtingsbestuur
komen. De vraag is gesteld of dit ook kan. In het vooroverleg is dat ook vaak
door de VNG gevraagd, want het is staande praktijk. Op zichzelf kan dat wel,
maar in formeel-juridische zin is duidelijk wie de verantwoordelijkheid draagt.
Dat is namelijk het gemeentebestuur.Mevrouw Lambrechts (D66):De staatssecretaris ziet toch mijn probleem? Een gemeenteraad kan er vervolgens
nog mee gaan stoeien en dingen wijzigen. Zo'n gemeenteraad doet natuurlijk
precies hetzelfde als wij hier doen. Een zichzelf respecterende gemeenteraad
gaat niet uren debatteren om vervolgens te zeggen dat hij niets wijzigt, tenzij
heel duidelijk is dat dat is wat er verwacht wordt. Het wordt óf integraal
vastgesteld óf het wordt integraal afgewezen. Ik zie werkelijk niet
wat anders zou overblijven van het op overeenstemming gericht overleg.Staatssecretaris Netelenbos:Ik wil toch de lokale democratie maar de lokale democratie laten. Het
lijkt mij niet dat wij door middel van onderwijswetgeving daar ineens een
tandje van af moeten doen.De heer Van der Vlies (SGP):Dit verrast mij. En dat zal wel aan mij liggen, natuurlijk. De gemeente,
het lokale bestuur, is en blijft aanspreekbaar op de vaststelling van het
plan. En dat plan komt niet eerder tot stand dan nadat aantoonbaar overleg
is gevoerd dat op overeenstemming is gericht. En dat is toetsbaar.Staatssecretaris Netelenbos:Dat staat in de wet, ja.De heer Van der Vlies (SGP):Precies.Mevrouw Lambrechts (D66):Maar wat gebeurt er als een gemeenteraad daar flink in gaat wijzigen en
het vervolgens vaststelt?Staatssecretaris Netelenbos:Dan kan er een probleem ontstaan. Men zal zo hier en daar in beroep gaan.
Maar in gemeenteraden zitten fracties die hun mening willen geven. Zo gaat
het hier ook.Voorzitter! Dan kom ik bij de positie van de Onderwijsraad. Wij hebben
al een aantal keren gesproken over de adviesfunctie van de Onderwijsraad.
Waar kijkt de Onderwijsraad naar en wat kan hij betrekken in zijn advisering?
Het is van belang dat er sprake is van vrijheid van richting en inrichting.
De heer Bremmer heeft een amendement ingediend waarmee hij de financiële
gelijkstelling tot de competentie van de Onderwijsraad wil verklaren. Ik wijs
hem op de discussie die wij hebben gevoerd bij de behandeling
van het wetsvoorstel inzake de financiële gelijkstelling. Wij hebben
indertijd gesproken over de vraag of de Onderwijsraad daarin een rol zou moeten
hebben. Dat zou naar mijn mening niet goed zijn. In de wet inzake de financiële
gelijkstelling wordt geregeld hoe bij verordening iedereen gelijk moet worden
behandeld. Steeds is gezegd dat activiteiten in het kader van de regeling
samenwerking sociale vernieuwing onderwijs moeten zijn uitgesloten van de
financiële gelijkstelling. In het traject om te komen tot de vaststelling
van een plan moet er sprake zijn van op overeenstemming gericht overleg. De
financiële gelijkstelling kan niet in het systeem worden gebracht. Waarom
niet? Ik noem dan weer het KEA-project. Daarbij kan worden bekeken hoe effectief
kan worden gehandeld. En stel dat er dan drie scholen worden uitgekozen. Een
verstandige gemeente kiest dan drie scholen van verschillende richtingen uit.
Maar in een grote stad vertegenwoordigen drie scholen nooit alle richtingen.
Toch kan het buitengewoon inefficiënt zijn om meer scholen te betrekken
bij een dergelijke aanpak. Een school die graag had willen meedoen of die
in ieder geval graag de middelen had willen krijgen, kan dan te kennen geven
dat zij van mening is dat zij financieel niet in dezelfde positie is gebracht.
Maar het is niet goed om de middelen, die altijd te beperkt zijn voor de na
te streven doelen, over alle scholen te verdelen. Dan kan het nooit iets worden.
Vanaf het begin is financiële gelijkstelling uitgesloten in het onderwijsachterstandenbeleid.
Natuurlijk moet op een bepaalde manier tot afspraken worden gekomen. Ik wil
het zo houden. Anders kan het beleid ineffectief zijn. Stel dat een school
het gevoel heeft dat zij wordt gediscrimineerd vanwege de richting. En stel
dat een gemeente een richting absoluut nooit ziet staan bij het formuleren
van beleid. Dat past dan wel onder de noemer van het advies.Voorzitter! De heer Lilipaly heeft gevraagd of de Onderwijsraad om advies
kan worden gevraagd indien er geen plan wordt vastgesteld. Het antwoord op
die vraag is: ja. Dit is een gevolg van artikel 110b, tiende lid. Het subsidiebesluit
zou onderhevig kunnen worden gemaakt aan het advies van de Onderwijsraad.De heer Bremmer heeft gevraagd of een schoolbestuur zonder sanctie kan
afzien van deelname aan het GOA-plan door afstand te doen van de gemeentelijke
middelen. Het antwoord hierop is: neen, want het plan richt zich ook op de
schoolgebonden middelen. Het kan dus niet zo zijn dat een school hier niet
aan meedoet, geen verslag indient en niet wil zeggen hoe zij de doelen probeert
na te streven. Hier is heel bewust niet voor gekozen, omdat onze intentie
van gezamenlijkheid dan niet gerealiseerd kan worden.De heer Bremmer heeft verder gevraagd of ik zijn zorgen kan wegnemen over
de inrichting van het onderwijs. Hij wil weten of daar voldoende vrijheid
voor blijft bestaan en of dat een formele redenering is. Dit is geen formele
redenering, want het wetsvoorstel – ik heb dit al in andere bewoordingen
geschetst – houdt voldoende vrij voor de inrichting van het onderwijs.
Het gemeentebestuur heeft buiten het plan om geen bindende bevoegdheden ten
aanzien van de scholen. Het op overeenstemming gericht overleg is natuurlijk
buitengewoon belangrijk. Dan is er nog sprake van rechtsbescherming. Ook de
Algemene wet bestuursrecht biedt waarborgen.Het is de vraag of er een verordening moet komen. Op dit punt is een amendement
ingediend waarin wordt gesteld dat een gemeente een verordening moet opstellen
voor het formuleren van een onderwijsachterstandenplan. Ik heb gehoord dat
velen dit een goede gedachte vinden. Ik had echter het idee dat je dit aan
de gemeenten moest overlaten. De Vereniging van Nederlandse gemeenten is al
bezig met het opstellen van een modelverordening. Het is natuurlijk altijd
de vraag of je zoiets van bovenaf moet regelen of dat je het overlaat aan
de gemeenten zelf. In deze afweging sloeg bij mij de wijzer door naar het
standpunt dat men zelf toch wel kon kiezen hoe men dit wil doen. Ik heb echter
geen overwegende bezwaren tegen het in de wet opnemen van een verplichting
om te komen tot een verordening. Ik laat het oordeel over dit amendement dan
ook aan de Kamer over.De heer Van der Vlies heeft gezegd dat wanneer een openbare school in
het overleg zit en dit door de wethouder voorgezeten wordt, de openbare school
dan niet tegelijkertijd door die wethouder vertegenwoordigd kan worden en
dat daar eigenlijk iets voor geregeld moet worden. Ik vind echter dat je het
aan de gemeente moet overlaten hoe zij die kwestie van de dubbele petten regelt.
Ik ben wel van mening dat men zeer precies moet zijn met z'n petten. Er moet
geen sprake zijn van dubbele petten, als dat complicerend kan werken. Een
gemeente moet daar heel prudent mee omgaan. De variëteit aan verzelfstandigingsopties
is dan ook interessant; de gemeenten kunnen daar keuzes uit maken. Je ziet
overigens ook dat dit ontzettend vaak aan de orde is in gemeenten. Je kunt
niet in een gemeente komen of men praat daar over de positie van het openbaar
onderwijs. Men heeft dus al lang door dat je bij het voeren van lokaal onderwijsbeleid
heel prudent en precies moet zijn en moet oppassen voor rolverwisseling. Wij
hebben evenwel bij wet toegestaan dat de gemeente op dit punt een keuze maakt.
Men moet dus zelf afwegen of men integraal schoolbestuur wil blijven. Ik vind
dat men dan ook zelf moet beslissen hoe men zich laat vertegenwoordigen. Ik
ga ervan uit dat iedere weldenkende gemeente dit praktisch doet en er dus
voor zorgt dat de wethouder niet iedere keer op een ander puntje van zijn
stoel moet gaan zitten, omdat hij de ene keer voorzitter van het onderwijsoverleg
is en de andere keer participant, namelijk de vertegenwoordiger van het bestuur
van het openbaar onderwijs.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik kan mij er wel iets bij voorstellen dat de staatssecretaris
dat niet van hieruit bindend wil regelen en voorschrijven. Ik mag haar echter
wel zo verstaan dat die rolscheiding in haar ogen wijsheid is.Staatssecretaris Netelenbos:Ja, dat vind ik verstandig. Ik heb dat ook al breed geschetst in de discussie
over de bestuursvormen openbaar onderwijs.Voorzitter! De heer Bremmer heeft gevraagd of een bestuurscommissie in
beroep kan gaan. Het antwoord daarop is: ja.De heer Lilipaly heeft naar aanleiding van de discussie over de grens
van ƒ 250.000 verwezen naar de situatie van Molukse leerlingen in Vught
en Bovensmilde. Daar hoeven volgens hem geen onderwijsachterstandenplannen
te worden vastgesteld, want die gemeenten zitten onder de ƒ
250.000. Dat klopt. Smilde heeft 58 Molukse leerlingen. Vught heeft er 94.
De bedragen die daarmee zijn gemoeid, liggen rond de ƒ 200.000. De
gemeenten Vught en Smilde zullen wel een subsidiebesluit moeten nemen. Dat
betekent dat een procedure moet worden gevolgd via op overeenstemming gericht
overleg. Als men zich tekortgedaan voelt met betrekking tot de vrijheid van
richting en inrichting, dan kan men naar de Onderwijsraad stappen of men kan
een AWB-procedure beginnen. Er hoeft dus geen plan te worden opgesteld. In
dialoog, via op overeenstemming gericht overleg, moet men komen tot de besteding
van de subsidies.Na ommekomst van alles wat er tot dusver is gezegd, spreekt dat vanzelf,
maar de heer Bremmer heeft gevraagd of ik kan waarborgen dat scholen altijd
hun eigen leermiddelen kunnen kiezen. Het antwoord daarop luidt bevestigend.
Een gemeente als Den Haag heeft het speerpunt rekenen overigens hoog op de
agenda staan. Zo'n gemeente maakt mooie leermiddelenmethodes, zodat die in
de scholen tot beleid worden verheven. Veel scholen maken daar gebruik van,
in de zin van faciliëring. Dat neemt echter niet weg dat elke school
de vrijheid heeft om haar eigen leermiddelen te kiezen. Die vrijheid blijft
er ook. De gemeente vermag wat dat betreft niet meer dan het Rijk.De heer Rabbae heeft een vraag gesteld over de schoolinternaten. Ik zal
verslag doen van het overleg dat ik met de wethouders van de grote steden
terzake aan het voeren ben. Ik kom daar schriftelijk op terug. Het gaat hier
om decentrale taken, want ik herhaal dat ik niet zie hoe het Rijk tot een
extensivering van het beleid kan komen door het starten van schoolinternaten.
Dat is namelijk geen onderdeel van het huidige beleid. Als het echter gaat
om het voorkomen van problemen met jongeren door een effectief beleid, dan
komen bij uitstek de gemeenten aan bod. De grote steden krijgen additionele
middelen om beleid op dit punt te voeren. Zij moeten zelf afwegen hoe zij
tegen deze kwestie aankijken. Ik wijs er voorshands wel op dat de animo hiervoor
bij de steden niet groot is. Men vindt dit een buitengewoon dure maatregel,
in vergelijking met wat er aan alternatieven ligt. Een internaat drukt namelijk
langjarig op het budget. Men vindt dat een enorme belasting, lettend op de
uitgaven. Tot nu toe vindt men dat geen succesvol traject. Een en ander wordt
ambtelijk nog in kaart gebracht, maar het loopt niet echt goed.Dan het verschijnsel kopklas. De heer Van der Vlies heeft daarover een
vraag gesteld. In de gemeente Utrecht bestaat er een kopklas in het kader
van het huidige onderwijsvoorrangsgebiedenbeleid en de regeling samenwerking
sociale vernieuwing onderwijs. Men heeft daar een centrale klas in het leven
geroepen, na groep 8 van de basisschool. In die klas worden kinderen bijgespijkerd,
met name wat betreft het Nederlands. Dit betreft echter een lokaal initiatief.
Wij financieren dat niet. Ik ben in dit stadium wel een beetje huiverig voor
het structureel uitbouwen van deze kopklas. Wij hebben namelijk ontzettend
veel commentaar gehad op het verschijnsel van de zogenaamde schakelnomaden,
zoals wij dat vaak in de stukken noemden. Deze personen moesten bij de entree
in een ROC allerlei voorklassen volgen, voordat ze in de uiteindelijke beroepskwalificerende
opleiding terechtkwamen. Voorts loopt er nog een discussie over de vraag hoe
het zit met de maximale vijf jaar voor VBO-MAVO. Op deze manier kan men tot
een zesjarige programmering komen wat betreft VBO-MAVO, maar dat is niet de
bedoeling. Daarom moeten wij goed bekijken in welk kader dit moet worden geplaatst.
Voor zij-instromers bestaat soms een heel specifieke aanpak. Dat is absoluut
nodig. Soms krijgt men ook extra tijd of vrijstellingen voor die groepen kinderen
die het Nederlands niet goed leren beheersen, omdat zij daar te oud voor zijn.
Dat is ook formeel rijksbeleid, want dat zit in de onderwijswetgeving. Wij
zullen het met interesse volgen, maar het is zeker niet zo dat het binnen
de vigerende onderwijswetgeving praktijk zou moeten worden.Vervolgens kom ik te spreken over de amendementen. In het amendement op
stuk nr. 11 van de leden Van der Vlies en Bremmer wordt uitgegaan van een
verplichte verordening voor het op overeenstemming gericht overleg. Het oordeel
over dat amendement laat ik aan de Kamer over. Ik heb er in ieder geval geen
overwegende bezwaren tegen.Het amendement op stuk nr. 13 van de leden Lambrechts en Cornielje betreft
de verlenging van de adviestermijn voor de Onderwijsraad van vier naar acht
weken. Dat is toch een wat lastig amendement. Bij de decentralisatie huisvesting
hebben wij een termijn van vier weken aangehouden. Iedere verlenging van een
termijn is wellicht plezierig voor de Onderwijsraad, maar is zeker niet plezierig
voor het besluitvormingsproces op gemeentelijk niveau. Als je de decentralisatie
huisvesting vergelijkt met het onderwijsachterstandenbeleid, ook wat betreft
complexiteit van vraagstukken, is het de vraag of het nu wel zo voor de hand
ligt om de termijn te verlengen. Een verdubbeling van de termijn vind ik toch
wel ontzettend fors. Waar vanuit de Kamer is gezegd dat het zo zou moeten
zijn dat gewacht wordt op de uitspraak van de Onderwijsraad, zal door dit
amendement toch wel een heel sterke opschortende werking geïntroduceerd
worden.Mevrouw Lambrechts (D66):De staatssecretaris realiseert zich toch wel dat het hier een advies voor
vier jaar betreft? Een keer in de vier jaar wordt het namelijk vastgesteld.
Dat maakt het wat anders vergeleken met de decentralisatie huisvesting.Staatssecretaris Netelenbos:Ieder advies van de Onderwijsraad is gegrond, of dat nu voor een jaar
geldt of voor vier jaar. De Onderwijsraad zal zich altijd diepgaand oriënteren
om te komen tot een advisering. Je kunt dus niet zeggen dat omdat het advies
op een periode van vier jaar betrekking heeft en niet op een periode van een
jaar, de adviestermijn zelf langer zou moeten duren. Je moet ook de dynamiek
van het proces goed bewaken. Vier weken is een termijn die wij ook bij andere
wetsvoorstellen introduceren. Er komen nog wetsvoorstellen aan waarbij de
Onderwijsraad een rol gaat spelen. Het zou jammer zijn als de procedure bij
de Onderwijsraad dan ging leiden tot aanzienlijke vertragingen. Een termijn
van twee maanden vind ik toch wel vrij lang.Mevrouw Lambrechts (D66):Zit het probleem in het feit dat de adviestermijn afwijkt van die voor
de decentralisatie huisvesting? Of zegt u: acht weken is lang, zes weken zou
acceptabel zijn? Het is niet een kwestie van opbieden, maar
wij zoeken naar een bepaalde grens. Ik heb zelf wel eens eerder gezegd dat
de Onderwijsraad en de Raad van State wel een punt hebben waar ze stellen
dat als bij hen een adviestaak word gelegd, er ook sprake moet zijn van een
termijn waarbinnen een goed advies opgesteld kan worden.Staatssecretaris Netelenbos:Voor de gemeenten en de scholen is het praktisch wanneer al die termijnen
hetzelfde zijn. Wij hebben nu eenmaal vier weken geïntroduceerd. Het
is heel erg lastig om permanent een juridisch zakboek bij je te moeten dragen
om na te gaan of het in het desbetreffende geval nu gaat om vier weken, zes
weken of acht weken. Eenheid van regelgeving vind ik wat dat betreft erg praktisch
voor de ambtenaar, voor het schoolbestuur en ook voor onszelf, kortom voor
iedereen. Met het amendement-Schutte is inzake de decentralisatie huisvesting
een termijn van vier weken geïntroduceerd. Als het acht weken wordt,
vind ik dat te lang en te ingewikkeld. Als wij dan al moeten soebatten, dan
liever zes weken dan acht weken, maar het blijft ingewikkeld. Ik zou willen
voorstellen om te beginnen met een termijn van vier weken. Niets is voor de
eeuwigheid, maar ik ga er toch van uit dat het wel kan.Vervolgens kom ik te spreken over het amendement op stuk nr. 14 met betrekking
tot de inwerkingtreding. Bij de bespreking van de planning van werkzaamheden
is al gezegd dat iedereen kan uitrekenen dat wij niet per 1 augustus van dit
jaar alle gemeenten al zover kunnen hebben dat ze een onderwijsachterstandenplan
hebben gemaakt met alles wat daarbij komt kijken. De invoeringstermijn die
er nu in staat, kan dus niet. Ik heb geen bezwaar tegen het amendement, omdat
een jaar extra onvermijdelijk is. Gemeenten en schoolbesturen kunnen erop
vooruitlopen, dus invoering kan stapsgewijs gebeuren. Een aantal gemeenten
en scholen is al zover dat zij bijna kunnen beginnen. De opbrengst van de
1,25-regeling had ik graag al besteed aan de bestrijding van onderwijsachterstanden.
Ik wil die middelen als doeluitkering aan de gemeenten verstrekken. Ik heb
een titel nodig waarop dat kan. Als de invoeringstermijn wordt verlengd van
1 augustus 1997 tot 1 augustus 1998 heb ik die niet. Ik wil het amendement
overnemen, met daarbij de mededeling dat ik een nota van wijziging zal indienen
voor het creëren van een titel voor uitkering van het bedrag van 30 mln.Voorzitter! Het amendement op stuk nr. 15 van de leden Cornielje, Lambrechts
en Lilipaly betreft de voorhangbepaling. Ik hoor graag of het de bedoeling
is dat het om een zware voorhangprocedure gaat. Ik heb overigens geen bezwaar
tegen een voorhangprocedure.Het amendement op stuk nr. 16 van de heer Bremmer gaat over de financiële
gelijkstelling. Ik heb bezwaar hiertegen. Zijn voorstel is niet aan de orde,
mede bezien in het licht van de historie van onderwijs, sociale vernieuwing
en achterstandenbeleid.Met het amendement op stuk nr. 17 wordt beoogd dat het GOA-plan pas vastgesteld
kan worden na advies van de Onderwijsraad. Voorzitter! Dit is een buitengewoon
bureaucratisch amendement. Er moet in dat geval altijd advies worden uitgebracht.
Dat is een enorme belasting voor de Onderwijsraad. Dat is niet nodig als het
prima verloopt.De heer Bremmer (CDA):Het advies van de Onderwijsraad is een van de waarborgen. Men moet advies
kunnen vragen. Wat is erop tegen dat het gemeentelijk onderwijsachterstandenplan
niet wordt vastgesteld voordat dit advies binnen is? Ik ga er daarbij van
uit dat de Onderwijsraad binnen de vastgestelde termijn adviseert. Dit heeft
niets met bureaucratie te maken.Staatssecretaris Netelenbos:Ik had begrepen dat alle 200 plannen door de Onderwijsraad beoordeeld
zouden moeten worden. Gelukkig is dat dus niet de bedoeling. Het gevraagde
lijkt voor de hand te liggen, maar op zichzelf kan het bezwaarlijk zijn. In
de procedure is niet het moment vastgelegd waarop een school aankondigt dat
er advies moet worden gevraagd. Daags voor de behandeling van een plan kan
een school zo'n procedure starten. Er zal altijd sprake zijn van omstandigheden
die niet zo plezierig zijn. Ik kan mij voorstellen dat de besluitvormingsprocedure
daardoor ingewikkeld kan verlopen. Ik vind het in principe echter wel verstandig,
zeker als tijdig bekend is dat advies wordt gevraagd. Dan moet overigens niet
de termijn van acht weken voor advisering worden ingevoerd, want dan duurt
het eindeloos lang. Het ontbreekt dan nog wel aan een procedure waarin wordt
bepaald dat het advies niet op het laatste nippertje kan worden aangevraagd.De heer Bremmer (CDA):Ik heb uit de stukken begrepen dat het gemeentebestuur advies vraagt als
een van de actoren verzoekt om de Onderwijsraad in te schakelen. Dat gevaar
is er dus niet.Staatssecretaris Netelenbos:Jawel.De heer Bremmer (CDA):Het advies van de Onderwijsraad is een van de waarborgen die de staatssecretaris
zelf biedt. Ik vind het dan voor de hand liggend dat het plan niet wordt vastgesteld
dan nadat het advies is ontvangen. Daar zit geen bureaucratisch of vertragend
element in. Dat is alleen een zekerheidselement.Staatssecretaris Netelenbos:Stel dat de gemeenteraad op enig moment het gemeentelijk onderwijsachterstandenplan
heeft geagendeerd. Een of twee dagen voordat het wordt behandeld, dient het
schoolbestuur zo'n verzoek in bij die gemeente. Dat kan in de praktijk gebeuren.De heer Bremmer (CDA):Nee, want dan kan het plan nooit voor de gemeenteraad geagendeerd zijn.Staatssecretaris Netelenbos:Volgens het wetsvoorstel zoals dat nu is uitgewerkt, kan dat wel.De heer Cornielje (VVD):Ik wil deze discussie even onderbreken. Wij hebben een amendement ingediend
op stuk nr. 13, dat hiermee een relatie heeft.Je kunt de termijn van acht weken ook terugbrengen naar een termijn van
vier weken om het te standaardiseren. Er is echter ook een advies van de Raad
van State en de Onderwijsraad: mocht een zorgvuldige procedure binnen die
vier weken niet mogelijk zijn – dat zal zeer uitzonderlijk zijn –
dan kan de Onderwijsraad aangeven dat hij daarvoor nog maximaal vier weken
de tijd neemt. Dan is het echt gereduceerd tot een enkel geval en dan is het
genoemde amendement overbodig geworden. Misschien is dat iets
om over na te denken en in tweede termijn op terug te komen.Staatssecretaris Netelenbos:Ik meen dat de conclusie van de heer Cornielje niet klopt, maar dat moet
de heer Bremmer zelf maar zeggen.De heer Bremmer (CDA):Partijen kunnen het niet eens worden. Dan is er gelegenheid om advies
te vragen aan de Onderwijsraad. Het gemeentebestuur fungeert daarbij als intermediair.
Dan moet binnen vier weken de Onderwijsraad reageren. Pas daarna kan het plan
worden vastgesteld. Het is dus niet mogelijk dat het plan wordt geagendeerd
en dat een van de partners een dag van tevoren – als een duveltje uit
een doosje – besluit om advies te vragen. Dat kan gewoon niet. Wij kijken
daar verschillend tegenaan. Mijn amendement is erop gericht dat bij de vaststelling
van dat plan het advies van de Onderwijsraad op tafel ligt.Staatssecretaris Netelenbos:Ja, dat begrijp ik. In het wetsvoorstel ontbreekt echter een procedure
in het voortraject. Behandeling na ommekomst van het advies – de raad
weet dan wat er in het advies staat; hij kan dan wegen of hij daar rekening
mee wil houden of niet – is op zichzelf plausibel, maar dat vraagt wel
om een procedure in het voortraject, zodat een schoolbestuur dat verzoek niet
op het laatste nippertje doet aan de gemeente.De heer Van der Vlies (SGP):Is die verordening niet juist daarop van toepassing? Ik vraag een verordening.
Het oordeel over het desbetreffende amendement laat de staatssecretaris aan
de Kamer over. In zo'n verordening moet natuurlijk glashelder geformuleerd
zijn hoe die procedure verloopt. Ik ben het overigens met collega Bremmer
eens: het mag niet voorkomen dat als een geleding een advies wil en het gemeentebestuur
dat bij de Onderwijsraad aanvraagt, de gemeenteraad intussen gewoon het plan
vaststelt, want dan is het een farce geworden. De volgorde der dingen is:
overleg, conceptplan, het verzoek van een geleding om een advies van de Onderwijsraad,
het advies ligt er en dan kan over het plan worden beslist. Dat kan allemaal
beschreven zijn in die verordening, evenals de termijnen.Staatssecretaris Netelenbos:Ik wil hier in juridisch opzicht nog even goed naar laten kijken. De redenering
van de heer Van der Vlies om in de verordening te regelen tot wanneer je bezwaar
kunt aantekenen en advies kunt vragen bij de Onderwijsraad, kan ik volgen.
Dan moet je echter wel vasthouden aan de termijn van vier weken en die niet
verlengen. De Onderwijsraad moet niet in de verleiding kunnen komen om er
langer over te doen. Dan moet men er echt voor zorgen dat de zaak voortgang
vindt. Dan zou je in de wet moeten opnemen dat die verordening in ieder geval
de procedure inzake het indienen van zo'n verzoek, enz., bevat. Dat wil ik
echter nog laten beoordelen. Als dat leidt tot steun voor dit wetsvoorstel –
ik let ook even op hetgeen de heer Bremmer zei – dan meen ik dat dit
kan, maar dat wil ik nog even goed laten bekijken.De voorzitter:Ik stel voor dat de staatssecretaris de juridische consequenties nagaat.
Nadat dit gedaan is, kan zij in tweede termijn op dit amendement terugkomen.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik wilde juist een suggestie doen. Zou het mogelijk zijn dat
in de verordening een bepaling komt dat een school binnen een bepaalde termijn
om een advies van de Onderwijsraad moet vragen? Die termijn kan zijn vier
weken voordat het plan in de gemeenteraad wordt vastgesteld. Die datum moet
dan natuurlijk wel van tevoren bekend zijn. Je verliest dan geen tijd, terwijl
de procedure zuiver verloopt.Staatssecretaris Netelenbos:Ik laat nagaan hoe dit juridisch het beste kan worden geregeld. Het gaat
om een mooi samenspel: er is dat op overeenstemming gericht overleg, er komt
een conceptplan, je kunt vinden dat je geweld wordt aangedaan in het kader
van vrijheid van richting en inrichting, je wilt dan naar de Onderwijsraad.
Dat moet tijdig gebeuren. De Onderwijsraad doet vervolgens maximaal vier weken
over dat advies. Dat laatste vind ik wel van belang. Als het langer gaat duren,
is dat slecht voor de voortgang van het proces. Het geld ligt er al. Het gaat
om doeluitkeringen. Die moeten worden besteed. Wij hebben al eerder te maken
gehad met een termijn van vier weken. Je kunt veel begrip hebben voor instituties,
maar zij zijn er wel speciaal voor. Als zij problemen hebben met hun capaciteit,
zijn zij ongetwijfeld zo assertief dat zij bij mij op de stoep staan.Voorzitter! Het amendement op stuk nr. 18 van de heer Bremmer betreft
een waarborg dat middelen evenwichtig worden verdeeld naar leerlingpopulatie.
Dat is een overschrijdingsachtige benadering. Ik vind die in strijd met effectieve
inzet van de middelen. Ik heb daar dus bezwaar tegen.Het amendement op stuk nr. 19 van de heer Van der Vlies is vervangen door
het amendement op stuk nr. 23. Over dat amendement is al veel gesproken. De
heer Van der Vlies zal zich kunnen voorstellen dat ik overwegend bezwaar heb
tegen dit amendement. In het licht van de discussie die wij zojuist hebben
gevoerd, is het amendement wellicht overbodig geworden.Het amendement op stuk nr. 20 is van de heer Schutte. Het is interessant
dat de heer Schutte het intercedaire samenwerkingsverband veel invloed wil
geven op de inzet van de gewichtenmiddelen in de school. Ik vind dat een vrij
revolutionair voorstel. Hij denkt via dit amendement sterk mee over de vraag
hoe je kunt komen tot gecoördineerd en gemeenschappelijk beleid. Dit
wetsvoorstel heeft gekozen voor de lijn van gemeentelijke decentralisatie
voor de doeluitkering door samenhangende processen, zoals ik die vandaag al
enkele keren heb geschetst. Ik geef er de voorkeur aan dit te regelen met
het wetsvoorstel GOA. Dat neemt niet weg dat in de praktijk er zeker een relatie
ligt tussen datgene wat gebeurt in het kader van Weer samen naar school en
hetgeen zal moeten gebeuren in het kader van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid.
Voor een deel betreft het absoluut dezelfde doelgroep. Relatief gaan er veel
achterstandskinderen naar het speciaal onderwijs. Alles afwegend hebben wij
toch gekozen voor die heldere verhouding. Het samenwerkingsverband Weer samen
naar school heeft zijn handen vol aan het totstandbrengen van die samenwerking.
Het is geen gemakkelijke procedure. Men is daar volop mee bezig. Ik wil die
twee lijnen die weliswaar veel met elkaar te maken hebben,
organisatorisch uit elkaar houden.De heer Stellingwerf heeft een amendement ingediend op stuk nr. 21 over
de grens van ƒ 250.000. Hij wil de schoolgebonden middelen uit dat
bedrag halen. Dat is niet de bedoeling. Heel weinig gemeenten zouden dan nog
een plan moeten maken. Ik zou dat heel erg jammer vinden. Daarom heb ik bezwaar
tegen dit amendement.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! De kern van het amendement is dat wordt beoogd de gemeentelijke
middelen toe te voegen. Ik geef toe dat het andere aspect ook in het amendement
zit, maar het eerste was onze hoofddoelstelling. Wij wisten op dat moment
ook nog niet dat hierover nog enkele amendementen zouden worden ingediend.
Wellicht kan ik in tweede termijn nog even terugkomen op dat onderdeel. De
staatssecretaris kan dan misschien toelichten waarom de gemeentelijke middelen
er niet bijgeteld zouden mogen of kunnen worden.Staatssecretaris Netelenbos:De heer Stellingwerf bedoelt dus los van de doeluitkering? Dus als de
gemeente additionele middelen investeert, valt dit niet onder de ƒ
250.000?De heer Stellingwerf (RPF):Dat kan om grote, substantiële bedragen gaan.Staatssecretaris Netelenbos:De heer Stellingwerf wil dus de reikwijdte vergroten in plaats van verkleinen.
Ik dacht juist dat hij die aan het verkleinen was.De heer Stellingwerf (RPF):Ik geef toe dat het amendement zoals de staatssecretaris dat net heeft
voorgelezen, beperkend is. Ik wil in ieder geval ook haar oordeel horen over
het aspect dat ik net heb genoemd.Staatssecretaris Netelenbos:Het ene deel is duidelijk. Bij het andere deel gaat het om een verplichting
namens het Rijk. De rijksoverheid legt immers op dat de gemeenten iets moeten
doen. Ik vind dat waar er een relatie moet zijn tussen rijksmiddelen, schoolgebonden
middelen en doeluitkeringen aan de gemeenten, er ook een relatie moet zijn
tussen de planverplichtingen die worden opgelegd en de middelen. Wat de gemeenten
er zelf nog instoppen, is aan de gemeenten. Daar heeft zich in het kader van
subsidiebesluiten en de regeling daarvan al een hele praktijk ontwikkeld.
Die zijn overigens onderhevig aan dezelfde procedure, niet zijnde een planprocedure.
Dat heb ik al een paar keer gezegd. Bij verplichtingen vind ik dus dat er
sprake moet zijn van een relatie met de financiële ruimte die het Rijk
geeft. Die keuze wil ik vasthouden. Die vormt een legitimatie voor de verplichting
die je oplegt.Ik heb al veel gezegd over het amendement op stuk nr. 22. Ik vind het
amendement een verbetering en zou het ook willen overnemen, wanneer daartegen
geen bezwaar bestaat.De voorzitter:Mag ik de woordvoerders vragen of er bezwaar bestaat tegen overneming
van het amendement op stuk nr. 22?De heer Schutte (GPV):Misschien niet, mijnheer de voorzitter, maar ik vind het nu nog te vroeg
om daarover te beslissen. We krijgen nog een tweede termijn en er liggen nog
alternatieve amendementen. Het lijkt mij daarom beter het debat eerst voort
te zetten en daarna pas een beslissing over dit amendement te nemen.De heer Van der Vlies (SGP):Daar sluit ik mij bij aan, voorzitter.De voorzitter:Dan blijft dit amendement onderdeel van de beraadslaging uitmaken.Ik heb nog verzuimd te vragen of er bezwaar bestaat tegen overneming van
het amendement op stuk nr. 14. Dat blijkt niet het geval te zijn.Het amendement-Lilipaly c.s. (stuk nr. 14) is derhalve overgenomen.Staatssecretaris Netelenbos:Het amendement op stuk nr. 24 van de heer Rabbae gaat over een plan op
hoofdlijnen wanneer het bedrag minder is dan ƒ 250.000. Ik heb eigenlijk
al geschetst hoe ik daar tegenaan kijk. Ik maak bezwaar tegen het amendement.
Ik denk ook dat het niet nodig is. De subsidiebesluiten kennen immers wel
de procedure die ik hier al een paar keer heb uiteengezet. Ik denk dat het
materieel hetzelfde effect heeft als wat de heer Rabbae beoogt. Het enige
verschil is natuurlijk dat er geen onderwijsachterstandenplan is, maar wel
een subsidiebesluit op basis waarvan er beleid wordt gevoerd. Ook de schoolbesturen
kunnen hun invloed uitoefenen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat besluit geeft echter geen inzicht in wat met de middelen wordt gedaan.
Dat is het verschil. Dat krijgt de staatssecretaris niet te zien.Staatssecretaris Netelenbos:De subsidievoorwaarden worden door de gemeente gesteld. Er moet ook een
op overeenstemming gericht overleg gevoerd worden. Het is ook zo dat in de
monitoring van het totale beleid zichtbaar wordt wat er gebeurt. Bij planverplichtingen
gaat het om verslaglegging. Dan moet je wat bescheidener zijn als de middelen
ook wat bescheidener zijn. Men moet oppassen om niet te zware procedures in
te voeren bij een geringe financiële ruimte. Dan gaat te veel geld in
de organisatie te zitten en komt te weinig geld op de werkvloer terecht.De heer Rabbae heeft het amendement op stuk nr. 25 ingediend, waarin hij
voorstelt om nadrukkelijk in de wet vast te leggen dat voorschoolse activiteiten
worden verricht in plaats van kunnen worden verricht. In het licht van de
discussie zal het de Kamer duidelijk zijn dat dit mij een brug te ver is.
Ik heb bezwaar tegen het amendement. Het woord "kunnen" geeft juist aan dat
men zelf in onderling op overeenstemming gericht overleg daarin prioriteiten
kan stellen.Het amendement op stuk nr. 26 van de heer Rabbae stelt dat ook de welzijnsinstellingen
in het plan moeten worden opgenomen. In de systematiek van het onderhavige
wetsvoorstel past het niet. Technisch is het amendement niet goed. Als het
gaat om het voeren van onderwijsachterstandenbeleid, is dat reeds het geval.
In het derde lid staat: de wijze waarop de middelen worden ingezet alsmede
de scholen en instellingen die daaruit voortvloeiende activiteiten zullen
verrichten. Wat hij materieel wil, is al aan de orde. Het is niet altijd een
verplichting dat alle welzijnsactiviteiten in zo'n plan komen. Als de instellingen
een rol spelen bij het gemeentelijk onderwijs achterstandenbeleid,
dan wordt dat in het plan opgenomen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De tweede termijn zal volgende week, naar verwachting op woensdag, worden
gehouden.Sluiting 18.28 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-3675-3712.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl