Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de titels 6 en 8 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (rechten en plichten echtgenoten en geregistreerde partners) (27084)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 1377-1387

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-06-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 30, pagina 1377-1387

22-05-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27084Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 22 mei 2001)Pagina 1387-1387
Presentie en opening (dinsdag 22 mei 2001)Pagina 1377-1377
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 22 mei 2001)Pagina 1387-1388
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de titels 6 en 8 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (rechten en plichten echtgenoten en geregistreerde partners) (27084)Pagina 1377-1387

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de titels 6 en 8 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (rechten en plichten
echtgenoten en geregistreerde partners) (27084).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Timmerman-Buck (CDA):Mijnheer de voorzitter! Het voorliggende voorstel van wet betreft wijzigingen
van de titels 6 en 8 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. De CDA-fractie
kan instemmen met de meeste voorgestelde wijzigingen, maar heeft grote bezwaren
tegen de voorgestelde schrapping van de samenwoningsplicht van echtgenoten
en geregistreerde partners. Ik beperk mij dan ook tot bespreking van dat punt.
Allereerst ga ik in op de argumenten voor schrapping van de samenwoningsplicht,
vervolgens op de samenwoningsplicht als beginselbepaling en tot slot op het
belang van deze bepaling vanuit het perspectief van de rechtsordening.Krachtens artikel 83 BW, eerste lid, zijn echtgenoten en geregistreerde
partners jegens elkaar tot samenwoning verplicht. Van die verplichting zijn
zij ontslagen als gewichtige redenen zich daartegen verzetten, als een voorlopige
voorziening van kracht is dan wel een verzoek tot echtscheiding of scheiding
van tafel en bed aanhangig is gemaakt. De regering hanteert twee argumenten
voor het schrappen van de samenwoningsplicht die ik op hun zelfstandige draagkracht
wil beoordelen. Het eerste argument is dat thans ook reeds kan worden afgeweken
van de samenwoningsplicht. Het zou geen betoog moeten behoeven dat dit argument
niet overtuigend kan zijn. Dat van een uitgangspunt kan worden afgeweken,
maakt de hoofdregel om díe reden immers nog niet zwakker of overbodig.
Integendeel, wettelijke uitzonderingen bevestigen hetgeen de wetgever als
uitgangspunt heeft geformuleerd. Geredeneerd zou nog kunnen worden dat in
onze samenleving de uitzondering de regel is geworden, dat de hoofdregel in
de praktijk niet of onvoldoende wordt nageleefd om nog met gezag als wettelijke
plicht te kunnen worden gehandhaafd. Maar zoals ook de regering erkent, is
dit geenszins het geval: gehuwde en geregistreerde partners wonen in de regel
samen. Kan de staatssecretaris andere wettelijke verplichtingen noemen waarvan
zij vindt dat deze kunnen worden geschrapt omdat er uitzonderingen mogelijk
zijn?Als de staatssecretaris in haar redenering consequent is, dan zou de bepaling
dat echtgenoten en geregistreerde partners elkaar getrouwheid, hulp en bijstand
zijn verplicht, eveneens wijziging behoeven. De mogelijkheid bijvoorbeeld
om bij huwelijkse voorwaarden iedere gemeenschap van goederen uit te sluiten,
is immers ook een uitzondering op de genoemde beginselbepaling en kan –
althans in de redenering van de staatssecretaris – als een ontkrachting
worden beschouwd van het beginsel dat echtgenoten en geregistreerde partners
financieel voor elkaar moeten instaan. Kan de staatssecretaris hierop reageren?Het tweede argument voor schrapping van de samenwoningsplicht is gelegen
in het feit dat er, behoudens in geval van artikel 84, lid 6, geen sanctie
is. Hierbij rijst de vraag waarom bijvoorbeeld de wettelijke plicht elkaar
getrouwheid verschuldigd te zijn niet ook wordt geschrapt. Daarbij is immers
evenmin voorzien in een sanctie. Kan de staatssecretaris hierop reageren?
Is zij van zins om andere wettelijke bepalingen waarbij een sanctie ontbreekt
eveneens te schrappen?Ik zou thans over willen gaan op het beginselkarakter van artikel 83 BW.
Als de samenwoning is verbroken en dit te wijten is aan onredelijk gedrag
van een van de echtgenoten of partners, dan – zo bepaalt lid 6 van artikel
84 BW – is er een verplichting van de "onredelijke" echtgenoot of partner
om aan de ander een bedrag voor diens levensonderhoud ter beschikking te stellen.
Deze bepaling vervalt met de het schrappen van de samenwoningsplicht. De sanctie
zelf is echter ook anno 2001 kennelijk niet zonder ratio. De regering stelt
immers dat de gevolgen ten aanzien van de bijdrage- en fourneerplicht bij
niet samenwonen na aanvaarding van het voorliggende wetsvoorstel gestoeld
zullen worden op artikel 81, krachtens welk men elkaar getrouwheid, hulp en
bijstand verschuldigd is. De CDA-fractie trek hieruit de conclusie dat de
wettelijke basis wijzigt, maar dat dit onverlet laat dat bij niet samenwonen
de sanctie zijn geldingskracht blijft behouden. Zekerheidshalve vraag ik de
staatssecretaris dit te bevestigen.Dat bij het zoeken naar vervanging van de wettelijke basis voor de sanctie
op niet samenwonen wordt uitgeweken naar artikel 81, is niet vreemd. De artikelen
81 en 83 van het Burgerlijk Wetboek hebben namelijk met elkaar gemeen dat
zij gezamenlijk en aanvullend aan elkaar beogen uitdrukking te geven aan huwelijkse
kenmerken, zoals de intentie tot duurzaamheid van de relatie en lotsverbondenheid.
Het samenwonen van twee personen in een levensverbintenis is in de visie van
de CDA-fractie voorwaardenscheppend voor die duurzame lotsverbondenheid: fysieke
nabijheid van twee personen geeft weliswaar geen garantie voor het instaan
voor elkaar, maar het dagelijks delen van lief en leed biedt wel een context
waarin trouw en solidariteit kunnen worden opgebracht juist als affectie en
genegenheid verminderen. Het in artikel 83 neergelegde uitgangspunt van samenwoning,
als uitdrukking van hetgeen artikel 81 beoogt weer te geven met de begrippen
getrouwheid, hulp en bijstand, is voor mijn fractie dan ook van meer dan een
uitsluitend juridisch-technisch belang. Vanwege het karakter van deze beginselbepalingen
is het ook niet verwonderlijk dat de wetgever niet zozeer gespitst was op
sancties als wel op gevolgen die de relatie als twee-eenheid recht doen. De
"focus" van de regering op het ontbreken van sancties is ook wat dit betreft
merkwaardig. Kan de minister hierop reageren?De regering heeft eerder gesteld dat de vraag vooral is of de familierechtelijke
wetgever zich nog langer moet uitlaten over de samenwoningsplicht nu deze –
althans in de ogen van de regering – vooral symbolische waarde heeft.
Geconstateerd werd dat met de openstelling van het huwelijk voor personen
van gelijk geslacht schrapping van de veelal veronderstelde band tussen huwelijk
en voortplanting al uitdrukking geeft aan een minder inhoudelijke opvatting
van de wetgever ten aanzien van het huwelijk. Het huwelijk wordt zakelijker,
zo wordt gesteld. Mijn vraag aan de staatssecretaris is waarom het huwelijk
dan niet als een bijzonder contract in boek 7 wordt opgenomen. Kan zij daarvoor
argumenten geven? Tevens zou ik mijn schriftelijk gestelde vraag willen herhalen:
waarom wordt de samenwoningsplicht geschrapt, terwijl met hetzelfde type argumenten
ook de beginselbepaling ten aanzien van de getrouwheid, hulp en bijstand kan
worden geschrapt? In de memorie van antwoord wordt beweerd dat de onderlinge
plicht tot samenwoning geen norm meer is die uit zichzelf voldoende normatieve
kracht heeft, maar nagelaten wordt aan te geven waarom dat met artikel 81
wel het geval is. Kan de staatssecretaris hierop reageren? Welke criteria
hanteert zij bij haar beoordeling dat de plicht van echtgenoten en geregistreerden
elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd te zijn, voldoende normatieve
kracht heeft, terwijl dat bij de samenwoningsplicht – ondanks de maatschappelijke
werkelijkheid – niet zo is? Graag verneemt de CDA-fractie een visie
van de regering hierop.Mijn derde aandachtspunt betreft de rechtsordening. Ook vanwege de ordening
van de verschillende leefvormen in het recht zijn beginselbepalingen van belang.
De bepalingen in de vigerende wetgeving die zien op de rechtsgevolgen verbonden
aan de samenwoningsplicht, zijn dan ook niet van toepassing op samenwonende
ongehuwden of niet geregistreerde partners. Het heeft mij verbaasd dat bij
de behandeling van het voorliggende wetsontwerp tot nu toe de rechtsordening
geen onderwerp van bespreking is geweest. De samenwoningsplicht bepaalt namelijk
mede het onderscheid tussen gehuwden en geregistreerden enerzijds en samenwonende
ongehuwden en samenwonende ongeregistreerden anderzijds. Als de samenwoningsplicht
vervalt, zal hernieuwd moeten worden beargumenteerd of de aan die samenwoningsplicht
verbonden rechtsgevolgen voorbehouden mogen blijven aan gehuwden en geregistreerde
partners. Ik loop op dit punt de drie situaties na, waarin
ook na aanvaarding van dit wetsvoorstel de eis van samenwoning aan echtgenoten
en geregistreerde partners zal blijven worden gesteld.In de eerste plaats is de echtgenoot van de huurder van rechtswege medehuurder
"zolang de woonruimte de echtgenoot tot hoofdverblijf strekt" (artikel 7A:
1623g, BW). Deze rechtsbescherming is gestoeld op de samenwoningsbepaling.
Als de samenwoningsplicht als beginselbepaling vervalt, waarom mogen samenwonende
ongehuwden en samenwonende ongeregistreerden dan geen aanspraak doen gelden
op rechtsbescherming van rechtswege? Zij moeten nu twee jaar wachten vooraleer
voor hen die rechtsbescherming kan gaan gelden. Kan de staatssecretaris de
argumenten daarvoor geven?In de tweede plaats worden rechtsgevolgen verbonden aan verschillende
rechtshandelingen met betrekking tot een door de echtgenoten gezamenlijk of
door een van de echtgenoten alleen bewoonde woning. In dergelijke situaties
moet krachtens artikel 88, lid 1, onder a (BW), de ene echtgenoot toestemming
geven aan de ander die de betreffende overeenkomst wil aangaan. Ook deze bepaling
vloeit voort uit de samenwoningsbepaling. Als deze bepaling en daarmee het
normatieve uitgangspunt vervalt, kan de staatssecretaris dan aangeven waarom
de bedoelde toestemming niet nodig is bij ongehuwd samenwonenden en ongeregistreerd
samenwonenden?In de derde plaats is er het vreemdelingenrecht. De regering stelt letterlijk
dat de echtgenoot aan wie de andere echtgenoot het verblijf ontleent, verantwoordelijk
is voor het levensonderhoud en de huisvesting van de ander. De eis van samenwoning
wordt derhalve ook door de regering verbonden met het duurzaam instaan voor
elkaar. Als de band tussen getrouwheid, hulp en bijstand enerzijds en het
samenwonen anderzijds wordt verbroken, vermag mijn fractie – daargelaten
de problematiek van de schijnhuwelijken – niet in te zien waarom de
eis van samenwoning uitsluitend wordt gesteld aan gehuwden. Kan de staatssecretaris
hierop reageren?In dit kader wil ik ook ingaan op de Commissie rechten en plichten echtgenoten,
die evenmin als mijn fractie de argumenten van de regering om de samenwoningsplicht
te schrappen, overtuigend achtte. De commissie stelde voor om de samenwoningsplicht
te wijzigen in een vermoeden van samenwoning, behoudens het bewijs van het
tegendeel. De reactie van de regering was dat dit te ver gaat, nu de samenwoningsplicht
uitsluitend interne werking heeft en werking ten opzichte van derden ontbeert.
De staatssecretaris gaat daarmee voorbij aan het karakter van artikel 83 BW
als beginselbepaling die rechtsgevolgen heeft niet alleen voor de huurbescherming
en het vreemdelingenrecht, maar op tal van terreinen. De regering erkent namelijk
dat ook de ABW en het fiscale recht ervan uitgaan, dat echtgenoten hun hoofdverblijf
in dezelfde woning hebben en stelt: "anders zouden speciale bepalingen omtrent
het duurzaam gescheiden leven van gehuwden niet noodzakelijk zijn". Kan de
minister aangeven welke bepalingen dit zijn en hoe daarmee moet worden omgegaan
indien het voorliggende wetsvoorstel wordt aanvaard? Is wel volledig geïnventariseerd
welke bepalingen er in onze wetgeving zijn die invloed zullen ondergaan van
het voorliggende wetsvoorstel? Met belangstelling wacht ik de antwoorden van
de regering af.De heer Rensema (VVD):Mijnheer de voorzitter! De leden van de VVD-fractie kunnen instemmen met
het voorstel om de plicht tot het samenwonen van echtgenoten op te heffen.
Terecht is wel opgemerkt dat deze plicht in de praktijk toch al weinig betekenis
meer heeft. De wetgever heeft eenvoudig niet de mogelijkheid om hier het gedrag
van de mensen te bepalen. Er zijn huwelijken waarbij de man bijvoorbeeld woont
en werkt in New York en de vrouw woont en werkt in Amsterdam. Toch kan er
sprake zijn van een echt huwelijk en het zou ons niet passen om de kwaliteit
van zo'n huwelijk in twijfel te trekken. Er kunnen tal van praktische of emotionele
redenen zijn om tijdelijk of langdurig van samenwoning af te zien.Iets moeilijker ligt het voor ons met de vraag of echtelieden zich ook
aanstonds kunnen voornemen nooit of te nimmer samen te wonen. Dat is een lat-relatie
die de juridische vorm krijgt van een huwelijk. Wij zouden een grootschalige
ontwikkeling van het huwelijk in deze richting beslist niet willen toejuichen,
maar dat vormt onvoldoende reden om mensen een gedragslijn op te leggen die
zij zelf niet wensen; bovendien is dat praktisch niet goed mogelijk. Er zijn
ook tussenoplossingen mogelijk. Men hoort bijvoorbeeld van mensen die in één
huis wonen maar op gescheiden etages.In een kasteel in Frankrijk kwam ik een 300 jaar geleden uitgegeven Nederlands
boek tegen van Pieter de Hond waarin hij opmerkt dat het huwelijk zowel een
hemel als een hel op aarde kan zijn. Dat een huwelijk zowel slecht als goed
kan zijn, weten wij allemaal. De opheffing van de samenwoningsplicht is hiermee
volmaakt in overeenstemming. Het biedt de huwelijkspartners ruime mogelijkheden
die oplossingen te kiezen die bij hun emoties passen.Het wordt met dit wetsvoorstel inderdaad moeilijker om te stellen dat
er in bepaalde situaties sprake is van schijnhuwelijken. Voorop moet echter
staan dat de juridische kant van het huwelijk vooral hierin bestaat dat de
echtelieden zich verplichten om in beginsel levenslang voor elkaar te zorgen.
Zij zijn elkaar hulp, getrouwheid en bijstand verschuldigd. Dat is het kenmerk
van het juridische huwelijk. Als die bedoeling niet voorzit, is het huwelijk
op zijn minst gebrekkig te noemen.De voorgestelde regels omtrent de kosten van de huishouding en de kosten
van de opvoeding van de kinderen laten een flexibele oplossing toe en kunnen
eveneens onze instemming krijgen.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter! In het voorlopig verslag hebben de SGP-fractie
en de fractie van de ChristenUnie te kennen gegeven dat zij zich teleurgesteld
toonden over het voorliggende wetsvoorstel. Ofschoon ik niet de verwachting
koester dat deze plenaire behandeling daarin alsnog verandering kan brengen,
wil ik mij toch niet aan de bespreking van enkele facetten onttrekken.Wij gaven in het voorlopig verslag ook te kennen van oordeel te zijn dat
het voorstel als gevolg van de aanneming van het amendement-Vos (stuk nr.
9) was verbeterd. Door aanvaarding van dat amendement is immers
het eerste lid van artikel 85 behouden gebleven en dus niet geschrapt zoals
de regering wilde. De hoofdelijke aansprakelijkheid van echtgenoten en geregistreerde
partners voor in de gewone gang van de huishouding aangegane verbintenissen
is zodoende hersteld. Wij beseffen overigens zeer wel de beperkte betekenis
van deze bepaling voor de rechtspraktijk. De meeste echtgenoten of geregistreerde
partners laten voor het aangaan van de verbintenis geen huwelijkse voorwaarden
opmaken, waardoor een algehele gemeenschap van goederen ontstaat. Als het
tot de executiefase komt, dan kan vrijwel altijd verhaal worden gezocht op
het vermogen van de partner van de veroordeelde schuldenaar. Alleen die schuldeisers
hebben profijt van dit voorrecht als de echtelieden of geregistreerde partners
wel huwelijkse voorwaarden hebben gemaakt en de door de heer Vos bedoelde
snode plannen, zoals hij ze noemde – in mijn ogen bijna een vorm van
flessentrekkerij – in de praktijk brengen. Dat is gelukkig echter een
minderheid. Het merendeel van de schuldenaren laat niet moedwillig en om daar
voordeel uit te trekken een rekening onbetaald, maar betaalt te laat uit laksheid
of omdat er reële financiële problemen zijn na ziekte of echtscheiding.
Kortom, hoe begrijpelijk ook dat dit voorrecht van artikel 85 is gehandhaafd,
het is maatschappelijk van geringe betekenis.Was een ander amendement, dat van de heer Van der Staaij c.s. op stuk
nr. 7, eveneens aangenomen, dan was daarmee het pièce de résistance
voor onze fracties uit dit wetsvoorstel weggenomen. Dat is echter helaas niet
gebeurd. Zodoende zal de samenwoningsplicht van artikel 83 worden geschrapt.
Wij vinden dat een verlies voor de huwelijkswetgeving. De argumenten mogen
duidelijk zijn. Ik behoef die ook niet in eigen bewoordingen te herhalen,
want ze zijn, mirabele dictu, uitstekend verwoord door de staatssecretaris
in de memorie van antwoord aan deze Kamer. Ik citeer de staatssecretaris:
"Weerstand tegen schrapping van de bepaling vloeit naar mijn oordeel dan ook
niet zozeer voort uit de juridische effecten van deze schrapping, als wel
uit de effecten die schrapping heeft op de betekenis die door de overheid
aan het huwelijk wordt toegekend. Het is naar mijn mening juist te veronderstellen
dat de schrapping van deze bepaling de inhoudelijke betekenis die de familierechtelijke
wetgever toekent aan het huwelijk doet verminderen". Terecht voegt de staatssecretaris
toe dat dit voorstel tot schrapping aansluit bij de eerder gezette stappen
tot invoering van het geregistreerd partnerschap en de openstelling van het
huwelijk voor personen van hetzelfde geslacht. Ook die wetgeving heeft gevolgen
voor de betekenis die de overheid aan het huwelijk geeft. De inhoudelijke
betekenis die het huwelijk in Boek 1 BW heeft, neemt af. Die constatering
van de regering moeten wij helaas delen.Met de andere argumenten, door de regering aangevoerd, kan ik echter minder
instemming betuigen. Dat geldt bijvoorbeeld voor het argument dat aan de bepaling
geen of vrijwel geen normatieve betekenis en kracht zou toekomen, omdat er
geen sanctie op schending van de samenwoningverplichting staat en de norm
dus niet gehandhaafd zou kunnen worden. Men kan van mening verschillen over
de vraag wat precies tot de wezenskenmerken van het huwelijk behoort en wat
niet meer, maar men is het er toch vrij algemeen nog over eens dat artikel
81, de verplichting tot wederzijdse getrouwheid, hulp en bijstand daartoe
behoort, ofschoon effectieve handhaving in positieve zin hierbij ook niet
eenvoudig voorstelbaar is. Hoe dit zij, in elk geval kan men stellen dat wat
de samenwoningbepaling betreft de wettelijke norm nog altijd aansluit bij
de brede maatschappelijke werkelijkheid en als zodanig niet als een achterhaalde
norm kan worden beschouwd.Ik zou, nu het waarschijnlijk is dat wij afscheid zullen nemen van artikel
83, toch de gelegenheid aan willen grijpen om in herinnering te roepen dat
de samenwoningsverplichting in het verleden wel degelijk ook juridische betekenis
heeft gehad. Er is een tijd geweest na de totstandkoming van het Burgerlijk
Wetboek en vóór de lex-Van Oven – de wet van 14 juni 1956
tot opheffing van de handelingsonbekwaamheid van de gehuwde vrouw, in werking
getreden 1 januari 1957 – dat de samenwoningsverplichting en de onderhoudsplicht
van de man met elkaar in verband werden gebracht. Men vond dat de plicht tot
samenwoning en de plicht tot onderhoud dermate samenhingen, dat men de vrouw
niet toestond een actie tot onderhoud in geval van verbroken samenwoning in
te stellen, indien ze niet tevens eiste hervatting van de samenwoning, scheiding
van tafel en bed of echtscheiding. Men meende dat, indien men anders oordeelde,
men een feitelijke, niet op de wet steunende en dus ongeoorloofde scheiding
zou sanctioneren. Deze opvatting werd verworpen door de Hoge Raad bij arrest
van 23 december 1898 – zie Weekblad 7223 – welke beslissing werd
herhaald bij arrest van 17 oktober 1941, waarbij ik verwijs naar het Nederlands
Juristenblad1942, nr. 225. De onderhoudsplicht bestond, aldus de Hoge Raad,
niet alleen voor de man ingeval de echtgenoten samenwoonden, doch ook nadat
de samenwoning is verbroken. De beide in artikel 162 (oud) genoemde verplichtingen
van de man, namelijk om zijn vrouw in zijn huis te ontvangen en die om haar
aldaar het nodige naar de mate van zijn financiële situatie te verschaffen,
werden alleen dáárom gezamenlijk en tegelijk in artikel 162
genoemd, omdat ze in de normale gevallen bij aanwezigheid van een behoorlijke
verstandhouding steeds samengaan, niet echter omdat ze volstrekt onafscheidelijk
van elkaar zouden zijn. Doordat de man zich eigenmachtig aan zijn plicht,
de vrouw in zijn huis te ontvangen onttrekt, kan hij de andere daarmee normaliter
samenhangende verplichting, namelijk die tot onderhoud, niet van zich afschudden.
Bovendien zou een door de man verlaten vrouw, ingeval men de tegengestelde
opvatting aanvaardde, wél het meerdere, namelijk hervatting van de
samenwoning, scheiding van tafel en bed of echtscheiding, alle plus onderhoud,
kunnen vorderen, doch niet het mindere, namelijk simpel onderhoud, wat onaannemelijk
zou zijn.Wel is de Hoge Raad tot 1957 blijven vooropstellen, dat de onderhoudsplicht
van de man, zulks wegens het verband met de samenwoningsplicht, in het algemeen
niet verder strekte dan daartoe, dat hij haar al wat zij nodig had in zijn
huis verschafte. Sinds de lex-Van Oven is duidelijk dat er in beginsel geen
verband meer bestaat tussen onderhoudsplicht en de plicht tot
samenwoning. De oude rechtspraak van de Hoge Raad is echter ook nadien in
stand gelaten.Het toen geldende artikel 161, lid 5, bepaalde dat wanneer een echtgenoot,
man of vrouw – ze waren immers sinds 1 januari 1957 gelijkwaardig –
zonder redelijke grond de samenwoning had verbroken, of door zijn onredelijk
gedrag de andere echtgenoot had genoopt de samenleving te verbreken, voor
de verplichting tot bijdrage in de kosten der huishouding de verplichting
om de andere echtgenoot een bedrag voor diens levensonderhoud uit te keren,
in de plaats zou treden. De huidige analoge bepaling in artikel 84, lid 6,
zal als dit wetsvoorstel wordt aangenomen, ook vervallen. Wij kunnen constateren
dat sinds 1971 met de verschijning van artikel 83 het dualistisch karakter
van het oude artikel 162 daaraan is ontvallen. De wet zelf relativeert de
samenwoningsverplichting door een uitzondering op de plicht toe te laten als
gewichtige redenen zich daartegen verzetten. De juridisch afdwingbare betekenis
van de bepaling moge dan vrijwel tot nihil zijn gereduceerd, dat neemt niet
weg dat de bepaling naar onze opvatting een waardevolle norm bevat. Van het
publieke karakter ervan gaat toch een zeker appèl op de samenleving
uit, ook al zal de samenleving zich niet veel aantrekken van het verdwijnen
van deze bepaling. De werkelijkheid van de meeste huwelijken zal er, zo vertrouwen
wij, niet door worden beïnvloed.Voorzitter! Met dit korte, historische exposé sluit ik mijn bijdrage
in eerste termijn af. Ik ben benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter! De betekenis van het huidige wetsvoorstel is gering vergeleken
bij de fundamentelere wijzigingen in het familierecht die wij de afgelopen
jaren aangenomen hebben, zoals de invoering van het geregistreerd partnerschap
en de invoering van het homohuwelijk. Namens de PvdA-fractie zal ik slechts
een enkel facet van het voorstel of naar aanleiding daarvan hier bespreken.Door de tegenstemmers in de Tweede kamer is veel gewicht gehecht aan het
vervallen van de verplichting tot samenwoning. Ook voor de tegenstanders van
het wetsvoorstel in deze Kamer weegt dit zwaar. Bij onze schriftelijke inbreng
heb ik namens de PvdA-fractie al aangegeven dat wij vinden, dat zij het belang
van deze wetswijziging nogal overdrijven. Enerzijds is het ons nooit opgevallen,
dat gehuwden deze verplichting als een zware inbreuk op hun vrijheid ervaren.
Veel gehuwden, ik denk de meerderheid, vinden het samenwonen nu juist een
van de aantrekkelijke aspecten van hun relatie en doen dat als het kan. En
degenen die om wat voor redenen ook niet samenwonen, gaan hun gang, zonder
dat de huidige wettelijke bepaling hen daarbij een strobreed in de weg legt.
Deze laat immers uitzonderingen toe en kent geen sancties. Op zijn hoogst
kan men als grond voor deze wetswijziging aanvoeren dat de wetgever zich niet
meer dan nodig met de wijze waarop gehuwden hun relatie vorm geven zou moeten
bemoeien.Anderzijds vinden wij het overtrokken om de verplichting om tot samenwoning
als zo een zo wezenlijk kenmerk van het huwelijk te beschouwen dat deze in
de wet moet worden geregeld.Mevrouw Timmerman-Buck (CDA):De PvdA-fractie heeft inderdaad schriftelijk opgemerkt, weinig belang
te hechten aan het schrappen van de samenwoningsbepaling. Zij kon kennelijk
de argumenten van de CDA-fractie op dit punt niet goed volgen. De PvdA-fractie
blijft echter, evenals de regering, hechten aan artikel 81; het artikel inzake
getrouwheid, hulp en bijstand. Kan mevrouw Le Poole uitleggen waarom deze
bepaling wel van belang is, aangezien hiervoor dezelfde argumenten kunnen
gelden als voor het schrappen van de samenwoningsverplichting?Mevrouw Le Poole (PvdA):De niet-geschrapte verplichting, namelijk getrouwheid, hulp en bijstand,
is een wezenlijker omschrijving van de inhoud van het huwelijk dan de verplichting
tot samenwonen. Als die ook nog geschrapt wordt, blijft er helemaal niets
meer over van de inhoud van het huwelijk. Van mij had de verplichting tot
samenwoning overigens gehandhaafd mogen worden, maar dit weegt niet zo zwaar
dat dit leidt tot een stem tegen het wetvoorstel. De PvdA-fractie loopt niet
zo warm voor dit wetsvoorstel.Mevrouw Timmerman-Buck (CDA):Daar ben ik heel blij mee.Mevrouw Le Poole (PvdA):Wij zullen er niet tegen stemmen!Mevrouw Timmerman-Buck (CDA):Dat betreur ik. Ik heb u naar de inhoudelijke argumenten gevraagd. Daar
heb ik de staatssecretaris ook vragen over gesteld. De argumenten van de regering –
en ik neem aan dat de PvdA-fractie die volgt, want andere argumenten heb ik
althans tot nu toe niet vernomen – komen neer op enerzijds het ontbreken
van een sanctie en anderzijds het ontbreken van een normatief karakter. De
bepaling zou alleen nog symbolische betekenis hebben. Precies dezelfde argumenten
kunnen worden gehanteerd bij het artikel over getrouwheid, hulp en bijstand.
Als ook dat geschrapt zou worden, zou kunnen worden volstaan met artikel 84
e.v., omdat dan een knip wordt aangebracht tussen enerzijds de beginselbepalingen
waar een aantal rechtsgevolgen aan zijn verbonden, en anderzijds de rechtsgevolgen
als zodanig. Ik kan de inhoudelijke argumenten van de PvdA-fractie dus nog
steeds niet ontdekken.Mevrouw Le Poole (PvdA):Ik vind dat in de bepaling over getrouwheid, hulp en bijstand die niet
wordt geschrapt, een wezenlijker kenmerk van het huwelijk omschreven staat.
Die omschrijving is het fundament van andere rechten en plichten die op echtgenoten
worden gelegd, bijvoorbeeld om alimentatie aan elkaar te betalen als het huwelijk
niet meer bestaat. Ik vind dus niet dat het om precies dezelfde soort verplichtingen
gaat, waardoor het schrappen of handhaven van het ene artikel ook zou moeten
leiden tot het schrappen of handhaven van het andere artikel.De argumenten voor het wetsvoorstel kunnen inderdaad sterk gerelativeerd
worden, maar anderzijds vinden wij het ook overtrokken om de verplichting
tot samenwonen als een zó wezenlijk kenmerk van het huwelijk te beschouwen,
dat deze verplichting in de wet moet worden geregeld. Men kan elkaar getrouwheid,
hulp en bijstand bewijzen zonder voortdurend samen te wonen.
De heer Rensema heeft zojuist al voorbeelden gegeven van mensen die ervoor
kiezen om op die manier inhoud aan hun huwelijk te geven. Het zou mijn keuze
niet zijn, maar ik zie ook geen bezwaren als andere mensen die keuze maken.De belangrijkste vraag die ons in verband met dit wetsontwerp nog enige
zorg baarde, ook al heeft de Tweede Kamer hier aandacht aan besteed, is of
de consequenties van het schrappen van de verplichting tot samenwonen wel
volledig overzien zijn. Op vragen die wij in dit verband hebben gesteld, is
de regering vrij uitvoerig ingegaan. De vraag of er regelgeving bestaat waarin
aan het enkele gehuwd zijn gevolgen worden toegekend die eigenlijk alleen
voor samenwonenden zijn bedoeld, is niet direct beantwoord. Wij begrijpen
echter het standpunt van de regering zo dat, als dit al het geval is, artikel
83 BW niet de grondslag kan zijn voor die bepaling, omdat het in artikel 83
BW slechts gaat om een onderlinge plicht, waarvan ook in onderling overleg
afgeweken kan worden. Die redenering kunnen wij volgen en daarom laten wij
dit punt nu verder rusten.Slechts zijdelings verband met dit wetsontwerp houdt de vraag die wij
stelden met betrekking tot de behandeling van het begrip "gezamenlijke huishouding"
in diverse wetgeving op het gebied van belastingen en sociale verzekeringen.
De vragen die prof. Kavelaars aan de orde stelt in zijn artikel in het WPNR
met betrekking tot de inconsequente hantering van dit begrip in diverse wetgeving
op dit terrein, is volgens het antwoord van de regering gedeeltelijk achterhaald,
maar nog niet helemaal. Wij juichen het toe dat dit thema de aandacht van
het ministerie van Justitie heeft, al was het alleen al gelet op artikel 72a
van de Aanwijzingen voor de regelgeving. Is het in dit verband zinvol om de
hele problematiek betreffende gelijkstelling van gehuwden en ongehuwden en
hantering van het begrip gezamenlijke huishouding in de wetgeving afkomstig
van alle ministeries nog eens volledig in kaart te brengen, zoals prof. Kavelaars
met betrekking tot de door hem bedoelde wetgeving in overweging geeft?De PvdA-fractie is verheugd dat het de bedoeling is de kritische beschouwing
van artikel 160 BW opnieuw op te pakken. Daarop is al vrij lang gewacht en
wij horen daarom graag of al bekend is wanneer dat zal gebeuren. Nu ik naar
aanleiding van de memorie van antwoord aanwijzing 72a van de Aanwijzingen
voor de regelgeving nog eens bestudeerd heb, vraag ik mij temeer af of artikel
160 BW de toets der kritiek wel kan doorstaan. Ik realiseer mij overigens
dat het voeren van een gezamenlijke huishouding slechts een onderdeel is of
kan zijn van het begrip "samenwonen als waren zij gehuwd".Verder zou ons inziens ook nog eens gedacht moeten worden over de vraag
of beëindiging voor altijd van alimentatie het gevolg moet zijn van,
kort gezegd, het aangaan van een samenwoningsrelatie met een ander, ongeacht
omstandigheden zoals duur en rolverdeling in de verhouding waaruit het alimentatierecht
stamt. Ook dit aandachtspunt zou ik graag meegenomen zien bij een nadere beschouwing
van artikel 160 BW.Wij zijn tevreden te horen dat de vraag of handhaving van de rechterlijke
goedkeuring van huwelijkse voorwaarden staande huwelijk opnieuw zal worden
besproken in het kader van de derde tranche. Wij vertrouwen op een verstandige
uitkomst. Graag wacht ik de antwoorden van de regering af.Staatssecretaris Kalsbeek:Voorzitter! Ik wil graag de woordvoerders danken voor hun in veel opzichten
interessante inbreng. Ik denk aan de heer Holdijk, die een interessant historisch
exposé heeft gegeven. Ik wil ook die leden danken die alvast hun steun
hebben uitgesproken voor het wetsvoorstel, zoals de heer Rensema en mevrouw
Le Poole. Mevrouw Timmerman heeft de meeste vragen. Ik zal er graag op ingaan
en hoop dat wij dit wetsvoorstel tot een goed einde kunnen brengen.Dit wetsvoorstel is het eerste van drie wetsvoorstellen tot modernisering
van het huwelijksvermogensrecht, maar het wordt daardoor niet gedomineerd.
Het wordt gedomineerd door het afschaffen van de samenwoningsplicht. Zowel
in deze Kamer als destijds aan de overzijde is dat onderwerp voorwerp geweest
van intensieve discussie waarin verschillende vragen een rol spelen. Een heel
belangrijke vraag is die naar de normatieve kracht van deze bepaling. Het
antwoord op die vraag hangt samen met de wijze waarop men tegen het huwelijk
aankijkt. In dit verband speelt ook de verhouding tot artikel 81 – echtgenoten
zijn elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd – een rol, alsmede
de handhaving van de samenwoningsplicht. Verder moeten de interne en de externe
werking van de samenwoningsplicht scherp worden onderscheiden. Met interne
werking bedoel ik de werking van die plicht in de verhouding tussen echtgenoten
onderling. Met externe werking doel ik op de werking van deze plicht in verhouding
tot derden.Ik heb in de memorie van antwoord aangegeven dat de normatieve kracht
van de samenwoningsplicht niet erg groot is. Deels komt dit doordat de wetgever
het zelf heeft toegelaten, zoals door onder anderen mevrouw Timmerman is gememoreerd,
dat van de samenwoningsplicht onder andere in onderling overleg kan worden
afgeweken. Verder kent de samenwoningsplicht niet of nauwelijks handhaving.
Het verbreken van die plicht kan uiteindelijk tot echtscheiding leiden, bijvoorbeeld
omdat het voor een van de partners afdoet aan de essentie van het huwelijk.
Op zichzelf is dat echter geen effectieve handhaving, in ieder geval niet
van buitenaf. Dit alles neemt niet weg dat in de praktijk veel gehuwden samenwonen,
maar daaruit vloeit nog niet voort dat deze gehuwden ook behoren samen te
wonen. Dat velen dat doen en er ook de voorkeur aan geven, betekent niet dat
degenen die er niet de voorkeur aan geven daartoe moeten worden verplicht.De afschaffing van de samenwoningsplicht van artikel 83 is in juridisch
opzicht niet spectaculair. Het gaat om een bepaling die uitsluitend een werking
heeft in de onderlinge verhouding tussen echtgenoten. Bovendien kan er in
onderling overleg door echtgenoten van worden afgeweken. Mevrouw Timmerman
heeft uitgebreid aangegeven wat die gronden dan wel zijn.Ook al heeft die bepaling in juridisch opzicht weinig effect, gevoelsmatig
en symbolisch is de schrapping van artikel 83, in ieder geval voor een aantal
mensen, wel belangrijk. De afschaffing van de samenwoningsplicht
van echtgenoten zou in de ogen van sommigen de inhoudelijke betekenis van
het huwelijk wat doen verbleken. Het zijn de echtgenoten of geregistreerd
partners zelf die, als dit wetsvoorstel tot wet wordt verheven, bepalen of
samenwoning onderdeel uitmaakt van hun huwelijk of geregistreerd partnerschap
of niet, of misschien tijdelijk niet. Het is dus niet aan de wetgever om dat
te bepalen. Ik besef dat sommigen dat ervaren als een opnieuw knagen aan het
huwelijk, maar voor anderen kan het een heel andere betekenis hebben. Zij
zien het misschien wel als een hernieuwde invulling of een tijdelijk bijtanken
van hetzelfde huwelijk.Artikel 81 blijft bestaan, los dus van de samenwoningsplicht. Ikzelf ervaar
artikel 81 meer als een kernbepaling betreffende het huwelijk. Dat is heel
moeilijk te beargumenteren. Men is elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd.
Ik meen dat mevrouw Le Poole zei dat dit ook heel goed kan als je niet samenwoont.
Als je dit artikel 81 naast het artikel betreffende samenwoning zet, dan zou
je dezelfde argumenten kunnen hanteren om tot het eindoordeel te komen dat
je dit artikel ook wel kunt afschaffen. De vraag is of dat overtuigt. Artikel
81 heeft toch ook "alleen maar" normatieve kracht. Hoe groot is die precies?
Gedragen mensen zich anders omdat het zo in de wet staat? Als wij de opvattingen
overzien die in de samenleving leven en ook de politieke opvattingen proberen
te doorgronden, dan denk ik toch dat dit artikel een veel krachtiger betekenis
heeft. Hoe dan ook is het huwelijk voor de overgrote meerderheid van de mensen
in ons land, ook voor de mensen die het huwelijk voor zichzelf geen aangewezen
levensvorm vinden, meer dan een puur juridisch contract. Er zit een emotionele,
psychologische component aan. Juist die wordt uitgedrukt in dat artikel 81.
De juridische betekenis van dit artikel is dus ook beperkt, maar de kern van
wat het huwelijk is wordt er wel duidelijk door aangegeven.Dan kom ik op de interne en de externe werking van de samenwoningverplichting
Artikel 83 heeft slechts betekenis in de onderlinge verhouding van echtgenoten
en niet in de verhouding tot derden. Dat door derden, bijvoorbeeld door de
overheid, soms verlangd wordt dat echtgenoten, geregistreerd partners en ongehuwden
die een relatie hebben ook werkelijk samenwonen, wordt gerechtvaardigd door
de rechtsgevolgen van die regeling. Het gaat dan om de gevolgen van het al
dan niet samenwonen van echtgenoten. Het toekennen van het medehuurderschap
aan een echtgenoot bijvoorbeeld betekent nogal wat. Dat wordt gerechtvaardigd
doordat de echtgenoot van de huurder met hem of haar ook feitelijk samenwoont.
Het toekennen van een afhankelijke verblijfstitel in het vreemdelingenrecht
is verstrekkend. Dat wordt onder meer gerechtvaardigd door de eis van samenwoning.
De bepaling dat toestemming van een echtgenoot nodig is tot verkoop van de
echtelijke woning, ook als die geen eigenaar is van de woning, geldt als die
echtgenoot die woning ook bewoont met de ander.De afschaffing van artikel 83 – het is belangrijk om dat goed te
noteren – heeft geen effect op bepalingen in andere regelingen. De eis
van samenwoning wordt soms in die andere regeling gesteld en gerechtvaardigd
door de gevolgen van die regeling. Je zou nu kunnen stellen dat de schrapping
van artikel 83 ertoe leidt dat echtgenoten de in een andere regeling gestelde
eis van samenwoning in de waagschaal kunnen stellen, omdat zij jegens elkander
niet verplicht zijn tot samenwoning, maar ik denk niet dat het zo is. De eis
van samenwoning wordt gerechtvaardigd door de gevolgen van die regeling. Wil
men dus "profiteren" van die regeling, dan zal men moeten voldoen aan de voorwaarde
die in de regeling wordt gesteld, namelijk samenwoning. Wil men bijvoorbeeld
een afhankelijke verblijfstitel, dan zal men moeten voldoen aan de eis die
de regeling stelt, namelijk samenwoning. Wil men medehuurder worden, dan zal
men moeten voldoen aan de eis die de regeling stelt, namelijk samenwoning.Mevrouw Timmerman heeft daarop doorgevraagd. Mevrouw Le Poole ook, zij
het in andere bewoordingen, maar zij zei erbij dat zij eigenlijk geen antwoord
op die vragen verwachtte. De vraag van mevrouw Timmerman was of volledig is
geïnventariseerd welke invloed die samenwoningsplicht heeft op andere
terreinen. Mevrouw Le Poole stelde de vraag iets anders, maar in de kern kwam
haar vraag op hetzelfde neer. Staat nu vast dat alleen het bestaan van het
huwelijk op zichzelf geen rechtsgevolgen heeft in andere regelingen waar wij
niet op bedacht zijn? Mevrouw Le Poole herinnerde er al aan dat wij in de
schriftelijke behandeling hebben aangegeven dat een en ander goed is nagegaan.
Ik voeg er nog aan toe dat voorafgaand aan de behandeling van het wetsvoorstel
in de ministerraad op de ministeries van Justitie, Sociale Zaken en Financiën
is nagegaan of de afschaffing van artikel 83 effecten zou hebben op terreinen
van wetgeving van die departementen. Dit bleek niet het geval te zijn. Daarmee
is naar mijn mening voor de belangrijkste terreinen van wetgeving nagegaan
of effecten mogen worden verwacht van het schrappen van artikel 83. Ons antwoord
op dit moment is dat wij die niet verwachten.De heer Holdijk heeft een historisch exposé gegeven en daarnaast
ook nog een opmerking gemaakt over het amendement van de heer Vos. Zoals bekend,
omvatte dit wetsvoorstel aanvankelijk meer: het was de bedoeling om de hoofdelijke
aansprakelijkheid voor de kosten van de gewone gang van de huishouding af
te schaffen. De heer Vos heeft dit in zijn amendement teruggedraaid. De heer
Holdijk heeft gezegd dat hij hierover tevreden is. Ik respecteer dit uiteraard,
maar ik deel zijn mening niet. Het amendement van de heer Vos is voor het
kabinet geen reden geweest om het wetsvoorstel in te trekken, daarin worden
immers ook andere dingen geregeld, maar in de praktijk bestaat wel veel bevreemding
over de wijze waarop dit is gelopen. Men ervaart dit niet als echt van deze
tijd.Mevrouw Le Poole heeft naar aanleiding van een artikel van professor Kavelaars
in het WPNR gevraagd of het niet goed zou zijn te inventariseren welke vormen
van samenwoning en gelijkstelling aan het huwelijk wij kennen in wetgeving.
Ik zal mij graag laten corrigeren als dit nodig is, maar ik meen uit mijn
hoofd te weten dat dit proces gaande is. Naar aanleiding van de wetgeving
voor het geregistreerd partnerschap en de gelijkstelling met het huwelijk
moest alle wet- en regelgeving natuurlijk worden doorgenomen of te bezien
of aanpassingen nodig zijn. Zoals gezegd, ik meen dat dit proces nog niet is afgerond. Wat professor Kavelaars vraagt, vraagt echter
niet om extra actie, want dit proces is al gaande.Mevrouw Timmerman-Buck (CDA):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar reactie. Ik moet hieraan
echter toevoegen dat het gros van mijn concrete vragen niet is beantwoord.
Ik zie mij dan ook genoodzaakt die te herhalen.In de eerste plaats heb ik gesproken over de twee argumenten die de regering
heeft aangevoerd voor het schrappen van de samenwoningsplicht namelijk dat
er nu al uitzonderingen mogelijk zijn en dat een sanctie ontbreekt. Ik heb
gevraagd hoe de regering of de staatssecretaris met deze redenering willen
omgaan als het om andere bepalingen gaat.In de tweede plaats heb ik gevraagd waarom het huwelijk niet als een bijzonder
contract wordt opgenomen in boek 7 BW als inderdaad wordt bevestigd dat het
huwelijk een zakelijk karakter krijgt.In de derde plaats heeft de staatssecretaris gezegd dat naar haar mening
uitdrukkelijk is nagegaan welke bepalingen beïnvloed zouden worden door
het schrappen van de samenwoningsplicht. Ik heb erop gewezen dat de regering
zelf in de memorie van antwoord heeft gesteld dat speciale bepalingen onder
andere in de ABW en in het fiscale recht die duiden op de duurzaam gescheiden
gehuwden. Mij lijkt dat het vervallen van de samenwoningsplicht invloed moet
hebben op die bepalingen, omdat het duurzaam gescheiden wonen van gehuwden
dan mogelijk een andere lading of invulling zou kunnen krijgen. Dit zou wellicht
zelfs tot wetswijziging moeten leiden. Ik heb de staatssecretaris gevraagd
om welke concrete bepalingen het precies gaat. Overigens kennen wij in het
strafrecht de huisvredebreuk en ook die krijgt een andere lading als de samenwoningsplicht
komt te vervallen.Het onderscheidend vermogen van artikel 83 is volgens mij van groot belang
voor de rechtsgevolgen voor gehuwden en geregistreerde partners enerzijds
en samenwonende ongehuwden en samenwonende niet-geregistreerde partners anderzijds.
Als de samenwoningsplicht, die onderscheidend is tussen deze twee groepen
burgers, namelijk komt te vervallen, moet er een nieuwe argumentatie worden
gegeven voor de situatie dat de eis van samenwoning wordt gesteld aan gehuwden
en geregistreerde partners. Ik denk dan aan het vreemdelingenrecht, de huurbescherming
en de rechtsgevolgen van rechtshandelingen met betrekking tot de echtelijke
woning. De staatssecretaris reageert hierop door te stellen dat een en ander
bij gehuwden en geregistreerde partners intern geldt. Ik heb haar echter gevraagd
aan te geven welke argumenten er zijn om die rechtsbescherming en die rechten
te onthouden aan andere groepen burgers als de samenwoningsplicht vervalt.
De betreffende bepalingen zijn immers gestoeld op de samenwoningsbepaling.Ik heb getracht aan te geven waarom artikel 83 net als artikel 81 een
beginselverklaring is en om die reden rechtsgevolgen heeft op allerlei gebieden.
De staatssecretaris heeft mij nog niet duidelijk kunnen maken waarom artikel
83 de kern van het huwelijk zoveel beter definieert. Ik wil haar daarom uitnodigen
om te expliciteren waarom een en ander wel geldt voor artikel 83 en niet voor
artikel 81. Ik stel die vraag zeker ook, omdat zij heeft erkend dat het type
argumenten dat de regering gebruikt voor de afschaffing van artikel 81 ook
kan worden gebruikt om artikel 83 af te schaffen. Uitsluitend het feit dat
groepen mensen een bepaling anders beleven, mag een wetgever er niet toe brengen
om bepalingen in het leven te roepen dan wel te schrappen.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter! Het past ook mij om mijn erkentelijkheid en dank
uit te spreken voor de reactie van de staatssecretaris op mijn bijdrage in
eerste termijn. Ik zal echter beginnen met een reactie op hetgeen na mij door
mevrouw Le Poole naar voren is gebracht.Mevrouw Le Poole stelde dat door sommigen in deze Kamer het belang van
de wettelijke samenwoningsplicht wordt overdreven, omdat het geen wezenlijk
kenmerk van het huwelijk zou uitmaken. Of iets wel of niet overdreven is,
is natuurlijk een kwestie van weging. Ik heb echter uit de mond van de staatssecretaris
op mogen tekenen dat het opheffen van de samenwoningsplicht dominant is in
dit wetsvoorstel. Dat komt overigens overeen met het standpunt van mijn fractie.
Ik onderken de relatieve betekenis van de diverse onderdelen van dit wetsvoorstel,
maar dat neemt niet weg dat de samenwoningsplicht binnen die onderdelen verreweg
het meeste gewicht toekomt.De staatssecretaris heeft opgemerkt dat vele gehuwden of geregistreerde
partners feitelijk samenwonen, maar dat dit nog niet betekent dat dit zo behoort
te zijn. Natuurlijk, ook in eerste termijn heb ik al erkend dat de norm van
het samenwonen feitelijk niet afdwingbaar is. Maar ik houd ook staande dat
die norm wel aangeeft wat als normaal wordt ervaren. In die zin is het ook
geen achterhaalde norm, die niet meer zou aansluiten bij de gangbare werkelijkheid
in onze samenleving.In een tweede opmerking zei de staatssecretaris dat de regering niet echt
ingenomen is – om het maar eufemistisch uit te drukken – met de
aanneming van het amendement-Vos, waarmee de hoofdelijke aansprakelijkheid
voor de schulden, die voortvloeien uit de gewone gang van de huishouding,
is vastgesteld. Ik begrijp dat wel. Van mijn kant zal ik niet om dat amendement
treuren; dat is inmiddels wel duidelijk geworden. Maar ik vind wel dat deze
bepaling, waar veel over gestreden is aan de overzijde, een buitengewoon beperkte
betekenis heeft, gelet op de praktijk.Ik kom bij de laatste opmerking. In eerste termijn heb ik de staatssecretaris
geciteerd uit de memorie van antwoord aan deze Kamer inzake de argumenten
tegen de opheffing van de samenwoningsverplichting. Ik heb in de memorie van
antwoord een zeker begrip voor die argumentatie gelezen. Dat wil niet zeggen
dat de staatssecretaris deze argumentatie deelt, want dan zou dit voorstel
niet zo zijn ingediend, maar ik heb toch in ieder geval duidelijke herkenning
van onze bezwaren uit de memorie van antwoord kunnen afleiden. Ik begrijp
natuurlijk wel dat de staatssecretaris ons niet zal sterken in ons voornemen
om geen steun aan dit wetsvoorstel te geven; dat is evenzeer duidelijk. De
staatssecretaris heeft zich in de memorie van antwoord goed rekenschap gegeven van de argumenten en in zekere mate heeft zij zich daarin ingeleefd.
Die argumenten zijn voor ons doorslaggevend. Argumenten inzake de in het verleden
geldende onlosmakelijke samenhang van samenwoningsverplichting en onderhoudsverplichting
spelen thans voor ons uiteraard geen rol meer.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter! Ik reageer kort op de heer Holdijk, alhoewel ik van hem begrijp
dat hij niet alles gezegd heeft, wat hem van het hart moest. In ieder geval
wil ik duidelijk maken dat ik niet bedoelde te zeggen dat het vervallen van
de verplichting tot samenwoning geen belangrijk onderdeel van dit wetsontwerp
is. Ik bedoelde eigenlijk dat het voor ons niet zo vreselijk belangrijk is
dat die samenwoningsverplichting uit de wet gaat, omdat mensen die toch willen
samenwonen, daar geen last van hebben. Wij vinden het ook niet zo erg dat
die verplichting uit de wet gaat. Veel mensen wonen immers niet samen, vaak
om goede redenen, en ten opzichte van hen kan die verplichting toch niet gehandhaafd
worden. Daarom meen ik dat tegenstanders een beetje overdrijven door tegen
het wetsvoorstel te stemmen. Maar goed, het staat iedereen natuurlijk vrij
om anders over dit voorstel te denken.Ik heb twee concrete reacties op de staatssecretaris. Zij heeft op veel
vragen geantwoord, maar op twee punten heeft zij dat niet gedaan. Zij heeft
met betrekking tot het voorstel van professor Kavelaars gezegd dat zij denkt
dat de inventarisatie al plaats heeft. Als mocht blijken dat dit niet het
geval is, dan verneem ik graag schriftelijk of zij een dergelijk onderzoek
wil aanmoedigen. Niet alleen professor Kavelaars, maar ook ik heb in de praktijk
gesignaleerd dat er in wetsvoorstellen nogal eens verschillende betekenissen
worden toegekend aan de begrippen "gezamenlijke huishouding" en "samenwonen".
Ik denk dat er meer ministeries zijn dan de staatssecretaris net noemde, die
deze begrippen wel eens hanteren. Het is dus voor de kwaliteit van wetgeving
en voor al de mensen in de samenleving die het betreft van belang dat dit
punt echt aandacht krijgt van de regering.Een tijd geleden heeft de voorgangster van de vorige staatssecretaris
mij toegezegd dat er nog eens naar artikel 160 BW gekeken zou worden. Wanneer
komt daar wat van? Het artikel is echt erg onduidelijk, hetgeen aanleiding
geeft tot zeer onverkwikkelijke procedures. Kan een en ander niet duidelijker
en beter geregeld worden?Staatssecretaris Kalsbeek:Voorzitter! Mevrouw Timmerman bedankte mij eerst voor mijn antwoorden,
maar stelde vervolgens vast dat ik het gros van de vragen niet had beantwoord.
Ik heb daar zelf toch echt een andere opvatting over. Ik erken dat ik de vragen
niet apart beantwoord heb, maar impliciet ben ik de meeste vragen wel nagelopen.
Ik wil mij er evenwel niet op deze manier van afmaken. Nu zij haar vragen
herhaald heeft, zal ik deze explicieter beantwoorden.Allereerst zegt mevrouw Timmerman dat het feit dat een wettelijke bepaling
niet wordt gehandhaafd en er uitzonderingen op worden toegestaan, geen argument
kan zijn om het gehele artikel af te schaffen. Ik heb daarover in eerste termijn
gezegd dat het belang van deze bepaling op zijn zachtst gezegd niet overschat
mag worden. Er is geen sprake van handhaving. Bovendien worden ruime uitzonderingen
toegelaten, zelfs door de wetgever zelf. Mevrouw Timmerman heeft die ook nog
eens uitdrukkelijk aangegeven. Er staat dus een bepaling in de wet, die in
feite nauwelijks werking heeft. De bepaling is historisch te verklaren, en
in die zin dus niet abnormaal, maar heeft geen actieve werking. Tegelijkertijd
is de bepaling strijdig met de werkelijkheid. Datgene wat normaal is, in de
zin dat een situatie het meest voorkomt, en een plek heeft in onze samenleving,
vervreemdt zich als het ware van de wetgeving. Het wetsvoorstel heeft daarom
ook te maken met het streven, zo min mogelijk dode letters in de wet te hebben.
De wetgeving dient zo ingericht te worden, dat recht wordt gedaan aan iedereen
in de samenleving. Dit gecombineerd met het gegeven dat er weinig juridische
waarde toegekend moet worden aan deze bepaling, hetgeen mevrouw Timmerman
ook zelf vaststelt, maakt dat ik het wijs acht om deze bepaling te schrappen,
zonder het belang daarvan te overschatten.Mevrouw Timmerman-Buck (CDA):Ik dank de staatssecretaris ervoor dat zij toch expliciet op mijn vragen
ingaat. Zij wil zich er niet zomaar van afmaken en dat wil ik ook niet. Vandaar
dat ik deze korte interruptie pleeg. De regering laat de sanctiebepaling,
die nu vervat is in artikel 84, lid 6, bestaan. Zij geeft daar slechts een
andere wettelijke basis aan. De sanctie "onredelijke verlating" blijft dus
in ieder geval impliciet bestaan. Het is niet geheel juist dat er helemaal
geen sanctie is. Die is er wel en blijft zelfs impliciet bestaan.De staatssecretaris heeft natuurlijk volstrekt gelijk met de stelling,
dat wat normaal is nog niet normatief is of behoort te zijn. Wij zijn dat
helemaal met haar eens, maar ik heb nu juist geprobeerd om aan te tonen, dat
art. 83, waarin de samenwoningsverplichting is vervat, voor ons niet alleen
en uitsluitend ideologische betekenis heeft, maar dat er rechtsgevolgen aan
zijn verbonden, waardoor de beginselbepaling niet van juridische betekenis
ontdaan is. Daarop komen wij waarschijnlijk straks terug. Het antwoord van
de staatssecretaris daarop wacht ik graag af, bijvoorbeeld bij de bepalingen
over de huurbescherming. Daar manifesteert zich volgens mij het onderscheidend
karakter van de beginselbepaling tussen enerzijds de gehuwde en geregistreerde
partners en anderzijds de samenwonende ongehuwde en ongeregistreerde partners.Staatssecretaris Kalsbeek:Over het laatste kom ik inderdaad nog te spreken. Ik meen dat er sprake
is van een misverstand.Hebben wij het over sancties, dan gaat het over sancties tussen partners,
als moet worden vastgesteld dat partners niet samenwonen. Dan wordt de bepaling
gehandhaafd. Alleen als de verwachting van de ene partner is dat er samengewoond
wordt en de andere partner dat niet doet, zou dat kunnen leiden tot de vaststelling
dat het huwelijk duurzaam ontwricht is. Dat kan weer leiden tot een scheiding.
In die zin is er sprake van handhaving, maar dat is een wat onorthodoxe uitleg
van het begrip handhaving.Bij de externe werking ligt de zaak heel anders. Daar kom ik zo op. Ik
maak eerst het wat meer principiële of ideologische blokje af. Mevrouw
Timmerman heeft gevraagd, of een regeling in boek 7 BW, onder
de bijzondere contracten, niet beter is. Dat lijkt mij niet. In eerste termijn
heb ik al gezegd, dat ik heel goed zie dat het huwelijk voor velen meer is
dan een louter juridische constructie. Het heeft een emotionele waarde. Daarom
is artikel 81 ook van belang. Is de normatieve kracht daarvan nu zoveel groter
dan die van artikel 83? Handhaven wij daar met zoveel meer inzet? Helemaal
niet! Maar het is wel de kern van wat heel breed wordt ervaren als essentieel
voor het huwelijk. Bij de samenwoningsplicht is dat echt anders, al vindt
de meerderheid van de mensen het wel en de minderheid het niet essentieel.Boek 7 B W reduceert het huwelijk dus eigenlijk tot een bijzondere overeenkomst.
Dat doet afbreuk aan de manier waarop de meeste mensen het huwelijk toch ervaren.
Daarom moeten wij het gewoon houden op de plek waar het nu staat.Dan kom ik tot de externe werking. Welke bepalingen worden beïnvloed
door het afschaffen van de samenwoningsplicht? Ik hoop dat ik mevrouw Timmerman
goed heb begrepen. Ik durf er geen eed op te doen dat wij niets over het hoofd
hebben gezien, maar een nauwkeurig onderzoek van de externe werking leidt
ons ertoe, dat het louter schrappen van de samenwoningsbepaling voor het huwelijk
op zichzelf niet zoveel rechtsgevolgen heeft. Als men niet samenwoont heeft
dat soms externe gevolgen. Die gevolgen zijn vermeld in de wetgeving die op
bepaalde situaties betrekking heeft, bijvoorbeeld de vreemdelingenwetgeving
en het huurrecht. Daar komen ook de gevolgen aan de orde van de mogelijkheid
dat partners samenwonen zonder dat zij gehuwd zijn en zonder dat zij als partners
geregistreerd zijn. In de regel zal aan partners die samenwonen, maar overigens
niet gehuwd zijn en niet formeel zijn geregistreerd, een bestendigheidseis
worden gesteld. In een wettelijke regeling kan bijvoorbeeld worden vastgelegd,
dat een bepaalde situatie intreedt indien men langer dan twee jaar samenwoont
als was men gehuwd. De bestendigheid van het samenwonen heeft dan effecten,
nader te bepalen in die wetgeving. Ook hier is dat het geval. Het samenwonen
is op zichzelf bepalend, de materiële werkelijkheid en niet de formele.
Als men duurzaam gescheiden leeft, wordt er gekeken naar de materiële
omstandigheden. Als men gedurende lange tijd niet samenwoont, maar op zichzelf
gezien het huwelijk heel goed acht, kan daar toch sprake zijn van duurzaam
gescheiden leven. Men woont immers niet meer samen.Mevrouw Timmerman-Buck (CDA):Ik kan de staatssecretaris volgen in haar redenering – sterker nog,
ik ben het met haar eens – als zij stelt dat bij ongehuwd samenwonenden
of niet samenwonende geregistreerde partners in de regel een duurzaamheidsvereiste
wordt gesteld in de wetgeving. Geeft het feit dat het duurzaamheidsvereiste
niet wordt gesteld bij samenwoonbepalingen ten aanzien van gehuwden en geregistreerde
partners niet juist aan, dat de samenwoningbepaling verbonden is met en zijn
invulling ook deels vindt in artikel 83, waar de intentie tot duurzaamheid,
getrouwheid, hulp en bijstand is weergegeven?Staatssecretaris Kalsbeek:Nu begrijp ik wat u bedoelt: als het huwelijk daar is, dan is er kennelijk
ook samenwonen, want het duurzaamheidsvereiste wordt daar niet gesteld. Ik
denk dat u daar inderdaad een punt hebt. Ik denk ook – dit is door meerdere
woordvoerders gezegd – dat het in de regel zo zal zijn dat mensen die
gehuwd zijn, ook samenwonen en dat als er niet samengewoond wordt, het om
een tijdelijke periode zal gaan. We moeten natuurlijk geen dingen proberen
te regelen die in de praktijk, eerlijk gezegd, niet voorkomen.Mevrouw Timmerman-Buck (CDA):Dat is ook niet wat ik betoog. Misschien mag ik even verder gaan met de
redenering, nu ik kennelijk voldoende duidelijk ben geweest. Als het duurzaamheidsvereiste
niet wordt gesteld bij een samenwoonbepaling als het gaat om gehuwden en geregistreerde
partners omdat je daar artikel 81 hebt, dan is mijn redenering dat juist omdat
nu de samenwoningsplicht vervalt, hernieuwd gemotiveerd moet worden waarom
de ongehuwd samenwonenden en de niet geregistreerde partners niet de rechtsbescherming
krijgen – bijvoorbeeld bij de huurbescherming, bij het medehuurderschap –
die gehuwden en geregistreerde partners wel krijgen.Staatssecretaris Kalsbeek:Dat kan ook wel, als zij maar aan de duurzaamheidseis voldoen, die ik
overigens niet uit mijn hoofd ken voor al die verschillende wetgeving. Op
het moment dat dit evenwel aan de orde is, kan ook van die gelijkberechtiging
sprake van zijn.Voorzitter! Ik meen dat ik wederom ben ingegaan op de vraag van mevrouw
Timmerman over de verschillende waardering inzake artikel 83 en 81.De heer Holdijk sprak over de norm die in het samenwonen zit. Ook daar
hoop ik een antwoord op te hebben gegeven, tezamen met het antwoord aan mevrouw
Timmerman zojuist.De heer Holdijk kwam nog terug op het citaat uit zijn eerste termijn,
uit de memorie van antwoord. Hij meende daarin begrip te hebben gehoord voor
de argumenten van de tegenstanders van het afschaffen van de samenwoningsverplichting.
Ik denk dat dit waar is. In feite is dit type onderwerpen dat zo'n zware ethische
lading heeft, in een bepaald opzicht altijd het lastigste, omdat je weet dat
het niet bevredigend is om alleen de macht van het getal te laten tellen.
In een democratie heb je soms niet beter en moet je tenslotte maar gewoon
tellen. Tegelijkertijd is het van groot belang dat je in diezelfde democratie
ook degenen die numeriek in de minderheid zijn, recht doet in hun opvattingen
en hun niet het idee geeft dat zij als het ware een beetje buiten de samenleving
zijn geplaatst. Ik denk dat het daarom is dat de formulering gekozen is zoals
deze gekozen is. In de wetenschap dat je het uiteindelijk wellicht niet met
elkaar eens bent, kan er toch nog sprake zijn van begrip en in ieder geval
van respect over en weer. Ik denk dat dit van groot belang is en dat dit juist
bij wetsvoorstellen als deze uitdrukkelijk uitgesproken moet worden.De heer Holdijk (SGP):Dat heb ik herkend.Staatssecretaris Kalsbeek:Mevrouw Le Poole zou graag schriftelijk horen of de staatssecretaris zich
eventueel vergist over die inventarisatie. Nu, dat hoeft niet schriftelijk,
want dat kan nu al. Ik wist dat er een inventarisatie was geweest,
maar die stamt uit de jaren tachtig en draagt als naam, uit mijn hoofd gezegd,
"Anders geregeld". Die inventarisatie zou geactualiseerd moeten worden en
mij staat nog steeds bij dat dit gebeurd is. Wij zullen dit na moeten gaan,
want het zou kunnen dat dit in minder prominente vorm gebeurt dan waar ik
nu van uitga. Ik meen het niet alleen te weten, maar ik vind het ook zo logisch
dat het gebeurt. Immers, als je op een gegeven moment wetgeving moet aanpassen,
omdat er toch een vrij ingrijpende wijziging in zit – bijvoorbeeld het
huwelijk openstellen voor partners van gelijk geslacht – dan zal dat
betekenis hebben, soms louter redactioneel en soms zal het wat verdergaand
zijn. We zullen nagaan in welke mate daar nu actie op genomen wordt, c.q.
op genomen is. Ik denk dat het het meest wijze is om zonder voorwaarden nu
toe te zeggen dat wij de Kamer ervan op de hoogte zullen stellen wat daar
de stand van zaken van is.Een vraag die ik inderdaad vergeten had te beantwoorden, is die inzake
artikel 160 BW, waar mevrouw Le Poole naar gevraagd heeft. Zij vroeg of er
een termijn aangegeven kan worden waarbinnen uitsluitsel wordt geboden over
het handhaven of wijzigen van de bepaling. Ik hoop dat wij dat begin volgend
jaar kunnen doen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Wenst een van de leden stemming?Mevrouw Timmerman-Buck (CDA):Ja, voorzitter.De voorzitter:Dan stel ik voor, op dinsdag 29 mei over dit wetsvoorstel te stemmen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Ik neem wel de vrijheid, erop te wijzen dat het goed gebruik is dat een
verzoek om stemming tevoren wordt aangemeld en wel via de fractievoorzitter
in het college van senioren.Sluiting 14.57 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-1377-1387.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl