Voortzetting van de behandeling van:het rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek Stichting Woningbeheer Limburg (24339) (debat met de regering)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 6544-6565

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-06-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 99, pagina 6544-6565

26-06-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24339Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek Stichting Woningbeheer Limburg (24339) (debat met de regering)Pagina 6501-6519
Behandeling brief van de commissie voor de Werkwijze over controle op het EU-beleid (24775)Pagina 6605-6608
Voortzetting van de behandeling van:het rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek College van toezicht sociale verzekeringen (CTSV) (24653, nr. 15) (debat met de commissie)Pagina 6565-6591
Behandeling van de brief van het Presidium ten geleide van de Nota Kamer 2000 (24680, nr. 11)Pagina 6591-6605
99ste vergadering; 26 juni 1996Pagina 6501-6501
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 26 juni 1996)Pagina 6608-6608
Regeling van werkzaamheden (woensdag 26 juni 1996)Pagina 6519-6519
Voortzetting van de behandeling van:het rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek Stichting Woningbeheer Limburg (24339) (debat met de regering)Pagina 6544-6565
Behandeling rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek College van toezicht sociale verzekeringen (CTSV) (24653, nr. 15) (debat met de commissie)Pagina 6520-6544

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 110 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: 
 
 het rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek Stichting Woningbeheer Limburg
(24339) (debat met de regering).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! De tweede termijn hoeft in de opvatting van de Partij van
de Arbeid niet al te lang te duren. Ik zal een poging wagen om direct tot
de kern te komen.
 
 Ik meen in eerste termijn buitengewoon scherp geformuleerd te hebben dat
voor ons twee zaken van betekenis zijn, namelijk in de eerste plaats het functioneren
van de vorige staatssecretaris, Heerma, en staatssecretaris Tommel als degenen
die binnen de volkshuisvesting eindverantwoordelijk zijn niet alleen voor
de totstandkoming van het volkshuisvestingsbeleid, maar ook voor de wijze
waarop het ambtelijk apparaat daarbinnen opereert en voor de sociale huursector
als geheel. Zoals de staatssecretaris heeft aangegeven, is hij uiteraard staatsrechtelijk
niet verantwoordelijk voor het functioneren van een individuele woningcorporatie.
Dat laat, zoals hij ook geformuleerd heeft, onverlet dat hij ook moet ingrijpen
op het moment dat het niet goed gaat. Die verantwoordelijkheid is in eerste
termijn zeer helder door ons geformuleerd. Ik vind dat de staatssecretaris
dat in zijn antwoord ook heel helder heeft geformuleerd, dus daar is geen
enkel verschil van opvatting over de verantwoordelijkheid. Dat is heel belangrijk.
 
 Als wij het zo formuleren mag duidelijk zijn dat wij te maken hebben met
een WBL-casus waarover wij met elkaar inmiddels geconstateerd hebben dat het
een redelijk dramatische casus is binnen de volkshuisvesting. Het ware beter
geweest als die zaak in de kiem gesmoord was. Het moment waarop Heerma aankondigde
dat een aanwijzing noodzakelijk of mogelijk was, was eigenlijk hét
moment om te zorgen dat een debâcle dat dreigde, dat in belangrijke
mate was veroorzaakt door een eerdere sanering en een fusie, die beide niet
op deze manier hadden mogen plaatsvinden, werd voorkomen. Ik zeg dat maar
even in de richting van de heer Van Rey. Het is allemaal terugkijken achteraf,
maar het is duidelijk dat zowel de Kamer als staatssecretaris Heerma in het
verleden een aantal stappen heeft gezet die niet tot een geweldig succes hebben
geleid.
 
 Het debat heeft zich toegespitst op de verantwoordelijkheidsvraag, met
name op de vraag wanneer het ambtelijk apparaat, de inspectie en in het bijzonder
de staatssecretaris zelf intervenieert. Wanneer grijpt hij in? Het antwoord
van de staatssecretaris daarover kan eigenlijk op twee manieren worden uitgelegd.
Ik vind het erg belangrijk dat de staatssecretaris in tweede termijn nog wat
helderder is over die twee mogelijke interpretaties.
 
 Op 9 november 1995 vond een vergadering plaats van de vaste commissie
voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en de commissie
voor de Rijksuitgaven. De staatssecretaris had toen een spreektekst die nooit
is uitgesproken, maar wel is gekoppeld aan het verslag van die vergadering.
Op bladzijde 26 gaf hij een aantal punten weer.
 
 Het eerste was dat de sanering van de SBDI zorgvuldig en realistisch was
geweest. Het vierde was dat de taak van de betrokken partijen in wet- en regelgeving
consistent is vastgelegd. Het zesde was dat het Rijk steeds de eigen verantwoordelijkheid
heeft genomen en dat er voldoende alert is gereageerd en geïntervenieerd
waar dat geboden is. Wij bekijken dit alles achteraf, maar het gaat nu om
het zelfstandige oordeel van de staatssecretaris op 9 november. Hij waagde
toen een poging om de Kamer ervan te overtuigen dat het voldoende was om een
politiek debat te voeren en dat een parlementair onderzoek niet noodzakelijk
was. De Kamer gaf hierover een oordeel. De staatssecretaris heeft met deze
uitvoerige tekst van 9 november verantwoording afgelegd voor zijn functioneren
en dat van zijn voorganger. Uit het rapport van de WBL-commissie moeten we
concluderen dat de sanering van de SBDI niet zorgvuldig en niet realistisch
is geweest. Nogmaals, dit is achteraf. Ik doel niet op het moment zelf. We
kunnen niet concluderen dat de taak van de betrokken partijen in wet- en regelgeving
consistent is vastgelegd. De staatssecretaris heeft zelfs schriftelijk colleges
aan de gemeenten gegeven over de manier waarop het BBSH moet worden uitgelegd.
Er zijn veel reacties gekomen van gemeenten die de eindverantwoordelijkheid
voor het toezicht hebben teruggeven aan de staatssecretaris. De trant van
deze brieven was: staatssecretaris, u zoekt het maar uit; wij voelen ons voor
die interpretatie van het toezicht niet verantwoordelijk.
 
 De staatssecretaris heeft daarop vervolgens met een scherpe brief –
wat ik overigens waardeer – gereageerd waarin hij schreef dat hij de
gemeenten hield aan wat in de regelgeving is vastgelegd. Er zijn verschillende
interpretaties over die rol. De gemeenten hebben nadrukkelijk aangegeven dat
alleen achteraf en niet tijdens het proces iets van ze werd verwacht. Het
BBSH is daarover duidelijk. De corporaties moeten in hun jaarverslagen achteraf
verantwoording afleggen. Deze stelselwijziging is in de periode Heerma doorgevoerd.
Vooraf werd er niets besproken, het gebeurde allemaal achteraf. In de brief
geeft de staatssecretaris wel degelijk aan dat er ook een verantwoordelijkheid
is voor het gehele proces.
 
 Technisch kun je stellen dat het consistent is vastgelegd, maar daarna
ontstond een enorme discussie over de vraag wat wel en niet precies is vastgesteld.
 
 In het derde punt staat dat het Rijk zijn eigen verantwoordelijkheid heeft
genomen. In eerste termijn heb ik gezegd – en ik sprak hierover mijn
waardering uit – dat de staatssecretaris het recht heeft, een andere
aanpak te kiezen. Ik sprak hier zelfs mijn respect voor uit. Ieder bewindspersoon
moet het lef hebben om van het beleid van zijn voorganger af te wijken. Dat
is het nut van andere kabinetten met andere personen. De weg leidde echter
al snel tot het moeras waar uiteindelijk de chaos uit is voortgekomen. Ik
begrijp niet dat de staatssecretaris zei dat men voldoende alert was en dat
volop geïntervenieerd is. En al zou ik het begrijpen,
dan is er een ongewenst effect ontstaan dat vele sporen heeft achtergelaten.
 
 Ik vond het antwoord van de staatssecretaris in zijn totaliteit evenwichtig.
In een van zijn laatste zinnen zegt hij echter: achteraf bekeken, vind ik
het verdedigbaar. Hij zegt dan misschien voor zichzelf dat hij begrijpt dat
hij die stappen gezet heeft. De WBL-commissie heeft een onderzoekskwalificatie
gebruikt, zoals mevrouw Versnel dit politieke begrip heeft uitgelegd, uiteraard
namens de commissie. De staatssecretaris moet dan toch in alle ruimhartigheid
kunnen zeggen dat hij heel goed begrijpt dat de commissie tot haar conclusies
is gekomen. Hij zal het er misschien niet op alle onderdelen mee eens zijn,
maar het geheel overziende, zal hij begrip moeten hebben voor de conclusie.
 
 Sterker, ik denk zelfs dat de staatssecretaris het moet respecteren dat
er eventueel een kamermeerderheid is voor de conclusie dat, het geheel overziende,
er wel degelijk sprake is van de situatie die de WBL-commissie in haar conclusies
heeft vastgesteld. Van de zijde van de VVD-fractie en de PvdA-fractie wordt
de Kamer in ieder geval om een uitspraak gevraagd in die richting. Wij hebben
namelijk geen reden om te twijfelen aan de conclusies en de aanbevelingen
van de WBL-commissie.
 
 Persoonlijk begrijp ik het volgende echt niet. Het betreft een soort Nederlandse
politieke cultuur. Ik begrijp namelijk niet waarom de staatssecretaris op
dat punt niet wat ruimhartiger kan zijn. Hiermee bedoel ik niet, zoals in
de kranten heeft gestaan, dat het een soort mea culpa moet zijn. Van een dergelijke
stijl houd ik helemaal niet. Ik heb liever mensen tegenover mij die zoiets
nooit zullen uitspreken, als zij dat niet zo voelen.
 
 Het zal anderen wel eens opgevallen zijn dat ik ontzettend veel waardering
had voor de verschillende momenten in het debat over de heer Van Randwijck.
Minister Sorgdrager, daartoe door de Kamer tot vervelens toe gedwongen, wat
ik overigens verkeerd vond, heeft toen heel nadrukkelijk aangegeven: als ik
achteraf terugkijk, vind ik dat ik daarin fout gehandeld heb. Ik vond dat
een doorbreking van de politieke cultuur. Een dergelijke opmerking tast het
vertrouwen niet aan. Sterker nog, in mijn opvatting vergroot dat, vreemd genoeg,
het vertrouwen. Ik corrigeer mijzelf: dat is niet vreemd. Als iemand het geheel
overziet en er dus op terugkijkt, is er letterlijk en figuurlijk de mogelijkheid
om verder met elkaar te functioneren.
 
 Ik vond het dus in de geschiedenis die ik tot nu toe heb mogen meemaken,
vaak van buitenaf, in het parlement een doorbraak dat iemand dat in het Nederlandse
parlement kon zeggen. De successen werden niet alleen maar naar iemand toe
gehaald, maar iemand had ook de moed en de kracht om vervolgens dat onderscheid
te maken.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 De heer Duivesteijn trekt een vergelijking met minister Sorgdrager. Maar
het is hem toch niet ontgaan dat minister Sorgdrager uiteindelijk een ander
uniek staatsrechtelijk feit moest aangrijpen, namelijk een motie van vertrouwen
vragen aan de drie regeringspartijen?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik zat erbij. Ik heb zelfs wat gezegd, zoals u weet. U kunt ervan uitgaan
dat ik redelijk wist wat er op dat moment aan de hand was. Je weet natuurlijk
maar nooit, maar in dat geval was dat wel zo.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 U doet het nu als volgt af: minister Sorgdrager beleed schuld en toen
was er volledig vertrouwen. Ik constateer evenwel dat minister Sorgdrager
daarvoor nog wel een actieve daad moest plegen: bijna een motie van vertrouwen
vragen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat is mij niet ontgaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Hoe ziet de heer Duivesteijn precies het verschil tussen de feitelijke
term "verwijtbaar", als het gaat om beleid en fouten die gemaakt zijn, en
de politieke term "verwijtbaar"? Wat is het verschil en hoe handhaaf je dat
verschil, als je het al overeind wilt houden?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Misschien is het goed om eerst iets te zeggen over het moment waarover
de heer Biesheuvel sprak. De heer Van Rey en ondergetekende hebben daar wel
van geleerd. De Kamer deed een eigenstandige uitspraak, toen zij aangaf dat
zij de beslissing van de minister fout vond. Het was belangrijk dat die uitspraak
gedaan werd. De minister interpreteerde dat als een vertrouwenskwestie. Zij
heeft toen de vraag terug gesteld en gezegd dat zij wilde weten of de Kamer
haar nog het vertrouwen gaf. De uitspraak die wij in voorbereiding hebben,
is dat wij van mening zijn dat de conclusies die door de WBL-commissie zijn
getrokken, eigenstandig door de Kamer kunnen worden overgenomen en vervolgens
dat wij op grond van het antwoord van de staatssecretaris vinden dat met vertrouwen
de toekomst tegemoet kan worden gezien, in de zin dat wij aan de slag kunnen
en een groot aantal van de opmerkingen die hij verwerkt heeft, ook daadwerkelijk
verwerken.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik begrijp dat daarvoor dus nog een daad gesteld moet worden, een reactie
gegeven moet worden door de staatssecretaris in geding.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Er is altijd een tweede termijn en die is niet voor niets. Het gaat de
PvdA-fractie om het volgende en dat betreft ook de politieke cultuur, waar
ik zojuist over gesproken heb. Wat is er nu voor een probleem dat daar waar
gewerkt wordt, fouten worden gemaakt en soms zelfs substantiële fouten
worden gemaakt? Het zou een enorme winst zijn als wij op een aantal momenten,
hoe vervelend dat ook is, inderdaad kunnen constateren dat, het geheel overziende,
het gewoon fout is gegaan en dat wij dat in de toekomst moeten voorkomen.
Wat ik waardeer in het antwoord van de staatssecretaris, waar ik straks uitgebreid
op terugkom, is dat hij in feiten een reeks – niet één,
niet twee en niet drie – van voorstellen heeft gedaan, mede naar aanleiding
van eerdere uitspraken van de Tweede Kamer, om te komen tot een forse bijstelling
van het Besluit beheer sociale huurwoningen. Ik heb ook in eerste termijn
heel nadrukkelijk gezegd dat het wat ons betreft inderdaad gaat om de vraag
wat wij uit die WBL-casus leren.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Nu beantwoordt de heer Duivesteijn mijn vraag niet. Hij heeft aangekondigd
dat een uitspraak aan de Kamer zou kunnen worden voorgelegd, waarin de terminologie
van de commissie die ons het rapport heeft voorgelegd, wordt
overgenomen. Daarin staat het woord "verwijtbaar". Is daarmee nu enig aspect
van de vertrouwensregel in het geding of niet? Met andere woorden, moet de
staatssecretaris het vertrouwen straks gaan vragen of heeft de heer Duivesteijn
dat niet nodig om het vertrouwen in hem te hebben en te houden?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik denk dat ik daar "ja" op kan zeggen, klip en klaar. Dat wil echter
nog niet zeggen dat wij vervolgens niet heel helder zijn over het feit dat
het in het verleden gegaan is zoals het gegaan is.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 De heer Duivesteijn heeft gezegd dat waar gewerkt wordt, fouten worden
gemaakt. In het vervolg daarop vraagt hij aan de staatssecretaris ruimhartigheid
ten opzichte van het begrip "verwijtbaar". Je zou het ook kunnen omkeren.
Is de heer Duivesteijn niet overtuigd, wat ik nu impliciet begrijp, door het
betoog van de staatssecretaris, zodat hij nu zelf een fout zou kunnen erkennen
door zich toch bij nader inzien wat af te keren van dat begrip "verwijtbaar"
of daar een andere interpretatie aan te geven?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Laat ik heel helder zijn. Als de staatssecretaris vandaag gezegd zou hebben
dat het verdedigbaar is, dat hij vindt dat de ordening consistent is vastgelegd
en dat eigenlijk geen belangrijke substantiële wijzigingen zouden moeten
worden doorgevoerd in het Besluit beheer sociale huurwoningen, denk ik dat
wij aan de interpretatie van het begrip "verwijtbaar" niet alleen de betekenis
hadden gegeven naar het handelen in het verleden, maar dat wij die ook hadden
gegeven in de zin dat wij dus onvoldoende vertrouwen hebben om met elkaar
verder te gaan. Niemand kan hier stellen dat de staatssecretaris op grond
van het antwoord niet heel substantieel in de richting van de Kamer is gegaan.
Wij zullen overigens nog een andere uitspraak aan de Kamer voorleggen, omdat
wij denken dat het verstandig is om zelfs nog een heel klein stapje verder
te gaan. Maar goed, dit ter zijde. Als wij die balans opmaken, gaat zij in
die richting. Ik denk dat daarmee in elk geval de politieke lading van het
vertrouwen weggehaald is, maar het feit als zodanig blijft nog staan.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik denk dat nu toch een rookgordijn wordt opgetrokken. De staatssecretaris
heeft op de punten waar het commissierapport spreekt van verwijtbaarheid,
kort samengevat de conclusie getrokken dat best hier en daar wel eens wat
mis zal zijn geweest, dat ook voor de toekomst iets gedaan moet worden, maar
dat het in het algemeen een heldere lijn was en verdedigbaar was. Dat was
zijn stelling. Daarmee neemt u nu geen genoegen, mijnheer Duivesteijn. U wilt
straks, waarschijnlijk via de heer Van Rey, een motie indienen, waarin u de
conclusies van de commissie op die cruciale punten vastlegt. Dat is dan toch
een politieke reactie op een antwoord van de staatssecretaris? U kunt toch
niet zeggen dat het een uiting van vertrouwen of iets dergelijks is? Het is
een politieke reactie. U wijst daarin feitelijk het antwoord van de staatssecretaris
als politiek ongenoegzaam af. Ik vind dat een volledig politieke motie vanwege
de politieke lading die daar inzit. Ik neem dat de staatssecretaris dat ook
zo zal ervaren.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat horen wij dan straks van de staatssecretaris. Wat ons betreft, is
het standpunt helder. Wij betreuren het buitengewoon dat de staatssecretaris,
het geheel overziende, komt tot de constatering dat het verdedigbaar is. Wij
denken dat het niet verdedigbaar is. Wij vinden het rapport van de commissie
WBL een goed rapport. Die conclusies en de aanbevelingen daarin zijn terecht
getrokken. In die zin is er geen sprake van mist.
 
 Dan komen wij bij deel twee van het leven, want het leven gaat natuurlijk
verder, en wel bij het feit dat de staatssecretaris heeft aangegeven, wat
hij voornemens is op korte termijn te gaan doen in de richting van de sociale
huursector. Dat is geen rookgordijn. Die standpuntbepaling is buitengewoon
helder. Ik heb inderdaad geen zin om een vergelijking te trekken met het debat
met minister Sorgdrager over de zaak Van Randwijck. Ik vind dat de Kamer het
recht heeft een uitspraak te doen. Dat betekent echter niet per definitie –
wij denken blijkbaar heel smal – dat iemand ook meteen weg moet.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Wij kunnen het vrij snel eens zijn over de discussie over de toekomst,
dat is een apart verhaal. Die lering hebben wij met zijn allen getrokken,
dunkt mij.
 
 U kunt mij niet anders duidelijk maken dan, als u straks een motie als
reactie op het antwoord van de staatssecretaris meehelpt indienen waarin u
de conclusies van de commissie vastlegt, dat u in feite daarmee zegt dat u
het antwoord van de staatssecretaris als ongenoegzaam afkeurt.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik denk dat mijn antwoord helder is.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Het mag allemaal, hoor. Ik geloof dat bedoeling helder is. De bedoeling
is kennelijk om het antwoord van de staatssecretaris als ongenoegzaam te kwalificeren.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De Partij van de Arbeid onderschrijft de conclusies en de aanbevelingen
van het rapport in al zijn formuleringen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 De staatssecretaris kennelijk niet.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Wij hebben in eerste termijn ook aangegeven dat wat ons betreft het toekomstperspectief
belangrijk is. Wij vinden de inhoud belangrijker. Wij betreuren het dus dat
de staatssecretaris op dat punt het antwoord gegeven heeft, zoals hij dat
gegeven heeft. Maar het tweede deel van het betoog mag ook een rol spelen
in de beoordeling. Het tweede deel van het betoog bevatte een hele fundamentele
aanscherping van de ordening zoals die op dit moment bestaat ten aanzien van
controlemogelijkheden, toezichtsmogelijkheden, zelfs de dubbele petten worden
uit de structuur van de sociale huursector gehaald. Dat is nogal wat. Als
de staatssecretaris vandaag uit deze Kamer wegloopt en morgen met de koepelorganisaties
aan tafel zit, heeft hij plotseling een heel andere discussie.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Als u dat tweede deel nu met de staatssecretaris zo geweldig belangrijk
vindt, waarom doet u het dan de staatsse cretaris aan om hem
toch met een motie te confronteren, waarin het antwoord dat hij over het verleden
heeft gegeven als ongenoegzaam wordt bestempeld? Als u het over de toekomst
zo eens bent en dat zo belangrijk vindt, waardeer dat dan ook!
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Wij hebben die keuze gemaakt op grond van het feit dat de staatssecretaris
geantwoord heeft op de manier zoals hij dat heeft gedaan, klaar! Wij zitten
in een politieke cultuur waarin blijkbaar fouten niet ruimhartig toegegeven
of bespreekbaar gemaakt kunnen worden.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 In het Vlugschrift van de Partij van de Arbeid zegt de heer Duivesteijn:
Als hij (de staatssecretaris) ruiterlijk toegeeft dat hij substantiële
fouten heeft gemaakt en daar ook iets aan wil doen, voorzie ik geen problemen.
 
 Ik heb geen substantiële fouten horen toegeven. Ik heb wel een heleboel
andere dingen gehoord. Maar nu zegt u, mijnheer Duivesteijn: Er blijven verwijtbare
tekortkomingen, maar, ach, het is niet zo erg.
 
 Is die conclusie juist?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Wij herhalen onszelf nu.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Heeft u de staatssecretaris substantiële fouten horen toegeven? Dat
was een van uw eisen buiten de Kamer. Buiten de Kamer een flinke jongen, hier
ook een flinke jongen!
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik zou het fantastisch vinden als de staatssecretaris zou aangeven dat
het verleden allemaal niet zo rooskleurig is geweest en dat zijn eigen handelen
daarin niet substantieel bijgedragen heeft aan een fantastisch oplossing.
De staatssecretaris heeft ervoor gekozen, en dat is wel substantieel, om via
al die maatregelen per saldo aan de Tweede Kamer te melden: wij gaan ontzettend
veel leren uit de WBL-casus en wij gaan de komende tijd een goede situatie
creëren. Ook de PvdA vindt dat een gewenste situatie.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter!...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel vast dat de vragen worden herhaald en dat daarop dezelfde antwoorden
worden gegeven. Ik stel dan ook voor dat de heer Duivesteijn nu zijn betoog
vervolgt. U heeft ook nog een tweede termijn, maar u vraagt exact hetzelfde
als zoëven ook al is gevraagd. Dat is niet de bedoeling van een interruptie.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik kom dan op het tweede onderdeel van het betoog van de staatssecretaris.
Hij heeft daarin nadrukkelijk aangegeven dat de ons-kent-ons-structuur in
de sociale huursector naar zijn mening inderdaad ongewenst is. Naar onze opvatting
is het niet aanvaardbaar als de koepelorganisaties gelijktijdig dominant,
dus met een beslissende stem, aanwezig zijn in de sectorinstituten. Deze dubbele-pettenstructuur
moet fundamenteel worden aangepakt, al zal het op de een of andere manier
wel binnen de sector blijven of voor een deel vorm krijgen in een andere regelgeving.
Dat geldt trouwens ook voor andere sectoren, maar wij hebben nu te maken met
de volkshuisvesting. Ik heb na het interruptiedebatje begrepen dat de staatssecretaris
onze opvatting daarover deelt, maar mogelijkerwijs kan hij er in tweede termijn
nog nader op ingaan.
 
 Wij onderschrijven een groot aantal van de voorstellen van de staatssecretaris
voor aanpassing van het BBSH, zeker als het gaat om de rol en met name het
financieel toezicht van het Rijk. Dat betreft ook de bestuurssamenstelling
van het centraal fonds en de taskforce in het rijkstoezicht. Het gaat ook
om al die punten van overleg in de gemeentelijke sfeer. De staatssecretaris
sprak van de informatieplicht die gemeenten hebben over corporaties die mogelijkerwijs
niet goed functioneren. Als deze informatieplicht ook de mogelijkheid tot
het doen van onderzoek voor een gemeente inhoudt, zou dat een belangrijke
verbetering zijn.
 
 Ik kom dan tot onze conclusie. Nogmaals: de ruimhartigheid waarvan wij
vinden dat zij er had moeten zijn, is er onvoldoende geweest. Wij nemen daar
kennis van. Wij zouden het toch nog op prijs stellen als de staatssecretaris
daar in tweede termijn uitvoeriger op ingaat. Misschien kan hij dan ook ingaan
op onze opmerkingen over de politieke cultuur. Het antwoord van de staatssecretaris
heeft ons in inhoudelijk opzicht bevredigd; daarmee kunnen wij uit de voeten.
Wij vertrouwen erop dat, als dit slagvaardig wordt uitgewerkt, wij gemeenschappelijk
aan de slag kunnen op of binnen het terrein van de volkshuisvesting.
 
 Op één punt willen wij nog een stap verdergaan dan de staatssecretaris
heeft aangegeven. Het is de bedoeling dat er in 1997 een evaluatie wordt gemaakt
van het Besluit beheer sociale huurwoningen. Gelet op de discussie die wij
met elkaar voeren en op de onrust binnen de sector, menen wij dat het buitengewoon
verstandig is om in oktober niet te komen met een aantal aanscherpingen van
het BBSH. Wij vinden dat moet worden bezien in hoeverre de evaluatie naar
voren kan worden gehaald, zodat de Kamer eventueel de mogelijkheid heeft om
in het najaar al een beslissing te nemen over het BBSH in zijn totaliteit.
Daarover leg ik de Kamer de volgende uitspraak voor.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 gezien de opdracht die de Kamer de tijdelijke commissie heeft verstrekt;
 
 gezien de conclusies en aanbevelingen zoals verwoord in het rapport "Bruidsschat
voor een winkeldochter";
 
 constateert, dat het thans geboden is om binnen de geldende ordening van
de sociale huursector te komen tot enkele aanpassingen;
 
 verzoekt de regering voor de begrotingsbehandeling volkshuisvesting 1996: 
 
 
 1. te komen met een evaluatie van het BBSH en waar nodig voorstellen te
doen waardoor de toepassing, de controleerbaarheid en het toezicht ervan worden
verbeterd;
 
 
 2. te komen met voorstellen die in de bestuursstructuur
van de sociale huursector de vermenging van belangen (dubbele petten) tussen
de verschillende instellingen uitsluit;
 
 
 3. maatregelen te nemen in
de interne organisatiestructuur van VROM, waarbij voor Duivesteijn"gevoelige
dossiers" afspraken worden gemaakt,
 
 
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Duivesteijn, Van Rey en Jeekel.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 19 (24339).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij willen de staatssecretaris dankzeggen voor
zijn uitgebreide en heldere beantwoording in eerste termijn. Al met al lijkt
het rapport van de commissie WBL een nuttig rapport. Wij hebben met elkaar
vastgesteld dat in de WBL-casus dingen beter hadden gekund. Zoals wij eerder
hebben gesteld, is een onderzoek, zoals door de tijdelijke commissie WBL is
verricht, een spiegel en moeten er vooral lessen uit een dergelijk rapport
worden getrokken. De staatssecretaris trekt zijn conclusies. Hij wil op korte
termijn met een scala van maatregelen komen om het financieel en volkshuisvestelijk
toezicht in de volkshuisvesting te verbeteren. Zo levert het onderzoek naar
de WBL toch nog de contouren voor een werkprogramma op ter verbetering van
de regelgeving in de sociale huursector. Een volstrekt atypisch geval is de
WBL dus blijkbaar toch niet helemaal.
 
 Stroop of azijn waren in onze ogen allebei mogelijke middelen om tot het
doel te komen, zo heb ik dat ten tijde van de behandeling van het rapport
met de commissie genoemd. Het doel was de sanering van de WBL. De staatssecretaris
onderschrijft, zonder te kiezen tussen stroop en azijn – dat is wijs –
dat de door hem gekozen route niet de enig mogelijke route was. Het had ook
anders gekund. Of de door de commissie en een aantal leden van deze Kamer
wenselijk geachte azijnlijn tot een sneller en daarom beter resultaat had
geleid, is niet met zekerheid te zeggen. Het instrumentarium, dat heeft de
staatssecretaris aangegeven, toonde daartoe in juridische zin een aantal beperkingen.
 
 Wij zijn na het optrekken van het mistgordijn van interrupties van zojuist,
tevreden dat de PvdA haar vertrouwen in de staatssecretaris heeft uitgesproken.
Mijn fractie onderschrijft het oordeel van de staatssecretaris, namelijk dat
hij een heldere lijn heeft gevolgd en zijn verantwoordelijkheid heeft genomen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn beantwoording,
waarin hij op een gedetailleerde en over het algemeen grondige wijze heeft
geantwoord op de beschouwingen van de kant van de Kamer. Ik moet zeggen dat
met name wat hij heeft gezegd over de verantwoordelijkheid die hij draagt
en de reikwijdte daarvan, een correcte weergave was van zowel zijn eigen beleid
en dat van zijn voorganger, als dat van de ambtenaren die onder zijn verantwoordelijkheid
werkzaam zijn.
 
 Als wij de essentie van het debat overzien, zijn er twee grote groepen
onderwerpen die daarbij van belang zijn: de beoordeling van het verleden en
de rol van de staatssecretaris daarin en de lessen met betrekking tot de toekomst.
Over die lessen voor de toekomst bestaat een grote mate van overeenstemming.
De staatssecretaris heeft met name in antwoord 46 daar al een nodige aanzet
voor gegeven. Hij heeft die in zijn antwoord van vandaag nog uitgebreid en
een aantal concrete punten genoemd, zoals de wijziging van de BBSH, waarin
alle aangenomen moties worden verwerkt en meer dan dat. Voor dit moment is
dat voldoende. Als je daar minder woorden aan wijdt, is dat geen illustratie
van een geringer belang dat je daaraan hecht. Als je het echt erover eens
bent, hoef je daar niet lang over te spreken. Bovendien is een debat als dit
niet de plaats om over de inhoud daarvan te spreken. Daar hebben wij nog alle
gelegenheid voor.
 
 Ik heb overigens met belangstelling kennisgenomen van de reactie van de
staatssecretaris als het gaat om de rol die hij min of meer tegen heug en
meug heeft gespeeld bij de beoordeling van het conceptrapport. Het is goed
dat hij dat ook verteld heeft. Het lijkt mij ook een zaak voor de evaluatiecommissie
om dit punt mee te nemen.
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft uitdrukkelijk over zijn rol in het
verleden gesproken. Hij heeft een aantal opmerkingen gemaakt die tegemoetkomen
aan de kritiek uit de Kamer. Het had op onderdelen anders gekund, het had
soms wat sneller gemoeten, maar de algemene lijn was helder en de besluiten
die onder zijn verantwoordelijkheid zijn genomen, waren naar de mening van
de staatssecretaris verdedigbaar. Wij moeten ons realiseren dat die benadering
op een aantal punten afwijkt van de conclusies van de commissie. De bruidsschat
was naar de mening van de commissie te laag. Zij heeft ook het verwijtbare
karakter aangegeven van het onvoldoende toezicht op de sanering van de SBDI.
Ook is over verwijtbaarheid gesproken als het gaat om het niet consequent
vasthouden aan de harde lijn ten aanzien van het toezicht op de WBL, inclusief
het al dan niet opleggen van sancties.
 
 De staatssecretaris heeft ten aanzien van de bruidsschat gezegd dat er
inderdaad voor de goedkoopste oplossing is gekozen. Kan het sterk vasthouden
aan die keuze nog van invloed zijn geweest op de het tempo van de totstandkoming
en de inhoud van het saneringsplan? Een en ander hangt samen met de vraag
of tijdig is ingegrepen.
 
 De staatssecretaris heeft gezegd dat hij ten aanzien van de eerste fase,
de sanering van de SBDI, met name anders denkt over de risico's bij de NWI's
en dat een onderzoek terzake is gestart. Met de kennis van nu wordt het handelen
van de ambtsvoorganger van deze staatssecretaris feitelijk gecorrigeerd.
 
 De meeste discussie vindt echter plaats over de tweede fase, de cruciale
periode van juli 1994 en daarna. Wij moeten constateren dat de staatssecretaris
in essentie de verdediging handhaaft die al heeft plaatsgevonden onder andere
in de schriftelijke antwoorden op de door de Kamer gestelde vragen, in het
bijzonder antwoord 39. Hij heeft gezegd dat er in die periode van een koersverandering
eigenlijk geen sprake is geweest. Wij zijn niet overgeschakeld van azijn naar
stroop, aldus de staatssecretaris. Geconstateerd moet worden dat de commissie
in het debat van vorige week in essentie haar beoordeling heeft gehandhaafd.
Zij heeft gesteld dat de koersverandering verwijtbaar is. Ik citeer één
alinea uit het antwoord van de commissie: daarom is de koersverandering volgens
de commissie verwijtbaar. De positie van de toezichthouder wordt geschaad.
De zachtere lijn van het stappenplan gaat gepaard met een niet duidelijke
verkenning van de juridische mogelijkheden; geen gebruik van
bestuurlijke druk in combinatie met het juridisch instrumentarium.
 
 Dat was, kort samengevat, het oordeel van de commissie. Er is dus duidelijk
een verschil, dat mij overigens niet verwondert, omdat ook ik in mijn termijn
op een aantal onderdelen van het oordeel van de commissie enige afstand heb
genomen, zonder daarmee de kritiek van de commissie als ongegrond te verklaren.
Met name de conclusie ten aanzien van "verwijtbaar" heb ik niet in die zin
voor mijn rekening genomen. Ik heb er geen moeite mee dat de staatssecretaris
dat ook niet volledig onderschrijft, maar het is wel een belangrijke constatering.
 
 Ik kan een eventueel voorstel om de conclusies van de commissie integraal
over te nemen niet steunen, maar dat is na vorige week geen verrassing meer.
Wij kunnen heel goed volstaan met de motie die vorige week door de heer Van
Rey is ingediend, waarin met name wordt uitgesproken dat het rapport van de
commissie waardevolle elementen bevat met het oog op het te voeren beleid.
Wij zijn het er allen over eens dat het in de toekomst anders moet. Het rapport
biedt daarvoor bouwstenen. Over de taxatie van hetgeen er is gebeurd, zijn
er op onderdelen verschillen van mening. Dat is geen ramp. Ik ben het met
de heer Duivesteijn eens dat het belangrijkste is dat er over de toekomst
gesproken kan worden en dat wij daarover wellicht in vergaande mate overeenstemming
kunnen bereiken.
 
 Het valt in het debat op – niet alleen vandaag, maar ook de afgelopen
dagen – dat in het bijzonder de PvdA-fractie en in mindere mate de VVD-fractie
de zaak toch wel scherp hebben geformuleerd. Ik heb deze week al geciteerd
uit het vlugschrift van de PvdA. Ik citeer nog een andere zin daaruit. De
heer Duivesteijn stelt: ik hoop dat Tommel inziet dat hij verwijtbaar gehandeld
heeft en het rapport zal onderschrijven. Als hij dat niet doet, heeft hij
geen reëel inzicht in zijn eigen handelen. Die uitspraak is inderdaad
ook op dat moment gedaan. Die illustreert dus ook de hoge inzet van de PvdA-fractie
in dit debat.
 
 Je kunt die uitspraak vervolgens naast het antwoord van de staatssecretaris
leggen. De staatssecretaris heeft in zijn antwoord gezegd dat er inderdaad
op punten best kritiek mogelijk is, zeker bij nader inzien, maar in het algemeen
is het een heldere lijn en verdedigbaar. Dan is het volgens mij van tweeën
één. Of je zegt: ik vind het antwoord van de staatssecretaris
niet beantwoorden aan de hoge verwachtingen en de hoge inzet die ik had en
ik kom inderdaad met een motie die een element van afkeuring in zich heeft.
Of je pakt je biezen en zegt: ik heb te hoog ingezet en dat was bij nader
inzien toch niet goed.
 
 De heer Duivesteijn kiest nu voor die eerste lijn. Hij heeft aangekondigd
dat hij straks samen met de heer Van Rey met een motie zal komen, waarin hij
de door de staatssecretaris afgewezen conclusies inderdaad nog een keer zal
vastleggen. Daarmee krijgt dat duidelijk een politieke betekenis. Het woord
"verwijtbaar" dat in de opvatting van de commissie nog een onderzoeksterm
was, wordt daarmee een politieke term. Ik kan mij niet voorstellen dat de
staatssecretaris daar echt mee zou kunnen leven. Ik wil de staatssecretaris
en de Kamer toch nog even herinneren aan een uitspraak van de staatssecretaris
op 9 november 1995. Daarin gaf hij aan wat volgens hem de inzet van het onderzoek
zou moeten zijn. Hij zei naar aanleiding van het feit dat de integriteit van
zijn medewerkers in het geding zou zijn gebracht: dan maar een onderzoek,
dat is waarschijnlijk helaas de enige manier om degenen die de beschuldigende
vinger uitsteken, effectief te confronteren met de feiten en om de voortdurende
veenbrand rond de WBL te doven. Dat was de inzet van de staatssecretaris.
Als je dan nu met een motie geconfronteerd wordt van dezelfde personen die
hij toen kennelijk bedoelde met "degenen die de beschuldigende vinger uitsteken",
dan lijkt het mij logisch dat hij zegt: dit is geen poging om de veenbrand
te doen doven, maar dit is het opstoken van het vuurtje.
 
 Ik zou mij kunnen voorstellen dat men dat vanuit de oppositie mooi vindt,
maar als die motie komt, zal duidelijk zijn dat ik daar niet aan meedoe.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat kan. Ik wil nog even terugkomen op de veenbrand. Het was de bedoeling
om in ieder geval het ambtelijk apparaat te verschonen van mogelijk onterechte
beschuldigingen. Ik heb uit uw beschouwing niet begrepen dat u de conclusies
van de WBL-commissie op die punten niet deelt. Sterker nog, u heeft aangegeven
dat er substantiële fouten zijn gemaakt op alle niveaus. Op dat punt
is er dus geen helderheid gekomen.
 
 Er is nog een tweede punt. Alle opmerkingen die ik gemaakt heb, zowel
in het vlugschrift als in de Kamer als in andere interviews, blijven wat mij
betreft volstrekt staande. Maar de staatssecretaris heeft er in zijn antwoord
voor gekozen om via een omweg aan te geven dat het eigenlijk allemaal niet
zo succesvol is geweest en dat hij daarom ook een heleboel maatregelen wil
nemen om het in de toekomst anders te doen. Ik vind dat een buitengewoon gecompliceerde
manier om te formuleren dat het eigen functioneren daarbinnen niet briljant
geweest is. Daar neem ik dan kennis van.
 
 Maar goed, het mag duidelijk zijn dat het uiteindelijk gaat om de toekomst
en om de vraag of een dergelijke situatie zich in de toekomst nog zou kunnen
voordoen. Op grond van al die maatregelen die genomen zullen worden, verwacht
ik inderdaad dat de staatssecretaris adequater zal reageren. Dat heeft hij
met de woningbouwvereniging De Samenwerking in feite ook al gedaan. Dan zie
ik dus geen licht tussen datgene wat ik buiten gezegd heb, wat ik ook in de
Kamer gezegd heb en het feit dat wij als Kamer een eigenstandige uitspraak
doen dat wij de conclusies en de aanbevelingen van het rapport steunen. Daar
moet de staatssecretaris mee leven.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 De staatssecretaris moet van u al met zoveel dingen leven. Daar zal hij
misschien wel aan gewend raken. Wij hebben nu echter een discussie over een
heel concrete zaak. Ik moet toegeven dat u consistent bent in uw opstelling.
U heeft een harde inzet gekozen al voordat dit debat begon. U handhaaft die
nu ook door een motie in te dienen. Die motie is niet nodig voor de toekomst,
maar u wilt alleen nog een keer zout in de wonde van de staatssecretaris strooien.
U wilt zeggen: u heeft eigenlijk ten onrechte gesuggereerd dat het allemaal
nog wel redelijk consistent was. Wij willen het onderste uit de kan hebben
en wij willen dat de staatssecretaris ook zegt dat het allemaal verwijtbaar
geweest is. Wij willen dus dat hij inderdaad door het stof
gaat, zoals de heer Biesheuvel gisteren heeft gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat zijn uw woorden: "door het stof gaan".
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Het zijn woorden van de heer Biesheuvel.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Die u maakt tot de uwe. Het zijn dus niet mijn woorden. Mijn woorden zijn,
dat het nodig is dat wij in een politieke cultuur terechtkomen waarin wij
gewoon over fouten kunnen praten en waarin niet iedere fout per definitie
gekoppeld is aan aftreden, en waarin je met elkaar kunt reflecteren, om een
ingewikkeld woord te gebruiken, over het eigen functioneren.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Dat is inderdaad prima. Ik zou graag zien dat die cultuur nog meer tot
wasdom zou komen en dat inderdaad niet elke fout verzwegen wordt of niet toegegeven
wordt vanwege de politieke consequenties. Daar kunnen wij morgen in het volgende
debat misschien ook een oefening in doen. Dat is altijd heel zinnig. Maar
dat laat onverlet dat degene die een motie indient na het antwoord van een
woordvoerder van de regering gehoord te hebben, zich moet afvragen of het
nodig is daaraan een politieke lading te geven zoals u doet.
 
 U bent inderdaad consistent. U hebt gezegd dat de staatssecretaris ruiterlijk
moet toegeven dat hij substantiële fouten heeft gemaakt. Dat heeft hij
inderdaad niet gedaan. Hij heeft erkend dat er allerlei dingen beter hadden
gekund en hij heeft u het volle pond gegeven door te zeggen: mijnheer Duivesteijn,
in de toekomst krijgt u alles wat u hebben wilt, zelfs meer dan dat; ik heb
al meer gedaan dan het uitvoeren van uw moties. In normale coalitieverhoudingen
zou het niet zo gek zijn als u zich op z'n minst afvroeg of het wel nodig
is, nog zout in de wond te strijken. Maar als u dat wilt doen, doet u het
maar. Het is een politiek belangrijk gegeven, maar ik denk zoals gezegd niet
dat de hele oppositie eraan mee zal doen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is niet mijn gewoonte om bewindslieden te
prijzen. Toch wil ik nu gezegd hebben dat de staatssecretaris helder en duidelijk
heeft aangegeven wat zijn verantwoordelijkheid in deze affaire is. Hij heeft
dus niets ontlopen.
 
 Kort samengevat, maar dan in mijn woorden: het had heel wat beter gekund,
maar wat gebeurd is, is verdedigbaar, gezien de beperkte mogelijkheden. De
staatssecretaris is aanspreekbaar, maar niet voor het handelen van de individuele
instellingen. Dit laatste is namelijk gevolg van het beleid van de vorige
regering van de PvdA en het CDA. Die heeft de instellingen verzelfstandigd,
zonder dat de rijksoverheid voldoende instrumenten in handen heeft gehouden
om snel en adequaat op te kunnen treden tegen instellingen die in de fout
gaan.
 
 Na een aanschrijving blijft er nu, onder de huidige verhoudingen, niet
veel meer over dan afwachten of de instellingen daaraan mee willen doen. Zijn
ze weigerachtig, dan blijft slechts het middel over om de erkenning van deze
instellingen in te trekken en dus eigenlijk het vrijwel directe faillissement
van de instelling uit te spreken. Dat zou zeker een ramp voor de huurders
zijn, en ook voor de huisvesting. Dus zit de rijksoverheid, en dus de staatssecretaris,
met de handen in het beperkte haar. Daarvoor mogen wij het vorige kabinet
van de PvdA en het CDA dankbaar zijn. De staatssecretaris gaat hier iets aan
doen. Hij zal nieuwe instrumenten presenteren om meer greep op de corporaties
te krijgen.
 
 Dat zou dan de lering uit het WBL-dossier zijn. Ik geef de staatssecretaris
wat betreft voorlopig het voordeel van een wel heel grote twijfel, omdat hij
slechts voorstelt met aanpassingen te komen binnen de nieuwe ordening van
de zelfstandige, marktgerichte huisvesters. Dat betekent voor onze fractie
zoiets als het opknappen van een verkrotte woning om deze tijdelijk weer een
beetje wind- en waterdicht te maken. In feite is men daar met de WBL nu ook
mee bezig. Uiteindelijk zijn de fouten, zoals wij nu allemaal herhalen, gemaakt
bij de sanering van de WBL, die noodzakelijk was vanwege die 1000 dure koopwoningen
van een makelaar en bouwondernemer, die op slinkse wijze in de schoenen van
de gemeenschap zijn geschoven.
 
 Dit is maar één aspect. Er komt nog eens bovenop dat staatssecretaris
Heerma of, om duidelijker te zijn, de PvdA/CDA-regering de sociale huisvesting
aan de werking van de vrije markt heeft overgedaan. Vroeger konden de corporaties
zonder meer rekenen op subsidies, maar dat is nu afgelopen. Ze moeten hun
eigen broek ophouden. In 1993 kwamen de wijzigingen in de waarderingsgrondslag
om vast te stellen of een corporatie financieel gezond was. Vele kosten waarvoor
vroeger op subsidie gerekend kon worden, moesten nu tot ver in de toekomst
worden doorberekend. En dat scheelde de WBL dus 90 mln. Het nieuwe beleid
moet voor vele, zo niet voor alle andere corporaties een dergelijke uitwerking
hebben.
 
 En dan de sanering, waarbij ik ook wijs op de aanwijzingsbrief die gestuurd
is aan De Samenwerking in Capelle aan den IJssel. Alle woordvoerders hebben
het steeds over de noodzakelijke sanering, die zo moeizaam is verlopen en
waarbij de staatssecretaris verwijtbaar tekort is geschoten. Maar wat betekent
saneren onder het huidige huisvestingsregime anders dan dat de tekorten verhaald
worden op de huurders en op de kwaliteit van het onderhoud? Ik kan mij dus
wel voorstellen dat de corporaties die in problemen zijn gekomen daar niet
zo happig op zijn. Het Centraal fonds volkshuisvesting stelt zo zijn eisen
aan de solvabiliteit voordat het afkomt met financiële steun, al dan
niet als renteloos voorschot. Ook dat is weer begrijpelijk, omdat dit fonds
werkt met centen van alle huurders van Nederland. Kortom, de situatie is nu
zo dat de lamme de blinde moet helpen, terwijl de overheid op afstand toekijkt,
zonder middelen om in te grijpen of zonder financiële steun om problemen
op te lossen.
 
 Het feit dat er 7 mld. op de begroting van huisvesting is bezuinigd met
de brutering betekent dat de huurders deze 7 mld. moeten ophoesten om de corporaties
overeind te houden. Voor de WBL komt dat nu neer op 103 mln. Als wij dan zien
dat er sprake is van een voortdurende ons-kent-ons-cultuur, de haantjes uit
de corporatiewereld die, met dubbele petten, op de gezamenlijke CFV-geldpot
van de huurders zitten, dan belooft dat niet veel goeds.
 
 De staatssecretaris heeft toegegeven dat hij met redelijk lege handen
 stond bij zijn aantreden als gevolg van het beleid dat door
de PvdA/CDA-regering is ingezet. Hij heeft ook toegegeven dat het dossier
WBL "krakkemikkig" – want dat is het in mijn woorden – is overgedragen
door zijn voorganger. Hij heeft aangekondigd met een pakket van wijzigingen
te komen, nog vooruitlopend op de evaluatie van het BBSH. Dat het huidige
sociaal huisvestingsbeleid was uitgewoond, onder anderen door de ons-kent-ons-bestuurders,
heeft de bouwfraudeaffaire al aangetoond. Maar met het daarna ingezette beleid –
de overheid op afstand en de huisvesting aan de markt – is het verkrotte
huisvestingsbeleid niet gesaneerd en de WBL-affaire is voor ons, en dat is
onze conclusie, daar een van de symptomen van.
 
 Ik heb de staatssecretaris gevraagd de huidige huisvestingssituatie tegen
het licht te houden en een nieuw sociaal huisvestingsbeleid te ontwikkelen,
onder de volle verantwoordelijkheid van de politiek, de rijksoverheid. Maar
dat gaat de staatssecretaris niet doen, en dat is jammer voor hem, omdat hier
dan voor mij een staatssecretaris staat die verwijtbaar tekortschiet. Hij
gaat wat bijspijkeren aan het verkrotte huisvestingsbeleid, betere sanctie-
en controle-instrumenten ontwikkelen en de ons-kent-ons-bestuurswereld aanpakken.
Maar ik vrees dat het opknappen gaat op de manier zoals vele corporaties gewend
zijn: wat schilderen over nat hout, wat kneedbaar hout in de rotte gaten en
hier en daar wat spaanplaat.
 
 Jammer is het ook dat de PvdA-fractie wel met plannen komt om de sociale
huisvesting verder in de uitverkoop doen en buiten de Kamer een grote broek
aantrekt tegen de staatssecretaris, maar hier niet veel verder komt dan het
gefileer van de WBL-affaire zonder fundamentele kritiek op de inhoud van het
huidige beleid te leveren. Overigens wordt dat door vrijwel niemand in deze
Kamer gedaan. Het is treurig dat dit moment niet wordt gebruikt om eens dapper
te zeggen dat het zo niet langer kan. De huurders zijn aan het verzuipen in
onbetaalbare huren en de verhuurders spelen spelletjes onder hun dubbele petten.
De huisvesting moet gerenoveerd worden onder directe politieke en financiële
verantwoordelijkheid van de overheid.
 
 Ik geef de staatssecretaris, ondanks zijn duidelijke en heldere zelfverdediging,
een dikke politieke onvoldoende, omdat hij niet verder komt dan toezeggingen
om het voor de huurders rampzalige beleid van zijn voorganger wat bij te spijkeren.
Dat is niet mooi van paars. Komt er een eventuele motie met een politieke
lading, dan zal ik die daarom steunen. Dat doe ik met het oog op de toekomst.
 
 Verder geen vragen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Daar houd ik u deze dag verder aan.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn beantwoording.
Wat ons betreft waren veel onderdelen van die beantwoording helder en waar
wij vragen hadden, vonden wij die ook toereikend. Wat mij bijzonder heeft
aangesproken, was dat de staatssecretaris volstrekt helder heeft geformuleerd
hoe hij zijn politieke verantwoordelijkheid ziet. Er scheen nergens licht
tussen bepaalde elementen en zo hoort het ook.
 
 De aanbevelingen en het leeraspect van het werk van de commissie zijn
over het geheel genomen positief bejegend door de staatssecretaris. Diverse
zaken zijn in gang gezet of waren al in gang gezet. Hij heeft voor onderdelen
voornemens geformuleerd en hij heeft daar ook waar mogelijk een datum aan
verbonden. Het gaat dan om het preciseren en verscherpen van de toezichtfunctie,
de rol van de gemeente, de samenstelling van het bestuur van het centraal
fonds, het sanctie-instrumentarium, de twee-pettenpositie van VROM, de ons-kent-ons-cultuur
en het scheiden van verantwoordelijkheden die nu nog in één
persoon kunnen samenvallen. Dat hele cluster, niet limitatief opgesomd overigens,
staat de SGP-fractie aan. Dat is het toekomstgerichte onderdeel van het debat
dat wij voeren en wij zullen de ontwikkelingen op dat punt graag volgen en
waar mogelijk ook steunen.
 
 Voorzitter! Eén aspect van mijn vraagstelling in eerste termijn
vind ik nog onderbelicht, namelijk het feit dat de moeilijke periode van de
inspectiebrief, de aanschrijving en de eventuele aanwijzingen en het vervolg
daarop samenvalt met een kabinetswisseling. Nu weet ik wel dat er altijd een
verantwoordelijk bewindspersoon is en die verantwoordelijkheid heeft deze
staatssecretaris voor zijn rekening genomen, maar daar ligt het punt voor
mij natuurlijk niet. Maar als het gaat om het duren van bepaalde acties, het
te lang duren van opvolgende acties, dan zit er wellicht ook een stukje verklaarbaarheid
in het feit dat het nu net allemaal samenviel met die kabinetswisseling in
de zomer van 1994. Ik heb in eerste termijn gezegd: niet ter verontschuldiging,
maar wel een mogelijke verklaring van een en ander. Ik heb nog geen antwoord
van de staatssecretaris gehad op de vraag hoe hij dat heeft ervaren.
 
 Voorzitter! De commissie verwijt de staatssecretaris dat hij de harde
lijn, ingezet door zijn voorganger, de heer Heerma, heeft verlaten. Die harde
lijn hield in: brief van de inspectie, de aanwijzing, de zachte lijn van het
overleg, de overreding en het saneringsplan. Ik heb daarover een vraag. Als
je op het punt staat een aanwijzing te geven, moet je je uiteraard vergewissen
van de juridische mogelijkheden om die echt te effectueren. Een ander aspect
is dat hij expliciet van de voorzitter van het bestuur van WBL vernam dat
er de bereidheid was stappen te zetten in de richting van een substantiële
sanering. Het saneringsplan lag er niet in alle deugdelijkheid. Hoe heeft
dit uiteindelijk een rol gespeeld? Ik heb vanmorgen bij interruptie gezegd
dat het centraal fonds niet met een oordeel kwam. De staatssecretaris moest
een beslissing nemen. Een paar weken later kwam het kwalitatieve oordeel over
het saneringsplan. De voorzitter van de commissie heeft hierover gezegd dat
het een volstrekt onvoldragen plan was. Het was in één oogopslag
te zien. Men hoefde alleen maar naar het einde te kijken, waar de financiële
neerslag van een en ander prijkte. Dat was op zichzelf sprekend genoeg. Wil
de staatssecretaris daarover nog iets zeggen? Heeft dat bij zijn uiteindelijke
afweging al dan niet een rol gespeeld? Hij kan toch niet vinden dat het saneringsplan
er al deugdelijk uitzag? Of de waarnemingen van mensen die er goed naar hebben
gekeken, moeten onterecht zijn geweest. Dat had ik tot nu toe niet begrepen.
 
 Voorzitter! Dan het politieke moment in dit debat. Het rapport zegt
dat het departement op onderdelen van het gevoerde beleid verwijten kunnen
worden gemaakt. Dat slaat natuurlijk door naar de politiek-verantwoordelijke.
De staatssecretaris heeft gezegd: alles overziende, zijn de besluiten die
ik nam verdedigbaar. Natuurlijk. Hier en daar had het een slagje anders gekund
of gemoeten. Hier had het wat sneller gekund en daar had het wat anders gekund.
Dat is het dan. Fouten als zodanig heeft de staatssecretaris niet erkend,
omdat hij vindt die niet te hebben gemaakt, buiten de nuances die ik net aangaf.
De brief van 9 november verdient niet de schoonheidsprijs, aldus de staatssecretaris.
Impliciet heeft hij aangegeven dat de ordening van de volkshuisvesting verbetering
behoeft. Dat is een impliciete erkenning van allerlei zaken die verkeerd zaten
of gingen, waarbij geen bestuurlijk-politieke fouten in het geding zijn. Nu
zegt de heer Duivesteijn: fouten kun je toch gewoon erkennen; die politieke
cultuur moeten wij krijgen. Ik vind dat ook. Als je een fout maakt, moet je
sportief zijn en die ruiterlijk erkennen. Je komt er dan sterker uit dan in
het geval je dat blijft ontlopen. Daar is één vooronderstelling
bij: je moet zelf wel vinden dat je fouten gemaakt hebt. Als je in geweten
vindt dat dit niet zo is, dan kun je ook geen fouten toegeven. Dan zou de
geloofwaardigheid in het geding zijn. Ik heb hier een probleem met de benadering
van de heer Duivesteijn. Als hij de aangekondigde motie indient, dan moet
hij toch onderkennen dat geen beleidsmatige, zakelijke motie kan worden ingediend
in een debat als dit, zonder de politieke context en lading die het allang
heeft gekregen. Hij kan hier nog tien keer uit komen leggen – ik luister
graag naar hem – dat het zo niet is bedoeld en dat het die politieke
lading niet behoeft te hebben, maar hij krijgt dat niet meer rond, want die
lading heeft het al lang.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het feit dat u constateert dat het nodig is dat wij naar een andere politieke
cultuur gaan – ik wijs op het mogelijkerwijs niet optimaal functioneren
of misschien zelfs het maken van fouten; de conclusies van de commissie waren
buitengewoon scherp – hoeft niet per se gekoppeld te worden aan het
verder functioneren van de staatssecretaris. Dat doet u echter wel. U zegt
namelijk: dat is het gevolg van de situatie die ontstaan is in dit debat.
Daarmee wordt in feite een traditionele politieke cultuur bevestigd. Ik vind
dat je over die twee dingen op een goede manier met elkaar kan praten, zeker
gelet op het andere deel van het antwoord en de impliciete erkenning van het
feit dat de brief anders had gemoeten, enz.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! De heer Duivesteijn zou moeten nadenken over het volgende.
Je staat met zo'n debat nooit aan het begin. Er is een parlementaire geschiedenis.
Woorden als verwijtbaar en misleiding hebben hun eigen uitwerking in de politieke
discussie. Ik denk dat dit verdisconteerd behoort te worden. Ik heb vorige
week aan de commissie gevraagd: is het wel wijs geweest om dit soort termen
te gebruiken? Het zou voor mogelijk moeten zijn te houden dat je hetzelfde
beschrijft met andere woorden. En dan zit het niet alleen in die woorden sec,
maar ook in de lading die zij in politieke zin mee krijgen. Ik denk dat in
dat opzicht de zaak dreigt te ontsporen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording van mijn
vragen. Ik moet toegeven dat ik onder de indruk ben geraakt van zijn verdediging.
Ik ben ook tevreden met de voorstellen die de staatssecretaris gedaan heeft
om tot een verbetering van het toezicht op de sociale huursector te komen.
Toch gaat daar het politieke debat niet meer over. Over het feit dat een beter
toezicht en uitgebreidere sanctiemogelijkheden nodig waren, was iedereen het
eens. Op een later tijdstip zullen wij daarover wel spreken en komen wij terug
op de precieze voorstellen. Politiek is nu van belang dat er een verschil
van oordeel bestaat tussen de staatssecretaris en de onderzoekscommissie.
In eerste termijn heeft de staatssecretaris nog niet vermeld wat hij van het
eindoordeel van de commissie vindt.
 
 Voorzitter! Het is van belang om erachter te komen hoe het komt dat er
verschil van mening bestaat tussen de commissie en de staatssecretaris. Het
gaat daarbij vooral om de zogenaamde wijziging van strategie in het najaar
van 1994: van hard naar zacht, van azijn naar stroop, of was het geen beleidswijziging?
De beoordeling van de strategiewijziging hangt af van de beoordeling wat de
juridische mogelijkheden waren voor de staatssecretaris. De staatssecretaris
heeft uitgelegd dat het geven van een aanwijzing geen goed idee was. Als ik
het goed begrepen heb, was de staatssecretaris bang dat het WBL-bestuur de
aanwijzing naast zich neer kon leggen, waarna hij geen sanctiemogelijkheden
ter beschikking had. VROM kwam daarom met het idee van een stappenplan. Het
uiteindelijke doel was zo snel mogelijk tot een saneringsplan te komen. Hebben
een aantal fracties in de Kamer en de onderzoekscommissie de mogelijkheden
die de staatssecretaris had verkeerd ingeschat en was het echt niet mogelijk
om een hardere lijn te kiezen dan die welke de staatssecretaris koos? De staatssecretaris
wist in het najaar toch ook niet precies wat wel en niet mogelijk was? Het
blijft curieus dat er op dit punt inschattingsverschillen bestaan of bestonden.
Misschien kan de staatssecretaris daarop nog reageren.
 
 Voorzitter! Ik kom tot de eindconclusie van de fractie van GroenLinks.
Het parlementair onderzoek is nuttig en leerzaam geweest. Veel is duidelijk
geworden over de problemen die er bestaan in de sociale huursector, om toch
maar even de WBL-conclusies te veralgemeniseren. Het is duidelijk dat er aanpassingen
in het toezicht nodig zijn. Het rapport kan behulpzaam zijn bij de discussies
over de voorstellen die de staatssecretaris gaat doen.
 
 De conclusies van de onderzoekscommissie waren hard, niet alleen voor
de bewindslieden van VROM, maar ook voor vrijwel alle andere actoren. De WBL-affaire
is een slepende affaire geworden en dat had niet mogen gebeuren. De staatssecretaris
heeft aangegeven waar VROM eerder en scherper had kunnen reageren. Politiek
wordt staatssecretaris Tommel zelf beoordeeld op zijn rol, vooral in het najaar
van 1994. Het blijft vreemd dat VROM genoegen nam met een saneringsplan op
hoofdlijnen, dat even later een onvoldoende beoordeling kreeg van het Centraal
fonds volkshuisvesting. Na de dreiging met een aanwijzing
lijkt mij dat toch een wijziging van strategie.
 
 Ik ben het niet eens met de nieuwe strategie die de staatssecretaris koos.
De fractie van GroenLinks zou gewoon voor de harde lijn gekozen hebben, maar
ik begrijp na de eerste termijn de terughoudendheid van de staatssecretaris
om daadwerkelijk een aanwijzing te geven wel, omdat naar zijn mening verdere
juridische maatregelen onmogelijk waren.
 
 Ik ben en blijf het eens met de conclusies van de onderzoekscommissie.
Gelet op de antwoorden van de staatssecretaris en de voorstellen van de staatssecretaris
voor de toekomst vind ik dat wij aan de term "verwijtbaar" van de commissie
geen politieke lading moeten en kunnen geven. Verwijtbaar is voor de fractie
van GroenLinks dat het beter en anders had gekund. Dus "verwijtbaar" met een
politieke lading gaat de fractie van GroenLinks te ver. De reactie van VROM
had echter op verschillende momenten alerter, scherper en sneller gekund,
in de jaren tachtig en wat ons betreft ook in het najaar van 1994.
 
 Dat betekent niet dat wij niet verder kunnen met deze staatssecretaris.
De staatssecretaris heeft een aantal interessante voorstellen gedaan voor
de toekomst: een verbetering van de positie van de huurders, intern toezicht,
een verbetering van de controle door de gemeenten van het deel volkshuisvesting,
een verbetering van het financieel toezicht door het Rijk, een taskforce voor
het financieel toezicht, aanpassing van de sanctie-instrumenten, maatregelen
binnen het BBSH en een evaluatie in 1997. De bezem gaat door de ons-kent-ons-structuur.
 
 Voorzitter! Ons wacht veel werk, te doen samen met de staatssecretaris.
Daar kijk ik naar uit.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de gegeven antwoorden. Wat
mij bij die antwoorden opviel, was dat de staatssecretaris eigenlijk twee
werkelijkheden ziet, de werkelijkheid van de commissie en de werkelijkheid
van de staatssecretaris. Hij verdedigt zijn handelwijze met de werkelijkheid
die hijzelf ziet. Opvallend is dan dat, uitgaande van dezelfde feiten, er
twee werkelijkheden zouden zijn. Dat zou nog een interessante discussie kunnen
opleveren.
 
 Ik geef een voorbeeld. De staatssecretaris is aanzienlijk optimistischer
over de bereidheid van het bestuur van de WBL om mee te werken dan de commissie.
De commissie baseert zich daarbij voor een belangrijk deel op de verklaring
van de eigen inspecteur van VROM te Limburg, de heer Klaren. Kan de staatssecretaris
zijn werkelijkheid, de werkelijkheid van de commissie en de verklaring van
inspecteur Klaren nog eens naast elkaar zetten? Hoe je het ook wendt of keert,
het is blijkbaar steeds de bereidheid van het bestuur van de WBL op basis
waarvan de staatssecretaris zegt dat hij zo lang mogelijk als het ware in
gesprek wil blijven. Hij zegt dat hij geen mogelijkheden zag om andere maatregelen
te nemen, bijvoorbeeld bij het momentum van eind oktober 1994.
 
 Blijft natuurlijk de vraag op een punt waarover de commissie een nogal
hard oordeel velt, in hoeverre het niet mogelijk was met bestuurlijke druk
en bestuurlijk gezag van de staatssecretaris op dat moment in te grijpen.
Op een bepaald moment kan hij wel stellen dat hij geen instrumentarium heeft.
Daar zijn wij vrij uitvoerig op ingegaan. Blijft, dat de commissie zich afvraagt
of ook het bestuurlijk gezag hier niet had moeten gelden.
 
 Wij hebben met de heer Duivesteijn een interessante discussie gevoerd
over de politieke afsluiting van dit debat. Hij sprak over een motie die nog
niet is ingediend. Je zou kunnen spreken over de "spookmotie-Van Rey". Daarbij
moet je er ook van uitgaan dat de heer Van Rey die motie indient. Als dat
niet gebeurt, hebben we zelfs een spookdiscussie gevoerd.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Heb ik u ooit teleurgesteld?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Neen, de verwachtingen zijn hooggespannen. Het is ook interessant te horen
of de eerste ondertekenaar van die motie dezelfde kwalificatie geeft als de
heer Duivesteijn. Het is duidelijk dat de heer Duivesteijn via deze motie
verklaart dat hij het antwoord van de staatssecretaris onvoldoende vindt.
Dit betekent dat, aannemende dat de heer Duivesteijn de tweede ondertekenaar
is, hij daarmee een politieke kwalificatie gegeven heeft aan de motie. Dit
is geen waardevrije motie. Dat kan de heer Duivesteijn ons niet voorhouden.
 
 De heer Duivesteijn stelde voor hierop de "Sorgdrager-formule" van toepassing
te verklaren. Alsof je per decreet de Sorgdrager-formule, whatever that may
be, van toepassing kunt verklaren. Hij moet hierbij de afloop van een en ander
ook in ogenschouw nemen. In de Sorgdrager-formule past ook dat de bewindspersoon
het vertrouwen van het parlement vraagt. Als dat hier gewoonterecht wordt,
is dat – staatsrechtelijk gezien – een uiterst merkwaardige situatie.
Met andere woorden: zelfs met de Sorgdrager-formule kan de heer Duivesteijn
niet de angel uit deze spookmotie halen.
 
 In mijn eerste termijn heb ik deze botsing voorspeld. Het is een prestigestrijd
geworden. Het gaat om de geloofwaardigheid van de heer Duivesteijn en hij
wil tegelijkertijd deze staatssecretaris aan zijn touwtjes houden. Het is
een prestigestrijd geworden tussen de heer Tommel en de heer Duivesteijn en
het zal onduidelijk zijn wie volgens de PvdA naar de halve finale mag. Die
kwalificatiewedstrijd wil ik vanavond nog wel even zien.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft zich in een duidelijk en zorgvuldig
opgebouwd betoog verdedigd tegen de kritiek die zich in de loop der tijd tegen
hem had opgehoopt inzake het volkshuisvestingsbeleid. De WBL-casus vormde
zowel aanleiding als concentratiepunt van deze discussie. Vrijwel alle discussies
die zich op het terrein van de volkshuisvesting voordeden en vrijwel alle
door de Kamer aangenomen moties vanaf het moment van aantreden van de staatssecretaris
hebben een relatie met het onderwerp dat we vandaag bespreken. De staatssecretaris
heeft dit alles in zijn uitgebreide beschouwing in samenhangende kaders gezet.
Over de manier waarop hij dat gedaan heeft, wil ik mijn waardering uitspreken.
Hij heeft nadrukkelijk niet voor de lijn gekozen om alle fouten van anderen
voor het voetlicht te brengen. Hij koos ervoor zijn eigen optreden te becommentariëren.
Hij heeft duidelijk gemaakt waarom hij bepaalde stappen heeft gezet.
Wat mij betreft was dat de staatssecretaris ten voeten uit.
 
 De staatssecretaris heeft het decor geschetst en nog eens duidelijk gemaakt
dat het van groot belang is te onderscheiden waar het op aankomt, dat kennis
van dit moment anders is dan de kennis van toen. Tegen die achtergrond gaat
het erom of de beslissingen van de staatssecretaris redelijk en verdedigbaar
waren. Wat dat betreft heeft hij ons overtuigd. Hij heeft erkend dat sommige
dingen sneller hadden gekund, dat met sommige aanbevelingen uit de enquête
over de bouwsubsidies te lang niets is gedaan en dat de WBL-casus een aantal
leermomenten heeft opgeleverd die mede dankzij de commissie boven tafel zijn
gekomen. De staatssecretaris heeft, wat dit laatste betreft, eerder in de
schriftelijke antwoorden en zijn eerste termijn acties aangekondigd om deze
leermomenten om te zetten in beleidswijzigingen op de punten waar de regels
tekortkomingen vertonen.
 
 Een groot aantal kameruitspraken zijn in een gewijzigd BBSH, dat nu bij
de Raad van State ligt, verwerkt. Voorts heeft de staatssecretaris aangegeven
dat de toezichtsstructuur binnen een halfjaar bij de Kamer moet liggen. Tot
slot kondigde hij op vier punten acties aan, waarvan het scheiden van verantwoordelijkheden –
voorkomen moet worden dat men met een dubbele pet op zit – terecht een
prominent punt vormt.
 
 De staatssecretaris heeft de loop der gebeurtenissen nog eens uitgebreid
geschetst. De kern van zijn betoog was dat hij niet iets op zijn beloop heeft
gelaten. Hij heeft gereageerd op de gebeurtenissen in met name de cruciale
periode tussen juli 1994 en augustus 1995. Daarin heeft hij een logische en
consequente lijn gevolgd. Ik kan die schets van de staatssecretaris volgen,
ook als hij het verschil in handelwijze aangeeft tussen de WBL en de organisatie
in Capelle.
 
 Gezien zijn schets van de gebeurtenissen is het ook niet logisch om te
spreken van een nieuwe beleidslijn, van het overstappen van een harde naar
een zachte lijn, laat staan van de strooplijn en de azijnlijn. De staatssecretaris
heeft in zijn visie een consequente lijn proberen vast te houden. Hij heeft
dat wat mij betreft aannemelijk gemaakt.
 
 Wanneer je dat erkent, komt de onderzoeksterminologie "verwijtbaar tekortgeschoten"
die de commissie bezigt, wel in een vreemd daglicht te staan. Twee coalitiepartijen
hebben die onderzoeksterm, wat die ook precies moge inhouden, omgezet in een
politiek geladen oordeel. Dat kunnen wij zo verwachten, als er een motie wordt
ingediend met een dergelijke strekking.
 
 Gezien het feit dat ik de lijn die de staatssecretaris heeft geschetst,
aannemelijk vind, zal het duidelijk zijn dat de RPF-fractie dat politiek geladen
oordeel niet tot de hare wil maken. Het zal vreemd zijn wanneer de twee coalitiepartijen,
gehoord het betoog van de staatssecretaris, zich niet alsnog distantiëren
van die kwalificatie. Wat dat betreft is een wijziging in de politieke cultuur
misschien ook wel op haar plaats.
 
 Het is in dit verband jammer dat de onderzoekscommissie het niet heeft
gelaten bij de constatering van tekortkomingen. Dan hadden wij na de verdediging
door de staatssecretaris kunnen bepalen of zijn handelwijze daadwerkelijk
verwijtbaar was. De huidige ontwikkelingen geven aan dat men niet naar elkaar
wil luisteren. De vraag om ruimhartigheid bij de staatssecretaris om het begrip
"verwijtbaar" als het ware over te nemen, zegt mij meer over het gebrek aan
ruimhartigheid bij de twee bedoelde coalitiepartijen dan over de staatssecretaris.
Erkenning daarvan zou haaks staan op het betoog van de staatssecretaris. Dat
lijkt mij te veel gevraagd.
 
 Blijkbaar kan een staatssecretaris een kwalitatief hoogstaand antwoord
geven dat toch geen invloed heeft op een onderzoeksoordeel c.q. een politiek
oordeel: verwijtbaar tekortgeschoten. Ik had een grotere ruimhartigheid bij
de coalitiepartners verwacht. De indruk wordt nu gewekt dat de staatssecretaris
tot aangeschoten wild moet worden gebombardeerd.
 
 De heer Schutte sprak over de twee coalitiepartijen die het onderste uit
de kan wilden hebben. Dat kan er nog wel eens op uitdraaien dat zij het lid
op de neus krijgen.
 
 De dankbaarheid van de D66-fractie voor het vertrouwen dat de PvdA-fractie
in de staatssecretaris had uitgesproken, was uiterst mager en kort door de
bocht. De eigen staatssecretaris had volgens ons wat meer verdiend. Ik zie
ook wel dat de voorzitter in tweede instantie van de commissie lid is van
de fractie van D66. Dat kan toch niet tot gevolg hebben dat steun voor de
staatssecretaris min of meer achterwege blijft of niet heel duidelijk geformuleerd
wordt. Ik neem aan dat de staatssecretaris de nog in te dienen motie verre
van zich zal werpen.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn uitvoerige en openhartige
verantwoording aan de Kamer over de schandalige affaire rond de Stichting
Woningbeheer Limburg.
 
 Zijn verantwoording weerhoudt ons als Kamer er niet van om aan de hele
samenleving duidelijk kenbaar te maken dat de financiële en bestuurlijke
ramp in de Stichting Woningbeheer Limburg unaniem wordt afgekeurd. Zoiets
mag zich nooit meer herhalen. Daarvoor is de ramp te groot. Mogelijk dienen
zich nieuwe rampen aan. Ik noem Internet. Gisteren heb ik het weer gezien.
 
 Als de verantwoordelijke instanties in Limburg inzake de WBL beter hun
plicht hadden gedaan, zou de WBL in 1996 nooit met een negatief vermogen van
meer dan 100 mln. zijn opgezadeld. Dit is mijn eindoordeel.
 
 De staatssecretaris heeft ons in zijn verdediging zijn toekomstig beleid
voor de sociale woningbouw en de huursector, de corporaties, voorgehouden.
De inhoud hiervan is voor mij duidelijk en kan als beleidsstuk tot goede resultaten
leiden. Ik twijfel echter aan de haalbaarheid, want helaas is de praktijk
der sociale volkshuisvesting veel complexer dan hij ons voorhoudt. Toch krijgt
hij van mij het voordeel van de twijfel, op voorwaarde dat de staatssecretaris
bereid is de overheidstaak bij het realiseren van een goed sociaal-huurwoningenbeleid
met kracht voort te zetten. Ik herinner aan het feit, zoals vandaag weer,
dat er vele vluchtelingen in ons land zijn die nu mogen blijven en ook recht
hebben op een woning. Zij willen graag hier wonen. Wij moeten dat ook mogelijk
maken. Zij willen goedkoop wonen.
 
 Laten wij ten slotte niet vergeten dat in ons land veel vraag is naar
goede en goedkope sociale huurwoningen, die wij vroeger in vakkringen woningwetwoningen
noemden. Een typisch woord, woningwetwoningen. De wet tussen
de woningen. Dat houdt in dat alleen via de Woningwet wij als rijksoverheid
de plicht hebben daaraan leiding te geven en op een of andere manier de nodige
financiële middelen daarvoor beschikbaar te stellen.
 
 
 
 
 Voorzitter: Deetman
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! In eerste termijn ben ik begonnen met een citaat
uit de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie bouwsubsidies,
uit hoofdstuk 13. Terecht is de staatssecretaris in zijn beantwoording ook
begonnen met de aanbevelingen uit de parlementaire enquête bouwsubsidies.
Hij heeft opgemerkt dat hij er nu anders tegenaan kijkt. Toen ik hem vroeg
wat nu met die aanbevelingen was gedaan en of daar bijzondere aandacht aan
was gegeven, heeft hij gezegd (bladzijde 8 van het stenogram) dat hij op dat
punt niet veel vorderingen heeft kunnen zien. Die reactie van de staatssecretaris
was dus zeer open en eerlijk. Dat waardeer ik. Dat waardeer ik zeer.
 
 Dat betekent met name dat waarschuwingen die zijn gedaan in het parlement
en aanbevelingen in het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
bouwsubsidies in de wind zijn geslagen. Dat geldt niet voor deze staatssecretaris,
maar voor zijn voorganger. Over het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
bouwsubsidies is zeer lang en zeer uitvoerig gesproken. Het is jammer te moeten
constateren dat die aanbevelingen in elk geval niet in beleid zijn omgezet.
Terecht heeft de staatssecretaris dan ook opgemerkt dat nu dat onderzoek naar
de NWI's wordt gedaan. Hij heeft ook voordat de tijdelijke commissie begon
in het kader van wonen en zorg gezegd – en dat waarderen wij ook –
dat daar een onderzoek naar wordt gedaan. Dat onderzoek komt dus in elk geval
erg laat. Maar, nogmaals, dat onderzoek had al in 1988 moeten gebeuren. Ik
denk dan ook dat VROM, om die term maar eens van de tijdelijke commissie over
te nemen, op dit punt tekort is geschoten in de zin dat die aanbevelingen
vertaald hadden moeten worden in beleid en dat juist deze staatssecretaris –
ik herhaal dat – dat bij zijn aantreden wel heeft gedaan.
 
 Ik kom bij de vragen die ik heb gesteld op 25 juli 1995. Daar was in eerste
termijn een misverstand over. De vraag is of er een duidelijk antwoord kan
komen op de vragen 2 en 3.
 
 Ik kom vervolgens bij de ons-kent-ons-cultuur, de aanpak van de dubbele
petten, de instituten volkshuisvesting, de koepels en dergelijke. De staatssecretaris
heeft terecht opgemerkt dat dit ook voorkomt in andere sectoren, zoals de
gezondheidszorg, de vervoerswereld en werkgevers- en werknemersorganisaties.
En hij zei er nog bij: kijk maar naar de media. Ik ben dat met hem eens. Ik
hoop dan ook dat dit debat stimulerend mag werken naar die sectoren om ook
daar dat dubbele-pettensysteem aan te pakken.
 
 Als de staatssecretaris spreekt over de criteria die hij zal gebruiken
bij de ontwikkeling van zijn beleid, waarbij het ging over openheid, inzichtelijkheid
en scheiding van verantwoordelijkheden, zijn wij het daar helemaal mee eens.
Wij zijn het er zeker mee eens dat de staatssecretaris in ieder geval de ons-kent-ons-cultuur
tegen het licht zal houden. Dat is heel verstandig. Nog verstandiger is het
dat hij de zetel in het bestuur van het Centraal fonds volkshuisvesting opgeeft.
Wij juichen dit begin van het einde van de dubbele-pettencultuur toe. Dat
is helder en duidelijk.
 
 Voorzitter! Er is gesproken over de sectorinstituten. De fractie van de
VVD is van mening dat de sectorinstituten in ieder geval niet belast moeten
worden met toezicht. Het toezicht moet onafhankelijk van die sectorinstituten
worden uitgeoefend. De staatssecretaris sprak over een early warning system
bij die sectorinstituten. Dat is een heel goede zaak, mits het niet de toezichtstaak
betreft.
 
 Voorzitter! Er is consensus over de rol van de Tweede Kamer. Ik dien daarom
de volgende motie in.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat de vele parlementaire onderzoeken die de afgelopen jaren
in allerlei varianten zijn uitgevoerd een wezenlijke en onmisbare invulling
vormen van de parlementaire controletaak;
 
 overwegende, dat in de meeste onderzoeksrapportages aanbevelingen zijn
opgenomen voor versterking van het onderzoekspotentieel binnen de Kamer;
 
 voorts overwegende, dat al in het rapport van de enquêtecommissie
uitvoering sociale zekerheid gevraagd werd om een permanente onderzoeksvoorziening
voor de voorbereiding en ondersteuning van parlementair onderzoek te creëren;
 
 van oordeel, dat het tot stand brengen van een dergelijke voorziening
lang op zich laat wachten;
 
 verzoekt het Presidium om de werkgroep van de commissie voor de Werkwijze
der Kamer die zich bezighoudt met deze materie, te verzoeken aandacht te schenken
aan een dergelijke voorziening,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Van Rey, Duivesteijn, Jeekel,
Oedayraj Singh Varma, Schutte, Van der Vlies, Stellingwerf, Poppe en Biesheuvel.
 
 Zij krijgt nr. 20 (24339).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Mijn volgende punt betreft de beperkte informatievoorziening door de voorganger
van deze staatssecretaris. Terecht heeft de voorzitter van de tijdelijke commissie,
mevrouw Versnel, vorige week opgemerkt dat de transactie Eygelshoven niet
uit dat antwoord was af te leiden. Ik verwijs naar pagina 103 van het stenogram.
Iedereen weet nu hoe de zaak in elkaar zat. Het waren communicerende vaten.
De staatssecretaris reageerde daarop met een citaat uit antwoord 49. Ik zou
hem willen vragen daarop nog iets duidelijker te willen ingaan.
 
 De staatssecretaris heeft vanochtend gezegd: "Dat geval kwam pas uitgebreid
in alle duidelijkheid naar voren bij de gerichte inspectie. Van ReyAls wij
dat eerder geweten zouden hebben, hadden er vragen kunnen rijzen over de bestuurskracht
van de desbetreffende instelling. Nogmaals, het geval Eygelshoven blijft raadselachtig, het had niet mogen gebeuren, maar achteraf redenerend
kan ik constateren dat dit naar voren zou zijn gekomen bij een eerdere toelatingsinspectie."
 
 Voorzitter! In het antwoord op vraag 49 bij de schriftelijke voorbereiding
staat dat in november 1991 bij VROM duidelijk werd dat Kerkrade de afspraak
met Het Zuiden niet nakomt. Dat geeft aan dat hetgeen de staatssecretaris
vanmorgen heeft gezegd, in ieder geval anderhalf jaar eerder bekend was bij
VROM, dus onder zijn voorganger. Als wij de redenering doortrekken, had toentertijd
direct besloten moeten worden tot het uitvoeren van een inspectie. Nogmaals,
voorzitter, ik spreek over de voorganger van de staatssecretaris. Kan de staatssecretaris
dit in tweede termijn nader toelichten? Het gaat namelijk om november 1991,
acht maanden voor de fusie en dat is het cruciale in dezen. De fractie van
de VVD heeft zich steeds tegen de juridische fusie verzet.
 
 De staatssecretaris zei eerst gisteravond niet op de hoogte gesteld te
zijn van de notulen van SBDI. Ik heb dat even nagegaan en heb begrepen dat
met name de informatie die in de notulen staat gegeven is door de directeur
HEW in juli 1992. Misschien kan de staatssecretaris daarop nog eens nader
ingaan?
 
 Ik kom dan bij het rapport zelf en met name op de "tactische" toelating
van de HBL. Die "tactische" toelating, een woord dat afkomstig is van de oud-HID,
geeft al aan dat dit misschien ook te maken zou kunnen hebben met het feit
dat de HBL een NWI was en dat de Kamer van mening was dat daarop bijzonder
toezicht moest komen. Ik denk dan aan de aanbeveling op dit punt. Wij vinden
dat de voormalige staatssecretaris op dit punt onzorgvuldig heeft gehandeld.
 
 Over het convenant is opgemerkt dat die oplossing in ieder geval goedkoop
was. De VVD-fractie dacht in 1991 dat er nog een goedkopere oplossing was.
Dat houdt niet in dat die duurder zou zijn geworden dan nu uiteindelijk het
geval was. Wel denk ik dat het gezegde "goedkoop is duurkoop" hierop slaat.
Misschien moeten wij daar allemaal een les uit trekken, juist ook vanwege
het feit dat wij de controlefunctie versterken. Goedkoop is hier duurkoop
geworden.
 
 En dan benadruk ik de datum 9 september 1992: de juridische fusie. Zelden
heb ik in een onderzoeksrapport gelezen dat er zoveel tijdstippen zijn geweest
waarop een bewindspersoon had kunnen ingrijpen naar aanleiding van signalen
die hij kreeg dat het verkeerd zou gaan. Nogmaals: ik heb het dan over de
voormalige staatssecretaris Heerma. Ik heb zojuist al de belangrijke conclusie
en aanbeveling van de parlementaire enquêtecommissie bouwsubsidies genoemd.
Ik heb de tactische toelating van de HBL genoemd. Ik heb het convenant genoemd.
In 1992 kwam daar de jaarrekening over 1991 bij, die rampzalig was. Er kwam
een eigen initiatief van een bureau dat zichzelf aanprees, maar dat ook aangaf
dat het verkeerd ging. Er lag het rapport van VB Accountants. Er lag het rapport
van de koepelorganisatie NCIV. Vanuit dat rapport is de brief van het bestuur
van de SBDI gemaakt. Dat waren allemaal signalen die in ieder geval bij de
voormalige staatssecretaris alle alarmbellen hadden moeten laten rinkelen
om die juridische fusie niet te laten doorgaan. De fusie gaat door. Er komen
in 1993 kamervragen. En dan nog gaan niet al die alarmlichten op rood. Als
in het rapport wordt gesteld dat VROM tekort is geschoten, dan heeft dat op
die periode van de voormalige staatssecretaris betrekking.
 
 Ik heb vanmorgen ook nog over de job-rotation gesproken. Ik heb daar geen
antwoord op gekregen. Gaat er iets aan de organisatie veranderen? Ik heb wel
begrepen dat het toentertijd een excuus voor de inspectie was, waarom het
zo lang heeft geduurd. Wij allemaal vragen om een frisse kijk, vooral bij
weerbarstige dossiers, en om in ieder geval te komen tot een wisseling van
personen. Misschien kan staatssecretaris Tommel daar nog eens nader op ingaan.
 
 Dan komt de steunaanvraag van 1993, een halfjaar na de juridische fusie.
En nog grijpt de voormalige staatssecretaris niet in. Er komt wel een gerichte
inspectie. Maar toentertijd had er, gezien alle signalen die ik nu noemde,
natuurlijk een oplossing moeten worden gezocht. Het is jammer dat dit niet
is gebeurd.
 
 Gelukkig heeft staatssecretaris Tommel vanmorgen aangegeven dat hij desgevraagd
met alle betrokkenen overleg wil plegen over de toekomst. Dat stellen wij
bijzonder op prijs. Wij kijken er ook naar uit, zeker ook gezien de belangen
van de huurders. Het was erg plezierig om te horen dat met de initiatiefgroep
misschien al sprake is van een kentering op dit punt. Ik wil ook een compliment
maken aan de staatssecretaris met betrekking tot hetgeen hij aan verbeteringen
heeft aangekondigd, zoals het versterken van het interne toezicht, het richten
van de rol van de gemeenten op de volkshuisvestingsprestatie en het instellen
van een taskforce rijkstoezicht. Van het realiseren van de maatregelen van
28 juni 1995 heb ik gezegd dat dat te lang duurt. Vandaar ook dat er door
de coalitie een motie is ingediend. Verder heeft de staatssecretaris aangekondigd
dat het sanctie-instrumentarium moet worden aangepast. Dat zijn allemaal zaken
die wij toejuichen en die problemen kunnen voorkomen.
 
 Ik kom even terug op een opmerking die ik vanmorgen heb gemaakt over de
brief van 9 november 1995. Als je kijkt naar de punten die daarin zijn genoemd
en met name naar de punten 1, 4 en 6 op pagina 26, denk ik toch dat de staatssecretaris,
die vanmorgen in een interruptie opmerkte dat het niet onjuist is wat er staat,
maar wel onvolledig, daar nader op in moet gaan. Naar onze mening kan de brief,
met de wetenschap die wij nu hebben, iets anders geformuleerd worden. Misschien
kan hij dat wat betreft de punten 1, 4 en 6 nog eens aangeven.
 
 Collega's Duivesteijn en Jeekel hebben een motie ingediend over de verbeteringsvoorstellen.
Men kan zich voorstellen dat wij hetgeen aangekondigd is, als een stimulans
zien richting de staatssecretaris.
 
 Verleden week hebben wij een motie ingediend met betrekking tot het rapport
van de tijdelijke commissie. Wij hebben toen waardering uitgesproken voor
dat rapport. Nu is het moment om te kijken wat wij met de conclusies en aanbevelingen
van de tijdelijke commissie doen. In het debat van verleden week is in onderzoekstermen
gesproken. In het debat van gisteren en vandaag heeft men uit de mond van
de woordvoerder van de VVD-fractie het woordje "verwijtbaar" niet gehoord.
Dat nemen wij ook niet voor onze rekening, omdat het een kwalificatieterm
is en wij van mening zijn dat dit debat zou moeten eindigen
met een motie die ontdaan is van politieke lading. Die motie luidt als volgt.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 gezien de opdracht die de Kamer de tijdelijke commissie heeft versterkt;
 
 stemt in met de conclusies en aanbevelingen zoals verwoord in het rapport
"Bruidsschat voor een winkeldochter",
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Van Rey en Duivesteijn. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 21 (24339).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 In een van de conclusies van de commissie wordt de term "verwijtbaar"
gebruikt. Stelt de heer Van Rey via deze motie voor om het rapport over te
nemen, met uitzondering van de kwalificatie "verwijtbaar"? Moeten wij zijn
motie zo lezen?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Mevrouw Versnel heeft verleden week al gezegd dat die term een onderzoeksterm
is. Daar zijn wij het mee eens. Daarom willen wij die term niet in dit debat
meenemen. Vandaar dat ik vooraf, voordat ik de motie heb voorgelezen, dat
al heb kenbaar gemaakt.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 De heer Van Rey zegt dus in feite, met terugwerkende kracht, dat hij het
woord "verwijtbaar", dat hij in eerste termijn wel heeft genoemd, terugneemt,
gegeven...
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Dat woord heb ik in eerste termijn niet gebruikt.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Het woord "verwijtbaar" is wel gevallen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Niet in mijn termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Dan is het opvallend dat de tweede ondertekenaar van deze motie wel degelijk
het woord "verwijtbaar" in zijn mond heeft genomen. De heer Van Rey heeft
de uitleg van de heer Duivesteijn gehoord als het gaat om deze motie, waar
wij nu eindelijk de tekst van weten. Hoe kijkt de heer Van Rey aan tegen de
uitleg van zijn medeondertekenaar? Daar zit toch wel licht tussen?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik heb net op tijd het stenogram gekregen van met name het interruptiedebatje
tussen de heren Van der Vlies en Duivesteijn. In de formulering die door Duivesteijn
is gehanteerd, kunnen wij ons prima vinden.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Wat heeft de heer Van Rey dan aan zo'n tandeloze motie? Wat is dan nog
het effect van zo'n motie? De heer Duivesteijn heeft nadrukkelijk aangegeven
dat zijn fractie het niet eens is met de verdediging van de staatssecretaris.
Is de heer Van Rey het wel eens met de verdediging van de staatssecretaris,
zoals hij die heeft gegeven?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Wij hebben op een aantal onderdelen nog vragen gesteld. Ik heb al genoemd
het eerste onderdeel met betrekking tot de aanbevelingen en de beperkte informatievoorziening.
De staatssecretaris kan daar in tweede termijn nog op ingaan. Het is gebruikelijk
om in tweede termijn moties in te dienen en dus niet nadat de staatssecretaris
in tweede termijn heeft gesproken. Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris
nog zal antwoorden op mijn vragen. De term "verwijtbaar" komt niet uit mijn
mond en ook niet uit die van de woordvoerder van GroenLinks. Zij heeft zojuist
gezegd: het had beter en anders gekund. De term "verwijtbaar" is veel te hard
en nemen wij dan ook niet over. Ik heb gezegd dat deze term wel in de onderzoekswereld
gehanteerd kan worden, maar niet in een discussie in dit huis.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Ik neem aan dat wij met een politieke motie te maken hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Wij onderschrijven de conclusies van de collega's.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 U dient een motie in om een politiek signaal af te geven. De medeondertekenaar
heeft dat zojuist gedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Dat mag u niet verbazen. Wij waren het in 1991 al niet eens. Toen steunde
u ons niet en nu blijkbaar ook niet.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik heb het over het feit dat er onder deze motie twee ondertekenaars staan.
De motie heeft een duidelijk politieke lading. Wij hebben het naar aanleiding
van de vooraankondiging van de motie over de Sorgdrager-formule gehad. Ik
kan er geen andere conclusie aan verbinden dan dat zij een zware politieke
lading heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik verschil met u van mening. Ik heb al voordat ik de motie indiende,
gezegd dat wij de motie willen ontdoen van die zware politieke lading. Had
ik dat niet gezegd, dan had u gelijk kunnen hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Maar de medeondertekenaar geeft daar wel die zware politieke lading aan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 De medeondertekenaar heeft gezegd dat hij alle vertrouwen in de staatssecretaris
heeft. Hij was heel duidelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Ik constateer dat de medeondertekenaar de verdediging van
de staatssecretaris niet heeft geaccepteerd. Dat heeft hij hier ook verklaard.
Waarom heeft u de verdediging van de staatssecretaris wel geaccepteerd?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Voorzitter! Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris in tweede termijn
op een aantal onderdelen terugkomt. Wij onderschrijven de conclusies en de
aanbevelingen omdat wij lessen trekken uit het verleden en naar de toekomst
kijken. Wij willen een en ander niet beperken tot hetgeen de heer Biesheuvel
naar voren brengt.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Ik constateer dat de twee ondertekenaars een tweeledige uitleg
aan deze motie geven.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Dat mag uw conclusie zijn, maar dat is niet de onze. Van ReyIk heb zeer
nadrukkelijk ook over de voormalige staatssecretaris gesproken. Zou dat kabinet
hier nog zitten, dan had ik misschien met u een andere discussie
gevoerd.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 De heer Van Rey erkent dat het een politieke motie is, want wij doen hier
politieke uitspraken. Hij erkent ook dat bij de conclusie "verwijtbaar" de
voetnoot hoort dat de indiener die conclusie niet wenst te trekken. Waarom
neemt hij die voetnoot niet gewoon op in de motie? Dan horen wij vervolgens
van de heer Duivesteijn wat hij daarvan vindt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik zal over die suggestie goed nadenken.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Wij hebben de reactie van de staatssecretaris gehoord, ook
op de cruciale punten waar de commissie de onderzoeksterm "verwijtbaar" voor
heeft gebruikt. De reactie wijkt op een aantal punten af van hetgeen de commissie,
de heer Van Rey en voor een deel ook ik heb gezegd. Daarop komt de heer Van
Rey nu met een reactie. De staatssecretaris kan deze motie toch niet anders
beschouwen dan als een oordeel, dat inhoudt dat het antwoord van de staatssecretaris
ongenoegzaam was en in dit stadium wordt afgekeurd?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris is zijn bijdrage met een belangrijk punt
begonnen. Hij heeft gezegd dat – in mijn termen – VROM in ieder
geval tekort is geschoten. Dat was al een van de conclusies. Ik heb in tweede
termijn om nadere verheldering van een aantal punten gevraagd.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Maar u hoeft geen motie in te dienen om een toezegging van de staatssecretaris
te bevestigen. U dient juist een motie in over hetgeen hij niet heeft gezegd
en waarmee u het dus niet eens bent. De motie heeft dan een politieke lading
en geeft aan de staatssecretaris een signaal af in de zin van: staatssecretaris,
wij hebben u gehoord, wij zijn het er niet mee eens, het was ongenoegzaam
en wij confronteren u met een tekst uit het commissierapport waar u het niet
mee eens bent.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Dat is een verkeerde interpretatie. Ik geef er dus een andere aan.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik hoop dat ik straks van de staatssecretaris heel duidelijk hoor hoe
hij deze motie interpreteert. Daar ben ik zeer benieuwd naar.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Ik heb nog een kleinigheidje, want ik wil het echt goed begrijpen.
Onder de motie staan twee namen. Beide leden van deze Kamer hebben vertrouwen
in deze staatssecretaris wat betreft het toekomstgerichte programma. Dat zegt
de heer Van Rey en dat heeft de heer Duivesteijn bij interruptie ook gezegd.
Maar de heer Duivesteijn heeft meer gezegd over de verantwoording die de staatssecretaris
vanmorgen gegeven heeft over het gevoerde beleid, lettend op wat het rapport
erover heeft blootgelegd. Was de heer Van Rey het daar ook in alle opzichten
mee eens?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft aangekondigd dat hij verbeteringen
zal aanbrengen. Dat is terug te voeren uit dit debat en uit de conclusies
die de tijdelijke commissie heeft getrokken. Daarvan heb ik in ieder geval
de politieke lading die het woord "verwijtbaar" heeft, niet voor mijn rekening
genomen. Daar nemen wij afstand van. Dat betekent dat de lont ook uit deze
motie is en dat wij die motie gewoon hebben ingediend, omdat de collega's
die al dat werk hebben gedaan, er recht op hebben om te weten wat wij ervan
vinden. Dat is de reden geweest dat wij dat hebben gedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat is toch een beetje merkwaardig, want daar hebben wij vorige week ook
al een motie-Van Rey over voorgelegd gekregen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Nee, dat is dus onjuist. Vorige week is een motie ingediend waarin niet
over de conclusies en aanbevelingen wordt gesproken. In die motie staat alleen
het oordeel, dat wij waardering hebben voor het werk dat de collega's hebben
gedaan. Dat hadden wij in het debat met de commissie niet hoeven te doen,
dat hebben wij hiermee gedaan. Dat is de motie op stuk nr. 18. Dat is ook
een kleinigheidje, mijnheer Van der Vlies.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik ken die motie bijna uit mijn hoofd, want ik heb haar zelf ook ondertekend.
Er staat echter iets meer in, namelijk dat het rapport belangrijk materiaal
bevat om de discussie naar de toekomst toe te voeren. Waar kan dat anders
over gaan dan over die twaalf aanbevelingen, voorzover die zich richten op
dat toekomstgerichte, beleidsinhoudelijke programma! Een aanbeveling richt
zich op de commissie voor de Werkwijze der Kamer, maar alle andere aanbevelingen
richten zich op dat programma voor de toekomst.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Maar de instemming met de conclusies en de aanbevelingen van de commissie
kan beter tijdens dit debat worden uitgesproken dan tijdens het debat van
vorige week.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 18.45 uur tot 20.15 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zal proberen, zoals de woordvoerders in tweede
termijn kort zijn geweest, ook mijn reactie zo kort mogelijk te houden en
toch zo volledig mogelijk te zijn.
 
 Ik dank de afgevaardigden zeer voor de ruimte die mij vandaag is geboden
om het beleid te verdedigen. Ik dank hen ook voor het open oor dat ik heb
gekregen. Er is ruim naar mij geluisterd. Ik heb de kans gekregen om uit te
leggen wat mij bewogen heeft om te doen wat ik heb gedaan. Ik heb niet geclaimd
dat dit het enig juiste was. Ik heb niet geclaimd dat het niet anders had
gekund. Ik heb geclaimd dat het verdedigbaar was. Ik heb met heel veel genoegen
gehoord dat daar gevoel voor is geweest.
 
 Nogmaals, de verdeling van verantwoordelijkheden was helder. Ik heb de
verantwoordelijkheid genomen. Ik heb geprobeerd om de WBL zo snel mogelijk
tot de sanering te krijgen. Dat was altijd het doel. Op een zeker moment kan
men bekijken of de harde lijn sneller geweest zou zijn, als er al sprake was
van de keuze tussen een harde en een zachte lijn. Mijn oordeel is dat het
niet het geval geweest zou zijn. Het bewijs daarvan kan men nooit in definitieve
zin leveren. Als ik denk aan de jarenlange beroepsprocedures, dan is de afweging
geweest om tempo te maken. Het doel was om tempo te maken.
Dat moest in ieder geval gebeuren.
 
 Er is mij gevraagd wat ik vind van het rapport van de commissie. Ik heb
daar kanttekeningen bij geplaatst. Het is echter een buitengewoon waardevol
rapport. Er is veel werk verzet. Het rapport heeft veel zaken aan het licht
gebracht. Ik heb er ook mijn conclusies uit getrokken: een aantal zaken moet
in de toekomst echt anders. Ik heb al het punt van de regelgeving genoemd.
Voor iedereen die opnieuw met zo'n situatie geconfronteerd wordt, zal het
leiden tot uiterst alert reageren. In die zin heeft het ook z'n waarde. Het
gaat dan gewoon om opletten en bekijken of je met dit soort zaken tempo kunt
maken, al is het maar om de altijd met deze situaties samenhangende financiële
schade als het maar enigszins kan te beperken. Die les kan men op zichzelf
van de hele WBL-problematiek leren. Hoe eerder helder is wat er moet gebeuren,
hoe eerder men kan saneren, hoe eerder men kan ingrijpen en hoe lager de kosten.
Die moeten allemaal worden opgebracht. Er is mij veel aan gelegen om zo snel
mogelijk te kunnen ingrijpen op dat punt. Ik zal hier echter niet opnieuw
over uitweiden.
 
 Voor de toekomst bespeur ik geen verschil van opvatting. Er is een aanpassing
van de regelgeving nodig. Men moet eerder kunnen ingrijpen. Het sanctie-instrumentarium
is nu een probleem. De dubbele-pettenproblematiek wordt aangepakt. Daar is
breed over gesproken. Die zaken zijn voor de toekomst allemaal geen punt.
Ik ben niet voor niets begonnen met een aanpassing van de wijziging van de
BBSH die verder strekt dan de aangenomen moties. Intussen is die al door het
kabinet behandeld. Men heeft dus niet gewacht op het rapport over de WBL.
Het rapport over de WBL bevestigt dat wij op dit punt op dezelfde koers liggen.
Ik vind dat belangrijk. Als dat niet het geval zou zijn, krijg je een discussie
of men daar al dan niet op volle kracht mee door moet gaan. Wij gaan er met
volle kracht mee door. Dat is heel helder. Ik kom daar bij de motie op dit
punt op terug.
 
 Er zijn een aantal vragen gesteld in het kader van het terugkijken naar
het proces. Hoe zaten een aantal dingen in elkaar? In de eerste plaats de
volgende vraag. Was er nu wel of niet een beleidswijziging? Nee, er was geen
beleidswijziging. Er waren andere omstandigheden. Die flexibiliteit moet men
altijd inbouwen. Er kunnen andere omstandigheden komen. Het gaat dan om de
kwestie of er medewerking is of niet. Als die medewerking er is, dan past
men het gedrag ook aan. Daarom zie ik ook niets, met alle respect, in de vergelijking
tussen de strooplijn en de azijnlijn van de heer Jeekel. Stroop heeft iets
van dat mensen worden gelijmd. Dat was echter de houding helemaal niet. De
houding was: meewerken, niet op afstand blijven en commitment zoeken. Dat
was de houding. In de vergelijking tussen stroop en azijn heb ik daar geen
woord voor. Hier ging het echter om. Zo heb ik het gezien.
 
 Een andere vraag is of de kabinetswisseling niet vertragend heeft gewerkt.
Dat is vast zo. Natuurlijk. Men constateert iets midden in de verkiezingstijd.
Het duurt dan weer een paar weken voordat de nieuwe politiek verantwoordelijke
er kennis van neemt. Is dat dan dramatisch? Nee, het is niet dramatisch. Het
duurt misschien een maand langer. Dat is niet veel op het totale proces. Dat
zit in de ruis van het systeem. Natuurlijk speelt het een zekere rol, niet
zozeer inhoudelijk, maar er treedt een zekere vertraging op.
 
 Er is gevraagd wanneer ik wist wat er juridisch mogelijk was. Het antwoord
is: midden september. Toen ik voor het eerst met het dossier geconfronteerd
werd, heb ik mij uitgebreid laten informeren over alle consequenties van de
WBL. Niet voor niets ging die rode lamp branden. De rode lamp ging branden
omdat ik de situatie kende vanuit de enquêtecommissie en dus wist dat
het een politiek gevaarlijk onderwerp was, dat je niet moet laten sloffen.
 
 Ik heb toen twee dingen gedaan. Ik heb mij laten informeren hoe het met
de zaak stond, want ik was 'm een aantal jaren kwijt. En ik heb uitgebreid
gesproken over de vraag wat er in het BBSH juridisch mogelijk en niet mogelijk
was. Het ging zelfs verder dan het BBSH. De discussie ging ook over de vraag
of ik bestuursleden eventueel aansprakelijk kon stellen. Hoe zit het met persoonlijke
aansprakelijkheidstelling? Daar zeg ik nu liever niet te veel over, maar het
is toen uitgebreid aan de orde geweest. Het eerste moment was dus niet een
jaar later, toen de bewuste notitie alleen maar diende als een hulpmiddeltje
om met het bestuur te praten. Het eerste moment was in september. Ik kon geen
goed beleid bepalen ten opzichte van de hele casus WBL, als ik niet precies
wist wat er wel en niet kon.
 
 Voorzitter! Ik heb ook geen genoegen genomen met het saneringsplan op
hoofdlijnen. Als dat misverstand gerezen is, moet het weg. Daar is geen genoegen
mee genomen. Je kon niet in een oogopslag zien of het saneringsplan goed of
slecht was. Je kon wel in een oogopslag zien dat het diametraal stond op het
eerdere saneringsplan, dat verworpen was. En dus was het van tweeën één.
Of het eerste plan was goed in z'n uitgangspunten en het saneringsplan op
hoofdlijnen was slecht. Of het eerste was slecht – het was ten slotte
verworpen – en het tweede was misschien wel goed. Wel, het lag nog genuanceerder:
ze waren geen van tweeën goed. Maar het is een dik pak papier met allerlei
ingewikkelde aannamen en dergelijke, en je kunt je niet beperken tot de laatste
regel om te constateren of het al dan niet goed was.
 
 Ik heb mij er dus niet bij neergelegd. Integendeel, eind september, begin
oktober, toen wij weer met de WBL gingen praten, was ook de WBL van opvatting
dat het plan niet voldoende was en dat er een vervolgstap moest komen. Wij
moesten aan het werk en daar kwam het stappenplan uit voort. Anders had ik
er niets meer mee gedaan. Dan had ik moet zeggen: dit is het nu, ik wacht
op een formele reactie en als die niet goed is, zeg ik tegen de WBL dat ze
het nog maar eens moeten proberen. Dat leek mij geen goede insteek. Dan schuif
je het echt terug naar de corporatie, die ten tweede male merkt dat ze helemaal
opnieuw moet beginnen. Dat leek mij absoluut onverantwoord in die situatie.
 
 De heer Biesheuvel heeft gevraagd of er twee werkelijkheden waren, uitgaande
van dezelfde feiten. Nee, ik denk het niet, niet in die zin althans. Maar
interpretaties van feiten hebben ook een persoonlijke invalshoek, een persoonlijke
waardering, en die kan voor de één net even anders zijn dan
voor de ander. De heer Biesheuvel heeft verder gevraagd of de WBL in die situatie
medewerking heeft verleend en verwees daarbij naar het gesprek dat
de commissie heeft gevoerd met de inspecteur. De commissie stelt dat ze op
grond van het gesprek meende dat er geen medewerking zou zijn en de inspecteur
zegt tegen mij – hij heeft het vijf minuten geleden nog eens herhaald –
dat hij vindt dat er in die periode wel medewerking is verleend. Het was geen
openbaar gesprek en wij moeten niet in de welles-nietessfeer komen, maar er
is natuurlijk altijd ruimte tussen interpretaties in die sfeer, zeker. Er
is ruimte om feiten te wegen en anders te interpreteren. Ik ben blij dat ik
die ruimte gekregen heb en wat mij betreft heeft de commissie die ruimte ook
voluit. De commissie heeft daar natuurlijk ook recht op, daarover kan geen
spoor van twijfel zijn.
 
 De heer Schutte vroeg nog of de hoogte van de bruidsschat van invloed
is geweest op het tempo waarin het saneringsplan uiteindelijk tot stand is
gekomen. Het antwoord daarop is: nee. Maar er was wel een andere belangrijke
factor, en dat was de vrees van de gemeente dat ze uiteindelijk financieel
zou worden aangesproken. Dat deed het stappenplan in december ineenstorten
en toen waren wij een paar maanden kwijt. Dat heeft inderdaad wel vertragend
gewerkt en de verantwoordelijkheid daarvoor is geheel die van de gemeente.
Het was een vrije beleidskeuze van de gemeente, maar ik moet feitelijk constateren
dat het de zaak vertraagd heeft.
 
 Voorzitter! Ik heb nog een opmerking over het verleden, bestemd voor de
heer Duivesteijn. Ik moet hem op twee punten weerspreken. Hij heeft gezegd
dat de staatssecretaris het in de kiem had moeten smoren in die periode rond
augustus en dat het uiteindelijk leidde tot chaos. Maar dat is niet waar.
Het was ten eerste niet de kiem, maar het was helemaal aan het eind van de
rit, want de kiem lag in 1980. Daar zijn wij zo langzamerhand wel achter gekomen.
In die jaren lag de kiem. Alles was al gebeurd. Toen ik het overnam, moest
het alleen nog netjes worden afgewikkeld. Ik heb het ook afgewikkeld en er
is gesaneerd.
 
 Het is ten tweede niet in chaos ontaard, maar er is een nette sanering
gekomen. Iedereen wist waar hij aan toe was. Dat is een lastig proces geweest,
met gemeenten die eerst wel meededen en toen weer niet. Ik heb de Kamer dat
allemaal ook al uitgelegd. Het was toch heel iets anders dan een chaos. Dat
zou ik toch niet voor mijn rekening willen nemen.
 
 Voorzitter! Er ligt nog een aantal vragen van de heer Van Rey.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft net gezegd dat hij het kan respecteren
dat de commissie tot een andere inkleuring en interpretatie komt van de gegevens
of de feiten. Ik neem aan dat hij het ook kan respecteren dat de PvdA-fractie
er een andere inkleuring aan geeft dan hijzelf.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Natuurlijk, die ruimte is er ook, maar als iemand zegt dat het uiteindelijk
in chaos eindigde, dan herken ik daar niks in, want het eindigde in een keurige
sanering. De heer Duivesteijn mag best uitleggen waarom het een chaos werd,
maar naar mijn gevoel is dat niet waar. Dat is althans niet mijn oordeel.
Feitelijk gezien is er keurig gesaneerd, is alles op orde en weet iedereen
waar hij aan toe is. Dat is toch geen chaos?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat valt nog te bezien. De situatie waar wij het net over hadden in het
kader van het stappenplan en de confrontatie die op dat moment ontstond tussen
VROM, de gemeenten, het Centraal fonds volkshuisvesting en de opstelling van
de WBL, was op dat moment natuurlijk niet prettig. Je kunt toch in alle redelijkheid
niet volhouden dat het een prettige situatie was.
 
 Als wij het hebben over het in de kiem smoren van dat conflict, gaat het
niet om het onkruid dat inmiddels ontstaan is of om de geweldige situatie,
maar dan gaat het om het moment van ingrijpen om datgene te voorkomen wat
het nu toch op een of andere manier geworden is. Als de staatssecretaris op
dat moment had ingegrepen, was er nooit een parlementair onderzoek geweest.
Dat is dan misschien wel een interpretatieverschil, maar in ieder geval is
dat de opvatting van de PvdA-fractie. Daar heb ik het over als ik het typeer
als een soort moeras. Ik denk dat moeras een betere term is en die heb ik
dan ook zowel in de eerste als in de tweede termijn gebruikt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik gun de heer Duivesteijn zijn interpretatie voor 100%, maar het is niet
mijn perceptie van de werkelijkheid. Er was geen moeras, want daar zink je
in weg en kom je niet meer uit. Hier is een keurige sanering gepleegd, kant
en klant, helemaal op orde. Natuurlijk maak je een proces door dat lastig
is, want de gemeenten werken eerst wel mee en daarna weer niet. Ook toen zij
ermee ophielden heb ik koers gehouden in dezelfde richting. Dan maar zonder
de gemeenten, maar het moet wel gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat begrijp ik. Lezend het rapport van de commissie WBL en kijkend naar
die conclusies, is de PvdA tot de conclusie gekomen dat er iets aan de hand
is. Wij hebben dat met elkaar geformuleerd. Wij hebben een heldere opvatting
ingenomen. De staatssecretaris hoeft die niet te delen, maar hij moet die
wel respecteren. Wellicht wordt die opvatting door andere fracties gedeeld.
Het gaat vervolgens om de toekomst. Gelet op mogelijke wijzigingen in het
BBSH mogen wij verwachten dat zich in de toekomst een dergelijke situatie
niet meer zal voordoen. Het kan in ieder geval niet meer op deze manier escaleren.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Iedereen heeft recht op een eigen oordeel op grond van het rapport van
de commissie en het gehouden debat. Ik heb de Kamer mijn oordeel gegeven en
gezegd waarom ik vind dat het geen chaos werd, maar een keurige oplossing.
Nogmaals, de heer Duivesteijn heeft de ruimte om daarover een eigen opvatting
te hebben.
 
 Voorzitter! Ik kom te spreken over de vragen van de heer Van Rey. In de
eerste plaats de kwestie van de bestuurlijke verantwoordelijkheid van de diverse
actoren. Ik sluit mij op dat punt zeer nauw aan bij wat de commissie daarover
zegt (bladzijde 135), met die aanvulling dat in de tweede helft van 1994 het
bestuur van de WBL zelf orde op zaken wilde stellen. Dat doet niet af aan
zijn verantwoordelijkheid voor het ontstaan van de situatie, laat staan de
voorgeschiedenis. De verantwoordelijkheidsverdeling op dat punt is helder.
 
 Ik heb vanmorgen al iets over de gemeenten gezegd. Ik volg de redenering
met die kanttekening die de heer Van Rey zeker niet zal zijn
ontgaan. In december 1994 hebben de gemeenten wel een grote verantwoordelijkheid
op zich genomen door op te houden met het stappenplan. Dat heeft geld en tijd
gekost. Wat het centraal fonds en de WSW betreft neem ik de conclusies van
de commissie volledig over.
 
 Voorzitter! Ik kom te spreken over de notulen van de vergadering van het
SBDI-bestuur, een van die vele wonderlijke onderwerpen. Het is de kwestie
van 21 juni 1992. De directeur van de WBL voert daar opvattingen van VROM
aan, zonder dat VROM er overigens bij is, waaronder de opmerking dat een eventuele
brief niet onnodige reactie van politiek en gemeenten oproept. Ik kan mij
niet voorstellen dat VROM zo heeft gereageerd. Ik heb er ook geen aanwijzingen
voor. Dat is alles wat ik erover kan zeggen. Ik kan mij wel voorstellen dat
VROM heeft gezegd dat het van tweeën één is: óf
je neemt een besluit om te fuseren óf je neemt een besluit om niet
te fuseren, want er waren per slot van rekening convenantsafspraken. Daartussen
zit dus niets. Nogmaals, het is alleen maar veronderstellenderwijs, want ik
kan niet achterhalen, wat zich daar heeft afgespeeld. Uit de notulen van het
WBL-bestuur zelf blijkt dat het WBL-bestuur die brief onnodig en zelfs grievend
vond. Uiteindelijk heeft het die brief niet verstuurd. De bevoegdheid lag
overigens daar. Wij komen op dat punt niet zo vreselijk veel verder. Er zou
nog veel gespit kunnen worden in die periode. Het zou een aardig onderwerp
zijn voor een mooie scriptie van een geschiedenisstudent.
 
 Voorzitter! Dan al die signalen. Er waren natuurlijk signalen tussen het
convenant en de fusie. De heer Van Rey sprak over legio signalen en hij heeft
gelijk. Ik wijs op de brief van Van Hecke. Ik heb er al een uitleg aan gegeven.
Ik wijs verder op de rapportage van het NCIV en de vragen van de heer Van
Rey van 1993. Overigens zat de jaarrekening 1991 in het accountantsrapport
van VB Accountants. Of al die signalen op zichzelf van voldoende gewicht waren
om tot een ander besluit te komen? Ik sluit mij volledig aan bij het oordeel
van de commissie: er waren signalen, iedereen zag dus dat het verbazend krap
was, je moest sterk voor de wind zeilen en met een goed bestuur had je het
gered – even los van de huurverhogingen van later – maar het was
krapjes. De heer Van Rey heeft naar mijn stellige overtuiging er al tijd terecht
op gewezen.
 
 Voorzitter! Was de opvatting van mijn ambtsvoorganger op de fusie onjuist?
Als je kijkt naar het grote bedrag dat thans nodig is, moet je constateren
dat 90 mln. van 103 mln. afkomstig is van het probleem van huurverhogingen
die financieel nodig zijn, maar die je in de markt niet kunt maken, wat overigens
voor de huurders van de WBL op zichzelf prettig is. Daarover mag geen misverstand
bestaat. Een stuk had misschien opgelost kunnen worden als men op een wat
royalere manier aan de gang was gegaan, maar dat bewijs zal nooit zijn te
leveren. Ik vind het verdedigbaar dat het gegaan is zoals het is gegaan. Zo
heb ik het ook verdedigd. Ik kan er niet veel meer over zeggen.
 
 De heer Van Rey heeft ook nog gevraagd: hoe zat het met het toezicht?
Feitelijk kun je constateren – het is bijna een bizarre constatering –
dat een halfjaar na het ontstaan van het bedrijf al het signaal kwam dat er
iets financieel helemaal mis was en dat meteen daarna de gerichte inspectie
is begonnen. In die zin heeft het toezicht naar mijn oordeel goed gefunctioneerd.
De gemeenten moeten toezicht houden. In die fase hebben zij dat ook gedaan.
Zij hebben naar het ministerie het signaal gegeven dat er iets mis was. Dat
signaal is opgepikt, maar ik heb erbij gezegd: het heeft veel te lang geduurd.
Maar nogmaals, het toezicht heeft in die zin goed gefunctioneerd in die fase.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik kan uw redenering volgen en ook uw opmerking dat u het kan verdedigen.
Er komt echter nog een element bij dat ik al twee keer heb genoemd. Ik wijs
op de aanbeveling van de parlementaire commissie bouwsubsidies in 1988, namelijk:
laten wij dat goed in de gaten houden, die NWI's moeten onder apart toezicht
vallen. Dat is vergeten, in ieder geval bij de toelating van de HBL en in
de periode waarin de WBL is ontstaan. Dan ontstaat er naar mijn idee een wat
ander beeld.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Wat de heer Van Rey schetst, is een serieus punt, voorzitter. Dat is veel
ruimer dan alleen maar de toevallige NWI's die hierbij een rol speelden. Hij
heeft groot gelijk dat het lang geduurd heeft, voordat het signaal dat gekomen
is uit de parlementaire enquête is opgepikt. Ik meen vanmorgen helder
uiteen te hebben gezet dat een risico-onderzoek op het ogenblik wordt verricht.
Ik hoop de Kamer daarover aan het eind van het jaar te kunnen rapporteren.
Laten wij zeggen: beter laat dan nooit, gezien de belangen die daarbij op
het spel staan in financiële zin.
 
 Voorzitter! Ik kom tot de kwestie van de spreektekst van 9 november 1995.
Was er sprake van eenduidigheid of niet? Ik heb al gezegd: ik claim niet de
schoonheidsprijs daarvoor. Ik wil ingaan op een paar punten. Punt één
is of de sanering zorgvuldig en realistisch is geweest. Ik heb daarbij kanttekeningen
gemaakt. Ik heb gezegd dat het verdedigbaar was. Het tegenovergestelde van
wat hier staat, is dat het onzorgvuldig zou zijn. Dat gaat mij te ver.
 
 Punt vier is of de taak van de betrokken partijen in wet- en regelgeving
consistent is vastgelegd. Hierover bestaat geen misverstand: de taak is vastgelegd
en zij is duidelijk. Ik vind de taak echter onvoldoende en in die zin heb
ik een aanvulling op de tekst van toen. Ik herhaal niet op welke punten er
een aanvulling van de wet- en regelgeving moet komen, maar het is duidelijk
dat een aanvulling moet plaatsvinden. In november had ik daarover een zinsnede
kunnen opnemen. Ik had kunnen zeggen: de wet- en regelgeving is consistent
geregeld, maar ik vind haar onvoldoende.
 
 Gevraagd is of het Rijk steeds zijn eigen verantwoordelijkheid heeft genomen.
Ik vind dat ik mijn verantwoordelijkheid genomen heb. Iedereen kan een oordeel
geven over de vraag of men het daarmee altijd eens is geweest, maar mijn stelling
is dat het verdedigbaar is. Ik heb echter nooit getwijfeld aan mijn verantwoordelijkheid,
noch wat betreft vragen over de sector, noch wat betreft de vraag of ik verantwoordelijk
ben voor elke individuele corporatie. Het antwoord op deze laatste vraag is:
neen. Bij een crisissituatie – en de regelgeving geeft geen uitsluitsel
over de vraag wie de regie heeft – moet de staatssecretaris van VROM
de regie nemen, of hij nu goede of minder goede instrumenten heeft. Hij moet
 ervoor zorgen dat het tot een goed eind komt. Deze nadere
toelichting wilde ik geven op de spreektekst. Misschien is het goed dat we
in dat opzicht verder zijn dan november 1995.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik wil nog even terug naar de spreektekst. We hebben vastgesteld dat het
beeld dat u schetste te rooskleurig was. Het ging toen om een cruciaal moment.
Moest er wel of niet een parlementair onderzoek plaatsvinden? U nam, met die
verschillende punten, heel nadrukkelijk de positie in dat alleen de WBL verantwoordelijk
is. Toch kwam er een fantastisch rapport met de redelijk scherpe conclusie
dat die verantwoordelijkheid veel breder ligt. Kost het de staatssecretaris
zoveel moeite om een heel klein stapje terug te doen en te concluderen dat
het inderdaad breder ligt? Ik begrijp gewoon niet dat het hem zoveel moeite
kost om dat stapje te maken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik heb geen reden om hierop nader in te gaan. Ik gun u uw opmerking en
uw visie, maar ik houd het bij mijn oordeel. Ik heb mij overigens in die vergadering
waarachtig niet verzet tegen een parlementair onderzoek.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Sterker nog, u juichte dit zelfs toe. Daar zijn we u ook dankbaar voor.
We hebben dat advies direct serieus genomen. Dat mag duidelijk zijn.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ga zo door, zou ik zeggen!
 
 Op stuk nr. 19 is een motie ingediend door de leden Duivesteijn, Van Rey
en Jeekel. De motie bevat drie onderdelen. Gevraagd wordt om een evaluatie
van het BBSH en voorstellen waardoor de toepassing, de controleerbaarheid
en het toezicht worden verbeterd. Tevens wordt gevraagd om voorstellen die
in de bestuursstructuur van de sociale huursector de vermenging van belangen
uitsluiten. Tot slot wordt gevraagd om maatregelen te nemen in de interne
organisatiestructuur van VROM waarbij voor "gevoelige dossiers" afspraken
worden gemaakt.
 
 Ik zal dit doen. Dit antwoord ligt in de lijn met wat ik vandaag heb gezegd.
In de motie wordt gesproken over de begroting 1996, maar men zal 1997 bedoelen.
Wel vraag ik om wat tijd. De evaluatie moet nog beginnen en eind oktober is
de begrotingsbehandeling. Op dat moment moet je met alles, inclusief de conclusies,
klaar zijn. Ik vraag daarom om tijd. Ik doe het liever goed, waardoor de gegevens
een maand later komen dan dat ik het afraffel onder het motto dat het bij
de begroting behandeld kan worden. Ik koers meer op een termijn van een halfjaar.
Ik vraag ook ruimte om af te stemmen op de lopende wijziging van het BBSH
die de ministerraad al gepasseerd is. De Kamer kan zich hiermee op hoofdlijnen
verenigen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Wij willen graag de door u aangekondigde voorstellen en de aanvullingen
die u daaraan in eerste termijn hebt toegevoegd, vergezeld van het rapport
van de Rekenkamer behandelen in samenhang met de evaluatie. Dan kunnen de
voorstellen inderdaad doorgaan. Ik denk dat dit positief is. Vervolgens zijn
wij in staat om met elkaar een breder verband aan te geven. Het valt niet
op een maand eerder of later. Het belangrijkste is mijns inziens de samenhang.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Goed, zo zie ik het ook. Dat lijkt mij de meest verstandige wijze van
handelen. Dit betekent wel dat er een traject te gaan is met de huidige voorstellen.
Die liggen bij de Raad van State. Ik hecht overigens zelfs zeer aan het rapport
van de Rekenkamer. Dat zal er dan ook zeker bij betrokken moeten worden. Ik
had al gemeld dat een eindoordeel over de structuur van het toezicht moest
wachten op het rapport van de Rekenkamer. De Rekenkamer heeft breed bekeken
hoe het in het eerste jaar is gegaan. Welnu, van het eerste jaar leer je het
meest, zo komt het mij voor.
 
 Voorzitter! Ik kom te spreken over het derde deel. Voor zowel de organisatie
als het personeel is het goed als na enige jaren de mogelijkheid van job-rotation
geboden wordt. Zo wordt de blik van de medewerker in kwestie verruimd en wordt
een mogelijk te grote betrokkenheid bij beleidsonderdelen vanzelf voorkomen,
zo meld ik namens de minister die verantwoordelijk is voor het personeelsbeleid
op het ministerie.
 
 Met inachtneming van deze opmerkingen heb ik geen bezwaar tegen de motie.
 
 De motie op stuk nr. 20 richt zich tot de Kamer. Ik onthoud mij uiteraard
van een oordeel daarover.
 
 Over de motie op stuk nr. 21 wil ik het volgende zeggen. Het gaat mij
om het beeld dat geschapen is over de manier waarop de Kamer uiteindelijk
beoordeelt wat er gebeurd is en wat er gebeuren moet. Er is overigens helderheid
over wat er gebeuren moet en eigenlijk over wat er gebeurd is. Toch wil ik
nog heel uitdrukkelijk enkele dingen opmerken. Het vertrouwen is niet in het
geding, bij niemand. Voorts kan het mogelijk blijven dat er door de Kamer
kwalificaties worden gegeven die in politieke zin een eigen leven gaan leiden.
Dat geeft een geur van "dat zit niet lekker". Iedereen geeft na afloop van
het debat daarover een eigen oordeel, omdat niet vaststaat wat er precies
verstaan moet worden onder bijvoorbeeld "verwijtbaarheid". Dit is een heel
essentieel onderdeel, omdat ik voor mijzelf helder wil hebben wat de Kamer
daarvan vindt. Na mijn verdediging van vanmorgen zou ik het toch buitengewoon
moeilijk te verteren vinden, als de Kamer zou menen dat de kwalificatie "verwijtbaarheid"
van toepassing was.
 
 Ik vind dan ook dat de heer Van Rey mij de helderheid heeft gegeven die
ik nodig heb. Hij heeft namelijk een- en andermaal gezegd dat de kwalificatie
"verwijtbaarheid" uit het onderzoeksrapport niet door de eerste ondertekenaar
van de motie wordt overgenomen. In die zin is dit, politiek gezien, uit de
wereld. Daar hecht ik aan. Ik wil niet graag dat er iets blijft hangen. Wij
moeten met elkaar heldere conclusies trekken. Anders ontstaat er achteraf
alleen maar weer gedoe over de precieze bedoeling, ieders uitleg en dergelijke.
Ik herhaal aan het adres van de heer Van Rey dat ik dit buitengewoon belangrijk
vind voor mijzelf. Het feit dat hij die opmerking een- en andermaal heeft
gemaakt, is voor mij dus van grote betekenis. Hiermee is mijn uitleg van de
motie die van de heer Van Rey. Wie een andere uitleg heeft, moet zich daarmee
maar redden. Nogmaals, de uitleg van de motie door de heer Van Rey is de uitleg
van de motie.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Er staan toch twee handtekeningen onder de motie, ook die van de heer
Duivesteijn. Hij heeft het net als volgt uitgelegd. Het was een moeras en
 als de staatssecretaris eerder had ingegrepen, was er geen
onderzoek gekomen. Dit betekent dat de staatssecretaris eerder had moeten
ingrijpen. Hij heeft dat echter niet gedaan. En dat is verwijtbaar tekortschieten.
Wat is het commentaar van de staatssecretaris op de uitleg door de tweede
ondertekenaar van de motie? Mijn uitleg is dat het nog steeds een moeras is,
waarin de huurders verdrinken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik waardeer uw creativiteit om er toch op terug te komen. Ik heb evenwel
mijn uitleg aan de motie gegeven en die is niet voor tweeërlei uitleg
vatbaar. De eerste ondertekenaar van de motie heeft een- en andermaal gezegd
wat er in de motie bedoeld is. Dat is de uitleg van de motie. Ik wil die helderheid
ook heel duidelijk hebben; daar moet geen misverstand over bestaan. Ik vind
dat ook nodig voor mijzelf.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dan vraag ik toch aan de heer Duivesteijn, de tweede ondertekenaar van
de motie, of mijn uitleg juist is. Is zijn uitleg van de motie dat het een
moeras was en dat, als de staatssecretaris direct had ingegrepen, er geen
onderzoek was gekomen? Het niet of niet snel ingrijpen, is dus verwijtbaar
tekortschieten.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het kan niet zo zijn dat de motie wordt uitgelegd als een steun voor het
beleid, zoals dat in het verleden gevoerd is. Dat lijkt mij absoluut uitgesloten,
want dan zouden wij een heel merkwaardige situatie krijgen. Wat gebeurt, is
dat de Kamer instemt met de conclusies en de aanbevelingen die door de commissie
zijn gedaan. Die zijn gekwalificeerd, door mevrouw Versnel namens de onderzoekscommissie.
Ik ben daar namens de PvdA-fractie een stap verder in gegaan. Dat is duidelijk.
Ik denk dat wij helemaal geen behoefte hebben om een stap achteruit te doen.
Het is wel zo – ik vond dat mevrouw Oedayraj Singh Varma daar een goede
formulering voor heeft gegeven – dat "verwijtbaar" wat ons betreft niet
wil zeggen dat het politiek gesproken moet leiden tot consequenties, dus dat
het in die zin een verstrekkende uitspraak is. Het is echter wel degelijk
een uitspraak in de betekenis dat het niet goed gegaan is en dat het anders
had moeten gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Wij krijgen nu toch wel een uiterst merkwaardige situatie. Er zijn twee
ondertekenaars die een eigen uitleg geven. De staatssecretaris zegt dat hij
alleen de eerste ondertekening accepteert. Je zou kunnen zeggen dat door twee
regeringspartijen een uiterst groezelige situatie ontstaat, want één
van de ondertekenaars heeft niet het lef om te zeggen: "Staatssecretaris,
ik ben het niet met u eens. Ik dien een motie van wantrouwen in." Die verschuilt
zich dan achter de andere ondertekenaar van de motie, die daar vervolgens
een uitleg aan geeft waar de staatssecretaris mee kan leven. Maar kunt u daar
in feite wel mee leven, staatssecretaris, zolang er nog een tweede handtekening
onder staat van iemand die zo langzamerhand uw politieke leven wel aardig
zuur gemaakt heeft? Hoe kunt u dat eigenlijk nog accepteren? Trek eens een
streep hierbij!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het is heel helder. Ik heb mijn oordeel gegeven. Ik heb mijn oordeel gegeven
over die motie. Ik heb gezegd dat ik helder wil hebben wat die betekent. Betekent
die nu dat de Kamer uitspreekt dat er verwijtbaarheid is, als die wordt aangenomen,
of niet? Het antwoord is "nee". Als de Kamer zichzelf met een probleem opzadelt
door verschillende ondertekenaars verschillende opvattingen te laten geven
over een motie, is dat een probleem van de Kamer en niet van mij. Ik heb mijn
interpretatie nadrukkelijk gegeven.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Zo makkelijk komt u er niet van af. Eén van die ondertekenaars
is iemand die al langer probeert aan de touwtjes te trekken van het volkshuisvestingsbeleid.
U heeft nu de kans om uw eigen beleid, zoals u dat hier verdedigt, naar voren
te brengen. Als u die kans niet neemt, zult u in uw verdere politieke leven
aan de leiband van de tweede ondertekenaar hangen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat is mooi gezegd, maar dat suggereert een soort wedstrijd tussen twee
personen, waar ik niets in zie. Ik heb mijn beleid vandaag breed verdedigd,
over de hele periode, vanaf het begin van het ontstaan van het WBL-probleem.
Ik heb het verdedigbaar genoemd. Ik heb aan mijn verdediging op dit punt,
na deze twee rondes, helemaal niets meer toe te voegen. Ik ben helder geweest
in mijn oordeel. Ik heb ruimte gelaten om tot een ander oordeel te komen,
omdat de Kamer ook ruimte heeft gelaten om niet op elke punt en komma het
oordeel van de commissie te onderschrijven. Ik vind dat je elkaar die ruimte
moet gunnen. En dat is het dan.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 U claimt steeds een ruimte, maar u krijgt die ruimte niet van de PvdA-fractie.
U laat nu de kans lopen om uw eigen ruimte te nemen. Die kans laat u lopen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Nee, dat is absoluut niet het geval. Ik heb gezegd wat voor mij van belang
is. Voor mij is essentieel dat er geen mist blijft hangen over het debat,
met de vraag of er verwijtbaarheid is. Welnu, de eerste ondertekenaar van
de motie – en ik neem die interpretatie nadrukkelijk over; het is de
enige echte interpretatie – heeft met nadruk gezegd dat het voor hem
niet aan de orde is. Dat is voor mij essentieel. Ik wil niet weg met een soort
verhaal dat de Kamer nu toch weer gesproken heeft over verwijtbaarheid, nadat
de staatssecretaris zijn hele beleid zeer open heeft verdedigd. Het is helder
op dit moment. De motie bedoelt dat niet, zo is zeer nadrukkelijk gezegd.
Dat vind ik voor mij ook van wezenlijk belang. Daar ligt mijn grens dus ook.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 De motie is niet helder. Door een verschillende uitleg van de ondertekenaars
is het een onduidelijke motie. Dan is het onbegrijpelijk dat u daar zo makkelijk
overheen stapt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Nee. Dat is het absoluut niet. De eerste indiener is degene die de motie
bepaalt, de tekst van de motie en de interpretatie van de motie. Die is daar
volstrekt helder in geweest. Ik volg zijn interpretatie. Als er over de motie
gestemd wordt, is zijn interpretatie van de motie maatgevend.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Het gaat natuurlijk niet alleen om de betekenis van het begrip "verwijtbaarheid".
Laten wij even aannemen dat, in de geest van de eerste ondertekenaar,
het woord "verwijtbaar" inderdaad politiek onklaar is gemaakt. Dan blijft
staan dat kennelijk twee coalitiepartners de behoefte hebben om door de Kamer
te laten uitspreken dat zij het op een aantal punten niet met u eens zijn
en vinden dat u op een aantal punten onjuist hebt gehandeld. Als wij de conclusies
van de commissie lezen, is het woord "verwijtbaar" ook gekoppeld aan onjuist
handelen. Weliswaar is dat als beschrijving gegeven, maar men heeft kennelijk
politiek de behoefte – dat is ook door de heer Duivesteijn bevestigd –
aan te geven dat het beleid dat u gevoerd heeft hun instemming niet kan hebben.
Dan kunt u toch niet volstaan met alleen een oordeel te geven over het al
dan niet aanwezig zijn van het begrip "verwijtbaar"? Wat is overigens uw oordeel
over deze motie?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik heb mijn kanttekeningen gemaakt. Wij hoeven het niet over elke punt
en komma in de conclusies van de commissie eens te zijn. De heer Van Rey heeft
dat ook gezegd. Dat is punt één.
 
 De heer Van Rey heeft ook gezegd dat de motie vooral bedoelt de commissie
te bedanken voor haar werk en dat wij nu aan het werk gaan. Dat is punt twee.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Die motie is er al.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Hij heeft het wel gezegd.
 
 Laten wij geen spelletjes daarover spelen. Er is geen nieuwe politieke
cultuur. Er is maar één politieke cultuur en die draait om dat
begrip "verwijtbaarheid". Daar draait het om en niet om al die andere dingen.
Ik heb mijn grens getrokken en gezegd dat ik daarover helderheid wil. Dat
moet uitgesproken worden. Dat is met deze motie gebeurd.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Dus als deze motie aanvaard zou worden, betekent dit dat u zich in het
vervolg in uw beleid zult gedragen conform de ook door u tot nog toe bestreden
conclusies van de commissie? Dat wordt feitelijk van u verlangt!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Wij hebben net geconstateerd dat wij het volstrekt eens zijn over wat
er in de toekomst moet gebeuren. Wat moet ik daaraan nog toevoegen?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Als deze motie aanvaard wordt, neem ik aan dat u nog wel eens herinnerd
zult worden aan alle dingen die u in de opvatting van de heer Duivesteijn
fout gedaan hebt. Daar kennen wij hem voldoende voor. Dat is ook duidelijk
naar voren gekomen in dit debat.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat zal best het geval zijn. De toekomstige situatie gaat echter niet
terug op de WBL. De toekomstige situatie betreft de vraag hoe je regelgeving
inricht en hoe je dan met sanering van corporaties omgaat.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Even los van het begrip "verwijtbaarheid", wat is uw politieke oordeel
over deze motie? Laat u het oordeel aan de Kamer over of bent u akkoord?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik vind dat het oordeel over deze motie aan de Kamer is.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Er moet geen mist blijven bestaan over de besluitvorming. Daarin val ik
de staatssecretaris bij. Er ligt een motie die door de twee ondertekenaars
volstrekt verschillend wordt geïnterpreteerd. De staatssecretaris hecht
aan één interpretatie. Die interpretatie staat echter niet in
de tekst, terwijl de heer Van Rey in overweging heeft gegeven in een voetnoot
aan te geven dat het begrip "verwijtbaar" daar niet inzit. Waarom daagt de
staatssecretaris de heer Van Rey niet uit dat te verduidelijken?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik heb geen goede ervaringen met voetnoten. Als ik kijk naar het debat
over de kruisvluchtwapens en welke helderheid voetnoten daar gegeven hebben,
moeten wij ook in dezen leren van de geschiedenis. De heer Van Rey heeft volstrekt
helder een- en andermaal zijn interpretatie gegeven. Dat is in de Handelingen
terug te vinden. Ik heb er geen behoefte aan dat ergens in een voetnoot te
krijgen. Iedereen kan het nalezen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik bedoelde een ander dictum waarin de gedachtenwisseling die wij zojuist
hadden, wordt gepreciseerd. Dan ontstaat er helderheid, want dan moet de heer
Duivesteijn kleur bekennen!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat zal hij sowieso moeten, maar dat is zijn punt. Ik neem de interpretatie
van de heer Van Rey over en daarmee is het afgedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat is iets waarvan ik het minste last heb.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Ik vind dat de staatssecretaris een goede interpretatie geeft van de motie.
Ik heb in mijn termijn gezegd achter de conclusies van de commissie te staan.
Wat mij betreft, heeft de commissie geen politieke lading gegeven aan het
woord "verwijtbaar". Voor mij gaf het woord "verwijtbaar" duidelijk aan dat
er fouten zijn gemaakt en dat het anders had gekund. Als de staatssecretaris
het interpreteert op de manier die hij aangeeft, is wat mij betreft de kous
af.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voor mij is de vraag interessant, wat de heer Van Rey ervan vindt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Voorzitter! Ik had de hoop dat dit duidelijk was voor de heer Duivesteijn.
Maar er zijn kennelijk wat onduidelijkheden. Ik heb nog eens geluisterd naar
de heer Biesheuvel, die gisteren tijdens het debat ook probeerde de aandacht
wat af te leiden. Dat doet hij nu weer. Ik heb duidelijk aangegeven dat deze
staatssecretaris is opgetreden toen hij het dossier heeft gekregen. De voormalige
staatssecretaris heeft zeven of acht momenten voorbij laten gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Tsjonge, tsjonge!
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Dat heb ik straks ook verteld. U bleef rustig in uw stoel zitten, dus
u was het ermee eens. Het is ondenkbaar dat met de aanbeveling over de NWI's
van de enquêtecommissie waarvan uzelf deel uitmaakte, niets is gedaan.
Dat moet u teleurstellen, of niet?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Luister even...
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Stelt u dat niet teleur?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Wie is er nu met een afleidingsmanoeuvre bezig? U bent met een afleidingsmanoeuvre
bezig omdat u constateert dat u als eerste ondertekenaar van de motie een
andere interpretatie heeft dan de medeondertekenaar. Dat is het politieke
feit!
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik geef u zo antwoord, als u eerst even ingaat op die teleurstelling over
die aanbeveling. Wat vindt u daarvan? Geeft u daar nou eens antwoord op! Ik
geef op dat andere punt zo dadelijk antwoord.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 U loopt weg voor het feit dat er twee ondertekenaars van de motie zijn
die haar verschillend uitleggen. Ik constateer dat de staatssecretaris in
feite tegen de heer Duivesteijn zegt: trek uw handtekening in. Als de staatssecretaris
de kwalificatie aan de motie blijft geven die hij net gaf, dan voorspel ik
u en hem dat hij de marionet zal zijn van mijnheer Duivesteijn. Dat is de
politieke betekenis van de motie die u heeft ingediend. Dan moet u niet met
afleidingsmanoeuvres over andere zaken beginnen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik begrijp dat u op mijn vraag geen antwoord wilt geven. Ik wilde u gewoon
de kans geven om daarvan afstand te nemen, maar u doet dat niet.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Maar kunt u even vaststellen wat de Kamer vervolgens gedaan heeft? U doet
net of er in de Kamer nooit over gesproken is. In die periode heeft de Kamer
geen handelingen op dat punt verricht. De Kamer heeft de staatssecretaris
dus de ruimte gegeven. Dat moet u ook vaststellen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Wat zegt u nu?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Precies wat ik zeg!
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Dat kunt u niet volhouden. U weet dat de VVD-fractie op veel momenten
aandacht voor dit punt heeft gevraagd en daarin alleen stond.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik heb het over de Kamer.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 De Kamer heeft in meerderheid anders beslist. Daarom heb ik ook gezegd
dat de staatssecretaris kon doormodderen met dit dossier. Maar u kunt dat
ons niet verwijten. Onze fractie heeft namelijk steeds aan de bel getrokken,
ook wat de NWI's betreft.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik verwijt u één ding: dat u met zulk een parlementaire
ervaring mede een motie indient waarover de uitleg volstrekt onhelder is.
Dat verwijt ik u.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Dat is niet het geval. De staatssecretaris heeft dat goed aangegeven.
Ik wil dat op één punt nog eens herhalen. Ik heb mevrouw Oedayraj
Singh Varma aangehaald door te verwijzen naar het begin van de beantwoording
hedenochtend met betrekking tot het advies over de NWI's, het toezicht en
dergelijke. Toen is gezegd: het had beter en anders gekund. Bij die constatering
heeft de heer Duivesteijn zich ook aangesloten. Er is dus volstrekte helderheid.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dan heb ik nog een vraag aan de heer Van Rey. De heer Duivesteijn heeft
net gezegd: het was een moeras; de staatssecretaris heeft niet ingegrepen,
daarom heeft het allemaal zo lang geduurd en dat is verwijtbaar. Dat is een
andere uitleg, maar wel de laatste van de heer Duivesteijn. Zijn handtekening
staat onder uw motie. Die heeft u samen ingediend. Bent u het met de heer
Duivesteijn eens?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Mijnheer Poppe, ik had gehoopt dat het een moeras was geweest, want dan
was de voortdurende veenbrand allang gestopt geweest. Dat heeft ook de staatssecretaris
gezegd. De heer Duivesteijn heeft het gehad over de lange reeks van andere
inschattingen die hij daarover maakt. Daar kun je verschillend over denken.
Wij hebben in onze bijdrage in ieder geval duidelijk aangegeven dat het bij
de voormalige staatssecretaris anders had gemoeten. Dat heeft staatssecretaris
Tommel op het zojuist genoemde onderdeel ook gezegd. Daar zit dus geen verschil
van mening.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Nee, ik heb de heer Duivesteijn horen zeggen: als de staatssecretaris
had ingegrepen, was er geen WBL-onderzoekscommissie gekomen. Het verwijt is
dat deze staatssecretaris niet op een juiste wijze en niet op een juist tijdstip
heeft ingegrepen. Dat is mijn conclusie uit de opmerkingen van de tweede ondertekenaar
van de motie. Bent u het daarmee eens? Gaat u ermee akkoord dat ook die uitleg
aan uw motie gegeven wordt, want u gaat akkoord met die medeondertekening?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik heb het anders begrepen. Ik heb begrepen dat het de periode betrof
waarin de voormalige staatssecretaris had kunnen ingrijpen. Dat ben ik met
de heer Duivesteijn eens.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dan wil ik de heer Duivesteijn vragen of hij het eens is met die uitleg
van de heer Van Rey. Of trekt hij zijn handtekening terug?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik geloof dat de gedachtenwisseling nu een punt heeft bereikt dat ik aan
de staatssecretaris moet vragen of hij aan het eind van zijn betoog is gekomen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Zeker, voorzitter.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, morgen na de lunchpauze te stemmen over de ingediende moties.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 21.06 uur tot 21.11 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-99-6544-6565.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl