Rapport van de commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven inzake de uitslag van de verkiezing van de Nederlandse leden van het Europees Parlement; Afscheid van de heer Van Baalen (VVD) als lid van de Tweede Kamer
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


97ste vergadering
 
 
 2008-2009
 97
 
 
 
 Europees Parlement
 
 Ik geef het woord aan de heer Jan de Vries tot het uitbrengen van verslag
namens de commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven.
 
 
 
 De heer
 Jan de Vries
 voorzitter
der commissie
 
 Voorzitter. Er zijn 26 geloofsbrieven in handen van de commissie gesteld.
Voorts heeft de commissie het proces-verbaal van de zitting van het Centraal
Stembureau op 11 juni 2009 ontvangen. In dat proces-verbaal is de uitslag
vastgesteld van de verkiezing van de leden van het Europees Parlement ingevolge
de stemming die is gehouden op donderdag 4 juni 2009.
 De commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven van de Tweede Kamer
heeft in de afgelopen dagen de taken verricht die haar wettelijk zijn opgedragen.
Daartoe heeft de commissie allereerst onderzocht of de personen die door het
Centraal Stembureau verkozen zijn verklaard, ook daadwerkelijk als lid van
het Europees Parlement kunnen worden toegelaten. Zij heeft dat gedaan aan
de hand van de vraag of deze leden in spe de Nederlandse nationaliteit bezitten,
de wettelijk vereiste leeftijd hebben bereikt, niet uit het kiesrecht zijn
ontzet en geen onverenigbare functies bezitten zoals genoemd in de Grondwet
en de Wet Incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees Parlement. De leden
van deze Kamer die nu door het Centraal Stembureau verkozen zijn verklaard
voor het Europees Parlement, zullen tijdig uit onze Kamer ontslag nemen.
 De commissie heeft daarnaast het proces-verbaal onderzocht dat op de dag
van de verkiezingen in elk van de circa 10.000 stembureaus die Nederland telt,
is opgesteld over het ordelijk en rechtmatig verloop van de verkiezingen.
Daarmee vervult de commissie een essentiële taak bij de bescherming van
het vertrouwen dat alle burgers in onze democratie moeten kunnen stellen.
Ik zal eerst nader ingaan op het verloop van de verkiezingen zoals dat uit
de processen-verbaal is gebleken en daarna op de toelating van de gekozen
verklaarde personen.
 De commissie dankt alle medewerkers van de Kamer die de feitelijke controle
van de 10.000 processen-verbaal hebben uitgevoerd. Daar zijn een dertigtal
Kamerambtenaren ruim een dag druk mee bezig geweest. Nu bij deze verkiezingen
de kiezers in het gehele land voor het eerst weer met potlood en papier hebben
gestemd, is de controle gedetailleerder uitgevoerd. De medewerkers van de
Kamer zijn daarbij zeer geholpen door de hoofdstembureaus die alle bescheiden
na hun wettelijke verplichte zitting prompt en overzichtelijk hebben aangeleverd.
Daarvoor komt ook hen zeer veel dank toe. Zonder deze medewerking van velen
zou de commissie haar controletaak niet goed en snel kunnen verrichten.
 Uit de controle is de commissie gebleken dat de verkiezingen volgens de
regels zijn verlopen en dat er geen aanleiding bestaat te twijfelen aan de
juistheid van de vastgestelde uitslag. Dit neemt niet weg dat er ook ditmaal
weer een aantal grotere en kleinere onvolkomenheden is geconstateerd die onze
en ieders alertheid vragen teneinde ze in de toekomst zo veel mogelijk te
vermijden. De commissie heeft overigens de overtuiging dat
de nu geconstateerde onvolkomenheden de juistheid van de uitslag niet hebben
kunnen aantasten.
 Welke problemen en onvolkomenheden heeft de commissie genoteerd? Als alle
opmerkingen van de circa 10.000 processen-verbaal bijeen worden geplaatst,
is er toch een lijstje van problemen. Er zijn weer opmerkingen gemaakt over
de afstand, de vindbaarheid en de toegankelijkheid van de stembureaus. Ook
de inrichting van het stemlokaal gaf aanleiding tot opmerkingen. De privacy
in het stemhokje zou onvoldoende gewaarborgd zijn bij het ontbreken van gordijntjes,
doordat een bewakingscamera op het stemhokje stond gericht, zoals in stembureau
143 in Utrecht, of doordat groepen schoolkinderen door het stemlokaal liepen
op weg naar hun gymles, zoals in Zoetermeer in stembureau 57. Van stembureau
304 in Breda bleek op donderdagochtend om half acht de sleutel onvindbaar
zodat de leden van het stembureau en vervolgens ook de kiezers zich via een
belendend pand toegang tot het stemlokaal moesten verschaffen. In Nieuwegein
ontbraken bij aanvang van de stemming op verscheidene stembureaus de stembussen
zodat er geïmproviseerd moest worden.
 Voorzitter. Dit tast de betrouwbaarheid van de stemmingen aan en opent
de mogelijkheid van fraude. Sommige kiezers hebben hierop gereageerd door
niet te stemmen en onverrichter zake huiswaarts te gaan. De stembussen gaven
op zichzelf overigens ook al veel aanleiding tot opmerkingen. Veel gemeenten
hebben van klikobakken stembussen gemaakt. Dit heeft veel kiezers gestoord.
Zij willen hun stem niet in een vuilnisvat gooien. Dit zijn kleinere onvolkomenheden
waarvan de commissie aanneemt dat elke gemeente en elke met de organisatie
van de verkiezingen belaste ambtenaar proberen deze te voorkomen.
 Een serieuze zaak, die weliswaar de uitkomst van de verkiezingen niet
hoeft te beroeren maar wel van invloed is op het verloop en de sfeer van de
verkiezingsdag, is de legitimatieplicht die ditmaal gold voor alle kiezers
die zich meldden in een zogenaamde SWS-gemeente. Tot nu toe kon de voorzitter
van een stembureau verlangen dat een kiezer zich legitimeerde, maar was daartoe
niet verplicht. Veel kiezers hebben toen daarover hun verbazing laten blijken.
Ieder die een stempas vindt en naar geslacht en leeftijd met de geadresseerde
overeen zou kunnen komen, kon, zonder legitimatieplicht, een stem uitbrengen.
De commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven heeft dit toen ook aan
de Kamer gemeld. Nu legitimatie in de SWS-gemeenten verplicht is, doet zich
de keerzijde van dit verschijnsel voor. Een niet onaanzienlijk deel van de
kiezers beklaagt zich over het feit dat zij zich nu wel moeten legitimeren.
In ruim 300 van de 10.000 processen-verbaal die de commissie heeft gecontroleerd,
wordt melding gemaakt van dit beklag. Soms is er slechts een enkele kiezer
die zich beklaagt, maar in andere processen-verbaal is sprake van vele kiezers
die zich hierover beklagen.
 In het belang van eerlijke verkiezingen schrijft de wet een legitimatieplicht
voor. De commissie vraagt aandacht voor en spreekt ook haar zorg uit over
de wijze waarop een aantal kiezers op deze verplichting heeft gereageerd.
In verscheidene gemeenten hebben kiezers vanwege de legitimatieplicht geweigerd
aan de verkiezingen deel te nemen en hun stem niet uitgebracht. In een aantal
gevallen hebben zij demonstratief hun stempas in het stemlokaal verscheurd,
bijvoorbeeld in Alblasserdam in stemlokaal 11, in Wijk bij Duurstede in stemlokaal
12 en in Ede in stemlokaal 24, of hebben zij op een andere wijze uiting gegeven
aan hun ongenoegen. In stemlokaal 30 in Noordoostpolder schroomde een kiezer
niet de leden van het stembureau van stasipraktijken te beschuldigen. In stembureau
17 in Venray werd een vergelijking met het Hitlerregime getrokken en in stembureau
31 in Almere werd de legitimatieplicht misdadig genoemd en meldden de leden
van het stembureau dat zij zich door deze woorden en dit optreden geïntimideerd
voelden. De commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven vraagt aandacht
voor dit verschijnsel waarbij enerzijds de algemene eis van vrije en betrouwbare
verkiezingen wordt gesteld en anderzijds individuele kiezers niet altijd bereid
blijken te zijn een eigen bijdrage aan de verwerkelijking van die eis te leveren.
 De commissie is niet gelukkig met het feit dat er op het punt van de legitimatieplicht
verschil bestond tussen gemeenten die wel en zij die niet meededen met het
experiment Stemmen in een willekeurig stemlokaal. Mogelijk heeft de onduidelijkheid
die daardoor is ontstaan, ertoe bijgedragen dat enkele kiezers zulke –
overigens naar de mening van de commissie ongepaste – opmerkingen hebben
gemaakt. Dit onderstreept eens te meer de noodzaak van goede voorlichting
van de overheid aan de burgers.
 Een heel ander gevolg van de legitimatieplicht is het verschijnsel dat
in een aantal stembureaus, veelal gevestigd in bejaardenhuizen, kiezers niet
aan de verkiezingen konden deelnemen, omdat zij zich niet konden legitimeren.
Dit was bijvoorbeeld het geval in Groesbeek in stemlokaal 3, en in stembureau
12 in Lansingerland. Dit lijkt de commissie een naar zijn aard voorzienbaar
en beperkt probleem waarvoor, binnen de grenzen der wet, elke gemeente in
staat zou moeten worden gesteld een coulanceregeling te treffen.
 Mevrouw de voorzitter. Ik kom nu bij een aantal gebreken dat een grotere
invloed kan hebben op de betrouwbaarheid en de uitkomst van de verkiezingen.
Ik noem eerst enkele incidentele en vervolgens enkele structurele gebreken.
 Als belangrijk incident heeft de commissie kennisgenomen van het feit
dat in een enkele gemeente, Dronten en Sevenum, voor de verkiezingsdag abusievelijk
stembiljetten zijn verspreid in plaats van kiezerslijsten. Voorts heeft ook
nu weer een aantal kiezers niet tijdig de stempas ontvangen door foutieve
bezorging of door andere fouten. In dat geval of bij verlies van de stempas
was kennelijk niet iedere gemeente in staat, tijdig een vervangende stempas
te verstrekken. Een flink aantal kiezers heeft hierover een klacht geuit.
Dit zijn telkens incidentele gevallen, maar over het niet nader te bepalen
aantal maakt de commissie zich toch zorgen.
 Een meer structureel karakter heeft het functioneren van briefstembureaus
ten behoeve van Nederlanders in het buitenland, de mate waarin onze controle
van de verkiezingen sluitend kan zijn en de vormgeving van het proces-verbaal
dat elk stembureau moet opstellen. Allereerst de briefstembureaus. Deze vormen
een punt van aanhoudende zorg dat ditmaal in belang is toegenomen. In Uruzgan
zijn jonge Nederlanders van kiesgerechtigde leeftijd actief die een meer dan
gemiddeld belang hebben bij de politieke besluitvorming in Nederland en in
Europa. Het zou cynisch zijn, hun kiesrecht door procedurele beslommeringen
in te perken. Toch gebeurt dat kennelijk, want in Leidschendam-Voorburg, stembureau 15, meldde zich een ouder met de stempas van zijn zoon die
in Afghanistan verblijft.
 Het belang van briefstembureaus is voorts toegenomen doordat bij deze
verkiezingen voor het eerst ook inwoners van de Nederlandse Antillen en van
Aruba met een Nederlands paspoort hun stem konden uitbrengen voor het Europees
Parlement. Het aantal geregistreerde kiezers dat van het stemrecht gebruik
heeft gemaakt via een briefstembureau is daardoor toegenomen van circa 15.000
in 1999 tot circa 40.000 dit jaar. Het hadden er echter veel meer kunnen zijn,
gezien het aantal kiesgerechtigde Nederlanders in het buitenland. De gecompliceerde
registratieprocedure en het versturen van de stembescheiden vormen naar de
mening van de commissie ook dit jaar opnieuw een groot obstakel. Het aantal
ongeldige stemmen van hen die ondanks alle hindernissen toch de moeite hebben
genomen een poging te wagen om hun stem op deze wijze uit te brengen, ligt
hoog, veel hoger dan bij de kiezers die hier aan de gewone procedure kunnen
deelnemen. Het Centraal Stembureau meldt in het proces-verbaal dat het aantal
ongeldige stemmen bij briefstemmers ongeveer het twintigvoudige is van het
aantal bij de gewone kiezers. Dit hoge aantal wordt voor een deel veroorzaakt
door de verplichting voor de kiezers een rood en geen andere kleur potlood
voor hun stem te gebruiken.
 De commissie is van mening dat de overheid een verkeerd signaal afgeeft
doordat zij kennelijk te weinig aandacht geeft aan een goed verloop van het
kiesproces via briefstembureaus. De commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven
wil deze aangelegenheid via dit verslag graag nog eens duidelijk onder de
aandacht brengen van de verantwoordelijke bewindslieden en de in deze Kamer
bevoegde commissie.
 Een ander punt dat de commissie zorgen baart, is de sluitendheid van haar
controle. Ditmaal is zij daarop attent gemaakt door wat voorviel in de gemeente
Goes. Nadat het proces-verbaal van het hoofdstembureau te Middelburg al was
vastgesteld, heeft het gemeentebestuur van Goes geconstateerd dat de telling
daar niet correct was, terwijl alle bescheiden wel correct te Middelburg en
bij de Tweede Kamer waren afgeleverd. Terwijl in de Kamer de controle van
de processen-verbaal gaande was, heeft de gemeente Goes onmiddellijk een correcte
telling aangeleverd en het hoofdstembureau een gecorrigeerd proces-verbaal.
De commissie is blij met de alertheid die in Goes is betoond, maar blijft
wel met de vraag zitten of ook zonder dit signaal uit Goes deze onvolkomenheid
hier zou zijn gesignaleerd. Zoals ik al heb opgemerkt, hebben de gemeenten
en de hoofdstembureaus hun materiaal netjes geordend aangeleverd bij de Kamer.
Naar aanleiding van dit voorval beraadt de commissie zich toch op de vraag
of nog enige aanscherping van de procedures op dit punt noodzakelijk is.
 Tot slot wil de commissie aandacht vragen voor een structurele bron van
fouten: het proces-verbaal dat de stembureaus aan het eind van de verkiezingsdag
moeten invullen. Het is een schoolvoorbeeld van een overheidsformulier dat
nodeloos gecompliceerd is en waarin een taal wordt gebruikt die zelfs ambtenaar
Dorknoper het schaamrood naar de kaken zou jagen. Daarmee is het formulier
een zelfstandige bron van fouten en roept het ergernis op bij de leden van
het stembureau die rond elf uur 's avonds, na een werkdag van zo'n achttien
uur, het formulier nog moeten invullen. De commissie heeft vele processen-verbaal
gezien die foutief of onvolledig waren ingevuld. Tellingen moeten daardoor
vaak worden gecorrigeerd en vertonen dan ook nog afwijkingen die eigenlijk
niet aanvaardbaar zijn. De grootste afwijking met mogelijk zelfs 70 stemmen
zag de commissie bij stembureau 11 in Amsterdam. Maar ook bij andere stembureaus
waren er afwijkingen in de telling: stembureau 512 in Den Haag 41 stemmen,
stembureau 21 in Spijkenisse mogelijk 39 stemmen, stembureau 2 in Wervershoofd
mogelijk 23 stemmen, stembureau 20 in Dordrecht mogelijk 20 stemmen. Bij ruim
een tiental bureaus heeft de commissie een afwijking van deze orde van grootte
moeten constateren, waarbij in totaal circa 250 stemmen in het geding waren.
Bij een groot aantal stembureaus toonde het proces-verbaal afwijkingen in
de telling van een of twee stemmen. Door een begrijpelijk en helder proces-verbaal
en een goede, of betere instructie aan de leden van de stembureaus moet dit
aantal fors kunnen worden gereduceerd. Dan komt het hopelijk ook niet meer
voor dat de leden van het stembureau kennelijk geen verantwoordelijkheid durven
dragen voor de uitslag die zij noteren en het proces-verbaal in het geheel
niet ondertekenen.
 De aantallen die ik zojuist heb genoemd, zijn te hoog. Men moet er alles
aan doen om het aantal afwijkingen sterk te verminderen. Hierbij passen wel
twee opmerkingen. In de eerste plaats is de commissie niet gebleken dat deze
aantallen afwijkingen in totaal belangrijk hoger zijn door het gebruik van
potlood en papier en het handmatig tellen van de stemmen bij deze verkiezingen.
De enkele grotere afwijking die ik noemde, geven de commissie echter alle
reden om op dit punt alert te blijven. Voorts is het belangrijk om op te merken
dat deze aantallen geen grond bieden om de door het Centraal Stembureau vastgestelde
uitslag in enigerlei richting ter discussie te kunnen stellen; daarvoor is
het aantal op het totaalaantal uitgebrachte stemmen verwaarloosbaar.
 Resumerend, pleit onze commissie voor een extra inspanning van de overheid
in haar voorlichting aan de burgers en de leden van de stembureaus over het
kiesproces: in de richting van de burger om misverstanden, zoals over de legitimatieplicht,
te voorkomen, en in de richting van de stembureauleden om fouten bij de tellingen
en bij de invulling van het proces-verbaal zo klein mogelijk te maken. Wij
pleiten ook voor een heldere en eenvoudiger vormgeving van het proces-verbaal
voor de stembureaus. Ten slotte pleiten wij voor een nadere bezinning op de
procedure voor de uitoefening van het kiesrecht door Nederlanders in het buitenland
via het briefstemmen. De commissie voor de Geloofsbrieven blijft in ieder
geval alert ten aanzien van haar eigen controlewerkzaamheden en zet zo nodig,
als de Kamer dat wil, de puntjes op de i.
 Ik begrijp dat wij veel van het geduld van alle aanwezigen vragen, maar
wij komen nu tot onze conclusies. De commissie is niet gebleken van omstandigheden,
welke aanleiding zouden geven om te twijfelen aan de juistheid van de stembusuitslag
zoals deze door het Centraal Stembureau is vastgesteld. De nalezing van het
proces-verbaal van de zitting van het Centraal Stembureau geeft de commissie
ook geen aanleiding tot het maken van opmerkingen, anders dan ik zojuist heb
gemaakt. De commissie heeft kennisgenomen van het bezwaar dat is ingediend
tijdens de zitting van het Centraal Stembureau op 11 juni jongstleden,
waarin op grond van vermeende onverbindendheid van de besluiten
van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties tot
aanwijzing van de gemeenten die aan het SWS-experiment deelnemen, werd gevraagd
om een ongeldigverklaring van de verkiezingen in betreffende gemeenten en
het uitschrijven van een herstemming aldaar. De commissie heeft geen aanleiding
gezien om dit bezwaar nader te onderzoeken, omdat de betreffende besluiten
rechtmatig zijn genomen en op de juiste wijze bekend zijn gemaakt.
 Het is de commissie gebleken dat voor allen die door het Centraal Stembureau
tot lid van het Europees Parlement benoemd zijn verklaard, die verklaring
terecht is geschied. Eén benoemde, de heer G. Wilders, heeft binnen
de daartoe gestelde termijn medegedeeld dat hij zijn benoeming niet aanneemt.
Inmiddels hebben 19 benoemden binnen de daartoe gestelde termijn medegedeeld
dat zij hun benoeming aannemen. Uit de omstandigheid dat een aantal benoemden
al lid van het Europees Parlement is of is geweest, blijkt dat zij de vereiste
leeftijd hebben bereikt. Dat blijkt ook uit de stukken, gevoegd bij de geloofsbrieven,
van de overige benoemden. Voorts blijkt uit een verklaring van deze benoemden
dat zij geen betrekkingen bekleden welke onverenigbaar zijn met het lidmaatschap
van het Europees Parlement. Verder is aan de commissie ten aanzien van geen
van hen gebleken van enige omstandigheid die hun Nederlanderschap of nationaliteit
van een van de andere lidstaten van de Europese Unie in twijfel zou doen trekken.
Ook heeft de commissie geen omstandigheid aangetroffen ten gevolge waarvan
zij van het kiesrecht uitgesloten zouden zijn op grond van artikel 54 van
de Grondwet, of een vergelijkbare regeling in een van de andere lidstaten
van de Europese Unie.
 De commissie stelt daarom vast dat op grond van de nationaal-wettelijke
bepalingen de volgende tot lid van het Europees Parlement benoemden als zodanig
kunnen worden toegelaten. Ik lees de namen voor in alfabetische volgorde: J.C. van Baalen te Den Haag;(geroffel op de bankjes)B. Belder te Apeldoorn;L. Bontes te Hellevoetsluis;E. Bozkurt
te Zaandam;W.G.J.M. van de Camp te Den Haag;(geroffel op
de bankjes)P. van Dalen te Houten;G.M. Gerbrandij te Den
Haag;J.A. Hennis-Plasschaert te Nederhorst den Berg;E.M.R.
de Lange te Waddinxveen;K.T. Liotard te Borculo;B. Madlener
te Rockanje;(geroffel op de bankjes)J.A. Merkies te Brussel;L.J.J. van Nistelrooy te Diessen;M.G.H.C. Oomen-Ruijten
te Maasbracht;M.R. Schaake te Amsterdam;L.J.A.J. Stassen
te Echt;D.T. van der Stoep te Den Haag;S.H. in 't Veld te
Brussel;C.M. Wortman-Kool te Zeist.
 Naar verwachting zullen de overige zes door het Centraal Stembureau benoemd
verklaarden voor 25 juni hun geloofsbrieven voor onderzoek hebben overhandigd.
De commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven zal uiterlijk die dag
aan de Kamer daarover verslag uitbrengen. Dat kan wat korter, kan ik de Kamer
geruststellen.
 Voor de benoemd verklaarden die ik zojuist met name heb genoemd, stelt
de commissie de Kamer voor, bericht van hun benoeming te zenden aan de voorzitter
van het Europees Parlement en aan de benoemden. Zoals gebruikelijk, stelt
de commissie voor, een afdruk van haar rapport aan de minister en aan de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties toe te zenden ter
kennisname.
 
 
 Ik dank de commissie namens de Kamer voor haar verslag en stel voor, dienovereenkomstig
te besluiten.
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 Ik heb de Kamer al horen roffelen toen de eerste naam werd genoemd van
iemand die is benoemd en dat brengt mij op het afscheid van de heer Van Baalen.
Ik heb de brief ontvangen waarin hij om zijn afscheid verzoekt en die zal
ik voorlezen.
 
 Waarde mevrouw de voorzitter,
 Vandaag ben ik 3300 dagen lid van de Kamer. Op deze dag deel ik u mede
dat ik met ingang van 14 juli aanstaande de Kamer verlaat. Dat valt mij
zwaar omdat het mij elke dag een voorrecht is geweest dit hoge ambt uit te
oefenen.
 Als voorzitter van de vaste commissie voor Defensie heb ik met u als Voorzitter
van de Kamer een groot aantal brieven moeten tekenen, waarin wij de nabestaanden
van gevallen soldaten condoleerden. Met deze droeve taak hebben wij uitdrukking
gegeven aan de verantwoordelijkheid die de Kamer heeft bij het uitzenden van
Nederlandse militairen. In dit kader mocht ik de werkgroep NRF leiden, die
in 2006 unaniem de aanbeveling heeft gedaan om de positie van de Kamer bij
het instemmen met een besluit van de regering tot uitzending grondwettelijk
te verankeren. Ik spreek de hoop uit dat de Kamer de breed gedragen aanbevelingen
van deze werkgroep uiteindelijk zal overnemen. De band met de krijgsmacht
mag de Kamer nooit en te nimmer veronachtzamen. Onze mannen en vrouwen in
uniform verdienen niet alleen onze waardering, maar vooral onze directe betrokkenheid
bij hun uitzending. Daartoe dient het officieuze instemmingsrecht van de Kamer
geformaliseerd te worden.
 Als rapporteur heb ik in 2002 in het rapport "Op tijd is te laat" de Kamer
voorstellen mogen doen om haar invloed op de Europese besluitvorming te versterken.
In de Europese Conventie heb ik met mijn collega's van beide Kamers der Staten-Generaal
en van de zijde van de regering een bijdrage mogen leveren aan de Europese
rol van nationale parlementen, waaronder de Staten-Generaal. Voor mij vormt
de nationale politiek de basis van de Europese besluitvorming, zowel op het
niveau van de regering als van de volksvertegenwoordiging.
 Nu neem ik afscheid om mijn plaats in te nemen in het Europees Parlement
te Straatsburg en Brussel en daarmee vertrek ik uit een parlement dat heeft
gevochten voor diens bevoegdheden en dat is ingesloten in de harten van de
Nederlandse burgers, naar een parlement dat bij verdrag steeds meer bevoegdheden
heeft ontvangen en dat zich moet beraden hoe de harten van de burgers te raken.
Ik ben ervan overtuigd dat dit slechts mogelijk is door ook
in Straatsburg en Brussel op te komen voor de Nederlandse belangen en daartoe
een directe band met de kiezers in Nederland en met de beide Kamers der Staten-Generaal
te onderhouden. Het ware daarbij te verkiezen dat de nationale parlementen,
al dan niet uit hun midden, de leden van het Europees Parlement zouden aanwijzen.
Wie Europa sterker wil maken, moet de Europese instituties verbinden met de
nationale instellingen anders bevinden zij zich in het politieke luchtledige.
 Toen ik op 29 juni 2000 mijn maidenspeech in deze Kamer over het
thema Europa mocht houden, was mijn toenmalige collega Frans Timmermans de
eerste die mij daarmee gelukwenste. Hij plaatste mij toen in de Europese VVD-traditie
van Willem van Eekelen, inmiddels oud-lid van beide Kamers der Staten-Generaal,
oud-staatssecretaris en oud-minister van Defensie en oud-staatssecretaris
voor Europese Zaken. Ik heb deze vergelijking zeer gewaardeerd want Nederland
moet de vensters niet sluiten, maar juist openen. Een handelsland als Nederland
heeft in Europa en in de wereld veel te winnen. Voor een liberaal gaat het
daarbij om vrijheid en veiligheid.
 Toen ik mij destijds met mijn toenmalige collega's Frans Timmermans van
de Partij van de Arbeid en Mat Herben van de Lijst Pim Fortuyn mocht inspannen
voor de erkenning en onderscheiding voor onze Poolse bevrijders in de Tweede
Wereldoorlog, kwam alles samen. De bevrijding van Nederland, de val van het
IJzeren Gordijn en daarmee de hereniging van Europa en het feit dat volksvertegenwoordigers
van verschillende politieke stromingen elkaar kunnen vinden wanneer een nationale
ereschuld moet worden ingelost. Dit blijft voor mij een hoogtepunt uit mijn
Kamerlidmaatschap.
 Ik vertrek nu uit de Kamer met de ambitie om er op een gegeven moment
in terug te keren want aan het Binnenhof klopt het hart van de democratie.
Ik zal mij in de tussentijd met overtuiging en energie in Straatsburg en Brussel
voor Nederland en het liberalisme in Europa inzetten. Ik dank mijn collega's
en alle medewerkers voor de samenwerking, die bij mij reeds bij mijn afscheid
gevoelens van heimwee doet oproepen.
 Met gevoelens van de meeste hoogachting en collegialiteit, tekent,
 
 Hans van Baalen
 
 Van dit ontslag is mededeling gedaan aan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en aan de voorzitter van het Centraal Stembureau.
 
 
 (geroffel op de bankjes)
 
 
 Geachte heer Van Baalen, beste Hans. Het is voor mij vandaag een dag van
gemengde gevoelens. Enerzijds nemen we vandaag afscheid van een out­spoken,
aimabel, gedreven Kamerlid, altijd in voor een scherp en vooral helder debat.
We zullen u erg missen! Anderzijds is er een goede kans dat we u niet voor
altijd kwijt zijn. Tenminste, zo meen ik toch de kop in een landelijk ochtendblad
uit begin juli vorig jaar te mogen interpreteren: "Liberale 'come-back kid'
Hans van Baalen naar Brussel". Nu naar Brussel, maar straks misschien weer
terug naar Den Haag?
 U hebt een lange en vruchtbare loopbaan in de Kamer achter de rug. Van
28 september 1999 tot en met 22 mei 2002 en vanaf 30 januari
2003 bent u lid van deze Kamer. Op 29 juni 2000 hield u uw maidenspeech
die, hoe toepasselijk, ging over de Europese Raad. In de afgelopen jaren hebt
u zich geprofileerd op vele terreinen. Ik noem er drie: Defensie, Buitenlandse
Zaken en Europese Zaken.
 U hebt een sterke binding met Defensie. Zelfs na aanvang van uw Kamertijd
hebt u een aantal maanden als vrijwillig dienend militair in Bosnië gewerkt.
Maar laat ik mij toch vooral beperken tot uw defensiewerk hier in de Kamer:
voor ons bent u dan vooral de voorzitter van de vaste commissie voor Defensie.
In die hoedanigheid hebt u allerlei overleggen van de commissie voorgezeten,
vele werkbezoeken aan "onze mannen en vrouwen" in binnen- en buitenland gebracht,
talloze procedurevergaderingen tot een goed einde gebracht.
 Uw betrokkenheid bij het militaire personeel vormde daarin een rode draad.
Die betrokkenheid droegen wij beiden meer dan eens met elkaar, wanneer wij
namens de Kamer gezamenlijk een condoleance moesten sturen aan de nabestaanden
van een tijdens een missie omgekomen militair. Die betrokkenheid toonde u
zeker ook tijdens de al eerder genoemde troepenbezoeken. Altijd had u oog
en oor voor de individuele militair. Dat niet alle, soms lange, briefings
u tot het einde toe konden boeien, zij u dan ook van harte vergeven. Wij wensen
u veel sterkte toe in Brussel, waar, naar ik heb begrepen, de vergaderingen
soms erg lang kunnen duren.
 Op het snijvlak van de commissie voor Defensie en de commissie voor Buitenlandse
Zaken wordt gedebatteerd en besloten over de uitzendingen van Nederlandse
militairen, een serieuze zaak, waarbij u zich altijd zeer betrokken hebt getoond.
Uw inbreng in de vele debatten die hierover de laatste jaren zijn gevoerd,
getuigt daarvan. Hierbij hebt u overigens uiteindelijk altijd de steun van
uw fractie betuigd voor uitzendingen, op de uitzending van troepen in het
kader van EUFOR Tsjaad in 2008 na.
 Uw betrokkenheid op dit thema kreeg verder vorm tijdens uw voorzitterschap
van de Werkgroep NRF – in de wandelgangen de Werkgroep-Van Baalen –
waarin u zich hebt gebogen over parlementaire betrokkenheid bij uitzendingen
van Nederlandse militairen. Helaas is uw rapport en de regeringsreactie daarop
nog steeds niet behandeld en dat lag zeker niet aan de Voorzitter!
 Voor de fractie van de VVD was u woordvoerder Buitenlandse Zaken. Dat
deed u vaak puntig en met verve. U ging stevige debatten met uw collega's
nooit uit de weg en zocht ze zelfs op. Vooral de geanimeerde debatten met
het lid Van Bommel wil ik niet onvermeld laten. Dit viel ook anderen op, want
u vormde een graag gezien koppel in radio- en tv-programma's.
 Ook met de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken hebt u menig werkbezoek
in het buitenland afgelegd. Uw inzet was groot en u was, zoals gezegd, bijna
altijd onvermoeibaar. U hebt niet alleen deelgenomen aan deze werkbezoeken,
u hebt ook een tweetal werkbezoeken van deze commissie geleid: het bezoek
aan Afghanistan en Pakistan in 2007 – als waarnemend voorzitter van
de commissie – en, eveneens in 2007, aan de Verenigde Staten waar u
onder andere Guantánamo Bay bezocht. U had tijdens deze bezoeken niet
alleen aandacht voor de inhoudelijke en diplomatieke aspecten, maar ook had
u altijd oog voor de sfeer in de delegatie.
 Ten slotte de vaste commissie voor Europese Zaken. Ook die commissie had
uw volle aandacht en betrokkenheid. Niet onvermeld mag blijven het rapport
van uw hand "Op tijd is te laat", waarin u pleitte voor versterking van de
positie van de Kamer op Europees gebied. Uw rapport heeft aan de wieg gestaan
van de versterking die de laatste jaren daadwerkelijk is doorgevoerd en waarvan
de Kamer nu de vruchten plukt. Daar zijn we u dankbaar voor!
 Nu gaat u vanuit een ander perspectief voluit de Europese kaart spelen.
Namens ons allen wens ik u daarbij alle goeds toe en dank ik u nogmaals en
van ganser harte voor uw waardevolle bijdragen aan het Kamerwerk de afgelopen
jaren. Het ga u goed!
 
 
 (geroffel op de bankjes)
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 Op de tafel van de Griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd.