Beleidsdebat over onderwerpen, rakende het ministerie van Justitie
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 1469-1493

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-06-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 31, pagina 1469-1493

03-06-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 3 juni 1997)Pagina 1530-1531
Presentie (dinsdag 3 juni 1997)Pagina 1459-1459
Voortzetting van het beleidsdebat over onderwerpen, rakende het ministerie van JustitiePagina 1503-1530
Behandeling van de Raming der voor de Eerste Kamer in 1998 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten (Gedrukt stuk Eerste Kamer nr. 201)Pagina 1459-1459
Behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake de verstrekking van subsidies door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij voor landelijke onderwijsondersteunende activiteiten (Wet subsidiëring landelijke onderwijsondersteunende activiteiten) (24718)Pagina 1459-1459
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Visserijwet 1963 (21436)Pagina 1493-1503
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Visserijwet 1963 (21436)Pagina 1459-1469
Beleidsdebat over onderwerpen, rakende het ministerie van JustitiePagina 1469-1493
Lijst van besluiten (dinsdag 3 juni 1997)Pagina 1530-1530

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 127 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het beleidsdebat over onderwerpen,
rakende het ministerie van Justitie.Mevrouw Michiels van Kessenich-Hoogendam (CDA):Mijnheer de voorzitter! In deze bijdrage aan het beleidsdebat van Justitie
zal ik mij concentreren op een aantal beleidsonderdelen die gewoonlijk in
hun samenhang de strafrechtelijke keten worden genoemd. Die keten wordt gevormd
door, in chronologische volgorde: de opsporing door de politie, de vervolging
door het OM, de berechting door de rechter en de executie van de opgelegde
straf of maatregel door het OM.Het CDA geeft aan de veiligheid van de burger een zeer hoge prioriteit,
omdat de veiligheid in onze samenleving een van de belangrijkste doelen is
naast gezondheid en werkgelegenheid om aan te werken. Daarom hebben wij ervoor
gekozen om vandaag onze bijdrage te wijden aan de strafrechtelijke keten.
Zo'n stevige keten die in al zijn schakels sterk is, is van essentieel belang
voor de veiligheid in onze samenleving. Veiligheid is een van de belangrijkste
gemeenschapswaarden in ons land, niet alleen om voor de individuele burger
en zijn naasten een goed leefklimaat te handhaven, maar ook om Nederland als
democratische rechtsstaat te kunnen handhaven. Veiligheid moet worden bereikt
door een gezamenlijke krachtsinspanning van de burgers, het maatschappelijk
middenveld en de overheid. Voor de overheid is het werken aan veiligheid een
kerntaak.Voorafgaand aan de strafrechtelijke keten ligt het terrein van de preventie.
Welnu, naar het oordeel van de CDA-fractie is bij de bestrijding van de criminaliteit
de preventie daarvan zeer belangrijk. Het voorkomen van criminaliteit is veel
doeltreffender dan de repressie en is bovendien veel goedkoper. Voorts vindt
de criminaliteit op volwassen leeftijd meestal haar oorsprong in criminaliteit
op jeugdige leeftijd. Wij waarderen het daarom zeer dat de minister van Justitie
er duidelijk blijk van geeft, een hoge prioriteit aan de preventie van strafbaar
gedrag te verlenen.Het preventiebeleid dat door dit kabinet wordt gevoerd, is voor een belangrijk
deel een voortzetting van het preventiebeleid zoals dat onder de drie kabinetten-Lubbers
gestalte heeft gekregen. Ik noem het beleidsplan Samenleving en criminaliteit
dat in het eerste kabinet-Lubbers door de huidige voorzitter van onze Kamer
als minister van Justitie op 22 mei 1985 is gepresenteerd. De activiteiten
die in het kader van dit plan ook nu nog worden verricht, zijn van groot belang.
Ook onze collega en oud-minister van Justitie Hirsch Ballin heeft belangrijk
werk op het terrein van de preventie verricht. In het bijzonder heeft hij
de preventie van strafbaar gedrag bij kinderen in de middelbareschoolleeftijd
geïntensiveerd.Onder het vorige kabinet is de werkgroep-Montfrans ingesteld om onderzoek
te doen naar de preventie bij jeugdigen. Het huidige kabinet heeft met zoveel
woorden het rapport van deze werkgroep tot uitgangspunt genomen voor zijn
preventiebeleid bij het zogeheten grotestedenbeleid.Een van de maatregelen van deze minister van Justitie op het terrein van
preventie is het herinvoeren van de buurtagent. Wij steunen deze maatregel
van harte. Zichtbare aanwezigheid van de politie op straat, uitgedrukt in
het bekende "Meer blauw op straat", geldt voor ons als een belangrijke preventieve
maatregel. Tot nu toe is daarvan helaas onvoldoende gerealiseerd. Nieuw is
de, zeer recente, introductie van de buurtofficier van justitie. Kort gezegd,
houdt dit project in dat officieren van justitie in stadswijken zitting houden,
zodat zij voor de burger gemakkelijk bereikbaar en aanspreekbaar zijn. Wij
ondersteunen dit experiment graag. De eerste berichten hierover zijn positief.Hoewel wij, net als de minister, preventie van criminaliteit zeer belangrijk
vinden, moeten wij toch wijzen op een probleem dat zich hierbij voordoet.
Bij de schaarste aan beschikbare middelen zal er altijd een spanning zijn
tussen de gelden die voor preventie beschikbaar zijn en de gelden die voor
repressie beschikbaar zijn. Zolang de preventie niet volledig slaagt –
en dat zal zij nooit – is er ook voldoende geld nodig voor de fase nadat
het feit gepleegd is. Wij willen dit met nadruk onder de aandacht van de minister
brengen.Voorzitter! Ik heb zojuist gesproken over de noodzaak van zichtbare aanwezigheid
van de politie op straat in het kader van de preventie van strafbaar gedrag.
De politie is ook een absoluut onmisbare schakel in de strafrechtelijke keten.
Een goed functionerende politie is van essentieel belang voor een goed functionerend
strafrechtsysteem en daarmee voor het vertrouwen van de burger in Nederland
als rechtsstaat. Mijn fractie ziet met grote bezorgdheid hoe de politie geteisterd
wordt door interne conflicten – bijvoorbeeld in Rotterdam, maar dat
is niet het enige geval – en door berichten over corruptie. De indruk
kan ontstaan, dat de politie vooral met zichzelf bezig is in plaats van met
haar eigenlijke taak, de opsporing van strafbare feiten en de handhaving van
de openbare orde. Welke mogelijkheden ziet de minister om de politie weer
op het juiste spoor te zetten?Dit brengt ons bij het openbaar ministerie als volgende schakel in de
strafrechtsketen en bij de thans plaatsvindende reorganisatie van het openbaar
ministerie. De reorganisatie van het openbaar ministerie is het meest actuele
voorbeeld van een probleem waarmee wij in deze Kamer vaker worden geconfronteerd:
het probleem dat de uitvoering van wetgeving reeds aan de gang is, terwijl
de wetgeving zelf nog tot stand moet komen en, in het bijzonder, onze Kamer
zich nog moet uitspreken over het betrokken wetsvoorstel. Maar in het geval
van de reorganisatie van het openbaar ministerie was zelfs nog geen overeenstemming
op hoofdpunten met de Tweede Kamer bereikt. De minister was nog in een felle
strijd met de Tweede Kamer gewikkeld toen met de feitelijke reorganisatie
van het openbaar ministerie reeds een begin werd gemaakt.Die grote onenigheid tussen de minister en de Tweede Kamer concentreerde
zich op twee onderwerpen: in de eerste plaats de bevoegdheid
waarop de minister aanspraak maakt om in te grijpen in het beleid van het
openbaar ministerie, meer in het bijzonder in de beslissing tot het al dan
niet vervolgen in een individuele zaak, en in de tweede plaats de taken en
bevoegdheden van het hoofd van het Parket-Generaal, in de media veelal super-PG
genoemd.Het mag zijn dat deze strijd nu bijgelegd lijkt en dat het lijkt alsof
de minister, voorlopig, heeft gewonnen, wij zijn ervan overtuigd dat de minister
zich moet voorbereiden op ernstige weerstand tegen haar plannen op deze punten.De Raad van State heeft enige maanden geleden het wetsvoorstel over de
tijdelijke voorzieningen in de reorganisatie van het openbaar ministerie afgewezen
wegens te grote gebrekkigheid. De minister heeft aangekondigd, dat zij desondanks
dit wetsvoorstel ongewijzigd aan de Tweede Kamer zal zenden. Is dit inmiddels
gebeurd?Voorzitter! Kort geleden, op 27 maart jongstleden, is de ministerraad
akkoord gegaan met het wetsvoorstel dat de definitieve regeling moet geven
van de reorganisatie van het openbaar ministerie. Op welke termijn zal dit
wetsvoorstel de Tweede Kamer worden aangeboden? In deze onduidelijke situatie
is, desondanks, de opbouw van het Parket-Generaal in volle gang. Wij vinden
deze overhaasting buitengewoon onverstandig. Voelt de minister zich opgejaagd
door de conclusies van de commissie-Van Traa? Waarom neemt de minister niet
rustig de tijd om na te denken en overleg te plegen over deze ingrijpende
operatie? Dat kan helpen om te voorkomen, dat zij moet terugkomen op eerder
genomen beslissingen. Ik refereer als voorbeeld aan het aantal PG's dat tenslotte
zal functioneren. Het doel van deze reorganisatie moet zijn, een structuur
tot stand te brengen die de komende decennia mee kan, opdat in de komende
decennia het openbaar ministerie zich kan bezighouden met zijn eigenlijke
taak: het leiding geven aan de opsporing van strafbare feiten en het vervolgen
van strafbare feiten, uiteraard met inachtneming van het opportuniteitsbeginsel.
Om dit doel te bereiken, is rustige en grondige bezinning en overleg nodig.
Het gaat om een zeer grote reorganisatie met verstrekkende gevolgen. Wij vrezen
dat, wanneer de reorganisatie van het openbaar ministerie op deze onvoldoende
doordachte wijze gestalte krijgt, de onduidelijkheid die daarvan het gevolg
moet zijn ertoe zal leiden dat het OM de komende jaren vooral bezig zal zijn
met interne twisten over bevoegdheden, taken en verantwoordelijkheden. Daardoor
zal het OM te weinig tijd en energie hebben voor de uitvoering van zijn eigenlijke
taak. Dat zou voor onze rechtsstaat zeer schadelijk zijn. Een tweede parlementaire
enquête naar het functioneren van het OM is werkelijk te veel gevraagd
van het vertrouwen van onze burgers in de rechtsstaat Nederland.De wijze waarop de reorganisatie van het OM geschiedt, baart niet alleen
onze fractie grote zorgen. De minister ontvangt over dit dossier scherpe kritiek
van in ieder geval één van haar coalitiepartners. In zijn bijdrage
aan de algemene politieke beschouwingen in november vorig jaar heeft de huidige
Kamervoorzitter in zijn toenmalige functie van fractievoorzitter van de VVD
scherpe kritiek uitgeoefend op het beleid van de minister van Justitie. Hij
zei: "De openlijke conflicten tussen minister en OM verhinderen het herstel
van gezag, vertrouwen en loyaliteit. Wij maken ons ernstige zorgen dat de
minister van Justitie op de verkeerde weg is." Even daarna sprak hij van zijn
"waarschuwingen aan het adres van de minister van Justitie".Eén van de strijdpunten bij de reorganisatie van het OM, ik zei
het al, is de vraag: hoe ver gaat de bevoegdheid van de minister om het beleid
van het OM te beïnvloeden? Mijn fractie gaat ermee akkoord dat de minister
de bevoegdheid heeft, algemene aanwijzingen te geven die gebaseerd zijn op
overwegingen van algemeen vervolgingsbeleid. Wij gaan er ook mee akkoord dat
de minister de bevoegdheid heeft om in een individueel geval een aanwijzing
tot vervolging te geven. In zo'n geval immers komt de zaak voor de rechter,
die zijn onafhankelijk en onpartijdig oordeel zal uitspreken. De CDA-fractie
kan echter niet aanvaarden dat de minister de bevoegdheid zou hebben om in
een individueel geval de behandelend officier van justitie dwingend een sepot
voor te schrijven. Zo'n bevoegdheid zou de deur openen voor politieke en andere
oneigenlijke beïnvloeding. De beslissing om in een bepaald geval niet
te vervolgen, behoort te voldoen aan het wettelijke criterium van artikel
167 van het Wetboek van Strafvordering. Deze beslissing kan alleen worden
genomen op gronden, aan het algemeen belang ontleend. De minister van Justitie
mag hierover geen zeggenschap hebben, omdat zij een politieke ambtsdrager
is. De CDA-fractie vindt het onacceptabel dat een dergelijke bevoegdheid in
het conceptwetsvoorstel reorganisatie OM aan de minister wordt toegekend.
De mogelijkheid van toepassing van artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering,
beklag bij het gerechtshof, doet aan ons standpunt niets af.De reorganisatie van het OM vindt haar oorsprong in de IRT-affaire. Immers,
de bevindingen van de commissie-Van Traa hebben er rechtstreeks toe geleid
dat de minister is begonnen aan de grootscheepse reorganisatie van het OM.
Het ligt dan ook voor de hand dat ik, na aandacht te hebben besteed aan de
reorganisatie van het openbaar ministerie, aandacht besteed aan de IRT-affaire.
Maar gezien het zeer vele dat daarover reeds is gezegd en geschreven, zal
ik mij beperken tot de bespreking van slechts enkele aspecten die minder in
de publiciteit zijn geweest.Ik wil eerst aandacht besteden aan de betrokkenheid van de minister zelf
bij de IRT-affaire en wel in haar vroegere leven als procureur-generaal.De minister heeft de procureur-generaal bij de Hoge Raad, mr. Ten Kate,
verzocht het functioneren van de procureurs-generaal in het kader van de IRT-affaire
te onderzoeken. Tijdens het slotdebat over de IRT-affaire in de Tweede Kamer
in november vorig jaar werd bekend, dat de minister aan mr. Ten Kate heeft
verzocht om niet haar eigen functioneren als PG in Den Haag te onderzoeken,
omdat de minister dit "moeilijk" zou vinden. Mr. Ten Kate heeft aan dit verzoek
voldaan. Een onderzoek naar het functioneren van de toenmalige PG bij het
gerechtshof in Den Haag heeft niet plaatsgevonden.Wij stellen groot belang in het antwoord van de minister op de volgende
vragen. Betrof het verzoek van de minister ook haar functioneren als PG in
Arnhem? Tast deze gang van zaken de geloofwaardigheid van de minister niet
in ernstige mate aan? Immers, wie niets te verbergen heeft
zal een onderzoek niet schuwen. Was er niet des te meer aanleiding voor de
minister van Justitie om juist wel haar eigen functioneren als PG in Den Haag
te laten onderzoeken aangezien daar op zijn minst genomen een smet op was
komen te rusten door de verklaring van de toenmalige hoofdofficier van justitie
in Den Haag, dat hij de minister bij haar aantreden als PG in Den Haag in
januari 1994 wel op de hoogte had gesteld van gecontroleerde doorlatingen
en/of afleveringen van drugs; de minister heeft de juistheid van deze verklaring
stellig ontkend. Was het niet beter geweest als de PG bij de Hoge Raad gezegd
zou hebben, dat hij onder de door de minister gestelde voorwaarden geen geloofwaardig
onderzoek kon verrichten? Wat is de waarde van het onderzoek door mr. Ten
Kate nu een van de vijf PG's buiten het onderzoek is gebleven, en nog wel
die procureur-generaal die zowel in Arnhem als in Den Haag heeft gefunctioneerd,
terwijl beide ressorten in hoge mate met drugscriminaliteit te maken hebben?Wij betreuren het dat de minister dit verzoek gedaan heeft. Door het enkele
verzoek stelt zij haar eigen geloofwaardigheid op het spel. En wij betreuren
het in hoge mate dat de procureur-generaal bij de Hoge Raad aan het verzoek
van de minister gevolg heeft gegeven. Dit doet ernstig afbreuk aan de resultaten
van zijn onderzoek.Ik kom op een ander onderwerp uit de IRT-affaire. Op verzoek van de minister
heeft mr. Ficq, de fungerend procureur-generaal in het ressort Amsterdam,
een onderzoek ingesteld naar het functioneren van de betrokken hoofdofficieren
van justitie. Mr. Ficq kwam tot gunstige en deels zelfs zeer gunstige bevindingen
over het optreden van deze hoofdofficieren. Deze bevindingen van mr. Ficq
zijn geheel anders dan de conclusies van de commissie-Van Traa en die van
de rijksrecherche. Uit de rapporten van de twee laatstgenoemden blijkt dat
sprake is van ernstige nalatigheid en disfunctioneren van in ieder geval een
of meer hoofdofficieren van justitie.Op welke gronden heeft de minister meer gewicht gehecht aan het oordeel
van mr. Ficq dan aan het oordeel van de onafhankelijke commissie-Van Traa
en dat van de rijksrecherche? Mr. Ficq is, in ieder geval in de visie van
de minister, min of meer een ondergeschikte van haar. Mr. Ficq moest bovendien
oordelen over eigen mensen. Toch heeft de minister zijn oordeel overgenomen.
Wij vragen de minister welke objectieve redenen aan haar keuze ten grondslag
liggen.Voorzitter! Met het oog op de tijd sla ik een stukje in mijn tekst over
en ga over tot opmerkingen over de volgende schakel: de reorganisatie van
de zittende magistratuur. Naast de reorganisatie van het OM worden op het
ministerie van Justitie nog vele andere grote wetgevingsprojecten voorbereid.
Ik noem als voorbeelden slechts de nieuwe wetgeving op het terrein van het
personen- en familierecht, op het terrein van het erfrecht, de vierde tranche
van de AWB en de projecten betreffende de reorganisatie van de rechterlijke
organisatie en de reorganisatie van de zittende magistratuur. Het departement
is zwaar belast, misschien wel overbelast.De Eerste Kamer past terughoudendheid ten aanzien van onderwerpen die
bij de Tweede Kamer in de vorm van een wetsvoorstel aanhangig zijn. Daarom
wil ik slechts een enkele opmerking maken over de door de minister voorgenomen
integratie van de kantongerechten in de rechtbanken. De rechtspraak van de
kantonrechters loopt over het algemeen goed. Als er een enkele keer een probleem
is, is dat een incidenteel probleem dat met een aanpak op maat kan worden
opgelost. Er is geen sprake van problemen die een grootschalige structuurverandering,
op de wijze waarop deze thans wordt voorgesteld, vragen. Het voornemen tot
integratie heeft al nuttig gewerkt. De kantonrechters hebben zich bezonnen
op hun organisatie. Zij hebben daarin thans weliswaar onder de dreiging van
de integratie, maar toch eigener beweging significante verbeteringen aangebracht.
Laat het voorlopig daarbij blijven. Laat het ministerie de beschikbare energie
besteden aan de oplossing van werkelijk grote problemen.Het andere project dat een ingrijpende reorganisatie van de rechtspraak
betreft, behelst een nieuwe regeling van het bestuur van de afzonderlijke
gerechten en de decentralisatie van het beheer over de middelen van de zittende
magistratuur. Dit project wordt gewoonlijk aangeduid met "integraal management".
Het bevindt zich nog in een voorfase. Het lijkt ons niet juist thans in de
Kamer inhoudelijk hierop in te gaan. Ik wil daarom alleen wijzen op de betekenis
van het voorgestelde integraal management. Anders dan wel wordt gedacht, is
dit project niet alleen van belang voor de interne organisatie van de zittende
magistratuur. Immers, de interne organisatie van de zittende magistratuur
heeft rechtstreeks invloed op de kwaliteit van de rechtspraak in Nederland.
Dit reorganisatieproject is daarom ook van groot belang voor de kwaliteit
van de rechtspraak in Nederland en voor de met de kwaliteit van de rechtspraak
onverbrekelijk samenhangende onafhankelijkheid van de rechtspraak. Het is
dan ook noodzakelijk dat dit project kritisch wordt bekeken, ook buiten de
kring van de zittende magistratuur en het departement.Voorzitter! Ik stap af van de reorganisatieprojecten. Ik wil nu aandacht
besteden aan enkele aspecten van de strafrechtspraak, zoals deze thans functioneert
in ons land.Mijn eerste opmerking betreft de noodzaak om van overheidswege meer voorlichting
te geven over de taak, de bevoegdheden, de mogelijkheden en vooral de onmogelijkheden
van de rechter. In het kader van het proces tegen de zogenaamde Hakkelaar
zijn er nogal wat apert onjuiste, onduidelijke of op zijn minst verwarde opvattingen
gedebiteerd over de strafrechtspraak in Nederland. Het proces tegen de Hakkelaar
heeft weer eens aangetoond hoe weinig men in Nederland in het algemeen weet
van de regels die de strafrechtspraak in ons land beheersen. Zo las ik in
een bericht in Het Parool van 1 februari jongstleden, voorafgaand aan de uitspraak
in de zaak tegen de Hakkelaar op 7 februari: "In Nederland bestaat (nog) geen
wettelijke regeling voor de kroongetuige. De Amsterdamse rechtbank zal zich
moeten oriënteren op algemene rechtsbeginselen, de uitspraken van de
parlementaire enquêtecommissie-Van Traa, het parlement en de regering."Wat hier staat, wekt grote bevreemding. In de opsomming die Het Parool
geeft van de kenbronnen waarop de Amsterdamse rechtbank zich volgens de krant
zou moeten oriënteren, ontbreekt namelijk de enige echt
belangrijke kenbron, de wet. De basis van ons strafproces ligt in artikel
1 Strafvordering: "Strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet
voorzien."Deze bepaling is een van de fundamenten van onze democratische rechtsstaat.
De strafrechter dient zich te oriënteren op de wet, zoals deze wordt
uitgelegd in de jurisprudentie en hij wordt daarbij geholpen door de wetenschappelijke
literatuur. Europese regelgeving en Europese jurisprudentie zijn daarbij van
wezenlijk belang. De strafrechter mag zich helemaal niet oriënteren,
zoals Het Parool wil, op de uitspraken van de commissie-Van Traa, het parlement
of de regering, zolang die uitspraken niet tot een democratisch tot stand
gekomen wet hebben geleid.Juist omdat dat niet mag, was het zacht uitgedrukt niet echt verstandig
van de minister om, kort voordat de rechtbank in Amsterdam haar vonnis zou
uitspreken in de Hakkelaarzaak, aan te kondigen dat zij voornemens is een
wetsvoorstel omtrent afspraken met criminelen in te dienen. Zo'n mededeling,
terwijl de zaak tegen de Hakkelaar nog sub judice is, wekt licht de indruk
dat de minister de oordeelsvorming van de rechtbank in Amsterdam heeft willen
beïnvloeden in die zin dat de rechtbank bewijs verkregen door afspraken
met criminelen niet als onrechtmatig bewijs zal bestempelen. Zo'n poging tot
beïnvloeding zou ongeoorloofd zijn, des te meer als deze poging wordt
gedaan door de minister van Justitie met haar gezag op dit terrein. Zelfs
de schijn had moeten worden vermeden.Voorzitter! Mijn fractie vraagt dringend de aandacht van de minister voor
het grote probleem van de megastrafzaken. De behandeling van een megazaak
legt een buitengewoon zware belasting op de organisatie van de rechtspraak.
Rechters en leden van het OM bij het betrokken gerecht zijn niet meer beschikbaar
voor de behandeling van "gewone zaken". Hetzelfde geldt voor griffiers, overig
ondersteunend personeel, gerechtsbodes, parketwachters en anderen. Daarnaast
legt de behandeling van een megazaak een ongewenst groot beslag op de beschikbare
zalen. Het enorme beslag dat de behandeling van megazaken legt op de capaciteit
in mensen en ruimte, is niet alleen een gevolg van de aard van dit soort zaken.
Het is mede een gevolg van een zeer ingrijpende ontwikkeling in onze strafrechtspraak.
Deze wordt buiten onze nationale wetgever om doorgevoerd als gevolg van de
rechtspraak van het Europese Hof voor de rechten van de mens en manifesteert
zich juist bij de behandeling van megazaken. Deze zeer ingrijpende ontwikkeling
is de overgang van ons traditionele systeem van strafrechtspraak naar een
systeem gebaseerd op het onmiddellijkheidsbeginsel, ons opgelegd – ik
zei het al – door de Europese rechter in Straatsburg.Het traditioneel in Nederland toegepaste systeem van strafrechtspraak
gaat ervan uit dat een belangrijk deel van het strafrechtelijk onderzoek tegen
een verdachte plaatsvindt voorafgaand aan de openbare terechtzitting. Dit
onderzoek geschiedt door de politie die de verdachte, de benadeelde en de
eventuele getuigen hoort en, zo nodig, nog eens hoort. Daarna kan er ook nog
onderzoek door de rechter-commissaris plaatsvinden. Doordat de rechter de
aldus opgemaakte processen-verbaal voorafgaand aan de terechtzitting grondig
bestudeert, neemt de behandeling van de zaak op de terechtzitting in het algemeen
niet veel tijd in beslag. De rechter neemt met de verdachte en diens raadsman
de processen-verbaal door. Wanneer door of zijdens de verdachte wordt aangevoerd
dat er in een proces-verbaal onjuistheden staan of wanneer de rechter ambtshalve
een nader verhoor nodig acht, is er aanleiding om een getuige ter zitting
op te roepen.Dit systeem is en wordt grondig gewijzigd door de steeds verdergaande
toepassing van het onmiddellijkheidsbeginsel onder invloed van de jurisprudentie
uit Straatsburg. Deze ontwikkeling heeft tot gevolg dat door of namens de
verdachte steeds minder genoegen wordt genomen met het verhoor van getuigen
door de politie. Steeds vaker worden door de verdediging grote aantallen getuigen
opgegeven om ter terechtzitting, althans door de rechter-commissaris, te worden
gehoord. En dan moet men niet aan vijf of zes getuigen denken, maar aan tientallen
die moeten worden gehoord. De zeer recente uitspraak van het Europese Hof
voor de rechten van de mens in de zaak van Van Mechelen tegen de Staat der
Nederlanden toont aan dat deze ontwikkeling steeds verder gaat. In deze zaak
hadden de verhoren van een aantal getuigen door de rechter-commissaris plaatsgevonden
buiten de lijfelijke aanwezigheid van de verdachten. De verdachten en hun
raadslieden zaten in een aangrenzende kamer. Zij konden de getuigenverhoren
beluisteren via een geluidsverbinding en via diezelfde geluidsverbinding konden
zowel de verdachten als de raadslieden vragen stellen. Toch is deze wijze
van verhoor van de getuigen door het Hof in Straatsburg als unfair bestempeld.
Zoals bekend, heeft de minister in reactie op de uitspraak van het Hof de
veroordeelden vrijgelaten.Ik wil nader ingaan op deze uitspraak. Het zal de minister bekend zijn
dat deskundigen zeer twijfelen aan deze vrijlating. Gezegd wordt dat, wanneer
maar tijdig gereageerd was op waarschuwingen die vorig jaar al in de Tweede
Kamer zijn geuit, er nu een procedure had kunnen zijn waarbij dit helemaal
niet nodig was geweest. Vorig jaar is in de Tweede Kamer aandacht gevraagd
voor het in ons nationale rechtssysteem creëren van een procedure door
het aanpassen van de bestaande procedure van herziening. Dan kan, nadat het
Europese Hof voor de rechten van de mens een beslissing heeft gegeven, de
zaak in herziening aan de Hoge Raad worden voorgelegd. Die kan dan de beslissing
geven die in dat geval noodzakelijk is. Er wordt gezegd dat het Europese Hof
in de zaak van Van Mechelen vooral gestruikeld is over een gebrekkige motivering.
Zou de motivering in de thans niet bestaande mogelijkheid van herziening door
de Hoge Raad zijn aangevuld, dan was vrijlating waarschijnlijk helemaal niet
nodig geweest. De minister heeft vorig jaar toegezegd dat zij een onderzoek
in zou stellen naar de aanpassing van het buitengewone rechtsmiddel van de
herziening. Hoever is zij daarmee? Is zij bereid, daarmee met grote spoed
verder te gaan? Ik krijg daarop graag antwoord.De organisatie van onze strafrechtspraak is in het geheel niet ingesteld
op de geschetste ontwikkelingen van megazaken en onmiddellijkheidsbeginsel.
Het gevolg hiervan is, dat de achterstand in de berechting van de gewone zaken
die voor het rechtsge voel van de burger vaak veel belangrijker
zijn, toeneemt. Cijfers over 1996 van één der gerechtshoven
laten zien, dat de behandeling van megazaken in dat jaar ertoe heeft geleid,
dat bij dat gerechtshof de behandeling van ongeveer 400 "gewone" zaken tegen
"gewone", niet-gedetineerde verdachten moest worden uitgesteld. Het aantal
van 400 is een netto-aantal, waarvan het aantal verdachten in de megazaken,
die dus wel konden worden behandeld, reeds is afgetrokken.Wanneer door de behandeling van megazaken de berechting van gewone zaken
wordt vertraagd, dreigen er nog andere problemen. Immers, dan dreigt het risico
van overschrijding van de redelijke termijn van berechting van artikel 6 EVRM.
Dit kan tot consequentie hebben dat er überhaupt geen berechting meer
plaats kan vinden, omdat de rechter het OM niet-ontvankelijk moet verklaren
in de strafvervolging.Ik herinner aan de rechtszitting van een maand of twee geleden in Rotterdam,
waarbij de rechtbank in 200 zaken de officier van justitie niet-ontvankelijk
verklaarde wegens overschrijding van de redelijke termijn. Dit alles is toch
zeer nadelig voor het vertrouwen van de burger in Nederland als rechtsstaat.
De CDA-fractie vindt het buitengewoon zorgwekkend, dat de behandeling van
megazaken ertoe leidt dat voor de behandeling van gewone strafzaken, dus die
zaken waarbij de burgers het meest betrokken zijn, onvoldoende mankracht,
tijd en zittingsruimte beschikbaar zijn. Wij zijn ervan overtuigd, dat adequaat
beleid noodzakelijk is en dat, bij het uitblijven daarvan, de geschetste ontwikkelingen
op korte termijn zullen leiden tot een totale ontwrichting van de strafrechtspraak
in ons land. Daarom vraagt de CDA-fractie de minister met grote klem om op
korte termijn een breed samengestelde studiecommissie van werkelijk deskundigen
in het leven te roepen, die met grote spoed moet zoeken naar oplossingen voor
het probleem van de megazaken in al zijn aspecten. Dan gaat het niet alleen
over zittingszalen. Wil de minister de instelling van een dergelijke studiecommissie
op korte termijn toezeggen?Megazaken leggen ook een zeer groot beslag op de opsporingscapaciteit
van de politie, en op de vervolgingscapaciteit van het OM. Wij hebben de indruk,
dat die twee schakels in de strafrechtsketen thans aanzienlijk sterker zijn
dan de schakel die door de rechtspraak wordt gevormd. Om die reden hebben
wij de aandacht van de minister in het bijzonder voor de fase van de berechting
van megazaken gevraagd. Versterking van opsporings- en vervolgingscapaciteit
leidt tot niets, als zij niet gevolgd wordt door versterking van de berechtingscapaciteit.Ik kom toe aan het laatste onderwerp: de ontwikkeling van de zware criminaliteit.
In het nummer van december 1996 van Sec, het tijdschrift voor samenleving
en criminaliteitspreventie, staat een artikel van de onderzoeker P. Smit over
de opmars van de Nederlandse misdaad. Het artikel loopt vooruit op de inmiddels
plaatsgehad hebbende publicatie van de resultaten van een onderzoek van het
WODC, waaraan de auteur van het artikel heeft meegewerkt. Aan dat artikel
ontleen ik de volgende passage: "Enkele decennia geleden bevond de criminaliteit
in Nederland zich in vergelijking met de ons omringende landen op een zeer
laag peil. Sinds het begin van de jaren tachtig tekent zich echter, getuige
de politiestatistieken, een forse toename van het aantal delicten af. Aanvankelijk
namen vooral de relatief lichtere criminaliteitsvormen in omvang toe. Vanaf
het midden van de jaren tachtig vertoont met name de zwaardere geweldscriminaliteit
een continue stijging. Inmiddels is het aantal delicten zodanig toegenomen,
dat de criminaliteit in Nederland een niveau heeft bereikt dat slechts weinig
verschilt van dat in andere Westerse landen. Weliswaar stegen ook elders de
misdaadcijfers, maar dat gebeurde over het algemeen minder sterk dan in ons
land. Het is nog maar de vraag of de criminaliteit in Nederland zal stabiliseren,
zodra een 'normaal' Europees niveau is bereikt."De CDA-fractie vindt dit een zeer zorgelijk bericht. De zwaardere geweldscriminaliteit
vertoont een continue stijging vanaf het midden van de jaren tachtig. Dit
is al meer dan tien jaar aan de gang. De heer Smit vraagt zich in zijn artikel
af of wij zullen blijven steken op een Europees niveau of daar zelfs bovenuit
zullen komen. Nederland als een van de meest onveilige landen van Europa!
Het is een schrikbeeld.Zeer recente cijfers van het CBS bevestigen dit beeld. Deze cijfers geven
aan dat geweldsdelicten in aantal en in ernst toenemen. Hoe verhouden deze
gegevens zich met de meermalen door de minister van Justitie gedane uitspraak
dat de criminaliteit in ons land terugloopt? Nog onlangs, in een interview
met Elsevier van 12 april 1997, heeft zij het volgende gezegd: "In vergelijking
met de meeste andere landen is Nederland veilig. Ons criminaliteitsniveau
is veel lager. Ik denk dus dat ons beleid goed is." Hoe kan de minister zoiets
zeggen? Uit de cijfers van haar eigen onderzoeksbureau, het WODC, blijkt dat
haar uitspraken objectief onjuist zijn.Betekent haar tevredenheid over haar eigen beleid, waarvan zij blijk geeft
in het interview, dat zij geen aanleiding ziet om het beleid tot beheersing
van de criminaliteit te intensiveren? De CDA-fractie is het hiermee grondig
oneens. Wij vinden dat alles op alles moet worden gezet om de Nederlandse
samenleving veiliger te maken. Wij vragen dan ook met klem aan de minister
welke extra inspanningen er gedaan zullen worden om de criminaliteit beter
te beheersen en om op zijn minst de stijgende tendens in de criminaliteit
terug te dringen.Voorzitter! Wij zullen met grote belangstelling naar de antwoorden van
de minister luisteren.De heer Heijne Makkreel (VVD):Voorzitter! Ik had mij niet voorgenomen, iets over de reorganisatie van
de rechterlijke macht te zeggen, maar na hetgeen mevrouw Michiels van Kessenich
zo-even heeft gezegd over de voornemens tot integratie van de kantongerechten
in de rechtbanken wil ik niet nalaten te melden dat mij dat uit het hart gegrepen
was en mij daar van harte bij aansluiten.Toen ik de aantekeningen maakte die ik als handleiding voor mijn bijdrage
hoop te gebruiken, stond er als eerste regel: verslag nog niet beantwoord.
Dat is inmiddels niet meer waar. Wij hebben de nota naar aanleiding van het
verslag vanochtend in ontvangst kunnen nemen. Deze is door de griffie voor
ontvangst gestempeld op 2 juni, gisteren.Wij hebben altijd nog de regel dat voor een debat over een wetsvoorstel
of over het beleid de antwoorden van de regering uiterlijk twee weekeinden
voorafgaand aan het debat in bezit van de leden zijn. Ik constateer dat het
dit keer niet alleen twee weekeinden geleden nog niet het geval was, maar
zelfs het laatste weekend. Er is kennelijk zelfs geen poging gedaan, althans
de woordvoerders dat antwoord eerder te doen toekomen.Gegeven de staatsrechtelijke implicaties zal ik het gebruik van het woord
onaanvaardbaar vermijden, maar ik wil wel graag mijn misnoegen over deze situatie
in dringende bewoordingen tot uitdrukking brengen en een beroep op de minister
doen, ervoor te zorgen dat zoiets niet nog een keer gebeurt. Ik zie bovendien
geen enkele reden waarom het zo lang moest duren, want de vraag in het verslag
was buitengewoon simpel en eiste geen enkel diepgaand onderzoek naar gegevens
die opgespoord moesten worden. Het ging alleen om een standpuntbepaling. Over
de materie van dat verslag zal de heer Talsma het uitvoeriger hebben. Ik ga
daar verder aan voorbij.Wel maak ik een opmerking over een zaak die daar zijdelings mee te maken
heeft, die in het voorlopig verslag aan de orde is gesteld en die in paragraaf
2 van de memorie van antwoord adequaat is weergegeven. Ik bedoel de uitspraak
die de Nationale ombudsman in februari 1996 heeft gedaan over de vraag of
de politie moet checken of een deurwaarder zijn executie terecht heeft voorgenomen.
In dit geval is die uitspraak van de Nationale ombudsman inhoudelijk zeer
aanvechtbaar. Hij is hier op civielrechtelijk terrein gekomen. Dat had hij
wellicht beter niet kunnen doen. Zijn conclusie dat in de betreffende zaak –
een klacht tegen de Amsterdamse politie, omdat die ten onrechte een deurwaarder
zou hebben geassisteerd – de klacht terecht was, heeft nogal wat problemen
veroorzaakt. Mijns inziens is die conclusie onjuist. Het artikel van Dubbink
in het Nederlands juristenblad in 1983 is volstrekt overtuigend. De sterke
arm is, desgevraagd, verplicht om bij een executie van een vonnis te assisteren.
De memorie van antwoord stelt dat de politie natuurlijk niet moet assisteren
bij kennelijk onjuiste executies. Daaraan wordt toegevoegd dat de politie
daarbij kan volstaan met een marginale toets. Dat is mij iets te voorzichtig.
Ik zou willen stellen dat de politie in geen geval verder kan gaan dan een
uiterst marginale toets. De ombudsman heeft dit geval "vol" getoetst met een
onjuiste uitslag. Zijn rapport wekt de schijn dat de politie verplicht is
om ook vol te toetsen. Dat heeft in de tussentijd al tot enige problemen aanleiding
gegeven. Het heeft zin om de wetgeving op dit punt aan te scherpen. Ik vraag
de minister om dat te doen, althans om dat te bevorderen.Wij hebben gevraagd naar de stand van zaken met de Deurwaarderswet. Daarop
is geantwoord dat deze zaak op het ogenblik aangehouden is. Dat is natuurlijk
weinig informatief. Ik wil graag iets meer weten over de termijnen waarop
de zaak volgens de minister rond zou kunnen komen. Toen ik, inmiddels geruime
tijd geleden, mijn intrede in deze Kamer maakte, kreeg ik van onze betreurde
fractiegenoot Ym van der Werff een dossier in handen dat drie jaar daarvoor –
dat is nu dus ruim 23 jaar geleden – door de deurwaarders aan alle 225
leden van de Staten-Generaal was betekend. Daarin brachten zij tot uitdrukking
dat een wettelijke regeling van het deurwaardersambt noodzakelijk was. Ik
heb mij die zaak vervolgens aangetrokken, omdat ik dat een redelijk verlangen
vond. Bij diverse begrotingsbehandelingen heb ik gevraagd hoe het daarmee
stond. Ik begin mij nu serieus af te vragen of ik gedurende mijn lidmaatschap
van deze Kamer het eind nog zal meemaken. Ik begin dat zelfs te betwijfelen.
Ik zou het op prijs stellen als de bewindslieden een beetje haast met deze
zaak zouden maken, niet zozeer om mij persoonlijk te gerieven, maar omdat
een kwart eeuw voor een dergelijke regeling langzamerhand wat aan de lange
kant wordt.Voorzitter! Ik maak enkele opmerkingen over de regeling van nakosten in
civiele zaken, een enigszins technisch onderwerp. In een civiel vonnis pleegt
degene die verloren heeft, in de kosten te worden veroordeeld en daarbij hoort
een begroting met de toelichting dat deze begroting van kosten geldt "tot
op deze uitspraak". Na die uitspraak kunnen er nog andere kosten ontstaan
die daar buiten vallen, maar dat betekent niet dat de veroordeelde deze niet
hoeft te betalen, zeker niet wanneer hij dwars gaat liggen en niet goedschiks
aan het vonnis voldoet. De regeling om de veroordeelde te bewegen tot betalen
is betrekkelijk summier. Artikel 56, vijfde lid, van het Wetboek van burgerlijke
rechtsvordering geeft een regel voor het begroten van nakosten, maar die betreft
slechts een heel klein deel van de werkzaamheden. Als de veroordeelde niet
goedschiks betaalt, moet degene die een veroordelend vonnis heeft verkregen
dus een nieuwe zaak aanspannen om zijn kosten te kunnen incasseren. Dat levert
natuurlijk een Droste-effect op, want die nieuwe zaak leidt wederom tot nakosten,
waar wederom narigheid over kan ontstaan.Het lijkt mij nuttig dat deze zaak nog eens in beschouwing wordt genomen
en dat een wat efficiëntere regeling van de nakostenvergoeding tot stand
zou komen. Ik verzoek de minister om daaraan enige aandacht te besteden. Ik
hoor graag of zij daartoe bereid is.Voorzitter! Ik maak mij zorgen over de ontwikkelingen in het aansprakelijkheidsrecht.
Ooit was er een hoofdregel die luidde dat schade wordt gedragen waar ze valt.
Op die regel wordt steeds meer inbreuk gemaakt en ik zou zelfs willen zeggen
dat er heel weinig meer van over is. Er zijn heel wat aansprakelijkheden gevestigd
door de wet en ook de jurisprudentie is geneigd om steeds verder te gaan met
het vestigen van risicoaansprakelijkheden. Ik geef twee voorbeelden van recente
ontwikkelingen.Het eerste voorbeeld is de uitspraak van de Hoge Raad dat een automobilist
die in conflict komt met een niet-gemotoriseerde verkeersdeelnemer, in beginsel
voor ten minste 50% van de schade van de tegenpartij en natuurlijk ten volle
voor zijn eigen schade aansprakelijk is, zelfs indien de andere partij aantoonbaar
schuld aan het ongeluk heeft.Het tweede voorbeeld. In de wet is neergelegd dat de aansprakelijkheid
van de werkgever voor bedrijfsongevallen uitzondering lijdt ingeval de werknemer
aan wie een ongeluk is overkomen, uitermate roekeloos heeft gehandeld. Nu
heeft de Hoge Raad onlangs een arrest gewezen waarin die regel
onwerkzaam wordt gemaakt, doordat aan het begrip "roekeloos" een inhoud is
gegeven die uitermate onwaarschijnlijk maakt dat een werkgever ooit waar zal
kunnen maken dat een werknemer in die zin roekeloos is geweest.Wij komen dus steeds verder terecht in de situatie waarin iemand die schade
lijdt, bijna altijd wel iemand anders daarvoor aansprakelijk kan stellen.
Daarmee is de beperking van het beroep op de rechter natuurlijk niet gediend.
Ik mag wel zeggen dat de ontwikkeling van het "lawyer's paradise" steeds verder
gaat. Zaken die vroeger geen enkele aanleiding tot actie gaven, leiden nu
tot procedures. Ik denk, voorzitter, dat de wetgever na dient te gaan of deze
ontwikkeling in de jurisprudentie wel een goede is en of de wet op sommige
punten niet moet worden aangescherpt om die ontwikkelingen bij te buigen.
Ik zou graag willen weten hoe de bewindslieden daarover denken.Tenslotte had ik mij voorgesteld, nog iets te zeggen over de handhaving
van het recht in zijn algemeenheid. Dit is een onderwerp dat ik vaker vanaf
deze katheder heb besproken. Toen ik mijn gedachten bepaald had over wat ik
hierover zeggen zou en vervolgens mijn bijdrage van vorig jaar nog eens nalas,
kwam ik tot de ontdekking dat het bijna hetzelfde was. Ik zou dus kunnen volstaan
met de bewindslieden naar de Handelingen van 4 juni 1996 te verwijzen, maar
onder het motto "frappez toujours" wil ik het daarbij niet helemaal laten.Ik constateer dat er een wederzijdse beïnvloeding is van regeldichtheid,
van de mate waarin de regels door de burgers vrijwillig worden geaccepteerd,
van de inspanning die de overheid zich getroost om de regels te handhaven
en van het resulterende niveau van rechtshandhaving, de veiligheidsbeleving
van de burger. Ik denk dat het een illusie is te veronderstellen dat de zware
criminaliteit effectief kan worden bestreden als de kleine criminaliteit ongemoeid
blijft. Ik denk dat het evenzeer een illusie is te veronderstellen dat de
kleine criminaliteit effectief kan worden bestreden wanneer het plegen van
overtredingen normaal wordt en ongemoeid wordt gelaten. Wie geleerd heeft
dat je iedere verkeersregel ongestraft aan je laars mag lappen, ziet op een
gegeven moment niet meer in waarom hij bij de groenteafdeling van Albert Heijn
geen appeltje zou mogen opeten zonder dat te betalen. Wie gewend is dat appeltje
op te eten zonder te betalen, gaat op een gegeven moment weer iets verder,
enz. Dit betekent dat de regelhandhaving ook op het laagste niveau essentieel
is voor het handhaven van een rechtsstaat. Ook, en zelfs juist, simpele overtredingen
dienen effectief opgespoord en bestraft te worden. Als een regel niet belangrijk
genoeg is om over te gaan tot effectief opsporen en bestraffen, moet die regel
worden opgeheven. Want het bestaan van regels die men niet bereid is te handhaven,
is schadelijk omdat het tot het door mij zo-even bestreden gevolg leidt. Het
laten voortbestaan van niet-effectief gehandhaafde regels leidt tot het verloren
gaan van de eerbied voor de wet. Wij moeten dus zuinig zijn met regelgeving.
Ik moet er meteen bij zeggen dat deze Kamer zich dit ook zelf moet aantrekken,
omdat hier nog wel wat wetgeving passeert waarvan wij het nut zouden moeten
betwijfelen.Ik maak nog een opmerking tot slot over een gevolg van de situatie die
is ontstaan waarin de handhaving van de veiligheid en de regels op beperkt
niveau soms te wensen overlaat. Ik wijs op het feit dat in plaats van dat
de politie optreedt steeds meer de burgerij ertoe genoodzaakt wordt om voor
de beveiliging van de eigen eigendommen te zorgen. Enige tijd geleden stond
een bericht in de krant dat handelde over iemand die zoiets gedaan had. Na
wat insluipingen waaraan de politie weinig aandacht schonk, had hij een camera
en een paar detectors geïnstalleerd, zodat hij wat beter kon nagaan of
er weer van insluiping sprake was. Zo betrapte hij op een gegeven moment een
insluiper. Deze wenste zich niet te verwijderen zodat een handgemeen ontstond.
Vervolgens kwam de bewoner, die de insluiper wilde verwijderen en hem daarbij
enige klappen had toegediend, voor de strafrechter wegens mishandeling. Hij
werd veroordeeld. Een beroep op noodweer werd afgewezen. Daarvan was geen
sprake omdat de bewoner voor het gevecht had kunnen weglopen. Dat had hij
nu juist níét gedaan; hij had detectors aangebracht.Voorzitter! Deze uitspraak is volstrekt in lijn met de jurisprudentie
over het begrip noodweer. Er is niets vérder van mij dan dat ik kritiek
op deze rechterlijke uitspraak zou uitoefenen. Echter, ik denk dat de Nederlandse
burger van deze uitspraak weinig begrijpt. Ik vraag mij af, of het niet nodig
is na te denken over de positie van de burger die uit bittere noodzaak zijn
eigen huis beschermt, waar de politie daartoe niet meer in staat is. Mijns
inziens moet het zo worden geregeld dat de burger die dat doet, niet in aanraking
komt met de strafrechter wanneer zijn bemoeienissen nodig blijken te zijn.De heer Talsma (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik zal in mijn betoog een aantal onderwerpen van
bijzondere aard aankaarten, maar ik wil toch beginnen met grote waardering
en instemming te betuigen met het betoog van mevrouw Michiels van Kessenich
op het terrein van de strafrechtspraak, waar zij een diepgravend en gefundeerd
betoog heeft gehouden. Collega Heijne Makkreel prees haar al in verband met
een ander gedeelte van haar redevoering.Voorzitter! Ik richt mij allereerst op onze vragen over de Wet op het
binnentreden van een paar jaar geleden. Het gaat om het punt dat een deurwaarder
de machtiging nodig heeft van de burgemeester om een woning te betreden ter
inbeslagneming, ontruiming en dergelijke. De heer Heijne Makkreel heeft het
al even gehad over de beantwoordingswijze, maar daarover zal ik nu niet spreken.
Ik richt mij nu op de inhoud.De gehele Kamer was met de aangegeven opzet erg ongelukkig. De argumenten
zal ik niet herhalen, maar ik onderstreep dat, als een rechter een uitspraak
doet en de deurwaarder door de wet is geroepen om die uitspraak ten uitvoer
te leggen, er principieel geen taak of bevoegdheid voor een burgemeester is
om de deurwaarder te machtigen of niet. Ik meen te mogen zeggen dat de toenmalige
minister Kosto het hiermee eigenlijk wel eens was. Hij voelde het bezwaar
wel aan, maar een en ander was nu eenmaal zo tot hem gekomen uit de Tweede
Kamer; hij was maar voor korte tijd minister. Hij deed vervol gens
de volgende belangrijke uitspraak: "De positie van de deurwaarder in deze
kwestie heeft alle fracties zorgen gebaard. Ik zou met de Kamer willen afspreken,
de evaluatie op het punt van de deurwaarderlijke praktijk bijvoorbeeld met
een jaar te doen, dus nadat wij een jaar ervaring hebben opgedaan met de wet
zoals die er nu ligt. Ik vraag dus vertrouwen van de Kamer. Mocht uit de evaluatie
blijken dat de vrees van de Kamer wordt bewaarheid, dan is snel een reparatiewetje
te maken dat misschien nog vóór volgend jaar Kerstmis bij deze
Kamer kan liggen. Dat voorstel doe ik de Kamer." De Kamer heeft dit toen aanvaard.Al een jaar geleden heb ik gevraagd hoe het hiermee stond. Inmiddels was
het al geen Kerstmis 1995 meer, maar 1996. Ik kreeg toen een vaag antwoord;
er werd gestudeerd. En ook dit jaar was het antwoord wat onduidelijk: wij
zijn ermee bezig, wij zullen nog wel eens zien. Wij hebben toen nader gevraagd
of de minister bereid was, de toezegging van haar ambtsvoorganger onverwijld
gestand te doen door middel van het indienen van een wetsvoorstel en zo het
gegeven vertrouwen te honoreren. Zeer laat – dat heeft de heer Heijne
Makkreel terecht gezegd – hebben wij nu een antwoord gekregen waarin
de minister tot mijn genoegen en voldoening aangeeft dat er wetgeving zal
komen waarbij ook de deurwaarder wordt opgenomen in de reeks uitzonderingen
waarin geen machtiging nodig is. Dit is precies wat wij vroegen, maar dan
vervolgt de minister met: "Voorts zal ik na overleg met de Koninklijke vereniging
van deurwaarders bezien, of de toepassing van de regeling in artikel 444 van
het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering, waarbij een plicht tot vergezelling
door de politie is neergelegd, verbetering behoeft." Voorzitter! Ik leg dat
woord "voorts" zó uit dat de minister dit punt bij het wijzigingswetje
wil betrekken. Nu gaat het mij erom dat de toezegging van minister Kosto wordt
gehonoreerd en ik vind het uitstekend als er daarnaast een ander wetje wordt
voorbereid, maar als dat punt eraan wordt gekoppeld – ik heb uit kringen
van deurwaarders nooit de behoefte aan bestudering van dat vraagstuk vernomen,
dus ik begrijp niet goed waar het op gebaseerd is – dan zal het nog
ten minste twee jaar duren voordat het reparatiewetje er is. Ik vraag dus
aan de minister of zij bereid is om het reparatiewetje zoals minister Kosto
het heeft bedoeld, onverwijld bij de Staten-Generaal in te dienen, los van
het overleg met de deurwaarders over het andere geval, dat hier niets mee
te maken heeft. Als een minister in dit huis of aan de overzijde een toezegging
doet en bovendien daarbij vertrouwen vraagt en krijgt, dan kan toch zelfs
een volgende minister daar niet zo luchtig over doen als deze minister nu
gedaan heeft? Ik vraag dan ook een duidelijke uitspraak; als de minister met
"voorts" bedoelt dat het los van dit alles staat, dan ben ik volstrekt tevreden,
dan is zij de toezegging van minister Kosto inderdaad nagekomen.Voorzitter! Ik heb hier al eens gesproken over het functioneren van ambtenaren
in hun departementale omgeving. Ik stel voorop dat er buitengewoon kundig
wordt gewerkt en dat er zeer bekwame mensen bezig zijn. De minister zou ook
kunnen zeggen dat de minister verantwoordelijk is; dat is natuurlijk zo en
daar ga ik ook van uit, maar er zijn toch heel wat gevallen waarin er iets
rammelt. En dan praat ik niet over deskundigheid, maar over goede wil en een
praktische benadering. Ik zeg dit niet zomaar uit mijzelf; niemand minder
dan minister-president Lubbers heeft in een uitvoerig betoog bij, naar ik
meen, de algemene beschouwingen gesproken van de stroperigheid van de ambtelijke
wereld. Ik mag dus zeggen dat het ook in hoge kringen van ons landbestuur
wel eens wordt gevoeld. Niemand minder dan Ed van Thijn zei bij zijn inaugurele
rede dat politieke leiders te vaak onder de duim van hun eigen ambtenaren
zitten, dat de balans te ver doorgeslagen is naar de bureaucratie en dat het
tij gekeerd moet worden. Het percentage beleidsambtenaren neemt bovendien
sprongsgewijze toe, terwijl specialisering van ambtenaren een hoge vlucht
heeft genomen, waardoor departementen slecht te overzien zijn, aldus de heer
Van Thijn.Voorzitter! Ik zal mij nu verder bepalen tot de meer dagelijkse dingen;
de heer Heijne Makkreel heeft er ook al over gesproken en ik meen dat ook
mevrouw Michiels van Kessenich een beetje kritiek op deze gang van zaken had.
De heer Heijne Makkreel noemde het voorbeeld – ze zijn er bij de vleet –
van de vragen die wij op 13 mei hebben ingediend, alweer drie weken geleden.
Ik kreeg de antwoorden pas toen ik hier vanmorgen aankwam. Nu kan ik snel
lezen, maar dit is toch geen juiste gang van zaken.Wij hebben hier ook een wetsvoorstel liggen over de oproeping in strafzaken,
waarbij volkomen terecht zoveel mogelijk wordt geprobeerd, een verdachte in
persoon te dagvaarden. Dat is schitterend. Ik had eerder enkele malen om uitbreiding
gevraagd en dat gebeurde ook, maar nu is ook bepaald dat, als een verdachte
een oproeping weigert aan te nemen, welke mogelijkheid hij nu krijgt, daarvan
proces-verbaal wordt opgemaakt. Onze vraag of dat ook als een uitreiking in
persoon geldt, wordt bevestigd, met als reden dat het voortvloeit uit het
bestaande systeem der wet. Op 4 februari jongstleden, dus vier maanden geleden,
hebben wij naar dat systeem geïnformeerd, maar blijkbaar is die vraag
moeilijk te beantwoorden, want het antwoord is er nog steeds niet.De minister zal het met mij eens zijn, als ik zeg dat het Wetboek van
Strafvordering een uitstekend spoorboekje is. Minister Van Agt heeft het naar
mijn herinnering beschreven als een ragfijn stelsel van bepalingen. Het dient
als spoorboekje ook voor de semi-juristen, de gerechts- en parketsecretarissen
en het gehele politieapparaat. Welnu, daarin moet woordelijk staan dat een
zodanige uitreiking de kracht heeft van een uitreiking in persoon en er moet
niet verwezen worden naar het systeem der wet. De door mij genoemde personen
hebben dat niet bij de hand. Daar komt bij dat ik niet weet wat bedoeld wordt.Ik geef nog een voorbeeld. Vanmorgen hebben wij antwoord gekregen op vragen
over wetsvoorstel 23714 inzake oudervoogdij. Een aantal vragen blijkt echter
niet te zijn beantwoord. Het volgende blijkt gebeurd te zijn: een voorlopig
concept van de gestelde vragen dat nog niet compleet is, gaat naar het departement
en daar kijkt men alleen maar naar het concept en worden de later gestelde
vragen over het hoofd gezien. Dat is niet in haast gebeurd, want men had er
weken de tijd voor.Ik heb al eerder bij de behandeling van de begroting van Justitie aangegeven
dat het buitengewoon onbevredigend is, als er voortdurend
geklaagd moet worden over de onvolledige, onjuiste en langs de vraag heen
gaande antwoorden. Ik vraag nogmaals of de minister daarnaar wil kijken.Daar de heer Schuyer mij verleden jaar heeft geciteerd, zal hij het zich
herinneren dat ik de minister toen namens mijn fractie heb geprezen voor haar
benadering en de regeling van de top van haar departement. Daar blijf ik bij.
In die top was heel wat te veranderen; dat was niet niks. Er was daar ook
heel wat misgegaan. Het is zeker geen regel in het ministeriële land
dat een minister direct ingrijpt. Het was voor haar zeker niet eenvoudig,
want zij zat een tijd lang zonder naaste medewerkers. Nogmaals, dat was heel
verdienstelijk werk. Ik hoop dat zij nog een stap zet, waardoor het ambtelijke
apparaat iets meer volgens haar aanwijzingen en richtlijnen gaat functioneren.
Mocht dat wat moeilijk zijn, dan moet dat maar.In de Tweede Kamer wordt maandenlang iedere week gesproken over het asielzoekersbeleid
van het kabinet en daar moeten wij niet tussenkomen. Ik herhaal evenwel dat
ik nog steeds niet happy ben met het verschijnsel van door asielzoekers weggemaakte
paspoorten. Wij hebben het afgelopen jaar gemerkt dat dit een heel storende
factor is bij de politie, de marechaussee, de douane en de IND. Die instanties
doen alle moeite om achter de identiteit te komen van degene die zich zonder
paspoort meldt. Blijkbaar wordt het geaccepteerd dat iemand zonder paspoort
in een vliegtuig stapt of het daar wegmaakt. Een andere mogelijkheid is dat
het paspoort aan een reisbegeleider wordt afgestaan die er op zijn beurt goed
aan verdient en die de paspoorten voor een nieuwe serie passagiers kan gebruiken.
Daar moet mijns inziens wat aan gedaan worden. Hierop is de volksuitspraak
van toepassing: al te goed is buurmans gek.Het blijkt waar te zijn dat de Canadese autoriteiten elke niet van papieren
voorziene passagier ongeveer 3000 Canadese dollars in rekening brengen. Dat
werkt heel goed. De luchthaven Schiphol vindt het natuurlijk niet leuk om
al die bezoekende maatschappijen de plicht op te leggen om de paspoorten op
de een of andere manier in te nemen of te kopiëren. Ik zou ze tegen reçu
innemen waarna ze bij de marechaussee op Schiphol kunnen worden terugverkregen.Daar moet toch wat aan gebeuren. Het is te gek om los te lopen, dat alle
medewerkers ronduit klagen over deze geweldige obstructie in hun werk en dat
wij er niets aan zouden doen.Ik geef een ander voorbeeld, waarin naar mijn mening de praktijk van te
ruime normen uitgaat. Ik stel voorop, dat ook de VVD van mening is dat er
een eerlijk en oprecht asielbeleid moet worden gevoerd, zoals dat in onze
Vreemdelingenwet en in internationale verdragen is verankerd. Ik herinner
mij nog heel goed, dat niemand minder dan minister-president Kok bij zijn
eerste algemene beschouwingen in dit huis – in de Ridderzaal –
zei, dat de echte asielzoeker volledige en algehele bescherming verdient.
Dat is nu precies waar het om gaat en daar zijn we het ook over eens.Maar er is ook een groep, die is uitgeprocedeerd en voor wie alle redenen
die er zouden kunnen zijn voor een status als asielzoeker, zijn vervallen.
In een mededeling van het departement van maart van dit jaar lees ik, dat
uitgeprocedeerde asielzoekers niet langer met lege handen Nederland uit hoeven.
De eerste 1000 asielzoekers krijgen binnenkort het aanbod om terug te keren –
nogmaals, het gaat om afgewezen asielzoekers! – waarbij zij in eigen
land gedurende negen maanden een Nederlandse uitkering ontvangen. Ook hoeven
zij niet binnen de wettelijke termijn van vier weken het land te verlaten,
maar kunnen zij eerst een opleiding volgen. Na hun terugkeer worden ze geholpen
met het vinden van een baan of het stichten van een bedrijf. Daartoe kunnen
ze van de Nederlandse overheid startkapitaal lenen. Het gaat vooreerst alleen
om personen uit Ethiopië, Eritrea en Angola.Natuurlijk is dat sympathiek en het is die mensen gegund. Ik zeg dit niet
met enige kwade bedoeling of wat dan ook dat het die mensen niet gegund zou
zijn, maar het gaat hier om uitgeprocedeerde personen. Iedere reisagent die
duur betaald wordt – ik begreep vorig jaar van de staatssecretaris,
dat dit in ongeveer de helft van de gevallen gebeurde – kan dat als
extra werving gebruiken: je moet weliswaar eerst een lange procedure doorlopen,
maar als je wordt afgewezen, krijg je een cursus, startkapitaal en al die
dingen meer. Daarvan kan ook gezegd worden: al te goed is buurmans gek. Het
werkt bovendien averechts, want het geeft een ideale wervingsslogan in al
die landen: ga naar Nederland – met een vergoeding daarbij, zo zegt
zo iemand dan – en je komt er altijd beter van terug! Voorzitter! Ik
dring er nogmaals op aan, dat de staatssecretaris en de minister met al hun
goede bedoelingen op dit gebied toch iets meer de moed moeten hebben om "neen"
te zeggen. Regeren is niet iedereen altijd zijn zin geven; regeren is eerlijk
en rechtvaardig een geval onderzoeken en ook af en toe "neen" zeggen. Iemand
die op deze manier ons land is binnengekomen, mag toch niet klagen over alle
tijd dat hij hier is en behoeft niet nog meer extra steun.Voorzitter! Er is vooral door het Tweede-Kamerlid Dittrich nogal eens
gesproken over het feit, dat strafzittingen zonder beperkingen op de televisie
te zien zouden moeten zijn. Hij gebruikt daarbij het argument dat dat de ultieme
controle is van de openbaarheid op de eerlijke gang van zaken in de terechtzitting.
Het is op zichzelf niet onjuist dat die controle er moet zijn, maar die is
er al. In vrijwel elke rechtbank is er een kleine staf van zeer goed gedocumenteerde
rechtbankjournalisten. Ik praat over de zittingen van de meervoudige strafkamers,
soms bij de politierechter. De verslaggevers doen daar verslag van. Zij selecteren
zelf. En als er ook maar iets is wat niet helemaal in orde zou kunnen zijn,
dan komt dat heus wel in de publiciteit. Hoe gaat het met televisie? Om te
beginnen, is de televisie niet onbeperkt in zendtijd. Een strafzitting duurt
een hele dag en een televisie-uitzending zou per dag, ruim genomen, een uur
kunnen duren. Er zijn 19 rechtbanken, waarvan enkele meer strafkamers hebben.
Ik schat dat er ten minste 30 strafkamers elke week zitting hebben. Vijf zaken
per week is niet te veel. Dat houdt in: 150 zaken per week. Hoe kan men in
vredesnaam volhouden dat ook maar in de verste verte een televisie-uitzending
de echte controle op een goede gang van zaken zou kunnen zijn? Ik begrijp
het niet. Het is ook niet verder toegelicht. Maar ik wil hier duidelijk uitspreken
dat de fractie van de VVD dit een buitengewoon onjuiste zaak vindt. Ik citeer
in dezen de oud-hoogleraar sociologie, de heer Jacques van
Doorn. Hij heeft in de HP-De Tijd van 4 april 1997 heel nuttige dingen gezegd:
"Als wij de integriteit van onze rechtspraak willen beschermen, moeten wij
daarom niet overgaan tot meer mediamacht maar tot minder. Laat de rechtbankverslaggever
zijn eerlijke werk maar doen en bespaar ons de poppenkast van het genre O.J.
Simpson. Recht is gebaat bij afstand houden, primair van de sensatiebeluste
massa." Ik sluit mij daar van harte bij aan, voorzitter.Dan kom ik bij de civiele kantongerechtsprocedure. Een jaar of wat geleden
is ingevoerd dat men ook zonder deurwaardershulp zou kunnen beginnen te procederen.
Dat heet dan ook een dagvaarding. Ik meen dat mevrouw Michiels van Kessenich
ook heeft gesproken over deze procedure en over de daarmee samenhangende wetsmaatregelen.
Het is in de praktijk een volslagen mislukking gebleken te zijn. 4% is op
deze manier aan te wijzen. De rest blijft bij de deurwaarder. Het ongelukkige
is alleen dat, in verband met alle voorbereidingen, de dagvaardingstermijn
en dus de hele procesgang bij het kantongerecht een zes tot acht weken langer
duurt. Ik heb de minister ooit eerder gevraagd om de oude toestand te herstellen
of althans voor de deurwaarders weer de oude termijnregeling in te voeren.
Dat is als men wil met een pennenstreek gebeurd. Toen werd ik verwezen naar
de wijziging op het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering in het algemeen,
die weer samenhangt met de wijziging op de rechterlijke organisatie, met name
van de kantongerechten. Mijn collega Heijne Makkreel heeft al opgemerkt dat
de fractie van de VVD de zaak van de integratie van de kantongerechten nog
niet ziet zitten. De Tweede Kamer is er ook nog niet uit. Kortom, het lijkt
mij volstrekt onjuist dat deze niet werkende regeling – want dat is
ook door het WODC bevestigd – niet in een apart wetje kan worden herzien.
Waarom moet dat zo vreselijk lang duren? Ik nodig de minister dus uit om de
regeling alsnog uit de wetsvoorstellen te lichten en in een apart voorstel
aan ons te doen toekomen.Voorzitter! Ik sluit mij opnieuw aan bij mijn fractiegenoot de heer Heijne
Makkreel. Hij heeft vorig jaar gesproken over rechtshandhaving. Hij heeft
dat nog eens wat uitvoeriger toegelicht, precies in de sfeer waarin ik toevallig
laatst een praktijkvoorbeeldje meemaakte. Ik zal het noemen, zodat het iets
meer tot leven komt. Ik heb eind oktober, begin november 's avonds een seminar
meegemaakt in de Pieterskerk in Leiden. Tussen twee haakjes, daar waren de
heren Glastra van Loon en Cohen uit dit huis in een forum aanwezig. Dat was
zeer interessant. Na afloop ging ik nog een rondje maken: de Breestraat, de
Steenschuur, Rapenburg en weer terug. Het was donker. Het Rapenburg is schaars
verlicht, wat ik heel gezellig vind. Ik ben toen gepasseerd door talloze fietsers,
kennelijk allemaal studenten. Zij hadden allen nog niet het begin van een
pitje, van een lamp, voor of achter op de fiets. Ik ben zo'n beetje gaan tellen.
En bij de 100 fietsers ben ik opgehouden. Het is daar vaak smal, er is geen
stoepje en je moet dus af en toe opzij. Op het laatste moment hoor je nog
wel eens een belletje. Het was dus duidelijk en een absoluut vaststaande zaak
dat in Leiden de jongelui geen fietsverlichting voeren. Ik vind het toch wel
een beetje jammer, dat de hope des vaderlands zich zo weinig of helemaal niets
van de voorschriften aantrekt. Maar, voorzitter, ik meen dat de kwestie dieper
gaat. Ik geloof dat de enkele student die zijn fiets zou willen voorzien van
een koplamp of achterlicht dat niet doet, omdat hij daarmee zou opvallen en
als een soort uitgeworpene zou worden beschouwd. Ik zie de heer Postma nu
al ja knikken.In aansluiting op de woorden van de heer Heijne Makkreel zeg ik: wij moeten
hier niet te licht over denken. Als ik in politiekringen informeer naar deze
zaken, krijg ik min of meer te horen dat het niet meer hoeft en dat het eigenlijk
niet meer is toegestaan om zoiets te doen als letten op fietsen zonder licht.
Ik bepleit nu niet het houden van razzia's of het voeren van strenge controles,
maar ik bepleit alleen dat af en toe, nogmaals: af en toe, een agent ook eens
deze dingen noteert en daarvoor een bekeuring geeft. Ik ben van mening dat
dat voor een buitengewoon groot verschil zal zorgen met de toestand van nu,
want nu vindt de hele jeugd het niet voeren van licht een volstrekt vanzelfsprekende
zaak. Zij denkt: er bestaat geen verkeerswetgeving. Is het voor de minister
niet mogelijk om een soort richtlijn of misschien instructie uit te vaardigen
en daarin aan te geven dat de politie of de opsporingsambtenaren zich af en
toe ook bezig moeten houden met bijvoorbeeld het verbaliseren van een enkele
fietser zonder licht?De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Voorgaande jaren was onze bijdrage sterk toegespitst op het
drugsbeleid van deze paarse regering. Hieraan lag ten grondslag, dat wij van
deze paarse regering op dit punt enige verwachting koesterden, waarin we trouwens
bitter werden teleurgesteld, en ook de overweging, dat de criminalisering
van het drugsgebruik niet alleen de goudmijn voor de grote criminaliteit vormt,
maar ook een enorm, onevenredig groot beslag legt op de politionele en justitiële
capaciteit en middelen. We hebben vorig jaar moeten constateren, dat de minister
niet bereid was om een fundamenteel debat te voeren over haar in onze ogen
contraproductieve drugsbeleid. Door de druk van de Fransen leek zij een beetje
op een opgejaagd konijn. Ook de beschouwing van haar partijgenoot Glastra
van Loon in deze zaal, die het liberale vaandel van D66 hoog probeert te houden,
had niet als resultaat dat er een open debat kwam. Ik constateer dat GroenLinks
op dit gebied – ik zeg nadrukkelijk: op dit gebied – nog de enige
liberale partij van Nederland is. Liberaal in die zin, dat mensen vrij zijn
om hun eigen genot te kiezen, zolang ze daarbij niet de vrijheid van anderen
aantasten. Dat principe geldt voor het gebruik van alcohol, tabak en voor
bergbeklimmen, maar om een of andere duistere reden wil dit niet lukken voor
drugs. Iedereen kan toch vaststellen, dat het argument van de volksgezondheid
niet klopt, omdat de schade van het gebruik van alcohol en tabak veel groter
is dan die van drugs. De schade wordt vooral veroorzaakt doordat het illegaal
wordt gemaakt.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter! Ik wil de heer Pitstra eraan herinneren, dat ook de Partij
van de Arbeid vorig jaar in deze en in de Tweede Kamer vele malen kritische
opmerkingen over het drugsbeleid van deze regering heeft gemaakt.De heer Pitstra (GroenLinks):Dat is waar. Hiermee kan ik instemmen, maar de opmerkingen van de PvdA
hebben ook niet als resultaat gehad dat het drugsbeleid is geliberaliseerd.
Het is echter waar dat ook de fractie van de Partij van de Arbeid vooral in
deze zaal opmerkingen over het drugsbeleid heeft gemaakt.Voorzitter! Ik zei dat vooral schade wordt veroorzaakt doordat het gebruik
van drugs in de illegaliteit is gedrukt. De paarse verwachtingen zijn dus
in rook opgegaan. Je zou kunnen zeggen, dat paars zich onder curatele van
het buitenland laat stellen. Terwijl liberalisering – ik meen dat de
minister sprak van regulering – was aangekondigd, is het beleid feitelijk
verstrakt: minder coffeeshops, minder grammen, strakkere regels voor thuisteelt,
geen verkoop aan buitenlanders en op de paddo's, ja, ook op de paddo's, is
de jacht geopend. Met de jacht op paddestoelen is de jacht op de hele vrije
natuur geopend, want in allerlei bossen staan paddestoelen. Het blijft natuurlijk
wel merkwaardig dat de ene plant met wortel en tak moet worden uitgeroeid,
terwijl dit niet van toepassing wordt verklaard op de Franse druivenstruiken.
Gezien de enorme maatschappelijke schade en volksgezondheidsschade door alcoholisme
zouden in diezelfde logica die wijnakkers met wortel en tak uitgeroeid moeten
worden, maar dat gebeurt niet.Er is echter hoop en er zijn nieuwe ontwikkelingen. Op 16 april 1997 lezen
wij in de Volkskrant dat Portugal het initiatief wil nemen tot een internationaal
verdrag dat het gebruik van drugs legaliseert. De voorzitter van het Portugese
parlement, Santos, meent dat de aankoop van drugs en de verstrekking ervan
aan verslaafden volledig in staatshanden dienen te komen. Het lijkt op de
conclusies van het rapport-Dufour, waaraan onze fractie haar steun heeft gegeven.
Door vrijwel alle politieke partijen in Portugal – dat is opmerkelijk –
is dit idee met instemming begroet. Santos gaat nog een stap verder en zegt
dat het moment is gekomen voor een debat zonder vooroordelen over het legaliseren
van drugs. Ook hij komt tot de stelling dat de strijd tegen de drugshandel
zinloos is zolang de gebruikers worden gecriminaliseerd. Deze heldere onverwachtse
klaroenstoot uit Portugal komt als geroepen. Hoe heeft de Nederlandse regering
op dit signaal gereageerd? Zijn er gesprekken gevoerd met de Portugezen en
wordt er gezocht naar coalities?Ook de politieke ontwikkelingen in Frankrijk lijken van groot belang.
De Franse sociaal-democraten waren voor legalisering van softdrugs. Met de
Groenen in de regering kan hier wellicht een verdere doorbraak komen. Hoe
beoordeelt de minister de nieuwe politieke situatie in Frankrijk? Hoe zal
de Nederlandse regering hierop inspelen? Wordt er actieve diplomatie verricht?
Is de minister van plan contacten te leggen en, voorzover ze er zijn, die
te versterken? Al met al komt het ons voor dat er nieuwe mogelijkheden zijn
om de weg naar drugsvrede in te slaan. Wij vragen de regering hierop actief
in te spelen.Een ander onderwerp dat ik wil aansnijden is het cellentekort. Terwijl
deze minister toch niet als de minister van de uitbreiding van het repressieapparaat
de geschiedenis wil ingaan, maar eigenlijk meer voelt voor preventie en een
integraal beleid, moeten wij toch vaststellen dat er driftig aan de enorme
vergroting van de cellencapaciteit is gebouwd; alweer een kloof tussen paarse
pretentie en werkelijkheid. Volgens het Crimineel Jaarboek 1997, uitgegeven
door de Coornhertliga, is de capaciteit in tien jaar verdrievoudigd en komen
er tot het jaar 2000 nog eens 3000 cellen bij. Vorig jaar was Nederland al
gegroeid tot middenmoter in het repressieklimaat. Inmiddels wordt een gooi
gedaan naar het wereldkampioenschap en wordt Amerika voorbijgestreefd. Hoezo
geen Amerikaanse toestanden?In een rede op 19 december 1995 gaat dr. Fiselier, bijzonder hoogleraar
in de penologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, in op het cellentekort.
Hij wijst erop dat steeds meer nieuwe cellen niets oplossen, omdat het effect
slechts tijdelijk zal zijn. Vanwege de innerlijke dynamiek van het strafrechtelijk
systeem zullen steeds nieuwe tekorten optreden. Je zou het kunnen vergelijken
met het aanleggen van steeds meer autowegen, die steeds meer auto's oproepen.
Hij wijst erop dat het voor de criminaliteitsbestrijding niet veel effect
heeft. Gevangenschap resocialiseert niet; integendeel, gezien de cijfers van
recidive: 60 tot 80%, las ik. Het werkt niet preventief en op het punt van
de onschadelijkmaking, dat wel werkt, moet de substitutie volgens hem worden
afgetrokken. Dat betekent dat de criminele groep kan doordraaien met nieuwe
leden. Hij is het pertinent oneens met het rapport van de commissie-Korthals
Altes, genoemd naar onze huidige voorzitter, die 27.000 onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen als een minimum heeft gedefinieerd. De minister zelf reageerde,
zeer begrijpelijk, ook nogal beteuterd, toen bleek dat deze commissie slechts
meer van hetzelfde voorstelde en aan de oproep tot creativiteit nauwelijks
gehoor had gegeven. In zijn rede stelde Fiselier voor om tot een evenredige
verlaging van de vrijheidsstraffen over te gaan, waarbij het openbaar ministerie
en de rechter een belangrijke rol moeten spelen. Gezien de enorme kosten van
de cellen, vooral in de exploitatie, en het geringe effect op de criminaliteitsbestrijding,
lijkt mij deze aanbeveling de moeite waard. Wat is de reactie van de minister
op deze rede?Nu zal de minister wellicht verwijzen naar haar nota van een jaar later,
getiteld "In juiste verhouding". Daar wordt inderdaad de verdere poenalisering
gerelativeerd en er wordt van beheersing van de lange vrijheidsstraffen gesproken.
Prima! Ook in de memorie van toelichting wordt geschreven dat de criminaliteit
niet uitsluitend het hoofd geboden kan worden met uitbreidingen van celcapaciteit.
Aan de populistische lokroep van strenger straffen en meer cellen, die het
helaas electoraal goed doet en waar politieke partijen zich soms door laten
gijzelen – zij proberen zelfs in te spelen op dit soort wraak- en onderbuikgevoelens –
wordt verbaal niet langer toegegeven. Maar nogmaals: de praktijk en de cijfers
wijzen anders uit. Op welke wijze wordt dit beleidsvoornemen geconcretiseerd?Wat de fractie van GroenLinks trouwens sterk bevreemdt, is het beleid
inzake de zogenaamde weigeryuppen. Terwijl er, terecht, steen en been wordt
geklaagd over de heenzendingen en het gebrek aan celcapaciteit, wordt geaccepteerd
dat deze economische dienstweigeraars, om ze zo maar te noemen, cel capaciteit
kunnen opslokken. Vandaag konden wij in de Volkskrant lezen dat de eerste
weigeraars daadwerkelijk in de cel worden gezet. Zelf heeft onze fractie historisch
meer affiniteit met de principiële weigeraars, maar dat terzijde. Hoewel
de soep in de praktijk minder heet wordt gegeten dan opgediend, vinden wij
dit toch uiterst merkwaardig. Nu de dienstplicht is afgeschaft, moet hier
eleganter en pragmatischer mee omgegaan kunnen worden. Het idee van taakstraffen –
dat is het idee van de heer Dittrich van D66 – lijkt ons zo gek nog
niet. Waarom wijst de minister dit toch zo halsstarrig van de hand? De jarenlange
kritiek op de vrijheidsstraffen heeft geleid tot alternatieven als taakstraffen
en elektronische hechtenis. De taakstraffen groeien; de elektronische hechtenis
komt nauwelijks van de grond. Wordt eigenlijk wel alles uit de kast gehaald
om deze alternatieven voor vrijheidsstraffen optimaal te benutten? Ik heb
de indruk van niet.Ik sprak al over de cijfers van de recidive: 60% tot 80%. Van de 30.000
gedetineerden die jaarlijks de gevangenis verlaten, hebben er 20.000 geen
woning en waarschijnlijk nog meer geen werk. Wordt het niet eens tijd om deze
cijfers goed te doorgronden, een stevige analyse te maken van deze problematiek
en tot beleid te komen dat echt werkt in het tegengaan van de recidive? Wat
is de rol van de reclassering hierin? Op welke wijze krijgt de reclassering
nou echt instrumenten in handen voor toegang tot woning en werk? In het boekje
van Hans Kaldenbach "Ik heb niets tegen Nederlanders" worden vooroordelen
en discriminatie bestreden. Hij stelt de vraag: "Waarom bent u niet crimineel?"
Volgens hem heeft dit waarschijnlijk te maken met de volgende omstandigheden:
je hebt een baan te verliezen; je hebt een vast inkomen te verliezen; je hebt
uw goede naam, bij de buren en op het werk, te verliezen; je hebt redelijke
positieve verwachtingen van de toekomst. Als je niets te verliezen hebt, zou
je gemakkelijker crimineel worden. Een deel van de allochtone en Nederlandse
jongeren heeft niets te verliezen. Ze hebben geen baan en de omgeving denkt
toch al negatief over ze. Dit simpele en heldere inzicht zou moeten leiden
tot een grootscheeps concreet actieplan ter bestrijding van de jeugdwerkloosheid,
het daardoor laten groeien van hun zelfrespect en positieve verwachtingen
voor de toekomst. Wij moeten echter helaas constateren dat het papier geduldig
is en dat er op dit terrein vooral papieren tijgers worden geproduceerd.Voordat ik de problematiek van de gefinancierde rechtsbijstand ga behandelen,
wil ik ingaan op de geweldchip en de prioriteit voor fietsendiefstal. Ik blijf
dus een beetje in lijn met de heer Talsma. De geweldchip lijkt ons niet zo'n
gek idee. Wij vonden het merkwaardig dat in de Tweede Kamer de crimefighters
van de VVD hier zo tegen gekant waren. Steeds meer Nederlanders geven in opinieonderzoeken
aan, zich te ergeren aan het toenemende geweld op tv. Wij moeten nog zien
of het in de praktijk echt werkt, maar een experiment lijkt ons nuttig. Wat
is precies de stand van zaken? Fietsendiefstal is een groot probleem, zowel
kwantitatief als kwalitatief. In mijn ogen is het zelfs een groter probleem
dan de niet-verlichte fietsen in de bebouwde kom, hoewel ik dat ook wel een
probleem vind. Kwantitatief blijkt, dat de cijfers van de Nederlandse criminaliteit
vooral zo hoog zijn vanwege de fietsendiefstal. Nederland lijkt op dat gebied
wel wereldkampioen. Hoewel wij op zich belangrijker delicten kennen, zoals
geweldsdelicten en rijden onder invloed, willen wij de minister toch wijzen
op het belang van hogere prioriteit. Het massale gejat van fietsen blijkt
een forse drempel op te werpen voor mensen om uit de auto te stappen en met
de fiets naar bijvoorbeeld het centrum te gaan. Mensen kopen minder snel een
nieuwe fiets, terwijl een goede, mooie en nieuwe fiets stimuleert om er gebruik
van te maken. Door de fietsensector is nu een chip in het frame ontwikkeld,
die opsporing van gestolen fietsen vergemakkelijkt en heling beter kan bestrijden.
Maar justitie en de politie schijnen er weinig prioriteit aan te geven, zodat
een effectieve aanpak niet van de grond komt. Ziet de minister het milieubelang
van een effectieve aanpak van de fietsendiefstal en is ze bereid om hier meer
prioriteit aan te geven? Dat kan natuurlijk ook in de vorm van periodieke
acties, wat ten aanzien van de voor- en achterlichtjes van mijnheer Talsma
al in veel steden gebeurt. Ziet ze ook het gevaar van normvervaging door het
sneeuwbaleffect: als je fiets voor de achtste keer is gestolen, steel je er
een terug en deze persoon denkt er ook zo over en uiteindelijk zijn alle fietsen
aan de beurt. Wat mij betreft mag een rooskleuriger beeld van Nederland in
de internationale statistieken ook wel een rol spelen. Met lagere cijfers
krijgen populistische media en politici ook minder kans.Onze vaste Kamercommissie voor Justitie heeft brieven ontvangen van en
een gesprek gevoerd met de Nederlandse Orde van advocaten. Deuren die voor
anderen gesloten blijven, werden voor hen geopend. De kwestie van de gefinancierde
rechtshulp is daar uitgebreid besproken. Het recente WODC-rapport "Rechtsbijstand:
kiezen of moeten" en het rapport van de Vereniging voor rechtshulp "Kleine
ombuigingen" moeten hierbij betrokken worden. De onbedoelde effecten blijken
groot te zijn, zoals ook bij de behandeling destijds door GroenLinks is gesteld.
Het blijkt uit het WODC-rapport, dat terzake de reikwijdte de krimp van de
voorziening van 62% naar 43% in hoofdzaak te kwalificeren is als merendeels
onbedoeld gevolg. Bij het vergroten van de selectiviteit is de omvang van
de plotselinge afname gekwalificeerd als ten dele bedoeld en ten dele als
onbedoeld. Ook bij de aard van de afname hetzelfde: ten dele bedoeld en ten
dele onbedoeld. Bedoeld is het gevolg, dat de voorziening geldt voor serieuze
zaken. Dat vind ik op zich een terecht doel. Niet voor elk wissewasje een
witte jas of een advocaat. Maar duidelijk is, dat de bezuinigingsmaatregelen
zijn doorgeslagen. De rechtsbijstand is voor velen te duur geworden en voor
het overgrote deel van de situaties wordt dit als zeer bezwaarlijk beleefd.
Het rapport bepleit het optrekken van de inkomensgrenzen met ƒ 345.
Het eigenbijdragetarief wordt ook in een interessant betoog als slot van het
rapport behandeld. Het rapport beschrijft de angst van onbeheersbaarheid,
maar schrijft dat dit de feiten negeert. De sturingskracht van de prijs is
minimaal, zo blijkt uit empirisch onderzoek, en het middel is zo doel geworden.
Wat is de reactie van de staatssecretaris op dit rapport? Is ze bereid om
op korte termijn met reparatiewetgeving te komen en, zo ja, met welke maatregelen?
Mocht ze door het WODC-rapport nog niet volledig overtuigd
zijn, het rapport van de Vereniging voor rechtshulp is nog veel duidelijker.
Uit harde praktijkcijfers blijkt, dat veel mensen beslissen om hun zaak niet
door te zetten, terwijl ze volop perspectief hebben, vanwege de eigen bijdrage
en de kosten. Het geldt voor allerlei zaken: huren, arbeid, maar ook slachtoffers
van seksueel misbruik. Het is een schrijnende misstand, die zo snel mogelijk
verholpen moet worden. Ik ga ervan uit, dat deze staatssecretaris zich aan
haar woord houdt – zij heeft in het verleden toezeggingen gedaan –
en op basis van deze rapporten snel met effectieve maatregelen komt. Hierbij
denken wij aan: - het bereik van de WRB terugbrengen naar 62%;- geen twee uur spreekuurhulp, maar drie;- één
bijdrage vragen als er sprake is van twee zaken in een korte periode;- indexering van de vermogensgrenzen en vrijstelling voor ouderen en kleine
zelfstandigen met een gering inkomen.Naast deze maatregelen moet er in het algemeen wat gedaan worden tegen
wat zelfs "het uitroken van de sociale advocatuur" wordt genoemd. Naast het
keren van de vraagreductie moet de vergoeding adequater en de werkomstandigheden
beter. Waarom geldt bij het Bureau voor rechtshulp een tarief van ƒ
175 per uur, bij de vakbond ƒ 190, bij verzekeraars ƒ 180 en
bij toevoeging slechts ƒ 130? Dan ligt dat tarief toch structureel
te laag? Wij zijn benieuwd of de staatssecretaris meer duidelijkheid kan geven
over het traject dat nodig is voor de afbouw van de zogenaamde betalende praktijk.
Die duidelijkheid zou er op 1 januari zijn, maar is uitgebleven. Wij zijn
eveneens benieuwd naar de voortgang in de verlaging van de BTW-tarieven voor
de advocatuur. De staatssecretaris zou met staatssecretaris Vermeend overleggen.
Wat zijn daarvan de resultaten?Als laatste willen wij aandacht vragen voor de gevolgen van de inhaalslag
bij de IND. Op sommige kantoren had deze een ontwrichtende werking. Er is
weinig tot geen gehoor gegeven aan deze problematiek en er worden concrete
maatregelen ter ondersteuning gevraagd, zoals financiële tegemoetkoming
aan de advocaten en advocatenkantoren, praktische maatregelen, bijvoorbeeld
voor het fenomeen aanwezig te moeten zijn op veertien verschillende zittingsplaatsen
en beleidsaanpassingen in de uitvoeringssfeer. De fractie van GroenLinks vindt
dit redelijke verzoeken en vraagt de staatssecretaris om een serieuze en het
liefst positieve reactie.Voorzitter! Over vreemdelingen- en asielzaken zeggen wij vandaag niets.
Wij krijgen binnenkort de behandeling van de Koppelingswet. Alle noten die
wij op onze zang hebben, zullen wij tijdens dat debat laten horen.De vergadering wordt van 15.00 uur tot 15.10 uur geschorst.Mevrouw Le Poole (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Mijn bijdrage zal enige aspecten belichten van
het onderwerp "evenwichtige rechtshandhaving". De PvdA-fractie heeft kennisgenomen
van de nota Grenzen aan gedogen. Wij juichen het toe dat onder de verantwoordelijkheid
van dit ministerie gepoogd is om tot een gedachteordening op dit punt te komen.
Wij vinden het verhelderend om te vernemen dat gedogen in ons eigen land een
lange geschiedenis heeft en ook in andere landen een bekend verschijnsel is.
Met veel van hetgeen in de nota is gesteld over de omstandigheden waaronder
gedoogd mag worden of juist niet, kunnen wij ons verenigen. Ook van de nota
In juiste verhouding hebben wij met belangstelling kennisgenomen.Hetgeen in de nota Grenzen aan gedogen omtrent evenwichtige rechtshandhaving
wordt opgemerkt, spreekt ons aan. Ook wij vinden het belangrijk om op het
terrein van de rechtshandhaving voortdurend te streven naar evenwicht tussen
doel en middel: op het niveau van de normstelling, op het niveau van de prioriteitsstelling
en op het niveau van de toepassing van handhavingsmiddelen bij geconstateerde
normovertreding. Wij waarderen het in deze minister dat haar reactie op de
politieke waan van de dag er regelmatig blijk van geeft dat zij dit evenwicht
in het oog houdt. Wij denken daarbij bijvoorbeeld aan haar reactie op recente
suggesties dat bezit van kinderpornografie strafbaar moet worden gesteld,
nadat nog maar heel recent het betreffende artikel in het Wetboek van Strafrecht
is aangescherpt. Wij denken ook aan haar reactie op de suggestie dat de maximumstraffen
voor handel in softdrugs niet hoog genoeg zouden zijn.Juist omdat ook wij een evenwichtige benadering van het handhavingsvraagstuk
voorstaan, hebben wij een aantal vragen over het in de afgelopen jaren gevoerde
regeringsbeleid en over bestaande voornemens met betrekking tot bestuurlijke
sancties. In een aantal wetten is in de afgelopen jaren een bestuurlijke boete
ingevoerd. Het valt op dat dit is gebeurd zonder dat is gewacht op de totstandkoming
van het betreffende hoofdstuk van de Algemene Wet Bestuursrecht. Een aantal
zaken is in de betreffende wetten niet of verschillend geregeld. Ik noem er
een paar. Het recht op inzage van het boetedossier is bijvoorbeeld verschillend
geregeld in het wetsvoorstel inzake fiscale boeten, waarin dit recht zowel
voor de vergrijp- als voor de verzuimboete geldt, het wetsvoorstel inzake
het mededingingsrecht, waarin het alleen geldt als een zware boete wordt opgelegd,
en de Wet boeten, maatregelen, terug- en invordering sociale zekerheid –
ik zal dit verder de Wet boeten en maatregelen noemen – waarin het niet
bestaat. In sommige wetten – ook in het wetsvoorstel inzake wijziging
van de Mediawet, waarbij het niet voldoen van een omroepbijdrage in plaats
van strafrechtelijk voortaan bestuurlijk wordt afgedaan – is voorzien
in een aparte functionaris voor het opleggen van een boete, in andere wetten
(Wet boeten en maatregelen) is dat niet het geval. In sommige gevallen van
wetgeving bestaat een hardheidsclausule voor het geval de beboete het tarief
niet kan betalen, zoals in de Wet boeten en maatregelen. In andere gevallen,
zoals in het wetsvoorstel inzake wijziging van de Mediawet, is dat niet het
geval. Soms heeft het instellen van bezwaar schorsende werking, bijvoorbeeld
in het wetsvoorstel inzake wijziging van de Mediawet en in de Mededingingswet,
en soms is dat niet het geval. Soms is het opleggen van een bestuurlijke boete
een discretionaire bevoegdheid, bijvoorbeeld in de Wet onafhankelijke post-
en telecommunicatieautoriteit, maar ook bij de Mededingingswet. Soms is het
opleggen van een boete geen discretionaire bevoegdheid. Dat is het
geval in het wetsvoorstel inzake de wijziging van de Mediawet.Wij menen dat het bezwaarlijk is dat verschillende departementen op geheel
verschillende wijze vorm geven aan de bestuurlijke boete, terwijl bij de bepaling
van de vraag of een overtreding van een regel door een bestuurlijke boete
moet worden bestraft en bij het vaststellen van de regels die gelden voor
het opleggen van een dergelijke boete in feite eenzelfde lijn zou moeten gelden.
Het was onzes inziens wenselijk geweest als met het invoeren van bestuursboeten
zou zijn gewacht totdat een algemene raamwet, waarin systematisch aan dit
soort vragen aandacht wordt besteed, gereed is. In dit verband zouden wij
graag van de minister vernemen wat de stand van zaken is met betrekking tot
het hoofdstuk over bestuurlijke sancties van de Algemene wet bestuursrecht.Wij vragen ons verder af of niet klakkeloos wordt aangenomen dat grote
efficiencywinst vergeleken bij het strafrecht kan worden behaald door de mogelijkheid
van bestuursrechtelijke sancties in te voeren. Met name waar aan oplegging
van zwaardere sancties wordt gedacht, menen wij dat de efficiencywinst minder
zal kunnen zijn. Wij sluiten ons aan bij hetgeen hierover is opgemerkt door
prof. Corstens in zijn afscheidsrede. Het strafrecht biedt een beproefd sanctiestelsel.
Vele van de vragen die daarin geregeld zijn, zullen opnieuw geregeld moeten
worden als bevoegdheden worden overgeheveld naar het bestuursrecht. Ik noem
er een paar die zijn opgesomd in het rapport van de werkgroep "handhaving
door bestuurlijke boeten" van de Nederlandse vereniging voor rechtspraak:
consequenties van de onschuldpresumptie, het beginsel van nemo tenetur, het
horen van de betrokkene, de bewijsvoering, de redelijke termijn, ne bis in
idem, de betekenis van recidive en de documentatie die in verband daarmee
nodig is.Naarmate de op te leggen sancties zwaarder zijn, worden de aan de rechtsbescherming
te stellen eisen zwaarder en daardoor neemt de efficiencywinst af. Wij vragen
ons af of er niet kritischer en consistenter gekeken moet worden naar de vraag
of bestuurlijke afdoening de meest wenselijke weg is.Wij vragen ons verder af of het handhavingsenthousiasme van de laatste
jaren niet soms is doorgeslagen. In de gedoognotitie wordt terecht opgemerkt
dat er meer vormen van handhavend optreden zijn dan alleen het toepassen van
sancties. Ik citeer uit de gedoognotitie. "Lichtere vormen van normbevestigend
optreden, zoals waarschuwen en staande houden, die leiden tot beëindiging
van het normovertredend gedrag, kunnen bijvoorbeeld ook vormen van handhaven
zijn." In de notitie wordt verder gewezen op het rechterlijk pardon en het
voorwaardelijk sepot. Dergelijke afdoeningen kunnen onzes inziens bijdragen
aan een evenwichtige toepassing van handhavingsmiddelen. Wij vragen ons af
hoe dit gezichtspunt zich verdraagt met wetgeving waarin bestuursorganen worden
verplicht om een boete en/of een maatregel op te leggen, zoals een aantal
van de eerder genoemde wetten.Ook is het ons opgevallen dat de bevoegdheden die aan het bestuur gegeven
worden om handhavend op te treden, soms verder gaan dan het opleggen van een
geldboete van geringe omvang in eenduidige gevallen. In zijn artikel in het
Nederlands juristenblad van 18 oktober 1996 over "het juridisch tekort in
het strafrecht" signaleert prof. Groenhuijsen de voorgestelde wijziging van
de Wegenverkeerswet ten aanzien van de invordering en inhouding van rijbewijzen.
Hierbij wordt voorgesteld om bij ernstige alcohol- en snelheidsdelicten de
bestaande, door de strafrechter op te leggen sanctie van ontzegging van de
rijbevoegdheid te vervangen door een direct uit de wet voortvloeiende, door
het openbaar ministerie op te leggen administratieve sanctie van inhouding
van het rijbewijs. Wij zijn het geheel met prof. Groenhuijsen eens waar hij
constateert dat het niet aangaat een dergelijke, zwaar ingrijpende sanctie
door het bestuur te laten opleggen, zonder dat aandacht wordt besteed aan
de omstandigheden van het geval. Te hard rijden midden in de nacht in een
verlaten stad is iets anders dan datzelfde doen op een drukke straat waar
kinderen spelen. De ene dader heeft dringend zijn rijbewijs nodig voor zijn
werk, de andere niet. Zo zijn er meer omstandigheden die in acht genomen moeten
worden, voordat een dergelijke ernstige maatregel wordt opgelegd.Een tweede voorbeeld dat prof. Groenhuijsen noemt, is de Educatieve maatregel
alcohol en verkeer, die sinds kort bestuurlijk wordt opgelegd. De kosten zijn
voor de betrokkene en niet-deelname levert automatisch verlies van het rijbewijs
op. Deze ontwikkeling is extra wrang gezien de geschiedenis van deze maatregel,
die indertijd ontwikkeld is als een alternatieve straf om een meer evenwichtige
afdoening van strafzaken mogelijk te maken en die als zodanig, bij mijn weten,
goed voldeed. Nu komt deze maatregel bovenop het strafrechtelijke circuit,
waarin geen rekening wordt gehouden met het volgen van de maatregel en de
kosten die dat voor de betrokkene met zich heeft gebracht.Verder wil ik in dit kader nog vermelden dat met enige regelmaat niet
volstaan wordt met een keuze tussen bestuursrechtelijke, strafrechtelijke
of civielrechtelijke handhaving, maar dat een cumulatie van sancties en daarbovenop
ook nog maatregelen plaatsheeft. Deze cumulatie is op zichzelf niet nieuw,
maar naarmate er meer nadruk op bestraffing van afwijking van regels valt,
verdient de vraag of dit wel evenwichtig geschiedt meer de aandacht. De vraag
is of dit wel gebeurt. Er zijn talloze voorbeelden. Ik noem er een paar: het
eerder genoemde gewijzigde regime met betrekking tot de alcoholverkeerscursus
en ook de Wet boeten en maatregelen, waarin niet alleen een boete wordt opgelegd,
maar waarin ook sprake is van uitsluiting van de uitkering en terugvordering
van het ten onrechte genotene.Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie hecht er bijzonder aan dat het vraagstuk
van evenwichtige handhaving de aandacht krijgt die het verdient. Drie punten
verdienen daarbij naar ons gevoel in het bijzonder de aandacht.In de eerste plaats vragen wij ons af of aan de noodzaak van rechtsbescherming
soms niet te makkelijk voorbij wordt gegaan.In de tweede plaats hebben wij sterk de indruk dat het op dit moment ontbreekt
aan coördinatie. De afwegingen die in de gedoognotitie aan de orde worden
gesteld, worden niet systematisch of op verschillende departementen op verschillende
wijzen gemaakt. Wetgeving wordt tot stand gebracht zonder
dat antwoord is gegeven op de vragen die zijn gerezen naar aanleiding van
het rapport van de commissie-Korthals Altes. Wij vragen ons af, of het departement
van Justitie niet meer dan tot nu toe het geval is geweest een rol zou kunnen
spelen in de bewaking van al hetgeen aan handhavingsregels tot stand komt.
In dit verband wil ik de minister nog een aantal vragen voorleggen.Aan het begin van het jaar had ik het voorrecht om mee te mogen doen aan
een studiereis naar Zweden, georganiseerd door het Studiecentrum Rechtspleging.
Daar bezochten wij onder andere het departement van Justitie. Dit heeft een
afdeling, waarin alle wetgeving van andere departementen onderworpen wordt
aan een kwaliteitstoets. Wij vragen ons af, of een dergelijke afdeling niet
ook op ons eigen departement van Justitie nuttig zou kunnen zijn en bijvoorbeeld
ook aandacht zou kunnen besteden aan het handhavingsvraagstuk. Een andere
vraag in dit verband is deze. De commissie-Toetsing wetgevingsprojecten heeft
aanbevolen om nader onderzoek te doen naar de problemen van decentrale handhaving,
zoals het bewaken van rechtseenheid en het voorzien in voldoende deskundigheid.
Is een dergelijk onderzoek inmiddels geëntameerd? En wat is eigenlijk
de stand van zaken met betrekking tot de commissie-Toetsing wetgevingsprojecten?
Functioneert deze commissie nog of zijn haar activiteiten geheel overgegaan
in het MDW-project?Een derde vraag is, of er voldoende aandacht gaat naar de draagkracht
van de sociaal zwakkeren. Deze vraag hebben wij al aan de orde gesteld bij
onder andere de behandeling van de Wet boeten en maatregelen in de sociale
zekerheid. Zij kan ook gesteld worden bij de wijziging van de Mediawet, waarbij
eveneens een verplichting tot oplegging van een sanctie geldt.In het Wetboek van Strafrecht is nadrukkelijk bepaald dat bij de vaststelling
van de geldboete rekening wordt gehouden met de draagkracht van de verdachte.
Dit beginsel is in alle gevallen van toepassing, of het nu om geringe vergrijpen
of ernstige misdrijven gaat. Voorzover wij weten is het niet de bedoeling
dat in het hoofdstuk betreffende bestuurlijke boeten van de Algemene wet bestuursrecht
wordt voorzien in een soortgelijke bepaling. Wij vinden dat ook bij het bepalen
van de hoogte van de bestuursrechtelijke boetes de draagkracht van de dader
een rol moet spelen. Wij begrijpen best dat hierbij grofmazig te werk moet
worden gegaan, net zoals dat trouwens vaak in het strafrecht gebeurt, maar
het gaat niet aan dit aspect geheel buiten beschouwing te laten. Graag krijg
ik hierop een uitdrukkelijke reactie van de minister.Voorzitter: PostmaDe heer Cohen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Wie nadenkt over de vraag aan welke eisen overheidstaken
moeten voldoen, komt uit op een aantal overeenkomstige kenmerken die op verschillende
terreinen van toepassing zijn. Of het nu gaat om onderwijs, gezondheidszorg
of justitie, kenmerken als toegankelijkheid, efficiëntie, betaalbaarheid
en kwaliteit zijn essentieel om de staat van die taken te bezien en om het
beleid ten aanzien van die taken te beoordelen. Tegelijkertijd is er bij deze
overheidstaken veelal nog een kenmerk dat als essentieel voor dat terrein
gekarakteriseerd kan worden, zonder dat het voor de verschillende beleidsterreinen
eenzelfde inhoud of vorm heeft. Het gaat om het kenmerk onafhankelijkheid
dat zich op verschillende beleidsterreinen in verschillende gedaanten voordoet.
In het onderwijs leidt dat tot vrijheid van onderwijs en academische vrijheid,
in de gezondheidszorg en andere beroepen tot het ontbreken van een hiërarchische
relatie bij het werk van de arts en de daarmee samenhangende, door de professie
zelf georganiseerde tuchtrechtspraak, bij justitie tot onafhankelijkheid van
de rechterlijke macht.Het lijkt tegenstrijdig, maar het is essentieel: de overheid speelt op
al die terreinen een wezenlijke rol, maar mag zich tegelijkertijd niet met
de kern van dat terrein bezighouden. Sterker nog, de mate van aanwezigheid
van dat kenmerk is bepalend voor de kwaliteit van onze rechtsstaat. Tegelijkertijd
bieden die begrippen volop ruimte voor de actoren op die gebieden om de hete
adem van de overheid van zich af te houden, ook wanneer de kern van dat begrip
dat niet noodzakelijk maakt. Het is dus van belang om iedere keer opnieuw
goed te analyseren waartoe die onafhankelijkheid moet leiden en in welke gevallen
het begrip ten onrechte wordt ingezet.Ik zei al dat de kenmerken die ik noemde, ook voor het beleidsterrein
van Justitie gelden. Ook hier zijn toegankelijkheid, efficiëntie, betaalbaarheid
en kwaliteit belangrijke toetsstenen. Ook hier geldt dat de term onafhankelijkheid
van cruciale betekenis is om de aard van de taak tot zijn recht te laten komen.
Zoals academisch onderwijs zinloos is zonder academische vrijheid, zo is de
rechtsstaat illusoir zonder de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht
of de onafhankelijkheid van de advocatuur. Aan de hand van deze kenmerken
wil ik kort enkele onderwerpen aan de orde stellen; de meeste cirkelen rond
het begrip onafhankelijkheid.Mijn eerste onderwerp heeft te maken met toegankelijkheid en betaalbaarheid,
en gaat over de rechtshulp, een onderwerp dat mijn fractie ook het vorige
jaar aan de orde heeft gesteld. Als gevolg van de enkele jaren geleden in
werking getreden Wet op de rechtsbijstand blijkt er sprake te zijn van een
afgenomen vraag naar gefinancierde rechtsbijstand. Er is een sterke vermindering
van afgegeven toevoegingen op verzoek van de rechtzoekende: in 1995 40% minder
toevoegingen in civiele zaken dan in 1992 en ruim 25% minder toevoegingen
in strafzaken. Daar staat een stijging van ambtshalve toevoegingen van ruim
30% in strafzaken tegenover en 38% in asielzaken. Per saldo is er echter een
daling van 32%. De eigen bijdragen in de hoogste categorieën zijn het
vorige jaar weliswaar verlaagd, maar die maatregel lijkt weinig op te leveren.Bij de behandeling van de justitiebegroting in de Tweede Kamer is door
verschillende woordvoerders aandacht gevraagd voor deze problematiek. Vandaag
is dat ook gedaan door de heer Pitstra. Ook wij maken ons ernstige zorgen
over deze verminderde vraag en de gevolgen daarvan voor individuele burgers
en in het verlengde daarvan voor de sociale advocatuur. Ook de regering lijkt
dit niet onberoerd te laten want staatssecretaris Schmitz heeft in de Tweede
Kamer de toezegging gedaan eventueel al in de Voorjaarsnota
1997 extra middelen ter beschikking te stellen. In de Voorjaarsnota die op
12 mei verschenen is, zijn evenwel geen extra middelen opgenomen. Kan de staatssecretaris
toelichten waarom dat het geval is? Kan zij ons mededelen welke stappen zij
eventueel wil nemen om dit blijkbaar ook door haar gesignaleerde probleem
tegemoet te treden? Ook heeft zij gezegd te willen wachten op de publicatie
van het WODC-rapport terzake. Ik heb gezien dat dat rapport inmiddels gepubliceerd
is; dat maakt mijn belangstelling voor het antwoord van de staatssecretaris
des te groter.Mijn tweede onderwerp heeft betrekking op de ministeriële verantwoordelijkheid
ten aanzien van het openbaar ministerie waarover de minister inmiddels een
voorontwerp van wet ter advisering heeft gepubliceerd. In dit voorontwerp
is een bepaling opgenomen die de minister de bevoegdheid geeft om bijzondere
aanwijzingen te geven over beslissingen tot vervolging of niet-vervolging,
aanwijzingen dus in concrete zaken. Over die kwestie is het nodige te doen
geweest, omdat daarmee ook de vraag aan de orde was naar de verhouding tussen
minister en openbaar ministerie. Mijn fractie stelt zich in beginsel achter
het standpunt van de regering: het moet mogelijk zijn om aanwijzingen te geven,
ook in concrete zaken. Natuurlijk stemt mijn fractie ook in met het uitgangspunt
dat het hierbij om uitzonderingen moet gaan; zou dat niet het geval zijn,
dan betekent dat immers dat de afstemming tussen minister en openbaar ministerie
niet deugt. Tot mijn tevredenheid heb ik geconstateerd dat de Nederlandse
vereniging voor rechtspraak en de minister elkaar ten aanzien van dit vraagstuk
flink genaderd zijn en dat eigenlijk als enige punt van discussie is overgebleven,
op welke wijze de minister moet omgaan met aanwijzingen tot niet-vervolging,
die hoe dan ook zichtbaar moeten zijn. Deze kwestie lijkt mij inderdaad een
wezenlijk punt, omdat hierbij aan de orde kan zijn dat politieke opportuniteit
het kan winnen van rechtstatelijkheid. Mijn fractie is daarom van oordeel –
daar komt de onafhankelijkheid waar ik mee begon weer om de hoek kijken –
dat deze negatieve aanwijzingsbevoegdheid met wettelijke waarborgen moet worden
omgeven. De Nederlandse vereniging voor rechtspraak heeft daar enkele criteria
voor gegeven waarmee politieke opportuniteit wordt uitgesloten. In het voorontwerp
wordt daar nog niet van gerept; wat vindt de minister ervan?Mijn derde onderwerp heeft te maken met een vorm van onafhankelijkheid,
en in het verlengde daarvan met de financiering en de efficiëntie van
de rechterlijke macht. Wij hebben het in deze Kamer eerder gehad over de positie
van de rechter-plaatsvervanger, in het bijzonder wanneer die functie wordt
vervuld door advocaten. Mijn fractie heeft toen het standpunt ingenomen dat
het de voorkeur verdient wanneer advocaten niet in hun eigen arrondissement
als rechter optreden, om de schijn van functievermenging te vermijden en te
voorkomen dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in het geding
zou worden gebracht. Ik hecht er overigens aan om hier nog eens uitdrukkelijk
te vermelden dat dit standpunt niet samenhangt met slechte ervaringen; en
ik begrijp het ongenoegen, zelfs de bitterheid die deze verandering van zienswijze
met zich meebrengt voor diegenen die in achter ons liggende jaren dit werk
met hart en ziel en tegen een zeer geringe vergoeding hebben verricht. Maar
dit is geen reden om niet thans, in wat andere tijden, toch dit standpunt
in te nemen. Het lijkt zelfs voor uitbreiding vatbaar: langs dezelfde lijn
redenerend vraag ik mij af of voor officieren van justitie niet hetzelfde
zou moeten gelden als voor advocaten. Overigens moet dit bepaald niet opgevat
worden als een pleidooi dat rechters op hun beurt geen nevenfuncties zouden
mogen vervullen. Het naar mijn smaak niet erg indrukwekkende stuk in het Algemeen
Dagblad vond ik juist overtuigend waar het ging om het nut van tal van nevenfuncties
die door leden van de rechterlijke macht worden uitgeoefend.Het zou mijn fractie intussen niet verbazen als deze veranderde opvatting
ten aanzien van rechter-plaatsvervangers nogal forse consequenties voor het
functioneren van de rechterlijke macht had, met name omdat advocaten tot op
heden een substantieel aandeel in het werk van de rechterlijke macht vervullen.
Mijn vraag luidt dan ook, hoe de minister tegen deze kwestie aankijkt en welke
consequenties zij eraan verbindt.Dat de rechterlijke macht ook nu al zwaar belast is, blijkt uit berichtgeving
over achterstanden bij de rechtbanken in Amsterdam en Rotterdam. Die belasting
komt voornamelijk door een zich nog steeds uitbreidende strafsector. De behandeling
van megazaken trekt een zware wissel op de rechterlijke macht, die in de werklastmeting
niet tot uitdrukking komt, want "een zaak is nu eenmaal een zaak". Mevrouw
Michiels van Kessenich heeft er ook over gesproken. Zo hebben vier megazaken
in Den Haag, waarin een extra rechter moest meedraaien in de meervoudige kamer
om de continuïteit te garanderen, ertoe geleid dat er in 1997 over het
eerste kwartaal in vergelijking tot 1996 bijna duizend politierechterzaken
minder konden worden behandeld. En dat terwijl het parket voor 1997 juist
om duizend zaken méér had gevraagd.De belasting van de rechterlijke macht blijkt ook nog op een andere wijze.
Op diverse terreinen vraagt de wet inzet van leden van de rechterlijke macht.
Ik noem klachtencommissies en commissies van toezicht in het gevangeniswezen.
De president van de rechtbank is tevens voorzitter van de kamer van toezicht
op notarissen en kandidaat-notarissen. In de tuchtrechtspraak van de advocatuur
hebben leden van de rechterlijke macht een essentiële taak. Ons bereikte
dezer dagen het signaal dat het hof van discipline grote moeite heeft bij
het vervullen van enkele vacatures. Vraagt dit alles niet om uitbreiding van
de formatie of om extra ondersteunend personeel? Op dit punt zou ik graag
het commentaar van de regering horen.Daarmee kom ik als vanzelf terecht bij de bestuurs- en beheersstructuur
van de rechterlijke macht, want de toegenomen omvang van het werk en daarmee
de toegenomen druk maken een zo efficint mogelijke organisatie des te prangender.
Ook over die kwestie is al het nodige te doen geweest. Ik wijs op het rapport-Hoekstra
en de commotie die dat, alweer in verband met de onafhankelijkheid, heeft
opgeleverd. Ik wijs ook op de discussie die daarover binnen de rechterlijke
macht is gevoerd. Bij mijn opmerkingen hierover wil ik een vergelijking maken
met de bestuursorganisatie van universiteiten, al was het maar omdat
die ook net veranderd is en mij in ieder geval op dat terrein een professionele
deskundigheid niet ontzegd kan worden. Natuurlijk zijn er verschillen tussen
beide organisaties. Universiteiten kunnen heel goed op zelfs grote afstand
van de overheid staan, maar een rechterlijke macht die niets met de Staat
te maken heeft, is ondenkbaar. Een universiteit kan haar middelen in ieder
geval voor een substantieel deel ook buiten de Staat om verwerven; voor de
rechterlijke macht geldt dat niet.Er zijn ook tal van overeenkomsten. In beide gevallen gaat het om professionele
organisaties met duidelijk omschreven taken, waarbij een efficiënte organisatiestructuur
steeds belangrijker is geworden. Ik noemde al het belang van academische vrijheid
voor de één, onafhankelijkheid voor de ander. De term "duaal
stelsel", die thans speelt bij de organisatie van de rechterlijke macht, herinnert
mij aan de "duplex ordo" die tot 1971 het universitair bestel kenmerkte. Ik
memoreer dat de term "integraal management" om vergelijkbare redenen in beide
typen organisaties een belangrijke rol gaat spelen of al speelt. En ik zie
dat in beide typen organisaties financiële verdelingsmodellen een belangrijke
rol spelen, modellen overigens, zo voorspel ik, die ieder slechts tijdelijk
zullen meegaan en dan weer veranderd moeten worden.Ik constateer verder dat universiteiten al gedurende een reeks van jaren
op een zekere afstand van de overheid opereren, met steeds toegenomen bevoegdheden,
dus op een afstand die steeds groter geworden is. Vergelijkt men de efficiëntie
en productiviteit van de huidige universiteiten met die van enkele decennia
geleden, dan kan geconstateerd worden dat die met sprongen vooruit is gegaan;
bovendien steken zij in dit opzicht bepaald in positieve zin af ten opzichte
van universiteiten in het nabije buitenland.Het lijkt mij dan ook nuttig om te bezien of en, zo ja, in hoeverre aspecten
van de bestuursstructuur van universiteiten van toepassing kunnen zijn op
de rechterlijke macht, wanneer die eveneens op een zekere afstand van de overheid
wordt geplaatst. Laat ik een paar elementen van die structuur noemen. Universiteiten
worden bestuurd door colleges van bestuur, die niet noodzakelijkerwijs zijn
bemenst met lieden die uit die universiteit zelf voortkomen. Voor een van
die leden geldt dat wel (de rector magnificus), maar voor de anderen wordt
de voorkeur gegeven aan professionele bestuurders, overigens mét "gevoel"
voor hetgeen een universiteit is. Natuurlijk is dat laatste belangrijk en
natuurlijk is het mogelijk dat zij hun bestuurlijke professionaliteit binnen
de universiteit tot ontwikkeling hebben gebracht, maar noodzakelijk is dat
niet.Ik wijs er bovendien op dat de nieuwe universitaire bestuursstructuur
ook uitdrukkelijk de professionele decaan mogelijk maakt, opnieuw op grond
van de overweging dat het besturen van een dergelijk ingewikkeld instituut
om méér kan vragen dan om goedwillende amateurs. Ik kan mij
daarom weliswaar voorstellen dat er ten behoeve van het bestuur van de rechterlijke
macht met grote nadruk wordt gekeken naar rechters, maar ik wil met even grote
nadruk het belang van professionele bestuurders naar voren brengen. Het bestuur
van een universiteit is zo langzamerhand een beroep geworden, met op steeds
meer plaatsen beroepsbestuurders. Ik nodig de minister uit om de vraag te
bespreken of diezelfde omstandigheid zich niet eveneens steeds meer gaat voordoen
in de rechterlijke macht. Dat laat intussen onverlet dat er, net als binnen
een universiteit, grotere en kleinere organisaties zijn. Voor kleinere geldt
uiteraard het argument van professioneel bestuur in veel mindere mate dan
voor grotere.De vraag rijst of dat professionele bestuur niet ten koste gaat van de
academische vrijheid c.q. ten koste zal gaan van de onafhankelijkheid van
de rechterlijke macht. Als het gaat om de academische vrijheid heb ik het
gevoel dat de bestuursstructuur van de universiteit die op geen enkele manier
heeft belemmerd, althans niet wanneer men dat begrip opvat als het bieden
van de mogelijkheid om binnen de grenzen van de onderwijsorganisatie te verkondigen
wat men wil verkondigen en binnen de grenzen van de onderzoeksorganisatie
te onderzoeken wat men wil en op de manier waarop men dat wil. Als er al problemen
zouden bestaan, dan zijn het eerder financiële beperkingen die onderzoekers
"de markt" op hebben gedreven en hen ertoe hebben gebracht in dat opzicht
zelf iets van hun academische onafhankelijkheid in te leveren. Dat lijkt mij
een gevaar, dat bij de rechterlijke macht niet bestaat, maar daar uit het
probleem van beperkte financiële middelen zich op andere manieren, zoals
ik eerder betoogde: achterstand en problemen met het vervullen van essentiële
nevenfuncties en mogelijk zelfs vermindering van de kwaliteit van het werk.Ik wijs in dit verband op nog een analogie. Hoogleraren plachten benoemd
te worden door de Kroon, voor het leven. Ook dat hield verband met de academische
vrijheid. Dat is niet meer het geval; zij worden thans benoemd door het college
van bestuur en het kan zijn voor een beperkte periode. Hier staat voor mijn
fractie evenwel vast, dat de vergelijking niet opgaat: benoeming voor het
leven is een essentiële stut in onze rechtsstaat.Zo goed als dat geldt voor de "academische vrijheid", lijkt het mij van
groot belang om precies vast te stellen wat wel en wat niet onder onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht moet worden verstaan. Over onafhankelijkheid in
de beoordeling van individuele zaken is iedereen het volstrekt eens; over
institutionele onafhankelijkheid, dat wil zeggen de vrijheid voor een rechterlijke
organisatie om naar eigen goeddunken haar inrichting te bepalen, zijn vragen
gerezen naar aanleiding van het rapport-Hoekstra. Naar het oordeel van mijn
fractie moet ook deze vorm van onafhankelijkheid in acht worden genomen.Daarmee rijst de vraag naar het meest wenselijke bestuursmodel. Naar mijn
gevoel zijn er drie typen waarover de discussie gevoerd wordt. Aan het ene
einde van het spectrum is het model van de commissie-Hoekstra met een nogal
sterke invloed, althans op hoofdlijnen, van de minister van Justitie; over
de onwenselijkheid daarvan heb ik zojuist al iets gezegd. Aan het andere einde
staat het voorstel van de president van en de PG bij de Hoge Raad, die naar
analogie van positie van de Staten-Generaal een eigen begrotingshoofdstuk
wensen en een eigen beheersraad. Daartussenin meen ik het voorstel van prof.
Franken te kunnen situeren, die in zijn Leidse diesrede van het afgelopen
jaar onder de fraaie titel "Onafhankelijk en verantwoordelijk" een
pleidooi heeft gehouden voor een raad voor de magistratuur van tien leden,
waarvan vijf uit de rechterlijke macht en vijf gekozen door, maar niet afkomstig
uit de Tweede Kamer, met beheers- en budgetverantwoordelijkheid voor de gehele
zittende magistratuur.Voorzitter! Ten aanzien van dit onderwerp heeft mijn fractie nog geen
afgerond oordeel; daar is het ook nog een beetje vroeg voor. Des te meer zijn
wij geïnteresseerd in de gedachtegang van de regering terzake.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik wil dit betoog mede namens de fracties van de RPF en het
GPV uitspreken. Om te beginnen betuig ik gaarne mijn waardering voor de beschouwende
inleiding op de memorie van toelichting bij de begroting. Zo'n beschouwing
vormt niet alleen een goed aanknopingspunt voor een inhoudelijke gedachtewisseling
over de achtergronden van rechtsvorming en rechtspleging, maar ook voor wat
de memorie van toelichting noemt een visie op het recht in een periode van
maatschappelijke turbulentie, die een oriëntatie biedt bij het tijdig
en systematisch aanpassen van het recht aan externe ontwikkelingen met behoud
van noodzakelijke evenwichten en stabiliteit.Zo'n visie op het recht is onontbeerlijk. Ik herhaal nog maar eens die
al vaker door mij geciteerde bijbelse waarschuwing en opwekking: "Waar visie
ontbreekt, komt het volk om." De visie waarop in dit bijbelse woord gedoeld
wordt, is uiteraard niet slechts een visie op het recht, maar een totaalvisie
op de oriëntatie van ieders persoonlijke bestaan én van de gemeenschap,
de samenleving. Ook het volksbestaan behoeft immers een visie en oriëntatie.
Hoeveel verscheidenheid er op dit punt in ons volk en, meer nog, in de samenleving
der volkeren moge worden aangetroffen, beleid kan niet alle, soms zelfs volmaakt
tegenstrijdige, visies in zich verenigen. Er moeten regelmatig keuzen worden
gemaakt. Ook de overheid, en meer in het bijzonder de regering, ontkomt daar
niet aan. Politieke partijen hebben weliswaar in dezen een primaire functie,
maar ook een regering kan niet permanent in een toeschouwende houding volharden.
Zulk een houding zou zich niet verdragen met de taak en de roeping om leiding
te geven.Bij het ontwikkelen van een visie op dit niveau kan het niet anders of
wij geven ons rekenschap van ons verleden. Daarom kan men zich niet losmaken
van onze godsdienstige en levensbeschouwelijke tradities. Het deed mij daarom
goed op te merken dat de minister bij de behandeling van de begroting van
Justitie in de Tweede Kamer op 21 november vorig jaar te kennen gaf, aansluiting
te willen zoeken bij de joods-christelijk-humanistische bronnen van onze westerse
beschaving. En daaraan voeg ik toe: hoezeer onderling, tussen die bestanddelen,
ook spanning kan bestaan. Voor de minister was niettemin in dat verband het
begrip "respect" een kernwoord. Wat de fracties van de SGP, de RPF en het
GPV betreft is dat respect, voor elkaar en voor de menselijke waardigheid,
geworteld in de bijbelse notie dat alle mensen zijn geschapen naar Gods beeld
en als Zijn gelijkenis.Ik keer terug naar de behoefte aan een visie op het recht. Daarover geeft –
als ik goed lees en ik mij met een understatement mag uitdrukken – de
memorie van toelichting niet zoveel prijs. Misschien wil de minister deze
gedachtewisseling aangrijpen om haar gedachten verder te ontvouwen. Ik ga
er op voorhand min of meer van uit dat haar visie op het recht niet een louter
functionele of instrumentele is. Wat is volgens beide bewindspersonen de inhoudelijke
waarde van het normenstelsel dat wij recht noemen? Al te beknopt samengevat,
zou ik de minister misschien mogen confronteren met mijn visie dat het recht
het gebinte vormt van onze ethiek, zeg eventueel onze moraal. Zou zij die
stelling voor haar rekening wensen te nemen?Ter afsluiting van dit punt wil ik gaarne uitdrukking geven aan onze erkentelijkheid
dat de minister in een brief aan de Tweede Kamer van 23 april jongstleden
heeft bericht, wetsvoorstel 24790, inhoudende onder andere een erkenning van
de verstoting naar islamitisch recht, te hebben ingetrokken. Dit lijkt ons
in overstemming te zijn met haar, door mij eerder genoemde, uitgangspunt.De eerste meer concrete aangelegenheid die ik ter sprake zou willen brengen,
heeft betrekking op de inrichting en de taak van het departement. Zomer vorig
jaar werden wij door middel van een folder ingelicht over de herinrichting
van de topstructuur, althans over de eerste aanzet daartoe. De memorie van
toelichting maakte vervolgens melding van het feit dat van het recht veel
wordt verwacht en steeds weer iets anders. Gewezen werd op ontwikkelingen
in de criminaliteit. Maar ook, zo lees ik, leiden ontwikkelingen in technologie –
onder andere de elektronische snelweg – economie en openbaar bestuur
tot zowel nieuwe rechtsvragen als een maatschappelijke vraag naar nieuwe vormen
van recht. Bovendien wordt dan nog gewezen op de Europese en globale dimensies
van de rechtsorde. Al deze ontwikkelingen vragen om ingrijpende aanpassingen
van het recht op korte en lange termijn, zo lees ik. De folder in relatie
brengende met de gegeven schets uit de memorie van toelichting, stel ik de
vraag wat in het algemeen de taak is van de nieuwe Directie algemene justitiële
strategie. Ik zou mij voor kunnen stellen dat deze taak ten nauwste verband
houdt met de opgave die de memorie van toelichting weergeeft. Gaarne enige
tekst en uitleg wat de tot dusver door die dienst verrichte activiteiten betreft
op het terrein van de vraagstukken die ik zo-even noemde.Voorzitter! De memorie van toelichting kondigt aan dat het veiligheidsbeleid
in overleg met de grote steden zal worden gericht op de ombuiging van beginnende
criminele "carrières" van jongeren door middel van arrangementen van
reclasseringstoezicht, jeugdhulpverlening, opleiding en werktoeleiding. Welke
betekenis moet ik in het licht van deze doelstelling toekennen aan de experimenten
in probleemwijken met wijkbureaus van het openbaar ministerie? Zijn deze bureaus
bedoeld om uit te groeien tot "maisons de la justice", naar Frans model? Volgens
dat model gaan officier van justitie, politie en maatschappelijk werk de wijk
in. Ziet de minister op termijn mogelijkheden voor zulk een ontwikkeling?
Een meer kritische vraag mijnerzijds zou zijn of dan niet het gevaar dreigt,
dat men te veel maatschappelijk hooi op de justitiële vork neemt? Zo
ja, moet dat dan niet, zo mogelijk, vermeden worden?Voorzitter! Aansluitend wil ik enkele opmerkingen maken over de reorganisatie
van het openbaar ministerie en over het bestuur en beheer van de zittende
magistratuur. De reden daarvoor is dat het hier gaat om processen die in nauw
overleg met de Tweede Kamer tot stand komen en waarvan de resultaten op enig
moment aan deze Kamer worden gepresenteerd of deze Kamer in het geheel niet
passeren. Allereerst wil ik dan iets zeggen over de reorganisatie van het
openbaar ministerie.Discussies over de relatie tussen de minister en het openbaar ministerie
hebben bij mijn weten van tijd tot tijd met een zekere regelmaat plaatsgevonden,
veelal naar aanleiding van een bepaald incident waarmee de politieke activiteit
van de minister werd geactiveerd. Die discussies waren nuttig ter opfrissing
en aanscherping van het geheugen met betrekking tot de verhouding tussen de
minister en het OM, maar zij hadden verder niet veel effect. De zaken liggen
thans anders. De discussie van de laatste jaren staat in het teken van het
oogmerk om tot een structurele wijziging van de verhouding minister-openbaar
ministerie te komen. Een voorontwerp van wet heeft al gecirculeerd en naar
ik heb begrepen is zelfs een wetsvoorstel de Raad van State aangeboden. Die
wijziging zou er, heel globaal omschreven, op neerkomen dat de leden van het
openbaar ministerie meer de positie van ambtenaren van de uitvoerende macht
zouden moeten gaan innemen. In feite is dat een vorm van centralisatie. Hier
lijkt mij, voorzitter, voorzichtigheid geboden. Zowel artikel 117, eerste
lid, van de Grondwet als artikel 5 van de Wet op de rechterlijke organisatie
duidt er mijns inziens op, dat er sprake is van een bijzondere verhouding
minister-openbaar ministerie en dat die afwijkt van de verhouding die er is
bij de gewone ondergeschiktheid van ambtenaren van de uitvoerende macht aan
de minister. Het openbaar ministerie opereert normaal gesproken, dus buiten
het geval van aanwijzingen van de minister, zonder last of ruggespraak met
de politieke leiding van het departement.Te sterke politisering – van enige mate van politisering is natuurlijk
altijd sprake – van het optreden van het openbaar ministerie moet in
mijn ogen worden voorkomen. De heer Cohen noemde dat het toekennen van te
grote betekenis aan de politieke opportuniteit. Zulks zou afbreuk kunnen doen
aan wat ik eerder noemde de zelfstandige waarde van het recht. De heer Cohen
noemde het de waarde van rechtsstatelijkheid. Voor mij is het de vraag of
er actueel wel behoefte is aan meer dan een zichtbaar, controleerbaar openbaar
ministerie en mogelijkerwijs aan een zekere stroomlijning via het al bestaande
instituut van de richtlijnen.Wat de zittende magistratuur betreft, zou ik het thans niet zozeer willen
hebben over de in gang gezette reorganisatie van de rechterlijke macht. Ik
kan het evenwel niet laten om in dat opzicht op te merken dat opheffing van
de kantongerechten, een hot item in deze discussie, de justitiabele een slechte
dienst zou bewijzen; een beslissing die ik dan ook moet ontraden. De vele
argumenten voor het behoud van de kantongerechten laat ik rusten. Ze zijn
inmiddels overbekend, mag ik veronderstellen. Op dit moment zou ik slechts
willen wijzen op het eind vorig jaar bekend geworden rapport van de Dienst
Prisma van het ministerie, waaruit blijkt dat tussen 1992 en 1995 de productie
van de kantongerechten met 50% is gestegen, mogelijkerwijs onder invloed van
de dreigende integratie.Als ander argument zou ik nog willen vermelden dat de kantongerechten,
meer dan andere gerechten, het menselijk gezicht van de rechtspraak vertonen.
Belangrijke pluspunten zouden door de integratie met de rechtbanken verloren
kunnen gaan. Graag geef ik bij deze gelegenheid voor het te laat is de minister
het devies mee: never change a winning team.Zoals gezegd, zou het niet primair over het reorganisatieproces gaan en
ook niet over de integratie, maar over wat ik zou willen noemen de integriteit
van het rechterlijk erf; anders gezegd, over de rechterlijke onafhankelijkheid.
Uiteraard moet dan worden gedacht aan het rapport "Beheersstructuur van de
rechterlijke organisatie" van de werkgroep-Hoekstra, hier al diverse malen
gememoreerd en de notitie "Bestuur en beheer van de rechtspraak", afkomstig
van het zogenoemde "Initiërend beraad". Ik denk in dit kader van de rechterlijke
onafhankelijkheid ook aan de activiteiten van de actiegroep "Verontruste burgers"
en de discussies over plaatsvervanging en nevenfuncties, zonder er overigens
expliciet bij stil te staan.Rechters genieten in Nederland groot gezag, meer dan politici, zegt men.
Hoe dat zit met rechters die tevens politici zijn, zou ik niet zo snel kunnen
uitmaken. Het bewijs voor die stelling is in elk geval het toenemend aantal
rechterlijke beslissingen dat jaar in jaar uit wordt gevraagd, in het bijzonder
van de president in kort geding. Bij die ontwikkeling als zodanig zijn wel
de nodige kanttekeningen te maken. Men spreekt, naar mijn mening niet ten
onrechte, van een zekere juridificering van maatschappelijke verhoudingen.
Men mag de vraag stellen of de rechter niet dikwijls wordt geroepen een rol
in de samenleving te vervullen die elders in de samenleving vervuld zou moeten
worden. Vroeger ging iemand van de kerk, de familie of uit de buurt praten
met mensen die geschillen hadden of omgekeerd. Nu komt men al snel bij de
rechter terecht. Wij moeten helaas constateren dat het verval van tradities
en het proces van maatschappelijke schaalvergroting en anonimisering de kaders
voor een niet-justitiële beslechting van geschillen in belangrijke mate
hebben weggeslagen. Overigens zijn er inmiddels tekenen van een zekere tegenontwikkeling
te bespeuren. Hoe het ook zij, dé grondslag par excellence van het
gezag dat de rechter thans geniet en dat ook de kwaliteit van zijn uitspraken
geniet, moet gezocht worden in diens onafhankelijkheid zowel ten opzichte
van de uitvoerende macht als ten opzichte van particuliere belangen. Die onafhankelijkheid
is wettelijk gewaarborgd, maar kan nog verder worden verzekerd, ook al behoeven
wij niet te trachten om Bordewijks rechter Digitalis te evenaren. Of wij de
weg op moeten die door prof. Franken in diens diesrede voor de Leidse universiteit
werd aanbevolen – de heer Cohen sprak hier zo-even ook over –
weet ik nog niet.Het streven naar een sterk op bevordering van efficiency toegesneden beheersstructuur
raakt mijns inziens de onafhankelijkheid misschien niet in het hart, maar
wel op een vitaal punt. De eerder genoemde notitie van het Initiërend
beraad heeft de president van en de procureur-generaal bij de Hoge Raad aanleiding gegeven tot commentaar, hetgeen gepubliceerd is in Trema
van januari jongstleden. Zij wijzen erop dat de onafhankelijkheid niet alleen
een attribuut is dat individuele rechters toekomt, maar ook een kenmerk vormt
van de gerechten en van de rechterlijke organisatie als geheel. Men spreekt
in dat verband inderdaad van institutionele onafhankelijkheid. Deze beide
autoriteiten bij de Hoge Raad hebben een uitgewerkt voorstel gelanceerd voor
wat heet een integraal management. Het voorstel is de minister ongetwijfeld
bekend. Ook al is het niet het enige voorstel dat haar is aangeboden, ik behoef
het hier dus niet te presenteren. Wij zouden het echter wel op prijs stellen,
indien de minister op z'n minst een voorlopige reactie zou willen geven.Voorzitter! De heer Pitstra en de heer Cohen hebben al gesproken over
de rechtshulpverlening en de rechtsbijstandverlening. Van onze kant zouden
wij op dit moment willen volstaan met de weergave van een intussen bijna gevleugeld
gezegde, namelijk dat alleen nog de armsten en de rijksten in staat zijn om
te procederen. En dat kan toch nooit de bedoeling van de wet geweest zijn.
Verder onthoud ik mij op dit ogenblik van commentaar hierop.In het voorlopig verslag hebben wij het punt aan de orde gesteld betreffende
de vergoedingen die zijn toegekend wegens onrechtmatig optreden van justitiële
autoriteiten. In 1996 bedroeg het totaal uitgekeerde bedrag volgens de memorie
van antwoord ruim 14,5 mln. Dat is 3 mln. meer dan in 1995. Zowel de hoogte
als de stijging van de bedragen verontrust ons om verschillende redenen. Enerzijds
verontrust het ons natuurlijk vooral, omdat het blijkbaar voorkomt dat mensen
ten onrechte op het politiebureau of in de gevangenis hebben gezeten, en er
vervolgens in zijn geslaagd om hun onschuld te bewijzen, hetgeen een hele
toer kan zijn. Belangrijker is de vraag wat hiervan de achterliggende oorzaken
zijn. Bestaat daaromtrent een enigszins afgewogen analyse bij het departement?
Anderzijds nemen de eisen soms wanstaltige vormen aan. Ik gebruik die terminologie
bewust. Ik herinner aan het feit dat de heer Van den Nieuwenhuyzen 300 mln.
vorderde en participatiemaatschappij Begemann 900 mln. Zij hebben hun claim
inmiddels ondergebracht in de stichting Begaclaim, waarvan certificaten, zo
is de bedoeling, op termijn op de beurs verhandelbaar zijn. Het lijkt ons
van het grootste belang dat Justitie zich grondig op de gang van zaken op
dit punt bezint en ervoor zorgt dat de zaken niet volledig uit de hand lopen,
om het nu maar algemeen te formuleren.Voorzitter! Ik kom aan mijn laatste punt. Bij voorgaande begrotingsbehandelingen
heb ik telkenmale aandacht besteed aan het financieel recherchewerk en de
ontnemingswetgeving. De minister en de staatssecretaris zullen zich dat herinneren.
Dit keer moge ik volstaan met de tamelijk trieste constatering dat het blijkbaar
nog allerminst vlot loopt. De deskundige auteurs van het handboek "Financieel
rechercheren - theorie en praktijk" komen tot de ietwat berustend klinkende
conclusie: "Van daadwerkelijk en effectief financieel rechercheren is nauwelijks
sprake." Er worden wel telkens nieuwe initiatieven ontplooid – met andere
woorden: ook de minister zit niet stil – maar de resultaten zijn helaas
nog steeds teleurstellend te noemen. Wij mogen niet nalaten, dit onderwerp
nog eens in de aandacht van de minister aan te bevelen en haar aan te moedigen,
te blijven investeren op dit gebied, dat voor de bestrijding van organisatiecriminaliteit
van zulk een eminent belang is. Voorzitter! Wij zien met belangstelling uit
naar de reactie van de regering.De heer Glastra van Loon (D66):Voorzitter! Een van de manieren waarop deze Kamer haar bestaansrecht kan
aantonen, is door debatten die aan de overzijde zijn gevoerd niet voort te
zetten, maar op hen te reflecteren en lering te trekken uit hun verloop. Mijn
fractie heeft er behoefte aan, in die geest terug te kijken naar het aan de
overzijde gevoerde debat over het rapport van de commissie-Van Traa. Ik zal
om te beginnen enkele beschouwingen wijden aan dat debat. In het verlengde
daarvan zal ik, vooruitlopend op de wetgeving dienaangaande, ingaan op de
noodzakelijke reorganisatie van het openbaar ministerie.Mijn fractie heeft met verwondering gadegeslagen, hoe de uitkomst van
de IRT-enquête aan de overzijde aanleiding is geworden om het rollen
te eisen van koppen van leden van het OM en de politie. De mening, dat er
bij de opsporing van de criminele drugshandel zowel door politiefunctionarissen
als door leden van het OM fouten zijn gemaakt en dat grenzen zijn overschreden
die in acht hadden moeten worden genomen, wordt door mijn fractie gedeeld.
Men moet echter kort van memorie zijn om de met de opsporing en vervolging
van bedoelde criminaliteit belaste gezagsdragers hiervoor achteraf in die
mate verantwoordelijk te stellen, dat men in plaats van voorschriften te verlangen
die zulke gedragingen in de toekomst verbieden, het ontslag of de degradatie
van een aantal voor die gedragingen verantwoordelijke functionarissen eist.Door zich zo op te stellen, is de Tweede Kamer naar de mening van mijn
fractie op drie punten in de fout gegaan. Ten eerste beoordeelde zij gedragingen
uit het verleden, zonder daarbij de omstandigheden waaronder die plaatsvonden,
met inbegrip van haar eigen optreden, in haar beoordeling te verdisconteren.
Dat is wat ik aangaf als lijden aan een kort geheugen. In de tweede plaats
ging zij daarbij zitten op een stoel waarop zij niet thuishoort, namelijk
op die van de voor het personeelsbeleid verantwoordelijke beheerders van het
overheidsapparaat. In de derde plaats wekte zij zo de schijn, te dienen als
spreekbuis van de vox populi. Ik licht onze bezwaren tegen deze gang van zaken
toe.Wat waren de omstandigheden waaronder de door de IRT-enquête aan
het licht gebrachte en veroordeelde opsporingsactiviteiten hebben plaatsgevonden?
In de eerste plaats mag in herinnering worden geroepen, dat niet lang geleden
de commissie-Mulder had vastgesteld, dat de organisatie en werkwijze van het
OM op een reeks van punten toe waren aan hervormingen om hen bij de tijd te
brengen. In de tweede plaats mag eraan worden herinnerd, dat nog maar kort
geleden een reorganisatie van de politie was voltrokken, waarbij plaatselijke
en landelijke politie met elkaar gefuseerd en samen opgenomen werden in regionale
eenheden, die met geen enkele bestaande geografische indeling van overheidstaken
correspondeerde: noch met die van de arrondissementen, noch
met die van de provincies.Te verwachten viel dat hierdoor in de beginperiode onduidelijkheden betreffende
bevoegdheidsafbakeningen een rol zouden spelen. Daarbij kwam dat de afbakening
van de verantwoordelijkheden tussen regionaal bestuurlijk, politioneel en
justitieel gezag lacunes vertoonde. De fractie van D66 aan de overzijde heeft
met klem op dit manco en het daaruit voortvloeiende gevaar van verzelfstandiging
van de politie gewezen. Welnu, een zodanige verzelfstandiging is bij de opsporing
van drugscriminaliteit inderdaad opgetreden.Dat is één kant van de situatie waarin ontsporingen van
het opsporingsbeleid zijn opgetreden, zoals die door de IRT-enquête
aan het licht zijn gebracht. De andere kant daarvan werd gevormd door een
aantal elementen die samen een klimaat schiepen dat alles op alles moest worden
gezet om de georganiseerde criminaliteit de baas te worden. De betekenis van
die criminaliteit werd daarbij breed, maar niet bepaald nauwkeurig uitgemeten.
Van die combinatie van breed en vaag bepaald ging een flinke dreiging uit.
Pers en media hebben niet nagelaten daarop in te spelen. Samen met de veel
voorkomende kleine criminaliteit maakt het dat nogal wat burgers zich flink
benauwd gingen voelen. Uit dit soort gevoelens kan electorale winst worden
geboekt. Het is niet mijn indruk, dat vertegenwoordigers van alle partijen
zich van pogingen in die richting hebben onthouden.Al met al konden de met opsporing belaste functionarissen zich terdege
aangespoord voelen om op het nog nauwelijks ontgonnen terrein van de proactieve
opsporing met ondernemingszin te werk te gaan. De indruk dat daarbij aan het
succes van de opsporing ten opzichte van het belang van de rechtszekerheid
meer gewicht moest worden gehecht dan eerder gebruikelijk was, werd versterkt
door de wetgever. In de periode waarover wij nu spreken, werd een aantal in
die richting wijzende veranderingen van ons strafprocesrecht ingevoerd. Ik
noem, zonder te streven naar volledigheid, de verwijdering uit het wetboek
van enkele formele, de verdachte beschermende eisen ten aanzien van de dagvaarding
en het scheppen van de mogelijkheid van de anonieme getuigenverklaringen.
Daarnaast moeten worden genoemd het strafbaar stellen van samenzweringen,
ook zonder dat een poging tot een uitvoeringshandeling is ondernomen en de
uitbreiding van de bevoegdheid van de officier van justitie tot wijziging
van de tenlastelegging, ook op inhoudelijke punten.Voor alle duidelijkheid merk ik op dat ik niet de wenselijkheid of onwenselijkheid
van deze wetgevingsmaatregelen aan de orde stel. Het gaat er mij op dit moment
uitsluitend om dat deze maatregelen, zeker in het toen heersende klimaat,
de indruk wekten dat men bij de opsporing van georganiseerde criminaliteit
ruimhartiger moest denken dan tot dan toe gebruikelijk was geweest. Die indruk
werd zeker niet verzwakt door de aankondiging dat de mogelijkheid werd overwogen,
het gebruik van zogenaamde kroongetuigen wettelijk te regelen.Voorzitter: Korthals AltesDe heer Glastra van Loon (D66):Mijnheer de voorzitter! Ik bespreek nu het tweede bezwaar van mijn fractie
tegen het optreden van de Kamer aan de overzijde. Een parlementaire enquête
kan aan het licht brengen wat in de vormgeving en/of uitvoering van beleid
verkeerd is gegaan. Op grond daarvan kan door het parlement de politieke verantwoordelijkheid
van een of meer bewindspersonen voor het gebeurde worden vastgesteld. Het
lijkt mij echter zonneklaar dat een vergadering van 150 mensen niet de persoonlijke
verantwoordelijkheid van een of meer ambtenaren voor zoiets kan bepalen, laat
staan dat zij zou kunnen bepalen dat iemand in rang achteruitgezet of ontslagen
moet worden. De goeden uitgezonderd hebben Nederlandse politici zich in de
afgelopen jaren geen uitblinkers getoond in het onderscheiden van politieke
en persoonlijke verantwoordelijkheid van bewindspersonen. Men had nogal eens
de neiging, de afwezigheid van persoonlijke schuld te zien als een grond voor
de afwezigheid van politieke verantwoordelijkheid. Ten aanzien van de gebeurtenissen
in de IRT-affaire lijkt echter een beweging in omgekeerde richting gaande:
omdat men het wenselijk acht dat ambtelijke koppen worden gesneld, ontwikkelt
men zoiets als een persoonlijke politieke verantwoordelijkheid voor ambtenaren,
waarover de Kamer bij meerderheid van stemmen zou kunnen beslissen. Dit is
niet alleen een onzuivere, maar ook een niet van gevaar voor de rechtsstaat
ontblote ontwikkeling.Daarmee kom ik bij ons derde bezwaar, het bezwaar namelijk, dat een aantal
woordvoerders aan de overkant, onder wie de voorzitter van de IRT-enquêtecommissie,
op het rapport van die commissie de conclusie baseerden dat politie en OM
hun geloofwaardigheid kwijt zouden zijn als niet tegen bepaalde personen uit
die overheidsdiensten rechtspositionele maatregelen zouden worden genomen.
Naar onze mening namen hiermee niet alleen parlementariërs zitting op
stoelen waarop zij niet thuishoren, maar riepen zij bovendien zelf op een
ongenuanceerde, zelfs tamelijk luidkeelse manier de consequenties op die zij
zeiden te willen bestrijden.Daar komt nog iets bij. Bedoeld of onbedoeld gaven de aangehaalde woordvoerders
met hun beroep op de publieke opinie voedsel aan de populistische opvatting
van democratie, die inhoudt dat de overheid niet op grond van een haar gegeven
vertrouwen op eigen verantwoordelijkheid een eigen beleid moet voeren, maar
dat zij gehoor en uitvoering moet geven aan de wil van het volk. Voor Rousseau
gold dat alleen voor de algemene volkswil, de volonté générale.
Het lijkt erop dat deze opvatting nu wordt uitgebreid tot concrete kwesties
en zelfs tot gevallen waarin de beoordeling van individuele ambtenaren aan
de orde is.Het is duidelijk dat mijn fractie het in de ministers van Justitie en
Binnenlandse Zaken waardeert dat zij de in dezen aan de overzijde geuite verlangens
niet hebben verhoord. Het fundamentele en principiële belang van de kwestie
maakt echter dat wij er prijs op stellen om van de minister van Justitie te
horen of zij niet alleen op incidentele gronden – zoals haar beschikking
over beoordelingen van personen door hun superieuren, die afwijken van hun
beoordeling door de enquêtecommissie – maar ook op principiële
gronden de wens van de Tweede Kamer tot het nemen van rechtspositionele maatregelen
tegen leden van het OM niet heeft verhoord. Die uitspraak is van belang om
mensen met populistische opvattingen van de zojuist aangeduide
soort van hun dwaalwegen terug te roepen.De rechtsstaat kan aan geen groter gevaar worden blootgesteld dan dat
democratische besluitvorming de kenmerken gaat vertonen van een volksgericht.
Dat geldt eens temeer als populistische opvattingen van de democratie voet
aan de grond krijgen in de boezem van de democratie, het parlement zelf. Naar
mijn mening was dit voldoende aanleiding om met een kritische beschouwing
op de zojuist gesignaleerde gang van zaken terug te komen.Hiermee ben ik gekomen aan het tweede deel van mijn beschouwingen: de
reorganisatie van het openbaar ministerie. Ik beperk mij daarbij tot dat aspect
van die reorganisatie waarop het voorafgaande licht kan werpen. Dat het OM,
om het hoofd te kunnen bieden aan recente ontwikkelingen van de georganiseerde
criminaliteit, toe is aan interne stroomlijning en verstrakking van zijn relatie
tot de minister, is voor mijn fractie geen punt van twijfel. In het licht
van het voorafgaande zal echter duidelijk zijn dat een dergelijke op verhoging
van de effectiviteit van de criminaliteitbestrijding gerichte reorganisatie
ons inziens moet worden omringd met deugdelijke waarborgen voor de handhaving
van de rule of law ten opzichte van de uitvoerende macht.Met de beoogde reorganisatie wordt het meest gevoelige punt getroffen
in het spanningsveld tussen rechtsstaat en democratie. Juist nu een reorganisatie
op dit punt geboden is, mag de aandrang tot een zo effectief mogelijke bestrijding
van de criminaliteit niet ertoe verleiden het belang van de "rule of law"
naar de tweede plaats te schuiven. Daarbij moet worden bedacht dat het gevaar
dat moet worden bestreden niet, zoals een oorlogsdreiging, van buitenaf komt
maar zich ontwikkelt binnenin ons bestel. Hoe groot dat gevaar ook mag zijn,
iets dat de trekken vertoont van een staat van oorlog zou daarom de veiligheid
in onze samenleving naar alle waarschijnlijkheid meer aantasten dan haar bevorderen.De minister doet naar onze mening, maar niet naar onze mening alleen,
een goede greep met haar voornemen tot de wettelijke instelling van een College
van procureurs-generaal. Dit college zal in de toekomst de eenheid van het
optreden van het openbaar ministerie moeten bewerkstelligen. Het moet bovendien
zowel een schakel als een buffer vormen tussen de minister en het openbaar
ministerie. Deze twee functies, die van verbindingsschakel en die van buffer,
zijn van even groot belang. De schakelfunctie moet maken dat de minister zich
op een hanteerbare manier kan kwijten van haar politieke verantwoordelijkheid
voor het rechtshandhavingsbeleid. De bufferfunctie moet maken dat het openbaar
ministerie de hem opgedragen opsporings- en vervolgingstaken autonoom overeenkomstig
de eisen van de rechtsstaat kan uitvoeren.Evenmin als anderen die zich hierover hebben uitgesproken, twijfelt mijn
fractie aan de bevoegdheid van de minister algemene richtlijnen vast te stellen
voor het opsporings- en vervolgingsbeleid van het OM. Vraagtekens zijn echter
ook bij ons gerezen ten aanzien van aanwijzingen door de minister in concrete
zaken. Onze vraagtekens betreffen de relatie tussen de minister en de officier
van justitie tot wie zo'n aanwijzing zou worden gericht; in het bijzonder
betreffen ze aanwijzingen tot niet vervolgen, aangezien daarmee een zaak en
dus ook de aanwijzing aan een beoordeling door de rechter wordt onttrokken.
Ik sta op dit moment bij deze kwesties niet langer stil dan nodig is om te
verklaren dat de procedurele eisen waaraan de minister, voorzover ons bekend,
de ministeriële aanwijzingen wil onderwerpen, een juiste verhouding tussen
minister en OM in onze ogen voldoende waarborgen. Wij zullen hierop terugkomen,
wanneer het desbetreffende wetsvoorstel deze Kamer bereikt.Waar het mij nu om gaat, is een heel andere verhouding, namelijk die tussen
de minister en de volksvertegenwoordiging. Met de toekenning van de bevoegdheid
tot het geven van concrete aanwijzingen aan leden van het openbaar ministerie
wordt tegelijkertijd een politieke verantwoordelijkheid geschapen van de minister
tegenover het parlement betreffende zijn of haar beleid in dezen. Op grond
van die verantwoordelijkheid zal de minister niet alleen kunnen worden geïnterpelleerd,
wanneer hij of zij een concrete aanwijzing geeft, maar ook wanneer hij of
zij dat nalaat. Immers, niet de aanwijzing maar de bevoegdheid tot het geven
daarvan schept de ministeriële verantwoordelijkheid. Gezien de grote
gevoeligheid van de zaken waarin de minister van deze bevoegdheid gebruik
zal kunnen maken, moet de vraag onder ogen worden gezien, of niet ook voor
de parlementaire behandeling van deze kwesties procedurele waarborgen in het
leven moeten worden geroepen.Zou het bijvoorbeeld niet de voorkeur verdienen, dat de beoordeling van
de manier waarop de minister zich van zijn of haar verantwoordelijkheid tot
het geven van bijzondere aanwijzingen kwijt, wordt gerekend tot de competentie
van een bijzondere Kamercommissie, zoals die voor de binnenlandse veiligheid,
die vertrouwelijk wordt ingelicht en de zaken vertrouwelijk behandelt? Is
dat niet beter dan dat de Kamer in haar geheel hierover wordt geïnformeerd
en zich in openbare debatten hierover uitspreekt? Er hoeft maar één
Kamerlid te zijn dat de aandacht van de media weet te trekken voor een zaak,
waarin de minister een concrete aanwijzing tot wel of tot niet opsporing en
vervolging heeft gegeven of dat juist niet heeft gedaan, en anderen zullen
volgen. Het is niet uit te sluiten dat zulke initiatieven van een parlementslid
niet met een lekje hier en een onderzoekend journalist daar zouden kunnen
worden gevoed en uitgelokt.Mijnheer de voorzitter! De geschetste risico's moeten niet worden overdreven,
maar ze mogen ook niet worden genegeerd. Als het gaat om de handhaving van
recht en rechtsstaat, vervult de minister van Justitie een centrale en uiterst
vitale rol. Het is daarom van belang, dat hij in de uitoefening van zijn ambt
wordt beschermd tegen debatten waarin (door de werking van de media meer dan
vroeger) populistische opvattingen van democratie de overhand krijgen over
de afwegingen die nodig zijn om recht te doen aan individuele personen en
concrete situaties. De afwegingen die officieren van justitie, rechters, leden
van het College van procureurs-generaal en niet in de laatste plaats de minister
van Justitie moeten maken, zijn nogal eens ingewikkelder en subtieler dan
in door de media georkestreerde debatten aan de orde kunnen komen. Iets overeenkomstigs
geldt voor de vraag in hoeverre het belang van openbare parlementaire debatten de overhand moet hebben op het belang van een onafhankelijk
van politieke invloeden functioneren van justitie en van de minister van Justitie,
die een waakhond voor die onafhankelijkheid moet zijn.Dit gedeelte afgerond hebbend, heb ik er behoefte aan, mijnheer de voorzitter,
terloops namens mijn fractie adhesie te betuigen aan de wens van mevrouw Michiels
van Kessenich om de organisatie van de kantongerechten in de huidige toestand
te laten. Ik moet daaraan toevoegen dat dit helaas een van de weinige punten
is waarop mijn fractie kan instemmen met mevrouw Michiels van Kessenich.Tot slot nog een vraag over het vreemdelingenbeleid. Ik wil aan die vraag
echter de opmerking vooraf laten gaan, dat de staatssecretaris is belast met
een taak waar geen eer aan valt te behalen, maar die zich wel goed leent voor
kritiek, zowel van rechts als van links, waar electoraal winst mee is te behalen.
Alle respect voor de gelijkmoedigheid waarmee de staatssecretaris deze kritiek
ondergaat.Mijn vraag betreft de nóg altijd discutabele kwaliteit van de ambtsberichten.
Ik vrees, dat daaraan ook door intensief interdepartementaal overleg weinig
zal kunnen worden verbeterd. En wel om de eenvoudige reden, dat de ambtenaren
van onze buitenlandse dienst, de uitzonderingen daargelaten, in de landen
waarin zij zijn gedetacheerd, niet over de contacten beschikken die nodig
zijn om een realistisch beeld te verkrijgen van de veiligheid van mensen die
daar, na hun heil elders te hebben gezocht, terugkeren.Gezien die feitelijke omstandigheid lijkt het aanboren van andere bronnen,
zoals die van Amnesty International en hulpverleningsorganisaties en een confrontatie
van verschillende informatiestromen met elkaar geboden. Ik zou mij kunnen
voorstellen, dat de staatssecretaris de bedoelde organisaties om schriftelijk
commentaar op de ambtsberichten vraagt en dat commentaar vervolgens met een
verzoek om een beredeneerde reactie voorlegt aan de auteurs van de berichten.
Op die manier moet al meteen een realistischere beoordeling van het veiligheidsgehalte
van de desbetreffende landen zijn te verkrijgen. Op die manier zou ook een
proces in gang kunnen worden gezet dat op den duur leidt tot een verbetering
van de kwaliteit van de ambtsberichten.Ik ben zeer benieuwd naar de reacties van de minister en de staatssecretaris.De heer De Wit (SP):Mijnheer de voorzitter! In het Jaarboek Welvaartsverdeling 1997 zet het
CBS uiteen dat in de periode 1977-1995 de inkomensongelijkheid in ons land
met 8% is toegenomen. Bij een kwart van de bevolking is het inkomen de afgelopen
tien jaar vooruitgegaan met meer dan 50%. Daartegenover is het inkomen van
een derde deel van de bevolking, vooral mensen met een minimumuitkering, bijstand,
WAO en AOW, verslechterd. Er is dus ongelijkheid in ons land, gebaseerd op
inkomen. Die ongelijkheid neemt als gevolg van het neoliberale beleid van
de overheid zulke vormen aan dat er hoe langer hoe meer sprake is van een
tweedeling. Zo spreken wij sinds enige tijd van armen in het rijke Nederland.
In de gezondheidszorg kennen wij sociaal-economische gezondheidsverschillen
(mensen met een laag inkomen leven korter en minder gezond dan mensen met
een hoog inkomen). In het onderwijs is het standenonderwijs weer terug. Allemaal
voorbeelden van die tweedeling, gebaseerd op inkomen. Het recht bleef in het
debat over tweedeling en ongelijkheid tot op heden buiten schot. Is er ook
in het recht sprake van een tweedeling? Om daar een antwoord op te krijgen,
wil ik stilstaan bij het strafrecht, het sociaal recht en de rechtshulp.In de eerste plaats dan het strafrecht. Nog niet zolang geleden was het
onder advocaten, juristen en wetenschappers heel gewoon dat er over klassenjustitie
werd gesproken. De laatste jaren hoor je er nauwelijks meer over. Op de universiteiten
wordt zelfs geen geld meer uitgetrokken voor onderzoeken naar het voorkomen
van klassenjustitie. In de onderzoeken die hij in de jaren zeventig en tachtig
heeft uitgevoerd, constateert Jongman dat er een verband bestaat tussen de
maatschappelijke positie die iemand heeft en de kans om met de rechter in
aanraking te komen. Hij toont aan dat werklozen eerder met de rechter te maken
krijgen en harder worden gestraft dan mensen met een baan. Het al of niet
hebben van een baan blijkt van invloed te zijn op het plegen van strafbare
feiten en ook op de hoogte van de straf. De rechter legt twee keer zo vaak
een gevangenisstraf op aan een werkloze dan aan een werkende. Jongman noemt
dat klassenjustitie.Na Jongman heeft alleen Kannegieter zich nog met deze vraag beziggehouden,
maar ook laatstgenoemde gaat uit van gegevens uit de jaren tachtig. Zou er
in de jaren negentig geen sprake meer zijn van een tweedeling op dit terrein?
De wetenschappers die ik hierover gesproken heb, zeggen allemaal dat er niet
veel veranderd is. Er zijn mijns inziens een paar aanwijzingen dat er inderdaad
niet veel veranderd is. - Een. Er is de bekende uitspraak in de
zaak van de Van der Valken van juni vorig jaar. De straf die de familieleden
kregen, staat in geen enkele verhouding tot de ernst van het delict en tot
de doorsneestraf die een uitkeringsfraudeur krijgt.- Twee. In de
vervolgingsrichtlijnen van het openbaar ministerie wordt onderscheid gemaakt
tussen uitkeringsfraude en belastingfraude. Een belastingfraudeur krijgt eerst
de kans om zijn "vergissing" te herstellen. Is hij een particulier persoon
dan kan hij worden vervolgd als de belastingfraude meer bedraagt dan ƒ
12.000. Is hij een ondernemer dan wordt pas vervolgd vanaf ƒ 25.000.
Echter in beide gevallen moet het gaan om een voldoende "zwaar" geval. Daar
is een hele puntenregeling voor bedacht. Uit een evaluatie van het ministerie
van Justitie uit 1995 blijkt dat uitkeringsfraude bij een bedrag tussen ƒ
6000 en ƒ 12.000 in ruim de helft van de gevallen wordt vervolgd en
bij een bedrag van ƒ 12.000 en meer in 80 tot 90% van de gevallen.- Drie. In het verleden was een veel gehoorde klacht dat rechters
slechts uit de hogere of de middenklasse kwamen. Op dat punt is er wel wat
veranderd. Maar mr. De Groot-van Leeuwen toont in een onderzoek uit 1991 aan
dat de rechters in ons land uit het "bovengemiddelde milieu" komen. Uit een
enquête in 1995 onder rechterlijke ambtenaren in opleiding (raio's)
blijkt dat de sociale herkomst van de raio's in de achterliggende twintig
jaar nauwelijks is veranderd. Het lijkt erop dat de "hogere lagen in 1995
zelfs beter vertegenwoordigd zijn dan in 1975". Rechters staan
daardoor vaak heel ver van de dagelijkse realiteit af, hebben meer begrip
voor hun eigen mensen dan voor mensen uit andere groepen en kunnen zich ook
nauwelijks met die mensen uit andere groepen identificeren. In het rapport-Terpstra/Tukker
uit 1996 worden de rechters in het arrondissement Arnhem zelfs als "wereldvreemd"
afgeschilderd.Mijns inziens is het onaanvaardbaar indien er op de drempel van de 21ste
eeuw in de rechtspraak onderscheid zou worden gemaakt, gebaseerd op iemands
maatschappelijke positie. Is de minister bereid om naar dat fenomeen van het
voorkomen van een tweedeling in het strafrecht onderzoek te laten doen?Voorzitter! Er is meer. Ik noemde reeds de sociaal-economische gezondheidsverschillen.
Wij kennen in ons land inmiddels ook de sociaal-economische veiligheidsverschillen.
Uit onderzoek naar de veiligheidssituatie in de Rotterdamse wijken en omliggende
buurgemeenten van november 1995 blijkt dat er een verband bestaat tussen de
problemen in een wijk, zoals armoede, verpaupering, werkloosheid, drugsoverlast,
en de veiligheid. In wijken met een zeer lage veiligheid blijken woninginbraken,
autodiefstal, geweldsdelicten en andere persoonsdelicten veel vaker voor te
komen dan in wijken met een zeer hoge veiligheid. In de Politiemonitor 1995
valt dit verband ook waar te nemen. Criminoloog Bruinsma stelt in een rapport,
gebaseerd op een studie naar de rellen in Enschede in de zomer van 1996, dat
de oorsprong daarvan te vinden is in de groeiende tweedeling in de maatschappij.
De daders komen uit wijken in Enschede waar de werkloosheid hoog is, de kwaliteit
van de woningen slecht en waar veel uitkeringsgerechtigden wonen. Mensen die
vanwege hun inkomen wonen in een wijk waar een veelheid van problemen heerst,
zijn vaker en ook eerder het slachtoffer van misdrijven. Zij worden daartegen
minder goed beschermd dan de mensen in de "villawijken". Degenen die deze
feiten plegen, wonen eveneens in de eerder bedoelde wijken.Op het terrein van het sociale recht heeft het kabinet-Kok ingrijpende
wijzigingen doorgevoerd. Het sociale recht was oorspronkelijk bedoeld om de
zwakkere bescherming te bieden voor het geval deze te maken kreeg met onverwachte
en vaak diep ingrijpende gebeurtenissen, zoals ontslag, werkloosheid, ziekte,
arbeidsongeschiktheid, ouderdom en overlijden. Het recht moest in dergelijke
situaties tegenwicht bieden. Voorzitter! Met de komst van paars zijn de bekende
neoliberale slogans zoals "terugtredende overheid", "marktwerking" en "meer
eigen verantwoordelijkheid" op het sociale recht toegepast. Het gevolg daarvan
is dat per saldo de positie van de zwakkere nog verder is verzwakt. Ik wil
dit toelichten aan de hand van drie voorbeelden.In de eerste plaats moet als gevolg van de nieuwe Ziektewet, de WULBZ,
de werknemer tegen zijn werkgever gaan procederen als hij het niet eens is
met diens beslissing over werkhervatting. Ik heb dit al vaker "het solliciteren
naar ontslag op termijn" genoemd. Uit onderzoek naar de WULBZ blijkt inmiddels
dat werkgevers veel strenger zijn geworden tegenover hun werknemers, maar
ook dat werknemers zich onzeker zijn gaan voelen over hun werkgever.In de tweede plaats noem ik de Wet boeten en maatregelen. Deze wet vormt
het sluitstuk van de ingrijpende wijzigingen van ons socialezekerheidsstelsel
door paars. Deze wet scherpt de sancties aan die uitkeringsinstanties tegen
uitkeringsgerechtigden kunnen treffen. Tegelijkertijd grijpt de wet in in
de relatie tussen werkgever en werknemer. Bij een conflict met zijn werkgever
loopt de werknemer het risico van een algehele weigering van uitkering wanneer
de uitkeringsinstantie van mening is dat er sprake is van verwijtbare werkloosheid.
Welke werknemer durft dit risico te nemen? Voor mensen die het kwetsbaarst
zijn in hun portemonnee omdat ze moeten zien rond te komen van een veelal
lage uitkering, komen de sancties en boetes die deze wet mogelijk maakt, bovendien
extra hard aan.In de derde plaats vindt het kabinet dat de arbowetgeving gedereguleerd
moet worden. De normen moeten veel meer worden vastgelegd in afspraken tussen
werkgevers en werknemers en ook de handhaving van die normen moet vooral een
zaak worden van de sociale partners. De werknemer moet desnoods maar gaan
procederen tegen zijn werkgever, als die de normen overtreedt. Ook hierbij
komt de werknemer voor een moeilijke taak te staan, namelijk zijn baas dwingen
tot naleving van de wet.Mijn conclusie is dat het sociale recht op dit moment eerder rechtsongelijkheid
schept dan dat het die zoveel mogelijk opheft. Zo ontstaat er op dat terrein
ook een tweedeling. Erkent de minister dat de rechtspositie van de hierbij
bedoelde "zwakkere" als gevolg van het beleid van paars nog verder is verzwakt?Ten slotte de gefinancierde rechtshulp. In artikel 18 van de Grondwet
is het recht op rechtsbijstand vastgelegd. Dat wil niet zeggen dat iedereen
in ons land recht zou hebben op gratis rechtsbijstand. Er wordt bij wet geregeld,
wie en onder welke voorwaarden aanspraak op rechtshulp kan maken. Maar de
door de overheid gefinancierde rechtshulp is voorwerp van forse bezuinigingen
geworden, met als voorlopig dieptepunt de Wet op de rechtsbijstand van 1 januari
1994. Sindsdien komt nog slechts 43% van de bevolking in aanmerking voor gefinancierde
rechtshulp; anderen hebben dit al vermeld. Dit is aanzienlijk minder dan volgens
de verwachte teruggang, te weten 62%. De verleden week bekend geworden cijfers
uit de nieuwe tussenrapportage bevestigt deze cijfers. Volgens ramingen van
de Nederlandse Orde van advocaten heeft de Wet op de rechtsbijstand tot gevolg
dat 3 tot 4 miljoen mensen geen aanspraak op gefinancierde rechtshulp meer
kunnen maken. Zij moeten zich onrecht laten welgevallen of zij worden gedwongen,
hoge kosten te maken. Dat is naar mijn mening onaanvaardbaar. Het is duidelijk
dat in elk geval mensen met een laag inkomen hiervan de dupe zijn. En dat
geldt ook voor de sociale advocatuur. Die is, om met de Orde van advocaten
te spreken, de laatste jaren uitgerookt. Is het recht op rechtsbijstand door
deze beperkingen inmiddels niet zo ver uitgehold dat het recht op toegang
tot de rechter, vastgelegd in artikel 6 van het Europees verdrag inzake de
rechten van de mens, in het gedrang komt? Het lijkt erop dat Brenninkmeijer
gelijk krijgt, die al in 1994 waarschuwde dat het recht alleen nog voor de
beter betaalden is. Hiermee staat naar mijn mening vast dat er ook in dit
opzicht langs de lijnen van het inkomen sprake is van een
tweedeling.Mijnheer de voorzitter! Een land dat een rechtsstaat pretendeert te zijn,
mag geen onderscheid maken tussen zijn onderdanen, gebaseerd op inkomen, als
het gaat om de mate waarin zij bescherming genieten door het recht respectievelijk
rechten kunnen ontlenen aan dat recht. De realiteit is dat het op dit moment
gebeurt. Het kabinetsbeleid is hier mede debet aan en het bevordert zelfs
de genoemde tweedeling. Het wordt tijd dat het kabinet dit inziet en er consequenties
uit trekt. Deelt de minister mijn opvatting over de tweedeling in het recht?Ten slotte nog een paar vragen, toegespitst op de gefinancierde rechtshulp,
voor een deel een herhaling.1. Is er gelet op de sterke daling van het aantal mensen dat nog in aanmerking
komt voor gefinancierde rechtshulp, geen aanleiding om de inkomensgrenzen
drastisch te verhogen?2. Is de staatssecretaris bereid, daarvoor extra middelen uit te trekken,
bijvoorbeeld in het kader van de Voorjaarsnota?3. Is de eigen bijdrage nog wel nodig, nu deze niet het sturingsmechanisme
blijkt te zijn dat men ervan verwachtte? Zie met name de tussenrapportage
van het WODC van verleden week.4. Is de regering bereid, de tarieven voor de gefinancierde rechtshulp
te verhogen?5. Is de regering bereid, te bevorderen dat de raden voor rechtsbijstand
minder rigide optreden tegenover de advocatuur? Wat denkt de minister bijvoorbeeld
van het introduceren van een hardheidsclausule?Het beleidsdebat wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-1469-1493.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl