Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004 (29200 VIII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 1258-1284

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-11-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 20, pagina 1258-1284

05-11-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29200-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 5 november 2003)Pagina 1229-1229
Regeling van werkzaamheden (woensdag 5 november 2003)Pagina 1255-1256
Noot bij pag. 1284: schriftelijke antwoorden van de bewindslieden van Verkeer en Waterstaat op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begrotingen van Verkeer en Waterstaat voor het jaar 2004 (29200 XII) en het Infrastructuurfonds voor het jaar 2004 (29200 A)Pagina 1328-1336
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004 (29200 VIII)Pagina 1229-1255
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 5 november 2003)Pagina 1326-1327
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 3 november 2003 over de geannoteerde agenda voor de JBZ-raad van 6 november 2003 (23490, nr. 295)Pagina 1256-1258
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2004 (29200 XII) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Infrastructuurfonds voor het jaar 2004 (29200 A)Pagina 1284-1326
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004 (29200 VIII)Pagina 1258-1284

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 128 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van
Onderwijs en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004 (29200 VIII).De algemene beraadslaging wordt hervat.De voorzitter:Ik zie op mijn lijstje dat vrijwel alle woordvoerders het informeel aan
hen toegedeelde quotum interrupties vanochtend al hebben opgemaakt. Vanmiddag
gaan wij dus een beetje opschieten.Mevrouw Vergeer (SP):Voorzitter. Ik doe uiteraard mijn uiterste best, maar het is wel een heel
belangrijk onderwerp. Om te beginnen wil ik onderstrepen dat het onderwijs
geen markt, de school geen bedrijf en de leerling geen product is. De regering
denkt daar helaas anders over. De staatssecretaris maakt van het onderwijs
een consumentenmarkt en de minister maakt van schoolhoofden bedrijfsleiders.
Ik kom hierop uiteraard in detail terug.De eerste vraag die iedereen zich stelt, is natuurlijk: moeten wij nu
blij zijn met die 700 mln euro van Balkenende-II? Tja, de werkelijkheid is
dat er evenveel bezuinigd wordt op het onderwijs, dus per saldo komt de investering
in onderwijs uit op nul. Ik citeer de Macro-economische verkenningen, bladzijde
121: per saldo levert het Strategisch akkoord in 2003 en 2004 netto vrijwel
geen extra budget op omdat tegenover intensivering ombuigingen staan. Ik wil
hier graag een reactie van de minister op. Eerlijk gezegd denk ik dat de minister
best meer zou willen investeren, maar zij heeft helaas gekozen voor een kabinet
dat liever bommenwerpers koopt en de OZB afschaft. Ouders worden enorm op kosten gejaagd. Het lesgeld en de boeken belopen
in de tweede fase al 1500 euro per leerling per jaar. Dat is geen uitzondering.
Vanochtend las ik in Trouw dat iemand dit jaar voor drie kinderen 4900 euro
kwijt is. Zoals ik al zei, wordt de school een bedrijf. Ook de basisschool
krijgt straks één pot geld, de lumpsum. Het prijsrisico op dat
geld, verhuist nu van OCW naar de scholen. Dat kan de CDA-fractie toch niet
bedoelen met goed rentmeesterschap? Financiële autonomie van de scholen
klinkt mooi, maar dat is met dit kabinet absoluut niet in het belang van het
kind. De grootste kostenpost is namelijk het onderwijzend personeel en dan
slaan de boekhoudkundige wetten keihard toe. Dat zien wij ook al aan de evaluaties
van de lumpsum in het voortgezet onderwijs en het schoolbudget: lumpsum leidt
tot een verschuiving van geld voor onderwijzend personeel naar management,
materieel of de reserves.Positief is wel dat de minister extra geld beschikbaar wil stellen voor
de bijscholing van docenten in het primair en voortgezet onderwijs. Zij wil
dat geld echter niet oormerken. Ter extra illustratie van mijn punt merk ik
het volgende op. In verband met de invoering van de lumpsum geeft de minister
wel 100 mln euro uit aan management voor extra bestuurskracht, maar tegelijk
is er 100 mln euro minder voor achterstandsbestrijding. Is dat niet treurig?
Wij overwegen dan ook een motie in te dienen over de bezuiniging op achterstandsgelden.Niet oormerken zou juist weer goed zijn als het rijksbudget voor de schoolbegeleiding
naar de scholen gaat. Scholen kunnen dan, indien gewenst, de voormalige schoolbegeleiders
als herintreders aanstellen. Daarop zou ik graag een reactie van de minister
willen hebben. Wij zouden ook graag willen dat het volume van de rijksmiddelen
behouden blijft en dus aan de lumpsum van de scholen wordt toegevoegd.De werkdruk van de leerkrachten is enorm en dat komt door Weer samen naar
school, het rugzakje, de groepsgrootte en het, vergeleken met buitenlandse
docenten, enorme aantal lesuren dat een Nederlandse docent moet geven. De
minister streeft naar 2200 vacatures in 2007. Ik vind dat heel belangrijk.
Als de minister dat streefcijfer niet haalt, stelt zij zich dan niet meer
beschikbaar voor een derde periode?Ik heb ook gezegd dat de leerling een product wordt. Ik vraag de minister
om af te zien van een kleutertoets als meetinstrument voor de gewichtenregeling
en het rendement van de school, want het kind wordt zo tot een product gemaakt
van de verantwoordings- en prestatiecultuur. Zo'n kleutertoets is heel erg
stigmatiserend. Je moet je voorstellen dat je voor het eerst naar school gaat
en meekrijgt "ik ben dom" in plaats van "ik ga heel knap worden". Bovendien
is de kleutertoets fraudegevoelig en duur. Het verschil tussen een nul- en
een eindtoets is een schijnrendement. Je meet er eigenlijk alleen maar beperkt
aangeleerde vaardigheden mee, waarvoor je zelfs kunt oefenen. Belangrijke
succesfactoren, zoals motivatie, inzet, zelfvertrouwen en leergierigheid blijven
buiten beschouwing. Naar mijn mening moet een school dan ook niet op Cito-toetsen
worden beoordeeld, maar op de deskundigheid en de inzet van de leerkrachten
om de kinderen te motiveren. Wat betreft de hoogte van het bedrag dat de minister
hiervoor beschikbaar stelt, sluit mijn fractie zich aan bij de opvatting van
de fractie van de ChristenUnie. Wij dienen samen een amendement in om dit
geld voor achterstanden te gebruiken.Hoewel maar liefst 15% van de scholen geen adequate leermiddelen heeft
en slechts 40% voldoende schoon is, wordt in 2004 het budget hiervoor met
10 mln verlaagd. Dit staat op bladzijde 57 van de begroting. In antwoord op
mijn vragen hierover heb ik als antwoord gekregen dat de materiële bekostiging
is gebaseerd op het aantal leerlingen en het aantal groepen. Ik heb het even
nagekeken: de leerlingenaantallen stijgen. Het een lijkt dus niet met het
ander te rijmen.Er is vanochtend al veel gepraat over integratie. Dat is terecht en gelukkig
maken steeds meer gemeenten en scholen zich er zorgen over dat er witte en
zwarte scholen zijn en proberen zij er iets aan te doen. Gelukkig vinden ook
steeds meer politieke partijen, evenals de SP, dat de scholen gemengd moeten
zijn. Ook de CDA-fractie wil de witte vlucht tegengaan. Toch kennen wij in
Nederland inmiddels apartheid. Er zijn gewoon zwarte en witte scholen. Het lijkt wel alsof de minister van OCW daar passief onder blijft.
In NRC Handelsblad wordt zij in een kop als volgt geciteerd: Rijk kan segregatie
niet tegengaan. De minister legt zich erbij neer. Erger nog, de minister demoniseert
in die krant de voorstanders van gemengde scholen. Zij zegt namelijk: accepteren
wij niet dat er op sommige scholen de leerlingen meer gekleurd zijn dan op
andere? Zij probeert mensen die zich oprecht zorgen maken over het langs elkaar
heen leven van twee groepen kinderen, in de hoek van de xenofoben te drukken.
Ik vind dit vreemd, want zelf heeft de minister in antwoord op schriftelijke
vragen al eerder aangegeven dat zij de zorg over het verschijnsel van de witte
en zwarte scholen deelt. Ik doe dan ook een beroep op de minister om deze
apartheid actief te bestrijden en niet als een voldongen feit te aanvaarden.
Neemt de minister de uitspraak van minister Verdonk bij de integratiebegroting
over dat scholen ook moeten worden beoordeeld op integratiefacetten en niet
alleen op schoolresultaten? Als dit niet zo is, wat is dan de mening van het
kabinet?De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik heb even geaarzeld of ik zou interrumperen, mede gelet
op uw oproep om sereen met de tijd om te gaan. Mevrouw Vergeer gebruikt bij
herhaling het begrip apartheid. Dat is een uiterst beladen term. Ik vraag
haar in alle ernst zich nog eens te beraden op de vraag of zij dat voluit
zo meent. Witte scholen hebben mogelijkheden, middelen enzovoort. Ik erken
dat aan de zwarte scholen problemen verbonden zijn, maar zij hebben wel dezelfde
mogelijkheden, middelen enzovoort. Het begrip apartheid is voor mij te geladen
om hier te gebruiken.Mevrouw Vergeer (SP):Dat wij onze kinderen gescheiden naar school sturen, is naar mijn mening
een maatschappelijk probleem dat zo groot is dat het de cohesie van onze samenleving
aantast. Dat er witte scholen zijn, is niet goed en dat er zwarte scholen
zijn, is niet goed. Het is een groot probleem en ik noem het een vorm van
apartheid die eigenlijk ook nog op bijzondere wijze wordt georganiseerd. Ik
zal straks nog iets zeggen over de wijze waarop dit tot stand komt. Het is
een zeer ernstig probleem, waar wij niet te licht over moeten denken.De heer Van der Vlies (SGP):Als het gaat om het politiek geladen begrip apartheid, steigert het nette
deel van de hele wereld. Wij hebben het hier over een iets andere problematiek.
Er is wel sprake van een problematiek, dat zij u toegegeven, maar van een
wat andere schaal, dunkt mij!De heer Jan de Vries (CDA):Mevrouw Vergeer spreekt met regelmaat over gemengde scholen. Eerder heb
ik van haar begrepen dat zij daarbij niet alleen denkt aan de problematiek
van de witte en zwarte scholen, maar dat zij eigenlijk vindt dat alle scholen
neutraal zouden moeten zijn, waarbij alle richtingen en geloofs- en levensovertuigingen
in dezelfde school zouden zijn vertegenwoordigd. Herhaalt zij dat standpunt
vandaag in dit debat?Mevrouw Vergeer (SP):Het lijkt erop alsof wij weer met de artikel-23-discussie gaan beginnen.
Het lijkt wel alsof het nodig is dat er eerst moeilijke dingen worden gezegd
voordat wij kunnen spreken over de voor de hand liggende dingen. Het ligt
voor de hand dat er in een gemengde wijk – die zijn er gelukkig nog
in Nederland – niet een witte en een zwarte school staan. Daar moeten
wij afspraken over maken. Scholen kunnen dat onder elkaar regelen. Laten wij
het daar nu eerst eens over hebben.Wij willen ook bekijken wat er mogelijk is binnen artikel 23. Als wij
dat niet doen, is het een mijl op zeven en krijgen wij nooit iets voor elkaar.
Binnen artikel 23 kan nog heel veel, veel meer dan u steeds aangeeft. De Onderwijsraad
heeft dit onderzocht en heeft gezegd dat mag worden gemengd op achterstanden,
maar niet op etniciteit. Scholen die niet consequent en consistent aan ouders
vragen om de grondslag van de school te onderschrijven, zouden mee moeten
doen aan dat mengplan. Dat doen zij overigens al. Er zijn heel veel protestants-christelijke
en rooms-katholieke scholen die gewoon allochtone leerlingen accepteren. Er
is dus heel veel mogelijk. Daar moeten wij eerst naar kijken voordat wij het
allemaal zo moeilijk gaan maken.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik begrijp uit de woorden van mevrouw Vergeer dat zij vindt dat de minister
een duidelijke stem moet laten horen waar het gaat om spreiding en acceptatie
van leerlingen. Daar ben ik het mee eens. De minister kan echter wel stimuleren,
maar zij kan geen dwingende maatregelen nemen. Dat is een probleem voor haar.
De LPF-fractie heeft de motie van mevrouw Hirsi Ali ook ondertekend. Wij willen
dus een debat voeren over artikel 23. Wilt u dat ook? Bent u daar voor te
porren?Mevrouw Vergeer (SP):Wij willen best over artikel 23 praten, maar wij willen het niet als obstakel
gebruiken om aldoor niets te hoeven doen. Er zijn allerlei mogelijkheden binnen
dat artikel. Ik wil erop aandringen om die te gebruiken.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Als wij een debat over dat artikel gaan voeren, hoeft er dus wat u betreft
niet alleen te worden gesproken over de opheffing van de vrijheid van onderwijs?
Ik zou dat namelijk een heel beperkte discussie vinden. Er is dus met u te
praten over het oprekken of anders inrichten van artikel 23 zodat er recht
kan worden gedaan aan de genoemde problemen?Mevrouw Vergeer (SP):Wij willen bekijken op welke wijze het artikel kan worden geïnterpreteerd,
zodat er positieve stappen kunnen worden gezet op dit gebied. De minister
zegt dat zij niets kan doen omdat schoolsamenstelling geen taak is van de
rijksoverheid. Dat betwijfel ik. De minister-president heeft gezegd dat hij
een samenhang ziet tussen achterstand en segregatie. Een jaar geleden zei
hij dat een school niet meer dan 20% allochtone leerlingen zou moeten hebben.
Onlangs zei hij nog dat islamitische organisaties en scholen in de huidige
omstandigheden een gevangenis van achterstand kunnen zijn. Er is dus een samenhang
tussen achterstand en het gebrek aan menging.Ziet de minister mogelijkheden om het mengen van scholen via de bekostiging
te steunen, bijvoorbeeld met een bonus op het gemengd zijn? Kan de gewichtenregeling
worden herzien? Dat is een wat technischer verhaal. Er is nu sprake van een
drempel. Scholen moeten minimaal 9% achterstandsleerlingen hebben om in aanmerking
te komen voor extra geld. Die drempel is een belemmering voor
het opnemen van deze kinderen op witte scholen. Zwarte scholen krijgen echter
twee keer zoveel geld als witte scholen. Zij hebben dus financiële belangen
bij het zwart houden van de school, al willen zij dat eigenlijk niet. Dat
is jammer. Daarom moet erover worden nagedacht. Mevrouw Kant heeft hierover
een motie ingediend. Wij denken dat het binnen de grenzen van artikel 23 mogelijk
is om criteria op te stellen waaraan nieuw op te richten moeten voldoen, bijvoorbeeld
over menging en afspiegeling van de regio. Bestaande openbare en bijzondere
scholen moeten afspraken maken over een mengplan en de minister moet dat kunnen
stimuleren.Het volgende onderwerp dat ik aan wil snijden is het vmbo. De minister
zei in reactie op de uitkomsten van een enquête die de SP onder vmbo-docenten
heeft gehouden, dat de basisvorming op de helling gaat omdat een gedifferentieerde
onderbouw meer recht doet aan de verschillen tussen kinderen. Wij zijn daar
heel blij mee. De PvdA heeft ondanks alle goede bedoelingen met het gelijkheidsideaal
met de basisvorming toch vooral bereikt dat kinderen werden aangesproken op
wat zij niet konden in plaats op wat zij wel konden. Vmbo'ers hebben recht
op hun eigen onderwijs en niet op een slap aftreksel van havo en vwo. De minister
heeft ook toegezegd dat zij zal kijken naar een assistentenleerroute in de
basisberoepsleerweg. Wij zijn heel positief over de inzet van de minister
om het onderwijs meer beroepsgericht te maken. De minister heeft echter heel
weinig geld. Veel zal dus weer neerkomen op de inspanningen van de docenten.
De SP zal dan ook de enquête "Het vmbo verdient beter" periodiek opnieuw
uitvoeren. Wanneer kunnen wij de herziening van de basisvorming verwachten?
Gaat de minister de assistentenroute nog dit jaar op alle scholen promoten?Mevrouw Hamer (PvdA):Mevrouw Vergeer had het over de PvdA en het gelijkheidsdenken. De basisvorming
is toch al vele jaren geleden door de Kamer geaccepteerd?Mevrouw Vergeer (SP):Uw partij was daar een groot voorstander van. Zij zal er ook aan bijgedragen
hebben dat het idee werd gepromoot. Gelukkig hebben heel veel scholen het
niet in praktijk gebracht, want het is niet werkbaar. Aan wie moet je lesgeven
als je kinderen van heel veel verschillende niveaus in één klas
hebt? Op wie moet je je richten? Als je het tegen de gymnasiastjes in spe
hebt, haken de vmbo'ers af. Als je het wilt uitleggen aan de vmbo'ers op hun
manier, veel praktischer, zitten de anderen er weer bij te kijken. Dat werkt
niet. Ik ben blij dat het opgeheven is.Mevrouw Hamer (PvdA):Het is nog niet opgeheven. Er komt een commissie vernieuwde basisvorming.
Ik weet niet hoe u over de autonomie van scholen denkt. Het lijkt mij belangrijk
om te horen wat de scholen zelf vinden.U noemt zo eenzijdig de PvdA, maar ik maak u erop attent dat bijvoorbeeld
de heer Van de Camp van het CDA, en niet van de PvdA, luid en duidelijk in
de Kamer heeft uitgeroepen: ik houd van de basisvorming. Citeert u alstublieft
juist!Mevrouw Vergeer (SP):Ik ga verder met het middelbaar beroepsonderwijs. Er is nu een plan om
de prestatiebeurs in het middelbaar beroepsonderwijs in te voeren. Dat is
volgens ons contraproductief en dus ook onaanvaardbaar. Er is een enorme drempelwerking,
zoals de BVE-raad heeft toegelicht. Het is slecht voor de economische ontwikkeling.De overheid heeft het hoger onderwijs al twee decennia stiefmoederlijk
behandeld. De Universiteit van Leiden moest al bijna de archieven gaan verkopen.
Het bedrijfsleven klaagt op het ogenblik steen en been, maar bouwt zijn eigen
laboratoria af. Nederland heeft te weinig hoogopgeleiden. De remedie van Paars
is tot nu toe geweest om er dan maar marktwerking op te zetten, met concurrentie
op de studentenaantallen. Wij praten nu druk over gevolgen als de hbo-fraude,
de wildgroei in de studies en het weglekken van veel geld naar overhead. Ik
vraag mij af hoe het komt dat de VVD zo weinig verstand heeft van marktwerking.De staatssecretaris ziet de student het liefst shoppen in lucratieve aanbiedingen
op de onderwijsmarkt. Volgens mij is het hoger onderwijs nog altijd hoog omdat
je hoog moet grijpen, niet naar de beste aanbiedingen, maar naar niveau. Nog
even en het hoger onderwijs verwordt tot hapklare brokken en het bedrijfsleven
speelt holle bolle Gijs.In dat verband heb ik een vraag aan de minister over het Innovatieplatform,
dat mag adviseren over 185 mln euro onderwijsgeld. Kan de minister ervoor
zorgen dat het ook echt voor onderwijs en onderzoek wordt gebruikt en niet
voor economie?Bij marktwerking horen vanzelfsprekend marketing en sponsoring. Dat kost
ook onderwijsgeld, zoveel zelfs dat een grote concurrerende hogeschool, InHolland,
meer dan de helft van het geld voor onderwijs uitgeeft aan diensten en overhead
en bezuinigt op de lesuren, om gebouwen en inrichting wervender te maken.
Ik heb daarover vragen gesteld, waarop de staatssecretaris antwoordde dat
zij er niet over gaat. Dat meer dan de helft van het geld naar overhead gaat,
is de autonomie van de scholen.Ook hoort bij deze marktwerking dat er collegegelddifferentiatie komt,
althans dat zijn de plannen. Wij krijgen dan Hema's en Bijenkorven, Wibra's
en Societyshops. Wij krijgen selectie, niet op grond van talenten maar op
grond van centen. Wat is de reden voor het selecteren van studenten op hun
koopkracht?Kunnen wij het hoger onderwijs niet veel beter bekostigen, in de eerste
plaats op kwaliteit van onderwijs en studiebegeleiding en in de tweede plaats
op aantallen studenten? De SP stelt voor, de zeggenschap van docenten en studenten
over de inrichting van het onderwijs drastisch te verbeteren. Ook moet er
gekeken worden hoe de Tweede Kamer de doelmatigheid van de besteding van de
onderwijsgelden beter kan bewaken. Er is nu namelijk een democratisch gat.
De SP zal bij het hogeronderwijsplan voorstellen doen. Wij bereiden ons op
dit moment samen met de Partij van de Arbeid, GroenLinks en D66 voor via hoorzittingen.Ten slotte. Studenten moeten studeren, maar waarom maakt de minister het
de studenten financieel zo moeilijk? Een rector-magnificus verzuchtte onlangs:
"Studenten zijn horecawerknemers die erbij studeren." De SP is geen voorstander
van een leenstelsel, maar van een sociaal beursstelsel. Je betaalt na je studie
belasting al naar gelang je inkomen, socialer kan het niet.
En de rijkere ouders van nu betalen ook meer belasting dan de andere ouders.
Om te beginnen moet volgens ons de basisbeurs omhoog. Maar dan werpt de staatssecretaris
nog weer een nieuwe drempel op door de lening voor het eerste jaar niet na
de propedeuse, maar pas na het doctoraal in een beurs om te zetten. Waarom
doet zij dit?Mevrouw Kraneveldt (LPF):Voorzitter. Ik heb mij verbaasd over de interruptie van mevrouw Vergeer
toen het ging om het terugbetalen van het studiefinancieringsbedrag. Zij vergeleek
toen een student die later 50.000 euro gaat verdienen met iemand die na de
studie 100.000 euro verdient, dus twee keer zoveel. Zij wierp toen de vraag
op waarom een ex-student dubbel zou moeten betalen als hij al twee keer zoveel
belasting betaalt. Ik vond dit een wat vreemde vraag voor de SP, want op andere
gebieden hoor ik vaak van deze partij dat mensen die meer verdienen, in bepaalde
gevallen minder rechten moeten hebben, bijvoorbeeld bij de aftrek van hypotheekrente.
Waarom deze redenering niet toegepast bij het terugbetalen van de studielening,
maar wel op heel veel andere gebieden?Mevrouw Vergeer (SP):Het gaat natuurlijk om de hele discussie over het laten gelden van het
profijtbeginsel voor de individuele student. Wij denken dat toepassing van
dit beginsel een enorme drempel zal vormen voor kinderen uit gezinnen met
een lager inkomen. Er zijn soms ook culturele bezwaren tegen veel geld lenen,
vooral bij allochtonen. Er zijn in ieder geval allerlei cijfers die erop wijzen
dat een leenstelsel in welke vorm dan ook studenten afschrikt en dat het ervoor
zorgt dat zij minder lang studeren. Een beursstelsel is eigenlijk de meest
sociale keuze, want – nogmaals – de ouders van studenten betalen
nu belasting al naar gelang de hoogte van hun inkomen, terwijl de huidige
studenten later, als zij inderdaad goed verdienen omdat zij door hun studie
een mooie baan hebben kunnen krijgen, ook meer belasting betalen. Zij dragen
bij aan onze economie, aan onze maatschappij, maar zij betalen bovendien meer
belasting. Wij zien studeren vooral als iets maatschappelijks, niet als iets
wat je doet om er zelf beter van te worden. Je studeert omdat het voor de
hele maatschappij van belang is, en dit geldt zelfs voor mensen die zelf geen
kinderen hebben, want ook voor hen is het van belang dat kinderen naar school
gaan en studeren. Vandaar dat wij het profijtbeginsel niet op de individuele
student willen toepassen.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik snap nog niet helemaal waar u met een studiefinancieringssysteem naartoe
wilt, want u wilt wel de basisbeurs verhogen, en niet alleen voor studenten
met ouders met een laag inkomen, maar voor alle studenten. Maar u wilt er
ook een academietaks aan koppelen, een soort combinatiestelsel dus. Kunt u
nog eens toelichten waar u eigenlijk heen wilt?Mevrouw Vergeer (SP):Wij willen eigenlijk een volledig beurzenstelsel, verhoging van de basisbeurs
is een eerste stap. Die is totaal onafhankelijk van de situatie van de ouders,
maar de ouders die nu het meest verdienen, betalen ook de meeste belasting.
Zij dragen er dus ook het meest aan bij dat onze jeugd kan studeren.Mevrouw Joldersma (CDA):Maar een volledig beurzenstelsel betekent een volledige gift?Mevrouw Vergeer (SP):Ja. En dat verdient zichzelf terug doordat iemand die later een goede
baan krijgt, ook meer belasting betaalt.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Volgens mij betalen de mensen met de hoogste inkomens de meeste
belasting, zij het nog niet voldoende. Mevrouw Vergeer en ik vinden allebei
dat dit belastingtarief wel omhoog mag. Dit zijn in het algemeen mensen met
een goede opleiding, op een enkele Herman Heinsbroek na. Het intrigeert mij
dat mevrouw Vergeer een fatsoenlijk beurzenstelsel wil, gefinancierd via hogere
belastingen. GroenLinks is een sterk voorstander van een academicibelasting,
waarmee bijna dezelfde groep wordt bereikt en die ook tot een hogere belasting
leidt. Maar zo'n belasting zou de mensen volgens mevrouw Vergeer weer afschrikken.De voorzitter:U heeft in eerste termijn maar negen minuten spreektijd, mijnheer Vendrik,
waarvan u er nu al bijna twee heeft opgemaakt.De heer Vendrik (GroenLinks):Is dit mijn eerste termijn, voorzitter?De voorzitter:Ik vond het ook gek dat u bij de interruptiemicrofoon ging staan, want
het lijkt op een eerste termijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik sta voor mijn eerste termijn liever op de plek waar mevrouw Vergeer
nu staat.De voorzitter:U kunt nu een korte vraag stellen.De heer Vendrik (GroenLinks):Waarom kan in het ene geval zonder problemen de belasting worden verhoogd
en maakt u in het andere geval een groot probleem van toegankelijkheid van
onderwijs, leenangst et cetera?Mevrouw Vergeer (SP):Ik vind het wel goed dat de heer Heinsbroek ook meebetaalt, al doet hij
dat niet in de vorm van een academietaks.U stelt voor om de kosten alleen voor rekening van de student te laten.
Hij moet lenen voor zijn studie en het vervolgens terugbetalen. Die individualisering
van de studie, onder het motto dat men het doet om er zelf beter van te worden,
stoort ons. Nu kun je tegen een advocaat zeggen dat hij op kosten van de maatschappij
heeft gestudeerd en dat hij dus ook iets in de sociale advocatuur moet doen.
Als je ervan uitgaat dat men studeert om er zelf beter van te worden, ontstaat
een heel andere verhouding in de maatschappij. De SP-fractie vindt een beursstelsel
het meest sociale stelsel dat er kan zijn.Ik wil eindigen op de manier waarop ik begon: het onderwijs is geen markt,
de school is geen bedrijf en de student is geen product noch een consument.
In mijn eerste Latijnse les heb ik geleerd "non scholae, sed vitae discimus".
Wij leren niet voor de school, maar voor het leven.De heer Balemans (VVD):Mijnheer de voorzitter. Onderwijs is een van de speerpunten van dit kabinet
en terecht. Wie die jeugd heeft, heeft de toekomst. Dat zijn ook de kern begrippen waar het om draait. Voor de VVD-fractie betekent dit dat
goed onderwijs aan onze kinderen de eerste en hoogste prioriteit heeft. Het
belang van onze kinderen staat sowieso centraal. Alle andere spelers in het
onderwijsveld, of het nu ministers staatssecretarissen, Kamerleden, ambtenaren,
schoolbesturen, leraren of ouders zijn, zijn daarbij faciliterend. Het beleid
moet erop gericht zijn dat alle kinderen gelijke mogelijkheden hebben om het
best mogelijke en het hoogst haalbare niveau van onderwijs te genieten. Voor
de maximale ontplooiing van het kind is nadrukkelijk wel een rol weggelegd
voor de overheid. Dat is ook niet ten principale strijdig met het liberale
gedachtegoed.De VVD is voorstander van deregulering en autonomie. Wij moeten de verantwoordelijkheid
daar leggen waar zij het best gedragen en uitgevoerd kan worden. Dat is echter
slechts een middel met een doel. Het is geen doel op zichzelf. Het doel is
het dienen van het belang van onze kinderen bij onderwijs. Het belang van
het kind is de meetlat waarlangs de VVD-fractie het onderwijsbeleid legt.
In dat licht ziet de VVD-fractie niets in een verdere flexibilisering van
de schooltijden in het primair en voortgezet onderwijs. Dus geen vierdaagse,
geen zesdaagse, geen zevendaagse en geen driedaagse schoolweek, maar gewoon
een vijfdaagse schoolweek in de bovenbouw van het primair onderwijs.Deze minister heeft ondanks de zorgwekkende financiële situatie van
Nederland weten te bereiken dat onderwijs niet alleen speerpunt van beleid
is, maar ook extra geld heeft gekregen. Daarvoor verdient zij een compliment.
Natuurlijk kun je altijd meer wensen, maar soms moet je je zegeningen tellen.
Het beschikbare geld moet zo effectief mogelijk worden besteed, opdat de kinderen
maximaal onderwijs krijgen. De middelen moeten dus ook maximaal worden ingezet.
De onderwijsinstellingen zijn verantwoordelijk voor hun eigen begroting en
de besteding van hun geld. De VVD-fractie vindt dat dit zo moet blijven. Laat
daarover geen enkel misverstand bestaan. De instellingen zijn – dat
begrijp ik wel – geneigd om bij het uitgeven van geld op zekerheid te
spelen. Soms wordt dat veroorzaakt door onduidelijkheid in de regelgeving.
Het komt ook voor dat de onzekerheid over toekomstige ontwikkelingen, bijvoorbeeld
bij de invoering van de lumpsumbekostiging en de mogelijke risico's die daaraan
verbonden zijn, leidt tot een grote of zekere mate van terughoudendheid bij
de bestedingen. Dit alles kan ertoe leiden dat een onevenredig deel van het
beschikbare budget wordt gereserveerd of in liquiditeiten wordt aangehouden.
Juridisch is daar niets mis mee. Het gaat niet om fraude, maar wel om de vraag
of het geld maximaal wordt benut voor het onderwijs. Heeft de minister enig
inzicht in de reserves of liquiditeiten van de onderwijsinstellingen? Moet
ik denken aan bedragen in de orde van grootte van 500 mln, 1,3 mld of 2,1
mld? Ik weet het niet, ik hoor het graag van de minister.Het streven van de minister is gericht op het bieden van voldoende financiële
zekerheid, maar nu lijkt het er een beetje op – ik zeg dit niet in verwijtende
zin – dat iedere individuele school de eigen risico's afdekt door geld
vast te houden. Kan de minister bevorderen dat de scholen grote risico's gemeenschappelijk
gaan verzekeren? Buiten het onderwijs zijn daar voorbeelden van bekend; in
de zorg zien wij dat bijvoorbeeld. En om maar even naar de marktwerking te
gaan: ook banken houden niet al het spaargeld van hun cliënten vast,
want dan zouden zij helemaal niets kunnen doen. Vaak is 90% uitgezet en wordt
10% in reserve gehouden, in de terechte veronderstelling dat niet alle spaarders
op hetzelfde moment massaal hun geld gaan opeisen.Nu, als iets dergelijks ook zou kunnen geschieden in het onderwijs, is
het niet langer noodzakelijk dat de scholen individueel onevenredig grote
reserves aanhouden. Er zouden dan de komende jaren wellicht gelden vrij kunnen
komen die je weer kunt investeren in het onderwijs – deze gelden zijn
wat mij betreft niet bedoeld voor bezuinigingen – en daarbij kun je
aan een heleboel facetten denken. Ik denk hierbij met name aan chronisch zieke
en gehandicapte kinderen, maar ook aan taalachterstanden. Niet alle scholen
zullen immers op hetzelfde moment in de problemen komen. Kortom, mijn vraag
aan de minister is of zij bereid is het initiatief te nemen om dit nader te
onderzoeken en daartoe in overleg te treden met de onderwijsinstellingen.
Op die wijze kan gekeken worden wat de mogelijkheden zijn om aldus een extra
impuls te geven aan het onderwijs en daarmee ook tot een verdere uitwerking
te komen van het beleid dat de minister voorstaat.De impulsgelden voor de beroepskolom vmbo, mbo en hbo worden nu verdeeld
via de sleutel 1:2:3. Wij hebben al eerder gesproken over de gewenste extra
aandacht voor het vmbo. Ik zou mij derhalve kunnen voorstellen dat de minister
een verdeelsleutel gaat hanteren van 1:2:4. Dan blijft het binnen het budget,
maar daarmee zou je wel een andere verdeling krijgen in de richting van het
vmbo. Hoe kijkt de minister aan tegen een dergelijke wijziging van de verdeelsleutel?Ik kom vervolgens over het lerarentekort te spreken en de oplossingen
die de VVD-fractie daarbij voor ogen heeft. De leraar had vroeger aanzien
en status en het was een eervol beroep. De VVD-fractie vindt het nog steeds
een eervol beroep. Echter, aanzien en status zijn verdwenen en wij missen
node een heleboel leraren voor de klas. Het aanpakken van het lerarentekort
is topprioriteit, zegt de minister. Dat is prima. De huidige prognose is dat
wij in het primair en voortgezet onderwijs in 2007 een lerarentekort hebben
van 10.400, als wij doorgaan met het beleid zoals het tot nu toe gevoerd is.
De minister gaat dit aanpakken en wil dit getal terugbrengen tot 2200. Zij
zet daar ook een behoorlijke hoeveelheid geld tegenover. Als je dat bereikt,
kun je spreken van een flinke sprong voorwaarts, maar eigenlijk zouden wij
met z'n allen terug willen naar nul, juist in het belang van de kinderen.
Die kinderen zijn immers gebaat bij géén lerarentekort. De minister
zet zich ook in voor betere ondersteuning van leraren, betere begeleiding
van nieuwe instromers enz.Het tekort is echter zo nijpend dat wij langzamerhand misschien moeten
denken aan onorthodoxe maatregelen. Werkdruk en arbeidsomstandigheden zijn
niet op iedere school hetzelfde. Een leraar op een zwarte vmbo-school in Amsterdam
zit in een andere situatie dan een leraar op een wit gymnasium in Het Gooi.
De VVD-fractie vindt het van belang dat ook hier rekening mee wordt gehouden.
De VVD-fractie kan zich dan ook voorstellen dat je dit doet in de vorm van
een bonus of een toeslag of andere faciliteiten om te zorgen
dat voldoende leraren in het vmbo en op moeilijke scholen aan de slag kunnen.
Voor alle duidelijkheid: ik kom niet aan de salarisstructuur. Het gaat er
meer om, te kijken hoe wij een extra impuls kunnen geven om de leraren dáár
te krijgen waar zij het meeste gemist worden. Dat geldt in feite ook voor
een school in bijvoorbeeld de Randstad, waar een gebrek is aan een natuurkundeleraar.
Ik kan mij voorstellen dat je het aantrekkelijk probeert te maken voor iemand
die natuurkundeleraar is om met een bonus de overstap te maken van Heerlen
naar Utrecht. Het gaat mij niet alleen om zwarte of witte scholen of het type
school, maar om de vraag of wij daar waar noden zijn, additionele middelen
en maatregelen kunnen vinden om dat aan te pakken. Concreet vraag ik de minister
of zij bereid is hier nader onderzoek naar te doen en de resultaten hiervan
aan de Tweede Kamer mede te delen.Een andere mogelijkheid om het lerarentekort aan te pakken, is via een
betere begeleiding van zij-instromers, zo stelt de minister. Maar er moeten
er gewoonweg ook meer komen. In onderwijsland bestaat de nodige weerstand
tegen de zij-instromers. Dat begrijp ik tot op zekere hoogte wel, maar wij
moeten niet stil blijven staan. Voor de VVD-fractie zou de zij-instroom een
normale weg moeten zijn naar het leraarschap voor de klas, afgezien van de
lerarenopleidingen. Het probleem bij de lerarenopleidingen is nu juist dat
zij onvoldoende leraren opleiden om te kunnen voldoen aan de vraag van de
scholen. Er moet dus méér gebeuren. Ik heb geconstateerd dat
er bij Defensie ongeveer 10.000 mensen op zoek moeten naar een nieuwe baan.
De VVD vindt dat daar een gouden kans ligt voor deze minister. Bij die groep
zitten gekwalificeerde mensen met vaardigheden en kennis om voor de klas te
staan. Als er naar de individuele kwaliteiten gekeken wordt, hoeft niet iedereen
nog eens vier of vijf jaar een lerarenopleiding te volgen. Een korte bijscholing
kan soms genoeg zijn. Tot op heden is het niemand gelukt om mij duidelijk
te maken waarom een sportinstructeur bij Defensie niet in staat zou zijn –
zelfs met een korte bijscholing – om als gymleraar voor een klas te
gaan staan. Ik denk met name aan instructeurs die al beschikken over didactische
vaardigheden. In positieve zin verdenk ik deze minister ervan dat zij altijd
wel bereid is om over de schutting heen te kijken. Dat zouden andere ministers
en andere ministeries ook moeten doen. Ik heb de intentie om zo nodig de minister
een steuntje in de rug te geven. Hoe kijkt de minister tegen dit probleem
aan en is er vooruitgang te boeken op dit dossier?Het uitgangspunt bij de toegang tot het onderwijs is het gelijkheidsbeginsel.
Om dat te kunnen realiseren, hebben bepaalde kinderen extra zorg en aandacht
nodig. Ik denk daarbij aan kinderen met een lichamelijke of geestelijke handicap,
met een ziekte of met een onderwijsachterstand. Ik zal die categorieën
één voor één nalopen. Soms moet de oplossing gezocht
worden in het beschikbare budget, maar er moet ook voor gezorgd worden dat
de regelgeving in de praktijk niet belemmerend werkt. Regels en wetten moeten
wel uitgevoerd kunnen worden. De VVD vindt het belangrijk dat zoveel mogelijk
kinderen hun weg vinden in het reguliere onderwijs. Dat geldt ook voor kinderen
met leesproblemen en dyslexie. In het verlengde van het stappenplan van VWS
zijn zowel in het primair als in het voortgezet onderwijs activiteiten nodig
om te komen tot een geïntegreerde aanpak van dyslexie en leesproblemen.
Daarbij denk ik aan een verdere ontwikkeling van aangepaste leermiddelen,
deskundigheidsbevordering op de lerarenopleiding, aan expliciet schoolbeleid
en aan afstemming van de zorg op de thuissituatie. Ik heb daarvoor een amendement
ingediend.Een andere groep kinderen dreigt waarschijnlijk in de problemen te komen.
Ik wil graag met de minister van gedachten wisselen over de vraag hoe wij
dat kunnen oplossen. Ik heb daarvoor zelf ook niet meteen een oplossing voor
maar wel een suggestie. Het betreft kinderen met een autistische stoornis.
De Wet expertisecentra is goed bedoeld, daar gaat het niet om. Ik heb echter
begrepen dat uitvoering van deze wet in de praktijk ertoe leidt dat een groot
deel van de kinderen met autisme niet langer ingedeeld wordt in cluster 3
maar in cluster 4. Dit kan ertoe leiden dat scholen zoals het Heliomare, die
nu een bevoegdheid hebben om in cluster 3 les te geven aan deze kinderen,
dat niet langer kunnen doen omdat deze nu in cluster 4 gaan vallen. Dat zou
kunnen betekenen dat deze kinderen aan het einde van het schooljaar van deze
scholen moeten. Ik neem aan dat dit niet de bedoeling is van de minister.
Bovendien is het probleem dat er voor die specifieke categorie kinderen elders
ook geen expertise is opgebouwd. Zij zullen dan tussen de wal en het schip
vallen. In alle openheid vraag ik mij of dat probleem niet kan worden opgevangen
door bijvoorbeeld het Heliomare ook het predikaat cluster 4 te geven. Deze
kinderen zitten daar immers al. Moeten zij daar dan alleen weg vanwege het
feit dat de labels verhangen worden? Overigens vind ik de nieuwe clusterindeling
wel duidelijker, daar gaat het dus niet om. Het gaat om het oplossen van een
concreet probleem. Kan er ook voor gezorgd worden dat kinderen met een indicatie
díe scholen kunnen kiezen die beschikken over expertise op het gebied
van hun handicap? Misschien moet dat leiden tot een kleine wijziging van de
wet of tot een AMvB, maar ik zou graag een oplossing hiervoor zien.Over het onderwijsachterstandenbeleid is al het nodige gezegd. De VVD
kan zich vinden in de algemene lijn die de minister voor ogen staat. Ik doel
dan met name op de laatste brief die wij gekregen hebben. De minister constateert
dat er een probleem is, zij wijst op de afspraken in het regeerakkoord en
zegt mogelijkheden te zien om dit voor het jaar 2004 te repareren. Zij wil
bestuderen of er ook voor de andere jaren een oplossing gevonden kan worden.
Dat vind ik positief. Wat dat betreft zijn wij bereid met de minister mee
te denken en om na te gaan of wij een oplossing kunnen vinden.Waarover ik mij wel een beetje zorgen maak, is de rol van de gemeente
in het geheel. Hierover hoor je ook opmerkingen van de VNG. In mijn ogen kan
het niet zo zijn dat wij de rol van de gemeente beperken tot die van een boekhouder
of een accountant. Haar inbreng moet substantieel zijn. Met al die schoolbesturen
die binnen een gemeente functioneren, heb je natuurlijk wel een gemeente nodig
die de regie verzorgt. Het gevaar bestaat immers dat een versplinterd beleid
ontstaat, doordat de indivi duele scholen in een gemeente geheel
los van elkaar opereren. Daarom vraag ik de minister welke regierol zij voor
de gemeenten ziet weggelegd. Ik denk in dit verband ook aan het SCP-rapport.
Dat toont aan dat de nodige kennis juist bij de gemeente aanwezig is. Zij
zeggen zelf letterlijk dat schoolbesturen er geen idee van hebben voor welke
aanpak zij moeten kiezen. Nu kun je alles in het leven leren, maar de vraag
is of je niet gebruik kunt maken van reeds aanwezige kennis. Je kunt ook zoeken
naar een goede mix. Graag krijg ik op dit punt een reactie van de minister.Voorzitter. Ik vind het opvallend dat ik nog geen interrupties heb gekregen,
maar die zullen nu wel komen.De voorzitter:Ik houd er niet van dat Kamerleden interrupties gaan uitlokken.De heer Balemans (VVD):Ik lok geen interrupties uit.De voorzitter:Maar u zegt: er zullen nu wel interrupties komen. Het is niet nodig om
dat te zeggen.De heer Balemans (VVD):Het is een feitelijke constatering, voorzitter. Ik wil vervolgens enkele
woorden wijden aan de discussies die de laatste tijd in de kranten zijn gevoerd
over de vrijheid van onderwijs.De voorzitter:De heer Slob wil u een vraag stellen over het voorgaande.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. De heer Balemans refereerde aan de brief die de minister vorige
week naar de Kamer heeft gestuurd over het onderwijsachterstandenbeleid. De
heer Balemans zal in die brief ook gelezen hebben dat de minister in die brief
spreekt over wat wij zijn gaan noemen de kleutertoets. Die toets zou gebruikt
moeten worden om de middelen te verdelen. Wat is de positie van de VVD-fractie
in die discussie?De heer Balemans (VVD):Ik heb grote aarzelingen als het gaat om het instellen van een kleutertoets.De heer Slob (ChristenUnie):Grote aarzelingen?De heer Balemans (VVD):Ja.De heer Slob (ChristenUnie):Kunt u specifieker zijn, zodat we een beetje weten wat uw echte standpunt
is?De heer Balemans (VVD):Ik heb grote aarzelingen. Ik vraag me werkelijk af of, gelet ook op de
discussie die hier is gevoerd, die toets leidt tot het doel dat wij willen
bereiken. Het kan niet zo zijn dat je gelden gaat gebruiken om in feite de
situatie te creëren waarin men er bij gebaat is om kinderen met een onderwijsachterstand
te hebben en men er niets aan heeft om dat probleem op te lossen. Je moet
scholen dus niet stimuleren om onderwijsachterstanden te bereiken.De heer Slob (ChristenUnie):Dit antwoord maakt uw standpunt al iets duidelijker. Ik wilde graag weten
wat de positie van de VVD bij deze discussie is. U weet dat er een amendement
is ingediend om de gelden voor de kleutertoets, voor het onderwijsachterstandenbeleid
door te sluizen. U gaf zelf net ook waarvoor het geld heel hard nodig is.
Wat is de opvatting van de VVD-fractie over dat amendement?De heer Balemans (VVD):Ik sta daar positief tegenover.Voorzitter. Ik wil verdergaan met mijn opmerkingen over de vrijheid van
onderwijs en artikel 23. Daarover kan ik heel duidelijk zijn. Artikel 23 van
de Grondwet staat voor de VVD absoluut niet ter discussie. De VVD begint geen
kruistocht tegen artikel 23 van de Grondwet. De VVD begint geen kruistocht
tegen de islam. De VVD begint geen kruistocht tegen islamitische scholen en
de VVD begint dus ook geen kruistocht tegen het bijzonder onderwijs. Daarmee
wordt een traditie die Haya van Someren in onze partij heeft ingezet, voortgezet.
Wie ook maar durft te beweren dat wij zwabberen, begrijpt niet waarover wij
spreken en heeft niet geluisterd naar wat de VVD altijd heeft gezegd.Wat ik als VVD'er echter niet wens te accepteren, is dat er op scholen
in lessen wordt opgeroepen tot discriminatie, tot homofobie, tot xenofobie
en tot als het minderwaardig beschouwen van vrouwen. Dat is onacceptabel.
Als dergelijke uitwassen plaatsvinden, ook op islamitische scholen, wil de
VVD dat er keihard wordt opgetreden. Correctief, dus achteraf, is er een taak
voor enerzijds het openbaar ministerie op grond van de strafwet. Zij kan overgaan
tot het instellen van vervolging. Anderzijds is er een taak voor de Onderwijsinspectie
in het kader van de Wet op het onderwijstoezicht. Men moet niet te bang zijn
om de middelen die men heeft te gebruiken.Er is meer. Ook achteraf optreden is niet voldoende. Om uitwassen te voorkomen
is het ook nodig om te bekijken wat preventief kan worden gedaan. Het denken
daarover mag niet stoppen. Ik vind het dus niet prettig dat wij een discussie
gaan voeren over de vraag of artikel 23 van de Grondwet al dan niet moet worden
opgerekt. Ik heb gezegd: dat doen wij niet. Wij moeten echter wel nagaan hoe
we het probleem dat buiten deze Haagse kaasstolp speelt kunnen oplossen. De
ophef van de laatste dagen doet mij sterk denken aan de reacties die Frits
Bolkestein begin jaren negentig kreeg toen hij het asielprobleem op de agenda
zette. In het begin was er een discussie over hoe je alles moest interpreteren,
maar uiteindelijk leidde het ertoe dat wij allemaal zeiden: wij moeten het
aanpakken en wij gaan het ook aanpakken. Ik roep iedereen op om geen tijd
te verliezen en ook met de VVD te gaan praten over een oplossing van de problemen.
Artikel 23 wordt door ons dus niet ter discussie gesteld.De heer Vendrik (GroenLinks):Het waren toch echt leden van de VVD-fractie, van dezelfde fractie als
die van de heer Balemans, die de afgelopen weken en maanden spraken over een
liberale jihad tegen de islam en tegen islamitische scholen. Ik neem aan dat
een kruistocht hetzelfde is als een jihad. Ik begrijp dan ook dat bij dezen
het nieuwe standpunt van de VVD is: geen liberale jihad tegen islamitische
scholen. Klopt dat?De heer Balemans (VVD):Het nieuwe en oude antwoord van de VVD is dat wij geen kruistocht beginnen
tegen artikel 23 van de Grondwet, tegen de islam, tegen islamitische scholen
en tegen het bijzonder onderwijs. Dat lijkt mij duidelijk.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan neem ik maar voor kennisgeving aan dat er enkele leden binnen de fractie van de VVD zijn die niet het standpunt van de VVD volgen, maar een
particuliere hobby erop na houden. Ik heb echter nog een vraag over de motie
die mevrouw Hirsi Ali afgelopen maandag heeft ingediend. Moet die motie op
stuk nr. 84 zo geïnterpreteerd worden dat bijzondere scholen in Nederland,
indien er sprake is van een leerlingenbestand dat mono-etnisch is, er of niet
mogen komen of moeten sluiten? Dan zijn wij flink bezig. Moet ik verder uit
de motie concluderen dat, omdat het alleen om bijzonder onderwijs gaat, in
ieder geval om onderwijs op religieuze grondslag, het probleem van zwarte
openbare scholen en witte openbare scholen in het kader van het integratiedebat
er niet toe doet? Dat wordt in deze motie namelijk niet benoemd.De heer Balemans (VVD):Ik wil eerst zeggen dat ik hier spreek namens de VVD-fractie en niet op
persoonlijke titel. Wat ik heb gezegd over de kruistocht en dergelijke heb
ik dus uitgesproken namens mijn fractie.De motie van het lid Hirsi Ali constateert dat er problemen zijn en zegt
vervolgens dat moet worden nagedacht over oplossingen. Dat debat wil ik graag
met u voeren in het kader van het integratiebeleid en alles wat daarmee samenhangt.
Wij hebben ook nog het rapport van de Onderwijsinspectie over de islamitische
scholen. Laten wij dat soort debatten echter niet nu gaan voeren. Ik wil dat
namelijk eerst grondig bestuderen. Daarna gaan wij een debat voeren over het
integratiebeleid en de specifieke problemen op islamitische scholen. Ik heb
hier de kaders neergezet waarbinnen de VVD dat wil gaan doen en gezegd dat
artikel 23 van de Grondwet niet ter discussie staat.De heer Vendrik (GroenLinks):Nu wordt het echt te dol! Nu gaat de VVD hier oproepen tot een debat dat
wij een keer moeten gaan voeren, terwijl dat debat afgelopen maandag al is
gevoerd. Toen is een motie op initiatief van uw collega ingediend. Ik vraag
om uitleg van die motie. Er zijn twee dingen die ik vreemd vind. Het eerste
is dat de VVD zich kennelijk druk maakt over integratie, maar niet meer spreekt
over zwarte en witte openbare scholen. Daar doen zij dus kennelijk helemaal
niets voor. Ik vind dat hoogst merkwaardig. Het tweede is dat, als ik de motie
goed lees, zij betekent dat alle bijzondere witte scholen in Nederland kunnen
gaan sluiten. Die zijn namelijk allemaal mono-etnisch. Daar zijn er nog heel
veel van, die niet in de grote steden zitten. Ik vind dat een rare discussie.
Ik probeer aan de hand van uw duiding van deze motie – die is van de
VVD en ik neem dan ook aan dat u mij uit kunt leggen wat hiermee wordt bedoeld –
te toetsen wat u zojuist heeft gezegd. Voer het debat nu met ons in deze Kamer!De heer Balemans (VVD):Ik heb gezegd wat de randvoorwaarden zijn waarbinnen wij het integratiebeleid
en alle problemen die zich voordoen op islamitische scholen, willen voeren.
Dat debat is nog niet geëindigd. Wij zullen nog eens moeten gaan discussiëren
over wat wij preventief willen. Daarvoor zijn een aantal suggesties gedaan
door mijn collega Hirsi Ali. Ik vind dat u met haar in debat moet gaan over
dit punt. Dat zal zij dan doen namens de VVD-fractie.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit is echt te dol. Het zijn namelijk niet maar losse suggesties. De suggesties
van die VVD-Kamerleden die in de krant zomaar wat riepen over liberale jihad,
dat waren losse suggesties. Het gaat nu om een motie. Ik neem de parlementaire
procedures hier serieus. Als een collega van uw fractie mij een motie voorhoudt
waar ik volgende week over moet stemmen, wil ik weten waar ik aan toe ben,
wat de intentie is van de motie. Dan gaan wij geen vrijblijvend debat voeren,
maar dan vraag ik u om uitleg. Of u trekt de motie in, maar dat zal wel niet
het geval zijn, of u geeft mij een uitleg.De heer Balemans (VVD):U hebt het over de parlementaire procedure. Ik herinner mij dat dit soort
debatten over deze motie gevoerd zijn tijdens het wetgevingsoverleg van afgelopen
maandag. Waarom heeft u het toen niet gezegd?De heer Vendrik (GroenLinks):Het is daar allemaal aan de orde geweest, maar die motie werd zo ongeveer
vijf over elf 's avonds ingediend en er valt nog heel veel over te zeggen.
Omdat het om scholen gaat, om islamitisch onderwijs of bijzonder onderwijs
vraag ik u vandaag wat u precies bedoelt met deze motie. Waar wil de VVD heen?
Wat u vertelt, is echt iets anders dan wat mevrouw Hirsi Ali in al die integratiedebatten
heeft beweerd namens de VVD-fractie.De heer Balemans (VVD):De VVD-fractie wil problemen oplossen op scholen waar in lessen aandacht
wordt besteed aan haat en discriminatie, aan xenofobie en homofobie. Daaraan
moet deze motie een bijdrage leveren. Dat is de intentie van de motie.De heer Jan de Vries (CDA):Dat wij problemen aanpakken op scholen is duidelijk. Daarover is de hele
Kamer het met de VVD-fractie eens. De uitgangspunten van de VVD-fractie inzake
de vrijheid van onderwijs en het feit dat zij geen kruistocht wil tegen wie
dan ook, kan ik niet rijmen met de motie die afgelopen maandag is ingediend.
In die motie staat heel scherp dat de VVD-fractie onderscheid maakt tussen
scholen die op religieuze grondslag gesticht worden en scholen die blijkbaar
op andere grondslag worden gesticht. Kan de heer Balemans uitleggen hoe hij
dat rijmt met de Grondwet, niet alleen met artikel 23, maar ook met artikel
1? Hoe kan hij dat onderscheid verantwoorden? Het zijn geen vrijblijvende
uitspraken die mevrouw Hirsi Ali namens de VVD-fractie heeft gedaan. De voorbeelden
zijn flagrant in strijd met onze Grondwet.De heer Balemans (VVD):Het probleem dat wij vastgesteld hebben en met ons vele anderen, heeft
zich voorgedaan op islamitische scholen. Dat is een school op een bepaalde
religieuze grondslag. Vandaar dat die woorden in de motie terecht zijn gekomen.
Wat ik zou willen, is dat wij gaan discussiëren over de oplossing van
het probleem.De heer Jan de Vries (CDA):Ik heb de Kamer en de heer Balemans in mijn inbreng vanochtend uitgedaagd
om het probleem te benoemen en aan te pakken. Nu staat hier vanmiddag een
onderwijswoordvoerder die weet hoe de onderwijswetten in elkaar zitten en
die weet dat bestaande wetten heel veel mogelijkheden bieden om uitwassen
aan te pakken. De inspectie heeft mogelijkheden daartoe. Scholen zijn aan
bepaalde voorwaarden gehouden. In de motie staat: alle nieuw
op te richten scholen op religieuze grondslag moeten aan de volgende voorwaarden
voldoen. U loopt weg voor de vraag waarom u onderscheid maakt tussen religieuze
scholen, ongeacht de richting, en de andere scholen.De heer Balemans (VVD):Het zou goed zijn als collega De Vries ook het begin van de zin citeerde.
Daar staat namelijk: verzoekt de regering, onderzoek te doen naar. Dat wil
niet zeggen dat die voorwaarden meteen worden ingevoerd. Wij stellen artikel
23 van de Grondwet niet ter discussie, maar wij hebben wel te maken met de
strafwet en de Wet op het onderwijstoezicht. De mogelijkheden die deze wet
biedt, willen wij maximaal gebruiken. Ik geef toe dat de huidige wetgeving
heel veel mogelijkheden biedt, maar als in de praktijk een situatie blijkt
te zijn ontstaan waarvoor de wet onvoldoende ruimte biedt om die aan te pakken,
dan moet je de discussie daarover durven aangaan. Het gaat dus niet over artikel
23 van de Grondwet. De vraag is of, als de wet onvoldoende middelen heeft,
je met een wetswijziging moet komen of dat je het anders moet zien te regelen.De heer Jan de Vries (CDA):Dat staat er niet. Er staat: onderzoek doen naar. Dat is geen vrijblijvend
verzoek. Er ligt een wens van de VVD-fractie in opgesloten. U loopt daar omheen.
Het zou mooi zijn als u duidelijk maakt wat de verhouding is tussen uw woorden
en die in deze motie.De heer Balemans (VVD):Als je de regering vraagt onderzoek te doen, dan vraag je dat niet ins
Blaue hinein. Als je onderzoek doet, heb je een bepaald idee in welke richting
je dat wilt doen. In de motie wordt gesproken over onderzoek naar de juridische
mogelijkheden. Dat kan ertoe leiden dat de conclusie de ene dan wel de andere
kant uitvalt. Je kunt niet zeggen: doe eens een onderzoek. Je moet wel aangeven
in welke richting de regering dat onderzoek moet doen. Dat is in feite de
strekking van de motie. Ik zie daar geen spanningsveld.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Als ik de VVD-fractie vergelijk met een school, dan kan mevrouw Hirsi
Ali worden gezien als een leerling die wat roept, de heer Cornielje als de
meester die roept dat hij het daar niet mee eens is, de heer Van Aartsen als
de voorzitter van het schoolbestuur die zegt dat leerling Hirsi Ali moet worden
geloofd en dat meester Cornielje kletst, en de heer Balemans als de medeleraar
die nu pas van zich laat horen. De heer Balemans zegt echter niets want hij
durft de discussie niet aan te gaan. Hij durft niet concreet te worden. Ik
vind dat slap. Ik vraag hem of hij bereid is om het debat over artikel 23
van de Grondwet aan te gaan en daarover fundamenteel van gedachten te wisselen.
Ik heb het idee dat de heer Balemans net als het CDA nu heel snel terugkrabbelt.De heer Balemans (VVD):De kunst van het debatteren ligt niet alleen bij het praten maar ook bij
het luisteren. Ik heb duidelijk gezegd dat ik artikel 23 van de Grondwet niet
ter discussie stel. Mevrouw Kraneveldt kan wel oproepen tot een debat over
artikel 23, maar ik heb gezegd dat ik daar geen behoefte aan heb. Artikel
23 staat. Ik wil binnen de grenzen van dat artikel en een aantal andere wetten
het probleem aanpakken dat daarbuiten plaatsvindt. Als dat probleem onvoldoende
kan worden aangepakt met de Wet op het onderwijstoezicht, discussieer ik graag
over de invulling van die wet om te bezien of op dat punt actie moet worden
ondernomen. Artikel 23 van de Grondwet is nimmer door een VVD-Tweede-Kamerlid
ter discussie gesteld. Dat kan worden nagelezen in alle verslagen van debatten
die hier hebben plaatsgevonden. Mevrouw Kraneveldt moet luisteren.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik luister heel goed, maar ik hoor niets van u.De heer Balemans (VVD):U hoort niet wat u wilt horen.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Dat is niet waar. Ik hoor niets omdat u niets concreets zegt. Ik heb echter
een andere vraag. Mijn handtekening staat ook onder die motie. Als medeondertekenaar
hoor ik graag of de VVD-fractie de motie ongewijzigd handhaaft of een stuk
van het tweede gedeelte afknabbelt.De heer Balemans (VVD):Ik kan mij voorstellen dat u teleurgesteld bent omdat u niet hoort wat
u wilt horen. Ik heb echter duidelijk aangegeven binnen welke kaders de VVD-fractie
de discussie over integratie, en het onderdeel van onderwijs daarbinnen, wil
voeren. De motie staat en daaraan wordt niet geknabbeld. Er ontstaat nu een
semantische discussie over de weging van woorden. Mijn fractie wil het probleem
binnen de grenzen van artikel 23 van de Grondwet oplossen. Ik weet niet hoe
vaak ik dat nog moet zeggen.Mevrouw Vergeer (SP):Het is positief dat de VVD zich zorgen maakt over de eenzijdige samenstelling
van scholen. Hirsi Ali heeft gezegd dat er niet te veel achterstandskinderen
op één school moeten zitten en dat er een soort vermenging moet
plaatsvinden van kinderen met en zonder achterstand. Deze motie is evenwel
toegespitst op het bijzonder onderwijs. Ik vind dat erg jammer. Om positief
met u in discussie te kunnen gaan, vraag ik u hoe u staat tegenover het idee
van vermenging van achterstandskinderen en niet-achterstandskinderen, vooral
met betrekking tot de beheersing van de Nederlandse taal? Hoe staat u tegenover
het feit dat in een gemengde omgeving scholen staan die helemaal wit zijn
en voornamelijk worden bezocht door kinderen zonder achterstanden?De heer Balemans (VVD):De gedachte van de VVD om problemen in het onderwijs aan te pakken, heeft
niet alleen te maken met het bijzonder onderwijs. Problemen moeten worden
aangepakt waar zij zich voordoen, ook in het openbaar onderwijs. In dit geval
ging het evenwel om islamitische scholen waar een constatering werd gedaan;
het ging dus om een vorm van bijzonder onderwijs. Dat heeft echter niets te
maken met het bijzonder onderwijs an sich. Er was een probleem op een school.
Die school was van islamitische origine en behoorde als zodanig tot het bijzonder
onderwijs. Het gaat echter niet om het bijzonder onderwijs. Het gaat om het
aanpakken van het probleem op de school. Kinderen in dit land moeten zoveel
mogelijk in contact komen met andere kinderen, dus ook op school.Mevrouw Vergeer (SP):Er zijn ook in gemengde wijken scholen gevestigd die helemaal wit zijn.
Daar komen kinderen uit verschillende culturen dus niet met
elkaar in aanraking. Wat wilt u daaraan doen?De heer Balemans (VVD):De minister voert op dit punt een sympathiek beleid waarbij het belang
van het kind en het belang van onderwijs voorop worden gesteld. Ik ben echter
van mening dat de discussie over segregatie binnen scholen in een breder perspectief
worden bezien, namelijk het perspectief van de totale integratie en segregatie
in de samenleving.De heer Van der Vlies (SGP):Kamerbreed leeft de bereidheid om het probleem aan te pakken. Het gaat
alleen om de wijze waarop. Ik heb u al laten merken dat de SGP-fractie uiterst
verbouwereerd was over wat er in de achterliggende dagen zoal uit de VVD-fractie
klonk, inclusief deze motie. En waarom? U kunt wel zeggen: wij respecteren
artikel 23 volstrekt. Dat kunt u alleen niet doen als u tegelijk vier voorwaarden
creëert die zich expliciet richten tot religieuze scholen. Dat zijn niet
alleen islamitische, maar ook christelijke scholen, van welke christelijke
denominatie dan ook. De motie grijpt dus veel breder in dan alleen op islamitische
scholen. Van die vier voorwaarden druisen er ten minste twee rechtstreeks
in tegen de discipline van artikel 23. De tweede en derde voorwaarde hebben
betrekking op het toelatingsbeleid, terwijl de vierde voorwaarde helemaal
ongehoord is: die zou tot gevolg hebben dat de overheid zich zou gaan mengen
in de samenstelling van het bevoegde gezag van een school voor bijzonder onderwijs.
Dat is echt ongehoord en ongekend! Ik vraag u heel expliciet u daarover bij
wet te verantwoorden. Welke rechtsgrond hebt u eigenlijk om u uit te drukken
over de bekwaamheid van een individueel bestuurslid, ressorterend onder een
bevoegd gezag van een bijzondere school? Dat is in ons rechtsbestel ongekend.
U kunt dus niet het een zeggen en het ander doen.De heer Balemans (VVD):De heer Van der Vlies heeft zich blijkbaar verbaasd over wat er allemaal
is gebeurd. De VVD-fractie in feite ook. Wij hebben altijd een duidelijke
lijn gehad: artikel 23 wordt niet aangetast. Als je naar de debatten kijkt
van de afgelopen weken en naleest wat woordvoerders van de VVD-fractie op
verschillende onderdelen en terreinen hebben gezegd, zul je nergens zien dat
daar artikel 23 van de Grondwet ter discussie is gesteld. Wij hebben alleen
een probleem geconstateerd en dat willen wij binnen artikel 23 van de Grondwet
oplossen. Wij moeten nadenken op welke wijze dat kan. Als de heer Van der
Vlies zegt dat hij bepaalde suggesties ergens niet in vindt passen, moeten
wij daarover discussiëren. Het gaat nadrukkelijk om suggesties voor een
discussie binnen het totale integratiebeleid. Ons uitgangspunt is en blijft
dat wij willen discussiëren over het aanpakken en oplossen van problemen
binnen artikel 23 van de Grondwet. Wij beginnen op geen enkele manier een
kruistocht tegen wie dan ook en in de laatste plaats tegen het bijzonder onderwijs.De heer Van der Vlies (SGP):Heeft de heer Cornielje zich dan zó vergist toen hij eind vorige
week in opstand kwam tegen wat een collega uit zijn fractie te berde bracht
op dit dossier? Dat kan toch niet het geval zijn? Woordvoerders van twee van
de vier fracties die de motie hebben ondertekend, hebben hier gevraagd wat
er precies wordt bedoeld. Ik hoop tenminste dat ik fractiegewijze mag interpreteren.
Ik doel bijvoorbeeld op de woordvoerster van de LPF-fractie, van wie ik de
naam even kwijt ben.De voorzitter:U kijkt naar de handtekening van de heer Nawijn, maar u bedoelt mevrouw
Kraneveldt.De heer Van der Vlies (SGP):Precies. Ook mevrouw Kant heeft haar handtekening onder de motie gezet,
waarover mevrouw Vergeer nu weer vragen stelt. Waar zijn wij mee bezig? U
kunt veel beter uw punt scoren door de discussie, die hard nodig is, op de
politieke agenda te helpen en inmiddels is dat gelukt. Vervolgens kunt u deze
motie intrekken, want het is een uiterst onzorgvuldige motie. Temeer daar
de minister over een week of vier een notitie over artikel 23 van de Grondwet
naar de Kamer zal sturen. De discussie hierover kan heel gemakkelijk in dat
kader worden gevoerd.De voorzitter:De heer Balemans mag kort reageren.De heer Balemans (VVD):Ik zou de heer Van der Vlies niet het recht willen ontnemen om zich uit
te spreken over het wel of niet ongewenst zijn van een motie. Ik constateer
echter één ding: wij hebben een probleem. Wij willen dat probleem
aanpakken en ik heb geschetst binnen welke kaders dat gebeurt en dat er geen
enkel misverstand kan bestaan over de houding van de VVD-fractie. Wij hebben
altijd een consistente lijn gevoerd en wij hebben altijd gezegd dat artikel
23 van de Grondwet niet ter discussie staat. Er is geen sprake geweest van
een opstand binnen de VVD-fractie. Wij praten met elkaar zoals wij over alles
met elkaar praten en ook binnen de fractie komt er aan het einde van een discussie
één lijn uit. Ik verwoord die lijn zoals die ook is verwoord
door anderen: artikel 23 van de Grondwet staat voor ons niet ter discussie.
Binnen dat artikel willen wij oplossingen zoeken. Wij hebben een aantal correctieve
mogelijkheden om in te grijpen als dat nodig is en wij willen kijken of wij
aan de preventieve kant een aantal maatregelen kunnen nemen binnen artikel
23 van de Grondwet om het probleem aanpakken. Wij kunnen van mening verschillen
over de suggesties die zijn gedaan, maar dat moeten wij dan maar wisselen
in het specifieke debat op dit punt.De heer Slob (ChristenUnie):U zegt dat artikel 23 voor de VVD-fractie niet ter discussie staat, waarvan
akte. Is dan ook van tafel hetgeen mevrouw Hirsi Ali vorige week donderdag
in NRC Handelsblad heeft aangegeven, namelijk dat het bijzonder onderwijs
aan een vergunningenstelsel zou moeten worden gekoppeld, waarbij een van de
eisen was dat er een quotering zou gaan gelden? Dat is in strijd met artikel
23 en daar heeft collega Cornielje terecht op gewezen. Als u nu zegt dat de
VVD-fractie zich houdt aan artikel 23, betekent dit dan dat deze suggesties
van tafel zijn?De heer Balemans (VVD):Ik ben blij dat de heer Slob goed naar mij heeft geluisterd en constateert
dat artikel 23 van de Grondwet voor de VVD-fractie niet ter discussie staat.
Het gaat mij vooral om het debat dat hier wordt gevoerd, maar de suggesties
die zijn gedaan, hetzij in kranten, hetzij elders, zijn allemaal vatbaar voor
discussie. Wij kunnen daarover met elkaar praten, met als enige
doel het oplossen van het probleem. Daarover wil ik een debat voeren. Als
het denken blijft stilstaan, los van de vraag of je het al dan niet eens bent
met suggesties, komt er geen oplossing en wordt het probleem groter. Laten
wij eerlijk zijn: dat hebben wij gezien bij het asielprobleem. Toen de heer
Bolkestein dit aankaartte, was het niet bespreekbaar. Wij hebben heel veel
tijd verdaan voordat wij ons realiseerden dat er een probleem was en dat wij
dit moesten aanpakken. Laten wij die tijd nu niet verliezen, maar het probleem
meteen aanpakken. Volgens mij staan wij dan aan één kant.De heer Slob (ChristenUnie):U zaait toch weer verwarring. Aan de ene kant hebt u nu misschien al wel
twintig keer gezegd: wij houden vast aan artikel 23 en dan weten wij allemaal
wat de reikwijdtes zijn. Aan de andere kant laat u ook toe dat er door de
VVD-fractie allerlei gedachten worden verwoord die daar lijnrecht tegenover
staan. Dat biedt natuurlijk geen duidelijkheid. Daarom vraag ik u nogmaals:
als er door mevrouw Hirsi Ali in dat beruchte artikel in NRC Handelsblad wordt
gesproken over een vergunningenstelsel en over quotering, hetgeen in strijd
is met de Grondwet, terwijl u nu zegt dat uw fractie binnen de kaders van
de Grondwet blijft, zijn dan die suggesties ook van tafel? Dan kunnen wij
tenminste een zuivere discussie voeren.De heer Balemans (VVD):Het debat over de wijze waarop wij het probleem aanpakken voeren wij hier
niet vandaag, maar op een ander moment. Dan wil ik graag met u in debat gaan.
Wij hebben de kaders en de randvoorwaarden aangegeven waarbinnen wij de discussie
voeren en dat is artikel 23 van de Grondwet. Daarnaast is er een aantal gedachten
geventileerd. Over die gedachten moeten wij het vervolgens hebben. Als u iets
vindt en wij iets anders vinden, moeten wij bezien of wij daar uitkomen. Dat
is de portee van een discussie. Ik zou het niet wenselijk vinden om nu op
voorhand te zeggen dat, gelet op artikel 23, bepaalde zaken niet besproken
mogen worden. U hebt daarop een visie en dat is uw goed recht, maar laten
wij over dat soort elementen dan wel praten. Ik zou het prettig vinden als
u ook een aantal suggesties deed voor het aanpakken van het probleem. Ik zou
die suggesties in het debat nog omarmen ook. Wat betreft de concrete uitvoering
zien wij dan wel waar wij op een gegeven moment uitkomen bij het aanpakken
van het probleem. De VVD-fractie heeft dit probleem nu aangekaart en ik hoor
graag van u suggesties om te helpen het op te lossen, want dat is wat wij
willen.De heer Slob (ChristenUnie):U doet nu net alsof wij voor het eerst over dit onderwerp spreken, maar
wij zijn daar al heel lang over aan het praten. Mijn fractie heeft zich in
die discussies gemengd en concreet meegedacht over de vraag hoe wij iets kunnen
doen aan de problemen, die ook wij signaleren en waar wij iets aan willen
doen. Wel hebben wij steeds gezegd dat wij artikel 23 van de Grondwet een
zo waardevol grondwetsartikel vinden, dat wij daarvoor met elkaar borg moeten
staan. U laat toch de mist hangen over de wijze waarop u met dat artikel wilt
omgaan. Als u met de mond belijdt dat u dit artikel niet wilt aantasten, maar
daarnaast allerlei suggesties doet die dit artikel aantasten, kunnen wij u
op dit punt toch niet serieus nemen?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb zowel vandaag als maandag goed geluisterd en eerlijk gezegd kan
ik er ook geen touw aan vastknopen. Aan de ene kant hoor ik de heer Balemans
zeggen dat hij graag het debat wil voeren, omdat hij vindt dat de problemen
moeten worden opgelost en omdat de zaak bespreekbaar moet zijn. Hij doet daarbij
een aantal suggesties die raken aan artikel 23, maar vervolgens zegt hij weer
als eerste: wij komen niet aan artikel 23. Wees dan eerlijk en zeg dan dat
u dit wilt bespreken, ook al raakt het aan artikel 23. Dan weten wij waar
u staat.De heer Balemans (VVD):Ik blijf in herhaling vallen en hoop dat men nu ook eens gaat luisteren
naar wat ik zeg. Ik heb de kaders aangegeven waar wij van uitgaan. Ik heb
aangegeven dat mijn collega een aantal suggesties heeft gedaan. Over die suggesties
moet worden gedebatteerd. Vervolgens trek je de conclusie of je iets wel of
niet wilt. De Kamer kan zich daarover uitspreken en er zullen argumenten worden
uitgewisseld. Nu wordt op voorhand gezegd: wij willen over een aantal suggesties
niet praten. Laten wij echter in elk geval het debat met elkaar aangaan en
het probleem aanpakken.Mevrouw Lambrechts (D66):Volgens mij heeft bijna niemand gezegd dat hij niet over bepaalde suggesties
wil praten. U wilt zelf niet praten over een aantal suggesties die zijn gedaan
in het vorige debat en in de pers. Daar spreek ik u op aan. U wekt de indruk
dat u die uitlatingen uitsluitend heeft gemaakt voor de bühne om een
gebaar te maken en dat u niet na A ook B wilt zeggen. Dat neem ik u kwalijk.De heer Balemans (VVD):Ik vind dat een uitermate goedkope suggestie. Ik herinner u eraan dat
die suggestie begin jaren negentig ook is gedaan tegenover de heer Bolkestein.
Dat heeft er uiteindelijk toe geleid dat het probleem is aangepakt en dat
is wat de VVD-fractie wil.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat heeft ook lang geduurd. Ook toen gebeurde het vaak dat wel A werd
gezegd en geen B.De heer Balemans (VVD):Dat heeft niet aan ons gelegen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik spreek u erop aan dat u moet staan voor wat u zegt. Als u aan de motie
vast wilt houden, moet u eerlijk zijn. U moet dan zeggen dat deze motie inderdaad
raakt aan artikel 23 en dat de vraag is waarom dat niet zou mogen als wij
dit probleem willen aanpakken. Dan vindt u ons aan uw zijde.De heer Balemans (VVD):In de motie staat dat het denken en debatteren over dit onderwerp mag
niet worden stopgezet. Ik geloof dat ik voor de rest duidelijk ben geweest.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb mij buiten het debat gehouden omdat ik dacht dat deze motie met
alle punten en komma's toch helder was. Er wordt om een onderzoek gevraagd.
De heer Balemans heeft het nu echter de hele tijd over een debat. Als de motie
wordt aangenomen, is het toch de bedoeling dat onderzoek wordt gedaan op basis
van de vragen en dat wij op basis van de uitkomsten van dat
onderzoek verder discussiëren?De heer Balemans (VVD):Ja, dat klopt.Mevrouw Hamer (PvdA):U zegt de hele tijd dat wij overal over moeten praten. Wij hoeven toch
niet overal over te praten? Wij moeten dat onderzoek toch gewoon doen?De heer Balemans (VVD):Het kan zijn dat ik op dit punt een beetje onduidelijk ben geweest. Ik
heb aangegeven wat de kaders zijn. Deze motie is ingediend en er wordt over
gestemd. Als de motie wordt aangenomen, komt er een onderzoek. Over de resultaten
van dat onderzoek kan vervolgens een debat plaatsvinden. Dat is de juiste
parlementaire weg.De heer Visser (VVD):Voorzitter. Woorden met het voorvoegsel "kennis", zoals kenniseconomie,
kennissamenleving en kennisontwikkeling, worden tegenwoordig zo vaak en zo
makkelijk in de mond genomen dat zij betekenisloos dreigen te worden. Ik moet
dan denken aan de ondragelijke lichtheid van de kennissamenleving, vrij naar
Milan Kundera. Dat staat haaks op wat wij allen voor ogen hebben.Kennis moet een identiteit en een eigenaar hebben om te kunnen worden
gedeeld. Wij spreken dan over patenten, octrooien en licenties. Wanneer het
hoger onderwijs een belangrijke rol speelt in de kennisontwikkeling en de
kennisoverdracht, moeten die onderwerpen hoog op de agenda staan. Dat blijkt
onvoldoende uit de begroting. Alleen op bladzijde 355 staat een korte passage
over een adequaat universitair octrooibeleid. De initiatieven die daarin worden
aangekondigd, zoals het stimuleren van de oprichting van een netwerk en onderzoek
naar de mogelijkheid van een beleidsexperiment, geven mijns inziens onvoldoende
antwoord op de vraag wat adequaat is.De VVD-fractie is van mening dat de Nederlandse universiteiten onderling
niet moeten concurreren op de spelregels, maar op de kennisontwikkeling en
de kennistoepassing zelf. Het verschil tussen de Verenigde Staten en Europa
is dat op beide continenten de investeringen in research en development afnemen,
maar dat in de VS de productiviteit wel blijft stijgen. In de VS slagen organisaties
er beter in om de ontwikkelde kennis praktisch te vertalen naar bedrijfsvoering
en organisatie. In Nederland moet de relatie tussen universitaire onderzoekers
en het bedrijfsleven worden verbeterd zodat de kennisoverdracht wordt verbeterd.De VVD-fractie doet het kabinet graag een suggestie voor een adequaat
universitair octrooibeleid. Wij stellen het kabinet voor om het initiatief
te nemen om in samenwerking met bijvoorbeeld VSNU en NWO via zelfregulering
te komen tot vaste afspraken over de verkoop van kennis aan private organisaties.
Er moeten vaste spelregels worden gemaakt. Het uitgangspunt moet daarbij zijn
dat het intellectueel eigendom bij de instellingen zelf ligt. De opbrengsten
van commerciële exploitatie, dus van licenties, moeten in gelijke delen
naar de universiteit, de betrokken faculteiten en de onderzoekers zelf gaan.
Universiteiten moeten niet met elkaar concurreren op dergelijke randvoorwaarden.
Onderzoekers en instellingen moeten al hun energie kunnen gebruiken om vindingen
in de praktijk te brengen. De overheid moet de instellingen faciliteren bij
het aanvragen van patenten en octrooien, zoals dat in Duitsland ook gebeurt.
Het gaat om centrale vakmatige ondersteuning aan de universiteiten bij het
op papier krijgen van patenten en octrooien, waarbij alle universiteiten zelf
eigenaar blijven en dezelfde spelregels hanteren bij het verdelen van de opbrengst.
Het is niet wenselijk dat diverse kleine afdelingen ieder apart dit inhoudelijk
zeer moeilijke werk moeten doen. Laat onderzoekers zich concentreren waar
zij goed in zijn. Laat de overheid faciliteren in zaken waarin onderzoekers
niet goed hoeven te zijn.De overheidsuitgaven voor research en development zijn redelijk hoog,
zo blijkt uit de OESO-cijfers 2003. De private uitgaven blijven behoorlijk
achter. Het bedrijfsleven moet meer betrokken worden. Daar lijken velen het
over eens. Ik verwijs ook naar de bijdrage van de PvdA van vanmorgen. Het
idee dat in de begroting wordt besproken onder de titel "Dynamisering van
de eerste geldstroom" lijkt daar haaks op te staan. Ik zeg: lijkt. Het onderzoek
dat wordt gefinancierd met de eerste of de tweede geldstroom moet zeer toepassingsgericht
zijn. Soortgelijke uitlatingen deed de minister onlangs bij het Forum voor
techniek en wetenschap. Zij zei daar mogelijk te willen maken dat "universiteiten
financiële middelen uit de eerste geldstroom kunnen inzetten voor het
omzetten van kennis in nieuwe bedrijvigheid. Deze aanpak stelt de universiteiten
in staat om binnen een wettelijk kader minder vanuit de eerste geldstroom
in te zetten voor starters."Toepassingsgericht onderzoek aan universiteiten klinkt mij positief in
de oren. Maar het betekent dat het bedrijfsleven de resultaten uit het onderzoek
kan gebruiken en implementeren. Waarom zouden bedrijven dan niet direct meebetalen
aan dit onderzoek? Het is juist de taak van de overheid om fundamenteel onderzoek
te financieren. Daarnaast is de bedoeling de contacten tussen bedrijfsleven
en universiteiten te optimaliseren.Naar de mening van de fractie van de VVD moeten wij dit andersom benaderen.
Het bedrijfsleven zal zich beter moeten mengen in onderzoek dat zeer toepassingsgericht
van aard is. Een van de mogelijkheden daartoe is het mede financieren van
promovendi. Momenteel wordt slechts 20% tot 25% van de jonge onderzoekers
betaald door de zogeheten derde geldstroom. Hierbij is een groot gedeelte
afkomstig van stichtingen en andere niet winstgevende instituten, vooral in
de medische sector. Juist promovendi kunnen een brugfunctie vervullen tussen
wetenschap en bedrijfsleven. Daarom moeten mijns inziens meer promovendi worden
gefinancierd door het bedrijfsleven en dan vanzelfsprekend bij voorkeur in
zeer toepassingsgericht wetenschappelijk onderzoek.Ik verwijs daarbij naar de suggestie die mijn collega Dezentjé
Hamming deze week deed, om winst behaald uit research en development anders
te belasten dan winst uit gewone bedrijfsvoering. Dat levert met het voorgaande
een stimulans op om in Nederland meer en beter onderzoek te doen. Kunnen,
als dat idee werkt, de middelen die geparkeerd staan bij financiën misschien
worden aangewend? Er moet dus onderscheid worden gemaakt tussen winst uit
gewone bedrijfsvoering en winst afkomstig uit patenten en octrooien
bij instellingen.Mevrouw Kraneveldt (LPF):U zegt dat winst uit research en development anders moet worden belast,
naar ik aanneem lager. Hoe bewijst een bedrijf dat? Als het uit research en
development een product ontwikkelt waarmee het winst maakt, is dat dan nog
winst uit research en development of gewoon winst omdat men een product goed
weet te verkopen? Hebt u daar criteria voor?De heer Visser (VVD):Die criteria moeten worden ontwikkeld. Voor wie een bepaalde vinding in
een laboratorium doet en die in licentie verkoopt voor toepassing, moet worden
bezien hoe die vinding op een andere manier kan worden belast dan de gewone
bedrijfsvoering. Als dat gebeurt, wordt Nederland een heel aantrekkelijk vestigingsland
voor onderzoeksinstellingen, commercieel en privaat. Een bedrijf als Philips
heeft over de hele wereld inkomsten omdat het de cd-speler heeft uitgevonden.
Nederland wordt aantrekkelijker als hier onderzoek wordt gedaan en octrooi
en patent worden aangevraagd. Daar streeft een kennissamenleving naar met
een meer innovatieve economie.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ziet u dan ook een gevaar van oneigenlijke concurrentie, door bedrijven
die inherent aan de bedrijfstak wel dat soort technologische ontwikkelingen,
patenten of octrooien ontwikkelen en dan verkopen, ten opzichte van bedrijfstakken
waarin dat misschien minder voor de hand ligt?De heer Visser (VVD):Nee. Verschillende bedrijfstakken concurreren niet met elkaar. Kappers
concurreren niet met Philips. Het gaat niet om concurrentie tussen delen van
het bedrijfsleven, maar om de concurrentie tussen Nederland, als kenniseconomie,
met andere landen. Het is een voorstel om de kenniseconomie en de innovatie
in Nederland te stimuleren.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ontstaat niet een discrepantie binnen een branche, door concurrentie tussen
kleine en grote bedrijven?De heer Visser (VVD):Dat hoeft niet. Ook in kleine bedrijven wordt veel aan research en development
gedaan. De vindingen van kleine bedrijven kunnen heel goed aan grote bedrijven
worden verkocht om geëxploiteerd te worden. Het voordeel gaat dan naar
de kleine bedrijven.Mevrouw Joldersma (CDA):Klopt het nu dat u wilt zeggen dat de eerste geldstroom eigenlijk aan
fundamenteel onderzoek zou moeten worden besteed? Bent u het op dit punt dus
niet eens met de minister, die vindt dat dit geld ook aan de technostarters
ten goede zou moeten komen? En wat vind u van de uitspraak van de minister
dat de eerste geldstroom aan prestatieafspraken moet worden gebonden? Zou
u aan die afspraken maatschappelijke of toegepaste criteria willen koppelen
of vind u dat het fundamentele criteria moeten zijn?De heer Visser (VVD):Ik heb verwezen naar een citaat van de minister en ik heb erbij gezegd
dat de eerste geldstroom naar mijn inzicht gericht moet zijn op fundamenteel
onderzoek en dat wij moeten proberen, de relatie tussen bedrijven en universiteiten
te verbeteren. Maar dan praten wij meestal over toepassingsgericht onderzoek,
en volgens mij moet de aandacht daar ook op gericht zijn. Ik begrijp overigens
wel dat het een glijdende schaal is en ik heb ook niet voorgesteld om de criteria
strak vast te leggen. Maar mijn inzet is in ieder geval dat de eerste geldstroom
naar het fundamenteel onderzoek moet gaan en dat er bij de financiering van
het toepassingsgericht onderzoek meer met het bedrijfsleven zou moeten worden
samengewerkt. Denk aan mijn suggestie om het werk van jonge onderzoekers mede
door het bedrijfsleven te laten financieren. En het voorstel waarover wij
zojuist spraken, is een andere suggestie van mij.De heer Van Dam (PvdA):Voorzitter. De heer Visser zegt dat inkomsten van bedrijven uit R&D
minder belast zouden moeten worden, maar is dat niet juist het hele idee achter
de maatregel in het Hoofdlijnenakkoord om de WBSO uit te breiden en deze bedrijven
fiscale voordelen te geven? Dan is het toch niet nodig om het nog een keer
te doen?De heer Visser (VVD):Ik moet nog even een misverstand wegnemen, de suggestie die ik zojuist
noemde, was een idee van mijn collega Dezentjé; ere wie ere toekomt.
Ik heb dat voorstel nu herhaald, want ik vind het een goed voorstel. Het gaat
natuurlijk om de vraag hoe je R&D kunt stimuleren, hoe je het vestigingsklimaat
in Nederland aantrekkelijker kunt maken. Daar zijn verschillende instrumenten
voor beschikbaar: subsidies, fiscale maatregelen, bepaalde zaken goedkoper
maken etc. Dit is een suggestie om Nederland op fiscale wijze aantrekkelijker
te maken. Als dit een goed idee is, moet het uitgewerkt worden. Vandaar mijn
vraag aan de bewindslieden, met daaraan gekoppeld de vraag om dit met het
Innovatieplatform te bespreken.De heer Van Dam (PvdA):Maar het hele punt is dat de coalitie er een afspraak over heeft gemaakt,
hoe het fiscale instrument zal worden ingezet om R&D te bevorderen. Dat
is er gewoon al, dat is al afgesproken: voor de WBSO zal 100 mln meer beschikbaar
worden gesteld. Wat u wilt, is dus allemaal al geregeld in het Hoofdlijnenakkoord.De heer Visser (VVD):Nee, ik wil nog meer, want het denken staat niet stil; het komt er nog
bij. Extra ideeën om hetzelfde te doen kunnen toch geen kwaad? Dan bereik
je nog meer.De heer Van Dam (PvdA):Het kan niet op...De heer Visser (VVD):Inderdaad.Voorzitter. Tot slot op dit onderdeel vraag ik aandacht van de bewindslieden
voor instrumenten ter verbetering van de relatie van het hbo met onder meer
het midden- en kleinbedrijf. Het lijkt erop dat volgens de begroting louter
de lectoren deze taak op zich moeten nemen. Het heeft onze voorkeur, het beschikbare
geld niet alleen ten behoeve van de lectoren in te zetten, wat overigens wel
een goed instrument is, maar in overleg met MKB Nederland ook te kijken naar
de rol en de functie van de "regioregisseurs". Daarvoor mag wat ons betreft
ook geld vrijgemaakt worden.Het is opvallend dat er bij het dynamischer maken van de eerste geldstroom
niets vermeld is over de te verwachten besteden ten bate van jonge onderzoekers,
terwijl het bevorderen van de instroom van talentvolle jonge
onderzoekers in de begroting wel een doel is. Komt er ook voor jong talent
de mogelijkheid om zelf subsidie bij de NWO aan te vragen? Momenteel zijn
de mogelijkheden beperkt. Zo staat er in de begroting wel dat de Veni-beurs
voor pas gepromoveerden bestemd is, maar ook onderzoekers die minder dan drie
jaar als postdoc hebben gewerkt, komen ervoor in aanmerking. Het zijn onderzoekers
die wat publicaties en vakinhoudelijke kennis betreft een voorsprong op de
pas gepromoveerden hebben. Dit heeft gevolgen voor de verdeling van de beurzen.
Bij de verdeling van de Veni-subsidies in maart 2003 was de gemiddelde leeftijd
van de Veni-gehonoreerden uit Leiden 34,1 jaar, de jongste was 29 jaar. Het
is dus absoluut wetenschappelijk talent, maar niet jong. Momenteel kunnen
postafgestudeerden alleen subsidie voor een promotieplek aanvragen als zij
allochtoon zijn. De NWO trekt hiervoor 2 mln uit; een goede ontwikkeling,
want dit zal de instroom van allochtone onderzoekers ongetwijfeld ten goede
komen. Maar dit laat onverlet dat jonge, zeer gemotiveerde en getalenteerde
pas afgestudeerden weinig of te weinig mogelijkheden hebben om zelf een onderzoek
op te zetten. Als de eerste geldstroom dynamisch wordt gemaakt, met nieuwe
kansen voor het verhogen van de kwaliteit en voor innovatie, is het passend
om jonge onderzoekers werkelijk een kans te geven. Ik vraag daarom aandacht
voor de berichten van het Landelijk postdoc platform. Daarin is onlangs nog
gewaarschuwd voor de perspectieven van jonge wetenschappers op de arbeidsmarkt.
Volgens het platform is de geringe doorstroming van jonge onderzoekers te
wijten aan regelgeving als de flexwet, aan cao-bepalingen en aan het stopzetten
van arbeidscontracten omdat docentplaatsen niet opnieuw worden bezet.Het is van groot belang dat jonge mensen worden gestimuleerd om na hun
studie door te gaan in de wetenschap. De VVD-fractie wil daarom samen met
anderen geld vrij maken voor het stimuleren van jonge onderzoekers. Ik verwijs
naar een amendement dat is rondgedeeld of nog wordt rondgedeeld. Wij denken
eraan om binnen de bachelor-masterstructuur speciale onderzoeksmasters te
ontwikkelen. De VVD-fractie denkt aan twee soorten beurzen voor twee doelgroepen.
De eerste voor pas afgestudeerden die met hun promotie willen beginnen op
een eigen onderwerp, de tweede voor pas gepromoveerden die als postdoc aan
de slag willen gaan met een eigen onderwerp. Voor de huidige beurzen van de
NWO is het aantal publicaties van groot belang. Dat zijn de zogenaamde Veni-,
Vidi- en Vici-beurzen. Ik denk aan een financiële stimulans, daaraan
voorafgaand. Zeg maar een Rubicon-beurs. Jonge mensen moeten eerst de Rubicon
over alvorens zij na een geslaagde academische periode kunnen zeggen: veni,
vidi, vici. Ik kwam, zag en overwon.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik heb twee amendementen van gelijke strekking zien langskomen met verschillende
ondertekenaars. Om welk amendement gaat het?De voorzitter:Het amendement-Joldersma c.s. (stuk nr. 27) wordt ingetrokken.De heer Visser (VVD):Voorzitter. In dat amendement wordt geld vrijgemaakt om meer jonge onderzoekers
onder andere dan de bestaande voorwaarden aan een plek te helpen en te stimuleren
om door te gaan in de wetenschap. Het gaat om de zogenaamde Rubicon-beurzen.Op de begroting van Financiën is 185 mln geparkeerd in afwachting
van consultatie van het Innovatieplatform. Buiten deze Kamer bestaat algemeen
de indruk dat het Innovatieplatform met ideeën komt voor innovatie en
daarna beslist over die 185 mln. Dat verhoudt zich niet tot de term consultatie
en de taakopdracht van het platform. Ik krijg graag meer duidelijkheid over
de rol van het platform en de mogelijke besteding van dit bedrag. Ik sluit
mij wat dit betreft aan bij eerdere opmerkingen hierover.Op de begroting wordt voor de komende jaren extra geld vrijgemaakt om
aan de financieringsproblemen van de universiteiten bij hun huisvesting tegemoet
te komen. De universiteiten hebben onvoldoende middelen in hun reserves om
bouw- of verbouwplannen te realiseren. De universiteiten worden ook geconfronteerd
met nieuwe wetgeving en bouwbesluiten die bestaande plannen doorkruisen. Bovendien
moeten zij hun gebouwen geschikt maken voor bijvoorbeeld studenten met een
handicap, wat vooral bij oudbouw lastig zal zijn. Is in de meerjarenraming
voldoende rekening gehouden met eisen aan instellingen ten behoeve van bijvoorbeeld
studenten met een handicap? Denk aan rolstoeltoegankelijkheid, ringleidingen
voor slechthorenden en dergelijke. Dergelijke eisen worden door de overheid
gesteld en moeten door de universiteiten worden gerealiseerd. Ik realiseer
mij dat dit een zaak is die niet direct in de begroting voor 2004 tot uitdrukking
komt, maar die zich over meer jaren uitstrekt. Het zijn echter zaken die wij
ons van tevoren moeten realiseren.De vorige week bespraken wij en marge van het algemeen overleg over de
commissie-Schutte over de onderwerpen bekostiging en besteding. Over enkele
maanden ontvangen wij het HOOP. Verleden week verscheen het advies van de
commissie-Vermeend over de studiefinanciering. Voor de VVD-fractie is de wijze
van studiefinanciering onlosmakelijk verbonden met de totale inrichting van
het hoger onderwijs. Wij steunen de initiatieven op het gebied van het stimuleren
van keuzevrijheid en het mogelijk maken van selectie aan de poort.Ik heb goed nieuws en slecht nieuws voor de fracties van PvdA, GroenLinks
en D66 en voor de partijen die in navolging van hen pleidooien hielden om
voor de onderwijsuitgaven tot het OESO-gemiddelde te komen. De miljarden vlogen
ons de laatste jaren om de oren als naar die OESO-uitgaven en OESO-norm werd
verwezen. Uit de vragen bij de Miljoenennota blijkt dat in 2004 5,1% van het
BBP zal worden uitgegeven aan onderwijs. De ervaring leert dat de private
uitgaven ongeveer 0,4% zijn. Bij elkaar is het 5,5% volgend jaar. Dat is het
OESO-gemiddelde dat de afgelopen jaren is genoemd. Dat is het goede nieuws.
Het slechte nieuws is natuurlijk dat hiervoor een economische recessie nodig
was. Als het BBP minder stijgt, wordt de verhouding tussen onderwijsuitgaven
en het totale BBP anders. De recessie zal nog wel even aanhouden, want volgens
de regering is de economie volledig tot stilstand gekomen. De komende jaren
zit het dus wel goed met die OESO-norm. De PvdA, GroenLinks
en D66 zijn consequente partijen. Zij zullen dus niet meer pleiten voor meer
geld voor onderwijs, want wij hebben de OESO-normen bereikt. Die rol is komende
jaren weggelegd voor de VVD, want die heeft altijd afstand genomen van die
OESO-norm.Mevrouw Joldersma (CDA):Blijkbaar vindt u méér geld voor het onderwijs niet nodig.
U ging echter ook kort even in op de collegegelddifferentiatie en noemde daarbij
tevens de studiefinanciering. Kunt u mij iets zeggen over het beeld dat de
VVD-fractie voor ogen staat, als het gaat om de rol van de overheid in het
hoger onderwijs? Betekent het in uw beeld dat wij straks geen studiefinanciering
meer hebben en dat wij richting een Amerikaans systeem gaan met hoge collegegelden,
verschillend per universiteit? Krijgen wij dan het elitaire hoger onderwijs?De voorzitter:Volgens mij had de heer Visser nu juist besloten dat hij dit deel van
zijn betoog in zijn tweede termijn zou doen.De heer Visser (VVD):Ik zou het ook graag in een interruptie willen doen, voorzitter, maar
dat laat ik aan u over.De voorzitter:In dat geval geef ik nu het woord aan mevrouw Kraneveldt!De heer Visser (VVD):Ik kom erop terug.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Mijnheer de voorzitter. Voor ons ligt een begroting van 550 pagina's dik
en met 27 mld euro te verdelen. Van die euro's blijven er voor een arme onderwijswoordvoerder
van de oppositie maar heel weinig over om mee te schuiven en accenten te zetten.
Dit laatste zal dan ook niet de voornaamste inzet zijn van mijn betoog vandaag.De LPF-fractie wil graag in de nabije toekomst een fundamentele discussie
over de toekomst van ons onderwijs aangaan. Breng het gezonde verstand weer
terug en houd op met onderwijshervormingen die niet of niet goed werken of
pas ze zodanig aan dat er nog wat te redden valt. Laat scholen zelf beslissen
over wat zij wel of niet aan onderwijsmethoden willen invoeren. Noem de dingen
bij de naam, zoek naar creatieve oplossingen en houd op met nivelleren. Kijk
naar de individuele leerling en zorg voor een onderwijssysteem waarin aan
ieder kind zoveel mogelijk recht wordt gedaan.In het primair onderwijs, vroeger de basisschool, wordt de basis gelegd
voor de verdere cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van ieder kind.
De Nederlandse taal leren; goed leren lezen, schrijven en rekenen: de basisvaardigheden
moeten gewoon goed zijn. Dat betekent investeren in kleinschalige scholen,
waar je je als leerling beschermd voelt en waar je de aandacht krijgt die
je nodig hebt. In dat licht bezien begrijpt de LPF-fractie niet waarom het
kabinet 80 mln euro bezuinigt op het achterstandenbeleid. Ik hoor overigens
verschillende bedragen, maar ik ga nu even uit van 80 mln. Gemeenten moeten
fors inleveren. Hoe denkt de minister haar ambities op het gebied van het
verhelpen van achterstanden bij de allerkleinsten en meest kwetsbaren te kunnen
realiseren met zo'n budgetkorting?Wat ons betreft is een kindertoets principieel geen vies woord. Uiteraard
moet een kindertoets didactisch verantwoord zijn en op een moment worden afgenomen
dat er ook daadwerkelijk iets zinnigs te zeggen valt over de ontwikkelingsstand
van de leerling, bijvoorbeeld aan het begin van groep drie. Een kindertoets
kan inzicht geven in de toegevoegde waarde van de school. Deze toets moet
wat ons betreft niet verplicht ingevoerd worden om er vervolgens een individuele
school op af te rekenen en er de achterstandsgelden op aan te passen. De toets
dient een vrijwillig pedagogisch-didactisch instrument voor scholen te zijn
om te kunnen zien of bepaalde onderwijsprogramma's wel of niet werken en om
over jaren heen meer gegevens te genereren over het instroom- en uitstroomniveau
van hun leerlingen. Wat ons betreft mag er best een beetje van het onderwijsachterstandenbudget
naar zo'n te ontwikkelen toets gaan, een toets die scholen die deze willen
toepassen, gratis van het ministerie kunnen afnemen. Meten alléén
om het weten is niet voldoende. Je moet als school uit die cijfers ook lering
willen trekken voor de toekomst, voor je beleid, want anders moet je er niet
aan beginnen. Graag verneem ik de reactie van de minister op die variant.Over de basisvorming zullen wij het met elkaar op een ander moment nog
uitgebreid hebben en over de problemen binnen het vmbo, over de tweede fase
en over het lerarentekort hebben wij het vorige week al uitgebreid gehad.
Vanwege mijn beperkte spreektijd sla ik deze onderwijssectoren dan nu ook
over.Wel wil ik een aantal woorden wijden aan de problematiek rondom islamitische
scholen. De LPF-fractie is beslist niet blij met het bestaan van islamitische
scholen – ik zeg het eerlijk. Wij zouden in het kader van een betere
integratie liever zien dat islamitische kinderen allemaal naar een gewone,
bestaande Nederlandse school gaan. Een nieuwe islamitische zuil in het onderwijs
vinden wij niet wenselijk; dat bevordert de integratie niet. Maar wij zijn
niet van plan om de ooit zo zwaar bevochten keuzevrijheid van autochtone ouders
om een school te kiezen of op te richten die aansluit bij hun eigen geloofs-
en levensovertuiging, dan maar af te schaffen omdat wij niet blij zijn met
de keuze van allochtone ouders voor islamitische scholen. Voor ons staat het
bijzonder onderwijs niet ter discussie, maar wij lopen er, in tegenstelling
tot VVD en CDA, niet voor weg om het debat over artikel 23 van de Grondwet
aan te gaan, omdat er méér problemen zijn in het onderwijs die
rechtstreeks aan de vrijheid van onderwijs raken. Wij roepen nogmaals alle
partijen op, ook de VVD en het CDA, om voor die discussie niet weg te lopen,
maar deze frank en vrij aan te gaan. Als je heel zelfverzekerd op dat punt
bent, moet je ook die discussie aangaan.De voorzitter:Mijnheer Balemans, er wordt ook tot u gesproken in dit debat, in laatste
instantie door de voorzitter. Het is wel de gewoonte dat leden van de Kamer
naar elkaar luisteren.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik kom bij de veiligheid op scholen. Wij zijn recentelijk opgeschrikt
door berichten waarbij het lijkt alsof het onderwijs de handdoek in de ring
gooit. Op sommige scholen wordt uit angst de jodenvervolging niet eens meer
behandeld omdat jongeren leraren fysiek bedreigen als zij dat wél
doen. Zojuist lees ik op Teletekst: "Zestienjarige scholier slaat leraar in
elkaar omdat deze zijn broodje afpakte". Waar trekt de minister haar strepen
in het zand en zegt zij: tot hier en niet verder? Van haar hoort een signaal
uit te gaan, zij dient duidelijk te maken wat zij wél en níét
accepteert. Jongeren die zich veelvuldig schuldig maken aan vernieling, diefstal,
bedreiging, seksuele intimidatie, enzovoorts dienen in laatste instantie van
school verwijderd te kunnen worden. Wij roepen de minister op om met haar
collega's van Justitie en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid eindelijk te
komen tot een integraal veiligheidsbeleid. In tweede termijn zal ik een motie
indienen waarin gepleit wordt voor het verplicht opnemen van het thema veiligheidsbeleid
in de schoolgids.De fractie van de LPF kan de problemen ten aanzien van het veiligheidsklimaat
op scholen ook niet los zien van het ontbreken van een bepaalde sociale cohesie
in de school en daarbuiten. Ter bevordering van die sociale cohesie pleiten
wij dan ook voor de invoering van een sociale dienstplicht. Initiatieven zoals
de pilots van de minister van OCW blijven helaas steken in vrijwilligheid.
Toch zijn zij wat de LPF betreft een stap in de goede richting en kunnen zij
dienen als proeftuin voor de landelijke invoering van een sociale dienstplícht.
Wij zullen morgen ook een motie van die strekking indienen.Wat de LPF betreft mag ook in het hoger onderwijs het motto voor de toekomst
best zijn: niet nivelleren maar ook eens presteren! Het ambitieniveau van
Lissabon is hoog, dus moeten wij onderwijs, wetenschap en samenwerking met
het bedrijfsleven gericht stimuleren. Anders moeten wij er niet eens aan beginnen.
Straks haalt het Nederlands elftal Lissabon wél en komt het Nederlandse
onderwijs niet verder dan Roosendaal.De financiële toegankelijkheid tot het hoger onderwijs moet voor
iedereen blijven bestaan. In samenhang met een betere invulling van de tweede
fase en een goede studievoorlichting aan de scholieren, zouden wij graag zien
dat opleidingen weer wat meer kunnen selecteren op kwaliteit. Gezonde competitie
tussen en striving for excellence door universiteiten en hogescholen is volgens
de LPF in de toekomst onvermijdelijk en ook noodzakelijk, willen wij internationaal
blijven meetellen. Het is in een klein land als het onze onzin om in iedere
universiteitstad de hele range van opleidingen in huis te willen hebben. Wat
is er mis met specialisatie waar dat nodig en efficiënt is?Qua intellectuele vermogens kunnen onze Nederlandse wetenschappers zich
zeker meten met hun buitenlandse collega's, maar niet qua financiële
mogelijkheden. De overheid mag wat ons betreft de universiteiten méér
competitie laten voeren om onderzoeksgelden van de overheid binnen te halen
en méér mogelijkheden bieden om zelf fondsen te werven, bijvoorbeeld
door gunstige fiscale regelingen voor giften aan universiteiten.Wat wij nu jammer vinden in de verkenningen van de commissie-Vermeend
over de studiefinanciering, is dat deze beperkt blijven tot geschuif met bekende
variabelen: beurs, gift, beetje beurs, beetje gift! Waarom heeft het ministerie
er niet voor gekozen om één verkenning over de totale bekostiging
van het hoger onderwijs én de student te onderzoeken? Nu is het weer
apart: stukje studiefinanciering, stukje bekostiging. Wij zouden dat graag
als één geheel willen bekijken.Wij willen allemaal dat Nederland succesvol opereert in de kenniseconomie;
een toverwoord inmiddels. Ik kan het daarom niet nalaten om nog even terug
te komen op het Innovatieplatform.De heer Van Dam (PvdA):Ik was blij met uw suggestie, mevrouw Kraneveldt, om de bekostiging en
de studiefinanciering bij elkaar te pakken. U hebt mij in eerste termijn gehoord
over het voorstel van GroenLinks, de LSVb en ons om het collegegeld af te
schaffen en dat mee te nemen in een nieuw stelsel. Zou u daar vóór
zijn?Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik weet niet of ik het collegegeld wil afschaffen. Ik wil alles nog eens
heel goed bekijken in zijn geheel. Ik vind wel dat je het één
niet los kunt zien van het ander en daarom vind ik het zo jammer dat het apart
komt. De staatssecretaris gaat vóór de begroting 2005 een reactie
uitwerken op de voorstellen van de commissie-Vermeend. Die reactie kan dus
ook pas volgende zomer komen. In januari 2004 komt het HOOP. Ik vind het jammer
dat het debat zo versnipperd gevoerd moet worden. Ik wil u echter niet garanderen
dat wij meegaan in de voorstellen om het collegegeld af te schaffen.De heer Van Dam (PvdA):Maar laten we dan tegen de staatssecretaris zeggen: we willen niet lang
wachten op een voorstel. We willen eerder met u over een aantal uitgangspunten
spreken en wij vragen u bij de discussie over de studiefinanciering de discussie
over het collegegeld te betrekken.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Daarin ga ik met u mee. Prima!Voorzitter. Het toverwoordje is: kenniseconomie. Als Nederland tot de
top van Europa wil behoren als het gaat om wetenschap, onderzoek en innovatie,
verwacht ik van dit kabinet een beleidsoverstijgende, integrale visie op de
rol van de overheid, het onderwijs en het bedrijfsleven die aangeeft hoe wij
tot die top kunnen gaan behoren. Op die visie heb ik dit kabinet nog niet
kunnen betrappen. Wat zou het Innovatieplatform met de verplicht opgenomen
koepel-bobo's kunnen doen? Adviseren wat er met die 185 mln extra moet gebeuren?
Dat vind ik niet het vervullen van de pioniersrol die nodig is. Minister,
laat dat platform zo snel mogelijk komen met een integraal actieplan. Dat
staat ook in de opdracht. Graag krijg ik op dit punt een reactie.Voorzitter. Wij hebben nog twee concrete vragen aan de minister. Die vragen
gaan over de taakstelling van het ministerie van OCW. Kan de minister nu eindelijk
een behoorlijk antwoord geven op onze eerdere vragen over het aantal beleidsambtenaren
versus het aantal overige ambtenaren op het ministerie? Kan de minister concreter
aangeven hoe zij de efficiencytaakstelling op haar ministerie gaat organiseren?
Hiermee vraag ik niet om een paar nietszeggende getallen, maar om principiële
keuzen. Die zal zij volgens ons moeten maken.Voorzitter. Wij kunnen het redelijk eens zijn met de grote lijnen die
de minister van onderwijs in deze begroting aangeeft. Met een aantal zaken
echter absoluut niet. De LPF-fractie zal de haar door de VVD-fractie zo vriendelijk
toebedeelde nieuwe geuzennaam "stoorzender" de komende jaren dan ook volop
eer aan doen als wij dat in het belang van het onderwijs noodzakelijk
vinden.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Geen grand design, maar praktische oplossingen voor weerbarstige
problemen: een motto dat ons aanspreekt. Maar iets meer grand design, iets
minder versnippering en iets meer integraliteit had wat D66 betreft wel gemogen.
Niet voor niets zijn onderwijs en kennis prioriteit van beleid voor dit kabinet,
maar ook voor D66. Een partij als D66 die staat voor democratie kan immers
niet om onderwijs heen. Democratie is gebouwd op mensen die actief aan de
samenleving en de politieke besluitvorming willen en kunnen deelnemen en goed
onderwijs speelt daarbij een cruciale rol. Ook onze economie is in steeds
grotere mate afhankelijk van goed opgeleide mensen die met kennis en informatie
verantwoordelijk weten om te gaan, die kennis weten te delen en die kennis
weten door te geven aan het bedrijfsleven, maar die ook zorgen voor een stroom
vice versa, voor het doorgeven van kennis aan het onderwijs. Dát is
kenniseconomie.In de optiek van D66 is kenniseconomie dan ook niet het exclusieve speeltje
van het hoger onderwijs, de wetenschap en het bedrijfsleven. Het vmbo en het
mbo spelen hierbij eveneens een onmisbare rol. Niemand zal toch meer durven
beweren dat de verdubbeling van het aantal schooluitvallers tot 71.000 niets
met de economie heeft te maken: 71.000 schooluitvallers zijn 71.000 gemiste
kansen.Voorzitter. Een van de grootste kansen op meer schooluitval is het tekort
aan stageplaatsen. In de nota Jeugdwerkloosheid, die wij vorige week bespraken,
konden wij lezen dat er de komende vier jaar ten minste 40.000 plaatsen nodig
zijn, terwijl wij maar de zekerheid voor 10.000 stageplaatsen hebben. Steeds
meer wordt gedacht aan duale trajecten, steeds meer aan beroepspraktijkvorming,
niet alleen in het hbo en het mbo, maar ook in het vmbo. D66 juicht dat toe.
Maar we moeten er niet aan denken wat er gebeurt als halverwege een opleiding
die stage niet ingevuld kan worden. D66 heeft daarom een amendement laten
voorbereiden dat erin voorziet dat het mbo, het hbo en het MKB niet alleen
kennis uitwisselen, maar zich tevens inzetten voor meer en goed begeleide
stageplaatsen. Dat zou dus in samenwerking met het bedrijfsleven moeten.Voorzitter. De stelling minder regels en meer ruimte voor scholen kan
ik absoluut niet rijmen met de voorstellen voor het instellen van een kleutertoets.
Let wel, D66 heeft niets tegen onderwijskundige toetsen die zicht geven op
de vorderingen van de leerlingen. Integendeel, wel hebben wij er bezwaar tegen
om, zoals in de begroting wordt voorgesteld, deze toetsen te verheffen tot
bekostigingsmaatstaf voor het onderwijsachterstandenbeleid. Dit zal een enorme
administratieve rompslomp teweegbrengen en leiden tot voorspelbare fraude.
Een school die goed scoort op de toets is immers een dief van de eigen portemonnee.
Dit kan beter en eenvoudiger. Waarom houdt de minister vast aan het instellen
van de kleutertoets? Waarom zetten wij deze 22 mln niet in voor beter taalonderwijs?
Feit is dat leerlingen van allochtone afkomst aan het einde van het basisonderwijs
nog steeds twee jaar achterstand in de taal hebben. De rapportage Minderheden
stelt dat voor de zoveelste keer vast. Overigens, ook veel autochtonen hebben
achterstanden in de Nederlandse taal. Het is tijd en noodzakelijk om daarin
verandering te brengen. De beste kennis en de beste mensen zullen in het basisonderwijs
gebracht moeten worden. Het basisonderwijs kent geen vakdocenten, anders dan
voor lichamelijke opvoeding en soms voor kunstzinnige vorming. Het is tijd
om ook vakdocenten Nederlandse taal in het basisonderwijs te brengen.Over regels en bureaucratie gesproken. Een aantal keren ben ik geconfronteerd
met de lachwekkende, maar evenzeer afschuwelijke realiteit van de uitvoering
van de indicatiestelling voor de rugzak, zeer speciaal voor cluster-4-kinderen
met een gedragsstoornis. Ik vermoed echter dat het elders met de rugzak niet
veel beter is gesteld, maar dit weet ik. Jaarlijks moeten 60.000 dossiers
van 39 pagina's per stuk worden geformeerd. Om die dossiers bij de toetsingscommissies
te krijgen, rijdt er dagelijks een DHL-busje rond om ze op te halen en naar
de plaats van bestemming te brengen. Op de plaats van bestemming wordt een
op de tien dossiers ter controle ter hand genomen en de rest verdwijnt onder
in de lade, als ze tenminste zoveel laden hebben. Wat kost die flauwekul wel
niet? De zorg voor de leerling lijdt er onder, de indicatiestelling en de
toetsing op de indicatiestelling zijn zo bureaucratisch opgetuigd dat de indicatie
zelf te laat tot stand komt, scholen de financiering niet op tijd rond krijgen
en een jaar moeten voorfinancieren met middelen die ze niet hebben en leerkrachten
die ze niet kunnen bekostigen. Een vicieuze cirkel dus en een schoolvoorbeeld
hoe het niet moet. Dit leidt tot ruzie tussen scholen en ouders en tot rugzakjes
waar geen zorg in zit. Wil de minister de indicatiestelling op korte termijn
sterk vereenvoudigen en de bekostiging zo inrichten dat geld beschikbaar kan
komen op het moment dat de indicatiestelling is afgegeven?Hoe toegankelijk is kennisnet eigenlijk voor blinden, slechtzienden en
andere mensen met een handicap? Die vraag werd mij verleden week gesteld op
een expert meeting over de gebrekkige toegankelijkheid van onze informatiebronnen
voor mensen met een handicap. Ik moest het antwoord schuldig blijven. De experts
uit Zweden en Engeland gaven mij wel het gevoel dat een aantal andere landen
op dit punt veel verder zijn dan wij. Hebben wij de toegang tot kennisnet
en andere digitale bronnen geoptimaliseerd? Hoe hebben wij dat bij wet geregeld?
Welk recht op toegang tot literatuur en informatie, digitaal of anderzijds,
hebben mensen met een handicap? Ik wil de staatssecretaris van Cultuur vragen
of zij bereid is in beeld te brengen hoe de Nederlandse situatie zich verhoudt
tot die in de VS en in Zweden.Verreweg de meeste middelen zullen in deze regeerperiode worden vrijgemaakt
ten behoeve van hoger onderwijs en de wetenschap: 270 mln voor hoger onderwijs
en wetenschap en 185 mln voor kennisontwikkeling en kennistoepassing. Toch
begrijp ik de studenten heel goed die ons de vraag stellen: wat betekent dat
geld eigenlijk voor de kwaliteit van het hoger onderwijs? Wie op die manier
naar de begroting en de beleidsvisie kijkt, kan de studenten alleen maar gelijk
geven. Ik kom weinig tegen over het doorgeven van al die nieuwe
kennis en inzichten aan studenten. Het zou toch te gek voor woorden zijn,
nu wij zoveel investeren, juist op dit terrein van wetenschap en innovatie,
dat niets daarvan neerslaat in aantoonbaar beter onderwijs voor studenten.
Dat zijn de wetenschappers van de toekomst. Zij zullen de innovatie straks
verder moeten oppakken. Of wij erin slagen in 2010 tot de top van de Europese
kenniseconomie te behoren, zal mede afhangen van het feit of wij erin slagen
de talenten van de huidige populatie studenten aan te boren.Niet erg veelbelovend vind ik in dat opzicht de uitspraken van staatssecretaris
Nijs, zoals wij die konden lezen in de Volkskrant van 18 oktober: het hoger
onderwijs meer financieren naar prestatie. Dat is prima, maar mag beter onderwijs
aan studenten daar dan alstublieft wel deel van uitmaken? Hetzelfde zou ik
willen vragen aan de minister. De innovatiebrief spreekt over het belang van
de integrale kennis- en innovatiestrategie. Daar moet toch bij horen het doorgeven
van kennis aan studenten. Ik doe dus een appèl op de staatssecretaris
en de minister om vanuit hun verantwoordelijkheid voor de staat van het hoger
onderwijs ervoor te zorgen dat het doorgeven van wetenschappelijke kennis
en innovatiestrategieën aan studenten onderdeel uit gaat maken van de
opdracht aan het Innovatieplatform. Dan pas kunnen wij spreken van een integrale
kennisstrategie.Mevrouw Hamer (PvdA):Mevrouw Lambrechts spreekt nu over het hoger onderwijs. Was zij klaar
was met het basis- en het voorgezet onderwijs?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb het thematisch geordend en ik kom op sommige onderdelen nog terug.Mevrouw Hamer (PvdA):U komt dus nog te spreken over het onderwijsachterstandenbeleid?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zal nog spreken over integratie en over taal. Hoewel taal heb ik al
gehad in ruil voor de kleutertoets. Dat is ook achterstandenbeleid.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat is alles wat u over de problematiek rond witte en zwarte scholen en
dergelijke gaat zeggen?Mevrouw Lambrechts (D66):Nee, dat is niet alles.Over internationalisering kan ik kort zijn. Wij hebben in een overleg
met minister Verdonk afgesproken dat de problemen met de hoge leges ten behoeve
van een bedrijfsvergunning opgelost zullen worden. De hoge leges maken het
steeds onaantrekkelijker als wetenschapper in Nederland te gaan werken. Ik
meende dat dit een keiharde afspraak was. In de antwoorden op de schriftelijke
vragen lees ik dat de discussie nog open is en het probleem nog opgelost moet
worden. Kan de minister daar duidelijkheid over scheppen?Ik kom te spreken over het internationale baccalaureaat. Ik heb al eerder
aangegeven dat die tweede fase voor ons niet de enig zaligmakende route is.
Wij zouden het buitengewoon waarderen, ook in het licht van de internationalisering,
om de kans die wij geven aan kinderen met een buitenlands paspoort of kinderen
van ouders in buitenlandse dienst, ook aan Nederlandse kinderen te geven.
Ik weet dat de minister op dit moment niet bereid is tot bekostiging daarvan
over te gaan. Ik vraag haar daarom of zij in elk geval bereid is, in beeld
te brengen hoe ons voortgezet onderwijs, met name de tweede fase, zich verhoudt
tot het tweetalige onderwijs en tot het internationale baccalaureaat, zowel
wat de inhoud als de bekostiging betreft.Onderwijs is de sleutel tot integratie. Jong geleerd, is oud gedaan. Iemand
zei het straks ook al. Er moeten dan wel kansen worden benut en niet alleen
ideologische stellingen worden betrokken. Artikel 23 van de Grondwet is nu
zelf een no-go area geworden. Dat is niet goed voor een open en eerlijk debat
over wat er speelt en hoe het beter kan. Ik hoor graag de reactie van de minister
daarop. Taal is belangrijk, maar niet het enige wat nodig is om de integratie
beter te laten verlopen en de kansen van kinderen te vergroten. Het gaat erom
jonge mensen een gemeenschappelijk referentiekader mee te geven voor de inrichting
van de samenleving, democratische waarden, hoogtepunten van de geschiedenis
en cultuur. Zeg maar: het debat Zeeman-Scheffer. Ik vraag de minister daarom, burgerschap op te nemen in de kerndoelen
van het basis- en voortgezet onderwijs, conform het voorstel van de Onderwijsraad.
Daarmee krijgt het een vaste plaats in het onderwijsprogramma en valt het
ook onder het toezicht van de Onderwijsinspectie.De heer Jan de Vries (CDA):Mevrouw Lambrechts sprak over artikel 23 van de Grondwet als no-go area.
Ik ga ervan uit dat zij nog steeds voor ogen heeft hoe het in het Hoofdlijnenakkoord
verwoord staat en hoe wij als drie partijen over artikel 23 van de Grondwet
spreken.Haar motie op stuk nr. 87 van afgelopen maandag is misschien wat naar
de achtergrond geschoven na de discussie over de motie van mevrouw Hirsi Ali.
Zij spreekt daarin de ambitie uit, witte scholen toegankelijker te maken voor
zwarte leerlingen. Kan zij concreet maken wat zij daarmee precies bedoelt
en hoe zij denkt dat aan te pakken?Mevrouw Lambrechts (D66):De strekking van de motie was tweeledig: witte scholen toegankelijker
maken voor zwarte leerlingen en zwarte scholen aantrekkelijker voor witte
leerlingen. Wij proberen allemaal voor dat probleem een oplossing te vinden.
Ik weet niet goed wat u bedoelt met de vraag of ik dat concreet kan maken.
Wij hebben in vijf begrotingsbehandelingen in successie besproken wat de belemmeringen
zijn voor ouders van zwarte kinderen om een witte school binnen te komen.
Zij weten soms niet dat je al heel vroeg je kind, soms nog in de luiers, moet
aanmelden. Soms zijn er hoge ouderbijdragen. Er kunnen allerlei mechanismen
zijn waardoor het niet mogelijk wordt, die school binnen te komen. Soms worden
er quoteringen gehanteerd. Dat kan 20% zijn, zoals de minister-president kennelijk
eerder heeft voorgesteld, maar 25% is ook een veel gehanteerd getal. Dat is
niet goed voor de integratie en de vrije keuze van ouders, waar u als CDA'er
natuurlijk een groot voorstander van bent. Dat belemmert de keuzevrijheid
van die ouders die graag hun kind naar die witte scholen zouden sturen.De heer Jan de Vries (CDA):Als ik het goed hoor, noemt mevrouw Lambrechts in ieder geval geen acceptatieplicht of het belemmeren van de keuzevrijheid van de ouders
als oplossing voor dit probleem.Mevrouw Lambrechts (D66):U moet mij niet uitdagen. U weet heel goed waar wij de afgelopen jaren
voor gepleit hebben. Ik weet ook dat wij een acceptatieplicht in deze kabinetsperiode
waarschijnlijk niet kunnen regelen. Als u mij vraagt of wij de ambitie hebben,
ooit nog te regelen dat ouders die keuzevrijheid hebben en vervolgens geaccepteerd
worden door de school waar zij hun kind graag geplaatst zien, dan blijft die
ambitie stijl overeind. Wij moeten die helaas kennelijk even in de ijskast
zetten.De voorzitter:Mevrouw Hamer? Ik geloof dat wat de heer Van der Vlies wil zeggen meer
aansluit bij dit punt. U kwam van verre. Het woord is aan de heer Van der
Vlies.De heer Van der Vlies (SGP):Mijn vraag sluit inderdaad naadloos aan op hetgeen mevrouw Lambrechts
zojuist zei. Wat ik in haar reacties bij interruptie miste, was de relatie
die zij ziet of juist niet ziet tussen de motie op stuk nr. 84 van mevrouw
Hirsi Ali en haar eigen motie op stuk nr. 87.Mevrouw Lambrechts (D66):Het zal helder zijn dat ik de motie niet in deze vorm had ingediend als
ik die niet zorgvuldig had geacht. Onderzoek is goed, maar daarmee worden
wel vijf tot zes stappen teruggezet. De snelle route naar een praktische oplossing
is het aannemen en uitvoeren van de motie van D66. Ik hoop dat wij op uw steun
kunnen rekenen.De heer Van der Vlies (SGP):Wij zullen daar natuurlijk constructief over nadenken.Mevrouw Lambrechts (D66):Het was mooi geweest als u die toezegging nu kon doen.De heer Van der Vlies (SGP):U weet welke omgevingsfactoren voor mij een rol spelen. De motie op stuk
nr. 84 gaat u evenwel om allerlei redenen te ver?Mevrouw Lambrechts (D66):Die gaat mij niet eens zozeer te ver. Wij willen overal een debat over
voeren. De motie is echter niet zorgvuldig geformuleerd. U hebt dat zelf ook
gezegd. Aan die motie zitten zoveel haken en ogen, dat het de vraag is of
wij via de weg van die motie snel ons doel bereiken. Nogmaals, ik ben bereid
om overal over te discussiëren. Ik zet zeker geen hek om artikel 23.
Dat is niet de bedoeling.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik wil aan iemand die van ver komt zeker in het kader van dit debat voorrang
verlenen. Ik liet de heer Van der Vlies daarom graag voorgaan. Misschien was
het ook wel een beetje symbolisch voor dit debat. Ik begrijp mevrouw Lambrechts
niet goed. Zij heeft gezegd dat zij de discussie over artikel 23 voor vier
jaar geparkeerd heeft omdat zij deel uitmaakt van het kabinet. Dat is een
eerlijk standpunt. Nu zegt zij echter dat zij bereid is om overal over te
praten. De moties op de stukken nrs. 84 en 87 lijken allebei te kunnen rekenen
op een Kamermeerderheid en het een hoeft het ander niet uit te sluiten. Kan
mevrouw Lambrechts toelichten of zij wel of niet een discussie over artikel
23 wil?In de motie op stuk nr. 87 staat dat de D66-fractie zwarte scholen aantrekkelijker
wil maken voor witte leerlingen. Ik ben benieuwd welke concrete stappen daartoe
gezet kunnen worden. Welke middelen en instrumenten kunnen daarvoor worden
ingezet? Hoe beoordeelt mevrouw Lambrechts het standpunt van het CDA om zaken
als OALT en Engels te verbieden? Zij ratelt wel maar ik weet niet wat haar
visie is op deze punten.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is lastig om mijn visie in twaalf minuten weer te geven maar gelukkig
geeft u mij met deze interruptie de kans om wat uit te weiden.U kunt mij 's nachts wakker maken voor artikel 23. Ik heb goede herinneringen
aan de debatten die ik met de heer Van der Vlies over dit onderwerp gevoerd
heb. Die waren altijd zorgvuldig. Ik hoop dat in de toekomst nog vaak te kunnen
doen. Het feit dat in het regeerakkoord is afgesproken dat de vrijheid van
onderwijs niet wordt aangetast, betekent natuurlijk niet dat het denken stilstaat.
Het terrein moet absoluut verkend worden. Maar ook als wij tot de conclusie
komen dat artikel 23 wellicht op onderdelen verheldering behoeft, kunnen wij
dat in deze regeerperiode niet regelen want voor een grondwetswijziging zijn
twee regeerperiodes nodig. Daarom is de route niet buitengewoon aantrekkelijk
omdat dan zes jaar geen stap verder gezet kan worden. Ik ben dan ook voorstander
van beide opties: debatteren over artikel 23 in de toekomst en het zoeken
van praktische oplossingen voor de problemen waarvoor wij nu staan. Ik denk
dat de motie die ik heb ingediend goede handvatten biedt.Uw andere vraag betrof het aantrekkelijk maken van zwarte scholen. Ik
denk dat dat inderdaad mogelijk is. Momenteel zijn sommige zwarte scholen
zo goed en aantrekkelijk dat witte ouders ernaar terugkeren. Dat is een buitengewoon
positief signaal. Als dat op een paar scholen mogelijk is, moet het ook op
meer scholen mogelijk zijn.Door mevrouw Kraneveldt is al gesproken over het antisemitisme op school.
Sommige leraren durven geen les te geven over de holocaust, durven niet te
spreken over joden uit angst voor antisemitische reacties en durven niet uit
te komen voor homoseksualiteit. De scholen noch de leraren lijken voldoende
toegerust. Ik verzoek de minister om in samenspraak met het onderwijs te bezien
welke hulp scholen nodig hebben en wat de overheid en zijzelf kunnen doen
om adequater te reageren zodat scholen veiliger worden.Nederland heeft een uitstekende Onderwijsinspectie en het is niet goed
voor het gezag en het aanzien van de inspectie wanneer een minister, niet
gehinderd door enige kennis van zaken, deze inspectie volledig onderuithaalt
door te stellen dat wij ook wel zonder kunnen. Eerder hoorden wij soortgelijke
onzin uit de mond van de fractievoorzitter van de PvdA. Ik hoop dat de minister
van Onderwijs daar afstand van wil nemen. Ook de inspectie heeft te maken
met efficiencykorting. Hoe gaat dat vertaald worden? Hoe staat het met de
in de wet verankerde afspraak dat de inspectie eenmaal per jaar de scholen
bezoekt? Juist als er twijfel bestaat of scholen wel voldoende bijdragen aan
integratie in de Nederlandse samenleving, kan de inspectie ons inzicht verschaffen.
Daartoe moet zij dan wel in staat worden gesteld en ook daarover heb ik een
motie ingediend in het integratiedebat. Wij hebben de indruk dat jonge universiteiten onterecht in een achterstandssituatie
verkeren met betrekking tot de onderzoeksgelden. Wij hebben daarvoor een oplossing
gezocht en bereiden nu een amendement voor. Ik hoor daarover graag het oordeel
van de minister.Het kunstvakonderwijs heeft al een aantal jaar problemen. Eigenlijk zijn
deze problemen blijven liggen toen onverhoeds het kabinet-Kok II viel en toenmalig
staatssecretaris Van der Ploeg niet meer in staat was – of niet wilde,
maar dat weet ik niet – om dat goed op te lossen. De onderwijsinstellingen
zitten in een spagaat tussen de numerus fixus op studenten enerzijds en anderzijds
een daarmee samenhangende krappe bekostiging. De instellingen hebben zelf
een voorstel gedaan om tot een oplossing te komen. Graag zou ik de staatssecretaris
willen vragen of zij bereid is langs de lijnen die worden aangereikt, tot
een oplossing te komen.De voorzitter:De heer Van Dam mag nog één vraag stellen.De heer Van Dam (PvdA):Voorzitter. Als dat van u mag, wil ik mijn vraag graag in twee delen knippen.De voorzitter:Goed.De heer Van Dam (PvdA):D66 had twee hoofdpunten bij de afgelopen verkiezingen: enerzijds de democratische
vernieuwing en anderzijds investeren in onderwijs en de kenniseconomie. Welke
van die twee is nu het belangrijkste?Mevrouw Lambrechts (D66):Beide en beide zijn gerealiseerd.De heer Van Dam (PvdA):Beide hoofdpunten zijn volgens u gerealiseerd. Daar kom ik zo op terug.
Over de gekozen burgemeester en democratische vernieuwing was uw fractieleider
heel helder: als die gekozen burgemeester er niet komt, dan blazen wij het
kabinet op.Mevrouw Lambrechts (D66):Die opmerking komt voor uw rekening, want dat is niet mijn conclusie.
Ik merk wel op dat het goed is dat zo snel na aanvang van dit kabinet, een
prima voorstel is ingediend door minister De Graaf.De heer Van Dam (PvdA):Uit de uitspraken van de heer Dittrich blijkt helder hoe belangrijk de
gekozen burgemeester is voor de D66-fractie. Het Centraal planbureau heeft
voor ons een doorberekening gemaakt en hieruit blijkt dat het onderwijs en
de kenniseconomie er volgend jaar netto op achteruitgaan. Ik ga ervan uit
dat het CPB het beste kan rekenen van iedereen in Nederland. Hoe belangrijk
zijn onderwijs en de kenniseconomie voor de D66-fractie, als mevrouw Lambrechts
accepteert dat dit kabinet daarin niet investeert, maar erop bezuinigt?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben het er niet mee eens. Ik wil niet zeggen dat er geen pijn is, maar
ik kan u zeggen dat het bescheiden pijn is in vergelijking met andere terreinen.
Onderwijs draagt een relatief klein deel van de bezuinigingen, ik geloof zo'n
4%. Een groot deel van de investeringen, 23%, komt daarentegen ten goede aan
onderwijs. Ik heb de rekensommen daarstraks ook gehoord en ik ben het daarmee
eens. Natuurlijk staan hier nog de oude rekensommen van 650 mln euro in de
min die betrekking hebben op de loonmatiging, maar gelet op het najaarsakkoord
dat hopelijk geëffectueerd zal worden, kun je niet meer volhouden dat
het gewoon een optelsom is van bezuinigingen. Overigens wil ik ze best even
met u doornemen. Op de mbo-prestatiebeurs wordt 300 mln bezuinigd. U weet
ook dat dit voornamelijk een kasschuif is en u weet misschien ook dat van
die groep op dit moment eenderde de eindstreep niet haalt. Je zou dat kunnen
zien als een argument om het niet te doen, maar je zou ook kunnen zeggen dat
het een creatieve manier is om ertoe bij te dragen dat deze mensen de eindstreep
wél halen. Het is nu wel heel gemakkelijk om er halverwege mee op te
houden. Zo'n prestatiebeurs kan misschien de druk zodanig opvoeren dat zij
doorgaan.De heer Van Dam (PvdA):Over dat laatste punt komen wij morgen wel te spreken. Het gaat nu even
om het financiële plaatje. Als wij aan het CPB vragen om de feiten op
een rijtje te zetten, dan is dat niet iets waar je het wel of niet mee eens
kunt zijn. Feiten zijn feiten en cijfers zijn cijfers. U zegt dat je de korting
op overheidslonen die doorwerkt naar het onderwijs, niet mag meetellen. Dat
vind ik discutabel, maar ik zal die korting desondanks even buiten beschouwing
laten. Zelfs dan wordt er volgens het CPB volgend jaar een half miljard bezuinigd
op onderwijs en de kenniseconomie. Dat is geen mening, maar dat zijn feiten.
Ik vraag naar uw mening over die feiten.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben het daar niet mee eens. Er worden volgens dit plan ook forse investeringen
gedaan. Vorig jaar stond er voor het hoger onderwijs een korting van 143 mln
euro gepland waar geen investeringen tegenover stonden. Nu is er sprake van
een investering van 270 mln in het hoger onderwijs en van 184 mln in het Innovatieplatform.
In echt geld is dat bijna één miljard. U kunt dan wel zeggen
dat dit niets is, maar daarmee ben ik het niet eens.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Het onderwijs heeft te weinig geld en ik heb te weinig spreektijd,
dus dat schept een band.Scholen vragen van het Rijk werkbare regels en voldoende middelen. Daarvan
is de afgelopen twintig jaar geen sprake geweest. Het beleid werd gekenmerkt
door een dodelijke combinatie van grootschalige hervormingen en zeer forse
bezuinigingen. Ook met deze begroting voor OCW voor het jaar 2004 schiet het
onderwijs erg weinig op. De scholen krijgen nu wel autonomie, maar zij krijgen
weer geen geld. Het afgelopen weekend sprak ik een vmbo-leraar. Hij vertelde
mij, zich te schamen voor het lekkende dak en de vieze wc. De leerling die
op hem afkwam en zei "meester het is zo koud, ik kan niet denken", heeft hij
geen antwoord kunnen geven. Uiteindelijk is het in het onderwijs vrij simpel:
zonder extra geld lossen wij dit soort grote knelpunten niet op. Daarom pleit
de fractie van GroenLinks in 2004 voor 1 mld extra voor onderwijs; zie
onze tegenbegroting.Nergens zijn er zoveel hogeropgeleiden met een diploma als in Nederland.
Dat is fantastisch, maar nergens zijn er zoveel schooluitvallers en ongediplomeerden.
Dat is een maatschappelijke schande. Toch heeft onze minister-president het
alleen maar over het laten schitteren van de sterren. Mijn fractie kiest
voor een andere benadering. Wij kiezen voor de basis van het onderwijs. Niet
alleen de sterren moeten schitteren, maar wij moeten proberen van iedereen
een ster te maken. Daar moet de komende vier jaar de prioriteit liggen. Wie
moeten straks immers de innovatieve producten van de heer Balkenende fabriceren?
Daarom vraag ik de minister om helderheid over deze keuze van het kabinet.Het regeerakkoord gaat uit van een nieuwe verdeling van de achterstandsmiddelen.
Kinderen uit een achterstandssituatie die op eigen kracht een zesje halen,
zijn wat ons betreft daarvan de dupe. Ook als zij met wat extra hulp een acht
kunnen halen, vindt de minister dat zesje blijkbaar wel genoeg. Niet alleen
is dat onrechtvaardig; het is ook een verspilling van talent. De uitwerking
van de nieuwe verdeling, de kleutertoets, is al helemaal onzalig: geldverslindend,
bureaucratisch en fraudegevoelig. Kortom: niet doen! Waarom kiezen wij niet
voor een rechtvaardig, simpel en doeltreffend alternatief? Verdeel de middelen
op basis van de opleiding van de verzorgende ouder en op basis van de taalsituatie
thuis. Graag verneem ik een reactie hierop.Met de heer De Vries heb ik gesproken over de ambitie van het achterstandsbeleid.
De doelstelling om in 2006 de taalachterstand met een kwart te verminderen,
leek al onhaalbaar. Nu, met een bezuiniging van 20% op het budget, plus de
afschaffing van OALT, is dit gewoon onhaalbaar. Laten wij daarover eerlijk
zijn. Ik vraag de minister niet alleen om uitleg, maar vooral ook om eerlijkheid.
Daaraan heeft het onderwijs behoefte.Dan kom ik op de kwestie van de witte en zwarte scholen. De minister zei
vorige week in een artikel in NRC Handelsblad terecht dat niet alle zwarte
leerlingen achterstandsleerlingen zijn. Dat klopt en het is een belangrijke
waarheid. De minister zei echter ook: accepteer de etnische segregatie. Dat
is onjuist. De fractie van GroenLinks doet dat in ieder geval niet. Scholen
moeten zoveel mogelijk een afspiegeling zijn van hun buurt. Wie gescheiden
leert, zal straks gescheiden leven. De maatschappelijke prijs van voortdurende
segregatie in het onderwijs zal straks enorm hoog zijn. Om hiervoor een praktische
oplossing te bieden, vraag ik de minister om middelgrote en grote gemeenten
te verplichten om in samenwerking met alle scholen jaarlijks een plan op te
stellen om segregatie tegen te gaan. Dit plan moet kort zijn, concreet en
actiegericht. Het is aan de scholen om te bepalen hoe zij dit doen. Wij moeten
de lokale situatie honoreren. Mij, als politicus, gaat het erom dat de gemeenten
er iets aan doen. De minister zou er wat mij betreft op moeten toezien dat
elke school zijn verantwoordelijkheid neemt. Als ouders de grondslag respecteren,
kan geen leerling worden geweigerd. Het is wel heel erg belangrijk dat ouders
dan de garantie krijgen dat het onderwijs op scholen bij hen in de buurt goed
is. De voorgestelde bezuinigingen op het achterstandsbeleid moeten hiervoor
radicaal van tafel.Mevrouw Kraneveldt (LPF):De heer Vendrik zegt dat scholen een afspiegeling moeten zijn van de wijk
waarin zij staan. Er zijn helaas heel veel zwarte wijken in Nederland. Dat
betreur ik waarschijnlijk net zozeer als de heer Vendrik. Hij zegt dat samenwerking
tussen gemeenten en scholen moet worden gestimuleerd. Ik vraag mij echter
af of dat lukt als de minister geen dwangmiddelen heeft om dat te realiseren
en als er geen plichten zijn. Is de heer Vendrik bereid om maatregelen te
ondersteunen waarin een verplichting is opgenomen? Raakt dat niet aan de vrijheid
van onderwijs waar hij net zo heftig voor heeft gepleit?De heer Vendrik (GroenLinks):In de toelichting die ik net gaf, zitten plichten. Ik constateer in het
debat over segregatie in het onderwijs dat iedereen het erover heeft, maar
dat er eigenlijk sprake is van een soort georganiseerde onverantwoordelijkheid.
Ik weet niet wie ik waarop kan aanspreken waar het gaat om het tegengaan van
segregatie in het onderwijs.Ik vind niet dat wij hier in Den Haag moeten vaststellen hoe de segregatie
moet worden aangepakt. Daarvoor is de situatie in de steden, vooral in de
middelgrote, veel te divers en zijn de oorzaken van de segregatie veel te
divers. De ene keer is de oorzaak dat een wijk in de loop der jaren van kleur
is verschoten en de school daarmee geen tred heeft gehouden. Een andere keer
gaat het om een bijzondere school die kinderen van allochtone afkomst weigert.
Het kan ook een zwarte school zijn die witte kinderen weigert. Zelfselectie
door ouders kan ook een oorzaak zijn, dus dat zwarte ouders hun kinderen liever
naar een zwarte school sturen en dat witte ouders kiezen voor een witte school.
Er zijn verschillende oorzaken voor het ontstaan van segregatie. Het probleem
kan dus niet met één maatregel worden opgelost. Ik zou er tenminste
geen weten. Ik zou daarmee onrecht doen aan de lokale situatie en aan de verantwoordelijkheid
van scholen. Ik heb mijn voorstel gedaan omdat ik wil dat gemeenten plannen
maken. Er moeten geen dode pakken papier worden geproduceerd. Er moet concreet
en actiegericht worden gewerkt in samenwerking met scholen.Er staat één doel voorop: de segregatie in het onderwijs
moet teruglopen. De school moet zoveel mogelijk een afspiegeling zijn van
de bevolking van de buurt. Als de school zwart is omdat de buurt zwart is,
stopt de verantwoordelijkheid van Onderwijs. Dan hebben wij te maken met een
kwestie van Volkshuisvesting. Dat is ook in hoge mate een verantwoordelijkheid
van gemeenten. Daarom vind ik het logisch om de verantwoordelijkheid bij hen
te leggen. Ik zie dat veel gemeenten initiatieven nemen. Zij timmeren bijvoorbeeld
flink aan de weg met voorschoolse educatie, er worden huisbezoeken afgelegd,
er is schoolbegeleiding of er worden scholen samengevoegd. Ik zie allerlei
initiatieven, maar ik kan niemand aanwijzen die echt verantwoordelijk is en
die wat mij betreft de plicht moet hebben om er iets aan te doen. Dat doe
ik met dit voorstel. Het lijkt mij tamelijk verplichtend. Geen enkele school
in de gemeenten die wat mij betreft die plicht krijgen, kan zich eraan onttrekken.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik ben blij dat ik de heer Vendrik extra spreektijd heb gegeven. Ik ben
het eens met wat hij zegt. Ik vind alle maatregelen die hij voorstelt prima.
Het probleem blijft dat er geen verplichtingen kunnen worden opgelegd. Ik
ben het ermee eens dat de minister een heel grote verantwoordelijkheid heeft
voor het aanzwengelen en aanjagen en voor het stimuleren van zaken. Er is
echter geen dwanginstrumentarium. Is de heer Vendrik bereid om de minister zo'n instrumentarium te geven of om erover na te denken? Anders
blijft het immers toch vrijblijvend.De heer Vendrik (GroenLinks):Nee, het blijft niet vrijblijvend. Gemeenten die zich onttrekken aan de
plicht om antisegregatiebeleid te voeren, komen op de koffie. Ik wil graag
een keer doordebatteren over de vraag hoe zij op de koffie komen. Laten wij
echter eerst vaststellen dat gemeenten die plicht hebben. Als een school in
de betreffende gemeente stelselmatig weigert om zich te voegen naar een plan
dat de gemeente in overleg met scholen heeft opgesteld om de segregatie te
bestrijden, moet dat consequenties hebben. Ik vind het allereerst belangrijk
dat helder wordt wat de plichten zijn. Het moet duidelijk zijn wie waarop
kan worden aangesproken. Ik vind het ook belangrijk om vast te stellen dat
er heel veel scholen zijn die heel erg hun best doen om er iets van te maken.
Zij hebben soms last van een gemeente of een school verderop die niet meewerkt
of van een buurgemeente die de boel loopt te frustreren door niet mee te werken.
Ik vind het belangrijk om dat te honoreren. Ik wil segregatie krachtig bestrijden,
maar dan wel met respect voor de lokale situatie. Als men uiteindelijk de
verantwoordelijkheid niet neemt, nog los van de vraag hoe die precies wordt
ingevuld – daar is de regie aan de gemeenten, in samenwerking met de
scholen – dan zal dat uiteindelijk consequenties hebben, in termen van
aanwijzingen van de minister of van een onderwijsinspecteur die erop af stapt.
Het kan consequenties hebben in termen van bekostiging, zoals in het onderwijs
überhaupt al gebeurt. Als men niet voldoet aan de eisen die de wet stelt,
is het op een gegeven moment einde oefening. Dit is wat mij betreft een nieuw
element, waarop scholen en gemeenten mogen worden afgerekend.De Kamer heeft in 2002 met het amendement-Rabbae/Arib een bedrag van naar
ik meen 2 mln vrijgespeeld voor schoolinternaten. Dat zijn goede initiatieven
vanuit het veld, waarmee achterstanden worden voorkomen. Zij zijn eigenlijk
tamelijk goedkoop. Ik verzoek de minister, te overwegen om de regeling te
continueren en daarbij ook heldere eisen te stellen aan de internaten. Dat
is in de afgelopen periode niet gebeurd.Ik kom te spreken over het vmbo. Wij kennen allemaal het credo "de leerling
centraal". Daar ben ik voor en dus hebben wij het de leerlingen ook maar eens
zelf gevraagd. Wat vinden zij van het vmbo? Zij hebben het ons laten weten.
Landelijk geeft een kwart van de vmbo-leerlingen zijn school een onvoldoende.
In de grote steden is dat zelfs 40%. Waar het hele voortgezet onderwijs onder
leerlingen een dikke zeven scoort, moet het vmbo het doen met een mager zesje.
De onvrede over lokalen, lesmateriaal en aandacht van leraren is groot. Driekwart
vindt de les niet interessant en er wordt slecht naar ze geluisterd. Een op
de drie leerlingen in de grote stad voelt zich niet veilig op school. De prestatiebeurs
mbo van het kabinet is voor een op de drie leerlingen een reden om af te zien
van doorstromen naar het mbo. Ik overhandig de bewindslieden en hun collega's
de resultaten, met een politieke boodschap. Bewindslieden, zet het vmbo op
zeven! Dat vraagt investeren, investeren en nog eens investeren. Meer persoonlijke
aandacht voor leraren, begeleiders en mentoren, betere beloning voor de vmbo-leraar,
medezeggenschap voor leerlingen, meer zorg voor zorgleerlingen, onderwijs
op maat en zorg nou dat het dak niet lekt, minister! Ik hoor graag een reactie
op de uitkomsten van de enquête en het plan dat is bijgevoegd.Ik doe de collega's het voorstel, te overwegen van het vmbo een groot
project te maken, zodat de Kamer er meer bovenop zit en de vinger aan de pols
kan houden.Als wij de leerling centraal willen stellen, vraagt dat veel, heel veel
van leraren: meer handen in de klas, lagere werkdruk, een brede school en
vooral ruimte voor verdere professionalisering van directie en leerkrachten.
Bovenal zou de eer van het werk van het leraarschap hersteld moeten worden.
Ik heb er de vorige week ook al over gesproken. In het sociaal akkoord dat
het kabinet met de sociale partners dreigt af te sluiten wordt er vanaf 2005
nog eens ongeveer 150 mln bezuinigd op de lonen in het onderwijs. De marktsector
zal deze bevriezing echt niet meemaken, zodat er weer opnieuw achterstand
ontstaat. De operatie-Van Rijn is halverwege afgebroken en nu krijgen wij
dit weer. Hebben wij echt niets geleerd van de afgelopen twintig jaar? Ik
vraag de minister om een uitgebreide reactie. Zo blijft het dweilen met de
kraan open. Als de recessie voorbij is – en dat gaat gebeuren –
loopt het lerarentekort straks weer verder op. De taakstelling van een tekort
van 2200 leraren in 2007 blijft dan ver uit beeld. Ik vraag de minister om
urgentie en een brede aanpak en ook gewoon ordinair opnieuw om meer geld.
Waar blijft dat, minister?Het hoger onderwijs doe ik vandaag tekort, want ik heb geen tijd. Ik beloof
dat het op een ander moment terugkomt. De bezuinigingen op het hoger onderwijs
het vorig jaar hadden wat ons betreft snel van tafel gemoeten. Zij liggen
er nog steeds. Er komt nu langs een andere route weer geld bij, maar de optelsom
en de aftreksom hebben een negatieve uitkomst, ook voor het hoger onderwijs.
Ik herhaal een vraag van verleden week. Blokkeert de heksenjacht van de commissie-Schutte
de vernieuwing van het onderwijs? Ik wacht op het antwoord hierop.Kortheidshalve wijs ik ook nog op het nieuwe voorstel inzake de studiefinanciering
dat wij samen met de PvdA en de LSVb hebben gedaan. De heer Van Dam heeft
er uitvoerig over gesproken, de teksten liggen klaar.Mevrouw Joldersma (CDA):Nadat de heer Van Dam had gesproken, heb ik het voorstel kunnen lezen.
Ik heb u ook horen zeggen dat het een voorstel voor een academicibelasting
is. Ik heb begrepen dat de PvdA een half jaar geleden geen voorstander van
zo'n belasting was; zij wilde toen ook 500 mln op de studiefinanciering bezuinigen.
U wilt er blijkbaar niet op bezuinigen, maar het bestaande budget in stand
houden. Hebt u de PvdA overgehaald of begrijpt de PvdA het voorstel niet?De heer Vendrik (GroenLinks):Als ik moet kiezen, zeg ik natuurlijk dat ik de PvdA heb omgepraat. Maar
daar gaat het uiteraard helemaal niet om. Wij hebben nagedacht over de betekenis
van een nieuw studiefinancieringsstelsel en wij hebben bekeken over welke
ontwikkelingsrichting wij het eens zouden kunnen zijn. Het is volstrekt terecht
als u zegt dat GroenLinks altijd al een voorstander van een academicibelasting
is geweest. Het staat ook in ons laatste verkiezingsprogramma; het
staat op schrift, het is een feit en ik hoef het ook helemaal niet onder stoelen
of banken te steken. Het is ook een element in het plan, maar niet noodzakelijkerwijze
hét element waarom het zou draaien. Ik vind het belangrijk om met de
staatssecretaris een debat over studiefinanciering te voeren, want er is veel
mis. Ik vrees net als de PvdA en de LSVb dat er weer vier jaar niets zal worden
gedaan. Omdat er in de komende vier jaar geen extra geld voor onderwijs komt
en omdat er op dit punt weinig moed bij de coalitiepartijen is, vrees ik dat
wij over vier jaar hetzelfde stuk kunnen schrijven, omdat de problemen blijven
bestaan. Wij hebben ze uitvoerig benoemd in ons stuk, wij hebben aangegeven
wat wij anders willen en wij hebben erbij vermeld hoe dat zou kunnen worden
gefinancierd.Wil de staatssecretaris de noodzaak bevestigen van het behoud van ECHO,
het expertisecentrum voor diversiteitsbeleid? Zij heeft dit in 1995 samen
met de HBO-raad en de VSNU zelf opgericht; er gaat nu heel veel veranderen
in de financiering van dit centrum. Wat is zij van plan om de continuïteit
van dit centrum te waarborgen? Nu hebben wij eindelijk een centrum met heel
veel expertise op dit terrein en nu gaan wij het afbreken. Graag helderheid
op dit punt.Dan nog het gesodemieter met de AWBZ-middelen in het onderwijs. Hoe zit
het nu precies? Er wordt in het veld al op vooruitgelopen dat er geen zorgmiddelen
uit de AWBZ meer in het onderwijs mogen worden ingezet. Het lijkt wel alsof
er geen enkel duidelijk besluit over genomen is. VWS en OCW begrijpen elkaar
verkeerd als het gaat om wat zorgmiddelen zijn en wie wat betaalt. Het lijkt
mij erg goed om grote problemen te voorkomen en ze, voorzover ze er al zijn,
snel op te lossen. Als het de praktijk wordt dat er vanuit de AWBZ geen geld
meegegeven wordt aan leerlingen die zorg behoeven, bijvoorbeeld gewoon voor
het vervoer naar school, dan zijn wij verder van huis dan ooit. Wij moeten
echt voorkomen dat wij kinderen met een handicap zouden dwingen om terug te
gaan naar het speciaal onderwijs.Tot slot. Waar mogen wij deze bewindslieden op afrekenen? Ik mis bij hen
de ambitie om de segregatie in het onderwijs aan te pakken. Waar blijven doelstellingen
en ambities om de kwaliteit van het vmbo – wat mij betreft is dit voor
de komende vier jaar een speerpunt – te verbeteren? Deelt de minister
de mening dat het vmbo echt op zeven moet? Zo ja, hoe gaat zij dit dan bewerkstelligen?
Ik constateer wel dat er tamelijk ambitieuze doelstellingen zijn op het gebied
van het tekort aan leraren, voortijdig schoolverlaten en het achterstandenbeleid,
maar ik zie een grote discrepantie tussen deze doelstellingen, het beschikbare
geld en het instrumentarium. Ik heb het voor het achterstandenbeleid al aangegeven
en voor het tekort aan leraren geldt volgens mij hetzelfde. Met dit beleid
halen wij het niet. En wij moeten nog eens met de staatssecretaris naar aanleiding
van haar brief van dit weekend bespreken wat nu precies haar doel is, wat
er in 2003 gerealiseerd is, wat dit voor het beleid in 2007 betekent en waarop
het beleid afgerekend mag worden. Op alle punten is er te weinig geld, zijn
de doelstellingen niet duidelijk of is het instrumentarium onduidelijk. Het
moet in dat gesprek helder worden. De minister kan in de komende jaren rekenen
op een scherpe fractie van GroenLinks, want onduidelijkheid over de doelstellingen
waaraan wij het onderwijs, ministers en staatssecretarissen nu eindelijk kunnen
houden, mag er niet toe leiden dat wij over vier jaar weer niet weten waarover
wij vandaag hebben gesproken en waarop wij deze bewindslieden in 2007 bij
gelegenheid van de verkiezingen moeten afrekenen. Daar zou het in dit debat
toch ook een beetje over moeten gaan.De heer Slob (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. In de afgelopen weken zijn wij als Kamerleden
getuige geweest van een zeer kordaat optredende minister van OCW. Onder andere
bij debatten over de flexibilisering van de schooltijden en de tweede fase,
vanmorgen ook al door collega De Vries genoemd, liet zij blijken over een
zeer krachtige bestuursstijl te beschikken. In duidelijke bewoordingen maakte
de minister vorige week ook duidelijk de vrijheid van onderwijs hoog in het
vaandel te hebben geschreven. Dat is ook wel nodig met een op dit punt zwabberende
coalitiepartner. De fractie van de ChristenUnie heeft waardering voor het
optreden van de minister van OCW tot nu toe. Dat geldt ook voor staatssecretaris
Nijs, die in deze nieuwe kabinetsperiode veel beter in haar bestuurlijke vel
lijkt te zitten. Ik hoop dat de beide bewindslieden – staatssecretaris
Van der Laan komt 24 november aan de beurt, zoals zij weet – mijn inleidende
woorden niet zullen vergeten, als ik in het vervolg van mijn betoog een aantal
harde noten zal kraken over het beleid. Helaas is dat noodzakelijk.Allereerst wil ik ingaan op de financiële kant van het beleid. Andere
collega's hebben er ook over gesproken. Het beeld in de formatie was dat overal
op bezuinigd werd, maar niet op onderwijs. Integendeel, deze sector zou maar
liefst 700 mln extra mogen investeren. Tegenover deze intensiveringen staan
echter zodanige ombuigingen dat het structurele extra bedrag ver onder de
700 mln blijft. De euforie over veel meer geld voor het onderwijs, met name
bij D66, is dus enigszins misplaatst, ook als wij naar deze begroting en het
meerjarig perspectief kijken. Ook voor het onderwijs betekent het de komende
jaren dat op veel terreinen hard moet worden gebikkeld met minder geld.In de begroting staan opnieuw mooie woorden over autonomievergroting en
deregulering. Door meer globale wetgeving ontstaat er inderdaad ruimte voor
scholen. Wij vinden dat ook een goede zaak. Tegelijkertijd constateer ik dat
de overheid het toezicht zodanig wil versterken, dat ik betwijfel of scholen
de grotere beleidsvrijheid ook daadwerkelijk durven oppakken. Ik ben niet
tegen versterking van toezicht. Het is een logische stap als gevolg van de
terugtrekking van de overheid uit de onderwijssector. Wanneer het toezicht
te gedetailleerd wordt, bestaat echter het gevaar dat scholen in een kramp
schieten. Veilig voldoen aan de eisen van de toezichthouder wordt dan aantrekkelijker
dan zelfbewust eigen keuzes maken. Wij dreigen dan terecht te komen in een
situatie van een overspannen waarborg en te weinig variëteit.Het toezicht op de scholen moet de autonomievergroting niet in de wielen
rijden. Hoe beoordeelt de minister vanuit deze stellingname haar voornemens
op het gebied van versterking van het toezicht? In dit verband vraag ik ook
aandacht voor de toetsingskaders waarmee de inspectie nu in
het basis- en voortgezet onderwijs op pad gaat. Ik kan mij niet aan de indruk
onttrekken dat die behoorlijk gedetailleerd zijn. Dit werkt bij scholen de
neiging in de hand, zich veilig te richten op de eisen van de inspectie in
plaats van zelfbewust eigen wegen in te slaan. Dat wilden wij toch ook graag
bewerkstelligen met de Wet op het onderwijstoezicht die wij hier twee jaar
geleden hebben aangenomen. Dwingen de uitgangspunten autonomievergroting en
variëteit niet tot een globaler kader? Graag krijg ik daarop morgen een
reactie van de minister.In de beleidsagenda lees ik dat de minister met het primair en voortgezet
onderwijs meerjarenafspraken wil maken. Daarover hebben wij ook brieven ontvangen.
Ook hier is enige scepsis op zijn plaats. Waar deze meerjarenafspraken in
ieder geval niet toe moeten leiden, is een invulling van de vrijgekomen beleidsruimte
van bovenaf. Als wij met de ene hand de scholen ruimte geven, moeten wij die
ruimte niet met de andere hand terugpakken. De minister dreigt toch in deze
valkuil te stappen.Een aantal collega's heeft al over de toetsen gesproken in bewoordingen
die ik met zeer veel waardering heb aangehoord. Ik doel dan op de collega's
De Vries, Balemans en Lambrechts. Ik spreek nu over de coalitiepartijen, maar
mevrouw Hamer hoort er natuurlijk ook bij. Haar naam staat zelfs onder mijn
amendement. Er waait een toetsvirus rond in het onderwijs. Mogelijk is dat
ingegeven door een samenleving die steeds prestatiegerichter wordt. Eén
keer vergissen kan nog. Dat was in 1995; staatssecretaris Netelenbos kwam
toen ook terug op haar besluit. Twee keer kan misschien ook nog wel. Ik denk
aan het regeerakkoord van het kabinet-Balkenende I. Maar nu wordt een derde
poging gewaagd, als ik de begroting goed lees, om de scholen te verplichten
om straks een zogenaamde kleutertoets af te nemen. Voor wie doen wij dit eigenlijk?
Niet voor de scholen, die om verschillende legitieme redenen al hebben laten
weten dat zij hier absoluut niet op zitten te wachten. Niet voor de kleuters,
over wier kwetsbare ruggen een weinig doordacht toetsencircus wordt losgelaten;
ook toetsdeskundigen plaatsen grote vraagtekens bij dit voornemen. Evenmin
doen wij het voor de politiek. Het is vorig jaar al gebleken bij de begrotingsbehandeling
en het is ook vandaag weer gebleken dat de meeste fracties, waaronder regeringsfracties,
hier niet op zitten te wachten.Het kan toch niet zo zijn dat het kale feit dat hier iets over in het
regeerakkoord staat, de minister tot "Sturm und Drang" op dit punt aanzet?
Laten we, alstublieft, zelf blijven nadenken. Daarom vraag ik ook de minister
te stoppen met het van bovenaf aan de scholen opleggen van toetsen. Als de
minister dit niet wil doen, moet de Kamer zich daar maar over uitspreken.
Ik heb inmiddels een amendement ingediend om het gereserveerde geld voor de
toetsen over te hevelen naar de bestrijding van onderwijsachterstanden.Juist als het gaat om de onderwijsachterstanden, heeft mijn fractie grote
zorgen over het beleid dat daarvoor wordt ingezet. Die zorgen worden weliswaar
enigszins genuanceerd door de brief van afgelopen week, maar zij worden daardoor
niet weggenomen. Dit kabinet heeft de mond vol over "meedoen". In het kader
daarvan is het dringend gewenst dat het onderwijs achterstanden bestrijdt.
Een korting op het beleid dat deze bestrijding moet realiseren, is hier geheel
mee in strijd. Is het straks nog wel eerlijk om scholen en gemeenten af te
rekenen op de doelstellingen van het beleidskader? Met het eerder door mij
genoemde amendement probeer ik de schade nog enigszins te herstellen. Ik ga
ervan uit dat wij, lopende deze convenantsperiode, de spelregels niet gaan
veranderen want dat lijkt mij niet gewenst.Ronduit kwalijk – het spijt mij dat ik zulke harde woorden moet
gebruiken, maar hier gaat een debat achter schuil – vindt mijn fractie
de ontstane situatie rond de bekostigingswijziging voor de schoolbegeleidingsdiensten.
Wij staan achter de wijziging; wij hebben destijds ook de motie-Cornielje
gesteund. Ik kon echter mijn ogen niet geloven, toen ik las dat het kabinet
geen middelen beschikbaar wil stellen voor flankerend beleid. Tegen alle afspraken
in wordt de rekening van deze bekostigingswijziging eenzijdig bij de schoolbegeleidingsdiensten
neergelegd. Vanuit het oogpunt van zorgvuldigheid en betrouwbaarheid van de
overheid vind ik dat zeer ongewenst. Dit standpunt is op geen enkele manier
te verantwoorden en mijn fractie wenst hier geen verantwoordelijkheid voor
te nemen. Wij vinden eigenlijk dat de minister dit probleem moet oplossen
en het niet op het bordje van de Kamer moet neerleggen. Inmiddels heb ik samen
met mevrouw Hamer een tweetal amendementen ingediend om eraan tegemoet te
komen en het probleem op te lossen, zoals wij het destijds ook met elkaar
hebben afgesproken.De heer Jan de Vries (CDA):De heer Slob verwijst naar de amendementen die hij samen met mevrouw Hamer
heeft ingediend. In deze amendementen wordt een enorm bedrag vrijgemaakt voor
de komende vijf jaar om de schoolbegeleidingsdiensten tegemoet te komen. Daarmee
gaat hij voorbij aan het bedrag dat verzocht is door de schoolbegeleidingsdiensten
zelf en dat lager is dan het aldus vrijgemaakte bedrag. Graag verkrijg ik
daarop een toelichting.Ik wijs er voorts op dat een zorgvuldige overgangsperiode is voorgesteld
door de minister, zoals verwoord in de brief. Mijn vraag is dan ook of dit
wel een goede prioriteitsstelling is van de fractie van de heer Slob.De heer Slob (ChristenUnie):Ja, dit is een uitstekende prioriteitenstelling, ook in het kader van
de afspraken die wij destijds met staatssecretaris Adelmund hebben gemaakt
over de wijze waarop wij deze problematiek zouden gaan aanpakken. Overigens
fluctueren de bedragen nogal die door de schoolbegeleidingsdiensten worden
aangevraagd. Er zijn verschillende bedragen genoemd en wij denken dat dit
bedrag, zoals wij het hebben vastgelegd in het amendement, tegemoet komt aan
de grote hoeveelheid extra kosten die op de schoolbegeleidingsdiensten zullen
afkomen.Wat u in een reactie op mijn interruptie aangaf, namelijk dat het een
beetje wordt getemporiseerd en dat er wat met de btw zal worden gedaan, zie
ik als doekjes voor het bloeden die het probleem waar het om gaat, niet aanpakken.
Daartoe is het nodig dat de Kamer extra geld beschikbaar stelt en dat wij
doen wat wij destijds hebben beloofd. De minister legt op dit moment echter haar handen over elkaar en zegt: sorry, ik heb geen geld. Daarmee
laat zij het lopen en zo kan het niet.De heer Jan de Vries (CDA):U kunt niet beide doen: én temporiseren, én méér
geld. Dan moet u kiezen. Wat kiest u dan?De heer Slob (ChristenUnie):U heeft mijn amendement gezien. Het lijkt mij duidelijk.Voorzitter. Ik kom bij de Nederlandse taal, een onderwerp waar mijn fractie
de afgelopen jaren regelmatig aandacht voor heeft gevraagd, in die zin dat
wij ons zorgen maken over de ontwikkeling van het gebruik van de Nederlandse
taal, ook in het onderwijs. Wij hebben zelfs destijds, samen met de CDA-fractie,
initiatiefwetsvoorstel ingediend om in de Grondwet waarborgen op te nemen
voor het gebruik van de Nederlandse taal. Dat heeft het toen helaas niet gehaald.
Mogelijkerwijs komen wij nog eens met een herhaling op dat punt. Wij maken
ons er namelijk zorgen over, als wij zien hoe een en ander zich in het onderwijs
ontwikkelt. De heer De Vries heeft zelf al gesproken over het tweetalig onderwijs
zoals dat op basisscholen plaatsvindt. Wij zien dat door het toenemende chatten
door scholieren het goede gebruik van de Nederlandse taal er niet beter op
wordt. Wij zien binnen het hoger onderwijs dat langzaam maar zeker de Nederlandse
taal verdrongen wordt, tot en met de bordjes in de universiteiten en de hogescholen
toe. Welke concrete plannen heeft de minister om een goed gebruik van de Nederlandse
taal te blijven waarborgen?Zorgen maken wij ons ook over de toenemende schoolkosten. Het is een onderwerp
dat met grote regelmaat is aangekaart; destijds hebben wij samen met de SP-fractie
pogingen gedaan om het lesgeld te kunnen schrappen. Ik vraag aandacht voor
de gevolgen van de bezuinigingen in het openbaar vervoer voor het vervoer
van scholieren in de leeftijd van twaalf tot en met achttien jaar. Ook bij
de behandeling van de V en W-begroting heb ik daar aandacht voor gevraagd.
Speciale leerlinglijnen dreigen te verdwijnen. Ook de kosten rijzen voor ouders
de pan uit. Welke verantwoordelijkheid neemt de minister van OCW daarin? Hoe
denkt zij bijvoorbeeld over de invoering van een scholierenkaart? Tot slot: volgend jaar november vindt in Rotterdam de zogenaamde Skills
Masters 2004 plaats; men zal begrijpen dat ik daar liever een Nederlandse
term voor had gebruikt. Dat is een belangrijk evenement om het beroepsonderwijs
heel stevig te promoten en neer te zetten, ook in de richting van leerlingen.
Is de staatssecretaris bereid om daarvoor geld beschikbaar te stellen? Ik
heb dat in de begroting gemist; dat lijkt mij een omissie. Daar hoor ik de
staatssecretaris morgen graag over.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. De voornemens van dit kabinet met betrekking tot
het onderwijs tonen durf om daadwerkelijk los te laten. In dat verband heeft
mijn fractie de begroting gelezen en heeft zij ook met belangstelling kennisgenomen
van enkele brieven, bijvoorbeeld over de koers van het primair onderwijs en
de koers van het voortgezet onderwijs. Daarin wordt terecht gekozen voor meer
beleidsruimte voor scholen, zodat optimaal kan worden ingespeeld op de eigen
visie en wensen van de scholen en op de relevante omgevingsfactoren. De SGP-fractie
hecht er veel waarde aan dat de overheid vanuit haar unieke positie een zelfstandige
en onafhankelijke rol blijft spelen. Is de minister het met mij eens dat het
zich richten op de "onderwijsvragen van de leerling" niet zonder meer leidend
mag zijn voor de inrichting van het onderwijs?In de Koers VO kondigt de minister een modern wettelijk kader aan. Betekent
dat een algehele herziening van de Wet op het voortgezet onderwijs? De regering
wil terecht niet tornen aan de grondwettelijke bepalingen ten aanzien van
het onderwijs. Wij moeten uiterst zuinig zijn op ons unieke bestel. Allerlei
verwarrende berichten kwamen tot ons. Daarover hebben wij bij interruptie
uitvoerig onze mening gegeven. Ik stel vast dat de VVD-fractie voor anker
gaat bij artikel 23 van de Grondwet. Ik houd de VVD-fractie daaraan, ook als
wij in een vervolgdiscussie over deze materie terechtkomen, al of niet via
moties die aangenomen zouden worden. Ik ben daar dus niet gerust op, want
ik heb spanning blootgelegd in de motie die deze week door dezelfde fractie
is ingediend. Ik herinner mij een heel consistente en zorgvuldige lijn die
de fractie trok, bijvoorbeeld bij monde van onderwijswoordvoerder Cornielje.
Ik heb op dit punt altijd fors van mening verschild met mevrouw Lambrechts
van D66, maar wij streden met open vizier. Wij wisten wat zij bedoelde. Ik
hoop nu te weten wat de VVD-fractie definitief bedoelt, namelijk geen aantasting
van artikel 23 van de Grondwet.De heer Balemans (VVD):Is de heer Van der Vlies het met mij eens dat ik duidelijk ben geweest
over de positie van de VVD ten aanzien van artikel 23 van de Grondwet? Wij
voeren daar dus geen kruistocht tegen. Is de heer Van der Vlies het met mij
eens dat ik daarmee als de huidige onderwijswoordvoerder de door Haya van
Someren ingezette lijn gewoon voortzet?De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb genoteerd dat de VVD-fractie voor anker gaat bij artikel 23 van
de Grondwet en niet de bedoeling heeft om hier een kruistocht tegen te ontwikkelen,
maar ik wijs op de uiterst ongelukkige formuleringen in de motie die in de
interruptiedebatjes zo centraal stond.Het thema "waarden en normen" is juist in het onderwijs van groot belang.
Vanuit het onderwijsveld zijn er op dit terrein interessante initiatieven
die zich richten op maatschappelijke stages. Mijn vraag aan de minister is
hoe zij die initiatieven gaat stimuleren.Aandacht voor waarden en normen – onze aanbeveling is: de Bijbelse
waarden en normen – kan bijdragen aan een veilige schoolomgeving. In
dat kader vraag ik de aandacht van de regering voor de verontrustende berichten
over antisemitisme in scholen. Dat zou niet moeten kunnen. Ik vraag heel concreet
wat daaraan gaat gebeuren.Onderzoek heeft uitgewezen dat vrijwel alle kinderen in de groepen 7 en
8 van de basisschool vloeken, schelden en vieze woorden gebruiken; zie een
rapportage in het onderwijsblad van de AOB. Kinderen gaven daarbij aan dat
zij grove taal gebruiken als uitlaatklep van hun emoties en dat zij vloeken
overnemen van bijvoorbeeld de televisie. Welke conclusies verbinden de bewindslieden –
ik spreek hier uitdrukkelijk in meervoud – aan dit onderzoek,
weergegeven in het onderwijsblad van de AOB?De SGP-fractie stemt in met het overhevelen van de middelen voor de bestrijding
van achterstanden naar de scholen en de uitbreiding van de mogelijkheden voor
schakelklassen. Daarbij gaat mijn fractie er wel van uit dat de gemeenten
via het jeugdbeleid betrokken blijven. Kan de minister dat bevestigen?Tegelijk met de wijziging in de verantwoordelijkheidsverdeling vindt er
ook een forse bezuiniging plaats; die is ongelukkig. Hoe werkt deze in op
de verantwoordelijkheidsherschikking en de uitvoering van het landelijk beleidskader?
Daar hebben wij ons toch aan gecommitteerd.Het is wenselijk om de middelen voor de bestrijding van achterstanden
zo goed mogelijk af te stemmen op de feitelijke achterstand. Mijn fractie
heeft echter grote bezwaren tegen een verplichte begintoets in het basisonderwijs.
Onze argumenten daartegen liggen in de psychologische, pedagogisch didactische
sfeer. In dat licht heb ik het amendement van collega Slob medeondertekend.
Mijn fractie verzet zich ook tegen de voorstellen van de regering om te komen
tot een verplichte meting van de toegevoegde waarde in het onderwijs. Het
advies van de Onderwijsraad maakt duidelijk dat er veel methodologische en
praktische bezwaren aan kleven. Is de minister het ten minste met mij eens
dat de toegevoegde waarde in ieder geval geen criterium voor bekostiging mag
worden?Terloops sluit ik mij aan bij wat collega Slob heeft gezegd over de Nederlandse
taal. Over dit onderwerp staat ook een passage in mijn tekst, maar die slik
ik nu in; dat komt mij goed uit. Hij verwoordde precies wat mijn fractie wil.De minister heeft besloten om geen middelen beschikbaar te stellen voor
flankerend beleid bij de overheveling van middelen voor schoolbegeleiding
naar de scholen. Mijn fractie is daarover verbaasd; dit zou moeten worden
gerepareerd.Het is nog altijd onduidelijk in hoeverre middelen uit de AWBZ kunnen
worden gebruikt in het onderwijs. Ik weet dat hierover wordt overlegd, maar
dit schiet niet op. Ik maan de minister tot spoed omdat dit onderwerp veel
onrust oplevert in het onderwijsveld. Als dit punt niet kan worden verhelderd
in dit debat, ben ik genoodzaakt om hierover een motie in te dienen. Die heb
ik al klaarliggen. Over moties gesproken: ik diende er op 26 juni 2002 een
in over een plan van aanpak voor het bereiken van een basisniveau aan voorzieningen
voor gehandicapten in het onderwijs. Is die motie al uitgevoerd? Eigenlijk
is dit een retorische vraag, want dat is niet gebeurd. Mijn vraag is dus eigenlijk:
hoe staat het ermee?Het lerarentekort blijft een voortdurend punt van zorg, met name voor
de langere termijn. Op alle fronten dienen de zeilen te worden bijgezet, niet
in het minst door het beroep aantrekkelijker te maken. Terecht wordt er weer
een appèl gedaan op en ruimte geboden aan de professionaliteit en creativiteit
van docenten.De ontwikkeling van de schoolkosten baart zorgen. Ik wijs bijvoorbeeld
op de ontwikkelingen in het openbaar vervoer: verhoging van tarieven, verlaging
van reductietarieven en sanering van de infrastructuur. Hierdoor is sprake
van aanzienlijke kostenstijgingen voor ouders. Diverse signalen hierover zijn
tot ons gekomen. Dit aspect is niet meegenomen in de desbetreffende wet. Daarom
vraag ik opnieuw – tot nu toe heeft dit geen succes gehad – klip
en klaar: moet die reiskostencomponent niet worden opgenomen in de Wet tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten? Desnoods kan er een beperkte scholierenkaart
worden geïntroduceerd. Graag krijg ik hierop een heldere reactie.De regering heeft inmiddels op hoofdlijnen gereageerd op het rapport van
de commissie uitgangspunten nieuw studiefinancieringsstelsel. Mijn fractie
erkent dat ingrepen gewenst zijn, maar wil een aantal ijkpunten vaststellen,
namelijk toegankelijkheid en rechtsgelijkheid. Verder vraag ik de staatssecretaris
goede studie te maken van de te verwachten gedragseffecten; die kunnen verschillende
kanten, gewenst of ongewenst, op gaan.In de notitie Doelgericht naar 2010 over het hoger onderwijs wordt een
aantal belangrijke discussiethema's in het vooruitzicht gesteld. De voorgenomen
nauwere samenwerking met het bedrijfsleven mag in ieder geval niet leiden
tot een te grote afhankelijkheidsrelatie, en mag evenmin leiden tot een afnemende
aandacht voor de vormende functie van het onderwijs. Verder mag de nadruk
in het onderwijsbeleid op de kennissamenleving niet leiden tot een afname
van de mogelijkheden van studies die daaraan minder rechtstreeks bijdragen.
In dat verband vraag ik naar de uitwerking van mijn motie de dato 24 januari
2000, ingediend bij de behandeling van het HOOP 2000.In hoeverre wordt er bij de invulling van de taakstelling ten aanzien
van het onderzoek rekening gehouden met de prioriteiten van het beleid? Deze
dienen een grote rol te spelen in de afweging. Ik krijg signalen dat dit niet
(voldoende zichtbaar) gebeurt.De rector magnificus van de universiteit van Tilburg heeft in zijn rede
bij de opening van het academische jaar – de minister leverde daar ook
een bijdrage – erop gewezen dat de bekostiging van universiteiten onvoldoende
is afgestemd op de vanzelfsprekend te achten koppeling tussen onderwijs en
onderzoek. In het relevante buitenland gebeurt dit wel. Erkent de regering
dit euvel, en is zij bereid daaraan iets te doen?De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:24 november is de grote "staatssecretaris Van der Laan-dag", want dan
worden de onderdelen Media en Cultuur behandeld, die binnen haar portefeuille
vallen. Als ik goed heb geluisterd, is tijdens het zojuist gehouden debat
slechts één vraag gesteld aan haar. Die kan wellicht schriftelijk
worden beantwoord. Daarom stel ik voor, de staatssecretaris toe te staan morgen
op afstand naar het debat te luisteren.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik sta dat toe op voorwaarde dat ik een positief antwoord krijg op mijn
vraag!De voorzitter:Mevrouw Lambrechts, ik kan u slechts garanderen dat u een antwoord krijgt
op uw vraag.Overeenkomstig het voorstel van de voorzitter wordt besloten.De voorzitter:Wij zien de bewindslieden morgenochtend weer, aan het begin van de vergadering.
Zij zullen dan antwoorden.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-1258-1284.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl