Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling discriminatie wegens een handicap) (28221)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 5170-5182

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-09-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 89, pagina 5170-5182

04-09-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28221Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 in verband met het actualiseren van de solvabiliteitseisen voor het verzekeringsbedrijf (28838); - Wijziging van de Infectieziektenwet ter incorporatie van het severe acute respiratory syndrome (28918); - Wijziging van de Wet grensoverschrijdende betaaldiensten in verband met de uitvoering van de verordening betreffende grensoverschrijdende betalingen in euro (28650); - en drie andere wetsvoorstellen (28789, 28068, 28748)Pagina 5147-5147
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing van de structuurregeling (28179)Pagina 5147-5170
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 4 september 2003)Pagina 5182-5183
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling discriminatie wegens een handicap) (28221)Pagina 5170-5182
Presentie en opening (donderdag 4 september 2003)Pagina 5147-5147
Regeling van werkzaamheden (donderdag 4 september 2003)Pagina 5170-5170

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 91 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling van beledigende
uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden
wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling
discriminatie wegens een handicap) (28221).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Vandaag ligt het wetsvoorstel Strafbaarstelling van discriminatie
wegens een handicap voor. Wie het wetsvoorstel bekijkt, ziet dat het helemaal
niets lijkt. Deze wet is geen dikke, ondoordringbare pil. Deze wet is niet
eens een alinea of een zin. Deze wet gaat feitelijk om een paar woordjes extra
in de wet. Die zijn echter ontzettend belangrijk. Met deze paar woordjes extra
wordt recht gedaan aan ongeveer 10% van de bevolking die een handicap of chronische
ziekte heeft. Deze paar woordjes geven aan: "de overheid beschermt u". Iedereen
die tot een bepaalde groep of bepaalde minderheid behoort – en wie behoort
er op zijn tijd niet tot een minderheid – kent het gevoel om alleen
te staan tegenover instanties, vooroordelen of discriminatie. Het minste wat
een overheid kan en moet doen, is ten principale afwijzen dat dit gebeurt.
In dit land mag er niet gediscrimineerd worden. Of je nu man of vrouw bent,
tot een bepaalde religie behoort, een donkere huidskleur hebt of nu eenmaal
verliefd bent op iemand van het eigen geslacht: "de overheid staat naast u
als u gediscrimineerd wordt en neemt het voor u op". Het is eigenlijk schandalig
dat dit tot nu toe niet gold voor mensen met een handicap. Met deze wet gebeurt
dat wel. D66 staat dan ook zeer sympathiek tegenover deze wijziging van de
wet.Er is al veel gewisseld in de schriftelijke rondes met de regering over
dit wetsvoorstel. Het lijkt mij niet zinnig om dat hier te herhalen. Ik licht
er een aantal dingen uit die voor ons belangrijk zijn. De wijziging van het
Wetboek van Strafrecht geldt niet voor het sociaal-economische verkeer. De
regering stelt dat dit niet moet omdat een duidelijke begrenzing van gevallen
waarin strafbare discriminatie op grond van handicap zich voordoet niet te
geven is. Bovendien valt dit onder de Wet gelijke behandeling op grond van
handicap of chronische ziekte, zo stelt de regering.Deze uitzondering voor het sociaal-economische verkeer heeft veel vragen
opgeroepen. D66 en heel veel andere partijen vroegen zich in het verslag af
waarom dat zo moeilijk is. Het antwoord van de regering daarop is dat in veel
gevallen door aanpassingen in werktijden, werkmaterialen, begeleiding en toegankelijkheid
van gebouwen, een persoon met een handicap in staat gesteld kan worden om
in het sociaal-economische verkeer op gelijkwaardige wijze te participeren.
Dan is de vraag in hoeverre deze verplichting reikt om deze aanpassingen te
verrichten. Naar onze mening kan het strafrecht een extra pressiemiddel vormen
om het af te dwingen. De regering vindt dat dit dus niet binnen deze wet thuishoort.
Wij vinden van wel.Ik stel een paar vragen hierover, omdat wij de opening bieden aan de regering
om ons te overtuigen. In hoeverre wordt discriminatie in het sociaal-economisch
verkeer genoeg bestreden? Welke pressiemiddelen zijn er voldoende in de andere
wetgeving aanwezig? In tegenstelling tot wat aangegeven wordt door de regering,
namelijk dat grenzen in het sociaal-economisch verkeer niet te geven zijn,
is blijkbaar heel goed aan te geven dat dit niet tot de strekking
van de wijziging behoort. Mijns inziens is de stelling dat de grenzen niet
aan te geven zijn een loze stelling. Ik hoor graag de argumenten van de minister
op dit punt. Ik heb grote sympathie voor het amendement van mevrouw Kalsbeek,
waarin discriminatie op grond van ambt, beroep of bedrijf bij deze wijziging
wordt betrokken.Ik ben overigens van mening dat er in eerste instantie naar gestreefd
moet worden om het probleem op een andere manier op te lossen dan middels
strafbaarstelling. Het beleid moet met name voorwaardenscheppend zijn en stimulerend
zijn om mensen met een handicap op dezelfde wijze te laten participeren als
mensen met een handicap. Je hoeft niet altijd alles af te dwingen via het
Wetboek van Strafrecht. Het moet echter wel kunnen.Ik heb niet zo veel behoefte aan de amendementen van de leden Rouvoet
en Van der Staaij om de begrippen lichamelijke, psychische of verstandelijke
handicap te vervangen door het begrip handicap. Mij lijkt, zoals te zien is
in het verslag, dat de huidige afbakening voldoende is en dat iedereen daaronder
kan worden gevat. Ik hoor graag argumenten voor een verkorting. Ik sta daar
op zichzelf open voor. Ik heb mij door de argumenten in het verslag niet laten
overtuigen. Ik heb er op dit moment geen behoefte aan.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Een van die argumenten is een zoveel mogelijk gelijke terminologie als
in wetgeving over hetzelfde onderwerp. In de Wet gelijke behandeling is er
bewust voor gekozen om van mogelijk beperkende toevoegingen af te zien. Waarom
zou je dan verwarring mogelijk maken door in het strafrecht andere omschrijvingen
te gebruiken dan in de civiele wetgeving?De heer Van der Ham (D66):Veel organisaties hebben al laten weten dat het in de wet zodanig moet
worden omschreven dat er zoveel mogelijk mensen onder vallen. Er is veel discussie
gevoerd over een objectieve omschrijving van een handicap. In de omschrijving
in dit wetsvoorstel worden drie begrippen gehanteerd waarvan ik denk dat daarmee
voldoende recht wordt gedaan aan degenen die daaronder behoren te vallen.
Het gaat mij er dus om of voldoende mensen zich in die wet herkennen en denken
daar aanspraak op te kunnen maken. Nogmaals, ik wacht graag uw nadere pleidooi
daarvoor af. In eerste instantie heb ik er niet zoveel behoefte aan, maar
ik sta er in principe uiteraard voor open.Voorzitter. De heren Rouvoet en Van der Staaij hebben ook een amendement
ingediend over de strafbaarstelling van discriminatie van ongeborenen met
een handicap. Ik heb daar zo mijn twijfels over. De minister merkt terecht
op dat dit eigenlijk al onder de wet valt. Mensen die zich gediscrimineerd
voelen door opmerkingen over bijvoorbeeld ongeborenen met een handicap kunnen
al een beroep op deze wetgeving doen. Wat ons betreft, is dat voldoende.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Vindt de heer Van der Ham het op zich wel wenselijk dat ook
dit door de strafwet wordt beschermd?De heer Van der Ham (D66):Alle mensen die onheus worden bejegend vanwege hun handicap moeten een
beroep op deze wet kunnen doen!De heer Van der Staaij (SGP):De heer Van der Ham zegt dat het niet nodig is omdat het er al in staat,
maar als hem nu aannemelijk kan worden gemaakt dat het wellicht toch beter
is om het expliciet te benoemen, zou ik hem daar dan in mee kunnen krijgen?De heer Van der Ham (D66):Natuurlijk ben ik bereid om mij te laten overtuigen door argumenten, maar
gelezen het verslag en de schriftelijke antwoorden zie ik vooralsnog die noodzaak
nog niet.Voorzitter. In het verleden heeft D66 verschillende malen gepleit voor
uitbreiding van artikel 1 van de Grondwet. Wij zien graag dat discriminatie
wegens handicap maar ook wegens seksuele voorkeur in de Grondwet wordt opgenomen.
Dat is vandaag weliswaar niet aan de orde, maar wij horen wel graag hoe de
minister tegen wijziging van de Grondwet in die richting aankijkt.De heer Jager (CDA):Voorzitter. Door deze wijziging wordt een belangrijke categorie aan bestaande
wetgeving toegevoegd die niet vergeten mag worden. Het wetsvoorstel strekt
ertoe om ook discriminatie van gehandicapten strafbaar te stellen. Wij zouden
ons eigenlijk moeten schamen dat het nodig is om met elkaar te debatteren
over een onderwerp als het onderhavige. Immers, het was tot nu toe redelijk
vanzelfsprekend dat dergelijke mensen niet werden gediscrimineerd vanwege
hun, zo wij dat noemen, handicap. In het algemeen voelen dergelijke mensen
zich niet gehandicapt, maar willen zij als volwaardige medeburgers worden
beschouwd. Dat geldt ook voor de andere categorieën die in deze artikelen
worden genoemd. In feite zouden wij daarom geen technische verhalen moeten
houden, maar veel meer ethische beschouwingen over de vraag hoe het zover
heeft kunnen komen dat het noodzakelijk is om dergelijke wetgeving in te voeren.De motie-Rouvoet/Van der Staaij waarin wordt gevraagd om deze wetgeving,
heeft er uiteindelijk toe geleid dat het proces in werking is gesteld dat
op zijn beurt heeft geleid tot het thans voorliggende voorstel. Het was ook
de bedoeling van de indieners dat er nadrukkelijk zou worden gediscussieerd
over dit onderwerp, opdat deze groep niet als buitengesloten en als niet te
discrimineren wordt ingebracht in de wet.Dat dit de gelederen in de Kamer bezighoudt, blijkt wel uit de vele vragen
die zijn gesteld over de concrete invulling. Ik verwijs naar de nota naar
aanleiding van het verslag en naar de uitvoerige toelichting van de regering.
Men zoekt naar woorden om goed te kunnen omschrijven wie er wel en wie niet
onder dit voorstel vallen.Daarnaast is de sociaal-economische positie van de groep regelmatig aan
de orde geweest. De minister heeft aangegeven dat dit voorlopig nog niet zal
worden opgenomen in artikel 429q Strafrecht en dat hij de ontwikkelingen op
dit terrein verder wil afwachten, onder andere in het kader van nieuwe wetgeving
en op grond van jurisprudentie die zal ontstaan.Het is op zich wel goed dat er wetgeving wordt ontwikkeld waarmee de belangen
van de groep worden behartigd en wordt voorkomen dat hij wordt gediscrimineerd.
Dit stuk zou dan ook als hamerstuk kunnen worden gezien, ware
het niet dat er ook een andere kant van de medaille is. Je wordt op deze manier
namelijk verplicht om allerlei groepen mensen te stigmatiseren vanwege hun
geaardheid, ras of overtuiging of, zoals nu voorligt, hun handicap. Ons uitgangspunt
is echter dat wij het leven van iedere mens willen en hebben te respecteren.
Met andere woorden: wie je ook discrimineert of beledigt of in zijn eer en
goede naam aantast, dit dient te allen tijde strafbaar te zijn. Om te komen
tot een echt gelijke behandeling van mensen, zou je wellicht moeten overgaan
tot het heroverwegen van de tekst van de artikelen 261 en verder. Als er dan
al een lex specialis zou moeten komen, zou je kunnen denken aan de wijze waarop
bijvoorbeeld de belediging van een ambtenaar in functie strafbaar is gesteld
in artikel 267 waarbij de strafmaat met een derde wordt verhoogd.Uitgangspunt is en blijft dat iedere mens in principe voor de wetgever
gelijk is. De aantasting van bepaalde groepen minderheden of kwetsbare groepen
of zwakkeren in de samenleving wordt nu echter bedreigd met een zwaardere
straf. In de geest van de wetgeving tot nu toe zou je dan kunnen denken aan
het dreigen met een strafmaximum van een derde meer dan de straf die staat
op de generale bepaling. Je voorkomt daarmee dat mensen worden gestigmatiseerd
en je voorkomt een zekere juridisering in de wetgeving.Als ik het geheel overzie en kijk naar de stukken die wij recent hebben
ontvangen, valt mij op dat er door de wijziging van het Wetboek van Strafrecht
zoals die nu wordt voorgelegd, wellicht valse verwachtingen worden gewekt,
omdat mensen kunnen denken dat daarmee allerlei voorzieningen in gebouwen
kunnen worden geregeld. Dit roept bij ons vragen op. De voorbeelden die bijvoorbeeld
worden genoemd in de brief van de Chronisch zieken en gehandicaptenraad vallen
soms onder een andere wetgeving dan het voorliggende wetsvoorstel. Er is sprake
van toegankelijkheidsproblemen, omdat veel gebouwen nog onvoldoende toegankelijk
zijn voor bepaalde groepen gehandicapten. Indien alle voorbeelden onder dit
voorstel zouden vallen, welke investering is er dan gemoeid met de invoering
van deze wetgeving? Zou dit niet beter via andere, bestaande wetgeving kunnen
worden afgedwongen? Zo kan worden voorkomen dat de valse verwachting wordt
gewekt dat het strafrecht ook kan worden gebruikt om gebouwelijke voorzieningen
te realiseren.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Om te voorkomen dat wij in dit debat bijdragen aan de verwarring, vraag
ik aan de heer De Jager of hij het met mij eens is dat er naast de wetgeving
die op dit terrein al is behandeld in de Kamer, namelijk de Wet gelijke behandeling,
een aparte categorie nodig is, namelijk de strafrechtelijke bescherming waarover
wij vandaag spreken.De heer Jager (CDA):Ik ben het ermee eens dat er een strafrechtelijke bepaling moet zijn waarin
de aantasting van de leefomgeving van deze mensen strafbaar wordt gesteld.
Dit laat onverlet dat niet de indruk mag worden gewekt dat via het strafrecht
zaken kunnen worden geregeld of afgedwongen die via andere wetgeving wel kunnen
worden afgedwongen, bijvoorbeeld via de Wet gelijke behandeling of het civiele
recht. Naar de mening van mijn fractie raakt het strafrecht vervuild als dit
soort zaken wordt afgedwongen via het strafrecht omdat dit niet voorziet in
het treffen van maatregelen op langere termijn, zoals het aanpassen van een
gebouw of het verstrekken van brailleschrift binnen vier weken, afdwingbaar
met een dwangsom van € 1000 per dag. Ik noem deze gevallen slechts
als voorbeeld. Het civiele recht is hiertoe meer geëigend, hetgeen onverlet
laat dat in het strafrecht een strafbaarstelling moet worden gehandhaafd ten
aanzien van het beledigen van ieder mens.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Wij zijn het redelijk eens met elkaar en anders kunnen wij het worden.
Voor de zekerheid vraag ik u nog het volgende, want er kan sprake zijn van
een behoorlijke overlap. Op bepaalde gedragingen kunnen mensen elkaar aanspreken
via het civiele recht. Daar kan echter een element van strafwaardigheid insluipen
als het om strafrechtelijk relevante discriminatie gaat. Die mogelijkheid
mag niet te veel naar de achtergrond verdwijnen. Ik bespeur daartoe de neiging
bij u.De heer Jager (CDA):Ik heb in Jagerhet begin slechts willen aangeven dat deze zaak absoluut
in het strafrecht geregeld moet worden. In het strafrecht mogen echter geen
valse verwachtingen worden gewekt over dit soort zaken. Het is helder dat
iemand strafrechtelijk kan worden aangesproken en dat daarvan een signaal
uitgaat. Dat moet ook duidelijk zijn. In de Kamer is echter
ook de Wet gelijke behandeling aan de orde geweest, en in het civielrecht
is jurisprudentie gecreëerd, aan de hand waarvan voorzieningen gerealiseerd
kunnen worden om mensen volledig te laten participeren in het maatschappelijk
leven. Daarvoor vraag ik aandacht. Uit het verslag blijkt ook dat regelmatig
vanuit de Kamer is gewezen op het sociaal-economisch verkeer. De Wet gelijke
behandeling moet anders worden bezien dan het begrip "beledigende aard" in
het strafrecht. Die belediging moet strafbaar zijn, bijvoorbeeld door allerlei
bepalingen ten aanzien van verschillende groepen op te nemen of door mensen
als één groep te beschouwen en niet te stigmatiseren. Ieder
mens is gelijk en via de strafmaat wordt uitgedrukt wat ten aanzien van de
verschillende groepen zwaarder weegt.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik ben bang dat op deze manier verwarring ontstaat. Er moet verschil zijn
tussen het onderscheid maken, hetgeen soms noodzakelijk is, ook voor gehandicapten
die soms andere voorzieningen nodig hebben dan niet-gehandicapten, en discriminatie.
Het essentiële aspect van discriminatie is het krenkende, het beledigende,
het afdoen aan de volwaardigheid van het menszijn. U bedoelt toch niet dat
daaraan afbreuk wordt gedaan? Het gaat toch om het onderscheid tussen strafwaardig
gedrag en de ook heel belangrijk wetgeving die vervat is in de Wet gelijke
behandeling.De heer Jager (CDA):Het krenkende en het strafwaardige in de richting van de groep staat voor
mijn fractie buiten kijf. Het is helder dat dit punt geregeld moet worden.
In het Wetboek van Strafrecht staan nu echter gigantisch veel bepalingen waarbij
elke groep apart wordt benoemd. Is het niet veel beter om één
tekst op te stellen waarin staat dat elke vorm van belediging in de richting
van wie dan ook als ernstig wordt bestempeld, waarbij met de strafmaat de
ernst tot uitdrukking wordt gebracht, zoals bij ambtenaren in functie? Eenzelfde
principe wordt bijvoorbeeld gehanteerd bij de mishandeling van echtgenoten;
daarvoor is de strafmaat ook hoger, terwijl het niet expliciet apart strafbaar
is gesteld. De strafbaarstelling blijft een algemene bepaling waardoor een
groep mensen als zodanig niet wordt gestigmatiseerd en uitgezonderd. Met het
stigmatiseren wordt wellicht bijgedragen aan de discriminatie van bepaalde
groepen. Die discussie willen wij graag voeren. Welke groepen moeten wij noemen?
Vergeten wij niet een groep? Ik wens dus een algemene bepaling naar analogie
van de beledigende en de krenkende bepalingen in de artikelen 261 en volgende
van het strafrecht. Daar zou iedereen onder moeten vallen, want ieder mens
is uniek.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Het gaat om de grond waarop er wordt gediscrimineerd. Wij proberen die
gronden te vatten. Natuurlijk zijn mensen soms buitengewoon onaangenaam tegen
elkaar, maar dat kun je in redelijkheid geen discriminatie noemen. De kern
is dat iemand vanwege een aspect krenkend wordt behandeld. Ik heb dan ook
geen behoefte aan een verhandeling over het onderwerp dat u nu opwerpt.De heer Jager (CDA):Ik wil die verhandeling ook niet op dit moment geven. Het gaat nu om het
onderhavige wetsvoorstel. Ik wil wel proberen om met mijn opmerkingen in de
toekomst een discussie uit te lokken over de vraag of deze kwestie via stigma's
geregeld moet worden dan wel via een algemene bepaling.Voorzitter. In het civielrecht is inmiddels geregeld wat er qua sociaal-economische
aspecten redelijk is. Dit blijkt ook uit de nota van toelichting en de nota
naar aanleiding van het verslag. Het mag niet leiden tot een onevenredige
belasting, als er verschillende aanpassingen gerealiseerd moeten worden. Daarin
wordt de bedoeling voldoende duidelijk omschreven. Dit hoeft dus niet nog
eens in het strafrecht geregeld te worden.Ik wil graag eerst van de indieners een toelichting op hun amendementen
vernemen, alsook de reactie daarop van de regering.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Het is goed dat dit wetsvoorstel over de strafrechtelijke
aanpak van discriminatie van mensen met een handicap op de agenda staat. Dit
onderwerp is al heel lang geleden aan de orde gekomen en het is hoog tijd
dat de motie-Rouvoet/Van der Staaij ter zake wordt uitgevoerd.Onder andere door de kabinetscrisis heeft het bijna een jaar geduurd voordat
dit wetsvoorstel nu pas aan de orde is. Dat is jammer, want ongeveer een jaar
geleden was het bijna plenair aan de orde. Ik ben wel blij dat het principe
van een strafrechtelijke sanctionering van discriminatie wegens een handicap
inmiddels op brede politieke en maatschappelijke steun kan rekenen. Ik kan
mijn bijdrage dan ook toespitsen op enkele overgebleven punten.Eerst wil ik ingaan op de aanleiding voor het wetsvoorstel. Die zal deze
discussie in een bepaald licht stellen. Waarom is het nodig om een strafrechtelijke
anti-discriminatiewet te maken op de grond handicap? Ik vind het vooral belangrijk
dat discriminatie wegens een handicap mensen indringend en heel diep kan raken
in wie en hoe zij zijn. Het is niet het gedrag, maar het "zijn" dat in het
geding is. Daarmee staat wat mij betreft deze vorm van achterstelling of discriminatie
op gelijke voet met andere gronden van discriminatie, die in het Wetboek van
Strafrecht geregeld worden. Daarom is het niet alleen goed, maar ook dringend
noodzakelijk dat de onderhavige grond hieraan toegevoegd wordt.De noodzaak van deze wet is mede gelegen in veelal kwetsende aanleidingen
en uitlatingen. Er zijn in de geschiedenis helaas vele schrijnende voorbeelden
van discriminatie wegens een handicap te vinden. Ook wat dat betreft staat
discriminatie wegens deze grond helaas op vergelijkbare voet met bijvoorbeeld
discriminatie wegens ras of godsdienst. Ik verwijs alleen maar naar de eugenetica
die onder andere in Duitsland tot weerzinwekkende excessen heeft geleid. Wij
kennen de geschiedenis ter zake. Bepaald navrant is dat deze misstanden ook
in onze tijd soms weer de kop opsteken, zij het niet zozeer in daden als wel
in woord en geschrift. Hierbij denk ik aan uitlatingen van de filosoof Singer,
waarover ook mijn fractie in het verleden meer dan eens Kamervragen heeft
gesteld.Hoewel het volgende het bestek van dit wetsvoorstel misschien feitelijk
wat te buiten gaat, denk ik ook aan de recente discussie over het
zogeheten wrongful life. De zaak-Kelly betrof geen discriminatie, maar veel
gehandicapten voelen zich toch zeer geraakt door de vraag die in het verlengde
daarvan in discussies naar voren is gekomen: had ik wel geboren mogen of moeten
worden? Dit is een discussie die veel te complex en te gevoelig is om hier
nu even snel te voeren, maar waarvan velen hopelijk zullen aanvoelen dat deze
zeer dicht tegen de feitelijke discriminatie van mensen met een handicap aanligt.Ten slotte wil ik in dit verband wijzen op de voorbeelden van vandaag
de dag: mensen die geen opleiding mogen volgen omdat zij een bepaalde ziekte
hebben, mensen die van een terras worden afgestuurd, mensen die niet worden
aangenomen, mensen die worden afgewezen voor interne sollicitaties enz.Over de totstandkoming van de strafrechtelijke wetgeving ter zake van
gehandicaptendiscriminatie is heel lang gedaan. Dat is niet alleen jammer,
maar ik denk dat het ook onnodig is. In mijn ogen stuit het vastleggen van
het verbod op discriminatie wegens een handicap in het strafrecht namelijk
niet op wezenlijk andere problemen dan de huidige, reeds in het strafrecht
opgenomen non-discriminatiegronden. Toch zijn onderdelen van het wetsvoorstel
juist daarop blijven hangen. Zelfs nu nog ziet de minister uit vrees voor
complicaties af van opneming van het begrip handicap in de artikelen 137g
en 429quater van het Wetboek van Strafrecht. Waarom? Een aantal redenen is
aangevoerd: - het zou onvoldoende af te bakenen zijn wanneer er
sprake is van het maken van een verboden onderscheid en in welke gevallen
er sprake is van het stellen van wezenlijke functievereisten;- het
zou onduidelijk zijn in hoeverre het al dan niet treffen van maatregelen op
de werkplek om de arbeid toegankelijk te maken voor een gehandicapte, strafwaardig
zou moeten zijn;- er is al een civiele Wet gelijke behandeling, op
grond waarvan discriminatie wegens handicap of chronische ziekte tegengegaan
kan worden.De minister vindt het voorts van belang dat de civiele grens van onevenredige
belasting, die aan de orde is bij de redelijkheid of onredelijkheid van het
aanbrengen van gehandicaptenvoorzieningen op de werkplek, niet ook nog eens
strafrechtelijk wordt getrokken.Met de Raad van State en, naar ik heb begrepen, verschillende andere fracties
in dit huis ben ik van mening dat deze argumentatie niet overtuigend is. Volgens
mij is in de kern van de zaak aan de orde dat de minister in feite de begrippen
"gelijke behandeling", "verboden onderscheid" en "discriminatie" impliciet
met elkaar verwart. De term "onderscheid" is alleen relevant in het kader
van de civiele wetgeving inzake gelijke behandeling; in het strafrecht gaat
het om discriminatie. Dan is artikel 90quater van belang, dat het begrip discriminatie
definieert.Ik haal de wetsgeschiedenis hieromtrent even aan, waaruit in elk geval
blijkt dat niet elk onderscheid maar meteen discriminatie oplevert. Discriminatie
is pas aan de orde als op zijn minst sprake is van een "krenkende" handeling.
Het onderscheid moet dus krenkend zijn. Ofwel het moet zo zijn, in de woorden
van artikel 90quater zelf, dat de discriminatie "ten doel heeft of ten gevolge
kan hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid
van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch,
sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijk
leven, wordt tenietgedaan of aangetast".Daarin zit, met andere woorden, het afwegingskader aan de hand waarvan
kan worden bezien wanneer er sprake is van het stellen van een wezenlijk functievereiste
dan wel van discriminatie in de zin van het strafrecht. Niet elke ongelijkheid
in het maatschappelijk verkeer levert dus in strafrechtelijke zin discriminatie
op. Concreet: het ontbreken van voorzieningen om deelname door gehandicapten
aan sport mogelijk te maken, kan niet zonder meer voor de strafrechter worden
gebracht. Daar zit een extra toets op, namelijk die van artikel 90quater.Nu het strafrecht discriminatie zodanig definieert dat bepaald niet elk
onderscheid een strafbaar feit oplevert en het bovendien zo is dat de mogelijke
problemen van strafbaarstelling van discriminatie op grond van handicap hooguit
gradueel verschillen van de andere non-discriminatiegronden, denk ik dat er
veel voor te zeggen valt het wetsvoorstel op dit punt aan te vullen. Om die
reden heb ik samen met collega Van der Staaij een amendement ingediend tot
wijziging van artikel 429quater. Er ligt van mevrouw Kalsbeek een vrijwel
gelijkluidend amendement. Ik stel me zo voor dat we in onderling overleg tijdens
dit debat tot ineenschuiving zouden kunnen komen. Er zit nog wel een terminologisch
verschil tussen, waar ik zo meteen op terugkom en dat samenhangt met een ander
amendement van mijn kant. Maar inhoudelijk bedoelen wij precies hetzelfde,
als ik het goed zie.Wat betreft artikel 137g heb ik aarzelingen gehad om de aanvulling voor
te stellen, vooral vanwege het feit dat daarin tot nu toe alleen de grond
"ras" wordt genoemd. Dat neemt niet weg dat ik zeer open sta voor die discussie,
zeker nu collega Kalsbeek ook op dit artikel een amendement heeft ingediend.
Ik hoor graag de opvatting en de argumenten van de minister te dien aanzien.De terminologie in het wetsvoorstel zint me nog niet. In tegenstelling
tot het voorstel van Wet gelijke behandeling van gehandicapten en chronisch
zieken wordt in dit wetsvoorstel gekozen voor een nadere omschrijving van
het begrip handicap, namelijk een lichamelijke, psychische of verstandelijke
handicap. Ook na lezing van de nadere toelichting op dit punt kan ik niet
goed begrijpen waarom in het strafrecht wordt gekozen voor een nadere omschrijving,
waar die in het kader van de wetgeving inzake gelijke behandeling achterwege
blijft. Dat lijkt mij nodeIoos verwarrend. Ik denk niet dat het begrippensamenstel
"lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap" wezenlijk iets toevoegt
aan het enkele begrip handicap als zodanig. Zeker binnen het kader van het
strafrecht kan een dergelijke nadere omschrijving mogelijk alleen maar tot
gevolg hebben dat het begrip handicap wordt ingeperkt. Dat kan niet de bedoeling
zijn. Ik heb al duidelijk gemaakt dat de koppeling aan artikel 90quater de
grond ontneemt aan vrees voor onnodige of ongewenste strafwaardigheid van
handelingen.Als twijfelachtig is of de uitgebreide omschrijving iets toevoegt en er
op z'n minst het risico bestaat van een ongewenste inperking, is het mijns
inziens beter om het bij handicap te laten. Vandaar dat ik,
weer samen collega Van der Staaij, ook op dit punt een amendement heb ingediend.Er is ook nog het punt van de afstemming met de terminologie in andere
wetgeving, zowel de civiele wetgeving als de voorgestelde wijziging van de
Grondwet. Ik zal daarover straks nog iets zeggen. Ook daarin is sprake van
handicap en chronische ziekte. Is het niet verstandig om die terminologie
door te trekken naar dit wetsvoorstel? Waarom wordt daarvan afgezien als de
inhoudelijke begrenzing van wat strafwaardig wordt gevonden, ligt in de definitie
van artikel 90quater?Rond de bescherming van ongeborenen tegen discriminatie wegens een handicap
blijft nog stof tot discussie bestaan. De minister kiest voor het pragmatische
standpunt dat discriminerende opmerkingen bijvoorbeeld jegens gehandicapte
ongeborenen in de regel tevens discriminatie van reeds geborenen zal opleveren.
Ik vraag mij af, of dat zo eenvoudig ligt. Ik stel vast dat ook de CG-raad
op dit punt nog niet gerust is. Graag zie ik daarom een nadere uiteenzetting
van de minister op welke wijze hij, met gebruikmaking van het wettelijke instrumentarium,
dit probleem zal kunnen tegengaan. Inmiddels heeft collega Van der Staaij
op dit punt een amendement ingediend dat ik heb meegetekend. In dit verband
zou ik tevens de zienswijze van de minister willen horen ten aanzien van de
reikwijdte van BW 1, artikel 2, voor zover het het strafrecht aangaat: een
ongeboren kind wordt geacht geboren te zijn als het voor de bescherming van
dat kind van belang is, zo vat ik in mijn eigen woorden dat artikel samen.
Kunnen we hier iets mee als het om strafrecht gaat? Kan dat belang ook zien
op het ontvankelijk verklaren van een klacht door de ouders ter zake van discriminatie?
Zie ik het goed dat in dat geval wijziging van dit wetsvoorstel niet nodig
is?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik heb de ratio van het amendement anders begrepen. Het amendement strekt
toch tot het strafbaar stellen van uitlatingen in de geest van: ongeboren
kinderen met een handicap X, IJ, Z zouden niet geboren mogen worden? Dat soort
uitspraken wil het amendement strafbaar stellen omdat deze discriminerend
zijn. Dat is het toch niet van belang of het ongeboren kind gelijkstaat aan
het geboren kind?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik denk dat dit wel zo is. Een geboren gehandicapte kan zelf in het geweer
komen en initiatieven nemen, een ongeboren gehandicapte kan dat niet. Als
het mogelijk is een klacht in te dienen bij het OM over discriminerende opmerkingen
in de richting van ongeboren, zou je de redenering kunnen volgen dat het daarom
niet nodig is om ongeboren gehandicapten expliciet in artikel 37 en volgende
op te nemen omdat het via de invalshoek van de vertegenwoordigers –
de ouders – aanhangig gemaakt zou kunnen worden.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Maar hier is toch geen sprake van een klachtdelict? Hier kan zelfs het
OM uit eigener beweging vervolgen? Ik vraag dit ook aan de minister. Ieder
ander kan aangifte doen. Als het u stoort, kunt u ook aangifte doen, collega
Rouvoet. Die klacht is niet zo van belang.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het kan best zijn dat u gelijk heeft, mevrouw Kalsbeek. Iedere vraag die
u aan mij stelt, is een argument te meer om dit amendement te steunen, want
dan is het wel nodig om het expliciet vast te leggen. Ik wil weten of het
amendement van de heer Van der Staaij noodzakelijk is. Er zijn ook geluiden
dat het niet nodig is. Mijn vraag aan de minister is, of het amendement noodzakelijk
is en of Boek 1, artikel 2, daarin een rol speelt. Als het antwoord "nee"
luidt of als ik ook anderszins geen argumenten krijg dat het in de huidige
wetgeving al verzekerd is dat opgekomen kan worden tegen discriminatie van
ongeboren gehandicapte kinderen, wil ik zeker het amendement steunen dat dit
vastlegt in de wet. U begrijpt het?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik volg het absoluut niet maar ik zal geen poging doen om het te verhelderen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik durf niet te veronderstellen dat het aan mevrouw Kalsbeek ligt, laten
wij het erop houden dat het aan mijn jetlag ligt dat ik het haar niet duidelijk
kan maken. Ik hoop overigens dat de minister het wel begrijpt, anders hebben
wij een probleem voor volgende week.Mijn laatste punt betreft de verdere wetsystematiek. We moeten respecteren
dat we met verschillende wetsfamilies te maken hebben als wij spreken over
de verschillende soorten wetgeving rondom dit onderwerp. Ik vind dat wij moeten
proberen verschillen zonder grond echt te vermijden. Om die reden heb ik een
opmerking gemaakt over de terminologie rondom de woorden handicap en chronische
ziekte en heb ik een amendement ingediend zoals eerder toegelicht.Een ander punt betreft artikel 1 van de Grondwet. Daarin is tot op de
dag van vandaag de grond handicap niet opgenomen, ondanks bijvoorbeeld het
Verdrag van Amsterdam waarin het wel voorkomt. Op dit punt ligt er al geruime
tijd een motie van mij, ondertekend door alle fracties met uitzondering van
die van de VVD. Dit zeg ik met enige nadruk tegen de CDA-fractie. Er is een
brief verschenen, gedateerd 5 april 2002, met daarin een summiere schets over
mogelijke uitwerkingen van de motie en de belofte dat het nieuwe kabinet met
een notitie zou komen. Wij zijn inmiddels twee kabinetten verder en ik heb
nog niets gezien. Ik neem aan dat dit in eerste instantie tot de portefeuille
van minister De Graaf behoort, maar het lijkt mij op zijn minst op zijn plaats
om tijdens dit debat aan de regering te vragen hoe het ermee staat. Wanneer
wordt nu eindelijk de stap gezet om mensen met een handicap of een chronische
ziekte te geven waar zij volgens de Kamer recht op hebben: een plaats in het
non-discriminatiebeginsel van artikel 1 van de Grondwet?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Voorzitter. Dit wetsvoorstel is door allerlei politieke turbulentie in
het afgelopen jaar blijven liggen. Dit was tot voor kort in mijn ogen niet
nodig. Wij moeten het hierover ten principale eens zijn. Wij moeten namelijk
hoogstens nog van gedachten wisselen over enkele technische kwesties, amendementen
en dergelijke. Het is heel goed dat discriminatie strafbaar wordt gesteld,
want discriminatie op grond van het hebben van een handicap of een chronische
ziekte blijkt in de praktijk helaas nog maar al te vaak voor te komen.
Die discriminatie moet krachtig worden bestreden. Daaraan kan het strafrecht
zeker bijdragen.Eerlijk gezegd is de anti-discriminatiewetgeving een lappendeken aan het
worden. Allereerst is er de Grondwet met artikel 1. Daarin staat naast een
aantal expliciet genoemde gronden waarop geen onderscheid mag worden gemaakt,
de zinsnede dat geen onderscheid mag worden gemaakt op welke grond dan ook.
Daarmee is artikel 1 van de Grondwet een open wetsartikel. De gronden zijn
er niet expliciet, limitatief in opgesomd. Een burger kan niet rechtstreeks
beroep doen op de Grondwet. Gewone wetgeving is dus nodig en die is er ook.
Er zijn er inmiddels zelfs heel wat wetten.De genoemde gronden in de desbetreffende artikelen in de strafwet wisselen.
Zo is discriminatie in het kader van ambt, beroep of bedrijf op grond van
ras een misdrijf krachtens artikel 137g en discriminatie op andere gronden
een overtreding. Dat is eigenlijk niet goed te begrijpen. Waarom in artikel
137g het element "opzet" is toegevoegd waar het elders ontbreekt, doet evenzeer
vreemd aan. Discriminatie lijkt mij per definitie opzettelijk gepleegd te
worden. Biedt de definitie van discriminatie in artikel 90quater van het Wetboek
van Strafrecht niet voldoende houvast voor het beantwoorden van de vraag of
sprake is van opzet of van het maken van een gerechtvaardigd onderscheid?Discriminatie wordt in mijn ogen per definitie opzettelijk gepleegd. Wie
per ongeluk discrimineert, vertoont toch geen strafwaardig gedrag? Minister
Hirsch Ballin motiveerde deze merkwaardigheid op 28 maart 1990 door te stellen
dat onder discriminatie ook indirect onderscheid kan vallen. Het voorbeeld
was dat een werkgever voor het plukken van aardbeien Nederlandstalige werknemers
vraagt. Dat is natuurlijk discriminatie. Ook hier doet het zich het probleem
voor dat twee rechtsgebieden door elkaar lopen. Het element "opzet" wordt
ongetwijfeld ontkend en zal ook wel lastig bewijsbaar zijn. Mijns inziens
zijn dat alleen maar redenen om het element "opzet" te schrappen.Ik hoor graag een reactie van het kabinet op al dat onderscheid. Ik wil
ook van het kabinet weten of het in de praktijk problemen heeft. Iets qua
systematiek mooi willen hebben staan in de wet is een ding, maar je moet misschien
een nadere afweging maken als het in de praktijk niet veel problemen oplevert.
Wanneer kan de door het kabinet toegezegde notitie over artikel 1 van de Grondwet
worden verwacht? Deze notitie zou worden vervaardigd ter uitvoering van de
door de heer Rouvoet ingediende motie. De regering kan hierbij wellicht de
vraag betrekken of zij voornemens is om na "handicap" nog meer discriminatiegronden
op te nemen in het Wetboek van Strafrecht. Bij de behandeling van het wetsvoorstel
ter verdubbeling van de strafmaat heeft mijn fractie al gesignaleerd dat niet
alle in artikel 1 van de Grondwet genoemde discriminatieverboden daadwerkelijk
strafbaar zijn gesteld. Denk bijvoorbeeld aan politieke overtuiging.Over de kwestie van de definities en dergelijke is in de schriftelijke
voorbereiding een hoop gewisseld. Ik vind dat het kabinet daar ook al het
een en ander aan behartigenswaardigs over heeft gezegd. Ik ben dan ook benieuwd
naar de reactie op het amendement-Rouvoet. Toch gebiedt de eerlijkheid mij
te zeggen dat bij mij recentelijk een nadere vraag is gerezen over de definitie
van chronisch zieken. De Wet gelijke behandeling betreft gehandicapten en
chronisch zieken. Waarom is het begrip "chronisch zieken" niet opgenomen in
deze wetgeving? Valt dat begrip onder het begrip "gehandicapten"? Is het niet
verwarrend dat die begrippen in de Algemene wet gelijke behandeling naast
elkaar voorkomen? Het zijn bijna allemaal systematische vragen, maar zij zijn
misschien toch niet onbelangrijk.Wat wellicht wel onduidelijkheid kan geven, is wat in de nota naar aanleiding
van het verslag staat over wie zich tot het openbaar ministerie kan wenden
indien er sprake is van een misdrijf of overtreding betreffende discriminatie.
In een interruptiedebatje met de heer Rouvoet kwamen wij daar via een omweg
ook op. Op blz. 4 staat dat ook individuen die tot de betreffende groep behoren,
zich tot het OM kunnen wenden. Die formulering wekt de indruk dat hier sprake
is van een klachtdelict, maar dat is volgens mij toch echt niet het geval.
Eenieder in dit land moet zich toch tot het openbaar ministerie en in de praktijk
de politie kunnen wenden om aangifte te doen van strafbaar gestelde discriminatie.
Sterker nog, het openbaar ministerie moet ook eigener beweging kunnen vervolgen.Dan kom ik op mijn amendement op stuk nr. 7 en eigenlijk ook op dat op
stuk nr. 9 van de leden Rouvoet en Van der Staaij. Het kabinet meent dat in
artikel 429quater "handicap" niet als grond moet worden opgenomen. Als dat
wel zou gebeuren, zou discriminatie in het economisch leven ook strafbaar
worden. Dat lijkt mijn fractie juist een goede zaak. De argumentatie van het
kabinet om artikel 429quater niet uit te breiden, overtuigt niet. Ook de Raad
van State had al opgemerkt, dat het niet duidelijk is waarom het kabinet deze
stap niet zet. Juist discriminatie in het economisch verkeer is een groot
probleem voor mensen met een handicap. Let wel: wij hebben het over discriminatie
en niet over het maken van onderscheid. Het maken van onderscheid zal heel
vaak nodig zijn, juist omdat mensen met een handicap andere faciliteiten nodig
hebben om te kunnen functioneren dan mensen zonder een handicap. Discriminatie
is een kwalijke vorm van onderscheid maken. Het is het negatief kwalificeren,
het is het iemand van mindere waarde achten en op grond daarvan iemand afwijzen.
Het is het krenkende dat wij al kennen uit de geschiedenis van artikel 429quater.
Dat krenkende mag natuurlijk ook in het economisch verkeer niet aan de orde
zijn.De heer Luchtenveld (VVD):Ik heb een vraag over de strekking van beide amendementen. Kunt u voorbeelden
geven van de situaties waarop het wel strafbaar stellen in het economisch
verkeer moet slaan? Gaat dat met name over het niet willen aannemen van gehandicapte
werknemers, om het niet willen aanpassen van de werkplek of ook om andere
gevallen in het economisch verkeer? Ziet u het ook als een ultimum remedium,
namelijk dat je eerst moet nagaan of het op een andere wijze, bijvoorbeeld
via het arbeidsrecht of via de Wet gelijke behandeling, kan worden opgelost?
Moet pas in de uiterste gevallen tot vervolging worden overgegaan, bijvoorbeeld
bij een werkgever die steeds in de fout gaat? Hoe ziet u dat?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Het strafrecht is natuurlijk altijd ultimum remedium.
Er moeten altijd eerst andere wegen worden beproefd om na te gaan of een gelijke
behandeling kan plaatsvinden. Belangrijker nog is dat gelijke behandeling
en discriminatie in de kern verschillende begrippen zijn. Gelijke behandeling
betekent: gelijke monniken, gelijke kappen. Wij hebben dat vrij precies omschreven.
Bij gehandicapten is dat wat ingewikkeld, want daar moet je juist een ongelijke
behandeling toepassen om een gelijk resultaat te krijgen. Bij discriminatie
gaat het om het krenkende, het negatief kwalificeren, het niet aannemen van
een gehandicapte omdat je zo iemand minderwaardig of minder waard vindt. Dat
kan bijvoorbeeld bij sollicitaties aan de orde zijn. Als iemand aan alle functievereisten
voldoet maar vanwege zijn handicap niet wordt aangenomen, kan dat strafwaardig
gedrag zijn. Het ligt overigens niet erg voor de hand dat de strafrechter
in zo'n casus als eerste om de hoek komt kijken, want het is veel waarschijnlijker
dat het via de civiele rechter of de commissie gelijke behandeling gaat. Bij
de strafrechter speelt immers ook altijd nog de bewijsproblematiek. Het is
echter heel belangrijk dat wij een heldere norm stellen en dat dit als ultimum
remedium kan worden ingezet.De heer Jager (CDA):Is dat nu al niet strafbaar gesteld, gezien de bepalingen in de artikelen
137c t/m 137f? Dan gaat het om het beledigen, het krenken van een gehandicapte
door een natuurlijk persoon. Daartegen kun je ook aangifte doen.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Dat zei u net ook al en toen vond ik het ook al tamelijk verwarrend. Ik
denk dat mensen heel vaak heel onaangenaam tegen elkaar zijn en ook voorkeuren
of afkeuren hebben bij de een of de ander. De geschiedenis en de realiteit
leren helaas dat er specifieke vormen van die onaangenaamheden zijn, ernstige
vormen. Het gaat dan om die vormen waarbij mensen vanwege een bepaald kenmerk
worden gediskwalificeerd. Daar gaat het nu om. U kunt mij makkelijk beledigen
en ik u, om tal van redenen, maar dat is iets anders dan gelijk te worden
gesteld met een hele groep waarmee ik één kenmerk deel en te
worden gediskwalificeerd vanwege dat ene kenmerk. Dat is echt iets anders.Van artikel 429quater stap ik over naar artikel 137g. Ten tijde van het
indienen van het amendement over eerstgenoemd artikel heb ik afgewogen dat
artikel 137g onevenwichtig zou worden als naast ras alleen handicap wordt
opgenomen. De Raad van State pleit gek genoeg evenmin voor uitbreiding van
artikel 137g; deze doet dat overigens ongemotiveerd. Eerlijk gezegd, ben ik
later weer gaan twijfelen. Het is eigenlijk heel gek om aan artikel 429quater
wel een nieuwe grond toe te voegen waarop niet gediscrimineerd mag worden
en aan artikel 137g niet. Ik heb daarom een amendement ingediend om artikel
137g te wijzigen ter zake; linksom of rechtsom, de systematiek klopt in ieder
geval nooit. Het blijft onevenwichtig. Ik hoor daarover graag het oordeel
van de minister. Ik heb het amendement vooral ingediend om het debat op dit
punt te verduidelijken want anders praten we over een in de lucht zwevend
amendement dat er nog niet echt ligt.Tot slot wil ik graag het grote belang benadrukken van de daadwerkelijke
handhaving van de in dit wetsvoorstel neergelegde strafbaarheid. Dit wetsvoorstel
mag natuurlijk niet verworden tot een papieren tijger. Mijn fractie heeft
bij verschillende eerdere gelegenheden haar zorgen geuit over de opsporing
en vervolging bij discriminatiezaken. In 2002 werd ruim 30% van de discriminatiezaken
geseponeerd. Er zijn voorbeelden bekend van mensen die aangifte wilden doen
waarna de politie dit domweg ten sterkste ontraadde. Dat kan natuurlijk niet.
Omdat we met dit wetsvoorstel de strafbaarstelling van discriminatie terecht
uitbreiden, heb ik er behoefte aan de regering te vragen hoe het inmiddels
gesteld is met de effectiviteit van de strafrechtelijke discriminatiebestrijding.
Wat zijn de meest recente cijfers hierover en hoe functioneren inmiddels de
expertisecentra bij de politie en het OM na een moeizame aanlooptijd? Zijn
de politie en het OM voldoende geëquipeerd voor een krachtige bestrijding
van discriminatie?De heer Van der Staaij (SGP):Mijnheer de voorzitter. "Een definitie van discriminatie? Als het mij
wordt gevraagd weet ik het niet, als het mij niet wordt gevraagd weet ik het
precies." Aldus oud-minister De Gaay Fortman vele jaren geleden. De strekking
en de geest van zijn opmerking zijn herkenbaar. Daaruit valt ook mede te verklaren
dat de wetgever nog steeds, zoals in een zoektocht, stapje voor stapje blijft
werken aan een nadere invulling, precisering en uitwerking van wetgeving
op het terrein van discriminatie. Een onderdeel van die nadere uitwerking
hebben wij nu voor ons: de strafbaarstelling van discriminatie wegens een
handicap.Ik wil graag mijn waardering uitspreken voor dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel
geeft uitvoering aan de motie Rouvoet/Van der Staaij, zoals die is ingediend
en aanvaard tijdens de behandeling van de begroting voor het ministerie van
Justitie voor het jaar 2000. Deze motie sprak uit dat bij de bestrijding van
het maken van ongerechtvaardigd onderscheid op grond van een handicap voor
het strafrecht een rol is weggelegd. Geen primaire rol maar wel een rol als
sluitstuk in de bescherming die wordt aangebracht door wetgeving. De minister
heeft vervolgens toegezegd een wetsvoorstel voor te bereiden met als strekking
de toevoeging van de grond "handicap" aan de artikelen 137c tot en met 137e
van het Wetboek van Strafrecht. Ik ben er erkentelijk voor dat wij nu over
dit wetsvoorstel kunnen debatteren.Ik zou in mijn bijdrage stil willen staan bij de volgende aandachtspunten.
Allereerst de omschrijving van het begrip "handicap". Vervolgens de vraag
of discriminatie wegens handicap in het sociaal-economisch verkeer ook niet
strafbaar moet worden gesteld. En ten slotte de positie van ongeborenen.Het wetsvoorstel kiest expliciet voor een nadere bepaling van het begrip
"handicap". De regering spreekt in dit verband over een "lichamelijke, psychische
of verstandelijke handicap". Dat doet zij niet alleen om de burger een richtsnoer
voor zijn gedrag te geven en om een zo helder mogelijke normstelling te bieden,
maar ook om de rechter een duidelijke richtsnoer te geven voor de beoordeling
van gevallen die aan hem worden voorgelegd, aldus de nota naar aanleiding
van het verslag. Mijn fractie betwijfelt of deze nadere toevoegingen nodig
en gewenst zijn. Kan het begrippensamenstel "lichamelijke, psychische of verstandelijke
handicap" niet onbedoeld leiden tot een inperking van de bescherming tegen
discriminatie wegens een handicap? Ook in het wetsvoorstel voor de Wet gelijke
behandeling op grond van handicap of chronische ziekte kiest de regering niet
voor deze nadere omschrijving van het begrip "handicap". Blijkbaar speelt
daar het aangeven van een duidelijke richtsnoer voor de rechter en de burger
geen wezenlijke rol. Ook bijvoorbeeld het begrip "ras" en de andere in het
Wetboek van Strafrecht opgenomen discriminatiegronden zijn niet nader gedefinieerd.
Kan de regering dit gemaakte onderscheid verklaren? Waarom is die nadere uitwerking
van het begrip "handicap" noodzakelijk? Mijn fractie ziet vooralsnog die noodzaak
niet. Ik heb daarom met collega Rouvoet een amendement ingediend waarmee wordt
beoogd, de desbetreffende toevoegingen te schrappen. Ik wijs niet alleen op
het gevaar van beperking, maar ook op onnodige discussie en verwarring in
de rechtszaal. Als in de tenlastelegging een specifieke kwalificatie wordt
gegeven van "verstandelijk" of "geestelijk", kan daar weer een discussie over
ontstaan in de zin van het is niet het een, maar het ander. Dat soort procesrisico's
wordt door het schrappen van dergelijke toevoegingen vermeden.Dient discriminatie wegens een handicap in het sociaal-economische verkeer
niet ook strafbaar te worden gesteld? Discriminatie van gehandicapten blijkt
immers juist op het terrein van de arbeid naar verhouding vaak voor te komen.
De regering meent echter dat aanpassing van het desbetreffende artikel niet
wenselijk is. Zij geeft daartoe enkele redenen, die er vooral op neerkomen
dat niet duidelijk is te omschrijven in welke gevallen strafbaarstelling van
toepassing is, dus waar dit op zou moeten slaan. In welke gevallen maakt het
afzien van maatregelen de werkgever strafbaar? Een heldere norm hiervoor is
er niet, aldus de regering. Zij stelt: "Normadressaten kunnen bij die onduidelijkheid
hun gedrag niet op naleving van de norm richten en kunnen onverhoeds geconfronteerd
worden met strafrechtelijk optreden."De Raad van State heeft al aangegeven de overtuiging van de regering niet
direct te delen en adviseerde tevens aanpassing van artikel 429quater. De
argumenten van de regering acht de Raad van State niet direct overtuigend.
Mijn fractie kan zich vinden in de teneur die spreekt uit de opvattingen van
de raad. Niet valt in te zien waarom de moeilijkheden die de regering nu opsomt
zich niet ook op overeenkomstige wijze kunnen voordoen ten aanzien van de
discriminatiegronden die nu al in artikel 429quater zijn opgenomen. Toch gaf
dat destijds blijkbaar geen overwegende redenen om af te zien van opname van
deze discriminatiegronden.Ik zou – met mevrouw Kalsbeek in haar toelichting op amendement
op stuk nr. 7 – ook niet kunnen bedenken waarom discriminatie bij de
uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf wegens een handicap niet en wegens
ras, godsdienst, levensovertuiging, geslacht en hetero- of homoseksuele gerichtheid
wel strafbaar zou zijn.Met artikel 90quater in de hand, waarin het begrip "discriminatie" nader
wordt omschreven, en in het licht van de parlementaire behandeling van dit
artikel, moet het afwegingskader helder kunnen zijn: er moet sprake zijn van
een krenkende handeling. Daarnaast moet de discriminatie ten doel of als gevolg
hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid
van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch,
sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijk
leven, wordt tenietgedaan of aangetast. Hier vinden wij toch het afwegingskader
aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of er inderdaad sprake is van het
stellen van een wezenlijk functievereiste dan wel van discriminatie in de
zin van het strafrecht? Ik hoor hierop graag de reactie van de minister, ook
in het licht van het ingediende amendement-Rouvoet/Van der Staaij ter zake.Ik kom op het laatste onderdeel, de kwestie van de ongeborenen. Een belangrijk
punt voor mijn fractie is de vraag of de bescherming die dit wetsvoorstel
wil bieden zich ook uitstrekt tot ongeborenen. Langs deze weg zouden dan bijvoorbeeld
krenkende uitlatingen over ongeborenen met bijvoorbeeld het syndroom van Down
aangepakt kunnen worden. Dat is geen hypothetische kwestie, zo blijkt, want
in de afgelopen jaren zijn wij meermalen geconfronteerd met dergelijke kwalijke
oproepen om gehandicapte ongeborenen niet geboren te laten worden. Terecht
heeft de Chronisch zieken en gehandicaptenraad – CG-raad – hierbij
uitdrukkelijk de vinger gelegd.Ik denk in dit kader aan de schokkende uitlatingen van een cultuurfilosoof
enige jaren geleden, die sprak over noodzakelijke beperking van de bevolkingsgroei.
Hij wees in dat kader op gehandicapten. Ik noem in dit verband ook het recente
artikel van een filosoof in de Volkskrant van 15 april jongstleden. Hij betoogt
daarin dat ingeval van een ernstige handicap bij een ongeboren kind levensbeëindigend
handelen eerder een plicht is dan een optie. Juist om aan te geven dat die
vrijheid van meningsuiting een duidelijke begrenzing heeft, kan ook expliciete
strafbaarstelling van discriminatie van ongeborenen een heel belangrijk signaal
zijn.De regering wil de suggestie van de CG-raad echter niet overnemen. De
redenering is vooral dat discriminatie van ongeborenen met een handicap "gewoonlijk"
ook geborenen met die handicap zal raken. Als tegenwerping breng ik naar voren
dat de regering terecht het woord "gewoonlijk" gebruikt. Het valt immers bepaald
niet uit te sluiten dat iemand krenkende uitlatingen doet over een ongeborene
met bepaalde handicaps en daarbij vervolgens omstandig aangeeft dat er, als
iemand reeds geboren is, uiteraard sprake is van een geheel andere situatie.
Wat ik nu zeg, is niet zomaar een hypothetisch voorbeeld waar je na heel lang
nadenken op kunt komen, maar in het artikel uit april dat ik net al noemde,
werd gezegd dat het bijna een plicht is om te komen tot beëindiging van
ernstig gehandicapt leven bij een ongeboren kind.Aan het eind van de alinea wordt vervolgens gezegd: Bij een gehandicapte
medemens, dus iemand die al geboren is, ligt de zaak heel anders. Wij hebben
het dan over een persoon die zoals elke andere persoon tal van rechten heeft,
waaronder het recht op zorg en solidariteit.Met andere woorden, hier is niet zomaar een bijzaak aan de orde, maar
ik denk dat die discriminerende uitlatingen zich in de praktijk vaak juist
op ongeborenen kunnen richten, omdat men wel aanvoelt dat het op heel veel
commotie en verzet zal stuiten, als je gehandicapte medemensen rechtstreeks
zou aanspreken.Nogmaals, het is geen bijzaak, maar men kan zich daar in de praktijk op
richten. Ik zou de stelling om willen draaien: juist met een expliciete bescherming
van ongeborenen kan de effectieve bescherming van gehandicapten beter worden
gewaarborgd, dus ook van geboren medemensen.De regering kiest voor een indirecte weg, maar er zijn wel degelijk situaties
te bedenken die daar niet onder vallen. Daarom lijkt het mij wenselijk om
te komen tot expliciete strafbaarstelling. Ik ga graag de discussie aan wat
de bezwaren zijn van de regering om tot expliciete strafbaarstelling te komen.De heer Van der Ham (D66):Ik begrijp wat de heer Van der Staaij zegt. Wanneer het gaat om artikelen
over nut of wenselijkheid van abortus bij een zware handicap, is de discussie
onderdeel van de vrijheid van meningsuiting over hoe je omgaat met ongeborenen.
Het feit dat iemand eraan koppelt dat je dat zou moeten doen, is krenkend
en dat zou je strafbaar kunnen stellen, althans dat is de discussie. Houdt
hij die twee dingen ook uit elkaar?De heer Van der Staaij (SGP):Ja, absoluut. Ik heb nadrukkelijk gesproken over een begrenzing stellen
aan de vrijheid van mening. Niet alleen bij deze grond, maar bij alle gronden
zit je op een spanningsveld met de vrijheid van meningsuiting en andere vrijheden.
Het is nooit zo dat een onwelgevallige uitlating per definitie onder het bereik
van de strafwet zou vallen. Het gaat erom of er een grens is waar je op kunt
terugvallen. Dat kun je onderzoeken om vast te kunnen stellen dat er echt
een grens wordt gepasseerd.De heer Van der Ham (D66):Om een vergelijking te maken, een aantal jaren geleden was er een discussie
in de media dat er een gen gevonden zou zijn dat homoseksualiteit tot gevolg
zou hebben. Daar kun je een discussie over houden. Een andere discussie is
in hoeverre je mensen die tegen homoseksualiteit zijn, kunt verplichten om
hun kind te aborteren. Zo'n soort vergelijking zou ik kunnen maken. Hebt u
die scheidslijn ook aangebracht?De heer Van der Staaij (SGP):Die scheidslijn breng ik nadrukkelijk aan. Niet alleen hier, maar in alle
discussies geldt dat er een zekere vrijheid van meningsuiting is. Met deze
bepalingen zeggen wij dat het van belang is voor de bescherming van bepaalde
groepen die in het genot van vrijheden kunnen worden aangetast, in dit geval
hebben wij het eventueel zelfs over het leven, dat de wetgever grenzen stelt
en zegt dat men niet alles kan zeggen, zeker niet als dat een bepaalde groep
heel sterk kan raken en als het niet zonder gevaar is om bepaalde uitlatingen
te doen. In de jurisprudentie zie je al dat die grens bepaald niet eenvoudig
te trekken is. Mijn bedoeling is niet om te zeggen dat zo'n uitlating met
dit amendement of artikel onmiddellijk kan worden aangevat, maar daarmee wordt
een basis gegeven om bij uitlatingen die op ongeborenen betrekking hebben,
op expliciete strafbaarstelling te kunnen terugvallen.Ik heb erover nagedacht wat de bezwaren zijn van de regering om discriminatie
van ongeborenen wegens een handicap expliciet strafbaar te stellen. Deze worden
in de stukken niet echt uitgewerkt. Daarin wordt vooral overbodigheid genoemd,
maar niet zozeer nadelen, gevaren of risico's die daaraan verbonden zijn.Ik heb mij afgevraagd hoe het precies zit met de rechtssubjectiviteit.
Kunnen ongeborenen op zo'n manier in het Wetboek van Strafrecht worden betrokken?
Mijns inziens geldt dat rechtssubjectiviteit van het object van discriminatie
op zichzelf geen vereiste is voor strafbaarstelling. Ik weet dat ook de rechtssubjectiviteit
van ongeborenen naar Nederlands recht nogal diffuus is. Het lijkt mij echter
geen voorwaarde voor strafbaarstelling. Ik verwijs naar een interessant voorbeeld
in artikel 270 en artikel 271 van het Wetboek van Strafrecht, waar het gaat
over smaad en belediging van een overledene. Dit biedt duidelijk aanknopingspunten.
Er zijn hier en daar immers uitbreidingen in de strafbaarstelling. Om al deze
redenen heb ik met collega Rouvoet een amendement ingediend. Ik hoop dat de
minister hier met een positieve insteek naar wil kijken.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Tijdens de schriftelijke behandeling van dit nog door voormalig
VVD-minister Korthals bij de Kamer ingediende wetsvoorstel heeft de VVD reeds
duidelijk gesteld dat discriminatie op welke grond dan ook ontoelaatbaar is
en dat dit standpunt vanzelfsprekend ook geldt als het gaat
om de discriminatie van gehandicapten en chronisch zieken. De VVD-fractie
heeft onderschreven dat een van de geëigende methoden om het verwerpelijke
discrimineren van mensen op grond van hun lichamelijke, psychische of verstandelijke
handicap te bestrijden het strafrecht is. Over het doel van het wetsvoorstel
zijn wij het dus volledig eens.Wij hebben in de schriftelijke behandeling een aantal vragen van technische
aard gesteld, zoals naar de begripsafbakening. Wij hebben daarop een antwoord
van de regering gekregen. Alleen al uit het feit dat er verschillende amendementen
liggen is duidelijk dat wij in de plenaire behandeling een aantal punten nader
moeten bespreken.De fractie van de Partij van de Arbeid kondigt in het schriftelijk verslag
aan dat men graag ook ter gelegenheid van dit wetsvoorstel terug wilde komen
op de incongruentie tussen hetgeen is bepaald in artikel 1 van de Grondwet
en hetgeen in allerlei discriminatiebepalingen in gewone wetgeving wordt opgenomen.
Ik heb goed geluisterd. Ik heb een aantal dingen gehoord die anders zijn geformuleerd
in verschillende wetten. Ik wijs erop dat de Grondwet ruim geformuleerd is
en terecht een open bepaling is. Wat dat betreft zie ik nog niet direct een
discongruentie. Ik had graag van de Partij van de Arbeid meer vernomen op
dit punt. Ik begrijp dat de discussie verder vooruit wordt geschoven totdat
de regering met een nota komt. Ook wij hebben behoefte aan die verdere discussie.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Misschien had de heer Luchtenveld een meer diepgravend betoog willen horen.
Ik heb er echter het een en ander over gezegd. Er bestaat een discongruentie
tussen de gronden in de Grondwet en de gronden in de strafwet. Op een aantal
punten ontbreken gronden in de Grondwet die wel in het strafwet staan en andersom.
Het niet-limitatieve karakter van het Grondwetsartikel is ook van belang.
Ik heb het dus allemaal genoemd. Als de heer Luchtenveld een diepergaande
beschouwing had verwacht, spijt het mij dat ik hem heb teleurgesteld.De heer Luchtenveld (VVD):Ik had verwacht dat het betoog gevolgd zou worden door een aantal ideeën
over hoe de fractie van de Partij van de Arbeid de wetgeving aangepast had
willen zien. Dat is nu vooruitgeschoven in afwachting van het standpunt van
het kabinet.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Door meerderen, en door mij, is gevraagd naar de notitie over de Grondwet.
Daar is wel aan te komen. Het zou handig zijn als die klaar is, dan kunnen
wij het daarover hebben.De heer Luchtenveld (VVD):Bij dat pleidooi sluit ik mij aan. Die discussie moet fundamenteel gevoerd
worden. Ik zie ervan af daar op dit moment verder op in te gaan. Waar wij
vandaag de wetgeving formuleren voor het strafrecht hebben wij de behoefte
om zo veel mogelijk dezelfde gedragslijn te volgen, als daar goede gronden
voor zijn, en niet te veel af te wijken. Om die reden kom ik terug op een
aantal ingediende amendementen.Moet het verbod tot discriminatie zich niet ook uitstrekken tot het sociaal-economisch
verkeer? De regering heeft zich op het standpunt gesteld dat dan onvoldoende
zou zijn af te bakenen wanneer sprake is van een verboden onderscheid en in
welk geval er sprake is van het stellen van een wezenlijke functievereiste
terwijl voorts onduidelijk zou zijn in hoeverre het al dan niet treffen van
maatregelen op de werkplek om arbeid toegankelijk te maken voor een gehandicapte
strafwaardig zou moeten zijn. Er zijn andere argumenten genoemd, onder andere
de bestaande wetgeving die ook discriminatie zou kunnen voorkomen. Terecht
is opgemerkt dat de andere verboden neergelegd in 137, Wetboek van Strafrecht,
wel op het economisch verkeer betrekking hebben. Wij willen een nadere motivering
horen, ook gelet op het advies van de Raad van State, waarom het hier niet
kan. Welke rampen vinden er plaats als wij ertoe overgaan een lijn te trekken?
Het staat mij in ieder geval nog niet duidelijk voor ogen waarom dat onderscheid
zou moeten worden gemaakt. Er moet dan weer extra worden gemotiveerd waarom
die bepaling afwijkt van de voorgaande.Voorzitter. Minstens even lastig is de discussie over de vraag of er inderdaad
behoefte bestaat aan de amendementen die zijn ingediend door de heren Rouvoet
en Van der Staaij. Allereerst is het de vraag wat nu precies moet worden verstaan
onder "het hebben van een handicap". Valt daar niet alles onder, ook chronische
ziekten, of is het toch nodig om daarvan te maken "lichamelijke, psychische
of verstandelijke handicap", of is zelfs een nog andere omschrijving wenselijk?
Ook hierover dus graag nog een nadere beschouwing van de minister.Een andere vraag is hoe moet worden omgegaan met discriminatie van ongeborenen,
met name de discriminatie die in zich houdt de oproep om gehandicapte kinderen
maar niet ter wereld te brengen. Wij willen er in ieder geval geen misverstand
over laten bestaan dat dergelijke oproepen, zeker als zij op een krenkende
manier worden gebracht – dat is toch nodig om van discriminatie te kunnen
spreken – strafbaar zouden moeten zijn. Het gaat niet aan om ongeborenen
en daarmee in wezen ook de geborenen op die manier te discrimineren. De vraag
is wel of het alleen maar spreken over geborenen in het strafrecht voldoende
is om dergelijke oproepen in de richting van ongeborenen – bijvoorbeeld
dat ze beter niet geboren kunnen worden – ook aan te pakken. Dat is
een juridisch-technische vraag. De heer Van der Staaij zei dat het OM dan
gewoonlijk zou kunnen vervolgen, maar dat heeft mij er nog niet volledig van
overtuigd dat deze bepaling sluitend is. Ik denk dat wij het er allen over
eens zijn dat een dergelijke bepaling wel sluitend zou moeten zijn en dat
het niet mogelijk moet zijn om die te ontduiken. Ook op dat punt verneem ik
graag van de minister of hij gehoord de discussie niet tot de overtuiging
is gekomen dat het toch beter is om het duidelijk om te schrijven. Artikel
137 Strafrecht bevat een aantal bepalingen waarin die discussie over ongeborenen
helemaal niet speelt. Je kunt voor de geboorte immers niet zien welke levensovertuiging
de embryo heeft of zal krijgen. Het zal duidelijk zijn dat wij hier een andere
discussie hebben, een reden om eventueel een onderscheid te maken. Dat ligt
voor ons toch weer wat anders dan bij het sociaal-economisch verkeer.Voorzitter. Er is breed overleg geweest met allerlei maatschappelijke
groeperingen, waaronder nogal veel juridische, maar ook de Chronisch
zieken en gehandicaptenraad. Is er ook overleg met het bedrijfsleven geweest
of is juist vanwege kritiek van het bedrijfsleven de bepaling niet doorgetrokken
tot het sociaal-economisch verkeer. Kent de minister de opvattingen van het
georganiseerd bedrijfsleven over het eventueel uitbreiden tot het sociaal-economisch
verkeer van de onderhavige strafbepaling?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Hoe relevant is dat nu?De heer Luchtenveld (VVD):Het is goed gebruik dat over wetgeving overleg wordt gevoerd met daarbij
betrokken maatschappelijke groeperingen. Hierover is breed overleg gevoerd.
Als nu wordt voorgesteld om een strafbepaling op te nemen die zich ook uitstrekt
tot de dagelijkse praktijk in ondernemingen – ik neem aan dat dit toch
ook de bedoeling van deze bepaling is; er gaat een preventieve werking van
uit – dan is het ook goed om de opvattingen van het bedrijfsleven daarover
te horen. Natuurlijk zijn die niet beslissend, maar voor de compleetheid van
het overleg met betrokkenen in de samenleving, lijkt het mij toch goed om
zowel van werknemers als van werkgevers te horen hoe zij hierover denken.
Misschien zijn die al gevraagd, dat zal ongetwijfeld in ieder geval overwogen
zijn na het advies van de Raad van State. Ik weet niet of u ook nog contacten
met het bedrijfsleven heeft gehad voordat u uw amendement formuleerde. Nogmaals,
het is niet doorslaggevend, maar ik vind het wel interessant om te vernemen
hoe men hier in de praktijk mee denkt om te gaan, ook al omdat de minister
heeft aangegeven op dit punt in de praktijk allerlei moeilijkheden te voorzien.
Wij zijn daar vooralsnog niet van overtuigd, maar wellicht dat de opvattingen
van het bedrijfsleven ons daarbij zouden kunnen helpen.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Op zich ben ik helemaal niet zo pessimistisch over de opvattingen van
het bedrijfsleven hierover, maar ik vind die eerlijk gezegd maar zeer beperkt
relevant. Discriminatie en de bestrijding daarvan zijn toch wel belangrijker
dan het mogelijk onderworpen kunnen zijn aan strafvervolging?De heer Luchtenveld (VVD):Wij hebben net al gewisseld dat het strafrecht een ultimum remedium moet
zijn. In de praktijk zal het in ondernemingen vaak gaan over het strafbaar
stellen van de werkgever of wellicht van een groep werknemers die zich beledigend
uitlaten tegen een collega. Ik denk dat het dan niet onlogisch is om te vragen
welke moeilijkheden men verwacht, doordat moeilijk onderscheid kan worden
gemaakt tussen functievereisten enerzijds en discriminatie anderzijds. Ik
krijg hierop graag een nadere toelichting. Wij vinden die bewering voldoende
onderbouwd.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Wij hebben over dit vraagstuk al uitgebreid gediscussieerd tijdens de
behandeling van de Wet gelijke behandeling gehandicapten en chronisch zieken.
Toen is ook uitvoerig geïnformeerd naar de opvatting van het bedrijfsleven.
Zelf heb ik het gevoel dat alles wat toen ter discussie is gesteld, nu in
zekere zin zou kunnen doorwerken met dien verstande dat ik mij niet kan voorstellen
dat er van de kant van bijvoorbeeld het bedrijfsleven argumenten kunnen worden
aangevoerd die ons ertoe zouden brengen dat wij het goed vinden dat het bedrijfsleven
overgaat tot diskwalificatie van groepen personen. Daarover spreken wij vandaag.
Ziet de heer Luchtenveld dit verschil of is hij van mening dat het bedrijfsleven
hier net als bij de civiele wet in staat moet worden gesteld om argumenten
aan te leveren waardoor het misschien wel in een uitzonderingspositie wordt
gebracht? Ik kan mij dit niet voorstellen van hem.De heer Luchtenveld (VVD):Ik constateer in de eerste plaats dat de regering het bedrijfsleven, de
sociaal-economische sector, in een uitzonderingspositie brengt ook ten opzichte
van andere discriminatiegronden zoals die in het strafrecht zijn opgenomen.
Dit vind ik opmerkelijk. Ik constateer dat de Raad van State het daarmee niet
eens is. Dit is ook opmerkelijk. Ik constateer verder dat een van de belangrijkste
redenen is dat er geen goed onderscheid zou zijn te maken tussen gerechtvaardigd
onderscheid en discriminerend onderscheid. Hierop zou ik graag een nadere
reactie horen. Wellicht kan een inbreng van sociale partners ons helpen om
dit onderscheid helderder te krijgen. Het liefste zou ik zien dat men onderschrijft
dat er geen bezwaar is tegen strafbaarstelling zodat wij misschien zelfs kamerbreed
tot die strafbaarstelling kunnen komen, want wij zitten in beginsel wel op
die lijn. Ik hoor graag echter alle argumenten voordat wij een definitieve
beslissing nemen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik probeer mij voor te stellen welke argumenten u ertoe zouden kunnen
brengen om te zeggen: daar hebben zij een punt, op die grond zouden zij groepen
mensen met een handicap kunnen diskwalificeren. Ik kan mij daarbij echt niets
voorstellen.De heer Luchtenveld (VVD):Er zou bijvoorbeeld verwarring kunnen ontstaan over de tekst van advertenties
of over de sollicitatieprocedure. Ik kan mij voorstellen dat men niet meer
weet hoe de werkplek moet worden aangepast of tot welke kosten dit zal leiden.
Er zijn talloze overwegingen mogelijk, niet dat die allemaal doorslaggevend
zijn, maar wij discussiëren toch ook over het terugdringen van de administratieve
lasten. Wij hebben geen enkel bezwaar tegen toepassing van het strafrecht
als ultimum remedium als werkgevers zich keer op keer te buiten gaan aan discriminatie
en zich krenkend en kwetsend uitlaten tegenover een gehandicapte. Ik wil echter
duidelijkheid over het schemergebied en de vraag waar welk instrument het
meest effectief kan zijn.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik kan mij maar een soort personeelsadvertentie voorstellen die strafwaardig
zou zijn, namelijk een advertentie waarin wordt gesteld dat iedere geschikte
kandidaat wordt uitgenodigd om te solliciteren, behalve zij die gehandicapt
zijn. Ik denk dat dit strafbaar gedrag is.De heer Luchtenveld (VVD):Er zijn bijvoorbeeld functies waarvoor bepaalde fysieke vereisten nodig
zijn. Op dat moment wordt er een gerechtvaardigd onderscheid gemaakt. Wij
zien ook advertenties waarin bepaalde leeftijdsgrenzen worden gesteld en daarbij
kun je al vraagtekens zetten. Ik vraag welke problemen men op voorhand in
de praktijk voorziet. Wij hebben al aangegeven dat wij niet
goed voor ogen hebben welke problemen zich in de praktijk kunnen voordoen.
Ik heb alleen maar gevraagd of er bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel
al adviezen zijn ingewonnen bij sociale partners, of die ons nog verder zouden
kunnen helpen en wat deze werkwijze zou kunnen opleveren. Dit zou wat ons
betreft nog tot een ander inzicht kunnen leiden als wij ons eindoordeel vormen
over een aantal amendementen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Mijn fractie is blij dat wij vandaag dit wetsvoorstel, voortkomend
uit de motie-Rouvoet/Van der Staaij die bij de behandeling van de begroting
voor 2000 is ingediend, hier bespreken. Uiteraard waren wij zeer verheugd
dat het wetsvoorstel door het kabinet aan de Kamer is voorgelegd.Het is van groot belang dat ook voor de groep gehandicapten duidelijk
wordt dat belediging en discriminatie niet kunnen en dat dit wordt verankerd
in het Wetboek van Strafrecht. Belediging en discriminatie zijn immers gebeurtenissen
die mensen diep raken in hun persoonlijke integriteit en die het leven kunnen
vergallen. Het is een goede zaak dat bestaande discriminatieartikelen in het
Wetboek van Strafrecht worden uitgebreid met de toevoeging: lichamelijke,
psychische of verstandelijke handicap. Uiteraard hopen wij dat dit wetsvoorstel
bijdraagt aan een betere rechtsbescherming van gehandicapten in onze samenleving.
Dat is namelijk absoluut nodig.Evenals een aantal andere fracties in deze Kamer vraagt mijn fractie zich
af of het wetsvoorstel wel ver genoeg gaat. Wij zijn ervan overtuigd dat het
van essentieel belang is dat gehandicapten ook in het sociaal-economische
verkeer erop moeten kunnen rekenen dat discriminatoire gedragingen strafbaar
zijn. Het bevreemdt ons dan ook zeer dat de minister de aanbevelingen van
de Raad van State niet wil overnemen. De minister stelt dat hij vreest dat
het anders onduidelijk is welk gedrag al dan niet strafbaar gesteld is voor
de norm. Dit is voor mijn gevoel een vreselijke term. Het gaat om de mensen
tot wie de norm zich richt, mensen zoals u en ik en werkgevers. Ik vraag mij dan ook in gemoede af of er wel sprake is van een onduidelijkheid.
De minister zal toch moeten erkennen dat men voor de beantwoording van die
vraag kan terugvallen op bestaande jurisprudentie over artikel 429quater van
het Wetboek van Strafrecht. De minister sprak de bezwerende woorden dat de
Wet gelijke behandeling als alternatief dient voor de grond van handicap of
chronische ziekte. Dat alternatief acht ik onvoldoende. Ik ben ervan overtuigd
dat een strafbepaling meer soelaas biedt aan gehandicapten, een strafbepaling
die het mogelijk maakt om de discriminatie in het sociaal-economische verkeer
strafwaardig te maken. Een evaluatie van de Wet gelijke behandeling en een
actieplan gelijke behandeling met "de wens tot uitbreiding van de materiële
reikwijdte van de rechtsbescherming, zoals verwoord in de nota naar aanleiding
van het verslag op het wetsvoorstel Wijziging van de algemene wet gelijke
behandeling" bieden minder soelaas dan wat is voorgesteld in het amendement
van mevrouw Kalsbeek. Wij steunen dan ook dit amendement.Ik begrijp dat er op dit punt ook een amendement is ingediend door de
fracties van de ChristenUnie en de SGP. Die koers steunen wij dus van harte.
Wij hopen ook dat de Kamer dit overeenkomstig wil regelen. Tevens hopen wij
uiteraard op een positief oordeel van de minister ter zake.Er is nog het amendement-Rouvoet/Van der Staaij op stuk nr. 8. Dit amendement
is door ons wat lastiger te beoordelen. Ik vraag de minister om daarover enige
helderheid te verschaffen. Het is altijd lastig om de werkelijkheid in wetstechnische
begrippen te vangen. Zo worstel ik met het probleem om het begrip "handicap"
te objectiveren. Mijns inziens wijst de gehandicapte er terecht op dat het
probleem is dat mensen die lijden aan ME of zwaarlijvigheid zelden als gehandicapt
worden aangeduid. Ik vraag mij dan ook af of het enkel wijzigen van de zinsnede
"de lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap" in "of hun handicap"
ons in de praktijk echt verder helpt. Hierover verneem ik graag de zienswijze
van de minister en uiteraard van de leden Rouvoet en Van der Staaij, beiden
eminente juristen in deze Kamer. Dit maakt het voor mijn fractie mogelijk
om een oordeel te vellen.De voorzitter:De minister heeft begrijpelijkerwijs tijd nodig om zijn antwoord voor
te bereiden. Bovendien heeft de minister hedenmiddag verplichtingen elders
in de Kamer. Tegen deze achtergrond stel ik mij voor om het antwoord in eerste
termijn en de re- en dupliek volgende week te houden.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 15.45 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-5170-5182.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl