Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen in verband met de werving van arbeidsaanbod uit landen van buiten de Europese Economische Ruimte op een bij convenant overeengekomen wijze (28442)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 205-223

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-10-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 5, pagina 205-223

24-09-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28442Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Noodwet financieel verkeer in verband met de dekking van het terrorismerisico door verzekeraars (28915)Pagina 201-205
Presentie en opening (woensdag 24 september 2003)Pagina 201-201
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 24 september 2003)Pagina 223-224
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen in verband met de werving van arbeidsaanbod uit landen van buiten de Europese Economische Ruimte op een bij convenant overeengekomen wijze (28442)Pagina 205-223
Regeling van werkzaamheden (woensdag 24 september 2003)Pagina 201-201

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 126 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet arbeid vreemdelingen in verband met de werving van arbeidsaanbod
uit landen van buiten de Europese Economische Ruimte op een bij convenant
overeengekomen wijze (28442).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Voorzitter. In 2003 heeft de Sociaal-economische raad in een advies over
arbeidsmobiliteit en arbeidsmigratie voorgesteld om een zekere prioriteit
toe te kennen aan het arbeidsaanbod uit de Midden- en Oost-Europese landen.
Het kabinet van Paars 2 nam dit over. Het beschouwde een sectoraal convenant
als het beste instrument om aan deze prioriteit vorm te geven: ingeval er
niet geworven wordt via een afgesproken convenant, kunnen tewerkstellingsvergunningen
geweigerd worden. Het doel van deze nieuwe weigeringsgrond is om voorrang
te geven aan het arbeidsaanbod uit de kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa.Wij kunnen deze algemene lijn nog steeds steunen. Indertijd steunden wij
al de uitgangspunten van het SER-advies, evenals de voorstellen van het kabinet
terzake. Op zich is het goed dat dit nu wettelijk geregeld wordt. Het is ook
goed om prioriteit te geven aan die werkzoekenden. Immers, de desbetreffende
landen maken binnenkort deel uit van de Europese Unie. Deze
wetswijziging draagt bij aan coördinatie, versterking en verbetering
van het sociale beleid in Europa.De hamvraag in dit debat is echter of wij hiermee niet veel te laat zijn.
Volgend jaar treden die landen al toe tot de EU. Wat hebben wij dan nog aan
deze regeling? Maken wij deze wet voor de resterende paar maanden of kunnen
wij er wat aan hebben als de toetreding een feit is geworden? Ik denk dat
dit laatste het geval is. Ik vraag de staatssecretaris om dit punt bij al
mijn volgende vragen in gedachten te houden.Als de desbetreffende landen tot de Europese Unie zijn toegetreden, is
het de vraag hoe wij zorgen voor de instandhouding van een gereguleerde arbeidsmarkt
en voor de bestrijding van illegale arbeid. Het gaat er verder om dat de arbeidsvoorwaarden
waar wij in Nederland aan gewend zijn, ook in Europa gelden. Tevens moeten
mensont-erende praktijken, waarvan vaak sprake is bij illegale arbeid, worden
tegengegaan.Tegen deze achtergrond heb ik nog een aantal specifieke vragen over het
wetsvoorstel. Wat gebeurt er precies, wanneer een werkgever zich niet aan
het convenant houdt? Wordt er dan geen tewerkstellingsvergunning verleend?
Ik wil graag dat hier met een kort "ja" of "nee" op wordt geantwoord. Liever
wil ik dat er dan geen tewerkstellingsvergunning wordt verleend. Als dat niet
zou gebeuren, bevat het convenant alleen maar mooie woorden en is het onvoldoende.Wat gebeurt er, wanneer er geen convenant is gesloten? Kan de werkgever
dan zonder voorwaarden buiten de Europese Economische Ruimte en de Midden-
en Oost-Europese landen werven of niet?Wat is de rol van het CWI? De memorie van toelichting is daar niet duidelijk
over. Enerzijds moet het CWI een stimulerende rol spelen (het moet een stimulator
en een initiator zijn) en anderzijds moet het alleen een coördinerende
rol spelen. Het CWI moet beoordelen of er een initiatief tot een convenant
moet worden genomen, als er veel aanvragen in een sector zijn. Hoe gaat dat
concreet? Gaat de overheid nu wel of niet concreet bijdragen aan de totstandkoming
van een convenant? Ik vraag dit zo nadrukkelijk omdat VNO-NCW ons in een brief
kenbaar maakt dat het CWI daarin geen grote rol dient te spelen en dat dit
eerder aan werkgevers en werknemers moet worden overgelaten. Dit onderdeel
is voor mij dus niet duidelijk.Ik zeg eerlijk dat ik vind dat het CWI moet stimuleren dat er convenanten
worden gesloten voor de werving van arbeidskrachten uit Midden- en Oost-Europa.
Dergelijke convenanten kennen wij nu al voor de chhinees-indische horeca,
de zorg en de tuinbouw. Mijns inziens moeten die convenanten dus ook geïnitieerd
worden bij andere sectoren, met name ter bestrijding van illegale arbeid.
Hoe denkt de staatssecretaris hierover? Welke sectoren heeft hij hierbij in
gedachten? Zelf denk ik aan de bouw, de horeca, de kledingindustrie, met name
de naai-ateliers, en de prostitutie. Bij dit laatste denk ik aan de vrouwenhandel
via Midden- en Oost-Europa.Ik heb al gezegd dat convenanten met de Midden- en Oost-Europese landen
kunnen helpen om illegale arbeid te voorkomen. Onlangs hebben wij in de Kamer
daar weer over gesproken. Ik heb er ook mondelinge vragen over gesteld, omdat
ik mij echt zeer veel zorgen maak over de illegale arbeid uit met name Polen.
Dat leidt tot situaties van uitbuiting en concurrentievervalsing in Nederland.
De illegale arbeid moet dus met alle kracht bestreden worden. Ik verneem dan
ook graag van de staatssecretaris op welke wijze hij concreet op de uitbreiding
anticipeert. Het gaat erom dat voorkomen wordt dat arbeidsvoorwaarden worden
ontdoken, ook bij het vrije verkeer van werknemers. Deze opmerkingen slaan
niet alleen op het heden, maar ook op de toekomst, wanneer die landen feitelijk
zijn toegetreden.Wat bedoelt het kabinet met de opmerking dat het bestaan van een convenant
voor het openbaar ministerie reden kan zijn om werkgevers hogere sancties
op te leggen, als zij desondanks vreemdelingen illegaal tewerkstellen? Zijn
daar praktijkvoorbeelden van? Aan welke hogere sancties moeten wij dan denken?Ik verneem ook graag van de staatssecretaris op welke wijze het beleid
inzake convenanten met Midden- en Oost-Europese landen zich verhoudt tot het
zogeheten spoedloket voor kenniswerkers. Wie krijgen er nu echt prioriteit
bij de procedures? Hoe staat het met het spoedloket? Ik kan mij voorstellen
dat, als wij serieus werk gaan maken van de convenanten met Midden- en Oost-Europese
landen, dit misschien ten koste gaat van het verlenen van tewerkstellingsvergunningen
aan anderen.Ik herhaal dat het aangaan van de convenanten oorspronkelijk een voorstel
van de SER was en van de interdepartementale werkgroep inzake de Wet arbeid
vreemdelingen. Wat is er met het advies van die werkgroep gebeurd? De werkgroep
heeft ook voorgesteld om een bepaling op te nemen in de Wet arbeid vreemdelingen
om braindrain tegen te gaan in de landen van herkomst. De regering wil daar
bij nader inzien niet aan. Wij hebben over dit onderwerp een debat gevoerd
aan de hand van de casus van Zuid-Afrikaanse artsen en verpleegkundigen. Dit
had best over andere gevallen kunnen gaan, ook over de landen van Midden-
en Oost-Europa, waar wij het nu over hebben.In het geval van de artsen zag de Zuid-Afrikaanse regering ervan af om
een beroep op Nederland te doen om geen Zuid-Afrikaanse artsen in dienst te
nemen. Het argument was dat ook die artsen recht hadden op vrij verkeer. Dit
neemt echter nog steeds niet weg dat wij in Nederland voor het wel of niet
verlenen van tewerkstellingsvergunningen, het risico van braindrain als criterium
zouden moeten kunnen hanteren. De minister van Sociale Zaken had toegezegd
om die bepaling op te nemen in de Wet arbeid vreemdelingen, maar recentelijk
heeft hij daarvan afgezien door de reactie van de Zuid-Afrikaanse regering.
Hoe denkt deze staatssecretaris hierover? Nogmaals, het gaat niet alleen over
artsen en verpleegkundigen uit Zuid-Afrika, maar mogelijk ook over andere
landen, zoals Midden- en Oost-Europese landen.In het advies van de SER kwam ook de noodzaak aan de orde van verbetering
van het EURES-netwerk. Ik heb begrepen dat daaraan gewerkt wordt. Eind 2003
moet er een Europese website zijn met informatie over beroepsmobiliteit. Wordt
deze termijn wel gehaald? Mag verwacht worden dat dit voor Nederland een duidelijk
effect heeft? Immers, het EURES-netwerk moet goed functioneren met het oog
op het prioriteitgenietend aanbod uit Midden- en Oost-Europa.
Als daar geen potentieel is, mag er buiten Europa geworven worden. Dat kan
je dus alleen bepalen, als het EURES-netwerk goed functioneert.In het algemeen ben ik dus benieuwd naar de stand van zaken aangaande
het advies van de interdepartementale werkgroep inzake de Wet arbeid vreemdelingen.
Dat zou namelijk in de wet verwerkt worden, maar wij hebben er al heel lang
niets meer over gehoord.De algemene lijn van dit wetsvoorstel heeft onze grote steun. Ik vraag
wel nadrukkelijk aandacht voor de uitbreiding naar andere sectoren, mede in
relatie tot het bestrijden van illegale arbeid. Ik merk op dat ik daarover
een motie heb voorbereid, die ik wellicht in tweede termijn indien. Voorts
vraag ik speciale aandacht voor het huidige moment en de toekomst van de Europese
eenwording met alle consequenties van dien voor de arbeidsmarkt in Nederland
en in de Midden- en Oost-Europese landen.De heer Visser (VVD):Voorzitter. Het kan in bepaalde gevallen geen kwaad om in herinnering
te roepen wanneer een wetsvoorstel is verzonnen, gemaakt en ingediend. In
dit geval gaat het om een wetsvoorstel dat wortel heeft geschoten in de periode
2000-2001, alweer twee kabinetten geleden. De SER is destijds om advies gevraagd,
is met een antwoord gekomen en het toenmalige kabinet heeft daarop gereageerd
met onder andere het op papier zetten van dit wetsvoorstel.De Raad van State heeft een flinke kritische noot bij dit voorstel geplaatst;
kritiek die naar mijn mening onvoldoende is beantwoord. Niet het doel maar
het middel om tot het doel te komen, was steen des aanstoots. De Raad van
State stelde dat aan de rechtsfiguur convenant grote nadelen kleven. Het kabinet
maakt zich daarmee afhankelijk van sociale partners die het convenant sluiten,
onder meer omdat – ik citeer – "nadere aanduiding van de aard
en de inhoud van de afspraken ontbreken". De Raad van State stelt terecht
dat het rechtskarakter niet is bepaald, terwijl er wel een publiekrechtelijk
gevolg aan is verbonden. De raad suggereert het kabinet, aan het instrument
algemene maatregel van bestuur te denken.Wat was de reactie van het kabinet op vragen hierover van de Kamer? Het
kabinet stelde dat een convenant nu eenmaal flexibeler is dan een AMvB. Maar
dat was het punt niet. Het bezwaar van de Raad van State had niet met flexibiliteit
te maken maar met de publiekrechtelijke gevolgen van een private overeenkomst.
De actoren die een convenant afsluiten zijn anderen dan die verantwoordelijk
zijn voor een AMvB. De redenering was dat er publieke doelstellingen worden
nagestreefd en dat daarbij een publiekrechtelijk instrumentarium hoort.Een tweede redenering waarmee het kabinet dit wetsvoorstel verdedigt,
roept bij mij ook vraagtekens op. Het gaat daarbij om de verantwoordelijkheid
voor het arbeidsmarktbeleid van minister en CWI enerzijds en de rol en verantwoordelijkheid
van sociale partners anderzijds. Het kabinet schrijft niet bang te zijn dat
sociale partners via convenanten het arbeidsmarktbeleid de verkeerde kant
opsturen. Want zo redeneert het kabinet: "Een convenant wordt op basis van
vrijwilligheid afgesloten." Dat was een merkwaardig zinnetje. Nog niet zo
lang geleden was er immers een parlementaire enquête naar de uitvoering
van de sociale zekerheid waaruit bleek dat sociale partners – werkgevers
en werknemers – het arbeidsmarktbeleid wél de verkeerde kant
uit stuurden, namelijk richting WAO omdat beide partijen vrijwillig die regeling
verkozen boven de WW. Vrijwillig "ja", maar de richting was geenszins gewenst.
Mijn conclusie is dat het argument flexibiliteit en het argument vrijwilligheid
niet beantwoorden aan de bezwaren die kleven aan de voorliggende constructie
met convenanten.Dit kabinet wil minder regels. Het gevolg van convenanten zal echter zijn
dat bovenop bestaande regels nieuwe verplichtingen worden gestapeld. Dat blijkt
ook uit de memorie van toelichting. Daarin staat dat bepalingen in een convenant
betrekking kunnen hebben op de wijze van werving, de periode van tewerkstelling,
de begeleiding en de terugkeer. In de nota naar aanleiding van het verslag
wordt daaraan scholing toegevoegd. Het is niet moeilijk om meer voorbeelden
te verzinnen. Het probleem is niet dat dergelijke zaken geen goede doelen
zijn, het probleem is dat zij bovenop de bestaande wet- en regelgeving dwingend
worden opgelegd aan partijen die niet betrokken waren bij het opstellen van
een convenant. Zo vrijwillig als het kabinet suggereert, is zo'n convenant
dus niet! De regeldruk zal er niet minder op worden, integendeel.Het voorstel zelf is gedateerd 2001. Het SER-advies waarnaar verwezen wordt, zag in februari 2001 het daglicht. Dat betekent dat de arbeidsmarktsituatie
van het jaar 2000 richtinggevend is geweest. De schriftelijke inbreng is van
2002 evenals de reactie van het kabinet daarop en nu september 2003 spreken
wij erover. Dit is relevant omdat de context is veranderd. De werkloosheid
was in 2000 nog 270.000 personen en dalende en het aantal vacatures bedroeg
indertijd 169.000. Men sprak van krapte op de arbeidsmarkt en van een oververhitte
economie. Wat is daarvan nu overgebleven? Het kabinet stelde in de Troonrede:
"Inmiddels is de economie volledig tot stilstand gekomen." Volgens de meest
recente gegevens is de werkloosheid gestegen tot 414.000 en is het aantal
vacatures afgenomen tot 116.000. Het kabinet heeft daarvoor een flink pakket
maatregelen voorgelegd. De arbeidsmarktsituatie is dus veranderd.Dan is er nog een tweede punt. Het voorstel beoogt, bij het zoeken van
arbeidskrachten buiten Nederland en de EU de voorkeur te geven aan werknemers
in de Midden- en Oost-Europese landen. Er wordt gesproken van voorkeursbeleid.
Op het moment dat dit voorstel is aangenomen, duurt het echter nog maar een
paar maanden voordat diezelfde landen toetreden tot de Europese Unie. Dan
betekent dit wetsvoorstel en het voorkeursbeleid niets meer voor hen, want
zij zijn geen vreemdelingen meer op wie de Wet arbeid vreemdelingen van toepassing
is. Sterker nog: als het aan de Nederlandse regering ligt, is er geen overgangstermijn
voor het vrije verkeer van personen, dit in tegenstelling tot landen als Duitsland
en Oostenrijk, die wel kiezen voor een overgangstermijn. Ik vraag de staatssecretaris
of hij weet of meer landen een overgangstermijn hanteren. De vraag is dus
wat de resterende betekenis van dit wetsvoorstel is, of het moet zijn dat
je een overgangstermijn voor het vrije verkeer van personen heroverweegt,
omdat ook andere landen dat inmiddels doen en omdat de Nederlandse werkloosheid
toeneemt. Kan de staatssecretaris daarop reageren?Ik wijs op de reactie van de regering bij de behandeling van het Associatieverdrag,
het Verdrag van Athene. Daarin staat dat de regering er op advies van de SER
steeds van uit is gegaan dat de Nederlandse arbeidsmarkt niet langer dan noodzakelijk
gesloten is. Het advies waarnaar verwezen wordt, werd echter geschreven in
een tijd van een oververhitte economie. Dat lijkt lang geleden. Vervolgens
schrijft het kabinet dat, indien na de opening van de arbeidsmarkt zich verstoringen
voordoen, de mogelijkheid bestaat om vrijwaringsmaatregelen te nemen. Is de
regering dat van plan, gelet op de huidige arbeidsmarkt?Begin dit jaar schreef de regering bij de behandeling van dit wetsvoorstel
naar aanleiding van vragen van de PvdA-fractie over het risico van de arbeidsmigratie
het volgende: "Hoe de effecten van de veranderende factoren uitpakken, is
niet duidelijk". Ik vind dat een onbevredigend antwoord. Ik wil daar graag
een nadere toelichting op krijgen. Wat zijn op dit moment, gelet op de huidige
arbeidsmarktsituatie, de voor- en nadelen van het invoeren van het vrije verkeer
van personen? Daarbij moeten wij er rekening mee houden dat bepaalde EU-landen
wel met overgangstermijnen werken. Wij hebben behoefte aan een goede discussie
op basis van alle actuele gegevens en relevante informatie. Op die wijze kunnen
wij eventueel, als dat noodzakelijk mocht zijn, maatregelen nemen, niet op
het laatste moment, maar tijdig. Dat is ook fair ten opzichte van alle hierbij
betrokken partijen.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Het voorliggende wetsvoorstel wil een nieuwe facultatieve
weigeringsgrond met betrekking tot de afgifte van tewerkstellingsvergunningen
introduceren. De behoefte aan deze weigeringsgrond komt in het bijzonder voort
uit de wens van het kabinet om voorrang te geven aan arbeidsaanbod uit landen
in Midden- en Oost-Europa die de komende jaren tot de EU zullen toetreden
boven arbeidsaanbod uit landen van buiten de Europese Economische Ruimte.
Over deze inzet bestond redelijke overeenstemming in het overleg met sociale
partners. Op zich steunt de SGP-fractie deze lijn. Aangezien de tien genoemde
landen op afzienbare termijn toetreden, mogen de werknemers uit deze landen
ook wat onze fractie betreft meer voorrang in het arbeidsaanbod krijgen. Mijn
fractie vraagt de regering of dit prioriteitgenietend aanbod ook geldt voor
Cyprus en Malta, die eveneens in 2004 zullen toetreden. Ik begrijp wel dat
dit kleine landen zijn met een klein potentieel aan werknemers en dat dit
dus een beetje een formele vraag is, maar deze landen horen wel bij de uitbreiding
van de EU.Nu kom ik te spreken over de noodzaak van dit wetsvoorstel. Het heeft
immers een poosje geduurd; wij zijn intussen wat later in de tijd en dichter
bij de datum van de uitbreiding van de EU. Dan kun je het op zich eens zijn
met de strekking van het wetsvoorstel, maar toch vraag je je af of het zo
langzamerhand niet echt of haast overbodig is. Wat zijn op dat punt de argumenten?
Allereerst stellen wij vast dat er al convenanten gesloten zijn door sectorale
werkgeversorganisaties c.q. sociale partners, waardoor in de Midden- en Oost-Europese
landen desgewenst prioriteitgenietend aanbod wordt geworven.Dan het punt dat al door mevrouw Bussemaker naar voren is gebracht: de
meeste betrokken landen zullen naar verwachting per 1 april a.s. toetreden
tot de EU, waardoor na aanvaarding in de Eerste Kamer het belangrijkste onderdeel
van de wetswijziging slechts enkele maanden kan of moet worden toegepast,
als daaraan behoefte bestaat. Daarna blijft er naar onze indruk niet heel
veel van het wetsvoorstel over. Om hoeveel convenanten buiten de Midden- en
Oost-Europese landen gaat het dan nog? Om een wetswijziging op te tuigen voor
slechts enkele sectorale convenanten, zoals voor de zorgsector, de chinees-indische
horeca en de Indiase handelshuizen lijkt ons niet erg overtuigend. Deelt de
regering onze opvatting? Kan de regering nut en noodzaak van deze wet in de
zojuist geschetste, gegeven omstandigheden, nader uiteenzetten? Kan ook ingegaan
worden op de vraag hoe het in het traject na 1 april 2004 toe zal gaan en
het waarom daarvan?Op het punt van de economische omstandigheden, de arbeidsmarkt en de omvang
van het arbeidsaanbod van Nederland is ook een en ander aan het verschuiven.
Kort gezegd lopen de werkloosheidscijfers helaas weer op. Er zijn meer werkzoekenden
binnen eigen gebied. Er bestaat minder behoefte aan gekwalificeerde
werknemers van buiten, laat staan dat die werknemers de werkzoekenden in het
eigen land kunnen gaan verdringen. Daarvoor moet worden gewaakt.Wij hebben onlangs de Wet werk en bijstand in de Tweede Kamer aangenomen.
Ik weet dat de staatssecretaris zich nog te verstaan heeft met de Eerste Kamer.
Wij moeten afwachten hoe het daar loopt. Als deze wet echter het Staatsblad
bereikt, zullen bijstandsgerechtigden geprikkeld worden om algemeen geaccepteerde
arbeid te aanvaarden. Wat mijn fractie betreft, is dat overigens niet ten
onrechte. Ook dat legt echter een zeker beslag op de ruimte op de arbeidsmarkt.
Deelt de regering overigens de mening dat bijstandsgerechtigden nu gemakkelijker
ingezet kunnen worden bij seizoensarbeid in de land- en tuinbouw, een van
de beroemde voorbeelden op dit dossier? Betekent aanneming van deze wet dat
de regering tewerkstellingsvergunningen aan Poolse landarbeiders zal weigeren
omdat in ons land voldoende prioriteitgenietend aanbod aanwezig is?De regering kiest voor de vorm van een convenant in plaats van een wettelijke
regeling of AMvB. Convenanten impliceren een grote mate van onderhandelingsruimte.
Dat kan aantrekkelijk zijn. Er zitten echter ook staatsrechtelijke kanten
aan. Een convenant is een overeenkomst tussen twee of meer partijen, tussen
een publiekrechtelijk orgaan en private marktpartijen. Dat is de eerste hobbel.
De tweede hobbel is dat men elkaar op een ongewenste manier in een greep kan
houden. Met andere woorden, wanneer en hoe is afdwingbaar dat er een keer
een knoop wordt doorgehakt en dat er afspraken op schrift komen te staan met
de nodige handtekeningen, kortom dat er een convenant wordt gesloten?Als er een convenant is gesloten met een brancheorganisatie is voorts
de vraag hoe en in welke mate dit individuele ondernemers binnen een branche
bindt in termen van recht. Ik heb het niet over morele effecten. Ook daarover
is best het een en ander te doen, gezien de convenanten die bijvoorbeeld op
het terrein van milieubeheer zijn afgesloten.De vraag is of het in alle opzichten de beste lijn is. Ook moet de vraag
gesteld worden hoe uitgebreid de ministeriële regeling wordt en waarin
die verschilt van een AMvB, aangezien de regeling redelijk uitgebreid moet
zijn. Die laatste vraag stel ik los van de mij uiteraard bekende staatsrechtelijke
en procedurele aspecten.De SGP-fractie kan zich goed voorstellen dat de Zuid-Afrikaanse regering
moeite heeft met werving van Zuid-Afrikaanse medisch specialisten. Dit is
ook duidelijk geworden uit de brieven aan minister De Geus, ondanks de diplomatieke
taal. Het is overigens opmerkelijk dat de familienaam van deze minister in
de brieven hardnekkig verkeerd werd gespeld. Er stond tot twee keer toe "De
Geur" in plaats van De Geus. Ook ons zou het toch irriteren als andere landen
in Nederland in beroepsgroepen sondeerden waarin wij een schaarste kennen,
zoals docenten of tandartsen? Wil de regering dan ook toezeggen om met deze
mogelijkheid uiterst terughoudend om te gaan?De heer De Ruiter (SP):Voorzitter. Ook ik ben zeer benieuwd naar de antwoorden van de staatssecretaris
op de vragen van mijn collega's over de uitbreiding van de EU en wat dan nog
de werkingskracht van deze wet zal zijn voor de werknemers uit de desbetreffende
landen.De SP-fractie heeft altijd op een ander element van de wet ingezet, een
element waarmee de heer Van der Vlies besloot, namelijk het morele aspect.
Is het eigenlijk wel zo verstandig om mensen uit het onderwijs of de zorg
in een land naar Nederland te halen en hier te laten werken, terwijl in het
land van herkomst zo'n grote behoefte aan mensen is uit die sectoren? Je zou
overigens afhankelijk van het land waar het om gaat, vrijwel alle sectoren
kunnen noemen. Als ik vanuit die optiek naar dit wetsvoorstel kijk, moet ik
eerlijk zeggen dat ik het wel een verbetering vind ten opzichte van de bestaande
situatie. Er is nu een juridische mogelijkheid om convenanten te sluiten.
Ik ga daar althans van uit, zo goed als ik er ook van uitga dat er een juridische
basis is om een tewerkstellingsvergunning te weigeren, zoals mevrouw Bussemaker
volgens mij ook zei. Ik hoor graag van de staatssecretaris of ik dat goed
heb begrepen. Als dat onverhoopt niet zo is, is er dan een sanctie voor zo'n
werkgever en waar zou die dan uit bestaan?Voorzitter. Ondanks die verbeteringen kan het natuurlijk nog altijd beter.
Dat zou ook altijd onze insteek moeten zijn. Met de Raad van State deel ik
de kritiek dat de regering zich wat te veel afhankelijk maakt van de sectoren
omdat zij blijkbaar geen mogelijkheid ziet om hen te dwingen. Nu vind ik dat
je niet altijd maar direct moet roepen dat je gaat dwingen, enige terughoudendheid
op dat punt mag natuurlijk wel, maar als het niet anders kan, zou ik het wel
prettig vinden als de minister een wettelijke mogelijkheid heeft om sectoren
te dwingen zo'n convenant te sluiten, zo goed als dat de Kamer de mogelijkheid
biedt om de minister ter verantwoording te roepen en te vragen in te grijpen
als die sectoren niet tot overeenstemming kunnen komen. Dat kan naar mijn
mening wel. De regering zegt dat dit niet kan en beroept zich daarbij op het
VN-verdrag en in het bijzonder het tweede lid van het twaalfde artikel. Ik
zal dat niet voorlezen, maar ik moet eerlijk zeggen dat er wel wat in die
redenering zit. Echter, in datzelfde verdrag staat nog iets anders en wel
in het derde lid van datzelfde twaalfde artikel, namelijk: De bovengenoemde
rechten kunnen aan geen andere beperkingen worden onderworpen dan die welke
bij de wet zijn voorzien, nodig ter bescherming van de nationale veiligheid,
de openbare orde, de volksgezondheid of de goede zeden of de rechten en vrijheden
van anderen en verenigbaar zijn met de andere in dit verdrag erkende rechten.
Het klinkt allemaal erg ingewikkeld, maar volgens mij staat er gewoon dat
als de volksgezondheid of iets anders in het gevaar is, de Nederlandse regering
met een regering van willekeurig ander land dan ook gewoon een overeenkomst
kan sluiten. Is de staatssecretaris bereid dat ook te doen en ziet hij mogelijkheden
om sectoren zo nodig te dwingen tot het sluiten van een overeenkomst? Als
ik zeg dat het in de wet moet worden geregeld, betekent dat dat die wettelijke
regeling wat mij betreft uiteraard boven die convenanten staat, maar dat zal
voor zich spreken.Mevrouw Bussemaker (PvdA):In uw amendement staat dat de overheid afhankelijk is van
een sector voor het sluiten van een convenant en ook voor de eventuele bepaling
daarin dat er niet in landen wordt geworven waar het risico op braindrain
bestaat. Ik heb het idee dat hierbij twee dingen door elkaar lopen. Wat is
uw invalshoek? Wij hebben het over de convenanten in verband met voornamelijk
de Midden- en Oost-Europese landen. U wilt niet afhankelijk zijn van een convenant,
maar vindt u wel dat het sowieso moet worden geregeld?De heer De Ruiter (SP):Nee.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Of gaat het u alleen om de braindrain en om de kwestie van de medisch
specialisten en verpleegkundigen? Dat laatste is vandaag niet echt aan de
orde, maar past meer bij de wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen die
wij binnenkort behandelen. Heeft uw amendement nu op het eerste of op het
tweede onderdeel betrekking?De heer De Ruiter (SP):Het gaat ons om het voorkomen of beëindigen van de braindrain. Volgens
mij lopen die zaken niet door elkaar. Ik zie onder de huidige omstandigheden
liever convenanten, maar als die niet vrijwillig tot stand komen, dan moet
de regering naar mijn mening de mogelijkheid hebben om de sectoren daartoe
te verplichten. Dat behelst mijn amendement.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Wilt u dat de regering tegen die sectoren zegt dat zij in een bepaald
land onder bepaalde voorwaarden al dan niet mogen werven?De heer De Ruiter (SP):Ja, en ik wil ook dat wij daarbij zijn. Er is namelijk niets veranderlijker
dan de arbeidsmarkt. Wij moeten dus van geval tot geval bekijken hoe wij dat
regelen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Daarmee wordt de discussie enorm uitgebreid; we hebben het dan namelijk
over arbeidsmigratie in brede zin en daarover heb ikzelf ook nog wel wat vragen.
Daarom heb ik gevraagd naar de relatie tussen de Midden- en Oost-Europese
landen. Ik heb het ook over het spoedloket gehad en over de Zuid-Afrikaanse
verpleegkundigen, maar wel in de veronderstelling dat wij op die onderwerpen
zouden terugkomen in een ander debat. Ik dacht dat het niet het hoofdthema
van dit debat was.Mevrouw Vietsch (CDA):Voorzitter. Zoals mijn collega's eerder hebben gezegd, lijkt de Wet arbeid
vreemdelingen, de "WAV", een beetje geblaf nadat de strijd is gestreden. Het
doel was inderdaad dat de inwoners van de kandidaat-lidstaten van de Europese
Unie hier eenvoudiger konden werken. Het wetsvoorstel is vertraagd en moet
nog door de Eerste Kamer worden behandeld. Ook moeten er nog convenanten worden
opgesteld. Tegen die tijd dat dit is gebeurd, maken de kandidaat-lidstaten
reeds deel uit van de Europese Unie. Daarom de vraag: wat is nu het nut van
deze wet? Wij vragen ons met meerdere collega's af hoe de staatssecretaris
aankijkt tegen de vermenging van publiek, privaat, de cao-partijen en de convenanten.Hoe zit het met de academici in Nederland? Met deze vraag treed ik ook
buiten de directe orde van deze wet, maar wij krijgen er veel klachten over.
In het blad Delta van de Technische Universiteit te Delft van de afgelopen
week staat dat ene dr. Park koos voor zijn vrouw in plaats van voor zijn wetenschappelijke
carrière. Dat betekent dat er braindrain optreedt doordat hij terug
naar de Verenigde Staten gaat. Het is jammer dat wij als kennisland niet voorop
kunnen lopen, omdat het zo lang duurt voordat aan de partners en gezinsleden
van kenniswerkers verblijfsvergunningen worden afgegeven. Wat is de reactie
van de staatssecretaris op dit bureaucratische probleem? Mevrouw Bussemaker
en wij hebben het al gehad over het spoedloket. Er zijn toezeggingen, maar
wanneer wordt hier eindelijk eens wat aan gedaan?Staatssecretaris Rutte:Voorzitter. De vraag is gesteld waarom wij bij dit wetsvoorstel voor dit
moment hebben gekozen en hoe zich dat verhoudt tot het toetreden volgend jaar
van een aantal landen tot de EU. Ik ga daarbij in op de rol van de centrale
organisatie voor werk en inkomen in dezen en op de positie van de sociale
partners. Dan kom ik vanzelf bij de beantwoording van de specifieke vragen
die zijn gesteld. De aanleiding voor dit wetsvoorstel is niet per definitie om de MOE-landen –
de toekomstige toetreders plus Bulgarije en Roemenië – subprioritair
te maken bij eventueel af te sluiten convenanten. De bedoeling was om een
veel betere wettelijke basis te creëren voor sectorale convenanten, omdat
de rechter kritisch is over de huidige wettelijke basis voor die convenanten.
Later is gezegd dat het goed zou zijn om dat belangrijke thema dan meteen
mee te nemen. Dat is ook neergelegd in het SER-advies inzake arbeidsmobiliteit
in de EU van februari 2001, waarin de SER ervoor pleitte om de MOE-landen
aan te wijzen als subprioriteit genietend en daarbij het aanbod uit die landen
als subprioriteit genietend te markeren.Ik ben het met de sprekers eens dat de relevantie van dat laatste element
aanzienlijk minder is wanneer deze landen op 1 mei 2004 toetreden tot de Europese
Economische Ruimte. Zoals bekend, zijn alle EER-landen prioriteitgenietend.
Daarmee vervalt de directe noodzaak om aan deze landen een aparte subprioritaire
status te verlenen. Voor Bulgarije en Roemenië geldt dat evenwel niet.
Voor deze twee landen heeft dit element van het wetsvoorstel nog direct relevantie.Waarom is het dan toch zo belangrijk dat het de COWI mogelijk wordt gemaakt
om een tewerkstellingsvergunning te weigeren indien de werkgever zich niet
houdt aan bepalingen uit het sectoraal convenant? Dat is belangrijk omdat
wij weten dat hier een juridische zwakte in het geheel zit. Een convenant
bindt in beginsel de ondertekenende partijen en organisaties, maar niet de
individuele werkgevers. Het wetsvoorstel biedt nu juist een wettelijke basis
voor convenanten waardoor ook individuele werkgevers worden gebonden.Dat is op hoofdlijnen de motivatie voor het indienen van dit wetsvoorstel.
Het kabinet heeft er goed naar gekeken. Het bieden van een wettelijke basis
voor dit soort convenanten, nog even los van de specifieke problematiek van
de Midden- en Oost-Europese landen, rechtvaardigt naar mijn overtuiging in
zichzelf deze beperkte wetswijziging.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik begrijp heel goed wat de staatssecretaris zegt over landen
als Roemenië en Bulgarije, die straks nog niet tot de Europese Economische
Ruimte behoren. Wil hij nog even uitleggen wat deze wetswijziging betekent
voor landen die vanaf 1 april 2004 wél tot de EER behoren?Staatssecretaris Rutte:Voor die landen heeft dit wetsvoorstel geen betekenis meer. Zij zijn dan
onderdeel van het prioriteitgenietend aanbod, zijnde de EER. Dan komt natuurlijk
de vraag aan de orde hoe moet worden omgegaan met het arbeidsaanbod. Ik kom
daar zo nog op terug, want er zijn een paar vragen over gesteld. Ik denk echter
dat wij die discussie beter kunnen laten aansluiten bij het debat over de
toetredingsverdragen.Er is gevraagd of met dit wetvoorstel niet te veel macht wordt gegeven
aan het CWI en de sociale partners. Eigenlijk alle sprekers hebben daar in
meer of mindere mate vragen over gesteld en kanttekeningen bij geplaatst.
Afspraken uit zo'n sectoraal convenant moeten altijd passen binnen de Wet
arbeid vreemdelingen. Het CWI kan hieraan geen bevoegdheid ontlenen om een
bepaald sectoraal arbeidsmarktbeleid op te leggen; die zorg is onder andere
geuit door VNO-NCW. Dat kan niet omdat de WAV leidend is. Een koppeling tussen
arbeidsmigratiebeleid en arbeidsmarktbeleid in sectoren met een tekort aan
prioriteitgenietend aanbod is overigens wel wenselijk gelet op de doelstelling
om meer prioriteitgenietend aanbod in te schakelen. Zo zijn in de zorgconvenanten
afspraken gemaakt over de terugdringing van ziekteverzuim. WAV-convenanten
kunnen een kapstok zijn voor een sector om de zwakke arbeidsmarktpunten te
onderzoeken en te verbeteren. Het eventueel toestaan van tewerkstelling van
mensen buiten de EER zal altijd gekoppeld zijn aan duidelijke maatregelen
om binnen die sector het arbeidsmarktbeleid te verbeteren. Als de sociale
partners geen convenant wensen, blijft het WAV-regime gewoon van kracht voor
individuele werkgevers.Mevrouw Bussemaker (PvdA):In de nota naar aanleiding van het verslag is de rol van het CWI niet
duidelijk aangegeven. Aan de ene kant moet men coördineren en aan de
andere kant moet men initiatief nemen en stimuleren. Op welke van die twee
ligt nu de nadruk?Staatssecretaris Rutte:De uitvoering van de WAV in het kader van sectorale convenanten is gedelegeerd
aan het CWI. Het sluiten van sectorale convenanten is onderdeel van die uitvoering,
zodat het CWI in de praktijk daarbij initiatiefnemer kan zijn. De minister
van SZW en andere bewindspersonen op dat ministerie kunnen wel bepaalde regelgeving
uitvaardigen in het kader van het arbeidsmigratiebeleid en zien toe op rechtmatigheid
en de doelmatigheid van de uitvoering van de Wet arbeid vreemdelingen door
het CWI.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Vindt de staatssecretaris dat het CWI slechts de mogelijkheid heeft om
te initiëren, of dat men die taak expliciet heeft? De staatssecretaris
zegt ook ergens: als er veel aanvragen zijn, moet het CWI het initiatief nemen
om de partners bij elkaar te zetten. Ik ben daar overigens een voorstander
van.Staatssecretaris Rutte:Daar vinden wij elkaar. Het CWI heeft als geen ander inzicht in de situatie
van de diverse sectoren, zodat kan worden vastgesteld dat het in bepaalde
sectoren noodzakelijk is, te komen tot een betere weging. Het CWI kan dat
echter niet afdwingen. Als er geen convenant komt, geldt het oude WAV-regime.
Als er wel een convenant komt – mevrouw Bussemaker vroeg daar overigens
al naar – kan het openbaar ministerie steviger optreden als werkgevers
zich toch blijken te onttrekken aan die sectorale afspraken. Dat is natuurlijk
de keerzijde van het maken van zo'n afspraak.De heer Visser (VVD):Kan het CWI initiëren zonder medeweten van de bewindslieden? In dat
geval zou het CWI door te initiëren kunnen komen met een resultaat dat
bewindslieden niet bevalt en dus niet wordt geaccordeerd.Staatssecretaris Rutte:Het is niet zo dat bewindslieden per se partij moeten zijn – sterker
nog, dat willen wij niet – bij het afsluiten van convenanten. Dat is
echt een zaak voor het CWI en de werkgeversorganisaties en eventueel de werknemersorganisaties.
Het kabinet kan echter wel eisen en regels stellen aan de randvoorwaarden
waaraan zo'n convenant moet voldoen. Daar kan bijvoorbeeld in staan wie partij
moeten zijn bij zo'n convenant, of dat de minister in kennis wordt gesteld
van het voornemen om een convenant te sluiten zodat wij het in ieder geval
weten. Verder kan worden bepaald dat het convenant moet worden gepubliceerd
in de Staatscourant. Een andere, relevante voorwaarde is dat de convenantspartijen
voldoende draagvlak hebben bij de achterban. Dit element kan en moet eveneens
in een ministeriële regeling worden opgenomen. Daarmee heb ik meteen
een van de vragen van de heer Van der Vlies grotendeels beantwoord.Bij zo'n convenant zijn in ieder geval de werkgeversorganisaties betrokken.
Het kan buitengewoon aantrekkelijk zijn om ervoor te zorgen dat ook de werknemersorganisaties
participeren, maar dat is geen voorwaarde. VNO-NCW geeft in de correspondentie
zelfs aan dat zij dat liever niet heeft. Daarin ga ik niet mee; ik zou het
liever wel hebben, maar ik schrijf het niet voor. Minimaal zijn dus de centrale
organisatie en de werkgeversorganisaties partij, maar wenselijk is dat ook
de werknemersorganisaties deelnemen, al is het maar vanwege de bredere samenhang
met het arbeidsmarktbeleid en eventueel de inzet van de middelen uit de O&O-fondsen.
Het laatste is ook belangrijk.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik ben het eens met de staatssecretaris. Toch vraag ik mij af of het CWI
werkgevers en werknemers uitnodigt om over zo'n convenant te komen praten,
waarna zij het convenant sluit met de werkgevers als de werknemers niet komen.
Of kan het zo zijn dat het CWI alleen met werkgevers om de tafel gaat zitten?
Ik beluister bij de staatssecretaris dat hij dat op zichzelf onwenselijk vindt.Staatssecretaris Rutte:De centrale organisatie zal altijd pogen om beide overlegpartijen aan
tafel te krijgen, namelijk zowel de organisaties van werkgevers als de vakbeweging.
Als bij de werkgeversorganisaties voldoende draagvlak aanwezig blijkt te zijn
en de vakbeweging doet niet mee, dan kan de centrale organisatie er desalniettemin
voor kiezen om toch door te gaan met het maken van het convenant.
Zij zal proberen als het maar enigszins mogelijk is het brede draagvlak te
verzekeren, oftewel inclusief de werknemersorganisaties. Daarover zijn wij
het eens.Er zijn vragen gesteld over de wenselijkheid van een algemene maatregel
van bestuur versus het regelen in convenanten. Het is misschien goed als ik
hierop nu reageer, bij de algemene opmerkingen. In een sectoraal convenant
kan een veelheid van op de sector toegesneden bepalingen worden opgenomen,
bijvoorbeeld inzake werving en scholing van prioriteitgenietend aanbod en
werving van arbeidsmigranten. Het convenant zou niet worden afgesloten als
daarmee geen problemen waren. Een AMvB is naar mijn overtuiging een te inflexibel
instrument daarvoor; in de nota naar aanleiding van het verslag heb ik dat
betoogd. De heer Visser vroeg naar het publiekrechtelijk karakter van het
AMvB. In het wetsvoorstel is het initiatief nadrukkelijk gelaten aan de sectoren
zelf. Bij de initiatieven kunnen het best pasklare, specifiek op de sector
gerichte afspraken worden gemaakt, bijvoorbeeld over scholing. Nogmaals, in
een algemene maatregel van bestuur zal altijd sprake zijn van zeer algemene
aanwijzingen. In sectorale convenanten zullen die aanwijzingen nader moeten
worden uitgewerkt.Na lezing van het advies van de Raad van State en na geluisterd te hebben
naar de inbreng van de Kamer, hebben wij ervoor gekozen om een en ander te
regelen zoals wij hebben gedaan. Op het punt van de AMvB gaat het natuurlijk
ook om de vraag van de MOE-landen. Anders kan het gebeuren dat een chinees
restaurant gedwongen is in de MOE-landen te gaan zoeken, los van een bij sectoraal
convenant overeengekomen intentie om te gaan werven in de landen waar de Chinese
koks zich op wat grotere schaal bevinden dan in de MOE-landen. Dat geeft allemaal
onnodige extra stappen in het proces. Een andere mogelijkheid is dat het convenant
onnodig ingewikkeld wordt. Vanwege de administratievelastendruk lijkt het
mij onwenselijk dat in zo'n convenant in detail wordt geregeld of in zo'n
specifiek geval kan worden afgezien van het eerst zoeken van arbeidsaanbod
in een MOE-land.Ik heb al betoogd dat het wetsvoorstel veel verder strekt dan alleen de
kwestie van de MOE-landen. Met het voorstel wordt beoogd een wettelijke basis
te geven aan sectorale convenanten. Ik noem bijvoorbeeld het convenant in
de zorgsector, dat zelfs richting Zuid-Afrika werkt. Dit blijkt bijvoorbeeld
uit de correspondentie met de heer "De Geur", zoals hij door zijn Zuid-Afrikaanse
collega werd genoemd. In de toekomst kunnen wij de ambitie hebben om een en
ander zo te doen.Verschillende sprekers hebben erop gewezen dat de arbeidsmarkt, en daarmee
de directe noodzaak van dit soort convenanten, is teruggelopen. De frictie
op de arbeidsmarkt is grotendeels verdwenen. Naar mijn overtuiging, en naar
ik hoop ook naar de overtuiging van ten minste de coalitiepartijen, is dat
tijdelijk. Er is juist beleid ingezet om de economie weer snel uit de dip
te trekken en te laten aanhaken bij de internationale opleving. Dat betekent
dat er op afzienbare tijd weer sprake zal zijn van frictie op de arbeidsmarkt.
De relevantie van de convenanten, en daarmee de relevantie van de wetswijziging,
neemt daarmee toe. Ik hoop van harte dat ik de coalitie aan mijn zijde vind
en eigenlijk ook – anders zou de naam van die partij niet kloppen –
de Partij van de Arbeid.De heer Visser (VVD):De staatssecretaris doet een hartelijk beroep op ons. Het is van belang
dat niet alleen wij in Europa dit soort overeenkomsten sluiten. Een aantal
Europese landen, waarvan ik er twee, Duitsland en Oostenrijk, heb genoemd,
hebben ervoor gekozen om overgangsbepalingen op te nemen bij het toetreden
van de MOE-landen. Dat is natuurlijk van invloed op de discussie. Zijn er
meer landen die, net als wij, geen overgangsbepalingen opnemen? Wat zal de
consequentie daarvan zijn?Staatssecretaris Rutte:Uit mijn hoofd kan ik zeggen dat in ieder geval Duitsland en Oostenrijk
ervoor hebben gekozen de overgangsbepalingen voor de toetreding toe te passen.
Ik zal mij er ambtelijk even over verstaan of er nog meer van zulke landen
zijn. Duitsland en Oostenrijk passen de overgangstermijn van twee jaar toe. Dit staat los van het wetsvoorstel. De bredere discussie, over een eventuele
grotere toestroom van arbeidsmigranten uit bijvoorbeeld Polen naar landen,
als Duitsland en Oostenrijk de grens dichthouden en wij de grens openen volgend
jaar mei, is mijns inziens een andere discussie dan de vraag of sectoren in
samenwerking met de centrale organisatie voor werk en inkomen tot de conclusie
kunnen komen dat het nodig is om buiten het prioriteitengebied, dus buiten
de EER, arbeidskrachten te werven. In het laatste geval is het de vraag of
dat voorzien moet worden van een deugdelijke juridische basis. Naar mijn gevoel
zijn dit twee aparte discussies, die elkaar slechts zeer ten dele raken. Het
lijkt mij van groot belang om ook nu deze mogelijkheid zich voordoet, al de
juridische onderbouwing voor dit soort sectorale convenanten stevig te verankeren.
Daarnaast moeten wij discussiëren over de arbeidsmigratie als dadelijk
de grenzen opengaan. Als er geen convenant is, geldt de vigerende WAV onverkort.In een brief van 29 augustus heb ik de conclusie getrokken dat het opnemen
van een specifieke bepaling in de WAV inzake braindrain niet in de rede ligt.
Dat heeft veel te maken met de briefwisseling met de Zuid-Afrikaanse regering.
Met de minister van VWS onderzoek ik of het mogelijk is om met Zuid-Afrika
een speciaal convenant te sluiten. Daarnaast is een ambtelijk overleg met
Buitenlandse Zaken in gang gezet hoe wij binnen de Europese Commissie, dus
ook binnen de Europese Unie, zoveel mogelijk op het punt van dit soort belangrijke
vraagstukken tot een gemeenschappelijk beleid kunnen komen. Als één
land het regelt, is het wel relevant, maar het zou beter zijn als je het in
een bredere context kon doen, al was het maar omdat bijvoorbeeld een land
als het Verenigd Koninkrijk een enorm aanzuigende werking kan hebben en wij
slechts een fractie vertegenwoordigen van het aantal vergunningen dat het
Verenigd Koninkrijk zou kunnen afgeven, als het niet goed georganiseerd is.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik ben het met de staatssecretaris eens dat het van groot belang is om
dat in Europa in gezamenlijk verband te doen. Ik ben het echter niet met hem
eens als hij de Wet arbeid vreemde lingen niet wil veranderen
om niet te werven in landen waar het gevaar van braindrain bestaat, als die
landen er zelf om verzoeken. Die wijziging moeten wij dan bij deze gelegenheid
aanbrengen, want wat hem betreft komt er blijkbaar geen volgende gelegenheid
om daarover te debatteren. In dit geval heeft de Zuid-Afrikaanse regering
er niet zelf om verzocht. Stel dat een regering dat wel doet. Dan moet in
onze Wet arbeid vreemdelingen toch staan dat wij in dat geval geen tewerkstellingsvergunningen
zullen afgeven. Dat heeft uw collega De Geus met zeer veel passie en zeer
veel overtuigingskracht aan de Kamer meegedeeld na een hard debat over die
artsen en verpleegkundigen uit Zuid-Afrika. Ik vind het veel te kort door
de bocht dat u er nu in een tussenzin afstand van neemt. Graag krijg ik een
uitgebreidere reactie.Staatssecretaris Rutte:Ik weet niet of wij het zo oneens zijn. Voorzover sectorale convenanten
hier duidelijk aandacht voor vragen – zie het convenant in de zorgsector –
leidt deze wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen tot een juridische onderbouwing
daarvan. Ik wil nu geen specifieke bepaling in de Wet arbeid vreemdelingen
opnemen die het onmogelijk maakt om in dergelijke gevallen te werven, omdat
dan blijkt dat wij diagonaal staan op het standpunt van bijvoorbeeld de Zuid-Afrikaanse
regering: daarmee beperk je onze principes van free movement die voor ons
zeer belangrijk zijn, omdat je het op die manier wettelijk dichtregelt.De voorzitter:Ik heet tussendoor hartelijk welkom een delegatie uit het Italiaanse parlement
en wel de Italian parliamentary commission of inquiry on organized crime.
You are very welcome in our parliament. We are happy that you are here. We
continue in Dutch if you don't mind.Mevrouw Bussemaker (PvdA):De staatssecretaris geeft nu volgens mij impliciet aan waarom hij het
amendement van de heer De Ruiter niet steunt. Ik formuleerde de vraag iets
anders. Stel dat de Zuid-Afrikaanse regering wel had opgeroepen om geen artsen
en verpleegkundigen uit Zuid-Afrika aan te nemen: het is heel slecht voor
onze economie, want dat is braindrain. Ik vind dat de Wet arbeid vreemdelingen
in dat geval een bepaling moet bevatten: dat mag niet; werkgevers die dat
wel doen, krijgen een fikse boete.Staatssecretaris Rutte:Ik probeer even te achterhalen of ik de vraag goed begrijp.Mevrouw Bussemaker (PvdA):U zegt dat wij geen bepaling hoeven op te nemen om braindrain te voorkomen,
want wij kunnen dat nu al netjes regelen; de Zuid-Afrikaanse regering vroeg
ons niet om dat op te nemen, omdat zij het belang van free movement respecteert.
Ik ga voorlopig daarin met u mee. Maar stel dat de Zuid-Afrikaanse regering
had gezegd: ondanks het element van free movement zien wij zulke grote gevaren
voor onze economie als Nederland actief gaat werven in Zuid-Afrika, dat wij
de Nederlandse regering verzoeken om dat niet te doen. Bent u het met mij
eens dat het gevolg daarvan is dat in de Wet arbeid vreemdelingen moet staan
dat het in zo'n geval niet mag?Staatssecretaris Rutte:Ik vind dat een lastige vraag. Als een ander land vraagt om hier een wetswijziging
door te voeren, moeten wij niet zeggen "u vraagt, wij draaien" en die wetswijziging
doorvoeren. Het specifieke geval van Zuid-Afrika was zeer geprofileerd in
de publiciteit en kreeg maatschappelijk veel aandacht. Ik kan mij heel goed
voorstellen dat je tegen zo'n land in opbouw, ook gezien de bijzondere banden,
zegt: als jullie dat nu echt willen, dan willen wij er eens heel goed naar
kijken, of dat nu juridisch of anderszins moet worden geregeld. De Zuid-Afrikaanse
regering heeft ons inmiddels laten weten dat zij dat wettelijke verbod niet
wil. Zij kan zich heel goed vinden in ons standpunt dat wij aansluiten bij
convenanten en eventuele gedragsregels. Ook wil zij graag een memorandum of
understanding met ons sluiten om dit verder te onderbouwen. Wij zijn nu bezig
dat verder vorm te geven. Het gaat mij in algemene zin wat ver om onmiddellijk
ja te zeggen als een land ons vraagt om in wetgeving op te nemen dat wij niet
bij hen gaan werven omdat dat slecht zou zijn voor dat land. Ik ben van mening
dat je steeds de merites van elk geval moet bekijken, zoals ook hier is gebeurd.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Dat is precies het punt dat wij heel uitgebreid met uw collega De Geus
hebben besproken. Toen onder andere mijn fractie, maar ook de SP zei dat het
moest ophouden, dat het niet mag, dat zij het zouden regelen als de minister
het niet zou doen, heeft minister De Geus met volle overtuiging gezegd: leden
van het parlement, luister naar mij, ik ga het nu regelen. Nu hoor ik u daar
veel afstand van nemen. Wat is er in de tussentijd gebeurd?Staatssecretaris Rutte:U zoekt licht tussen mij en De Geus. Dat gaat niet lukken.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik constateer licht, maar om dat politieke feit gaat het mij niet. Het
gaat mij om het volgende. Ik maak mij ontzettend veel zorgen om wat er in
Zuid-Afrika gebeurt als wij daar om onze problemen op te lossen simpelweg
gaan shoppen onder de mensen die daar zo ontzettend hard nodig zijn.Staatssecretaris Rutte:Daarover zijn wij het volstrekt eens. Uit landen die zelf deze mensen
vreselijk hard nodig hebben om hun opbouw te bestendigen, zullen wij natuurlijk
geen mensen halen. De vraag is of je dat wettelijk moet regelen. De Geus heeft
in het algemeen overleg inderdaad in die richting gehint. Vervolgens heeft
overleg plaatsgehad met de Zuid-Afrikaanse regering, waaruit de conclusie
kan worden getrokken dat dat nou precies is wat zij niet wil. Daarop heeft
De Geus in het overleg met het departement en mijzelf gezegd dat wij dat dan
ook niet moeten doen. Dan moeten wij aansluiten bij de mogelijkheid van sectorale
convenanten. Daarmee is het dossier niet afgerond. Het dossier loopt door.
Ik kijk met mijn collega van VWS of wij ten aanzien van Zuid-Afrika een speciaal
convenant zouden kunnen sluiten, ook in lijn met de nadere contacten met dat
land. Daarnaast is er de Europese context; een aantal zaken zouden wij binnen
de EU met elkaar moeten oplossen.Wij zouden het volgende kunnen afspreken. Wij zouden de komende zes tot
negen maanden kunnen afwachten hoe de verschillende activiteiten zich ontwikkelen.
Ik zeg toe dat ik de Kamer daarover een brief stuur in het eerste kwartaal
van het volgend jaar. Daarin zal ik aangeven welke initiatieven
wij in gang gezet hebben en wat de resultaten daarvan zijn. Het zal blijken
of dat leidt tot nieuwe inzichten over de juiste aanpak.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Dat voorbeeld van Zuid-Afrika is heel verhelderend, omdat het daar zo
scherp op de agenda stond. Ik ken de briefwisseling. Ik vind dat ook de Zuid-Afrikaanse
regering een punt had. Het kan echter ook weer in nieuwe gevallen opkomen.
Ik heb er niet zo'n behoefte aan om daarop te gaan zitten wachten en dezelfde
stampij en hetzelfde gedoe te krijgen als wij met Zuid-Afrika en de verpleegkundigen
hebben gehad. Ik wil dat het nu goed geregeld wordt voor alle voorkomende
gevallen, of het nu om Zuid-Afrika, de Filippijnen of Suriname gaat, of het
nu om verpleegkundigen, werklieden voor de tuinbouw of welke sector dan ook
gaat. Ik wil dat het nu goed geregeld wordt. Ik wil dat de staatssecretaris
ons eventueel schriftelijk informeert over wat er precies is gebeurd na het
debat dat wij hier over de Zuid-Afrikaanse verpleegkundigen en artsen hebben
gevoerd, niet alleen in de richting van Zuid-Afrika, maar ook in de richting
van de werkgevers die ervan verdacht werden illegaal en zonder belasting en
premies te betalen Zuid-Afrikaanse verpleegkundigen in dienst te hebben.Staatssecretaris Rutte:Naar mijn overtuiging heb ik dat verzoek al gehonoreerd in mijn brief
van 29 augustus.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Die ging over de briefwisseling tussen Zuid-Afrika en Nederland en niet
over wat er met de Nederlandse werkgevers, de ziekenhuizen, is gebeurd. Ik
meen dat de salarissen zelfs vanuit Luxemburg werden betaald. Daar liepen
allemaal onderzoeken naar. Ik wil daar graag een reactie op.Staatssecretaris Rutte:Ik ben altijd zo bang dat wij met elkaar de geschiedenis proberen te voorspellen
door eindeloze briefwisselingen daarover. Ik ben ervan overtuigd dat wij met
deze brief precies aangeven wat de lijn met Zuid-Afrika is. Die lijn is bestendig
voor de toekomst en vindt zijn basis in het convenant dat in de zorg gesloten
is. Als de Kamer instemt met het wetsvoorstel, is er een degelijke en goede
juridische basis voor die lijn. Volgens mij moeten wij het zo doen. Daarnaast
is er mijn toezegging dat ik de Kamer over een aantal acties die ook in de
brief genoemd worden, zo snel als er inzicht is maar uiterlijk over negen
maanden zal rapporteren. Dat kan in zichzelf aanleiding zijn tot nadere discussie
of nieuwe inzichten. Dat lijkt mij de beste lijn. Anders gaan wij nu allerlei
dingen in wetgeving vastleggen. Meteen bij het eerste land waarbij zich dit
voordeed, Zuid-Afrika, stuitten wij op een bezwaar van het land zelf. Men
vond het zodanig in strijd met de eigen beginselen, dat men er niet voor voelde.
Wij vinden elkaar op het standpunt dat wij niet moeten accepteren dat verpleegsters
uit Zuid-Afrika hier naartoe worden gehaald, als je weet dat het land ze zelf
vreselijk hard nodig heeft. Dat is onze gezamenlijke ambitie. Sta mij toe
de acties te ontplooien zoals ik die heb geschetst en de Kamer daarover te
rapporteren. Dat lijkt mij de beste route, dus dat is mijn suggestie.De heer De Ruiter (SP):Dat is een aardige suggestie, maar die gaat mij niet ver genoeg. Het amendement
dat ik heb ingediend, voorziet daar namelijk in. Dat geeft de staatssecretaris
de mogelijkheid om in te grijpen in willekeurig welke situatie in welk land
dan ook op het moment dat hij of de regering vindt dat er sprake is van een
braindrain, of als de Kamer dat vindt en hem daarop aanspreekt. Dat is de
enige mogelijkheid die ik voorstel. Daarmee is het over all geregeld. Dan
hoef je ook niet meer te praten over het weliswaar zeer sprekende voorbeeld
van Zuid-Afrika. Overigens is de Zuid-Afrikaanse regering van harte bereid
om een overeenkomst te sluiten, maar dat terzijde.Staatssecretaris Rutte:Ik ontraad aanneming van het amendement van de heer De Ruiter, omdat het
een link legt tussen onze Wet arbeid vreemdelingen en andere arbeidsmarkten.
Dat moeten wij niet doen. Ik nodig hem uit, het amendement boven de markt
te laten hangen tot ik over uiterlijk negen maanden over de verschillende
acties heb gerapporteerd. Vervolgens kunnen wij bezien of de in het amendement
voorgestelde wijziging op de wet al of niet noodzakelijk is. Ik zou dat nu
niet doen, want dan wordt er volgens mij veel te veel vooruitgelopen op een
en ander. Op die manier proberen wij een soort schijnzekerheid in Nederland
te creëren.De heer De Ruiter (SP):Ik wil daar best over nadenken als de staatssecretaris nog ingaat op datgene
wat ik in mijn termijn naar voren heb gebracht over het verdrag. Wij zijn
het er blijkbaar over eens dat er sprake is van vrij verkeer van personen.
Tegelijkertijd staat er in het verdrag dat elke regering een afspraak kan
maken met willekeurig welke andere regering. Daaraan ontleen ik mijn argument
voor het amendement.Staatssecretaris Rutte:Uw vraag had betrekking op artikel 12, derde lid, van het VN-verdrag.
Dat staat toe dat, als de volksgezondheid in het gedrang is, de Nederlandse
regering een overeenkomst met een ander land sluit. De volksgezondheid moet
wel daadwerkelijk in het gedrang zijn. Dat betekent dat dit geen lichtvaardige
toets is. Als de volksgezondheid daadwerkelijk in het gedrang is, dan is de
situatie die de heer De Ruiter schetst inderdaad actueel en acuut.De heer Van der Vlies (SGP):Ik begrijp de suggestie van de staatssecretaris om deze kwestie nog even
aan te zien en die mee te nemen bij de nog voorziene wijziging van de wet.
Ik heb echter nog geen zicht op de doorslaggevende argumentatie van de staatssecretaris
waarom hij de mogelijkheid die hij, wellicht ook in zijn visie, nodig zal
hebben, terzijde schuift, terwijl in het amendement staat dat het op grond
van ingewonnen informatie naar het oordeel van de minister zus of zo moet
zijn. Dat is geen verbod van dogmatische orde of zoiets, in die zin dat het
nooit mag, onder welke omstandigheden dan ook. Neen, wij wegen dat. Stel dat
in een land wel degelijk spanningen worden opgeroepen door de verbinding van
het arbeidsaanbod daar en de behoefte hier. Dan moet je toch een instrument
hebben om dat op een fatsoenlijke wijze af te blokken. Dan kun je zoiets nodig
hebben.Staatssecretaris Rutte:Ik begrijp dat, maar als ik het amendement overneem, dan nemen wij in
onze wetgeving een element op aan de hand waarvan wij richtinggevende
uitspraken kunnen doen over de arbeidsmarktsituatie in andere landen, al gebeurt
dat na zorgvuldige weging. Dat ben ik met de indiener eens. De exegese van
de heer Van der Vlies onderschrijf ik wat dat betreft ook. Ik vind dit echter
nogal wat. Je creëert namelijk een mogelijkheid die in de praktijk buitengewoon
lastig te wegen is. Ik zoek veel meer naar een structurele oplossing via de
initiatieven die ik heb geschetst in de brief van 29 augustus. Tegelijkertijd
kan ik mij voorstellen dat een wijziging in die richting boven de markt blijft
hangen als blijkt dat deze initiatieven niet leiden tot bevredigende conclusies,
getoetst op de Europese breedte van een dergelijke aanpak, want dat is ook
van belang.De heer Van der Vlies (SGP):Stel dat de tekst van collega De Ruiter de wet zou halen. Moet dat dan
als aanmatigend worden gezien? Neen toch, het oordeel van de overheid daar
is dan toch bepalend? Wij matigen ons geen oordeel aan over een arbeidsmarkt
elders. Deze lijnen ontwikkelen zich en wij vragen ons af hoe wij dit moeten
zien. Willen wij dat, kunnen wij dat? Vervolgens handelen wij navenant.Staatssecretaris Rutte:Die uitleg van het amendement klopt, maar dat neemt niet weg dat wij daarmee
vooruitlopen op het eventuele succes van andere initiatieven. Wij dreigen
iets in onze wetgeving op te nemen waarvan het eerste land waar dit zich voordeed,
al zei: wees hier uitermate terughoudend in en los het liever op een andere
manier op. Dit was overigens een extra stimulans voor het sluiten van dit
soort convenanten. Ik geef er de voorkeur aan om die initiatieven gezamenlijk
goed te exploreren. Over enige tijd – maximaal negen maanden –
moet worden nagegaan of er voldoende waarborgen zijn ter voorkoming van de
braindrain. Mocht daar aanleiding toe zijn, dan kan ik mij een dergelijk amendement
heel wel voorstellen.Mevrouw Vietsch (CDA):Bij het beoordelen van amendementen heb ik altijd oog voor de wederkerigheid.
Wij hebben te weinig heel goede IT'ers en te weinig artsen in Nederland. Ik
hoor graag van de indieners of Nederland ook zou moeten verbieden dat Nederlandse
artsen in de VS gaan werken; een land waar naar verhouding veel meer artsen
zijn. Moet Nederland op dit vlak een verzoek aan andere landen doen?De heer De Ruiter (SP):Het antwoord op deze vraag is natuurlijk "nee". Wij onderschrijven het
recht van het vrije verkeer van personen. Ik heb gewezen op het VN-verdrag.
Ik heb tegelijkertijd duidelijk gemaakt dat het tweede lid van artikel 12
regeringen de mogelijkheid biedt om afspraken te maken. Dat is het enige wat
wij beogen. De heer Van der Vlies heeft erg goed uitgelegd dat in voorkomende
gevallen een tewerkstellingsvergunning geweigerd kan worden. Dat is echter
een stap verder. Wij verbieden mensen niet om op vrijwillige basis elders
te gaan werken. Dat willen wij absoluut niet.Staatssecretaris Rutte:Voorzitter. Mevrouw Bussemaker heeft naar EURES gevraagd. Ik zie dat als
een soort Europese centrale organisatie voor werk en inkomen. Afgelopen vrijdag
is een flinke stap in de goede richting gezet met de opening van een nieuw
EURES-portaal. Alle burgers kunnen nu via internet toegang krijgen tot vacatures
op de website. De Commissie geeft hoge prioriteit aan interne mobiliteit binnen
de Unie. EURES is daartoe een belangrijk instrument. De Nederlandse regering
steunt de commissie hierin volledig. Waar nodig vindt die steun ook in technische
zin plaats.Mevrouw Vietsch heeft gevraagd naar de positie van echtgenoten van kennismigranten.
In juni 2003 is het mogelijk gemaakt dat partners van kennismigranten in Nederland
arbeid verrichten. De schrijnende situatie die zij schetste, zou zich niet
meer mogen voordoen.Mevrouw Vietsch (CDA):Dat was niet helemaal mijn vraag. Het gaat mij niet om het verrichten
van arbeid, maar om de mogelijkheid tot verblijf. Men kan alleen een verblijfsvergunning
voor een partner aanvragen op het moment dat men zelf een verblijfsvergunning
heeft. Gelet op de procedure is men dan al vijf maanden verder. Dit betekent
dat velen niet bereid zijn om voor een jaar naar Nederland te komen. RutteDat
zijn nu juist de mensen waar wij het als kennisland van moeten hebben. Wij
hebben het al over een spoedloket gehad. Ik verzoek de staatssecretaris om
dit probleem serieus te bezien. Is het mogelijk om een versnelling aan te
brengen? Kan in dit soort gevallen de familieaanvraag gelijk met de werkvergunningsaanvraag
in behandeling genomen worden? Dat spaart ook weer wat bureaucratie uit, want
dan betreft het één vraag en één
procedure in plaats van twee vragen, die beide in procedure genomen moeten
worden. Een gezin kan dan hier dat jaar zijn.Staatssecretaris Rutte:Ik begrijp de vraag nu beter. Strikt genomen is dit een zaak van Justitie,
omdat het een verblijfsvergunning betreft. Ik zeg toe dat ik dit met enige
nadruk daar ter kennis zal brengen. Ook de beantwoording ervan zal ik volgen.
Ik kan u in ieder geval procedureel genoegdoening geven in de zin dat ik het
oppak.De heer Van der Vlies heeft gevraagd of een dergelijk convenant ook partijen
bindt die daarin geen partij zijn. Ik heb die vraag al bevestigend beantwoord.
Dat is inderdaad het geval. Werkgevers die binnen zo'n sector werkzaam zijn,
kunnen zich slechts gebonden achten aan het convenant. Als zij dat niet doen,
kan de tewerkstellingsvergunning ook daadwerkelijk geweigerd worden indien
de werving niet heeft plaatsgevonden op de bij convenant geregelde wijze.
Dit geldt dus voor alle werkgevers in zo'n sector.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Wij hebben de discussie over het instrument van het convenant
in het verkeer tussen de publieke sector en de private sector al vaker aan
de orde gehad. Als ik mij die goed herinner, was daarbij altijd nog het probleem
van de zelfbinding binnen een convenantspartij, zijnde private sector, aan
hetgeen de koepel of de brancheorganisatie regelt. Het is omgekeerd, vanuit
de publieke sfeer, echter niet zonder meer vanzelfsprekend, namelijk dat een
overeengekomen bepaling ook afdwingbaar is voor elke rechtspersoon binnen
de private sector.Staatssecretaris Rutte:In feite raakt u aan de kern van het wetsvoorstel, omdat tot nu toe de
wettelijke basis ontbrak om aan sectorale WAV-convenanten die brede werking
toe te kennen. Het is ook in gerechtelijke procedures al voorgekomen dat er
kritisch naar gekeken is. Naast het thema van de MOE-landen wordt met dit
wetsvoorstel gepoogd, juist dat gat te dichten en ervoor te zorgen dat de
juridische basis wordt gegeven in de gevallen waarin een sectoraal convenant
is gesloten, hetgeen natuurlijk aan een aantal criteria moet voldoen.De heer Van der Vlies (SGP):Het is eigenlijk een uitbreiding van de algemeenverbindendverklaring.Staatssecretaris Rutte:Het wetsvoorstel verbindt publiekrechtelijke gevolgen van een convenant,
zo zou je kunnen zeggen. Dat is de beste juridische formulering.Mevrouw Bussemaker heeft gevraagd naar de implementatie van het advies
van de interdepartementale werkgroep Wet arbeid vreemdelingen. In een ministeriële
regeling is al een aantal zaken verwerkt, onder andere de soepeler toelating
en het niet meer doen plaatsvinden van een arbeidsmarkttoets voor kenniswerkers.
Er vindt in oktober in de ministerraad discussie plaats over een wijziging
van de algemene maatregel van bestuur waarmee onder andere wordt beoogd, geen
plicht tot tewerkstelling voor tijdelijk wetenschappelijke docenten. Er is
al gesproken over de wetgeving op het onderdeel braindrain. Concreet wordt
gewerkt aan wetgeving terzake van de wijzigingen met betrekking tot kennismigranten.
Deze wordt interdepartementaal voorbereid. Een aantal zaken heeft inmiddels
een plek gevonden, een aantal andere zaken vindt een plek in oktober en op
één punt wordt wetgeving voorbereid.De heer Van der Vlies heeft gevraagd of Cyprus en Malta onder het prioriteitsaanbod
zullen vallen. Dat is het geval, want deze landen behoren tot de Europese
Economische Ruimte.Ten slotte kom ik op de vraag van de heer Visser over de overgangstermijnen.
Discussie hierover is vooral aan de orde bij de behandeling van de toetredingsverdragen
en staat verder los van dit wetsvoorstel. Om allerlei redenen is er inderdaad
voor gekozen om een en ander al in mei volgend jaar vrij te laten. Wel bestaat
de mogelijkheid om vrijwaringsmaatregelen te nemen als er toch sprake zou
zijn van onverwacht grootschalige arbeidsmigratie vanuit de MOE-landen die
de Nederlandse arbeidsmarkt zou kunnen verstoren; dat wordt op een aantal
punten ook beschreven in de nota naar aanleiding van het verslag. Tijdelijke
herinvoering van de tewerkstellingsvergunningsplicht is dan mogelijk. Een
stijging van de werkloosheid kan een belangrijk signaal zijn van deze verstoring.
Er zal dan overigens wel eerst een causaal verband moeten worden gelegd tussen
enerzijds de arbeidsmigratie uit de nieuwe landen, de MOE-landen, en anderzijds
de stijging van de werkloosheid in de praktijk. Dat is op zich natuurlijk
altijd lastig, maar het lijkt mij billijk dat je met elkaar probeert om dat
causale verband vast te leggen voordat je zou overgaan tot het weer nemen
van vrijwaringsmaatregelen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor zijn over het algemeen zeer
duidelijke antwoorden. Ik ben blij dat wij na lange tijd dit debat hebben
kunnen voeren. Ik constateer ook met tevredenheid dat met het rapport van
de interdepartementale commissie toch wel iets meer is gebeurd, dat de regering
daar meer mee bezig is en dat binnenkort meer punten op de agenda staan dan
waar ik even bang voor was.Ten aanzien van Europa heeft de staatssecretaris duidelijk gezegd dat
deze regeling voor een aantal landen straks overbodig is omdat zij dan binnen
de Europese Economische Ruimte vallen, maar dat dit niet geldt voor Bulgarije
en Roemenië. Voor die landen zullen de convenanten dus zeker van belang
blijven, ook in Europese context.Veel fracties hebben geconstateerd dat de regeling, als het om Europa
gaat, een heel kortstondige werking zal hebben. De volgende vraag is dan natuurlijk
direct hoe wij omgaan met die enorme uitbreiding van de EU, die ook een uitbreiding
is van de Europese arbeidsmarkt. Hoe zorgen wij ervoor dat de arbeidsvoorwaarden
goed geregeld blijven? Daarover hebben wij een paar jaren geleden al een heftig
debat gevoerd, omdat er toen een Europese richtlijn was die gelijkstelling
van arbeidsvoorwaarden in de bouw voorstelde. Wij hebben toen gezegd dat dit
eigenlijk ook voor andere sectoren zou moeten gelden. Op het punt van die
arbeidsvoorwaarden, maar ook op het punt van de bestrijding van illegale arbeid
krijg ik graag een reactie van de staatssecretaris. Het probleem van de illegale
arbeid is immers niet opgelost als Polen en andere landen tot de Europese
Economische Ruimte gaan behoren; dat probleem kan dan nog steeds bestaan.
Ik verzoek de staatssecretaris om de Kamer voor 1 januari 2004 in een notitie
te informeren over de gevolgen voor de arbeidsmarkt van de uitbreiding van
de EU en over de maatregelen die de Nederlandse regering wil nemen om een
aantal ongewenste effecten te mitigeren. Ik ben het van harte met de staatssecretaris
eens dat wij niet moeten streven naar overgangstermijnen, maar wij moeten
er wel voor oppassen dat wij volgend jaar niet worden geconfronteerd met allerlei
incidenten waardoor wij allemaal om het hardst staan te roepen aan de interruptiemicrofoon,
terwijl wij ons hier nu terdege op kunnen voorbereiden.De heer Visser (VVD):U zegt dat wij niet moeten streven naar overgangsmaatregelen. Kunt u zich
voorstellen dat er een situatie bestaat waarin dat toch zou moeten en toch
zou kunnen?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Dat kan altijd, maar ik zie daar in ieder geval nu geen aanleiding toe.
Ik ben het wat dat betreft niet eens met de Oostenrijkse en Duitse opvatting.
Als je naar uitbreiding streeft, moet je dat met z'n allen in één
keer doen. Vooralsnog zie ik dus geen andere redenen dan datgene wat ik een
beetje in Oostenrijk zie: een erg protectionistische houding om het eigen
land te beschermen.Ik herhaal mijn vraag over de verpleegkundigen en artsen uit Zuid-Afrika,
want ik had de indruk dat de staatssecretaris mij niet helemaal goed begreep.
Ik heb geen behoefte aan het heen en weer sturen van allerlei brieven, maar
ik wil wel graag de door mij gevraagde informatie over de werkgevers, de ziekenhuizen
die in Zuid-Afrika geronseld hebben. Er was toen al bekend dat de betrokkenen
geen belasting zouden betalen en dat zij hun salarissen via Luxemburg uitbetaald
zouden krijgen. Ik wil weten of die werkgevers streng beboet zijn. Met andere
woorden, ik wil weten of de regering daartegen is opgetreden.Ten aanzien van de werving buiten Europa vind ik dat de regering proactief
moet optreden. Daarbij kunnen sectorale afspraken van groot belang zijn. Daarover
dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat convenanten een adequaat instrument zijn om de werving
van arbeidskrachten van buiten de Europese Economische Ruimte te reguleren;constaterende dat thans convenanten bestaan voor de chinees-indische horeca,
zorg en tuinbouw;overwegende dat illegale arbeid hiermee bestreden kan worden;verzoekt de regering, het instrument van convenanten in overleg met sociale
partners uit te breiden naar andere sectoren, in het bijzonder de sectoren
waar veel illegale arbeid voorkomt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Bussemaker. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7(28442).Mevrouw Bussemaker (PvdA):Deze motie moet beschouwd worden als een motie die aanspoort tot proactief
handelen, om situaties zoals met de Zuid-Afrikaanse artsen te voorkomen zonder
dat in de wet te regelen. Met de voorliggende wet hebben ook de sectorale
convenanten een duidelijke wettelijke basis.De heer Visser (VVD):Voorzitter. Ik ben nog niet helemaal overtuigd op het punt van AMvB versus
convenant. De staatssecretaris heeft een aantal voor- en nadelen op een rij
gezet. Hij noemt als voordeel van een convenant dat het flexibel is en dat
hiermee een veelheid aan bepalingen geregeld kan worden die niet op een andere
manier, bijvoorbeeld met een AMvB, geregeld kan worden. De vraag is hoe flexibel
het echter is als een veelheid aan bepalingen geregeld wordt. Een andere vraag
gaat over stapeling van regels en extra afspraken. Wat is het resultaat daarvan?
De heer Van der Vlies heeft eerder gesproken over een soort algemeen verbindend
verklaren van het convenant. Ik vraag de staatssecretaris of de bepalingen
in het convenant voorgelegd wordt aan een organisatie zoals ACTAL om een toets
te leggen op de nieuwe regeldruk die dit met zich brengt. Een van de belangrijkste
doelstellingen van het kabinet is minder regels, meer vrijheid en meer ruimte
om te opereren. Met dit voorstel worden actoren die niet zelf partner of deelgenoot
zijn geweest aan de totstandkoming van het convenant, daaraan wel gebonden.
Dat is een belangrijk punt.Een ander punt is de discussie naar aanleiding van het amendement van
de heer De Ruiter. Het doel dat het amendement nastreeft, het voorkomen van
een braindrain naar andere landen, is zeer sympathiek. Ik herinner mij dat
gisteren en marge van de behandeling van de eenmalige maatregel voor langdurig
in Nederland verblijvende asielzoekers een voorstel door D66 is gedaan. Die
stelde voor, te bekijken of er asielzoekers zijn die een beroep uitoefenen
waaraan behoefte bestaat in Nederland. Daar speelt hetzelfde. Dit kunnen immers
beroepen zijn waaraan men in het land van herkomst evenzeer een grote behoefte
heeft. Deze discussie is breder dan wat wij vandaag behandelen. Ik wil de
discussie dan ook liever op een ander moment en in bredere zin voortzetten.
Dit heeft veel meer kanten. Er kan zich straks een situatie voordoen waarin
een werkgever in Nederland een akkoord heeft bereikt met een werknemer uit
een ander land, waarna blijkt dat het Nederlandse kabinet er geen problemen
mee heeft, maar dat op verzoek van het andere land de zaak toch niet doorgaat.
Ik ben het dan ook eens met wat de CDA-fractie zo-even opmerkte. Stel je voor
dat de situatie zich andersom voordoet! Stel je voor dat iemand in Nederland
een akkoord heeft met een bedrijf in het buitenland om daar te gaan werken
en dat de regering van dat land daar vervolgens een stokje voor steekt. Dat
is niet wat wij nastreven. Het heeft, zoals gezegd, mijn voorkeur om de discussie
nu niet ten principale te voeren. Wij spreken op een ander moment nog over
de WAV. Wat dat betreft sluit ik mij aan bij mevrouw Bussemaker.De heer De Ruiter (SP):Ik denk niet dat in een individueel geval de regering er een stokje voor
zal steken. Het CWI zal pas aan de bel trekken als er tientallen
aanvragen komen uit een bepaald land. Pas dan moet de staatssecretaris zijn
verantwoordelijkheid nemen.De heer Visser (VVD):Met dit amendement maakt de Nederlandse regering zich afhankelijk van
wat een andere regering doet. Op basis daarvan wordt ingegrepen in overeenkomsten
tussen partijen. De vraag is op welke momenten en onder welke voorwaarden
daar een stokje voor moet worden gestoken. Het doel dat u met uw amendement
nastreeft, vind ik zeer sympathiek en het probleem zie ik ook wel, maar er
zitten veel meer kanten aan dan wij nu en marge van dit debat kunnen bezien
en daarom zou ik er later in breder verband op terug willen komen.De heer De Ruiter (SP):Voorzitter. Ik wil niet ingrijpen in bestaande afspraken of convenanten.
Het amendement geldt alleen voor gevallen waarin die afspraken er niet zijn!De heer Visser (VVD):Toch heeft het mijn voorkeur om er op een ander moment dieper op in te
gaan omdat het meer kanten heeft!Voorzitter. Ik wil nog eens wijzen op hetgeen het kabinet schrijft naar
aanleiding van het Verdrag van Athene: Indien zich na opening van de arbeidsmarkt
onverhoopt toch een verstoring van de markt voordoet, dan bestaat de mogelijkheid
om vrijwaringsmaatregelen te nemen. Dat moet dan via de Wet arbeid vreemdelingen.
Dat komt niet alleen maar bij de onderhandelingen over het Associatieverdrag
naar voren, het probleem ligt nu hier. Ik vind dan ook dat wij daar wat al
te gemakkelijk aan voorbijgaan. De staatssecretaris zegt dat er wel een causaal
verband moet zijn tussen de uitbreiding, het vrije verkeer van personen als
gevolg daarvan en de verstoring van de Nederlandse arbeidsmarktsituatie, maar
ik moet er dan wel op wijzen dat de laatste analyse is gebaseerd op gegevens
uit 2000 en dat het laatste advies uit 2001 stamt. Ik wil daarom de volgende
motie indienen.De Kamer, gehoord de beraadslaging,overwegende dat: - als gevolg van de conjuncturele situatie
de werkloosheid in Nederland sterk toeneemt;- na toetreding van 10
nieuwe lidstaten tot de Europese Unie door toestroom van relatief goedkope
arbeidskrachten verdere verstoring van de arbeidsmarkt te duchten valt;- het toetredingsverdrag aan de lidstaten de mogelijkheid laat de arbeidsmarkt
tot maximaal 7 jaar niet te openen voor deze arbeidskrachten;roept de regering op, indien nodig tijdig maatregelen te treffen door
instandhouding c.q. totstandbrenging van een algemene maatregel van bestuur
op grond van de WAV om de Nederlandse arbeidsmarkten vooralsnog gesloten te
houden voor werknemers uit de nieuwe lidstaten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Visser. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8(28442).Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het lijkt mij duidelijk dat deze motie niet mijn steun zal krijgen, maar
ik heb er wel een vraag over. De heer Visser spreekt van "indien nodig". Wanneer
blijkt volgens hem dan dat het nodig is om de Nederlandse arbeidsmarkt voor
mensen uit toetredende landen te sluiten?De heer Visser (VVD):Ik ga inderdaad een stapje verder dan u, want u vraagt om een overzicht
op 1 januari 2004. Met deze motie beoog ik dat wij niet achter de feiten aan
lopen. In de tekst die ik zojuist citeerde, staat "op het moment dat de arbeidsmarkt
verstoord raakt", maar ik zou graag zien dat als wij dat met een goede analyse
aan zien komen, dat tijdig gebeurt. Ik wil daarom eerst die goede analyse
hebben.Mevrouw Bussemaker (PvdA):U geeft duidelijk aan wat u wilt, namelijk u wilt de arbeidsmarkt sluiten,
u wilt eigenlijk een protectionistisch beleid en mensen van buiten de EU niet
meer toelaten. Hieruit blijkt wel hoe internationaal de VVD tegenwoordig denkt!De heer Visser (VVD):Dat vind ik een beetje te gemakkelijk. Ik vroeg net of u het uitsloot
en u zei daarop dat ook u dat niet uitsloot, dat dit wel eens het gevolg zou
kunnen zijn. Ik ben het daarmee eens en ik zeg niet dat dit het gevolg hoeft
te zijn. Wel wil ik een goede analyse, want de laatste is zo'n vier jaar oud
toen er een totaal andere arbeidsmarktsituatie was. Als uit die nieuwe analyse
die de komende maanden moet worden gemaakt, blijkt dat het niet nodig is,
dan is het ook niet nodig. Als eruit blijkt dat het wellicht beter is, dan
biedt het Associatieverdrag ons die mogelijkheid. Dat hoeft dan geen zeven
jaar te duren, maar dat mag ook twee jaar zijn. Waarom zouden wij het tevoren
al uitsluiten?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Sluit u zich dan bij mij aan en vraag de staatssecretaris voor het eind
van het jaar een overzicht van de problemen. Dan kunnen wij een open debat
met elkaar voeren over de mogelijke risico's maar ook over de mogelijke kansen.
Nu wekt u de indruk dat u al weet wat de risico's zijn en wat de oplossing
is en dat lijkt mij toch echt voorbarig. Als u echt een open en eerlijk debat
wilt voeren, dan moet u vragen om zo'n risicoanalyse en dan praten wij daarna
verder!De heer Visser (VVD):Ik zei al dat ik een stapje verder ga dan u!Mevrouw Bussemaker (PvdA):Geef nu eens echt antwoord op mijn vraag! Wanneer ontstaan nu die risico's
die u ziet?De heer Visser (VVD):In de beantwoording van een vraag van uw fractie staat dat de staatssecretaris
het niet weet. De staatssecretaris heeft gesproken over causale relaties.
Nu wordt aan mij gevraagd of ik het wel weet. Op dit moment weet ik het ook
niet en daarom wil ik het uitgebreid laten analyseren. Het belangrijkste in
mijn ogen is dat wij het niet achteraf doen, dat we er niet een jaar na openstelling
van de markt achterkomen dat we een probleem hebben. Daarom heb ik in de eerste
termijn gezegd dat het fair zou zijn Visserom dat tijdig en van tevoren te
analyseren, niet achteraf.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Als u nog niet weet wat de risico's zijn, kunt u ook de
oplossingen nog niet kennen.De heer Visser (VVD):Nee, maar ik kan ze ook niet uitsluiten.Mevrouw Vietsch (CDA):Ik heb een aanvullende vraag. Wij hebben het in deze discussie over werknemers,
maar er zijn ook zelfstandigen. Wij kennen de sluipconstructies van bepaalde
bloemenhandelaars, bij wie mensen als freelancer werken. Slimme organisaties
regelen dan dat zij drie opdrachtgevers hebben, waardoor zij als zelfstandig
ondernemers in Nederland kunnen verblijven, terwijl zij eigenlijk werknemers
zijn. Hoe kijkt u hier tegenaan? Wilt u dat verhinderen? Hoe zit het dan met
de wederkerigheid? Wilt u het alleen voor de werknemers laten gelden? Wilt
u deze sluipconstructie laten bestaan of gaat u hierin ingrijpen?De heer Visser (VVD):De situatie is zoals u schetst. Er is een verschil tussen werkgevers en
zelfstandigen. De achterliggende vraag is wanneer iemand als zelfstandig ondernemer
kan worden aangemerkt. Dat geldt ook voor de Nederlandse zelfstandigen. De
voorwaarden die voor Nederlandse zelfstandigen gelden, moeten ook gelden voor
mensen die buiten de Europese Unie als zelfstandigen opereren.Wij zijn geen van allen voorstander van sluipwegen en van manieren waardoor
mensen door de mazen van het net kunnen glippen. Dat probleem moet je dan
aanpakken. Dat staat alleen los van mijn verzoek om een arbeidsmarktanalyse.Mevrouw Vietsch (CDA):Ik houd ook niet van sluiproutes, maar ik gaf er net een concreet voorbeeld
van. Hoe denken u en de staatssecretaris daarmee om te gaan in de toekomst?
Als een van de moties of voorstellen in overweging wordt genomen, wil de staatssecretaris
die sluiproutes dan alleen voor de werkgevers of ook voor de werknemers oftewel
de freelancers sluiten?De heer Visser (VVD):Als dit een aanvullende vraag aan de staatssecretaris is, sluit ik mij
erbij aan.Mevrouw Vietsch (CDA):Nee, ik vraag ook aan u hoe u dit denkt op te lossen. U bent geen voorstander
van sluipwegen, maar betekent dit dat u deze freelancerconstructie wilt opheffen?
Wilt u aan de freelancers uit andere landen andere eisen stellen dan aan de
freelancers afkomstig uit Nederland? Dat is namelijk de manier om de sluipweg
op te heffen.De heer Visser (VVD):Nee, dit misverstand wil ik meteen uit de wereld helpen. Ik wil geen andere
eisen aan freelancers van buiten Nederland stellen dan gelden voor freelancers
binnen Nederland. Daar moet je duidelijk in zijn. Ik ben echter ook geen voorstander
van sluiproutes.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik bedank allereerst de staatssecretaris voor zijn beantwoording.
Ik sta in de eerste plaats stil bij zijn visie op de werkingssfeer van deze
wetswijziging na 1 april 2004, de datum waarop de kandidaat-lidstaten zullen
zijn toegetreden tot de Europese Unie. De staatssecretaris heeft de positie
van enkele landen geschetst die onder de werkingssfeer vallen en relevant
zijn. Laat dat voor dit moment genoeg zijn.De geschiedenis van het convenant als instrument is duidelijk. Het convenant
biedt mogelijkheden; er kleven ook bezwaren aan. Dat is voer voor juristen
en misschien nog meer voor staatsrechtgeleerden. Ik pretendeer niet dat te
zijn. Wat ik wel weet, is dat wij de publieke sfeer heel uitdrukkelijk gescheiden
moeten houden van de private sfeer. Vermenging kan leiden tot conflicten inzake
de aansprakelijkheid voor dingen die fout gaan. Dan komt het namelijk pas
aan de orde; als de dingen goed gaan, hoor je niemand. Als het fout gaat,
moet duidelijk zijn wie waarop kan worden aangesproken. Dat was altijd een
probleem. De staatssecretaris heeft gezegd dat dit wetsvoorstel juist is bedoeld
voor het verbeteren van de wettelijke basis. Ik ben best bereid om dat aan
te zien, want ik heb niet de illusie dat ik dit wetsvoorstel verworpen krijg
of dat het wordt ingetrokken of aangehouden, zodat nog eens over het instrument
van het convenant kan worden nagedacht. Zover zal het kabinet niet willen
gaan. Daar heb ik op zichzelf ook wel begrip voor.Een ander punt is de bindendheid. In bepaalde branches is er inderdaad
een werkingsfeer, een reikwijdte van afspraken die op landelijk niveau zijn
gemaakt. Dan doet zich wel de vraag voor of alle werkgevers ergens zijn aangehecht.
Ik heb daar eerlijk gezegd geen zicht op. Hoe zit dit?Nu kom ik te spreken over de kwestie van de nieuwe toetreders, van de
uitbreiding van de arbeidsmarkt. Mevrouw Bussemaker heeft gesproken over mogelijke
ongewenste effecten. Zij ziet ze niet, maar zij wil ze in kaart gebracht hebben,
uiteraard met beleidsconclusies erbij. Daarover vraagt zij een notitie. De
heer Visser vraagt zich af of wij in geval van ongewenste effecten het tij
wel op tijd kunnen keren. Zo heb ik zijn motie in ieder geval begrepen. Het
een sluit het ander wat mij betreft nog niet uit. Dat er ongewenste effecten
kunnen komen, is duidelijk. Wij moeten daar op een fatsoenlijke manier op
reageren, niet vanuit een voorgesorteerd protectionisme, want wij hebben solidariteit
te betrachten met de nieuwe toetreders.Tegelijkertijd hebben wij ook een primaire verantwoordelijkheid voor onze
eigen arbeidsmarkt, voor onze eigen werklozen die ook zo graag aan de bak
willen komen. In dat spanningsveld moeten wij dit toch serieus nemen. Het
verzoek van mevrouw Bussemaker om een notitie leek mij meteen zinvol. In het
verlengde daarvan kun je best nadenken over de gereedschappen die je nodig
hebt voor het geval er een frictie mocht ontstaan. Laten wij wel wezen, als
je de arbeidsmarkten in de toetredende landen vergelijkt met de meeste landen
van het huidige EU-gebied, is er wel degelijk een significant verschil op
de gebieden van salariëring, arbeidsrechtelijke voorwaarden en sociale
zekerheid. Dat zou best eens een herschikking op dat grote open gebied kunnen
opleveren die ons in de huidige conjuncturele omstandigheden niet in alle
opzichten uitkomt. Ik bedoel dat helemaal niet voorgesorteerd, maar het is
toch een kwestie die wij onder ogen moeten zien.Met Zuid-Afrika hebben wij natuurlijk een verwantschap. Het is een verwant
taalgebied, waarmee wij een bijzondere relatie hebben. De staatssecretaris
heeft het over een speciaal convenant. Dat is dus een ander type convenant
dan het convenant met de brancheorganisaties. Het gaat dan om een soort bilateraal
verdrag tussen soevereine staten. In deze context zie ik niet
waarom het amendement van collega De Ruiter inbreuk maakt op de "open mind"
naar de soevereine staten waarmee je in rapport wilt zijn. Het is namelijk
een zeldzaamheid dat in een wetstekst wordt neergelegd dat ingewonnen informatie
tot een oordeel zal leiden. Hier staat dat expliciet en dat is natuurlijk
niet voor niets.De heer De Ruiter (SP):Voorzitter. Ik pak toch maar een deel van de briefwisseling tussen de
Nederlandse en de Zuid-Afrikaanse regering erbij. Niet omdat ik het hele debat
daarop wil toespitsen, maar ik vond een zinsnede in de brief van de minister
van volksgezondheid van Zuid-Afrika aan de heer De Geus toch wel aardig. In
normaal Nederlands staat daar: dat betekent nog niet dat wij niet met u een
overeenkomst zouden willen sluiten, dat er niet een overeenkomst tussen beide
regeringen tot stand zou kunnen komen. Dat schrijft die minister natuurlijk
niet voor niks. Onder andere de SP-fractie had aangedrongen op een wettelijke
regeling; wij wilden die braindrain zo graag voorkomen. Ik zeg dit hier nogmaals,
omdat mijn voorkeur nog steeds daar naar uitgaat. Er is toch niks op tegen
als twee landen onderling een goede overeenkomst sluiten? De heer Van der
Vlies heeft terecht gezegd: dat kan worden aangegeven op basis van ingewonnen
informatie. Deze kan worden ingewonnen bij de desbetreffende regering, bijvoorbeeld
omdat de Kamer van mening is dat er mogelijk sprake is van braindrain. De
Kamer kan vervolgens aan de regering vragen: zou u niet iets moeten doen?
Dat behelst in feite het amendement van de SP-fractie, niet meer en niet minder.
Dit betekent – zo eerlijk wil ik best zijn – dat de SP-fractie
is gezwicht voor het argument van de regering en van anderen dat wij de wetgeving
van een ander land niet kunnen regelen, zo goed als wij niet willen dat een
ander land iets in de Nederlandse wetgeving regelt. In dat licht dring ik
er nogmaals bij de staatssecretaris op aan om het amendement wel over te nemen,
en ga ik vooralsnog niet in op zijn verzoek om dat nog een paar maanden boven
de markt te laten hangen. Temeer omdat ik niet zie wanneer wij dan een volgend
debat over deze wetgeving zouden hebben, zodat het amendement in feite niet
meer boven de markt blijft hangen, maar word ondergeschoffeld.Ik ben het met de staatssecretaris eens dat het belang van deze wet vooral
op de langere termijn moet worden bezien. De wet is waarschijnlijk niet meer
van toepassing op de EU-landen die binnenkort toetreden. Blijkbaar zijn wij
beiden van mening dat de recessie wel zal worden opgelost, alleen verschillen
wij waarschijnlijk van mening over de manier waarop. Hij heeft echter gelijk
dat er weer een situatie van krapte op de arbeidsmarkt kan ontstaat. In dat
geval zullen wij blij zijn dat deze wet er is. En in dat geval zouden wij
ook blij zijn met mijn amendement; dat zeg ik nog maar eens een keer.Ik ben het ermee eens dat de Kamer de risicoanalyse moet kunnen zien.
In dat licht heb ik geen moeite met de motie van mevrouw Bussemaker. Dat geldt
overigens ook voor de motie van de heer Visser, althans als ik zijn bedoeling
goed begrijp. Indien zijn bedoeling is om nu geen wetgeving te maken of het
debat uit te stellen, heb ik daar natuurlijk wel moeite mee. Hij mag dat nog
toelichten.De heer Visser (VVD):Ik zal daar meteen antwoord op geven. De staatssecretaris zei in eerste
termijn dat die twee zaken moeten worden gescheiden. Ze interfereren wel met
elkaar, maar het is niet de bedoeling van deze motie om dit wetvoorstel af
te stemmen. De discussies gaan wel samen op.De heer De Ruiter (SP):Dat is mij dan duidelijk.Mevrouw Vietsch (CDA):Ik kan vrij kort zijn omdat het meeste al is gezegd door de collega's.
Ik dank de staatssecretaris voor zijn toezegging om iets voor de universiteiten
te doen.Ik kom terug op het braindrainverhaal. Wij hebben het nu over komende
EU-landen. Volgens mij is dit principe hier niet echt van toepassing. Ik aarzel
echter. Vanwege de braindrain wordt een voorbehoud gemaakt, maar dit doet
mij erg denken aan het vroegere Oost-Europa. In het toenmalige Oostblok wilde
men de mensen niet weg laten gaan. Wij zeiden toen dat zij hier welkom zouden
zijn, waarna het IJzeren Gordijn werd opgericht. Wat doe je als andere landen
hun mensen niet willen laten gaan? Wat is dan het werkelijke motief en waarover
hebben wij het? Als het bijna leidt tot misverstanden in het land van herkomst,
zal geen Nederlandse firma die mensen naar Nederland willen halen. Hun reden
zal zijn dat dit niet zal worden geaccepteerd. Als de publieke opinie zelfs
de salarissen van de directeuren van Albert Heijn naar beneden kan bijstellen,
dan zal protest hiertegen ook lukken.Staatssecretaris Rutte:Voorzitter. Verschillende sprekers, zoals mevrouw Bussemaker, hebben iets
gezegd over overgangstermijnen bij het toetreden van de nieuwe landen. Zij
hebben ook gesproken over de eventuele wenselijkheid om daarover met elkaar
verder te discussiëren. Ik heb in mijn antwoord in eerste termijn al
gezegd dat wij de mogelijkheid hebben om de vrijwaringsbepaling weer in het
leven te roepen, bijvoorbeeld als blijkt dat er enorme arbeidsmigratie ontstaat.
Ik zeg toe dat ik kom met een notitie waarin een aantal pro's en contra's
van het niet hanteren van de overgangstermijnen wordt genoemd. Bovendien zeg
ik toe dat zodra ik meer zicht heb op de daadwerkelijke migratie, volgend
jaar, ik de Kamer hierover spoedig informeer. Daarmee bereik ik wat de Kamer
heeft gevraagd, namelijk dat wij op kortere termijn met elkaar kunnen spreken
over de voors en tegens van het ingezette beleid. Op die manier ontwikkelen
wij met elkaar geleidelijkaan een toetsingskader aan de hand waarvan wij de
situatie na 1 mei volgend jaar kunnen beoordelen. Aanvaarding van de motie
van de heer Visser ontraad ik, omdat daarmee naar mijn gevoel wel erg wordt
voorgesorteerd op de situatie die zich in Nederland zou kunnen voordoen als
het misgaat. Bovendien is de motie tot op zekere hoogte overbodig, want de
regering heeft aangegeven dat het hanteren van overgangstermijnen alsnog mogelijk
is als blijkt dat de problematiek daartoe aanleiding geeft.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik ben net op tijd terug om de staatssecretaris te horen
zeggen dat als hij de problemen volgend jaar overziet, hij met een notitie
komt. Dat lijkt mij echter enigszins laat. Ik vind het heel belangrijk dat
proactief wordt opgetreden. Volgens mij wordt dit standpunt gedeeld door andere
Kamerleden. Ik ben blij dat de staatssecretaris zo'n notitie schrijft, maar
ik verzoek hem nogmaals om die tijdig, namelijk voor het eind van dit jaar,
aan de Kamer toe te sturen.Staatssecretaris Rutte:Dat zeg ik graag toe. Het was ook mijn bedoeling om dat stuk dit jaar
aan de Kamer te sturen, zodat wij daarover eind dit jaar of begin volgend
jaar kunnen praten. Wellicht is zij zo tevreden over mijn argumenten, dat
zij zich er slechts bij aansluit. Dat oordeel laat ik echter aan de Kamer
zelf over. Op die manier wordt geleidelijkaan en impliciet een toetsingskader
ontwikkeld waarmee de situatie in mei volgend jaar, als zij actueel wordt,
kan worden beoordeeld. Dat was naar mijn mening de bedoeling van de Kamer
toen zij de behoefte voor zo'n toetsingskader uitsprak.De heer Visser (VVD):De staatssecretaris zei dat met de motie in zekere zin wordt voorgesorteerd
en daarom ontraadt hij aanvaarding ervan. Daarnaast was de motie volgens hem
in zekere zin overbodig. Beide kunnen natuurlijk niet tegelijkertijd waar
zijn. Ik houd de staatssecretaris nog eens voor wat het kabinet zelf schrijft.
Het schrijft dat de regering er mede naar aanleiding van het advies van de
SER steeds van uitgegaan is dat een en ander niet noodzakelijk zal zijn. Het
advies van de SER is van 16 februari 2001. De analyse is uit 2000. Verder
schrijft de regering dat indien zich na de opening van de arbeidsmarkt onverhoopte
verstoring zal voordoen, dit probleem dan via de Wet arbeid vreemdelingen
kan worden opgelost. Daarbij komt de overgangsmaatregel weer aan de orde.
Ik sluit mij helemaal aan bij de opmerking van mevrouw Bussemaker van zojuist,
dat je daar dan wel proactief in moet zijn. Dat moet de komende maanden gebeuren.
Het is tegenover de betrokken landen niet fair ze er achteraf mee te overvallen.
Ik houd mijn motie overeind. Ik verwacht dat de staatssecretaris haar uitvoert.Staatssecretaris Rutte:Ik weet niet hoe ik het in nog ronder Nederlands moet zeggen. Ik heb het
citaat dat de heer Visser geeft zelf in eerste termijn al een paar keer aangehaald.
Het is goed dat nog voor de derde keer in de Handelingen staat dat zich de
situatie kan voordoen dat wij moeten terugkomen op onze huidige inzichten
over het hanteren van overgangstermijnen. Ik ben het eens met mevrouw Bussemaker.
Ik ben het ook eens met de strekking van de woorden van de heer Visser en
anderen. Het is goed om droogzwemmend dit jaar al te kijken naar de voor-
en nadelen van de op dit moment ingezette lijn voor het hanteren van overgangstermijnen.
Als de situatie zich voordoet, hebben wij na 1 mei volgend jaar een soort
kader waarbinnen wij kunnen beoordelen of de ontwikkelingen aanleiding geven
tot andere inzichten.De heer Van der Vlies (SGP):Als die inzichten zouden leiden tot het nemen van maatregelen, wordt de
essentie van de motie van collega Visser relevant, als een van de opties.
Men kan ook iets anders bedenken. Waarom ontraadt de staatssecretaris de motie
dan of noemt hij haar overbodig? Waarom vraagt hij niet om de motie even aan
te houden? Als de motie op een bepaald moment wel in stemming kan komen, is
er nog tijd genoeg om daarna die maatregelen te organiseren.Staatssecretaris Rutte:De heer Visser citeerde al uit een stuk uit Griekenland, waarin een zin
staat die ik zelf in eerste termijn uitsprak. Mocht onverwacht grootschalige
arbeidsmigratie uit de MOE-landen de Nederlandse arbeidsmarkt verstoren, dan
bestaat de mogelijkheid tot het nemen van vrijwaringsmaatregelen. In die zin
waren wij het eens, zijn wij het eens en blijven wij het naar mijn overtuiging
ook eens en is de motie overbodig. Ook de regering vindt dat de vrijwaringsmaatregelen
opnieuw ingevoerd moeten kunnen worden als zich een verstoring van de arbeidsmarkt
voordoet. Dat staat ook in het dictum van de motie van de heer Visser.De heer Visser (VVD):Niet helemaal, want het gaat om de arbeidsmarktsituatie hier. In de toenmalige
analyses werd uitgegaan van Ruttede arbeidsmarktsituatie in Nederland in de
tijd van hoogconjunctuur en krapte op de arbeidsmarkt. Bij de uitbreidingsplannen
staat letterlijk dat men ervan is uitgegaan dat die situatie zich niet voordoet.
Die situatie is echter veranderd. Ik verzoek de staatssecretaris, met het
oog op de huidige arbeidsmarktsituatie in Nederland, nu en in de komende
tijd, te bezien of de redenering van toen nog klopt.Staatssecretaris Rutte:Ik laat het bij de toezegging dat wij komen met een notitie over de voor-
en nadelen van het ingezette beleid tot het vrijlaten van een en ander per
1 mei volgend jaar. Wij ontwikkelen dan impliciet een toetsingskader. Dat
moet niet een zwaar algemeen toetsingskader worden, maar wij moeten met elkaar
een gevoel ontwikkelen hoe wij de actuele situatie na 1 mei van het volgend
jaar moeten duiden. Ik laat dan het oordeel over de motie van de heer Visser
aan de Kamer, waarbij ik niet kan nalaten op te merken dat ik de indruk had
en nog een heel klein beetje heb dat zij enigszins overbodig is. Het is voor
mij echter geen punt als zij wordt aangenomen.Mevrouw Bussemaker heeft opmerkingen gemaakt over illegale tewerkstelling
en arbeidsomstandigheden. Net als nu wordt er door de Arbeidsinspectie en
door de SIOD stevig aangepakt. De illegale tewerkstelling als zodanig verandert
niet van karakter, al zal een verschuiving van nationaliteit kunnen optreden.
De capaciteit van de Arbeidsinspectie gaat fors omhoog.Wat betreft de arbeidsomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden vindt op
de gebruikelijke wijze handhaving plaats door de Arbeidsinspectie, met specifieke
aandacht voor sectoren die op basis van risicoanalyses extra vatbaar zijn
voor slechte arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden.De heer De Ruiter vroeg of wij niet moesten proberen tot een soort verdrag
met Zuid-Afrika te komen. Ik heb in de brief van 29 augustus jl. aangegeven
dat, conform de wens van de Zuid-Afrikaanse regering, de minister van VWS
samen met mij zal onderzoeken of het mogelijk is een speciaal convenant met
Zuid-Afrika te sluiten. Ik neem aan dat wij hetzelfde bedoelen. Er heeft inmiddels
een gesprek plaatsgevonden op Nederlands ambtelijk niveau en Zuid-Afrikaans
diplomatiek niveau. Ik gaf in eerste termijn al aan dat Zuid-Afrika een memorandum
of understanding wenst te sluiten met VWS, gericht op het faciliteren van
kortdurende uitwisselingen van medisch personeel met Nederland, waarbij deze
problematiek nadrukkelijk wordt betrokken. Mevrouw Bussemaker spreekt in haar motie over het stimuleren van convenanten
in bepaalde sectoren. Ik heb op zichzelf geen bezwaar tegen deze motie. De
oproep aan de regering in de implementatie van de motie lees ik als een oproep
aan de centrale organisatie waaraan de uitvoering van de Wet arbeid vreemdelingen
is opgedragen. Vanzelfsprekend valt die organisatie onder het toezicht en
de verantwoordelijkheid van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
In die zin is er een directe relatie met de regering.Mevrouw Bussemaker (PvdA):De staatssecretaris mag de motie lezen zoals hij uitlegt, want dat is
precies de essentie ervan.Staatssecretaris Rutte:Dat vermoedde ik.Ik kom bij de opmerking van de heer Visser over de AMvB ten opzichte van
het convenant. Er zijn naar mijn overtuiging toch verschillende redenen waarom
een AMvB niet wenselijk is. Het zou namelijk betekenen dat, indien er geen
sectorale regeling tot stand komt, de wetgever verplicht blijft om eerst binnen
de EER en vervolgens binnen de MOE-landen te werven alvorens hij een arbeidsmigrant
uit een ander land mag aantrekken. Het is ook niet wenselijk dat sociale partners
in sectorale convenanten afspraken maken om te bepalen dat de werkgever niet
gebonden is aan de wettelijke bepaling dat hij voldoende inspanningen moet
verrichten om prioriteitgenietend aanbod in de EER te werven. Deze wettelijke
bepaling is immers van essentieel belang in het restrictieve arbeidsmigratiebeleid.
Tot slot zou het leiden tot extra administratieve lasten – in liberale
kring moet dat toch weerklank vinden – als in de AMvB zelf een wettelijke
mogelijkheid wordt geboden om een veelheid van uitzonderingen te maken op
de verplichting om in de MOE-landen te werven. Die convenanten zouden namelijk
leiden tot ingewikkelde regelgeving.Gesuggereerd is om ACTAL hiernaar te laten kijken. Zo'n convenant wordt
op basis van vrijwilligheid gesloten. Het zou dan ook merkwaardig zijn dat
wij aan zo'n sector moeten vragen – het leidt alleen maar tot extra
administratievelastendruk – om zo'n in de sector gesloten convenant
aan ACTAL voor te leggen. Voor het algemeenverbindendverklarende karakter
van zo'n convenant als gevolg van dit wetsvoorstel geldt natuurlijk dat de
centrale organisatie zich ervan moet vergewissen dat er voldoende draagvlak
bestaat, wat ook geldt voor het algemeen verbindend verklaren van de cao's,
onder de werkgevers in de sector om dit wetsvoorstel onderdeel te kunnen laten
zijn van deze juridische basis.De heer Visser (VVD):Ik heb ACTAL genoemd, omdat een beperkt aantal partijen aan tafel zit
en door het optreden van de staatssecretaris of de minister andere partijen
worden gebonden aan de gemaakte afspraken. Die afspraken kunnen, zoals de
staatssecretaris zelf zegt, een veelheid aan bepalingen bevatten. Die stapelen
zich op boven de huidige wet- en regelgeving. Het is in dat verband niet onredelijk
dat je ACTAL laat bekijken wat het betekent voor al die partijen die niet
aan tafel hebben gezeten.Staatssecretaris Rutte:Het convenant moet worden getoetst op zijn draagvlak in de sector, zoals
ook moet gebeuren bij het algemeen verbindend verklaren van cao's. Je mag
toch aannemen dat het draagvlak en de eventuele positieve beoordeling daarvan
mede afhankelijk zijn van het antwoord op de vraag of het niet heeft geleid
tot een enorme uitbreiding van de administratievelastendruk. Ik vind het wat
ver gaan om hier een extra administratieve last, te weten het inschakelen
van ACTAL, in te bouwen. Met de heer Visser wil ik afspreken dat wij nadrukkelijk
de mogelijkheid onder de aandacht van sectoren brengen om ACTAL te consulteren
wanneer er ook maar enigszins wordt getwijfeld aan de administratieve zwaarte.
Dat lijkt mij de beste vorm. Dan voorkomen wij extra administratieve handelingen,
maar de sector kan er wel zelf toe besluiten.De heer Van der Vlies heeft in eerste termijn gevraagd naar de introductie
van het begrip "algemeen geaccepteerde arbeid" in de Wet werk en bijstand
in plaats van het oude begrip "passende arbeid". Daarmee zal het accepteren
van banen zich sneller voordoen dan in de oude situatie, waarin mensen konden
zeggen dat zij een baan niet passend vonden. Het zal inderdaad
leiden tot een verdere vermindering van de frictie op de arbeidsmarkt. Dat
lijkt mij een gerechtvaardigde aanname, maar het neemt niet weg dat de frictie
zich in tijden van economische opleving weer kan gaan voordoen. Dit wetsvoorstel
zal dan aan relevantie winnen.Overigens krijgt het convenant eerst publiekrechtelijke gevolgen na publicatie
in de Staatscourant. Dan geldt de in het convenant omschreven wijze van werving
voor de gehele sector. Het bereik is dan: alle werkgevers die binnen de sector
werkzaam zijn.Vallen zelfstandigen ook onder de WAV? Nee, toelating van zelfstandigen
gebeurt door het ministerie van Justitie, na advies van Economische Zaken.
Dat valt dus buiten de reikwijdte van de WAV en dus ook buiten de reikwijdte
van dit wetsvoorstel.De heer De Ruiter (SP):Dan hebben wij volgens mij wel een probleem. In de discussie over de Zuid-Afrikaanse
artsen zag je dat de artsen als zelfstandig ondernemer opereerden en al dan
niet via malafide intermediairs in Nederland terechtkwamen. Het hoeft niet
nu, maar ik zou van de staatssecretaris graag horen hoe hij dat wil oplossen.Staatssecretaris Rutte:Daar zal ik nog eens naar kijken. Het hangt er natuurlijk vanaf waar die
artsen in dienst zijn. Als zij in dienst zijn van academische ziekenhuizen,
zijn zij natuurlijk geen zelfstandigen. Maar goed, laat ik dat debat hier
niet uitlokken.Mevrouw Bussemaker heeft gevraagd hoe het zit met de verdere opvolging
van het onderzoek. Het SIOD-onderzoek loopt nog; daarover kan ik dus geen
informatie verstrekken. Als het onderzoek tot een einde is gekomen, zal ik
de Kamer erover informeren.Over het punt van de zelfstandigen krijg ik zojuist ambtelijke informatie.
Het zou gaan om nepzelfstandigen, waarop de WAV wél van toepassing
is. Nogmaals, ik kom daarop terug. Wij duiken er nog een keer juridisch in.
Ik denk dat de artsen zich niet zullen kunnen onttrekken aan het WAV-regime.De heer De Ruiter heeft een amendement ingediend betreffende de eventuele
wijzigingsgrond. Het is van belang om met elkaar vast te stellen of dit ook
zou gelden voor tijdelijke tewerkstelling en uitwisseling. Dat zou de zaak
in onwenselijke zin gecompliceerd maken. Ik blijf van mening dat bilaterale
convenanten met landen op zichzelf de voorkeur hebben. Ik laat het oordeel
over het amendement graag aan de Kamer. Mijn eerdere ontrading trek ik dus
terug. Ik kan het mij best voorstellen dat het amendement onderdeel van de
wetstekst wordt, ook gezien wat daarover in eerste termijn is gezegd. Ik vraag
de heer De Ruiter hoe hij het amendement leest in relatie tot tijdelijke tewerkstelling
en uitwisseling. Als daarop een bevredigend antwoord komt, verander ik mijn
ontraden in een overlaten aan de Kamer.De heer De Ruiter (SP):Wat mij betreft is die relatie er niet. Als het goed geregeld is, is het
goed geregeld. Als er een convenant is, is er een convenant.Staatssecretaris Rutte:Dan laat ik het oordeel over het amendement over aan de Kamer.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, volgende week te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 15.56 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-205-223.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl