Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in verband met de invoering van een rijksprojectenprocedure (rijksprojectenprocedure) (27178)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 3661-3685

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-03-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 53, pagina 3661-3685

07-03-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27178Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (28043, nrs. 37 t/m 48)Pagina 3643-3643
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet van 31 mei 1937 tot omzetting van de Rijksstudiedienst voor de Luchtvaart in een Stichting (27868); - Wijziging van de Wet op de waterkering tot aanwijzing van het Markermeer als buitenwater (27799); - Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 met betrekking tot de rijvaardigheid en rijbevoegdheid (27840); - en een ander wetsvoorstel (28084)Pagina 3643-3643
Presentie en opening (donderdag 7 maart 2002)Pagina 3643-3643
Regeling van werkzaamheden (donderdag 7 maart 2002)Pagina 3660-3661
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 7 maart 2002)Pagina 3685-3686
Behandeling van het voorstel van rijkswet Bepalingen omtrent de tarieven voor consulaire dienstverlening (Rijkswet op de consulaire tarieven) (27217, R1659)Pagina 3643-3643
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in verband met de invoering van een rijksprojectenprocedure (rijksprojectenprocedure) (27178)Pagina 3661-3685
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen strekkende tot het verruimen van de bevoegdheid van de politierechter en de enkelvoudige kamer in hoger beroep (verruiming bevoegdheid enkelvoudige kamers) (28215)Pagina 3643-3660

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 116 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in verband met de invoering van een
rijksprojectenprocedure (rijksprojectenprocedure) (27178).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Verbugt (VVD):Voorzitter. Het voorliggende wetsvoorstel is in lijn met vele voorstellen
die de VVD-fractie de laatste jaren heeft gedaan om de strijd aan te binden
tegen stroperigheid van procedures. Deze moeten korter en vooral transparanter
worden. Iedereen die iets wil bouwen, het Rijk dat een groot project wil financieren
of de burger die een schuurtje wil bouwen, raakt verstrikt in een oerwoud
aan regelgeving. Het is allemaal erg omslachtig en ondoorzichtig geworden.
Er ligt dus voor ons als medewetgever een taak om aan opschoning te doen.Een aantal stappen hebben wij al gezet – ik noem bijvoorbeeld de
recente wijziging van de Woningwet en de deregulering in het stelsel van de
bouwvergunningen – maar wij zijn er nog niet. Als ik nu hoor dat een
van de hoofdredenen van het achteropraken van de woningbouw taakstelling
is gelegen in de ingewikkelde regelgeving en dat veel gemeenten niet genoeg
deskundige ambtenaren hebben om de ingewikkelde procedures te doorgronden
en af te wikkelen, laat staan hoe moeilijk het is voor een burger om gebruik
te maken van zijn inspraak- en verweerrecht, dan is er nog een hoop voor ons
te doen. Er moeten dus nog heel veel strooppotten worden opgeruimd. Wij hopen
er vandaag in ieder geval weer een op te ruimen, zodat wij op een doorzichtigere
en effectievere manier kunnen komen tot besluitvorming over grote investeringsprojecten
van nationaal belang.Ik verwijs ook naar het regeerakkoord waarin wij hebben aangegeven belang
te hechten aan het stroomlijnen en beter op elkaar afstemmen van de voorbereidings-,
besluitvormings- en bezwaarprocedures, zeker voor de grote en complexe projecten.
Voor de VVD-fractie is het nu voorliggende voorstel een uitvloeisel daarvan.
Vooropstaat voor mijn fractie dat inspraak en rechtsbescherming voor de burger
niet worden verminderd; dat is het uitgangspunt. Waar het ons bij de beoogde
stroomlijning om gaat, is dat er momenten worden geconcentreerd om daarmee
te voorkomen dat keer op keer in verschillende procedures tegen eenzelfde
beslissing bezwaar moet worden aangetekend. Ik kom daar nog op terug. Ook
dient besluitvorming verbonden te zijn en te blijven aan democratisch gelegitimeerde
waarborgen; daaraan mag geen afbreuk worden gedaan. Ook medeoverheden, vooral
de provincies en de gemeenten, mogen niet buitenspel worden gezet. Op deze
drie hoofdpunten hebben wij tijdens de schriftelijke voorbereiding al het
een en ander gewisseld.Bij de behandeling van de Tracéwet heeft de Kamer het amendement-Feenstra
aangenomen dat bepaalt dat elk ontwerptracébesluit ingaat op de vraag
of en, zo ja, welke maatregelen tot aanpassing van de omgeving nodig zijn
om het project op een goede en verantwoorde manier in te passen in de omgeving.
Omdat de rijksprojectenprocedure het tweelingzusje is van de Tracéwet,
zou het niet onlogisch zijn dat spiegelbeeldig ook in dit wetsvoorstel op
te nemen. Maar toch kiest de regering daar niet voor. Kan de minister uitleggen
waarom hij het niet gewenst of zelfs onnodig vindt om deze voorschriften mee
te geven bij het ontwerprijksbesluit? Kan hij het verschil tussen de inpassing
van een weg- of spoorwegtracé en een rijksproject, waar wij het nu
over hebben, duidelijk uitleggen?Dan kom ik op de kring van beroepsgerechtigden. De actio popularis is
zo ruim mogelijk, namelijk eenieder. Dat is anders dan in de Algemene wet
bestuursrecht, want daarin is de kring beperkt tot belanghebbenden. De laatste
jaren is veel discussie geweest over de vraag of eenieder niet wat ruim bemeten
is. Ik verwijs ook naar de kritiek in het rapport van de commissie-Van Kemenade.
Dat is mede de reden waarom in het regeerakkoord is afgesproken dat dit punt
nog eens kritisch moest worden bekeken. De regering zegt dat dit is bekeken,
verwijst naar het rapport van de Universiteit van Utrecht en komt tot de conclusie
dat alles blijft zoals het was. Wij hebben daarover van gedachten gewisseld.
Recentelijk heeft de Raad van State in uitspraken inzake besluiten van bijvoorbeeld
de gemeente Wierden, GS van Gelderland of GS van Utrecht de actio popularis
ingeperkt. Hebben deze uitspraken bij de minister tot nieuwe inzichten geleid?
Ik denk dan ook aan de doorvertaling naar het nu in voorbereiding zijnde wetsvoorstel
voor de nieuwe Wet op de ruimtelijke ordening. Graag nodig ik de minister
uit om daarop te reageren.Gezien de keuze van de minister om de actio popularis te handhaven, stelt
mijn fractie vast dat de doelstelling van het voorliggende wetsvoorstel, namelijk
het aanbrengen van stroomlijning, niet consequent wordt doorgevoerd. In het
begin van mijn betoog heb ik al gezegd dat wij willen voorkomen dat keer op
keer tegen dezelfde beslissing bezwaar kan en moet worden aangetekend. De
burger raakt dan verstrikt. Daarom heb ik twee amendementen ingediend, samen
met mijn collega Van Wijmen van het CDA. Eén om een trechtering aan
te brengen in de kring van beroepsgerechtigden en één ter voorkoming
van dubbele rechtsbescherming. Het gaat daarbij om het volgende. De kring
van beroepsgerechtigden tegen een concrete beleidsbeslissing in een PKB is
nu niet getrapt. Bij het voorliggende wetsvoorstel ontbreekt verder een regeling
ter voorkoming van het dubbel indienen van bedenkingen. De consequentie daarvan
is dat er ook een overgangsregeling bij moet komen. Dat is allemaal weergegeven
in de amendementen op de stukken nrs. 11 en 12.Uit het voorliggende wetsvoorstel spreekt geen grote ambitie. In de memorie
van antwoord spreekt de regering op bladzijde 11 uit dat de rijksprojectenprocedure
moet worden gezien als het sluitstuk van de projectenlijn in de huidige Wet
op de ruimtelijke ordening. Dat brengt mij tot de vraag of de regering hiermee
afziet van de provinciale projectenprocedure. Nu hebben straks zowel de gemeente
als het Rijk een eigen projectenprocedure. Denkt de regering misschien dat
de provincies wel zonder kunnen? Ik wil de minister graag uitnodigen om daarop
zijn visie te geven.Verder concludeert de regering dat de rijksprojectenprocedure de behoefte
aan een specifieke wet voor de realisering van een groot en complex project,
de zogenaamde lex specialis, overbodig maakt. De VVD-fractie wil die conclusie
nu nog niet voor altijd trekken. Ik zal een voorbeeld noemen waar wij al eerder
tegenaan zijn gelopen. Wij zijn nu bezig met de voorbereiding van maatregelen
ter bescherming van het gebied rond de onbedijkte Maas, na twee grote overstromingen
en een geweldige hoeveelheid schade. De minister meent dat dit project in
principe goed onder de rijksprojectenprocedure gebracht zou kunnen worden.
Ik krijg, als ik de stukken lees, echter de indruk dat dat niet gebeurt. Dat
betekent dat maatregelen uit het traject van de ruimtelijke ordening om burgers
en hun have en goed te beschermen, straks zullen worden uitgevoerd via de
aanpassing van tientallen afzonderlijke bestemmingsplannen en diverse streekplannen.
Naar ik heb uitgerekend zou het dan gaan om 1500 afzonderlijke procedure.
Dat kost tijd, heel veel tijd, terwijl de dreiging van een volgend hoogwater
niet is uit te sluiten. De afgelopen vier weken zijn er namelijk vier hoogwatergolven
in de Maas geweest. Limburg heeft vier keer de adem ingehouden en ging vier
keer door het oog van de naald. De kades en de pompen hebben het maar net
kunnen houden. Een regenbui meer in de Ardennen en er was weer een grote overstroming
geweest. Wat was dan het verweer van de minister geweest?
Ik heb de zorg en het aandringen uit de Kamer gehoord, maar ik heb het naast
mij neergelegd? Dat kan toch niet, want zo ken ik deze minister niet.Het tracébesluit van de Zandmaas is nog niet genomen. Als dat straks
genomen worden en als de rijksprojectenprocedure omstreeks diezelfde tijd
in het Staatsblad verschijnt, is de ministerraad dan bereid te besluiten om
de rijksprojectenprocedure te gebruiken voor het traject van de ruimtelijke
ordening bij de Zandmaas? Een jaar geleden vroeg een Kamermeerderheid bij
motie om een lex specialis. Wij voeren haar niet uit, antwoordde de minister.
Er is inmiddels een jaar verstreken, maar er is niets gebeurd, behalve dan
bij herhaling de dreiging van nieuw gevaar. Te nemen maatregelen hebben daarom
een hoge mate van urgentie. Kortom, met mooie woorden in de nota naar aanleiding
van het verslag kan geen hoogwater bestreden worden, maar met maatregelen
wel. Hoe gaat de minister dat aanpakken, nu hij besloten heeft om de lex specialis
niet te maken? Is hij dan bereid om het instrument van de rijksprojectenprocedure
te gebruiken om de ruimtelijke ordeningsprocedures rond de Zandmaas te bundelen
en te stroomlijnen? De Zandmaas zou dan het eerste project worden dat voor
het ruimtelijk ordeningsdeel onder deze nieuwe wet gebracht wordt. De VVD-fractie
wil daar heel sterk op aandringen.Ik heb nog een vraag over de nimby-wet. De minister antwoordde op vragen
van de fractie van GroenLinks op bladzijde 7 van de nota naar aanleiding van
het verslag dat het nimby-instrument kan gaan vervallen. Ik heb altijd begrepen
dat het nimby-instrument een middel is om uit een impassesituatie te komen,
terwijl als het gaat om de inzet van de rijksprojectenprocedure er geen conflictsituatie
hoeft te zijn. Integendeel, er wordt vooraf het besluit genomen om een project
onder rijksregie te brengen. Kan de minister daarom uitleggen wat hij precies
bedoelt?Tot slot wil ik kort stilstaan bij de nadeelcompensatieregeling. Wij hebben
die discussie ook al gevoerd bij de Tracéwet. Toen is een concreet
voorstel gedaan voor aanpassing via de tweede tranche van de Tracéwet.
Dat pad is nu verlaten. De aanpassing voor zowel de Tracéwet als de
rijksprojectenprocedure zal nu plaatsvinden via de vijfde tranche van de Algemene
wet bestuursrecht. Daar is echter geen tijdpad voor uitgezet. Kan de minister
uitleggen hoe wij in de tussentijd om moeten gaan met nadeelcompensatieregelingen?
Nu zijn er diverse soorten regelingen, als het ware een bonte kermis aan regelingen.
Hoe wil de minister daar structuur in aanbrengen en wanneer wil hij dat doen?De heer Depla (PvdA):Ik heb een vraag aan mevrouw Verbugt over het amendement op stuk nr. 12.
Daarin staat dat er geen bedenkingen kunnen worden ingebracht tegen een project
dat zijn grondslag vindt in een planologische kernbeslissing. Geldt dat ook
wanneer een PKB bijvoorbeeld bijna tien jaar oud is? Het zou dan toch vreemd
zijn als daar geen bezwaar tegen aangetekend kan worden, omdat het voortschrijdend
inzicht wel heel verstrekkende gevolgen kan hebben voor zo'n tien jaar oude
PKB? Hoe concreet moet de beslissing overigens zijn? Mag een burger bijvoorbeeld
geen bezwaar indienen tegen het nadere tracébesluit omdat bij PKB de
beslissing al genomen is dat er een hogesnelheidsverbinding naar het noorden
komt? In het amendement wordt ook afgeweken van artikel 39 van de Wet op de
ruimtelijke ordening. In dat artikel wordt slechts het meerdere keren indienen
van hetzelfde bezwaar of dezelfde bedenkingen onmogelijk gemaakt, terwijl
volgens de formulering van het amendement op het moment dat een bepaald besluit
in een PKB staat er sowieso geen bedenkingen tegen dat besluit mogen worden
ingediend. Wat is de reden voor deze verscherping van artikel 39 van de rijksprocedurewet
zoals deze nu voorligt?Mevrouw Verbugt (VVD):Voorzitter. Dat zijn veel vragen. In het amendement gaat het erom dat
een bepaald moment wordt vastgelegd waarop een lokatie planologisch wordt
geregeld. Het lijkt mij niet goed om daar na een paar jaar op terug te komen
door bezwaar aan te tekenen of nut en noodzaak ervan ter discussie te stellen.
Het is namelijk al planologisch geregeld. Ik heb geprobeerd om dezelfde lijn
te hanteren als bij een bestemmingsplan. Op het moment dat in een bestemmingsplan
iets planologisch is geregeld, ligt het vast. Wanneer iemand een huis koopt
en er is een paar jaar eerder voor die lokatie planologisch iets geregeld,
dan moet er een formele weg bewandeld worden tot wijziging. Het gaat mij erom
dat er één keer iets planologisch geregeld wordt en dat dit
ook zo verankerd is. Het ligt anders als er in een planologische kernbeslissing
een vage verwijzing wordt gemaakt. Staat bijvoorbeeld in de Vijfde nota ruimtelijke
ordening dat het kabinet overweegt om een Zuiderzeelijn aan te leggen, dan
kun je op basis daarvan niet stellen dat dit planologisch is geregeld. Integendeel,
zou ik zeggen. Dat wordt dus niet in het amendement bedoeld met een concrete
beleidsbeslissing waarin iets wordt vastgelegd. In het amendement is aansluiting
gezocht bij artikel 24 WRO om een parallel te trekken met de procedure en
het model voor het bestemmingsplan.De heer Depla (PvdA):Wanneer is iets volgens u dan zo'n concrete beleidsbeslissing in een PKB
dat het vergelijkbaar is met een bestemmingsplan? Misschien kunt u dit uitleggen
aan de hand van voorbeelden uit de Vijfde nota ruimtelijke ordening. Wanneer
is een beslissing zo concreet dat er geen bezwaar meer ingediend kan worden
en wanneer is het een vage uitspraak waar nog wel bezwaar tegen ingediend
kan worden? Dan gaat het niet alleen om wat wij daarover uitwisselen met elkaar,
maar ook om duidelijkheid voor de rechter. Het zou niet goed zijn als wij
amendementen indienen die alleen maar tot nieuwe rechtsvragen leiden. Daar
hebben wij al vaker over van gedachten gewisseld. Mijn volgende vraag is:
waarom is geen aansluiting gezocht bij artikel 39? Dat zou in de systematiek
van de wet wel logisch zijn.De voorzitter:Mijnheer Depla, u kunt uw eigen mening beter in uw eigen termijn naar
voren brengen. Vragen kunt u wel stellen.Mevrouw Verbugt (VVD):Vastgelegd is wat een concrete beleidsbeslissing is. Daar is geen discussie
meer over te voeren. Gekozen is voor aansluiting bij artikel 24 om gelijkvormigheid
te bereiken en te voorkomen dat zaken dubbelop gebeuren in de bestemmingsplanprocedure.
Ik heb geprobeerd parallellen te trekken met andere zaken in de Wet op de
ruimtelijke ordening om niet iedere keer opnieuw het wiel uit te vinden. Om
die reden is gekozen voor het hanteren van het model van artikel 24 WRO.De heer Depla (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Het is na een normaal reces de eerste dag altijd
even omschakelen om weer aan het debat te beginnen. Het reces van gisteren
was kort, maar had vergelijkbare effecten. Ik heb daarom even moeite met het
omschakelen.De ruimtelijke ordening heeft alleen kans van slagen als er niet alleen
lijntjes op de kaart worden gezet, maar er ook nationale projecten worden
gerealiseerd die een bijdrage leveren aan het gewenste beeld op de kaart en
de gewenste ruimtelijke ontwikkeling in ons land. Dat was een van de belangrijkste
conclusies van de parlementaire onderzoekscommissie ter voorbereiding van
de Vijfde nota onder leiding van collega Duivesteijn. De commissie formuleerde
het als volgt: "Het ruimtelijk ontwikkelingsbeeld moet voorzien zijn van een
reële uitvoeringsstrategie, gedragen door nationale ruimtelijke investeringsprojecten"
en "bij een ontwikkelingsgerichte projectmatige invalshoek horen zelfstandige
procedures op alle bestuursniveaus". De gehele Tweede Kamer onderschreef deze
conclusie en doet dat nog steeds. De PvdA ondersteunt daarom het wetsvoorstel
zoals het nu voorligt over de rijksprojectenprocedure. Het wetsvoorstel maakt
het mogelijk om deze nationale projecten adequaat, zorgvuldig en voorspoedig
te realiseren. Dat is de hoofdlijn.Voorzitter. Wij wensen echter op twee punten een verbetering van het wetsvoorstel.De heer Poppe (SP):Ik ben mede schuldig aan wat de heer Depla ons hier voorschotelt uit het
rapport van de Kamer. Hij gebruikt dat echter in een andere zin dan ik dat
toen gezien heb. Het gaat daar om een integrale aanpak en het gaat hier om
sectorale projecten. Als daar geen integrale aanpak is op het gebied van inpassing
in natuur en milieu, dan is die vergelijking niet te maken. Dat kan geen reden
zijn om dit wetsvoorstel te steunen.De heer Depla (PvdA):Ik ga u op uw wenken bedienen. Mijn eerste wijzigingsvoorstel gaat over
inpassing. Willen rijksprojecten passen in een integraal plan, dan dienen
deze te zijn ingebed in PKB's of wetten. De projecten moeten een bijdrage
leveren aan een integraal toekomstbeeld van het land. Het gaat niet om willekeurig
welk project. Daarom hebben wij twee amendementen ingediend om te zorgen dat
die garanties geboden worden.De heer Poppe (SP):Dat sluit aan op wat ik zojuist zei. U zegt: "daarom kan de PvdA dit wetsvoorstel
steunen", maar u amendeert het niet voor niets. U doet dat alleen niet radicaal
genoeg, maar ik neem aan dat u mijn amendement ook heeft gezien.De heer Depla (PvdA):Het eerste amendement is dat op stuk nr. 15. We dienen dit amendement
mede in namens het CDA en D66. Ik spreek trouwens ook namens mevrouw Ravestein
van D66 die op het laatste moment ziek is geworden. De Partij van de Arbeid
vindt dat de nationale ruimtelijke investeringsprojecten zorgvuldig moeten
worden ingepast in de omgeving. Het motto van de PvdA is dat uitvoering van
rijksprojecten gewenst is onder voorwaarde dat ze kwaliteit hebben en een
positieve bijdrage leveren aan de kwaliteit van de leefomgeving. De kwaliteit
van de leefomgeving moet verbeterd en niet verslechterd worden door de uitvoering
van nationale projecten. De wet biedt daartoe onvoldoende garanties. Ook het
antwoord van de regering op onze vragen heeft ons niet kunnen overtuigen.
Het argument dat het projecten zijn die van karakter verschillen, doet niets
af aan de noodzaak van inpassing van elk project afzonderlijk, een inpassing
die recht doet aan de aard van het project en de omgeving. De PvdA heeft daarom
samen met het CDA en D66 een amendement ingediend om deze garanties in de
wet op te nemen: inpassing in bebouwde en onbebouwde omgeving moet integraal
onderdeel zijn van het rijksproject. Mocht dit onverhoopt onvoldoende effect
hebben, dan dienen compenserende maatregelen getroffen te worden. Deze moeten
dan ook integraal onderdeel uitmaken van het nationale project. Deze dienen
niet achteraf getroffen te worden maar meteen in het project te worden opgenomen.
Wij hebben ons bij de formulering van het amendement laten inspireren door
het toen aangenomen amendement-Feenstra. Dat sluit aan bij wat mevrouw Verbugt
vroeg. Wij hebben alleen de daad bij het woord gevoegd en zelf geamendeerd.Het tweede amendement gaat over de vraag wanneer besloten kan worden dat
iets een rijksproject is. Het dient te zijn aangekondigd in een PKB, in een
wet of in een besluit van de ministerraad.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Mijn excuses dat ik mij als invaller in het debat begeef.
Wat voegt het amendement op stuk nr. 15 materieel toe, behalve dat er een
hoge mate van wensdenken uit spreekt, namelijk dat een project ingepast zou
moeten worden? Er is altijd weer het politieke conflict over wat een inpassing
nu precies betekent. De procedures om het politieke conflict te beslechten,
worden in deze wet niet gegarandeerd. Wat voegt het amendement materieel toe?De heer Depla (PvdA):Dit amendement voegt materieel de wettelijke verplichting toe om bij de
realisering van een project de inpassing in de bebouwde en onbebouwde omgeving
integraal onderdeel van het project te laten uitmaken. Die verplichting is
ook in de Tracéwet opgenomen. Ik geef een voorbeeld. Stel dat wij de
ecologische hoofdstructuur tot een rijksproject hadden gemaakt. Met de huidige
inzichten hadden wij dat misschien ook wel gedaan. Dan mag je dus niet alleen
maar zeggen dat op die plekken natuur wordt gerealiseerd, maar dan moet je
er ook voor zorgen dat die natuur ingepast wordt in de agrarische omgeving
ter plekke. Dat is een verantwoordelijkheid die bij het project hoort. Dat
is nu niet in de wet geregeld. Met dit amendement wordt in de wet expliciet
vastgelegd dat bij de realisering van een rijksproject moet worden aangegeven
hoe de inpassing dan wel, als dat onverhoopt noodzakelijk is, de compensatie
geregeld moet worden. Dat is dus meer dan alleen maar een wensdenken. Dat
is gewoon het wettelijk vastleggen van een verplichting dat
het onderdeel van het project moet uitmaken en dat het niet naar achteren
geschoven kan worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vind het toch een vorm van wensdenken. Immers, de kardinale politieke
vraag moet altijd weer op tafel komen of de inpassing waar dit amendement
dan toe verplicht, de toets der kritiek kan doorstaan. Dat politieke conflict
moet kunnen worden uitgevochten. Dat kan met deze procedurewet niet. Dat is
het punt.De heer Depla (PvdA):Dan heeft u een ander bezwaar. U zegt nog steeds dat dit amendement wel
degelijk iets toevoegt, namelijk dat bij de uitvoering van zo'n rijksproject
voortaan de organisatie van de inpassing moet worden meegenomen. Uw bezwaar
richt zich meer op de vraag of de hele rechtsbescherming rondom de uitvoering
van dit soort besluiten wel adequaat geregeld is. Als je dit moet regelen,
dan blijft natuurlijk onverlet dat je erover kunt discussiëren of de
inpassing adequaat geregeld is. Het gaat over een rijksprojectenprocedure.
Daar kunnen verschillende soorten projecten onder vallen: van rivierdijkverhoging
tot de maaswerken tot de ecologische hoofdstructuur tot hoogspanningsleidingen.
Dan kun je toch niet in de wet precies vastleggen dat van inpassing sprake
is als je vijf meter naast een hoogspanningsleiding een sloot legt of iets
dergelijks. Dat is toch niet materieel vast te leggen. Dan zou het immers
een sectorale wet worden en zou er voor elk project een aparte wet moeten
worden gemaakt. Dan zou er in Den Haag wettelijk worden vastgelegd wat inpassing
is. Dat zou ik ongewenst vinden.Met het tweede amendement wordt gezegd dat nationale projecten binnen
het ruimtelijk beleid moeten passen. Dat lijkt mij logisch, want zij moesten
een bijdrage leveren aan de realisering van het ruimtelijke ontwikkelingsbeeld
van ons land. Dat was immers de conclusie en ook de basis voor dit wetsvoorstel.
Bij projecten die zijn ontleend aan een PKB of een wet is dat ons inziens
afdoende geregeld. Maar als een besluit van de ministerraad de basis is voor
een rijksproject, zijn de garanties te mager. Daarom heb ik samen met D66
een amendement ingediend. In het amendement staat dat de gevolgen van het
nationaal ruimtelijk beleid moeten worden opgenomen in het ministerraadsbesluit,
zodat de Kamer snel kan beoordelen wat de eventuele ruimtelijke consequenties
zijn. Dat is belangrijk, omdat de Kamer binnen vier weken nadat het ministerraadsbesluit
naar de Kamer is gestuurd, expliciet moet aangeven of Kamerbehandeling gewenst
is. Op dat moment moeten de consequenties van zo'n besluit dus bekend zijn.
Wij vinden dat dit momenteel in de wet onvoldoende is geregeld. Wij vinden
het voor een zorgvuldige beoordeling derhalve noodzakelijk dat in een besluit
van de ministerraad ook wordt aangegeven wat de betekenis en het belang van
het betrokken project zijn. Bovendien moet de Kamer een globale beschrijving
hebben van de te verwachten gevolgen van een project voor het nationaal ruimtelijk
beleid en de omgeving.De heer Poppe (SP):Ik begrijp de bedoeling van het amendement op stuk nr. 14. Er is ook een
amendement-Poppe op stuk nr. 13, waarmee hetzelfde wordt beoogd, maar dat
veel duidelijker en scherper is opgesteld. Als dat amendement wordt aangenomen,
wordt de minister van VROM gewoon de verantwoordelijke projectminister tenzij
het anders in een PKB is vastgelegd. Met andere woorden: sectorale wetgeving
die bij dit soort projecten van Economische Zaken afkomstig is, en ministerraadsbesluiten
waarbij de waan van de dag een grote rol kan spelen, worden daarmee uitgesloten.
Is de heer Depla niet van mening dat hij beter met het amendement op stuk
nr. 13 kan meegaan als hij werkelijk de door hem gewenste wijzigingen in de
wet wil opnemen? Voor mijn part mag hij zijn naam er zelfs als eerste onder
zetten!De heer Depla (PvdA):Ik heb daar uiteraard serieus over nagedacht. De conclusie is duidelijk,
want wij hebben ons eigen amendement ingediend. Wij hebben de garanties neergelegd
zoals wij denken dat die goed zijn. Er moet voor worden gezorgd dat als het
besluit van de ministerraad naar de Kamer wordt gestuurd, helder wordt omschreven
wat het belang van het project is en wat de maatschappelijke en ruimtelijke
effecten zijn. Er moet worden aangegeven of het bijdraagt aan het ruimtelijk
beleid. Het tweede deel van het amendement is dat de minister van VROM de
coördinerende minister is voor projecten waarop de rijksprojectenprocedure
van toepassing wordt verklaard. Op die manier kan een betere afstemming met
het ruimtelijke beleid worden gegarandeerd, tenzij de ministerraad anders
besluit. In principe is echter de minister van VROM de verantwoordelijke en
coördinerende bewindsman.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Heeft dit amendement vooral betekenis waar een nationaal project
bij besluit van de ministerraad indruist tegen wat in het algemene ruimtelijke
beleid in Nederland wordt voorgestaan? En strekt het amendement er dan slechts
toe dat deze minister aan de Kamer moet uitleggen waarom wordt afgeweken van
algemene beleidslijnen die ten grondslag liggen aan het ruimtelijkeordeningsbeleid?
Daar hebben wij toch niet zoveel aan?De heer Depla (PvdA):U hebt het verkeerd. Als een rijksproject in strijd is met het ruimtelijke
beleid, dan moet de PKB worden aangepast. Dat staat ook in de wet. Alleen
moet de Kamer bij een ministerraadsbesluit heel snel reageren en weten of
zij de zaak uitgebreid wil behandelen. Daarom moet de Kamer van voldoende
informatie worden voorzien, zodat zij snel kan beoordelen of het project in
strijd is met het bestaande ruimtelijke beleid, of dit juist versterkt. Daarom
ook willen wij aan het ministerraadsbesluit kwaliteitscriteria toevoegen,
zodat de Kamer alles goed kan beoordelen. Als een project strijdig is met
het ruimtelijk beleid, dan wordt het door deze wet niet ineens uitvoerbaar.
Nee, het ruimtelijk beleid moet eerst worden aangepast voordat het rijksproject
mag worden uitgevoerd. Dergelijke garanties staan ook in de wet. Met deze
wet wordt de PKB niet aangepast; bij strijdigheid met het ruimtelijk beleid
moet die aanpassing apart gebeuren. Door dit amendement wordt de Kamer de
zaak snel inzichtelijk gemaakt.De heer Vendrik (GroenLinks):Het klinkt allemaal erg omslachtig. Waarom volgen we niet
de normale procedure, namelijk dat het kabinet een wijziging van de PKB aan
de Kamer voorlegt, waarop een rijksproject kan worden ingepast. Waarom moet
via individuele projecten, die op een achternamiddag worden besloten, het
hele ruimtelijkeordeningsbeleid al dan niet worden aangepast, en dat op basis
van een globale duiding van het kabinet van de strijdigheid van het project
met het algemene ruimtelijkeordeningsbeleid?De heer Depla (PvdA):Een project mag alleen worden uitgevoerd als het past in het bestaande
ruimtelijkeordeningsbeleid van het Rijk. Alleen moet de Kamer wel kunnen beoordelen
of zij de conclusie van de ministerraad deelt. Deze kan namelijk besluiten
om iets wat strijdig is met het rijksbeleid tot een rijksproject te bombarderen,
maar alleen als er tegelijk met de aankondiging van het rijksproject voor
wordt gezorgd dat de PKB volgens de normale procedures wordt aangepast. Zo
zit de wet nu eenmaal in elkaar. In principe mag een project dat in het kader
van de rijksprojectenprocedure wordt aangekondigd niet in strijd zijn met
het bestaande ruimtelijke beleid van het Rijk. Ik snap uw bezwaar niet.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Op dat punt is misschien niet alleen de heer Depla, maar ook het wetsvoorstel
wat onduidelijk. Toch moet het niet mogelijk zijn dat een ministerraadsbesluit
naar de Kamer komt en de ministerraad zelf of de Kamer besluit dat dit in
strijd is met een bestaande PKB, waarna de PKB-procedure in werking treedt.
Dat is niet het systeem van het wetsvoorstel. Als iets in strijd is met een
bestaande PKB, dan komt er geen ministerraadsbesluit, maar een wijziging van
de PKB.De heer Depla (PvdA):Ja, maar wij moeten kunnen beoordelen of de ministerraad het goed heeft
ingeschat.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Naar mijn gevoel gaat het artikel, en misschien ook wel uw amendement,
niet over strijd met de PKB; die is niet aan de orde. Wij kennen echter wel
allerlei andere noties van ruimtelijk beleid in dit land waartegenover een
verantwoording kan plaatsvinden. ik denk dat je in dit verband helemaal niet
over een PKB moet praten.De heer Depla (PvdA):Voor mij is het en-en. Misschien is dit in het geval van een PKB evident,
maar het gaat erom dat de Kamer goed geïnformeerd moet zijn om de lichte
procedure via de ministerraad te kunnen beoordelen en de wenselijkheid ervan
vast te stellen. Daarbij bestaan immers veel minder garanties dan bij een
PKB of een wet, omdat hierbij netjes allerlei procedures zijn doorlopen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik onderschrijf de strekking van uw amendement volledig. Sterker nog,
er is inmiddels een subamendement van mij binnengekomen om het nog iets te
versterken. Dat zal waarschijnlijk wel uw sympathie hebben. Maar in dit verband
moet niet te veel over PKB's worden gesproken, omdat die hun eigen procedure
kennen, ook in het kader van dit wetsvoorstel.De heer Depla (PvdA):Ik begrijp hieruit dat de kans dat u mijn amendement steunt, kleiner wordt
naarmate ik er meer over zeg.De voorzitter:Ik wil de Kamer er toch ook maar weer eens aan herinneren dat het de gewoonte
is dat amendementen en artikelen pas worden toegelicht als de minister in
eerste termijn heeft geantwoord.De heer Depla (PvdA):In de amendementen van mevrouw Verbugt en Van Wijmen wordt geprobeerd
om de beroepsprocedures te stroomlijnen. De PvdA-fractie vindt dat de "actio
popularis", het recht van alle burgers om een bezwaar in te mogen dienen,
niet mag worden aangetast. Dat neemt niet weg dat het voorkomen van het herhaaldelijk
indienen van hetzelfde bezwaar in de verschillende fases van de besluitvorming
de steun heeft van mijn fractie. Alvorens ik een definitief oordeel vel over
dit amendement, hoor ik echter graag eerst het oordeel van de minister. Het
is immers mogelijk dat ik iets over het hoofd zie bij dit amendement op stuk
nr. 11. Op het eerste gezicht vind ik het nog niet zo'n gek amendement, maar
er is vast een reden waarom de minister dit amendement in de schriftelijke
ronde niet heeft omarmd.Ik ben minder enthousiast over het amendement op stuk nr. 12, waarmee
men het onmogelijk wil maken dat bezwaarschriften worden ingediend als een
project zijn grondslag vindt in de bestaande PKB. Ik heb hierover al vragen
aan mevrouw Verbugt gesteld, maar ik wil die ook graag aan de minister stellen.
Wat betekent dit amendement voor besluiten die in de PKB zijn opgenomen? Ik
denk daarbij aan het voorbeeld van de HSL. In de desbetreffende PKB staat
dat er een hogesnelheidsverbinding komt naar het noorden. Leidt dit amendement
er echter niet toe dat burgers die later bezwaar willen maken tegen de concrete
invulling van dit project, geen bezwaar meer mogen indienen? Ik vind het amendement
op dit punt onduidelijk en ben benieuwd wat de minister hiervan vindt.Een en ander geldt ook voor de systematiek van het amendement op stuk
nr. 12. U heeft namelijk een andere formulering gekozen dan bij artikel 39.
In dat artikel wordt het namelijk slechts onmogelijk gemaakt om meerdere keren
hetzelfde bezwaar aanhangig te maken, terwijl dit amendement het wellicht
mogelijk maakt om verder te gaan. Ik weet niet zeker of dat het geval is en
daarom hoor ik graag een reactie van de minister.Het amendement van de heren Van der Staaij en Van Wijmen is een juridische
verbetering en wordt door mijn fractie gesteund. Op het amendement van de
heer Poppe, waarover wij uitgebreid van gedachten hebben gewisseld, komen
wij nog terug.De rijksprojectenprocedure maakt allerlei sectorale ad-hocwetten voor
de uitvoering van nationale projecten overbodig. Ik denk daarbij aan de uitvoering
van de Maaswerken. Daarvoor hoeft nu geen aparte wet meer te worden ingediend.
Dit is namelijk bij uitstek een project dat tot rijksproject kan worden gebombardeerd.
Hetzelfde geldt voor de nimby-wetgeving. Ook die kan op termijn vervallen,
want er komt een eigen projectenprocedure voor de projecten van rijksbelang
en wellicht ook voor die van provinciaal belang. Er is dan geen enkele reden
meer om achteraf door middel van nimby-wetgeving een aanwijzing te geven voor
bepaalde projecten. Deze wetgeving kan volgens ons dan ook
komen te vervallen.Mevrouw Verbugt (VVD):Is de heer Depla het met mij eens dat er sprake is van een conflict als
er nimby-wetgeving nodig is? Als er al een provinciale projectprocedure komt,
kan zo'n conflict in een normale situatie worden vermeden. Ik denk daarom
dat het echt om twee verschillende zaken gaat.De heer Depla (PvdA):Als een project zo zwaar weegt dat nimby-wetgeving noodzakelijk wordt
geacht, is het volgens mij een project dat van rijksbelang of van provinciaal
belang is. Ik kan geen voorbeeld bedenken van een situatie waarin nimby-wetgeving
moet worden ingezet als wij eenmaal beschikken over een rijksprojectenprocedure
of een provinciale projectenprocedure. Als dat wel nodig is, is het belang
niet groot genoeg geacht om er zo'n project van te maken.Mevrouw Verbugt (VVD):Het kan natuurlijk ook gaan om een kleiner project waarvan een gemeente
of een provincie zegt: "not in my back yard". Zo'n project hoeft niet van
rijksbelang te zijn.De heer Depla (PvdA):Als het geen project van groot belang is, moet je je wel afvragen of het
Rijk überhaupt een nimby-procedure moet starten.Mevrouw Verbugt (VVD):Een mogelijk voorbeeld van zo'n project is een asielzoekerscentrum.De heer Depla (PvdA):Dat is een interessant voorbeeld. Dan gaat het echter wel om het realiseren
van welke voorziening dan ook. Die voorziening kan gewoon worden gerealiseerd.
Alleen als het in strijd is met het bestemmingsplan, is het de vraag of het
op een andere manier dan via een nimby-procedure moet worden gerealiseerd.
In dat geval moet je immers aangeven dat je vindt dat er op elke plaats in
Nederland een asielzoekerscentrum zou moeten kunnen komen en kiezen voor een
instructie om ruimte te maken in het bestemmingsplan. Ik vind het een beetje
raar om daarvoor nimby-wetgeving te gebruiken. Als dit instrumentarium consequent
wordt doorgevoerd, zijn daar immers veel eenvoudiger procedures voor. Je gaat
toch zeker niet nimby-wetgeving loslaten op een asielzoekerscentrum? Dan kies
je toch voor een instructie?Mevrouw Verbugt (VVD):Erkent de heer Depla dat bij het inzetten van een nimby-procedure al eerder
sprake was van een conflictueuze situatie tussen het Rijk en een andere overheid?De heer Depla (PvdA):Ja, maar ik ben van mening dat gelet op de fundamentele herziening van
de Wet op de ruimtelijke ordening op een andere manier met dat soort conflictueuze
situaties moet worden omgegaan. Enerzijds langs de lijn van de projectprocedures
en anderzijds langs de lijn van de instructies. Ik ben benieuwd naar de reactie
van de minister op dit punt.De fractie van de Partij van de Arbeid hecht veel belang aan het op korte
termijn realiseren van de strategische groenprojecten rond de grote steden.
Het realiseren van de groenvoorzieningen houdt geen gelijke tred met de bouwproductie.
Is het niet te overwegen om de strategische groenprojecten aan te merken als
rijksprojecten? Een van de oorzaken van de vertraging is immers de gebrekkige
planologische doorwerkingen. De PvdA-fractie is van mening dat de uitvoering
van woningbouwprojecten door gemeenten versneld kan worden door de beroeps-
en bezwaarprocedure samen te voegen. Momenteel is er veel te doen omtrent
het achterblijven van de bouwproductie. Weliswaar is daar veel op af te dingen,
maar het is een feit dat na het nemen van een besluit over een project, er
nog veel vergunningen door meerdere instanties moeten worden afgegeven. Dat
kost veel tijd. Mijn fractie stelt voor om gemeenten, net zoals het Rijk,
de mogelijkheid te bieden om bij de uitvoering van woningbouwprojecten na
zorgvuldige besluitvorming de uitvoering te versnellen. Dat is in het belang
van de burgers die een woning nodig hebben en in het belang van de burgers
die bezwaar maken tegen bouwplannen. Beide zijn gebaat bij goed op elkaar
afgestemde procedures.Als een besluit over een bouwproject is genomen, moet door meerdere instanties
vergunningen worden afgegeven. Dit kost onnodig veel tijd. In de rijksprojectenprocedure
is een voorziening opgenomen waardoor veel tijdwinst geboekt kan worden, zonder
de bezwaarmogelijkheden van burgers te beperken. Ik wijs in dit verband op
artikel 39k en 39l en op artikel 54. De tijdswinst wordt geboekt door de procedures
van de verschillende vergunningen op elkaar af te stemmen. Mijn fractie is
van mening dat de zogenaamde uitvoeringsmodule ook door gemeenten moet kunnen
worden gebruikt. In de voorstellen voor de herziening van de Wet RO ontbreekt
een dergelijke faciliteit voor gemeenten. De PvdA-fractie verzoekt de minister
om deze alsnog op te nemen in zijn voorstellen voor de herziening van de Wet
RO, die momenteel bij de Raad van State ligt.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Over de wenselijkheid en noodzaak van de introductie
van een projectenprocedure op rijksniveau bestaat al geruime tijd weinig verschil
van mening meer. De signalen van de andere overheden zijn niet negatief en
de Kamer heeft vorig jaar ingestemd met de aanbevelingen van het parlementair
rapport Notie van ruimte, waaronder de aanbeveling: "Bij een ontwikkelingsgerichte
projectmatige invalshoek horen zelfstandige projectprocedures op alle bestuursniveaus".
Op gemeentelijk niveau was men al zover, nu is het Rijk aan de beurt en later
de provincie.Gelet op de politieke stand van zaken en gezien de uitvoerige schriftelijke
voorbereiding kan momenteel worden volstaan met een oordeel over de vormgeving
van deze procedure op rijksniveau. Het onderwerp is redelijk afgerond, zodat
een zelfstandige behandeling, los van de algehele herziening van de Wet op
de ruimtelijke ordening gepermitteerd is. Alvorens de vormgeving van de rijksprojectenprocedure
kritisch tegen het licht te houden, nodig ik de minister uit om in te gaan
op enkele vragen betreffende beoogde of mogelijke effecten van het nieuwe
instrument.Ik begrijp uit de nota, bladzijde 40, dat beoogd wordt om de bestaande
nimby-regeling ex artikel 40 e.v. op termijn te laten vervallen. Als er een
directe relatie bestaat tussen de nieuwe procedure en de bestaande nimby-regeling,
doet zich de vraag voor waarom de laatste regeling niet met een simpele wetswijziging
is meegenomen. De vraag die daaraan voorafgaat, is of de gelegde directe koppeling
zo logisch is. De minister heeft meerdere malen benadrukt dat de rijksprojectenprocedure
bedoeld is voor ruimtelijke investeringsprojecten van nationaal belang. Met
de nimby-regeling wordt beoogd te voorzien in bestuurlijke situaties waarin
men is vastgelopen, om welke reden dan ook, en bovengemeentelijke belangen
ingrijpen nodig maken. Die situatie maakt van een project echter nog geen
nationaal project. Het simpele schrappen van de nimby-bepalingen berooft ook
gedeputeerde staten van een instrument. Dat is alleen mogelijk als daarvoor
een provinciale projectenprocedure in de plaats komt. Onderschrijft de minister
deze analyse en conclusie?Een mogelijk gevolg van de introductie van de procedure is dat het Rijk
er belang bij krijgt, het PKB-instrument te laten verwateren; immers, hoe
minder planverplichtingen, hoe gemakkelijker het is om snel en eenvoudig projecten
uit te voeren. Het einde van het verhaal is dan een ruimtelijke ordening bij
rijksdecreet en dat moet niemand willen. Wil de minister hierop reageren?Een ander mogelijk gevolg is een spanning met het gebiedsgerichte beleid,
dat de laatste jaren breed van de grond is gekomen. Het zou niet goed zijn
wanneer dit type ruimtelijk beleid, dat actieve regionale samenwerking stimuleert,
wordt gefrustreerd door nationale projectingrepen. Wil de minister op deze
zorg ingaan?De regeling zelf voldoet zeker aan de normale wettelijke en bestuursrechtelijke
eisen die in redelijkheid mogen worden gesteld. Met één cruciaal
onderdeel kreeg ik evenwel al lezend en herlezend steeds meer moeite en dat
betreft het democratisch draagvlak. Als ik het goed begrijp, komt de Tweede
Kamer in formele zin slechts éénmaal in beeld: wanneer in een
besluit van de ministerraad wordt bepaald dat een project een rijksproject
zal zijn. Ik heb het dus niet over de situaties waarin bij de wet of bij een
PKB toegang wordt verleend tot de rijksprojectprocedure; dan ligt de rolverdeling
tussen minister en Kamer op de bekende wijze vast. Als het gaat om een besluit
van de ministerraad – de derde procedureweg – dan is de rol van
de Kamer beperkt tot het toestemming verlenen tot het omhoog laten gaan van
de hefboom, waarna de rijksprojectenkar kan doorrijden. Ik heb er maar even
een beeld bij gezocht.Het besluit van artikel 39a, waarin een en ander is geregeld, is immers
nog niet het rijksprojectbesluit van artikel 39b. In het laatstgenoemde artikel
worden voorschriften gegeven die veel concreter zijn. De Kamer is dan geheel
afhankelijk van de bereidwilligheid van de verantwoordelijke minister als
het gaat om het meebeslissen over de inhoud van het projectbesluit. Artikel
39a gaat uitsluitend over de procedure. Het daarin genoemde besluit, dat door
de Kamer moet worden goedgekeurd, behoeft aan geen enkel wettelijk vereiste
te voldoen. Er wordt geen discussie vooraf voorgeschreven over nut en noodzaak,
waarin de Kamer desgewenst haar rol zou kunnen spelen. De milieueffectrapportage
en de beschrijving van de gevolgen voor het ruimtelijk beleid zijn, conform
het wetsvoorstel, allereerst aangelegenheden die uitsluitend de uitvoerende
macht raken. De Kamer kan er natuurlijk over willen praten, maar een wettelijke
zeggenschap is er niet.De minister wijst in de nota op de analogie met de artikel 19-procedure.
Die gaat echter maar zeer ten dele op. Een gemeenteraad die vrijstelling wil
verlenen van een bestemmingsplan moet zorgen voor een goede ruimtelijke onderbouwing
en moet een verklaring van geen bezwaar krijgen van gedeputeerde staten. Dit
type waarborgen ontbreekt evenwel bij de rijksprojectenprocedure, tenminste
in de fase waarin de volksvertegenwoordiging formeel mag meebeslissen. De
minister heeft deze spanning of lacune kennelijk ook gevoeld. In antwoord
op vragen van mijn fractie wijst hij er namelijk op dat de Kamer een besluit
ex artikel 39a zou kunnen wijzigen zoals dat ook kan bij de behandeling van
een PKB, dus via amenderende moties. Daar geloof ik niets van en de minister
vermoedelijk ook niet. Onmiddellijk na deze woorden laat hij namelijk aantekenen
dat het instemmingsrecht van de Tweede Kamer in gevolg artikel 39a, derde
lid, van het wetsvoorstel een procedurele kwestie betreft. Ik verwijs hiervoor
naar bladzijde 29. Dat heeft de minister goed gezien en derhalve had hij beter
niets kunnen zeggen over de mogelijkheden tot amenderen, want wettelijk zijn
die mogelijkheden er gewoon niet.Ik wil niet verhelen dat ik met deze analyse in mijn maag zit. Mijn fractie
is voorstander van een rijksprojectenprocedure, maar naarmate mijn analyse
terzake van de rol van de Kamer meer op waarheid berust, wordt het wetsvoorstel
voor ons moeilijker verteerbaar. Het voorstel is, voorzover ik kan zien, niet
zo eenvoudig te verbeteren via een simpel amendement. Ik zie echter wel oplossingsrichtingen.
Zo zou kunnen worden geschrapt dat een besluit van de ministerraad toegang
geeft tot de procedure. Een rijksbesluit kan dan uitsluitend zijn basis vinden
in de wet of in een PKB. Ik kom dan in de buurt van het amendement van de
heer Poppe.Een tweede richting is die waarin het rijksprojectbesluit als zodanig,
dus voordat er uitvoeringsbesluiten vallen, ter goedkeuring en mogelijke amendering
bij de Kamer langskomt. De procedure begint dan, voorzover het de rol van
de Kamer betreft, enigszins te lijken op die van de PKB.Een derde oplossingsrichting is om de eisen waaraan een rijksprojectbesluit
op grond van artikel 39b moet voldoen, op te nemen bij het procedurebesluit
ex artikel 39a. De Kamer ontvangt dan, met het verzoek om een project van
nationaal belang in aanmerking te laten komen voor de rijksprojectenprocedure,
een beschrijving van het betrokken project en de manier van uitvoering alsmede
de gevolgen van het project voor alle relevante belangen.Laat ik mijn kritiek met een simpel voorbeeld toelichten. Ik las ergens
dat de rijksprojectenprocedure ook kon worden gekwalificeerd als "rijksbestemmingsplanprocedure".
Wat concreetheid betreft, lijkt mij dit een toepasselijk synoniem. Als ik
dit toepas op het voorbeeld van een windmolenpark dat in de stukken wordt
genoemd, krijgt de minister op grond van dit wetsvoorstel de exclusieve bevoegdheid –
natuurlijk na het wettelijk verplichte vooroverleg met andere overheden –
om een lokatie aan te wijzen en in te richten. De Kamer mag zich wettelijk
slechts uitspreken over de vraag of de minister zo'n park als nationaal project
mag uitvoeren. Ik heb het nu niet over het windmolenpark in de Waddenzee,
want daar ligt een PKB voor. Ik meen dat de wetgever zo'n bescheiden rol van
de Kamer niet mag vragen. Mijn vraag aan deze sociaal-democratische minister
is derhalve of hij het wetsvoorstel op dit punt wil aanpassen c.q. verbeteren.
Ik constateer overigens dat zijn partijgenoot de heer Depla daartoe inmiddels
een poging heeft gedaan door middel van het amendement op stuk nr. 14. Ik
heb al laten merken dat ik daar sympathie voor heb. In dit amendement wordt
gevraagd, het besluit van de ministerraad te laten vergezellen van een aanduiding
van de betekenis en het belang van het project – dat is het minste wat
kan worden gevraagd – en "een globale beschrijving van de te verwachten
gevolgen van het project voor het nationaal-ruimtelijke beleid". Deze tekst
is kennelijk ontleend aan artikel 39c – ik zie de heer Depla knikken –
dat handelt over het rijksprojectbesluit. Ik wijs erop dat daar nog enkele
andere motiveringseisen staan die mijns inziens ook heel goed passen in het
artikel 39a dat wij graag wat meer body willen geven. Het gaat er dan om dat
óók een globale beschrijving wordt gegeven, ik citeer artikel
39b: "van de sociaal-economische gevolgen van het project en van de gevolgen
voor de andere bij het project betrokken belangen". Het voorliggende amendement
van de heer Depla zou dus nog wat kunnen worden aangevuld en dat heb ik inmiddels
ook gedaan door middel van een subamendement.Voorzitter. Mijn staatkundige gevoel speelt een beetje op bij de wijze
waarop de ministerraad plotsklaps een besluitvormingstaak krijgt aangereikt.
De Raad van State heeft hierbij terecht de vinger gelegd, maar ik leg mij
neer bij zijn suggestie om hiernaar nog eens te kijken bij de algehele herziening
van de WRO. Vervolgens wijs ik erop dat hierna snel moet worden gewerkt aan
integratie met bijvoorbeeld de Tracéwet. Immers, voorkomen moet worden
dat het bestuur gaat winkelen in het assortiment aan wettelijke instrumenten.Dan is er nog de samenwerking met de andere overheden. De aard van de
rijksprojectenprocedure brengt met zich mee dat deze slechts geraadpleegd
behoeven te worden. Omdat het soms om heel concrete ruimtelijke beslissingen
gaat, heeft het Rijk er belang bij dat kennis wordt genomen van lokale inzichten.
Is derhalve deze samenwerking voldoende gegarandeerd? Artikel 39d lijkt tot
weinig te verplichten.In artikel 39g staat dat een besluit van rechtswege vervalt als er binnen
tien jaar nog geen begin met de uitvoering is gemaakt. Ik neem aan dat dit
onverlet laat de mogelijkheid om bij gewijzigde inzichten een besluit ook
eerder in te trekken. Het zou mooi zijn wanneer de wet daartoe een stimulans
zou bevatten, maar ik zie niet goed hoe dit geformuleerd zou kunnen worden.
Deze zaak is niet onbelangrijk omdat een projectbesluit kan leiden tot waardevermindering.
Hoe wordt daarmee omgegaan?Voorzitter. De minister was slechts met moeite te bewegen tot het geven
van voorbeelden, zo blijkt uit de schriftelijke voorbereiding. Dat begrijp
ik ook wel. Eén van de voorbeelden die hij wél durfde te geven,
was die van een natuurgebied als onderdeel van de EHS. Dit leidt vervolgens
tot de vraag of het mogelijk zou zijn, de gehele EHS aan te merken als rijksproject.
Ik stel deze vraag uitsluitend om de reikwijdte van het wetsvoorstel te testen.Ten slotte richt ik mij op de kwestie van de actio popularis. De minister
gebruikt procedurele argumenten om een wijziging van het bestaande stelsel
nu niet door te voeren. Ik kan het ook wat meer politiek zeggen: hij regelt
dit misschien liever niet met de VVD als coalitiepartner, en daar is iets
voor te zeggen. Er zijn daarnaast inhoudelijke argumenten die in de toelichting
zijn vermeld. Ik voeg hieraan toe dat, wanneer een project wordt aangemerkt
als "nationaal", het moeilijk wordt om nog een categorie burgers aan te wijzen
als niet-belanghebbend. Zolang de rol van de Kamer zo summier blijft als eerder
door mij geanalyseerd, voel ik minder voor ingrijpende wijzigingen.Mevrouw Verbugt (VVD):Ik hoor graag een toelichting op uw advies aan de minister om dit soort
zaken maar in een andere combinatie te regelen. Welke inhoudelijke argumenten
voert u daarbij aan?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ervaringen over een wat langere periode leren mij dat, als het gaat over
bepaalde fasen van inspraakprocedures, uw fractie aanzienlijk soepeler is
dan die van de PvdA en wellicht ook mijn fractie, om daarin te schrappen en
er wijzigingen in aan te brengen. U heeft mijn conclusie gehoord dat ik vooralsnog
op dit punt niet direct de noodzaak zie van het aanbrengen van ingrijpende
wijzigingen. Ik laat daarbij uw amendement terzake even in het midden. Ik
trek een politieke conclusie, ook bedoeld als prikkeling.Mevrouw Verbugt (VVD):Daar kunnen wij nog een heel debat over voeren. Volgens mij zitten er
een paar onjuistheden in.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Het is niet het belangrijkste onderwerp.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter. Het doel van het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken,
het vereenvoudigen, stroomlijnen en bespoedigen van de procedures die doorlopen
moeten worden om projecten van nationaal belang te realiseren, wil mijn fractie
graag ondersteunen. Niet in de laatste plaats kan dit streven rekenen op steun
van mijn fractie omdat hiermee een bijdrage kan worden geleverd aan het terugdringen
van incidentele projectwetgeving. Bij dat soort wetgeving komen steeds weer
nieuwe of vaak op onderdelen afwijkende besluitvormingsmodellen of -trajecten
tot stand. Dat moet zoveel mogelijk worden vermeden. Eenduidigheid en overzichtelijkheid
moeten de trefwoorden zijn, in de toepassing van de regelgeving voor grote
projecten. Ik was in dit licht dan ook verheugd over de heldere uitspraak
van de minister, dat hij verwacht dat de in het wetsvoorstel vervatte rijksprojectenprocedure
een verdere discussie over wetgeving per concreet project als juridisch kader
voor de besluitvorming over rijksprojecten overbodig maakt.Ter relativering van het zojuist onderstreepte oogmerk van het wetsvoorstel,
snellere procedures en dergelijke, merk ik overigens op dat veel tijdverlies
bij de realisering van de grote projecten, zoals in de stukken terugkomt,
niet zozeer alleen te wijten valt aan stroperigheid van procedures, maar vooral
aan niet adequate afstemming tussen overheden onderling. Tussen overheden
en belangenorganisaties kan ook vaak vertraging ontstaan. Kortom,
ook in het zogenaamde procesmanagement valt nog een wereld te winnen, maar
dit terzijde.Een andere relativerende opmerking over het wetsvoorstel is, dat de inhoud
binnen afzienbare tijd weer bijgesteld zal moeten worden aan de hand van twee
veranderingen. De eerste is de aanpassing aan de systematiek van de nieuwe
Wet op de ruimtelijke ordening. De tweede is dat wijzigingen nodig zullen
zijn als gevolg van de nieuwe uniforme openbare voorbereidingsprocedure van
het algemene bestuursrecht. Het laatste wetsvoorstel is, zoals bekend, inmiddels
aanvaard door de Eerste Kamer. Dat riep bij mij de vraag op waarom niet al
bij de nota van wijziging rekening is gehouden met de nieuwe uniforme openbare
voorbereidingsprocedure. Waarom is daarin niet voorzien in deze tekst zoals
die zal luiden na de inwerkingtreding van het nieuwe voorstel inzake de AWB?
Is dat niet inzichtelijker en praktischer dan dat wij het straks uit een algemene
aanpassingswet moeten halen?Daarnaast heb ik de meer algemene vraag in hoeverre het voor de praktijk
bezwarend en verwarrend zou kunnen zijn om zo snel achter elkaar met aanzienlijke
wijzigingen te worden geconfronteerd. Verhoogt dat niet het risico dat er
in de praktijk fouten worden gemaakt?Voordat ik meer inhoudelijk op de merites van het wetsvoorstel inga, wil
ik de vinger leggen bij de aan de ministerraad als bevoegd besluitvormend
orgaan toegekende rol. Collega Van Middelkoop wees daar zo-even ook al op.
De minister wil daarop terugkomen in het kader van de herziening van de Wet
op de ruimtelijke ordening. Op zichzelf kunnen wij ons daarin vinden, maar
met de Raad van State merk ik op dat er sprake is van een merkwaardige staatsrechtelijke
eend in de bijt als wij de ministerraad de positie toekennen van een besluitvormend
college, ook voor het nemen van besluiten met een zekere externe werking.
Wij zouden het veel logischer vinden dat het ofwel om een regeringsbesluit
gaat of om een besluit van de ministers gaat, weliswaar na de ministerraad
geraadpleegd te hebben. Wij vinden het een wat merkwaardige figuur, waarvan
volgens mij ook niet veel andere voorbeelden in de wetgeving te vinden zijn
dan misschien dat ene voorbeeld dat al in de WRO stond. Wij komen graag hierop
terug in het kader van de herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening.Overigens moet ik vaststellen dat nog een andere zwakke plek in het wetsvoorstel
naar voren komt, juist als het gaat om een besluit dat genomen wordt door
de ministerraad. Ik doel op de relatie met de ruimtelijke inbedding. Is als
een rijksproject er komt op basis van een besluit van de ministerraad voldoende
gewaarborgd dat er een goede ruimtelijke onderbouwing en inbedding is? Ik
vind dat dit in de tekst van het wetsvoorstel nogal mager tot uitdrukking
komt. Vandaar onze sympathie voor het amendement van de collega's Depla en
Ravestein, die de extra waarborgen voor een goede ruimtelijke inbedding willen
aanbrengen door de tekst op dit punt te verduidelijken.Ik vroeg mij, ook gehoord het interruptiedebatje van zo-even, nog wel
af of nu in de tekst van de wet voldoende helder is wanneer een rijksproject
of een besluit van de ministerraad in strijd is met een geldende PKB. Op zichzelf
is het duidelijk dat er dan aan de Kamer moet worden medegedeeld dat een herziening
van de PKB wordt voorgenomen. Het viel mij echter op dat er niet bij staat
dat dit parallel moet lopen met het besluit over het genomen projectbesluit.
Is het nadrukkelijk de bedoeling om dit tegelijkertijd te doen en, zo ja,
zou het dan niet verstandig zijn om dit alsnog expliciet in het vierde lid
tot uitdrukking te brengen, zodat wij niet eerst worden geconfronteerd met
een besluit als bedoeld in het derde lid en dat later pas blijkt dat er strijdigheid
zou zijn met het ruimtelijk beleid?De heer Poppe (SP):Het amendement-Depla scherpt de wetgeving aan, maar er blijven drie mogelijkheden,
te weten sectorale wetgeving, ingepast, ministerieel besluit, ingepast, en
een PKB. Als het gaat om integrale besluitvorming is de PKB echter de enige
wetgevende regeling.De voorzitter:Wat u zelf van iets vindt, hoor ik u graag vertellen in uw eigen termijn.
Wilt u zich nu beperken tot een gerichte vraag?De heer Poppe (SP):Het is inderdaad een wat lange inleiding, voorzitter. Mijn vraag luidt:
vindt de heer Van der Staaij het niet beter om te kiezen voor één
regeling, te weten de PKB zoals beschreven in het amendement op stuk nr. 13?
Dat is toch veel zuiverder als het gaat om stroomlijning?De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp uw redenering en heb er serieus naar gekeken. In het wetsvoorstel
is echter vervat dat het kan zonder dat er al een PKB ligt, omdat het project
pas in werking kan treden wanneer zo'n PKB daadwerkelijk is herzien. Daarom
vind ik dat de ruimtelijke onderbouwing hiermee wel voldoende is gewaarborgd.
Ik voorzie evenwel onduidelijkheid in het begin over de precieze consequenties
ervan. Dat is volgens mij een kwestie van goed informeren en helderheid verschaffen
over de ruimtelijke gevolgen als een besluit wordt genomen. Volgens mij blijkt
echter helder uit de stukken dat zo'n besluit niet daadwerkelijk uitgevoerd
kan worden, als niet tegelijkertijd de PKB daaraan is aangepast.De heer Poppe (SP):Mijn vraag is echter of het bij het kappen van dor hout niet veel zuiverder
zou zijn om ervan uit te gaan dat dit soort rijksprojecten alleen via een
PKB kan. Dan heeft de minister van VROM zelf het voortouw en is er geen afhankelijkheid
van sectorale wetgeving waar de minister van Economische Zaken een rol in
speelt.De heer Van der Staaij (SGP):Als ik de redenering goed begrijp, verlies je dan snelheid, omdat je eerst
de PKB helemaal moet realiseren, voordat je kunt besluiten. Nu kun je die
trajecten parallel schakelen. Volgens mij zit daar nu tijdwinst in.Voorzitter. Reeds meer jaren valt er binnen het ruimtelijk beleid een
sterkere nadruk op projectmatige aanpak te bespeuren en boet het bestemmingsplan
steeds meer aan betekenis in. Het zogenaamde "tweesporenbeleid", bestaande
uit sectorale wetgeving en facetwetgeving, wordt meer en meer verlaten. Het
sectorale spoor lijkt het primaat te krijgen ten koste van het ruimtelijke
spoor. Binnen die ontwikkeling is tevens een tendens waar te nemen van centralisatie
van bevoegdheden op het gebied van de ruimtelijke besluitvorming. Het wetsvoorstel
inzake de rijksprojectenprocedure past binnen deze trend en vormt
in zekere zin een sluitstuk van deze ontwikkelingen.Wij hebben daar gemengde gevoelens bij, omdat vooral het gemeentelijke
bestemmingsplan een cruciale rol vervult als integratiekader van de veelheid
aan ruimtelijke belangen. Het bestemmingsplan is in het bijzonder bedoeld
om zorg te dragen voor een goede inpassing van een project in zijn omgeving.
Die integrale belangenafweging, zoals die in het bestemmingsplan op plaatselijk
niveau vorm krijgt, kan niet op die wijze op rijksniveau worden gemaakt. Het
rijksprojectbesluit impliceert echter een vrij wezenlijke aantasting van het
decentrale ruimtelijke ordeningsstelsel, leidt tot een ex lege vrijstelling
van het bestemmingsplan en fungeert tevens als een voorbereidingsbesluit.
Hiermee worden de gemeentelijke bevoegdheden inzake het vaststellen en wijzigen
van bestemmingsplannen aanzienlijk beknot en vindt in feite verdere centralisatie
van bevoegdheden op ruimtelijk terrein plaats. Mijn fractie maakt zich zorgen
over de uitholling van het bestemmingsplan en over de aantasting van de desbetreffende
bevoegdheden van de decentrale overheden.De vraag rijst of gemeenten wel voldoende adequate beïnvloedingsmogelijkheden
houden bij de inpassing van zo'n rijksproject. In de memorie van toelichting
geeft de regering hoog op van het te houden overleg met de medeoverheden in
het voortraject van het projectbesluit. Met de eindeloze discussies over aanleg
en inpassing van de Betuweroute in het achterhoofd weten wij allemaal dat
overleg lang niet altijd leidt tot consensus. Hoe wij het wenden of keren,
overleg is natuurlijk iets anders dan gemeentelijke autonomie, het eigen beslissingsrecht
van gemeenten. In het ruimtelijk spoor gaat daarom de eigen verantwoordelijkheid
van de medeoverheden door dit wetsvoorstel flink teloor op het punt van de
daadwerkelijke inpassing. In dat licht vraag ik mij af of de door mijn fractie
in het verslag gesuggereerde mogelijkheid van een projectcommissie, vergelijkbaar
met een landinrichtingscommissie, met daarin onder meer vertegenwoordigers
van decentrale overheden niet meer serieuze aandacht verdient. Hierbij zou
de mogelijkheid kunnen worden ingebouwd voor conflictoplossing en besluitvorming
door de rijksoverheid als men er gezamenlijk niet uitkomt. Wij komen met deze
suggestie omdat ook de staatscommissie voor de waterstaatswetgeving daarover
een waardevol advies heeft uitgebracht in december 1998. Wij juichen het toe
als er een wettelijke grondslag wordt gecreëerd voor een dergelijke benadering.
Verder verwijs ik naar de interessante conclusies in het proefschrift In het
spoor van de Betuweroute van de heer Pestman. Hij bepleit een veel sterkere
rol voor decentrale overheden bij grote projecten. Aan de hand van concrete
projecten toont hij aan dat decentrale overheden wel degelijk in staat zijn
om met onderbouwde plannen te komen die tot een betere inpassing van zo'n
project in het landschap kunnen leiden. Hij bekritiseert met name wetgeving,
zoals de Tracéwet, waarbij gemeenten geen formele positie hebben bij
de inpassing van grote projecten. Die hebben zij niet omdat het projectbesluit
direct geldt als een vrijstellingsbesluit ex artikel 19. Diezelfde kritiek
kan worden toegepast op dit wetsvoorstel inzake de rijksprojectenprocedure.
Er kan wel snel tot een besluit worden gekomen, maar dat kan makkelijk leiden
tot nieuwe conflicten tussen Rijk en gemeenten, die dan weer voor de rechter
moeten worden uitgevochten.Hoe beoordeelt de minister deze kritische noties? Wordt aan de noodzakelijke
beïnvloedingsmogelijkheden van de decentrale overheden wel voldoende
recht gedaan? Er moet immers worden voorkomen dat betrokken decentrale overheden
onevenredig nadelen van een grootschalig project ondervinden. Dat klemt temeer,
nu het kabinet er bewust voor kiest om "rijksproject" geen wettelijke definitie
te geven. Dat zou het toepassingsbereik van de wet wel eens groter kunnen
maken dan nu wordt gewenst. Biedt het enige inhoudelijke criterium "nationaal
belang" wel genoeg waarborgen tegen de uitholling van decentrale bevoegdheden?Ik spreek hier bewust over "inpassing". Ook mijn fractie begrijpt natuurlijk
dat bij projecten van nationaal belang niet altijd te vermijden is dat individuele
en plaatselijke belangen enigszins worden aangetast. Wij hechten er wel aan
dat zo veel mogelijk recht wordt gedaan aan de onderscheiden verantwoordelijkheden
en bevoegdheden. Het is de vraag of het wetsvoorstel dit op alle terreinen
voldoende waarmaakt. In dat licht wijs ik in het bijzonder op artikel 39l.
Dit artikel geeft aan dat de projectminister zelf bevoegd is om een uitvoeringsbeslissing
te nemen als het oorspronkelijk bevoegde gezag niet of niet overeenkomstig
de aanvraag beslist. Deze bepaling is merkwaardig. Er zijn immers diverse
gevallen denkbaar waarin het oorspronkelijk bevoegde bestuursorgaan op goede
gronden niet overeenkomstig de aanvraag beslist, omdat men op integere wijze
toetst aan de geldende normen. Vergunningsprocedures zijn immers bedoeld om
te toetsen in hoeverre een ruimtelijk relevant project voldoet aan de toepasselijke
normen.De voorgestelde bepaling lijkt door de gekozen formulering de zaak om
te draaien; niet de norm is het uitgangspunt maar het ontwerp dat aan de normen
wordt getoetst. Indien er niet precies volgens de aanvraag wordt beslist,
dan treedt er een bevoegdheidsverschuiving op. In dat licht hebben wij in
het verslag de vrees uitgesproken dat op deze wijze de besluitvorming een
schijnvertoning wordt. Via de constructie wordt ten minste de indruk gewekt
dat er nauwelijks ruimte bestaat voor de decentrale overheden om de aanvraag
inhoudelijk serieus te beoordelen. In de nota naar aanleiding van het verslag
heeft de minister echter een deel van die zorgen weggenomen door expliciet
aan te geven dat de voor elke vergunning geldende wettelijke toetsingskaders
onverkort van kracht zijn. De vergunningsaanvraag wordt slechts van het bevoegd
gezag overgenomen als het gezag niet meewerkt aan de voor het desbetreffende
rijksproject benodigde vergunningverlening, op andere gronden dan op basis
van het voor die vergunning geldende wettelijke toetsingskader. Door het gebruik
van "overeenkomstig" is de formulering wat ongelukkig. Vandaar dat ik met
collega Van Wijmen heb geprobeerd een helderder formulering hiervoor te kiezen,
die wel de nodige ruimte biedt voor de projectminister, maar er aan de andere
kant geen misverstand over laat bestaan dat die inhoudelijke toetsing moet
plaatsvinden. Ons amendement is dan ook in overeenstemming met de daadwerkelijke
intentie van het wetsvoorstel. Het kabinet heeft nog geen definitief standpunt ingenomen over het afschaffen
van de actio popularis. Het kiest om pragmatische redenen voor de continuering
van de huidige situatie. In het achterliggende rapport van de Universiteit
van Utrecht werd overigens ook geen expliciet standpunt ingenomen. Mijn fractie
onderkent de argumenten die pleiten voor afschaffing en zij meent dat er in
theoretisch opzicht veel voor valt te zeggen om ook hier nadrukkelijk aan
te sluiten bij het belanghebbendenbegrip. Wij delen echter de inschatting
dat de tijdwinst bij het laten vervallen van de actio popularis en een koppeling
aan het belanghebbendenbegrip kan tegenvallen, doordat men zich dan in het
vooronderzoek zijn hoofd moet breken over de vraag of iemand nu wel of geen
belanghebbende is. Om die reden kan mijn fractie zich op dit moment vinden
in de pragmatische opstelling die wordt gekozen.Over de beroeps- en bezwaarmogelijkheden, met name de beroepsmogelijkheden,
hebben de collega's Verbugt en Van Wijmen een aantal amendementen ingediend.
De intentie die daaruit spreekt, heeft zonder meer onze sympathie. Kortheidshalve
sluit ik mij wel aan bij de vraag die onder anderen door collega Depla is
gesteld, namelijk of met die amendementen precies wordt geregeld wat door
de indieners wordt beoogd dan wel of er ook gevallen kunnen zijn die tussen
de wal en het schip geraken. Daar hoor ik graag de reactie van de minister
op.Afrondend concludeer ik dat mijn fractie positief staat tegenover de doelstelling
van het wetsvoorstel: de vereenvoudiging en de stroomlijning. Wel maken wij
kanttekeningen bij de marginalisering van het bestemmingsplan, de afnemende
inbreng van de medeoverheden en de gang van zaken bij beslissingen van decentrale
overheden op aanvragen in het kader van de realisering van een rijksproject.De heer Van Wijmen (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie kan op hoofdlijnen instemmen met het voorstel,
maar heeft wel wat kanttekeningen. Ik kan dan mooi aansluiten bij de laatste
opmerkingen van mijn voorganger, die sprak van de marginalisering van het
bestemmingsplan. Daar is natuurlijk sprake van. Het voorstel holt in wezen
de basisfiguur van de ruimtelijke ordening uit, namelijk het gemeentelijke
bestemmingsplan. Dat geldt ook voor de eigen rijksfiguur, de PKB. Maar die
wordt door de regering misschien wel helemaal ten gronde toe uitgehold, namelijk
verwijderd uit de wet. Het is hier natuurlijk niet de plaats om daar een uitvoerige
beschouwing over te houden, maar het heeft wel iets te maken met het onderhavige
wetsvoorstel.Wij werken al jarenlang met wetgeving per incident. Dan komt er uiteindelijk
een fundamentele herziening met allerlei voorrondes, voorstudies, gesprekken
met geleerde mensen, voorontwerpen en dergelijke. Dan wordt daarmee de hele
structuur "weggefietst" en vervangen door andere dingen. Wij krijgen dan een
rijksbestemmingsplan en een provinciaal bestemmingsplan; het gemeentelijke
bestemmingsplan blijft. Daarnaast hebben wij een heel andere serie wetgeving
die dagelijks onze tafels passeert, waarbij wordt gezegd: dat berust op een
PKB, dat berust op een streekplan, daar moet een verbinding zijn tussen verschillende
planfiguren en dergelijke. Wij vinden dat niet allemaal even helder of koosjer.
Zoals gezegd, wordt de PKB-figuur nu ook weer een beetje uitgehold. Waarom
zeggen wij niet dat er kan worden gewerkt met een rijksproject, maar dat dit
zijn grondvesting moet vinden in een PKB of desnoods een te wijzigen PKB?
De heer Poppe heeft daar iets over gezegd en ik zie dat ook. Ik ben veel meer
voor een systematische benadering dan voor dat incidentengedoe dat al jaren
aan de gang is. De minister weet dat zelf ook. Wij hebben de gekste figuren
gehad, zoals de operationele gebiedaanwijzing. Iedere keer weer is er een
soort onmacht om je beleid goed door te zetten en dan verzin je maar weer
een nieuwe rechtsfiguur. Ik vind dat niet optimaal.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Van Wijmen begon met te zeggen dat hij op zichzelf wel met het
voorstel kon instemmen. Vervolgens somde hij een aantal tamelijk fundamentele
bezwaren op die ook bij ons grote herkenning vinden. Wij trekken daar echter
toch een wat andere politieke conclusie uit. Kan hij mij dan duiden waarom
hij nu toch per saldo instemt met het wetsvoorstel?De heer Van Wijmen (CDA):Je wilt ook vooruit met dingen en dan wil je ook wat verbeteren, zoals
wij vandaag met amendementen proberen te doen. En dan zeg je: ik maak er geen
halszaak van. Het was meer een observatie van ons omgaan met het ruimtelijkeordeningsstelsel.Mijn tweede kritiekpunt heeft daar ook mee te maken; dat is ook een meer
methodologisch dan inhoudelijk kritiekpunt. Ik doel dan op de ontijdigheid
van het voorstel.Het komt nu bij ons. Het zal binnenkort wel afgetikt kunnen worden en
dan gaat het naar de Eerste Kamer. De vraag is of het daar snel zal worden
behandeld, maar dat zien wij wel. Ondertussen loopt die fundamentele herzieningsprocedure.
Ik heb daar een opvatting over. Het zou best kunnen dat die in 2003 zijn beslag
krijgt, want ik heb begrepen dat het voorstel bij de Raad van State ligt en
dat de minister eraan hecht, wat ik mij heel goed kan voorstellen, om het
nog deze kabinetsperiode bij ons te krijgen. Dan ziet de nieuwe Kamer wel
hoe het verder verloopt, maar het zal dan toch in ieder geval in 2003 zijn
beslag kunnen krijgen. Ondertussen wordt dit punt dan geregeld. Zo zijn er
meer figuren. De gemeentelijke projectenprocedure, de artikel 19-procedure,
laat nu allemaal kleine onduidelijkheden in de jurisprudentie zien, terwijl
de artikel 19-procedure altijd wel liep. Wij hebben daar die ruimtelijke onderbouwing
in ondergebracht. Vandaar dat wij een verbinding met de PKB willen maken,
want ook daarbij moet sprake zijn van een ruimtelijke onderbouwing. Geïsoleerde
projecten steeds maar door voeren, vooral vanuit sectorministeries, heeft
echter niets te maken met ruimtelijke ordening. Wij kennen het allemaal: die
rijksweg moet er doorheen; die HSL moet er doorheen; die vijfde baan moet
er doorheen; die tweede Maasvlakte moet er doorheen. Dat is echter geen systeem.
Wij durven ook nooit "nee" te zeggen. Dit is een vrij algemeen en open antwoord.
Als u daar niets aan heeft, is dat mijn tekort.De heer Poppe (SP):Ik proef bij de heer Van Wijmen toch wel wat kritiek, die ik overigens
deel. Er blijven allerlei regelingen over. Als ik hem zo hoor,
voel ik wel sympathie voor het amendement op stuk nr. 13. Is hij met mij van
mening dat alles terugbrengen tot één helder, overal toegepast
duidelijk systeem, namelijk een PKB voor dat soort projecten, de beste oplossing
is als het gaat om stroomlijning?De heer Van Wijmen:Op zich ben ik het wel met u eens.De heer Poppe (SP):Wat betekent dat?De heer Van Wijmen (CDA):Ik heb er nog niets over gezegd, maar ik zal het nu wat naar voren halen
in mijn betoog. Wat betreft het amendement op stuk nr. 13 wacht ik eerst het
oordeel van de minister af, maar ik sta er op zich niet afwijzend tegenover.
Ik ben namelijk voor een systematische benadering. Ik vind incidentele zaken,
die allemaal weer uitzonderingen vormen en waarvoor weer allerlei constructies
nodig zijn, niet goed. Verleden week hebben wij hier een heel ander onderwerp
behandeld, namelijk de zelfstandige bestuursorganen. Daarbij zijn ook weer
allerlei constructies nodig om dingen in orde te maken. Wij krijgen binnenkort
de schriftelijke gedachtewisseling over een wijziging van de Natuurbeschermingswet.
Daar wordt een merkwaardig tweede stelsel naast een bestaand stelsel gecreëerd.
Er moeten tal van constructies worden ontworpen om die stelsels op elkaar
te laten aansluiten. Het is echter beter om helder en duidelijk te zijn, want
het is al moeilijk genoeg.Verder is mijn kritiek dat zowel de Tracéwet als de aanwijzing
van luchtvaartterreinen apart blijven bestaan. Dat is ook weer zoiets wonderlijks.
Als je een rijksprojectprocedure maakt, moeten die twee zaken daaronder worden
geschoven. Dan heb je de systematiek van de PKB een beetje bijgesteld of verlaten
of uitgehold, maar dan vallen de andere bijzonderheden er wel onder.Ik heb al gezegd dat het allemaal nog merkwaardiger wordt als je weet
dat het in de nieuwe herziening van de WRO zowel het Rijk als de provincie
aparte bestemmingsplanprocedures krijgen, met allerlei andere mogelijkheden
die ik nu even onbesproken laat. Dat kan daar dan toch in worden meegenomen?
Waarom moet het nu voor een luttele tijd worden geregeld, met alle optuigingen
van dien? Als zaken al tot voldragenheid komen, krijg je namelijk weer rechtsconflicten
en jurisprudentie.Al met al stelt het de CDA-fractie enigszins teleur dat niet het hele
nieuwe systeem in één worp in de fundamentele herziening gestalte
krijgt. Het zou dan namelijk keurig kunnen worden geregeld en dan kun je zeggen
dat er sprake is van een structuur in de ruimtelijke ordening met een horizontaal
effect, dat is het planfiguur op bestuursniveau, en een verticaal effect,
dat betreft de goedkeuringsbevoegdheden, de aanwijzingsbevoegdheden, de inwerking
van hoge belangen op lage belangen, de nimby-problematiek en dergelijke. Dat
zou een mooi systeem kunnen zijn. Het is niet zo moeilijk, maar nu zijn er
bestuurslagen die niet buiten schot willen blijven of die een bevoegdheid
hebben die men niet afgenomen wil hebben. Als je inderdaad zou kiezen voor
een bestemmingsplanfiguur op provinciaal – dat is nu echter niet van
belang – en rijksniveau, ben je meteen het probleem kwijt dat die rijksprojecten
in wezen los staan van de bestemmingsplannen. In artikel 39h, derde lid, wordt
gesproken over die aansluiting.Verschillende sprekers hebben gesproken over de aparte projectwetten.
De heer Van der Staaij maakte mijns inziens ten gronde de juiste opmerking,
namelijk dat die er niet moeten zijn. Het zijn abjecte dingen. Het is niet
goed om besluiten met een concrete beleidsinhoud, in een wet te regelen. Een
wet is een rechtsfiguur die normen stelt. Een wet werkt algemeen en abstract,
zowel naar subject als naar inhoud. Een projectwet – zoals de Schipholwet –
is een rechtsfiguur waarbij de wet in wezen wordt misbruikt. Dat wordt gedaan,
omdat je anders tegen een heel pakket vergunningen aanloopt. Dus is er sprake
van stelseldoorbreking. Dat is in mijn visie niet nodig als deze wet goed
wordt ingericht. Ik kan mij dan ook iets voorstellen bij de suggestie van
mevrouw Verbugt over de Zandmaas. Dan vind ik echter dat daar ook de Grensmaas
bij hoort, het stuk ten zuiden van Roermond. Daar is het "geduvel" ook niet
van de lucht, onder andere vanwege de grindsituatie. Bovendien loopt daar
de zaak voortdurend onder, bij Itteren en Borgharen. Een volgend punt waarop ik wil ingaan betreft de waardevermindering/planologische
schaduwschade, rechtsfiguren die lang boven de markt kunnen hangen. In de
wet staat: na tien jaar is het besluit vervallen van rechtswege. Omgekeerd
betekent dit dat zoiets tien jaar boven de markt kan blijven hangen. Dat is
voor betrokkenen, die daar bijvoorbeeld een bedrijf of een woning hebben,
bijzonder problematisch. Ik denk aan de Betuweroute. Wij weten allemaal hoe
lang dat project geduurd heeft, vanaf de eerste schetsen tot de Kamerdebatten
tussen de heren Van Heemst en Leers die voortdurend minstens aanleiding gaven
tot opwinding. Ik zal een voorbeeld geven van planologische schaduwschade.
Iemand krijgt een baan aangeboden en moet zijn huis verkopen in een gebied
dat bestemd is voor bijvoorbeeld de Betuweroute. Het te verkopen huis heeft
dan een waardedruk en de verkoper krijgt er minder voor. Dit aspect is niet
opgenomen in het wetsvoorstel, maar het is een aspect dat zeker tot zorg aanleiding
geeft. Door de lange duur die endemisch is bij dit soort projecten, kan die
schade een reëel punt zijn. Misschien is dit te objectiveren. Wat wordt
bijvoorbeeld gedaan als het project helemaal niet doorgaat. Dan zou gedacht
kunnen worden in de sfeer van teruggavenverplichtingen met hypotheekstelling
en dergelijke. Dat zou geregeld kunnen worden.Herhaalde malen is ingegaan op de actio popularis. Daarbij wordt telkens
het vermaledijde rapport van de werkgroep onder leiding van Van Kemenade "Bestuur
in geding" uit 1997 aangehaald. Die werkgroep, die zichzelf in het leven geroepen
heeft, heeft een stuk afgescheiden dat er te gemakkelijk van uitgaat dat de
normale rechtszoekende een querulant is die de projecten alleen maar wil vertragen.
Dat is niet zo. Er is inderdaad studie gedaan naar de actio popularis, die
de heer Van der Staaij heeft genoemd. Die studie legt goed uit wat er aan
de hand is. Afschaffing van de actio popularis leidt langs de achterdeur weer
tot de belanghebbendentoets. Maar er is meer van te zeggen. De projecten waar
wij het vandaag over hebben, hebben uit hun aard een buitengewoon grote ruimtelijke
invloed. De projecten duren lang, zijn ingrijpend, kosten miljarden en vergen
op alle overheidsniveaus zware planologische toetsingen. Soms
zijn honderden vergunningen nodig van soms tientallen overheidslichamen. Ik
ben sterk voor het vermijden van stapeling en ik kom straks nog terug op het
amendement op stuk nr. 12. Als er technisch verbeteringen mogelijk zijn, ben
ik daar onmiddellijk voor. Als je de belanghebbende niet verruimt tot eenieder
die daar redelijkerwijze iets mee te maken kan hebben – onderzoek wijst
uit dat daar geen misbruik van wordt gemaakt– dan vernauw je de zaak
zodanig dat je bij volgende verkiezingen waarschijnlijk nog minder mensen
in het stemhokje krijgt. Ik heb op alle mogelijke manieren de gang van zaken
rond de Betuweroute meegemaakt. Het gaat hier om zeer zware maatschappelijke
ingrepen. Als je de mensen niet de kans geeft om zich daarover uit te spreken,
als je de actio popularis hier weghaalt, dan krijg je deze langs de achterdeur
terug. En ik heb het dan nog niet over het leed dat geschiedt. Het is vergeven
van de potentieel onrechtmatige daden, die allemaal civiele procedures vergen
via drie instanties. Dat kost de staat klauwen met geld, terwijl de landsadvocaat
het er plezierig mee heeft.Voorzitter. Ik zal niets zeggen over het amendement op stuk nr. 7, dat
is ingediend door de heer Van der Staaij en mijzelf. Dat kan de minister beter
doen. Ik wil alleen nog even ingaan op het amendement op stuk nr. 12 van mevrouw
Verbugt en mijzelf. Daarin staat steeds "voorzover". Dit is de koppeling naar
de grondslag. "Voorzover" het andere besluit zijn grondslag vindt in het rijksprojectenbesluit,
moet het niet opnieuw bedenkingen kunnen ondergaan. In de eerste fase gaat
het om bedenkingen, in de volgende fase gaat het om bezwaren wanneer het besluit
al genomen is en bij beroep komt de rechter eraan te pas. Wij kunnen de systematiek
uit de AWB halen. Ik verwijs overigens met genoegen naar de goede opmerking
van de heer Van der Staaij over de AWB-aanpassing van artikel 39d. Deze kan
wellicht worden doorgevoerd. Dat zou met een nota van wijziging wetstechnisch
een eenvoudige ingreep zijn. Het kan zijn dat het amendement van mevrouw Verbugt
en mij kritiek ondervindt van de minister in de zin dat het de risico's verscherpt,
omdat er licht kan zitten tussen het ene en het andere besluit. Je moet daarover
wel zelfstandig een bezwaarprocedure kunnen voeren. We moeten proberen om
dat in dat geval op te vangen. Het amendement is dan misschien voor een verfijning
of verbetering vatbaar.Voorzitter. Nogmaals, ik vind het in dit stadium niet verantwoord om al
deze amendementen nu stuk voor stuk te gaan nalopen. Ik wacht eerst het antwoord
van de minister af.De heer Vendrik (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Mijn collega Ineke van Gent heeft vlak voor het
begin van dit debat de Kamer moeten verlaten vanwege privé-omstandigheden.
Zij zal haar tekst via mij tot u brengen. Ik zal daarbij proberen de indruk
te wekken alsof ik er verstand van heb.Laat ik om te beginnen zeggen, voorzitter, dat ik zojuist getroffen was
door de charmante wijze waarop de heer Van Wijmen zijn kritiek op het wetsvoorstel
onder woorden bracht. Ik proef daar, wanneer ik de opmerkingen van mevrouw
Van Gent voor mij zie, veel verwantschap, al trekken wij waarschijnlijk politiek
een andere conclusie. Dat is op zich jammer.Voorzitter. Voor ons ligt een ingrijpende wijziging van de Wet op de ruimtelijke
ordening. Het is meer dan een wijziging. Het lijkt een fundamentele verschuiving
van planmatig ordenen naar een projectmatige aanpak, zoals het officieel heet,
met grote risico's voor incidenteel hapsnapbeleid. De fractie van GroenLinks
is weinig enthousiast over deze rijksprojectenprocedure. Dat heeft een vijftal
redenen. 1. Ik noemde al de verschuiving van plan naar project.
Ik maak de vergelijking met het nieuwe artikel 19 en de Wet op de ruimtelijke
ordening.2. Het moment waarop dit wetsvoorstel aan ons voorgelegd
wordt, is vreemd. Er loopt een fundamentele herziening van de Wet op de ruimtelijke
ordening.3. In het wetsvoorstel wordt een nogal sterke inperking
van de democratische controle op het ruimtelijkeordeningsbeleid gerealiseerd.4. We zien een behoorlijke kaalslag in bezwaar- en beroepsprocedures.5. Er is een aantal juridische haken en ogen te benoemen.Voorzitter. Ik wil om te binnen aan de minister vragen of hij zelf enthousiast
is over deze wijziging. Is het vermoeden juist dat hij met frisse tegenzin
het wetsvoorstel in de Kamer verdedigt? Wij zouden ons dat erg goed kunnen
voorstellen.Voorzitter. Het eerste bezwaar: plannen of projecten. De fractie van GroenLinks
is een groot voorstander van integrale planvorming voor de fysieke leefomgeving.
De huidige PKB, het streekplan en het bestemmingsplan zijn hiervoor in principe
de aangewezen planvormen. Wij krijgen straks een fundamenteel herziene Wet
op de ruimtelijke ordening. Daarin wordt het waarschijnlijk nog mooier en
beter geregeld. De hele Kamer heeft aangedrongen op een snelle herziening
van de Wet op de ruimtelijke ordening. Zij ligt nu bij de Raad van State.
Ik geloof dat deze minister er alles aan zal doen om die herziening voor de
verkiezingen nog hier te krijgen. Wat ons betreft, zal het versterken van
de integrale planvorming daarbij een toetspunt worden. Wij hebben de sterke
indruk dat dit ook gerealiseerd wordt. Deze rijksprojectenprocedure wijkt
daar eigenlijk van af. Sterker nog, zij lijkt ons een forse inbreuk op die
toekomstige fundamentele herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening.Naast genoemde planinstrumenten komt er nu het vage ministerraadsbesluit
bij. Bestaande ruimtelijke plannen kunnen dus nu op een vrijdagmiddag met
één pennenstreek opzij worden gezet. Dat is toch een beetje
het incidentenbeleid waarover ik zojuist al sprak. De minister zegt in de
memorie van toelichting op pagina 19, dat het niet goed denkbaar is dat het
Rijk in strijd handelt met zijn eigen beleid en regelgeving. Dat moet deze
minister uiteraard zeggen, maar het is een vreemde zin. Wij hebben namelijk
sterk de indruk dat in deze wet die ondenkbaarheid juist tot de norm wordt
verheven. Met de rijksprojectenprocedure kan immers worden afgeweken van bestaande
PKB's, zoals bijvoorbeeld het structuurschema Groene ruimte of de PKB Waddenzee.
Ik hoor graag hoe dit nu precies zit.Voorzitter. Mijn tweede punt heeft betrekking op de nieuwe Wet op de ruimtelijke
ordening, die bij de Raad van State ligt. Deze wet komt er op aandringen van
de Kamer, die tot twee keer toe in meerderheid heeft uitgesproken
dat zij een sterke voorkeur heeft voor integrale plannen boven incidentele
projecten. De heer Van Wijmen heeft daarover zeer behartigenswaardige woorden
gesproken. Zo zou het moeten. Wij hebben begrepen dat de integrale planontwikkeling,
met een bestemmingsplanbevoegdheid voor alle drie de bestuurslagen in Nederland,
inmiddels redelijk vorm lijkt te krijgen. De vraag is nu of de minister het
eens is met het commentaar van de Raad van State op dit wetsvoorstel, dat
de thans gekozen opzet verwarring in de hand wekt en dat de samenhang in het
ruimtelijkeordeningsrecht verloren dreigt te gaan. De Raad van State zegt
dat er sprake is van ad-hocbeleid. Dat lijkt mij een tamelijk genadeloze kwalificatie
die deze minister niet onweersproken kan laten. Ik hoor dus graag zijn reactie
daarop.Mijn fractie is er voorstander van om deze broedende kip die nu bij de
Raad van State is gestald, op weg naar een nieuwe Wet op de ruimtelijke ordening
haar werk te laten doen. Die wet kan over ongeveer twee jaar in werking treden.
Waarom zouden wij onszelf, andere overheden, burgers, organisaties en de rechterlijke
macht voor een periode van zo'n anderhalf jaar opzadelen met de voorliggende
vertroebeling van het ruimtelijkeordeningsrecht? Welk maatschappelijk belang
is daar nu eigenlijk mee gediend? Waar is dit voor nodig?Mijn derde punt heeft betrekking op de vraag, waar de rijksprojectenprocedure
voor wordt gebruikt. Wij vrezen dat die vooral zal worden gebruikt voor asfalt
en beton of dat die in stelling zal worden gebracht als er ineens een private
partij is die stevig met de geldbuidel zwaait en een leuk project heeft. Dat
kan dan ineens op een vermoeiende vrijdagmiddag op instemming van de ministerraad
rekenen. De voorbeelden die de minister geeft, zijn hoogspanningsmasten, buisleidingen
en de tweede Maasvlakte. Dit leidt tot de volgende vraag: waar blijft de EHS?
Is het juist dat de EHS en de projecten in het kader van de EHS uitgesloten
worden van deze rijksprojectenprocedure? Die indruk hebben wij in ieder geval
sterk. Of is dat niet het geval? Wat is de omvang van de projecten die voor
deze RPP in aanmerking kunnen komen?De minister geeft nog een voorbeeld: het project Zandmaas. Verschillende
collega's hebben daar al over gesproken. Hij noemt dat project in de nota
naar aanleiding van het verslag. Misschien is het aardig om dit voorbeeld
nader door de minister toegelicht te zien. Hoe ziet de minister dan zo'n rijksprojectenbesluit
precies voor zich? Waarom kunnen in de PKB rivierverruiming geen concrete
beleidsbeslissingen worden genomen die materieel tot eenzelfde rijksbeleid
en de doorwerking daarvan zullen leiden? Met andere woorden: waarom zou het
kabinet ten aanzien van het project Zandmaas gebruik moeten maken van een
rijksprojectenprocedure? Waarom kan het niet via het bestaande instrumentarium?
Kan de minister dat uitleggen?Mevrouw Verbugt (VVD):Betekent dit dat GroenLinks er de voorkeur aan geeft om een verhoging
van de veiligheidstaakstelling te bereiken via 1500 procedures in tientallen
bestemmingsplannen?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik constateer dat de minister zelf heeft aangegeven dat dit project via
de RPP moet lopen. Ik vraag hem hoe wij dat dan precies voor ons moeten zien,
wat dan het voordeel daarvan is. Ik vraag waarom dat niet kan via de PKB rivierverruiming.
Volgens mij hebben wij geen 1500 vergunningen nodig om het betreffende project
alsdan te realiseren. Maar ik moet wel toegeven dat u mij bevraagt over details
waar ik op dit moment niet geheel over beschik. Of het 1500 of minder vergunningen
zijn, kan ik eventjes niet overzien. Ik hoor graag de uitleg van de minister
hierover.Mevrouw Verbugt (VVD):Maar in het geval van een dreiging bent u bereid om aan de mensen uit
te leggen dat het doorlopen van veel procedures een groter goed was dan het
meewerken aan stroomlijning en een snellere realisatie van de beveiliging?De heer Vendrik (GroenLinks):Die dreiging bestaat al jaren, dus als alles zo urgent was en de huidige
Wet op de ruimtelijke ordening met al haar planprocedures zo frustrerend had
gewerkt, dan hadden we het voorstel vijf jaar geleden al besproken. Kennelijk
is er dus iets anders aan de hand. Ik geloof niet dat dit voorstel volledig
kan worden gerechtvaardigd door een probleem dat zich al jaren voordoet. Toch
hoor ik graag van de minister waarom hij dit project "Zandmaas" noemt. Bovendien
kan ik hem nu vragen waarom alles niet eerder is geregeld, als het tenminste
zo urgent was. Waarom komt het kabinet ineens met deze specifieke procedure
en deze specifieke invulling, terwijl de Wet op de ruimtelijke ordening fundamenteel
wordt herzien? Dat ontgaat mij.Hierbij speelt dat de WRR en de Raad voor verkeer en waterstaat opnieuw
gelijk krijgen. De vertragingen in veel planrealisaties liggen niet zozeer
aan juridische procedures, maar aan de overheid zelf. Het kabinet heeft zelf
ook nog niet voldoende geld beschikbaar gesteld voor rivierverruimende maatregelen.
In geldgebrek zit 'm dus de bottleneck en niet zozeer in procedures die via
de RPP zouden moeten worden omzeild. Dat is een politieke keuze. Graag hoor
ik een reactie van de minister hierop.De heer Depla (PvdA):Welke procedures worden volgens u door deze wet omzeild? Waar wordt de
rechtsbescherming van de burgers uitgehold?De heer Vendrik (GroenLinks):Daar kom ik nog op. U voelt kennelijk intuïtief aan waar ik naartoe
wil en dat doet mij deugd.Ik kom nu dus op de democratische legitimatie waarnaar de heer Depla vroeg.
De rol van het parlement wordt in de rijksprojectenprocedure bij ministerraadsbesluiten
sterk ingeperkt. Op pagina 16 van de memorie van toelichting staat dat de
regering eigenlijk voornemens is om zich te verlossen van de ballast van het
parlement. Dat lijkt ons tamelijk merkwaardig. Het parlement krijgt een besluit
van de ministerraad voorgelegd en binnen vier weken moet het "ja" of "nee"
zeggen. Het is ook een slikken-of-stikkenprocedure: het recht van amendement
komt immers te vervallen. De heer Van Middelkoop vond dat wij een dergelijk
inperking van de bevoegdheid van de Kamer niet zouden moeten accepteren en
ik steun hem daarin. Hier is sprake van een betreurenswaardige ontwikkeling
 en ik ben benieuwd naar de verdediging van de minister.Mijn vierde punt betreft de inspraak. Terwille van een vermeend nationaal
belang – wat dit precies is, wordt met dit wetsvoorstel overigens niet
echt duidelijk – worden de bezwaar- en beroepsprocedures sterk ingeperkt.
Het ontwerpbesluit ligt immers slechts vier weken ter inzage en ongeacht de
inspraakreacties kan het besluit binnen dertien weken worden vastgesteld,
waarmee het ook rechtsgevolgen krijgt, bijvoorbeeld door de mogelijkheid van
onteigening. De bezwaarprocedure vervalt volledig en er is slechts één
beroepsmogelijkheid, namelijk bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State. De rechter daar krijgt maximaal twaalf maanden om tot een uitspraak
te komen. In planologische zin is dit te karakteriseren als een bulldozerbeleid:
we willen doorduwen. En als dit al zou werken... Maar een dergelijke verkorting
van procedures en het opheffen van inspraakmogelijkheden van burgers krijg
je altijd terug via een andere route, namelijk de vierjaarlijkse verkiezingen
op gemeentelijk, provinciaal of landelijk niveau. De rekening zal worden betaald
door burgers die zich terecht tekortgedaan kunnen voelen vanwege een tekort
aan inspraak- en correctiemogelijkheden.Tot slot de juridische knelpunten en een paar wetstechnische vragen. Een
rijksprojectbesluit kan vergezeld gaan van een voorstel tot wijziging van
een PKB. Wat gebeurt er als de Kamer binnen de termijn van vier weken instemt
met een rijksprojectenprocedure, maar vervolgens de PKB-wijziging afwijst
of amendeert? Die mogelijkheid hebben wij immers wel. Wat geldt in dat geval?
De RPP en de instemming daarmee of het nationaal ruimtelijk beleid, zoals
verwoord in de PKB? En waaraan dienen de andere bestuurslagen zich dan te
houden?Een tweede juridische vraag. Een rijksproject moet volgens het wetsvoorstel
worden verwerkt in het bestemmingsplan, maar hierop staat geen sanctie. Kan
dan de situatie ontstaan dat een gemeente een compleet attractiepark binnen
de grenzen kan hebben zonder dat dit in het bestemmingsplan staat? Kan daardoor
de situatie ontstaan dat een gemeente een compleet attractiepark binnen de
grenzen kan hebben zonder dat het in het bestemmingsplan staat? Kan de minister
aangeven of dat inderdaad mogelijk wordt?Burgers en bedrijven hebben enkel te maken met het gemeentelijke bestemmingsplan.
De invoering van een rijksprojectenprocedure leidt er echter toe dat zij bij
twee instanties hun rechten kunnen toetsten en opeisen. Is dat in het kader
van deregulering en wetgevingskwaliteit, een van de hoekstenen van het kabinetsbeleid,
te verdedigen?Bij de wijziging van artikel 19 van de Wet op de ruimtelijke ordening
is deze discussie ook gevoerd. Een goede ruimtelijke onderbouwing als enige
inhoudelijke eis is niet te toetsen door de burger of de rechter. In het huidige
artikel 19 is daarom het structuurplan of de structuurvisie opgenomen als
een aanvullende inhoudelijke eis. Deze eis is echter niet opgenomen in dit
wetsvoorstel. Integendeel, je mag ervan afwijken. Hoe moeten rechters dan
ooit – nogmaals: de juridische inspraakmogelijkheden zijn beperkt –
een oordeel uitspreken over de goede ruimtelijke onderbouwing.Voorzitter. Dit brengt mij tot de conclusie dat wij grote bezwaren hebben
tegen het wetsvoorstel. Het zou ons deugd doen als andere fracties zich bij
ons aansluiten. Ik proefde al het geprangde gemoed van de heer Van Wijmen,
maar wij trekken toch een net iets andere politieke conclusie. Op dit moment
hebben wij geen behoefte aan dit wetsvoorstel. Wij zouden het verder een goede
zaak vinden als deze minister zich bereid zou tonen om zich nog eens fundamenteel
te bezinnen op zijn voorstel. De fundamentele bezinning op de Wet op de ruimtelijke
ordening vindt binnenkort plaats en dan kan het allemaal goed en netjes worden
geregeld. Met deze overhaaste projectenwet komen wij geen stap verder.Voorzitter: BelinfanteDe heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik moet u toch echt een vraag stellen over de stelligheid waarmee u dit
finale politieke oordeel lijkt te vellen. Uit het rapport Notie van ruimte
van de commissie-Duivesteijn, waarin exact hetzelfde wordt voorgesteld, voert
een zekere verplichting voort. Dat betekent echter nog niet dat wij alles,
inclusief de uitwerking ervan in dit wetsvoorstel, moeten slikken. Ik deel
overigens ook een deel van uw kritiek op de manier waarop het is uitgewerkt
in het wetsvoorstel. Ik neem echter aan dat u nog steeds bereid bent om overleg
te voeren, bijvoorbeeld over amendering, en dat dit niet uw laatste woord
is. Als de voorliggende amendementen op dit punt worden aanvaard, moet u toch
zeker ook bereid zijn om uw eindoordeel te heroverwegen.De heer Vendrik (GroenLinks):Mevrouw Van Gent, namens wie ik hier spreek, heeft mij meegedeeld dat
zij buitengewoon weinig fiducie heeft in het wetsvoorstel. En wie ben ik om
mevrouw Van Gent tegen te spreken?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dat doen wij wel voor u.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat weet u beter dan ik.Wij hebben inderdaad ingestemd met het rapport van de commissie-Duivesteijn.
In dat rapport wordt die rijksprojectenprocedure echter niet zo nadrukkelijk
als hier wordt voorgesteld, behandeld. De mogelijkheid wordt geopend dat van
rijkswege rijksprojecten en rijksplannen een directe doorwerking krijgen naar
lokale bestemmingsplannen. Dat wordt volgens mij al geregeld in het wetsvoorstel
voor de ruimtelijke ordening dat nu bij de Raad van State ligt. Dat is een
invulling van het rapport van de commissie-Duivesteijn. Over de details kunnen
wij nog spreken. Ik heb echter al aangegeven dat wij vijf bezwaren hebben
tegen dit wetsvoorstel en het zou dan ook tamelijk ongeloofwaardig zijn als
ik nog heel veel ruimte zou laten voor de overtuigingskracht van deze minister.
Ik weet echter dat die buitengewoon groot is en daarom heb ik deur nog niet
helemaal op slot gedaan.De heer Depla (PvdA):U bent niet ingegaan op mijn vraag waar in het wetsvoorstel de rechtsbescherming
van de burgers wordt aangetast. De heer Van Wijmen gaf in een vurig pleidooi
aan dat het verkeerd kan aflopen als je daaraan niets doet. Ik heb in het
voorstel geen onderdelen gezien die de bescherming van de burgers inperkt.
Ik heb ze u ook niet horen noemen. U vindt dit terecht een heel zwaar punt,
maar ik vind het wel heel jammer dat u het doet voorkomen
dat de fractie van GroenLinks de enige fractie is die zich daarover druk maakt.
Wij maken ons daarover net zoveel zorgen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb dat volgens mij wel degelijk aangegeven. Ik ben overigens de laatste
die hiervoor het alleenrecht zou willen claimen. Ik werp dat verwijt dan ook
verre van mij.Ik heb met name gewezen op het model van het ministerraadsbesluit, waarbij
het parlement pas achteraf via een wijziging van de PKB echt iets te zeggen
krijgt. Dan is het besluit echter al genomen en dat maakt dit model tamelijk
inhoudsloos. Het parlement als inspraakorgaan komt dus wel degelijk onder
druk te staan. Meerdere woordvoerders hebben dat eveneens aangegeven. Ik vind
dat tamelijk serieus. Ik heb verder begrepen, maar u toetst mij op kennis
die ik op dit moment niet paraat heb, dat de nieuwe bezwaarprocedure vervalt
en dat er slechts een beroepsmogelijkheid overblijft bij de implementatie
van een dergelijk plan. Ik vind dat hoogst merkwaardig, omdat er dan sprake
is van inperking van de inspraak- en beroepsmogelijkheden.De heer Poppe (SP):Voorzitter. Het wetsvoorstel tot invoeging van een rijksprojectenprocedure
heeft tot doel, een snellere en meer gestroomlijnde besluitvorming mogelijk
te maken ten aanzien van ruimtelijke investeringsprojecten die door of onder
regie van het Rijk gerealiseerd worden. Mijn fractie heeft geen bezwaren tegen
het kappen door bureaucratisch hout, maar zij hecht ook aan een goede rechtsbescherming
van personen en groepen die in het geweer komen tegen overheidsbesluiten die
als onredelijk of strijdig met het maatschappelijk belang worden ervaren.
De Tracéwet en de nimby-regeling dienen een dergelijk doel en daarbij
valt op dat deze per definitie betrekking hebben op trajecten waartegen veel
verzet is. Dat verzet geldt de aantasting van de natuur, de overlast voor
omwonenden, de aantasting van het landschap, twijfel over het maatschappelijk
nut, het rendement, enzovoort.Ik wijs in dit verband op de Betuwelijn. Het zal de minister van VROM
bekend zijn dat de gedachten in de Kamer over de Betuwelijn in de afgelopen
zes tot zeven jaar sterk veranderd zijn. Ik betwijfel zelfs of de Kamer vandaag
de dag zou besluiten tot aanleg. Hiermee geef ik aan dat het bij projecten
waarover de meningen sterk kunnen verschillen geen kwaad kan om procedures
beschikbaar te hebben die voldoende ruimte bieden voor heroverwegingen.De minister heeft tot nu toe niet veel voorbeelden gegeven van de mogelijke
toepassing van het wetsvoorstel. De rijksprocedure kan naar mijn mening ook
gebruikt worden voor grotere projecten, zoals ten aanzien van elektriciteitscentrales,
hoogspanningen, buisleidingen en de tweede Maasvlakte. Het betreft daarbij
projecten met een hoger economisch, sectoraal profiel. Naar de mening van
de SP-fractie schuilt daarin het gevaar. Het primaat voor de ruimtelijke ordening
ligt bij de minister van VROM. In de Kamer zou de vaste commissie voor VROM
het voortouw moeten kunnen nemen bij besluiten over ruimtelijk-economische
onderwerpen. Aan die positie wordt bij voortduring geknabbeld door onder meer
de ministeries van Economische Zaken en Verkeer en Waterstaat. Volgens het
wetsvoorstel wordt toegang tot de rijksprojectenprocedure op drie wijzen mogelijk:
indien bepaald in een PKB, indien bepaald bij wet – een sectorale wet,
meestal met economische belangen – of indien bepaald bij een afzonderlijk
besluit van de ministerraad. Daarover is reeds gesproken.De optie van de PKB is logisch; het gaat daarbij typisch om een beslissing
waarbij een integrale afweging gemaakt wordt. Bij de andere opties, ministerraad
of sectorale wetgeving, is daarvan bepaald geen sprake. Toegang via een wet
houdt in dat via sectorale wetgeving, al dan niet vervoerskundig of economisch
georiënteerd, ruimtelijke ingrepen worden afgedwongen. De minister van
VROM functioneert daarbij hoogstens als waakhond. Toegang via een afzonderlijk
besluit van de ministerraad zet de deur open voor opportunistische besluitvorming,
politiek gesteggel en de waan van de dag. Bij projecten die enorm kunnen ingrijpen
in het land mag daarvan geen sprake zijn. De CDA-fractie heeft bij monde van
de heer Van Wijmen duidelijk aangegeven welke rompslomp een en ander met zich
kan brengen. Die moet voorkomen worden. De SP-fractie is in dit geval niet
bezig met het zoeken van spijkers op laag water, dat is zij trouwens nooit.
Onze kritiek op dit punt wordt bijvoorbeeld onderschreven door twee gerenommeerde
medewerkers van het Instituut voor Bouwrecht, de heren Bergman en Lubach.
Ik verwijs naar hun artikel in het Tijdschrift voor Bouwrecht.Mijn fractie heeft een amendement ingediend op stuk nr. 13, met het doel
om de integrale ruimtelijke afweging zeker te stellen voordat een rijksprojectenprocedure
wordt gestart. Zo vertaalt mijn fractie ook datgene wat in de Notie van ruimte
staat. Het amendement op stuk nr. 14, ingediend door de fracties van de PvdA
en D66 en zojuist wat nader aangescherpt door een subamendement van de heer
Van Middelkoop, is eigenlijk een variant op het amendement dat ik heb ingediend.
Ik weet natuurlijk niet of het een echte variant is in de zin dat de amendementen
naast elkaar zijn gelegd, want zij zijn na elkaar ingediend, maar het resultaat
is een variant. Als de leden Depla en Ravestein mijn overwegingen delen –
en ik denk dat zij dat doen, ook gezien het korte interruptiedebatje –
dan zeg ik tegen hen: wees consequent, neem geen genoegen met een halve dop,
probeer het zo zuiver mogelijk te stellen en beperk de drie varianten in het
wetsvoorstel tot één variant, namelijk de PKB.Dan ontstaat er een duidelijke situatie, omdat wij verlost zijn van veel
andere regelgeving waarvan gebruik kan worden gemaakt. De situatie wordt dan
veel helderder en duidelijker voor de burger, voor belanghebbenden en voor
lokale overheden. Mijns inziens levert dat geen echte problemen op. Een PKB
duurt langer, dat is waar, maar is wel zuiverder gesteld, ook als het gaat
om inspraak en inspraakmogelijkheden.Ik zou er zelfs geen problemen mee hebben om het amendement op stuk nr.
13 op verzoek in te trekken en opnieuw in te dienen met een bredere ondertekening.
Ik hoef dan niet de eerste ondertekenaar te zijn, zo belangrijk acht ik dit.
Het gaat hier om het ruimtelijke karakter en de bescherming van de open ruimte
van ons groene vaderland voor honderden jaren, voor generaties. Daarom vind
ik het zo belangrijk dat er nu echt wordt gestroomlijnd en
dat dit soort projecten wordt uitgevoerd door middel van één
heldere, duidelijk geregelde organisatievorm.Daarmee kom ik terecht bij de inpassing bij de inbreuk op natuurwaarden
en de compensatie bij een eventuele inbreuk. De milieubeweging heeft terecht
gesteld dat bij een rijksprojectbesluit direct moet worden aangegeven hoe
de landschappelijke inpassing plaatsvindt. Ook moet worden aangegeven waar
eventuele compensatie plaatsvindt. Het amendement op stuk nr. 15 heeft wat
dat betreft de steun van mijn fractie.De VVD-fractie heeft enkele amendementen ingediend om de rijksprojectenprocedure
nog verder te versnellen. In het amendement op stuk nr. 12 staat dat als er
een concrete beleidsbeslissing ten grondslag ligt aan een rijksprojectprocedure,
daartegen in het kader van een rijksprojectprocedure niet opnieuw in beroep
kan worden gegaan. Dat zou een vorm van dubbele rechtsbescherming zijn. Daar
zit wat in, zeker als het gaat om dezelfde organisaties en/of personen en
dezelfde argumenten. Dat is geen theoretische discussie. Een concrete beleidsbeslissing
in het kader van de PKB is immers veel minder uitgewerkt dan een voor beroep
vatbaar besluit in het kader van de rijksprojectenprocedure. Juist door de
nadere invulling kan het wel degelijk redelijk zijn dat er nieuwe bezwaarmakers
komen of dat eerdere bezwaarmakers met nieuwe argumenten komen: voortschrijdend
inzicht. Voorzover ik kan overzien, wordt met het amendement op stuk nr. 12 –
het is van de VVD – het kind met het badwater weggegooid. Misschien
kan mevrouw Verbugt hierop in tweede termijn reageren.Met het amendement op stuk nr. 11 wordt de beroepsprocedure geregeld tegen
een concrete beleidsbeslissing in het kader van een PKB. Dit gebeurt op analoge
wijze als nu gebeurt in verband met bestemmingsplannen. Voor professionals
lijkt mij dat geen probleem, maar de ervaring leert dat veel mensen pas in
de gaten krijgen dat er wat aan de hand is als de termijn voor het indienen
van zienswijzen voorbij is. Naar mijn mening zou dit amendement alleen steun
verdienen wanneer die termijn zou worden verruimd en de informatieplicht voor
de overheid zou worden verbeterd. Bij het laatste denk ik aan het verzenden
van brieven aan belanghebbenden in het gebied. Het gaat niet aan dat mensen
hun informatie moeten zoeken in een huis-aan-huiskrant, ergens tussen allerlei
andere berichten in, of in een kastje met een klein lampje erboven, ergens
aan de zijkant van het stadhuis. Ze moeten actief door de overheid worden
geïnformeerd.Voorzitter. Mijn fractie zal dit wetsvoorstel wel of niet steunen; wij
tobben daar nog wat over. Wij zullen het wél steunen als het primaat
van de PKB bij de rijksprojectenprocedure wordt verzekerd en de inpassing
daarmee beter is geregeld. Ik onderstreep nog eens dat van de drie mogelijkheden
voor een rijksprojectenprocedure er twee in feite onnodig zijn. Het structureren
door middel van een PKB is voor iedereen veel duidelijker en voorkomt mogelijkheden
om te sjoemelen, slimmigheden uit te halen enz. Op deze manier worden stroomlijning,
proceduresnelheid en democratische legitimatie verbeterd. Ik denk dat het
laatste van groot belang is, gelet op datgene wat er gisteren is gebeurd.De voorzitter:De minister heeft om een schorsing gevraagd. Over de duur daarvan moet
ik nog overleggen, maar men dient rekening te houden met zeker een halfuur,
wellicht meer.Minister Pronk:Misschien is dit wat ongewoon en daarom wil ik mijn verzoek toelichten.
Er zijn vragen gesteld die een juridisch karakter dragen. Ik weet wel dat
de heer Vendrik heeft gezegd: het maakt allemaal niets uit wat de minister
zegt want ik stem toch tegen. Niettemin zijn er fundamentele vragen gesteld,
waaronder zeer belangrijke over het recht van de Kamer zelf. Ik wil daarom
even goed nadenken. Daarom heb ik een halfuur tot drie kwartier nodig.De voorzitter:Dat betekent mogelijk dat wij vandaag de tweede termijn niet kunnen afmaken.
We weten nu niet hoe het loopt.Minister Pronk:Ik wil graag even nadenken en overleggen; daarna zal ik in eerste termijn
antwoorden. Vervolgens kijken wij wel hoe het loopt, onder meer aan de hand
van de interrupties. Ik wil overigens op geen enkele manier de indruk wekken
dat ik dit wetsvoorstel er even snel door zou willen jagen, geenszins. Trouwens,
die discussie hebben wij al gehad.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. Als de minister binnen een kwartier tot de conclusie komt
dat hij echt wat meer tijd nodig heeft, bijvoorbeeld om ten departemente in
beraad te gaan, en wij dus de behandeling later moeten voortzetten, zou ik
het op prijs stellen dat niet pas om vijf uur te vernemen.Minister Pronk:Ik geef antwoord in eerste termijn.De vergadering wordt van 16.17 uur tot 17.00 uur geschorst.Minister Pronk:Mevrouw de voorzitter. Hartelijk dank voor de mij verleende denkpauze,
om mij in staat te stellen serieus in te gaan op een aantal redelijk belangrijke
opmerkingen. Ik zal eerst kort de achtergrond schetsen, dan op een paar hoofdpunten
ingaan, dan de amendementen bespreken en mij dan richten op enkele overblijvende
vragen die niet direct op de amendementen betrekking hadden.Wij hebben in de Kamer meermalen gesproken over de noodzaak om over ruimtelijke
projecten van nationaal belang een besluitvorming tot stand te brengen die
wat effectiever is dan de huidige in de praktijk blijkt te zijn. Wij hebben
daarover een aantal specifieke beslissingen genomen. Een aantal leden heeft
gewezen op de Tracéwet, de besluitvorming over rijkswegen, spoorwegen
en vaarwegen. Er zijn een aantal afzonderlijke grote wetten, zoals de Deltawet
en de Schipholwet. Die wetgeving is redelijk ad hoc. Wij waren nog niet toe
aan een specifieke procedure voor de aanpak van rijksprojecten. Wij hebben
een paar jaar geleden de gemeentelijke projectenprocedure ingevoerd. De discussie
daarover herinneren wij ons allen nog. In het kader van het overleg over de
Wet op de ruimtelijke ordening heb ik meegedeeld, dat ons ook een provinciale
projectenprocedure voor ogen staat. Nu spreken wij over de rijksprojectenprocedure,
waarbij het de bedoeling is dat de regie bij het Rijk zelf berust. Bij voorbaat dient het misverstand te worden voorkomen dat het bij de
rijksprojecten louter zou gaan om infrastructurele projecten die te maken
hebben met beton of anderszins. Het kan heel goed gaan om andere projecten
van nationaal belang, bijvoorbeeld in de groene sfeer of in de sfeer van het
water of van de energievoorziening, voorzover die ruimtelijke consequenties
heeft. Wat de energievoorziening betreft, hebben wij wel eens gedacht over
de windenergie als nationaal belang en dus als een mogelijkheid voor een rijksproject.
Tot nu toe hebben wij nog niet concreet in die richting gedacht, omdat wij
hopen dat het op een andere manier kan worden verwezenlijkt. Het is echter
een mogelijkheid die zich zou kunnen voordoen. Met betrekking tot water zou
je kunnen denken aan projecten van nationaal belang die heel direct een relatie
hebben met de veiligheid, projecten tegen het wassende water. Op het terrein
van natuur en groen zou kunnen worden gedacht aan het totaal van de ecologische
hoofdstructuur. In dit verband is ook gewezen op de mogelijkheid van het groen
rondom de steden. Zelf had ik niet in die richting gedacht omdat dit zich,
dunkt mij, eerder leent voor een provinciale projectenprocedure. Ik sluit
het echter niet uit, want provinciegrenzen zouden bijvoorbeeld worden overschreven
wanneer eventueel wordt gekomen tot zoiets als een deltametropool. Dat vereist
dan wel een beslissing en het aantonen dat het gaat om een nationaal belang.
Ik heb de voorbeelden daarvan gegeven en daarbij teken ik aan dat het geen
limitatieve opsomming was.Ik ben zeer gevoelig voor de opmerking dat er te veel ad hoc besloten
wordt. Om die reden hebben kabinet en Kamer besloten tot een fundamentele
herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening. Wij hebben de komst ervan
sterk versneld met de discussienota daarover en het gepubliceerde voorontwerp
dat kon worden becommentarieerd. Het is de Kamer bekend dat het nieuwe wetsvoorstel
door het kabinet is goedgekeurd en momenteel bij de Raad van State ligt. Wij
zijn nu niet meer meester over de voortgang, want het is aan de Raad van State
om te beslissen wanneer hij zijn advies over het wetsvoorstel uitbrengt. Mij
is bekend dat de Raad van State extra menskracht heeft ingezet om het snel
en goed fundamenteel te kunnen becommentariëren, maar desondanks weten
wij niet wanneer het advies gereed is en wat de inhoud ervan is. Hoe snel
wij tot nu toe ook waren, de volgende fase hebben wij niet helemaal onder
controle.Wij stonden hierdoor voor de vraag of wij een aantal oorspronkelijke ad-hocbeslissingen,
of liever deelbeslissingen, moesten doorzetten of dat wij ze helemaal moesten
onderbrengen in het nieuwe wetsvoorstel. Ook inzake dit wetsvoorstel heb ik
voor die vraag gestaan. Dat is overigens gebaseerd op de communis opinio dat
het wenselijk is om een projectenprocedure te ontwikkelen voor aangelegenheden
van nationaal belang. Die heb ik in dit huis altijd wel geproefd. De heer
Vendrik heeft zich daar nu wat van gedistantieerd, maar ik heb toch de indruk
dat ook de fractie van GroenLinks in het verleden niet tegen de gedachte van
een rijksprojectenprocedure was. Zij had veeleer moeilijkheden met bepaalde
modaliteiten van een rijksprojectenprocedure. Dat en het feit dat het specifiek
was aangekondigd in het regeerakkoord, heeft mij er in overleg met mijn collega's
toe gebracht om dit wetsvoorstel toch maar door te zetten.Je loopt evenwel het risico dat er dan verschillende procedures zijn.
De beoogde rijksprojectenprocedure moet natuurlijk gelden tot aan het moment
dat een gewijzigde Wet op de ruimtelijke ordening operationeel wordt. Bovendien
moet het wetsvoorstel behoorlijk passen in een aanpak die wordt neergelegd
in een fundamenteel gewijzigde Wet op de ruimtelijke ordening; het moet daar
dus niet haaks op staan. Je weet evenwel nooit precies wat de uitkomst van
het overleg over de nieuwe fundamentele wet zou zijn. Mede aan de hand van
de ervaringen met het gewijzigde artikel 19 zijn de risico's bekend. Er is
een fikse wijziging aangebracht in de oorspronkelijke procedure op basis van
dit artikel. Deze gewijzigde aanpak heb ik niet overgenomen in het voorontwerp
van de Wet op de ruimtelijke ordening. Het zal de Kamer dan ook niet verbazen
dat het ook niet is opgenomen in het door het kabinet vastgestelde wetsvoorstel,
dat naar de Raad van State is gestuurd. Het risico dat er al snel wijzigingen
in de aanpak plaatsvinden, wordt dus geaccepteerd. Dat is een extra reden
om voorzichtig te zijn met dit wetsvoorstel, dat misschien niet eens zo'n
lange tijd van inwerking zijn, zal zijn beschoren. De heer Van Wijmen schatte
in dat het niet meer dan anderhalf jaar geldig zal zijn, waarna het zou zijn
ingehaald door een nieuwe wet. Ik hoop dat hij gelijk heeft en dat er een
fundamentele wet wordt ingediend voor het feitelijke einde van deze kabinetsperiode,
waarschijnlijk na de verkiezingen. Ik heb getracht hiermee uiteen te zetten
waarom ik vooruitloop op de fundamentele herziening van de wetgeving. Mijn
bedoeling is dat dit wetsvoorstel daar niet haaks op staat.Het kenmerk van een rijksproject is dat het te maken heeft met het nationaal
belang en daarom een politieke beslissing impliceert. Een definitie is daarom
niet goed juridisch vast te leggen. Essentieel is wie beslist of iets van
nationaal belang is. Met opzet is er daarom afgezien van een juridische definitie
en is er gekozen voor een procedurele ingang, die een politieke afweging mogelijk
maakt. Deze keuze was een belangrijk element van de inbreng van de Kamer in
eerste termijn. Het wetsvoorstel houdt in procedurele zin in dat de rijksprojectenprocedure
kan worden ingezet indien dat is bepaald bij wet, bij PKB of door middel van
een besluit van de ministerraad. Als een wet of een PKB het de regering en
het parlement mogelijk maakt om bepaalde projecten bij voorbaat te kwalificeren
als een rijksproject, doordat is vastgelegd dat het een nationaal belang betreft,
moet de besluitvorming over het desbetreffende project plaatsvinden overeenkomstig
de rijksprojectenprocedure. Op basis van dit wetsvoorstel kan ook de ministerraad
daartoe besluiten, zonder een lange voorbereiding zoals noodzakelijk bij een
wet of een PKB. Zo'n besluit kan worden genomen bij een niet voorzien project
van nationaal belang. Daarbij is natuurlijk wel de instemming van de Tweede
Kamer noodzakelijk. Er kan dan worden gedebatteerd over de vraag of iets van
nationaal belang is en, zo ja, of het noopt tot een rijksprojectenprocedure.
Dan kan er ook worden gesproken over nut en noodzaak. In deze rijksprojectenprocedure
wordt dan overgegaan tot twee modules: de besluitmodule en
de uitvoeringsmodule.Veel geachte afgevaardigden hebben de procedurele basis ter discussie
gesteld. Dat past helemaal in wat de afgelopen jaren aan de orde kwam, namelijk
dat een planologische kernbeslissing, die een nationaal belang inhoudt, kan
uitmonden in een rijksproject. Dat heeft niemand ter discussie gesteld. Sommigen
vroegen wel of het wenselijk is te komen tot afzonderlijke wetten; de heer
Van Wijmen heeft dat op een eloquente manier bekritiseerd. Daar kan ik mij
zeer veel bij voorstellen. Feit is dat de desbetreffende wetten bestaan en
vooralsnog blijven bestaan. Ook na een fundamentele wijziging van de Wet op
de ruimtelijke ordening zullen er afzonderlijke tracéwetten zijn. Wij
zullen dat zo goed mogelijk via een invoegingsprocedure aan elkaar koppelen,
maar die wetten blijven wel bestaan. Ik voorzie ook niet dat dit kabinet of
komende kabinetten zullen afzien van de mogelijkheid van grote afzonderlijke
wetten, zoals de Schipholwet. Een dergelijke wet als procedurele basis voor
de politieke vaststelling van een nationaal belang en van de mogelijkheid
van een rijksproject blijft dus wel bestaan.De heer Van Wijmen (CDA):Op die tracéwetten ga ik nu niet in; daar zegt de minister zinnige
dingen over. Dat zegt hij trouwens voortdurend. Mijn vraag richt zich op die
bijzondere wet voor één project, zoals de Schipholwet. Kunnen
wij op dat punt niet iets verder komen door te zeggen: wij willen dat niet
vanwege systematische redenen – denk aan de Westerscheldewet –
maar er zijn uitzonderingen mogelijk, bijvoorbeeld ingeval van een belang
van nationale veiligheid? Ik doel dan bijvoorbeeld op de Deltawet grote rivieren;
dat is een goed voorbeeld waarbij het toch via een bijzondere wet moest gebeuren.
Wat vindt de minister daarvan?Minister Pronk:Ik ben geen groot voorstander van afzonderlijke wetten in deze sfeer,
maar ik stel vast dat er weinig politieke instemming is met het idee om die
figuur in de toekomst bij voorbaat uit te sluiten. Over het algemeen gaat
het ook niet om iets dat louter een ruimtelijk karakter heeft. Het gaat om
een grote wet, gericht op een specifiek doel. Over het algemeen heeft dat
een integraal karakter, waarbij economische, ruimtelijke en andere aspecten
integraal aan de orde worden gesteld. De ruimtelijke dimensie daarin is wel
zeer belangrijk. Ik kan mij zeer wel voorstellen dat er dan politiek voor
die mogelijkheid wordt gekozen, juist om het integrale karakter daarvan te
benadrukken. Als het echter louter een ruimtelijke aangelegenheid zou zijn,
zou ik er geen voorstander van zijn.De derde basis is vooral ter discussie gesteld, namelijk de mogelijkheid
van het ministerraadsbesluit als aparte procedurele ingang om te komen tot
de vaststelling van een nationaal belang en dus van de mogelijkheid om over
te gaan tot de rijksprojectenprocedure. Ik ben wel onder de indruk van een
aantal van de argumenten dat daartegen is ingebracht. Ik stel ook vast dat
dit wetsvoorstel een overbruggingswetsvoorstel is. Ik heb dat zojuist al aangegeven
en ik ga dat nu niet herhalen. De heer Vendrik heeft daar nogal veel opmerkingen
over gemaakt, maar hij was toch niet aanwezig toen ik dat betoog hield. Ik
verwijs hem naar de opmerkingen die ik daarover heb gemaakt. In die overbruggingsperiode
wil ik niet iets invoeren dat eigenlijk in sterke mate vooruitloopt op de
politieke discussie die wij nog niet echt hebben gevoerd in het integrale
kader van een fundamentele herziening. Er is gesproken over de procedurele
mogelijkheid om ook een ministerraadsbesluit als basis te nemen. Sommigen
hebben gezegd dat zo'n besluit soms te gemakkelijk en te snel kan worden genomen.
Diegenen die wel eens lid zijn geweest van een kabinet weten dat er fikse
discussies worden gevoerd in kabinetsvergaderingen. Zij weten dus wel beter.
De indruk moet echter niet gewekt worden dat dat strijk en zet het geval is.
Ik kan mij dus voorstellen dat die mogelijkheid wordt beperkt.Een wet en een PKB hebben altijd een specifieke voorbereiding nodig. Voordat
een wetsvoorstel bij de Kamer kan worden ingediend, moeten aan talloze voorwaarden
van procedurele en inhoudelijke aard worden voldaan. Dat geldt echter niet
voor een besluit van de ministerraad. Eigenlijk is er maar een reden om een
ministerraadsbesluit toe te voegen aan die beide andere procedurele mogelijkheden
en dat is de reden van de urgentie. Dan zou een ministerraadsbesluit ook een
procedurele basis kunnen vormen. Wanneer is iets urgent? Je zou die vraag
moeten toespitsen op redenen om te komen tot urgentie. In dit debat is mij
een hoofdreden aangereikt, namelijk veiligheid. Mevrouw Verbugt heeft dat
voorbeeld een paar keer genoemd. Sommigen van u hebben daar ook op gereageerd.
Het gaat dan met name om veiligheid in de sfeer van de ruimtelijke ordening,
wanneer er snelle beslissingen moeten worden genomen zonder dat er ontzettend
veel procedures en vergunningen aan te pas komen.Ik stel mij het volgende voor. U heeft dit met name aan de orde gesteld,
omdat u bevreesd bent dat door deze procedurele basis voor besluitvorming
de mogelijkheden van het parlement wat worden beperkt. U heeft dan namelijk
alleen nog maar de mogelijkheid al dan niet op basis van een ministerraadsbesluit,
dat niet die grondige voorbereiding heeft gehad, in te stemmen of niet in
te stemmen met het desbetreffende voorstel. Daarna zijn er niet zo gek veel
mogelijkheden meer voor het parlement. Ik stel daarom voor – ik moet
daarover echter overleg voeren met de meest betrokken collega's en het vereist
ongetwijfeld ook een kabinetsbeslissing – dat ik een nota van wijziging
indien, waarin die derde mogelijkheid, het ministerraadsbesluit als basis
voor de procedurele ingang, beperkt wordt tot situaties van urgent nationaal
belang, met name als het gaat om de veiligheid. Men moet niet vergeten dat
wij juist de problematiek rond het wassende water als een belangrijke basis
hebben gezien voor rijksprojecten, veel meer dan bijvoorbeeld de infrastructurele
projecten.Mevrouw Verbugt (VVD):Er is veel te zeggen voor de lijn die de minister volgt. Wel krijg ik
graag nog wat verduidelijking. Ziet de minister een mogelijkheid om bijvoorbeeld
het lopend traject om de Maas veiliger te maken onder deze rijksprojectenprocedure
te brengen?Minister Pronk:Wanneer dat nog zou kunnen – omdat het al een lopend traject is –
is dat een mooi voorbeeld daarvan. Ik kan mij voorstellen dat er nog andere
voorbeelden in diezelfde sfeer liggen. De heer Van Wijmen
wilde dat project uitbreiden tot het zuiden van Roermond. Ik kan dat nu niet
goed beoordelen. De heer Van Wijmen kent de situatie ter plekke wat beter
dan ik. Het gaat mij in ieder geval om die categorie. Ik geef toe dat het
een enigszins academische discussie is, maar het is niet een louter academische.
Ik zou mij wat meer moeten verdiepen in de specifieke inhoud van het desbetreffende
project, maar het gaat mij om dat type project.Voorzitter. Ik zal mij beraden op een nota van wijziging namens het kabinet.
Dat betekent dat een ministerraadsbesluit alleen genomen wordt bij urgente
aangelegenheden, dus kwesties van urgent nationaal belang, waarbij het gaat
om veiligheid gerelateerd aan ruimtelijke ontwikkelingen.Daarmee is wellicht impliciet al ingegaan op een aantal amendementen.De heer Poppe (SP):Ik heb daar nog een vraag over. De minister heeft het over zaken van urgent
nationaal belang en hij gaf het voorbeeld van het wassende water. Sinds ik
lid ben van deze Kamer is er sprake van die problematiek. Wanneer zal de ministerraad
iets als urgent bestempelen? Voor welke situaties geldt dit nog meer? Er zijn
namelijk meer dingen die vallen onder nationale veiligheid. Dit kan een zekere
vorm van willekeur in zich hebben, namelijk de waan van de dag over wat speelt
binnen het kabinet. Ik vind de argumentatie van de minister niet zo stevig.
Kan hij zijn argumenten wat verstevigen?Minister Pronk:Nee, die kan ik niet verstevigen. Althans, niet nu. Ik doe een belangrijke
handreiking en ik neem aan dat de Kamer dat niet had verwacht. Ik luister
goed naar de Kamer en dat is men wel van mij gewend. Dus misschien had men
het wel kunnen verwachten. Het kabinet heeft gekozen voor drie procedurele
uitgangspunten, zoals ik al omstandig uiteengezet heb. Je kunt niet beslissen
wat een rijksproject is. Je kiest dus voor een procedurele basis: wet of PKB.
Met de PKB heeft niemand een probleem. Wat de wettelijke basis betreft heb
ik zojuist uiteengezet waarom dat van belang kan zijn. De derde basis, waar
het kabinet toe besloten heeft, is een ministerraadsbeslissing. Dat vind ik
niet onredelijk. Ik begrijp dat de Kamer bevreesd is dat bepaalde bevoegdheden
van de Kamer aangetast kunnen worden als er een ministerraadsbeslissing wordt
genomen. Dat is niet de opzet. Zeker niet, want de opzet is dat een en ander
met de Kamer wordt besproken en dat het geldt voor een overgangsperiode die
misschien niet langer is dan anderhalf jaar. Tegen deze achtergrond heb ik
voorgesteld om de Kamer een nota van wijziging te sturen om in ieder geval
die zekerheid te creëren. Het gaat hierbij om een inperking van de mogelijkheid
van de ministerraadsbeslissing maar niet om het afschaffen van die mogelijkheid,
want daarmee gooi je het kind met het badwater weg. Die beslissing moet worden
getoetst door de Kamer en dan heeft het niets meer met willekeur te maken.
Een politicus spreekt niet over willekeur wanneer hij de mogelijkheid heeft
om een voorstel van het kabinet politiek te toetsen in de Kamer.De heer Poppe (SP):Als ik spreek over willekeur, dan bedoel ik dat er ook in de Kamer een
zekere willekeur kan zijn in de waan van de dag. Dat kan aan beide kanten
van het K-vak optreden. Dat voorkom je met een PKB. Dat kan ook bij "Geef
de rivier de ruimte" ingebouwd worden. Het belangrijkste probleem is daar
dat er gebouwd is in de winterbedding. Je kunt dat met een PKB regelen.Minister Pronk:Er zijn talloze redenen om iets goed voor te bereiden en aan talloze procedurele
voorwaarden te binden, zoals dat het geval is wanneer een wet of PKB wordt
opgesteld. Dat kost tijd en mag ook tijd kosten. Er zijn echter dingen die
liever geen tijd moeten kosten. Je moet deze omschrijven en vastleggen in
de wet. Je gaat dat vervolgens toetsen. Als je dat getoetst hebt, dan kan
de uitkomst van die toetsing geen vorm van willekeur zijn. Het gaat dan om
een echte uitkomst van een toetsing door het parlement, waarbij alle mogelijkheden
die het parlement heeft, blijven openstaan. Als je het met de uitkomst zelf
niet eens bent, zoals uw fractie in het parlement, dan is dat een tweede.
Dat is echter niet relevant.De voorzitter:Mijnheer Van Middelkoop. Het is misschien niet het moment om op een nota
van wijziging die nog moet komen, nu heel diep in te gaan. Ik vraag u om u
zo mogelijk te beperken.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Daar ging mijn opmerking over, voorzitter. Nu mijn vertrouwen in de democratische
gezindheid van de minister weer geheel hersteld is, wil ik graag een procedurele
opmerking maken. De minister gaf zojuist aan nog iets te willen zeggen over
de amendementen. Een aantal van de amendementen die er nu liggen, zijn van
toepassing op het wetsvoorstel dat er nu ligt en vermoedelijk ook op de nota
van wijziging. Als ik voor mijn amendement spreek – en vermoedelijk
geldt dat ook voor dat van de heer Depla en de heer Poppe – zou ik er
de voorkeur aan geven om de amendementen te bespreken als de nota van wijziging
er is. Wat mij betreft beantwoordt de minister de andere vragen, stoppen we
vervolgens het debat en wachten we tot de nota van wijziging er is. Ik kom
anders in de situatie: wie zwijgt, stemt toe. Dat wordt lastig, omdat de minister
nu al – zoals zojuist met de heer Poppe – aan het filosoferen
is aan de hand van een gedachte nota van wijziging.Minister Pronk:Voorzitter. Ik heb daar geen enkel probleem mee. Ik maakte zelf een onderscheid
tussen de diverse amendementen. Er zijn amendementen die direct te maken hebben
met dit aspect. Ik denk bijvoorbeeld aan het amendement van de heer Depla
waarbij het ging om de inkadering. Hij noemde daarbij een aantal extra argumenten.
Daarbij was ook een subamendement afkomstig van de heer Van Middelkoop. Daarnaast
waren er enkele amendementen die vooral betrekking hadden op de inperking
van de dubbele procedures en dergelijke. Ik heb dat onderscheid gemaakt. Ik
wil over die laatste amendementen wel iets zeggen. Ik schuif anders de hele
zaak weg. Ik kan dat snel doen, omdat ik tegenover al die andere amendementen
een zeer positieve houding naar voren wil brengen.Dat geldt voor het amendement op stuk nr. 7 van de heer Van der Staaij
en de heer Van Wijmen. Het amendement heeft betrekking op de gevallen waarin
de minister het verlenen van een of meer van de benodigde vergunningen overneemt
van het oorspronkelijk bevoegd gezag, wanneer dat bevoegd
gezag niet tijdig op de aanvraag beslist of een beslissing neemt die naar
het oordeel van de minister wijziging behoeft. Dat amendement komt qua strekking
overeen met datgene wat ik heb bedoeld in het wetsvoorstel. Het maakt het
explicieter. Ik beschouw dat amendement als volslagen aanvaardbaar. Ik heb
daar geen bezwaar tegen.Voorzitter. Dan het amendement op stuk nr. 12, dat te maken heeft met
de beperkingen van het indienen van bedenkingen tegen een ontwerprijksprojectbesluit,
wanneer er al bedenkingen waren ingediend tegen de concrete beleidsbeslissing
in de planologische kernbeslissing. Dat amendement is ingediend door mevrouw
Verbugt en de heer Van Wijmen. Dat amendement is voor mij acceptabel. Het
strekt ertoe, het dubbel indienen van bedenkingen te voorkomen. Het voorkomen
van het dubbel indienen van beroepen hadden wij al geregeld, maar de dubbele
bedenkingen nog niet. De specifieke inperking acht ik geen aantasting van
rechten. Het gaat om het dubbel indienen van dezelfde bedenkingen door dezelfde
persoon. Ik vind dit dus een acceptabel amendement.Dit brengt mij tot opmerkingen over de actio popularis. Wij hebben in
dit wetsvoorstel vastgehouden aan de actio popularis, zoals die tot nu toe
vastligt in de huidige procedure. Wij hebben er uitvoerig over gesproken aan
de hand van de discussienota over de fundamentele herziening van de Wet op
de ruimtelijke ordening. Daarin is vastgelegd en met de Kamer is besproken
dat wij de discussie daarover zullen doorschuiven naar de discussie over de
wijziging van de Wet milieubeheer. Die hebben wij inmiddels gehad.Het desbetreffende stuk is door het kabinet geaccordeerd met uitzondering
van het punt inzake de actio popularis. In het regeerakkoord is afgesproken
dat wij dat goed zouden bezien. Wij denken daar dus in het kabinet verschillend
over en dat blijft ook zo. Ik ben van mening dat er niet aan de actio popularis
getornd zou moeten worden, terwijl veel collega's de mening zijn toegedaan
dat dit wel zou moeten gebeuren. Ik ben niet van plan die strijd te verliezen,
maar een aantal van mijn collega's is dat evenmin van plan. Ik heb het kabinet
derhalve voorgesteld om de beslissing over de actio popularis door te schuiven
tot na de aanstaande verkiezingen en daaraan geen belemmering te ontlenen
met betrekking tot besluitvorming over alle andere elementen terzake van de
Wet op de ruimtelijke ordening of de Wet milieubeheer. Dat komt dan wel weer
terug. Dat voorstel werd met applaus begroet. Sommigen hadden het graag anders
gezien, maar iedereen denkt het anders te zien in de door hem of haar gewenste
richting. Ik vind het een mooi resultaat. De actio popularis staat er nog
steeds in, de discussie daarover vormt geen keurslijf voor besluitvorming
over andere punten, maar er is ook niet gezegd dat de actio popularis pertinent
zou moeten blijven. Het blijft een open aangelegenheid voor nadere besluitvorming,
waar straks na de verkiezingen wellicht ook andere groeperingen zich mede
over zouden kunnen gaan buigen.De heer Poppe (SP):Of de heer Pronk komt niet terug in het volgende kabinet of het volgende
kabinet is geen paars kabinet meer. Anders zou de impasse immers na de verkiezingen
blijven bestaan.Minister Pronk:Ik ben redelijk vasthoudend. Ik geloof hier ook in. Ik kan best compromissen
sluiten, maar ik ben overtuigd door vele Kamerleden en door de studie van
Utrecht. Dat geldt echter niet voor een aantal van mijn collega's. Het heeft
geen enkele zin om hierover een gevecht te voeren. Ik heb geen zin om in het
stof te bijten. Mijn collega's hebben dat evenmin. Eerlijk gezegd, maakt het
op dit moment niet zo gek veel uit. Wij zijn dus eendrachtig tot die procedurele
beslissing gekomen en er wordt verder niets mee belemmerd. Dan is het toch
een mooie paarse oplossing!De heer Poppe (SP):Dat is inderdaad een paarse oplossing. Het is namelijk geen oplossing.Minister Pronk:Het is wel degelijk een oplossing. Het is een paarse oplossing. Het is
niet gepolderd, het is echt in politiek opzicht onderling bekeken. Het leidt
ook niet tot een verlamming van de resterende besluitvorming. Het is naar
mijn mening het beste wat je je zou kunnen indenken. Voorzitter. Ik zei het voorgaande naar aanleiding van de amendementen
die te maken hebben met beroep, bezwaar, bedenkingen en dergelijke, dus onder
andere die op de stukken nrs. 7 en 12. Het amendement op stuk nr. 13 van de
heer Poppe heeft betrekking op een meer algemeen probleem.De heer Depla (PvdA):Voorzitter. Volgens mij ging het daarnet vooral over het amendement op
stuk nr. 11. Maar begrijp ik het goed dat voor de minister het amendement
op stuk nr. 12 geen problemen oplevert? Hij ziet dus geen verschil in interpretatie?
Voor hem is het amendement dus wel duidelijk over de vraag of burgers tegen
een concrete beleidsbeslissing met betrekking tot een HSL naar het noorden
bezwaar kunnen maken? Volgens mij is het amendement daarover niet duidelijk
en zorgt het ervoor dat burgers tussen wal en schip kunnen geraken en alsnog
de actio popularis verspelen. Het antwoord op die vraag zou ons stemgedrag
met betrekking tot dat amendement bepalen.Minister Pronk:Er is een koppeling tussen de amendementen op de stukken nrs. 11 en 12.
Het amendement spreekt van "voorzover", te weten: voorzover een ontwerp van
rijksprojectbesluit zijn grondslag vindt in een concrete beleidsbeslissing,
kunnen daartegen geen bedenkingen worden ingebracht. Dit "voorzover" is in
de systematiek een aantal keren herhaald. Inderdaad is dit een vorm van efficiency,
van een procedurele verbetering die niet tornt aan de rechten van de betrokkenen.Mevrouw Verbugt (VVD):Voorzitter. Voordat we het oordeel van de minister horen over het amendement
op stuk nr. 13, vraag ik hem om zijn oordeel over het amendement op stuk nr.
11 mee te delen.Minister Pronk:Het amendement op stuk nr. 13 is niet aan de orde omdat het sterk is gekoppeld
aan de voorgaande discussie.Het amendement op stuk nr. 11 heeft tot doel om bij de bepaling van de
kring van beroepsgerechtigden een getrapt systeem in te voeren en om een en
ander te stroomlijnen. Ik ben het eens met de strekking van dat amendement.
Het expliciteert datgene wat al in het wetsvoorstel was besloten,
dus ik heb er geen bezwaar tegen.De overige amendementen hebben sterk te maken met de essentie van het
wetsvoorstel rond de specifieke procedurele ingang, namelijk het ministerraadsbesluit.
Dit geldt ook voor het amendement op stuk nr. 14 van de leden Depla en Ravestein.
Wellicht is het mogelijk om het oordeel hierover op te schorten tot het verschijnen
van mijn nota van wijziging.Dat geldt niet voor het amendement op stuk nr. 15. Dat heeft louter betrekking
op de zorgvuldige inpassing van een rijksproject, onafhankelijk van de vraag
welke procedurele invalshoek is gekozen. De bedoeling van dit amendement komt
geheel overeen met de bedoelingen van het wetsvoorstel. Ook hier wordt de
bedoeling van het wetsvoorstel meer geëxpliciteerd dan ik zelf heb gedaan
in de tekst van het wetsvoorstel. Het is een voorstel dat bij mij niet op
bezwaar stuit. Ik heb wat meer problemen met het tweede deel van dit amendement,
omdat de inpassing toch al concreet gestalte krijgt in de vergunningsaanvraag,
de beoordeling van de vergunning en in de uiteindelijk te verlenen vergunning.
Dat vergt op zichzelf een intensievere bemoeienis van de projectminister bij
een vergunningverlening door andere overheden dan in het wetsvoorstel is beoogd.
Tegen het tweede deel van het amendement wil ik dan ook bezwaren formuleren.De heer Depla (PvdA):Het tweede deel van het amendement heeft betrekking op de situatie dat
er geen rijksprojectenbesluit wordt genomen en men direct doorgaat naar de
uitvoeringsmodule. Het is natuurlijk onzinnig om de inpassing twee keer te
regelen. Het tweede deel van het amendement betreft de situatie dat de situatie
waarvoor het eerste gedeelte van het amendement is bedoeld, niet aan de orde
is. Verandert deze motie het oordeel van de minister dat het te ingewikkeld
is en verder gaat dan de bedoeling van de rijksbemoeienis is?Minister Pronk:Ik zal daar in tweede termijn nog op terugkomen. Het is inderdaad mogelijk
dat ik de relatie iets anders heb beoordeeld dan de indiener van het amendement
nu aangeeft. Voorzitter. De overige amendementen hebben betrekking op de aangelegenheid
waarvan wij zojuist hebben gezegd dat die wellicht aanleiding kan vormen voor
een nota van wijziging. Dat is ook mijn bedoeling. Er liggen verder nog enkele
vragen voor die geen betrekking hebben op de amendementen zelf. Ik behandel
ze in een willekeurige volgorde.Enkelen van de geachte afgevaardigden hebben vragen gesteld over de nimby-situatie.
Ik heb in de nota naar aanleiding van het verslag opgemerkt dat bij de rijksprojectenprocedure
de nimby-procedure kan komen te vervallen, omdat het Rijk niet hoeft te wachten
op het ontstaan van een nimby-situatie. Het Rijk hoeft niet te wachten tot
de zaak is vastgelopen, omdat het Rijk actief verantwoordelijkheid kan nemen
voor zijn eigen ruimtelijke investeringsbesluit. Ik voeg hieraan toe dat dit,
gegeven dit wetsvoorstel, uiteindelijk alleen voor het Rijk geldt. Als wij
ook over een provinciale projectenprocedure beschikken, kan het instrument
in zijn totaliteit vervallen. Het is mijn bedoeling om de provinciale projectprocedure
integraal mee te nemen in de fundamentele herziening van de Wet op de ruimtelijke
ordening, zodat de nimby-procedure dan op een getrapte wijze voor beide categorieën
vervallen kan worden verklaard.Mevrouw Verbugt (VVD):Ziet de minister met mij een verschil tussen een nimby-procedure bij een
conflictsituatie tussen overheden en de projectprocedures die worden gebruikt
bij urgente situaties? Aan die laatste situaties ligt immers geen conflict
ten grondslag.Minister Pronk:Waar zou dat verschil uit moeten bestaan?Mevrouw Verbugt (VVD):Deelt de minister mijn bezorgdheid dat de projectprocedure wordt opgezadeld
met conflictsituaties waarvoor de nimby-wet is gemaakt? Krijg je dan niet
te maken met een andere inzet bij de projectprocedures dan waarvoor zij eigenlijk
bedoeld is?Minister Pronk:De nimby-regeling vervalt zodra zowel de rijksprojectenprocedure als een
provinciale projectenprocedure, in het kader van de fundamentele herziening
van de Wet op de ruimtelijke ordening, geaccordeerd is. Bij het accorderen
van het voorliggend wetsvoorstel vervalt de nimby-regeling ten aanzien van
rijksprojecten. De regeling blijft daarbij nog steeds van kracht voor provinciale
aangelegenheden en vervalt pas in een later stadium. De regeling zal daarbij
altijd betrekking hebben op gebleken conflictsituaties.Mevrouw Verbugt (VVD):Om die reden is de nimby-regeling in het leven geroepen. Ik zal mijn punt
aan de hand van een concreet voorbeeld toelichten. Stel dat er sprake is van
een windmolenpark dat in meerdere gemeenten ligt; twee gemeenten werken mee,
een gemeente werkt niet mee. In deze conflictsituatie zou normaal gesproken
een nimby-procedure gestart kunnen worden. Wordt met het voorliggend wetsvoorstel
het project gedefinieerd als rijksproject, alleen omdat een gemeente niet
meewerkt?Minister Pronk:Als het project wordt beschouwd als zijnde van nationaal belang, kan een
rijksprojectenprocedure worden gestart met alle garanties die zijn besloten
in het wetsvoorstel. In de voorziene nieuwe Wet op de ruimtelijke ordening
is de instructieformule opgenomen, waarmee de nimby-procedure niet meer nodig
is.Mevrouw Verbugt (VVD):De nimby-regeling heeft altijd gediend als een aanvulling op of een stroomlijning
van de aanwijzingsbevoegdheid. Als die wordt gelijkgeschakeld met een projectprocedure,
dan wordt die gekoppeld aan een aanwijzings- of instructiebevoegdheid.Minister Pronk:Op een later moment wel, maar momenteel kan gesteld worden dat de nimby-regeling
niet meer nodig is zodra het voorliggend wetsvoorstel wordt aangenomen. De
nimby-procedure is niet meer nodig als er een rijksprojectenprocedure tot
stand is gebracht. De nimby-regeling blijft wel gedeeltelijk van kracht tot
een provinciale projectenprocedure is geaccordeerd. Zodra in het kader van
de gewijzigde Wet op de ruimtelijke ordening een provinciale projectenprocedure
is aangenomen, kan de nimby-regeling in het geheel vervallen. Mevrouw Verbugt heeft een vraag gesteld over de nadeelcompensatie. Deze
aangelegenheid is momenteel aan de orde in het kader van de Algemene wet bestuursrecht.
Bij de vijfde tranche daarvan zal in een algemene regeling voor de nadeelcompensatie
worden voorzien. Ik heb daarover overlegd met mijn collega's ter voorbereiding
van de behandeling van het voorliggend wetsvoorstel. De minister van Justitie
heeft kortgeleden in de Eerste Kamer toegezegd, binnenkort een voortgangsrapportage
over onder andere de algemene regeling van de nadeelcompensatie op te stellen.
Wij zijn overeengekomen dat het beter is om die af te wachten, hetgeen tevens
geldt voor de minister van Verkeer en Waterstaat. Wat haar betreft gelden
tot die tijd de eigen nadeelcompensatieregelingen.De heer Depla heeft gevraagd of de uitvoeringsmodule ten aanzien van de
coördinatie van de vergunningsprocedure door gemeenten gebruikt kan worden.
Die vraag overstijgt de betekenis van dit wetsvoorstel. Ik ben overigens voornemens
om in het kader van de fundamentele herziening van de Wet op de ruimtelijke
ordening te bekijken in hoeverre een dergelijk instrument ook voor de gemeenten
mogelijk is. Ik ben evenwel niet van plan om dat in dit wetsvoorstel te regelen.De heer Depla (PvdA):Dat was ook niet mijn bedoeling. Het was een oproep om het op te nemen
in de herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening. Ik begrijp dat de
minister dit met een positieve grondhouding zal doen.Minister Pronk:Ik heb gezegd: in hoeverre dat kan. Ik heb niet gezegd: of dat kan. Het
verschil tussen "in hoeverre" en "of" is het verschil tussen positief en afhoudend.De heer Depla (PvdA):Je kunt langs twee lijnen opereren. Eerst bepaal je of je het wilt, daarna
bepaal je of het mogelijk is. Ik begrijp dat de minister het wel wil, maar
dat het alleen nog van de techniek afhangt of hij het doet. Of ben ik nu te
optimistisch?Minister Pronk:Dat is een mooie vertaling van het verschil tussen positief en afhoudend.
Het hangt af van de technisch-juridische mogelijkheden, maar het is mijn inzet.De heer Depla (PvdA):Dat wilde ik weten.Minister Pronk:De heer Van Wijmen stelde een vraag over de waardevermindering door schaduwschade,
die tien jaar boven de markt zou blijven hangen en niet is geregeld in het
huidige wetsvoorstel. Dit is niet geregeld in de Wet op de ruimtelijke ordening
of in de Tracéwet en inderdaad ook niet in dit wetsvoorstel. Ik heb
ervan afgezien om een aparte regeling te treffen voor de grote rijksprojecten.
Ik wil het graag in een totaalverband bezien, dus ook wanneer het gaat om
andere investeringsprojecten. Dit onderwerp komt dus ook aan de orde bij de
fundamentele herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening, met dezelfde
inzet die ik zo-even heb omschreven in antwoord op de vraag van de heer Depla.
Wij willen in dit wetsvoorstel niet te veel regelen. Het is echt een tijdelijk
wetsvoorstel met een heel beperkte strekking, zowel wat de tijd als de inhoud
ervan betreft.De filosofie van een en ander is nog een keer aan de orde gesteld door
de heren Van Middelkoop en Van der Staaij. De heer Van Middelkoop vroeg in
hoeverre de regionale afstemming verloren dreigt te gaan met de rijksprojectenprocedure.
Dat is natuurlijk niet de opzet. Bij de uitwerking van een en ander gaat het
uiteraard om een goede afstemming met alle betrokkenen op regionaal niveau.
Dat verdwijnt niet. De kern van de zaak is dat het Rijk de regie blijft houden.
Dat betekent evenwel geenszins dat het overleg met betrokkenen terzijde wordt
geschoven. Dat zou contraproductieve consequenties hebben. De uiteindelijke
beslissingen blijven echter in één hand liggen.De heer Van Middelkoop vroeg ook of, bij gewijzigd inzicht, een rijksprojectbesluit
eerder dan na tien jaar kan worden ingetrokken. Dat kan, maar uiteraard alleen
zolang het nog niet in uitvoering is genomen. Dan moet dezelfde procedure
worden gevolgd als bij het starten van een dergelijke procedure.De heer Van der Staaij maakte aan het begin van zijn betoog een aantal
heel belangrijke opmerkingen over de relatie tussen de rijksoverheid en de
overige overheden, in zijn terminologie "decentrale overheden". Dit heeft
ook te maken met de opmerking van de heer Van Middelkoop die ik net heb beantwoord.
Ik begrijp zijn vrees enigszins. Hij verwees naar een proefschrift van een
auteur waarvan ik de naam nu even niet weet, maar het betoog was mij duidelijk.
Het is zeker niet de opzet om hiermee op een fundamentele wijze de verhoudingen
om te keren tussen centraal en decentraal niveau. Ik begrijp zeer wel aan
de hand van een aantal concrete voorbeelden – ik verwijs naar het overleg
met de gemeente Breda in verband met de HSL-Zuid en de milieuconsequenties
daarvan en naar de discussie over de AVI-slakken – dat er specifieke
nadelige consequenties kunnen optreden van een niet voorziene omvang wanneer
een groot project van nationaal belang het grondgebied van gemeenten raakt.
Het is op geen enkele manier de bedoeling om de gemeenten daarvoor zonder
enig overleg te laten opdraaien. Over alle fasen van het desbetreffende project
in deze rijksprojectenprocedure zal afstemming moeten plaatsvinden. Dat heeft
zijn procedurele consequenties en die liggen vast in deze wet: de startnotitie-MER,
het ontwerp van het rijksprojectbesluit en de vergunningverlening. Ik verwijs
hierbij naar artikel 39d waarin dit expliciet is bepaald. Het gaat er dus
niet om, een en ander ter zijde te schuiven. Dat is geenszins de bedoeling.
Ook hier geldt: de regie moet uiteindelijk in één hand blijven
en voorkomen moet worden dat men in een situatie terechtkomt waarin men met
zoveel afzonderlijke vergunningen te maken heeft dat dat leidt tot een in
strijd met het nationale belang zijnde vertraging en versnippering. Dat, en
niets anders is de motivering van dit wetsvoorstel.De heer Van der Staaij heeft voorts gevraagd waarom niet nu al wordt aangesloten
bij de nieuwe regeling van de uniforme voorbereidingsprocedure ingevolge de
AWB, recentelijk tot wet verheven. Voorzitter. Ik ben van mening dat het nu
al daarbij aansluiten eigenlijk geen zin heeft. Het duurt immers nog een poosje
voordat de bedoelde wijziging van de AWB in werking treedt. Ik wil niet in
een situatie terechtkomen waarin de wijziging van de WRO waarmee wij nu bezig
zijn, wél zou aansluiten op de nieuwe voorbereidingsprocedure zonder
dat die al in werking is getreden. In dat geval krijgen wij
een omkering van datgene wat wij momenteel hebben. Ik zou ook niet het onderhavige
project van wetswijziging willen laten rusten totdat de AWB-wijziging in werking
is getreden. Daarom acht ik het beter om de WRO-rijksprojectenprocedure bij
de aanpassingswet AWB alsnog te wijzigen. Dan gaat het om een louter technische
en niet inhoudelijke aanpassing. Het zijn louter efficiencyoverwegingen die
mij ertoe hebben gebracht om deze suggestie van de heer Van der Staaij niet
te volgen.De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp deze redenering wel maar het gaat mij om een praktisch punt.
Men zou nu al in de wet kunnen opnemen dat, als de bedoelde wet in werking
treedt, dán de volgende wijzigingen van kracht zijn. Ik suggereerde
dus niet dat er zou moeten worden gedaan alsof die wet al in werking zou zijn
getreden. Je komt wel eens in wetgeving tegen dat – wanneer voorzienbaar
is dat andere wetgeving binnenkort van kracht wordt hetgeen tot wijziging
van de desbetreffende wet moet leiden – dit al in die wet wordt aangegeven.Minister Pronk:Ik weet niet of het noodzakelijk is om in de wet op te nemen dat je iets
gaat aanpassen wanneer een andere wet in werking treedt. Het spreekt immers
vanzelf dat je dat gaat doen. Ik denk dat een aankondiging daarvan bij de
behandeling van het wetsvoorstel eigenlijk al voldoende is.De heer Van der Staaij (SGP):Dat is waar. Het is ook geen belangrijk punt. Het zou echter de inzichtelijkheid
ten goede komen als het niet straks uit een aanpassingswet gehaald behoeft
te worden. Wij weten nu al hoe een vrij eenvoudige tekst zou kunnen luiden.Minister Pronk:De intentie is overduidelijk. De inzichtelijkheid zou misschien groter
zijn geweest indien dit punt in een procedureel wetsartikel was opgenomen.
Ik dacht dat men ook kan lezen wat bij de behandeling van het wetsvoorstel
is gezegd. Dat is misschien wat minder inzichtelijk, maar wel zo interessant.Ik meen hiermee alle vragen die geen betrekking op amendementen hebben
te hebben beantwoord. Ik heb de amendementen besproken voorzover ze geen betrekking
hadden op het hoofdpunt dat ik aan het begin van mijn beantwoording naar voren
heb gebracht. Ik hoop te komen met een nota van wijziging langs de lijn die
ik heb geschetst, zonder op de details in te gaan. Ik hoop dat ik dan het
hoofdbezwaar van een groot aantal leden heb kunnen beantwoorden, zelfs een
aantal vragen van de heer Vendrik. Hij zei dat, wat ik verder ook op zijn
vragen zou zeggen, hij daar waarschijnlijk geen reden aan kon ontlenen om
voor het wetsvoorstel te stemmen. Misschien zou mevrouw Van Gent in tweede
termijn tot een andere conclusie kunnen komen.De heer Vendrik (GroenLinks):Als je in eerste termijn een scherp oordeel geeft, wil dat nog niet zeggen
dat de minister zich niets meer behoeft aan te trekken van de vragen die je
vervolgens stelt.Minister Pronk:Ik heb ook geprobeerd ze zo goed mogelijk te beantwoorden.Mevrouw de voorzitter. Ik kan niet zeggen wanneer ik de nota van wijziging
aan de Kamer kan doen toekomen. Ik zal daarover overleg hebben in het kabinet.
Mijn intentie is om er bij de wisseling van deze en de komende maand mee te
komen.De voorzitter:Dan zullen wij met de tweede termijn moeten wachten totdat de nota van
wijziging er is. Wij hopen dat zij nog voor het verkiezingsreces behandeld
kan worden.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 18.08 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-3661-3685.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl