Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijke verdrag voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet) (28885)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 1892-1909

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-12-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 27, pagina 1892-1909

20-11-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28885Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 20 november 2003)Pagina 1887-1888
Debat over de opvolging van de Nederlandse eurocommissarisPagina 1909-1912
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Werkloosheidswet in verband met de afschaffing van de vervolguitkering (29268), en over de motie-Noorman-den Uyl/Van Gent over het betrekken van de afschaffing van de WW-vervolguitkering bij een integraal WW-advies van de SER (29268, nr. 11) en de motie-Verburg c.s. over afspraken met UWV en CWI inzake actieve bemiddeling (29268, nr. 13)Pagina 1890-1890
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de wijze van aanpassing van de kinderbijslag, de wet van 22 december 1994 tot nadere wijziging van de Algemene Kinderbijslagwet, de Ziekenfondswet en de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (Stb. 957) en de Algemene Kinderbijslagwet in verband met andere wijze van aanpassing kinderbijslagbedragen (29258), en over vijf motiesPagina 1891-1892
Interpellatie-Bakker, gericht tot de minister van Buitenlandse Zaken, de minister van Justitie en de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie, over de werving van mensen met een Irakese achtergrondPagina 1912-1928
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Invoering van een bijdrage van de werkgever wiens werknemer op of na het bereiken van de leeftijd van 57,5 jaar werkloos wordt (Wet werkgeversbijdrage werkloosheidslasten oudere werknemers) (28862)Pagina 1890-1891
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van diverse wetten op het terrein van VWS, teneinde enkele wetstechnische gebreken te herstellen of andere wijzigingen van ondergeschikte aard aan te brengen (Technische aanpassingen van VWS-wetgeving 2003) (29230) en het wetsvoorstel Wijziging van enkele wetten op het beleidsterrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in verband met het herstellen van wetstechnische gebreken en leemten (29046)Pagina 1861-1861
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 20 november 2003)Pagina 1929-1930
Presentie en opening (donderdag 20 november 2003)Pagina 1861-1861
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijke verdrag voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet) (28885)Pagina 1861-1887
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten in verband met de implementatie van Richtlijn 2003/49/EG van de Raad van de Europese Unie van 3 juni 2003 betreffende de gemeenschappelijke belastingregeling inzake uitkering van interest en royalty's tussen verbonden ondernemingen van verschillende lidstaten (29034)Pagina 1888-1888
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet belastingen op milieugrondslag en Wet op de accijns (implementatie richtlijn Energiebelastingen) (29207), en over de motie-Samsom over gedeeltelijke vrijstelling van energiebelasting voor WKK-centrales met een elektrisch rendement van minder dan 30% (29207, nr. 11)Pagina 1889-1889
Noot bij pag. 1912: interpellatievragen van het lid Bakker (D66) aan de minister van Buitenlandse Zaken over de werving van mensen met een Irakese achtergrondPagina 1931-1931
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijke verdrag voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet) (28885)Pagina 1892-1909
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Het toezicht op trustkantoren (Wet toezicht trustkantoren) (29041)Pagina 1888-1888
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen en de Wet inkomstenbelasting 2001 (implementatie spaarrenterichtlijn) (29206)Pagina 1888-1888
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Verlenging van de loondoorbetalingsverplichting door de werkgever bij ziekte (Wet verlenging loondoorbetalingsverplichting bij ziekte 2003) (29231), en over de motie-Dittrich c.s. over het beginsel van de flexibele WAO-keuring (29231, nr. 15)Pagina 1889-1890

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 115 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende
het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijke verdrag
voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet) (28885).De algemene beraadslaging wordt hervat.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik zal graag nog enkele korte, adviserende opmerkingen maken.
Om te beginnen lijkt het mij goed om erop te wijzen dat dit in formele zin
een grondwettelijk verdrag is en geen Grondwet. Het is natuurlijk niet verwijtbaar
als mensen het aanduiden als een Grondwet, maar in wezen is het niets anders
dan een verdragswijziging met als een van de bijzondere elementen dat er een
nadere verankering van grondrechten in plaatsvindt. Een van de inhoudelijke
vragen die aan de orde zijn geweest, is of hier sprake is van een wezenlijke
bevoegdheids- of soevereiniteitsoverdracht van Nederland aan Europa. Bij alles
wat wij hier zeggen, geldt het voorbehoud dat wij niet weten wat die Grondwet
of dat grondwettelijk verdrag zal inhouden, omdat er nu over onderhandeld
wordt.Het is waar dat het meer dan stroomlijnen is, maar het is volgens de regering
geen ingrijpende overdracht van Nederlandse bevoegdheden aan Europa. In dit
opzicht is het zelfs maar een bescheiden verschuiving en eigenlijk is het
meer een verduidelijking met hier en daar een verbetering in meer procedurele
zin. Dan verwijs ik voornamelijk naar het beginsel van de subsidiariteit,
dat inhoudt dat nationaal getoetst kan worden of dit wel een zaak van Europa
is. Het is wel degelijk een principiële keuze van bevoegdheidsverdeling,
maar dan primair binnen Europa.De heer Van Bommel (SP):Volgens mij is er meer aan de hand. Dat is ook een van de redenen waarom
de SP-fractie bij voorbaat bezwaar maakt tegen belangrijke onderdelen uit
deze Grondwet. Het gaat ons vooral om het punt van de defensie. In
deze Grondwet staat dat de leden van de Europese Unie hun krijgsmacht dienen
te versterken en daarmee gaat een stuk van de bevoegdheid die wij als nationaal
parlement en nationale regering over onze krijgsmacht hebben over naar Europa.
Die opvatting kunt u toch niet tegenspreken?Staatssecretaris Nicolaï:Ik voel mij enigszins beschroomd om een inhoudelijke discussie over Europa
te voeren, omdat daar andere momenten voor zijn. Vandaag gaat het over het
referendum van de initiatiefnemers. Er zijn inderdaad bescheiden voorbeelden,
waarbij sprake is van meer verantwoordelijkheid voor Europa. Op sommige terreinen
zal meer meerderheidsbesluitvorming in plaats van unanieme besluitvorming
plaatsvinden en dan zou je kunnen zeggen dat Europa meer macht krijgt. Over
het gebied van defensie valt veel te zeggen. Op dat terrein heeft de Nederlandse
regering een andere positie dan wat op dit moment in het voorstel van het
mogelijk nieuwe verdrag is geformuleerd. De discussie daarover zal echter
niet op dit moment moeten plaatsvinden, maar op een ander moment. De Nederlandse
regering heeft zo haar twijfels over zaken als wederzijdse bijstand en gestructureerde
samenwerkingsmogelijkheden, dat wil zeggen dat kleinere groepen binnen de
EU veel verder gaan op het gebied van Defensie. Op dit punt geldt echter bij
uitstek dat wij moeilijk kunnen vooruitlopen op wat uiteindelijk precies zal
worden voorgesteld.De heer Van Bommel (SP):Zonder er inhoudelijk op in te gaan, mag ik het wellicht dan zo samenvatten
dat de regering de visie van de SP deelt dat er op het punt van defensie in
ieder geval wel sprake is van verandering van bevoegdheden?Staatssecretaris Nicolaï:Zij het, nogmaals, dat dit punt nog onderwerp is van discussie!Voorzitter. Er zijn enkele opmerkingen gemaakt over mogelijke strijdigheid
van dit grondwettelijk verdrag zoals dit zich nu aftekent met onze Nederlandse
Grondwet. Als die strijdigheid er is – artikel 91, lid 3 Grondwet –
zou er ook een tweederde meerderheid voor nodig zijn. Mevrouw Karimi heeft
daar volgens mij al adequaat op gereageerd, ook door aan te geven dat er strikt
genomen in principe geen verband bestaat. De regering heeft zich daar natuurlijk
ook al op beraden, maar die heeft in ieder geval nog geen aanleiding om te
veronderstellen dat er van enige strijdigheid sprake zal zijn. Bij eerdere
ingrijpende verdragswijzigingen, bijvoorbeeld Maastricht, was dat ook niet
het geval. De Raad van State heeft wel zijn licht laten schijnen over de conclusies
van de Conventie en heeft er ook nog geen indicatie van gegeven dat die strijdigheid
er zou zijn. Dat alles neemt niet weg dat de regering dit aspect een belangrijk
onderdeel vindt van de advisering in de gewone formele wetgevingsprocedure
van de Raad van State. Dan hebben wij ook de officiële check.Er zijn enkele vragen gesteld over de voortgang in de IGC, vooral waar
het gaat om artikel 2, lid 3 van het voorliggende wetsvoorstel, dat erop neerkomt
dat er voor 22 april overeenstemming moet zijn bereikt en er politieke duidelijkheid
moet bestaan. Wat gebeurt er bij vertraging? De procedurele kant laat ik even
buiten beschouwing, wel kan ik iets zeggen over onze inschatting van de voortgang
in de IGC. Het is nog steeds het streven, ook van de Nederlandse regering,
om voor kerst klaar te zijn. Die kans is er nog steeds. Wij hebben vaker gesproken
over de bescheiden voortgang op dit moment maar die mogelijkheid bestaat nog
steeds en het zou natuurlijk ook het beste zijn als het ook zou gebeuren.
Als het toch niet gehaald wordt, gaat het over naar het volgende voorzitterschap
en is er nog een moment dat voor heel Europa belangrijk is, namelijk uiterlijk
begin maart. In dat geval zou, als er althans heel hard aan gewerkt wordt,
het vervolgtraject nog kunnen worden gehaald en zou het klaar kunnen zijn
op Schumanndag op 9 mei en dus ook voordat de nieuwe landen toetreden en dus
ook voor de verkiezingen van het Europees Parlement op 10 juni. Als dat niet
wordt gehaald, zijn er geen externe deadlines voor besluitvorming in Europees
verband meer.De heer Luchtenveld (VVD):Deelt de staatssecretaris de conclusie dat als kerst niet gehaald wordt
en de Kamer de opvatting van de regering volgt dat de goedkeuringswet aan
een referendum zou moeten worden onderworpen, dat referendum al niet meer
kan worden gecombineerd met de Europese verkiezingen in Nederland? Ik denk
dat maart veel te laat is. Als wij dan nog de goedkeuringswet moeten vaststellen,
kan er natuurlijk nooit sprake zijn van een referendum over een goedkeuringswet
dat samenvalt met die Europese verkiezingen. Kerst is dan al een uitermate
krappe deadline!Staatssecretaris Nicolaï:Dat het krap zal worden, zelfs al wordt het kerst, daar ben ik het wel
mee eens, maar ik wil niet te veel treden in de afweging die de Kamer en de
initiatiefnemers op dat punt maken. Dat het heel krap wordt als het pas eind
februari wordt, is ook juist, maar wij zullen er in ieder geval alles aan
doen om ervoor te zorgen dat de regering nooit de reden kan zijn dat het niet
gehaald wordt.Wat gebeurt er op dit punt in andere landen en hoe gebeurt dat dan? Mevrouw
Karimi noemde al vijf landen die hiertoe zullen overgaan, ik weet het van
vier landen zeker, maar ook dat er in meer landen discussies over gaande zijn.
De signalen daarover zijn soms verschillend. De voorbereidingen verschillen
en de wijze waarop het zal worden gehouden zal ook verschillen, hoewel hierover
in de meeste landen nog geen duidelijkheid bestaat.Een land heeft al aangegeven dat het ook het snelle tempo wil volgen dat
in Nederland wordt voorgestaan, namelijk Spanje. Er is gevraagd naar indicaties
van de aanpak in andere landen op de principiële punten. Zo is gevraagd
of er een onafhankelijke instantie wordt gecreëerd zoals de referendumcommissie,
of er subsidiegeld opzij wordt gezet om te verdelen, enz. Ook dat beeld wisselt
en is voor het grootste deel nog niet helder. Enkele landen hebben natuurlijk
meer ervaring met referenda. Het duidelijkste voorbeeld is misschien wel Ierland
dat nota bene over hetzelfde verdrag tweemaal een referendum heeft georganiseerd.
De signalen die wij krijgen – en wij oriënteren ons heel actief
op de wijze waarop andere landen dit hebben gedaan of willen gaan doen –
is dat er in ieder geval in Ierland en Spanje wordt gekozen voor een onafhankelijke
instantie die de organisatie voor zijn rekening kan nemen, maar ook de discussie
kan bevorderen. Die is denk ik vergelijk baar met een referendumcommissie
zoals die nu wordt voorgesteld. In Ierland is het zelfs verboden om subsidie
apart te oormerken voor verdeling in een campagne.De weging van het resultaat heeft een boeiende discussie opgeleverd. De
regering heeft het op dit punt makkelijk. De heer De Graaf heeft dit scherp
verwoord. Wij hebben te maken met onze handtekening en zodra wij die gezet
hebben, zullen wij dit als ondubbelzinnig standpunt innemen en verdedigen.
Sterker nog, wij zullen onze uiterste best doen om de bevolking duidelijk
te maken dat als wij daarvoor hebben gekozen, het goed zou zijn als de bevolking
ook positief zou oordelen. Wij zullen misschien zelfs onze "stinkende best"
doen om met de heer Vendrik te spreken. Als dit referendum plaatsvindt, zal
de regering het aangrijpen als een unieke kans om de discussie over Europa
te bevorderen en de betrokkenheid van de burger bij Europa te bevorderen.Ik was verbaasd over de opmerking die de heer Dittrich in dit verband
maakte. Hij relativeerde het belang van wat hier zou gebeuren. Ik moet hem
verkeerd begrepen hebben, maar het klonk een beetje alsof hij wou zeggen:
als het hier misgaat of wat hier ook gebeurt, er is vast nog wel ergens anders
een klein land waar het misschien ook mis gaat. Dit zou van een cynisme getuigen
dat haaks staat op de pro-Europese traditie van D66.De heer Dittrich (D66):Inderdaad, ik kan bevestigen dat u mij verkeerd heeft begrepen.Staatssecretaris Nicolaï:Het is mooi dat dit meteen is opgehelderd. Ik hoop namelijk dat al die
andere landen ook hun "stinkende best" doen, al weet ik nog niet precies hoe
ik dit moet vertalen.De voorzitter:Wij zijn hiermee gekomen aan het einde van de eerste termijn van de Kamer,
initiatiefnemers en de adviseurs, de minister en de staatssecretaris. Ik ga
ervan uit dat de leden behoefte hebben aan een korte tweede termijn.De heer Slob (ChristenUnie):Ik wil graag een punt van de orde naar voren brengen. Mijn fractie hecht
aan een uiterst zorgvuldige besluitvorming over dit wetsvoorstel. Nu heeft
onder andere minister De Graaf namens de regering een oordeel gegeven over
dit wetsvoorstel. Hij heeft ook een aantal fundamentele opmerkingen gemaakt
over de inhoud van het wetsvoorstel. Zo heeft hij iets gezegd over de vraag
wat nu precies aan de kiezers moet worden voorgelegd en over de subsidieverstrekking
en de referendumcommissie. Mijn fractie hecht eraan om een duidelijk oordeel
van de indieners te krijgen over die opmerkingen, voordat wij aan de tweede
termijn beginnen. Wij kunnen hun oordeel dan meewegen in ons uiteindelijke
oordeel over dit wetsvoorstel.Dit zou kunnen betekenen dat wij voor dit moment de discussie even stoppen
en volgende week de tweede termijn houden. Wij kunnen dan in de tussentijd
een reactie krijgen van de indieners en volgende week ons definitieve oordeel
vellen.De heer Timmermans (PvdA):Wij kunnen toch ook aan de indieners vragen om meteen te reageren. De
Kamer kan onmiddellijk daarna in tweede termijn aan het woord komen. De heer
Slob heeft dan toch ook de duidelijkheid die hij verlangt?De voorzitter:Ik heb niet voor niets een aantal malen, ook na de schorsing, het woord
gegeven aan de minister en staatssecretaris als adviseurs. Er zou een wat
vreemde procedure ontstaan als de initiatiefnemers en de adviseurs nu een
debat zouden voeren. De adviseurs zouden misschien weer willen reageren en
daartoe zouden zij het recht hebben. Op die manier spelen de regeringsvertegenwoordigers
niet de rol waarvoor zij hier zijn.De heer Dittrich (D66):Ik ben het daarmee zeer eens. De Kamerleden discussiëren met de initiatiefnemers,
waarbij de regering adviseert. Als de heer Slob bijvoorbeeld vindt dat hij
van de initiatiefnemers onvoldoende informatie heeft ontvangen, dan kan hij
interrumperen om die informatie te verkrijgen. Ik ben ervoor om het debat,
als het enigszins kan, vandaag af te ronden. Ik ben dus tegen het voorstel
om het debat in tweeën te knippen en de tweede helft ervan volgende week
te voeren.De heer Van der Staaij (SGP):Ik sluit mij wél aan bij de opmerkingen van de heer Slob. Ik vind
dat hij goede argumenten heeft om af te wachten of de indieners aanleiding
zien om een nota van wijziging in te dienen. Dan weten wij waar wij aan toe
zijn.De heer Van Bommel (SP):Ik stel voor dat wij het debat nu voortzetten. De regering heeft gesproken
en de indieners van het wetsvoorstel kunnen er in hun eigen termijn op reageren.
Vooralsnog ligt het wetsvoorstel er zoals het er ligt. Als er een reden is
om tot een nota van wijziging te komen en wij komen er vervolgens niet uit,
dan kan dat indien gewenst nog tot een volgende termijn leiden. Ik denk dat
er op dit moment geen aanleiding is om de commissie of de regering nader te
horen op dit punt.De heer Luchtenveld (VVD):Namens de VVD-fractie geef ik er ook de voorkeur aan om het debat vandaag
af te ronden. Als er nog een ingrijpende nota van wijziging komt, kunnen wij
altijd nog om een heropening vragen. Op dit moment zie ik geen reden om een
langdurige onderbreking te hebben.Mevrouw Spies (CDA):Ik sluit mij graag aan bij het voorstel van de heren Slob en Van der Staaij,
maar ik kan mij voorstellen dat men het eerste voorstel van de heer Timmermans
een elegant tussenvoorstel vindt.De heer Van As (LPF):Ik sluit mij aan bij het voorstel van de heer Dittrich om het debat nu
af te maken.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Voor de goede orde corrigeer ik mijn voorstel, omdat ik goed
naar u geluisterd heb. Ik vind dat u gelijk hebt. Wij zijn in discussie met
de indieners en niet met het kabinet. Dank voor uw correctie.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ook de fractie van GroenLinks vindt dat wij op dit moment moeten doorgaan
met het debat en dat wij moeten proberen het af te ronden.De voorzitter:Zonder dat wij er formeel over hebben gestemd, constateer ik dat een meerderheidVoorzitter
van de fracties heeft uitgesproken er voorstander van te zijn om de procedure
te vervolgen die wij voor vandaag hadden beoogd. De tweede
termijn kan en moet kort zijn.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Ik dank de indieners van het wetsvoorstel en de leden van
het kabinet voor hun bijdrage aan de discussie. Ik vond de discussie boeiend.
De indieners hebben een overtuigende bijdrage geleverd. Op het punt van de
50-dagentermijn houdt mijn fractie zorgen, zeker gezien de ervaringen met
referenda in andere landen. Ik noem bijvoorbeeld Ierland. Niets is zo slecht
als een slecht voorbereid referendum. Wij moeten goed de vinger aan de pols
houden en ervoor zorgen dat wij meteen aan de slag gaan als in de IGC een
akkoord is bereikt en er witte rook komt uit Brussel. Wij moeten dan niet
te lang dralen. In dat verband ben ik het niet eens met de minister voor BVK.
Hij zei dat het referendum over de toestemmingswet zou moeten gaan. Nee, het
referendum gaat over het uitonderhandelde verdrag over een nieuwe grondwet.
Waarom zou je nog een extra stap nemen? Dat leidt alleen maar tot vertraging.
Juist omdat wij zo snel mogelijk aan de slag moeten, denk ik dat wij er niet
de extra tussenlaag van een toetredingsverdrag in moeten aanbrengen.Mijn laatste en voor mijn fractie ook moeilijkste punt betreft de vraag
waarvoor wij op een gegeven moment allemaal zullen worden gesteld. Wanneer
acht je jezelf politiek, als Kamerlid of als fractie, gebonden aan de uitkomst
van het referendum? De indieners schrijven daarover: hoe meer mensen er komen,
des te meer kracht het advies heeft. Je zou die redenering ook kunnen omdraaien.
Als er heel weinig mensen komen, zeggen zij daarmee impliciet: Kamerleden
wij laten dat aan jullie over, want wij hebben er geen behoefte aan om advies
uit te brengen en wij vinden dat jullie die beslissing namens ons en voor
ons moeten nemen. Als kiezers die houding zouden kiezen, vind ik dat een heel
legitieme houding. In dat geval ben je ook gehouden om ruim van tevoren aan
te geven waar dan de grens ligt.Ik heb zelf in de nabijheid van mijn woonplaats, in de gemeente Voerendaal,
gezien wat het kan betekenen als je daarover niet helder bent. Er werd een
referendum georganiseerd over een vraag, terwijl de burgers dachten dat er
een andere vraag zou worden voorgelegd. Iets meer dan duizend mensen, zo'n
5% van de bevolking, zijn naar het stembureau gekomen en een meerderheid van
hen heeft afgewezen wat de gemeente wilde. Vervolgens zei de gemeente: dat
was niet wat wij wilden, dus accepteren wij de uitslag van dit referendum
niet. Men had echter niet van tevoren duidelijk gemaakt wanneer men de uitslag
zou accepteren en wanneer niet. Het gevolg van dit hele gedoe was dat ook
de mensen die het eens waren met het gemeentebestuur en de mensen die niet
naar het referendum waren gekomen, dachten "de politiek luistert niet naar
ons".Zeker omdat dit het eerste nationale referendum in Nederland zal zijn,
moeten wij uiterst zorgvuldig omgaan met de voorbereiding. Ik hoop en verplicht
mij namens mijn fractie dat wij, ruim voor het begin van de campagne rond
het referendum, volstrekte helderheid bieden wanneer wij ons politiek gebonden
achten aan de uitslag. Ik zeg in alle eerlijkheid en openheid dat mijn enige
angst is dat de verwarring bij de burger nog verder toeneemt als alle fracties
een andere politieke drempel gaan noemen. Daarom zal ik mij verstaan met collega's
van andere fracties om te kijken hoe wij dat probleem kunnen aanpakken in
politieke zin.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik kan volstaan met enkele afrondende opmerkingen, omdat de
Kamer weet dat wij dit wetsvoorstel met betrekking tot een referendum over
een grondwet van harte steunen. Door mevrouw Karimi is goed toegelicht dat
een referendum van groot belang is, omdat er sprake is van een zaak die raakt
aan de bestaande soevereiniteit en de bevoegdheden van de nationale overheid
en het parlement. Ik heb dan ook steeds gezegd dat wij veel eerder een referendum
hadden moeten houden, bijvoorbeeld bij de introductie van de euro. Dat kan
niet meer, dus laat ons deze kans in ieder geval grijpen. In die zin stelt
de houding van de regering, die eigenlijk zegt "wij willen geen referendum
op deze manier", mij teleur. Ik heb opmerkingen gemaakt met betrekking tot het doel van het wetsvoorstel.
Ik heb verwezen naar de memorie van toelichting waarin de indieners zelf drie
argumenten noemen, te weten vergroten van het draagvlak, mogelijk maken van
participatie van de burger en stimuleren van het publieke debat. Juist omdat
die volgorde is gekozen, heb ik de opmerkingen gemaakt zoals ik ze heb gemaakt.
Het gaat niet om het verwerven van draagvlak, maar het gaat erom mensen mee
te kunnen laten praten over een belangrijk wetsvoorstel dat de positie van
Nederland in Europa en de richting van Europa voor jaren vastlegt. Onze problemen
met die richting zijn bekend.Wij hebben gesproken over de vraag aan wie de uitslag van dit referendum
nu een advies is. Ik moet dan toch wijzen op de gewijzigde memorie van toelichting.
Op pagina 9 wordt gesproken over de wetgever, terwijl op pagina een nadere
toelichting staat: de bedoeling is dat het een advies is aan het parlement.
Gezien de uitkomst van de discussie nu en pagina 11 vat ik het niet zozeer
op als een advies aan de wetgever als wel als een advies aan het parlement.
Uiteindelijk moet het parlement een verdrag goedkeuren.Ik vind het bij uitstek een taak van de referendumcommissie om zich te
bemoeien met de toedeling van eventuele subsidies, juist omdat daarbij het
vraagstuk van de onpartijdigheid aan de orde is. De regering is partijdig
in deze discussie, want zij zal een goedkeuringswet indienen wat er ook gebeurt
en wat de uitslag van het referendum ook is. Dat is in de positie van de regering
volstrekt logisch, maar de tegenhanger daarvan is dat je op afstand van de
regering – de gekozen formule is wat mij betreft de juiste – een
commissie moet laten besluiten over zaken waarin je die onpartijdigheid nodig
hebt.Ik heb een zorg die voortkomt uit de bewoordingen van de indiener de heer
Van der Ham. Hij zegt dat er geen leden in de commissie mogen zitten die een
inhoudelijke binding hebben met het onderwerp. Zij mogen wel lid zijn van
een politieke partij en men wordt aangezocht op basis van expertise. Mag ik
de volgende casus voorleggen? D66 is bij uitstek de referendumpartij in dit
land. Althans, vandaag valt daar wel wat op af te dingen, maar
zo wordt het graag gezien. Gesteld dat er een commissie wordt voorgesteld
met vijf prominente leden van D66, weliswaar zonder inhoudelijke binding met
het onderwerp, maar toch. Ik zou daar moeite mee hebben. Ik wil de indieners
er in tweede termijn toch nog eens over horen. Is het wel verstandig om dergelijke
uitspraken over het lidmaatschap van politieke partijen te doen? Mogelijk
beschikken zij over die expertise en misschien zijn zij zelfs de aangewezen
personen, maar ik zou er moeite mee hebben. Omgekeerd zouden anderen er moeite
mee kunnen hebben als het vijf SP'ers waren.De heer Dittrich (D66):Zeker weten!De heer Van Bommel (SP):Dat bedoel ik maar.Ik kom bij de middelen voor de campagne. Hier breekt mijn klomp, als ik
die zou hebben. De regering zegt dat je je moet afvragen of er überhaupt
geld nodig is om zo'n campagne te voeren, want dat gebeurt allemaal vanzelf;
de belangrijkste discussies in dit land zijn nooit gesubsidieerd door de regering.
Nee, dank je de koekoek. Wanneer de regering nu al aankondigt haar stinkende
best te doen en de boer op te gaan, kunnen wij vaststellen dat er door haar
zeer veel middelen voor vrijgemaakt zullen worden, al was het alleen maar
de tijd die men ervoor uittrekt, de ondersteuning die men daarbij krijgt,
de middelen, ongetwijfeld ook de zendtijd, het papier en al die andere zaken
die de regering daarvoor ter beschikking staan. Die dienen ook ter beschikking
te staan aan partijen; ik bedoel niet politieke partijen, maar maatschappelijke
organisaties, ad-hoccomités en noemt u maar op. Ik ken dergelijke comités
die nu in oprichting zijn.De heer Timmermans (PvdA):Mantelorganisaties.De heer Van Bommel (SP):Ik juich het zeer toe als dergelijke comités zich met deze discussie
bemoeien. Omdat het ad-hoccomités zijn en omdat zij niet kunnen putten
uit begrotingen, wat de regering en politieke partijen wel kunnen, lijkt het
mij voor de hand te liggen dat dergelijke comités financiële ondersteuning
krijgen voor dergelijke zaken. Ik heb er in Amsterdam goede ervaringen mee.Ten slotte kom ik bij het moment van het referendum. Dat is het spannendste,
want het daadwerkelijke referendum komt dichterbij. Ik spreek toch nog relativerende
woorden uit over het laten samenvallen met de datum van het referendum met
de datum van de Europese verkiezingen. Ik vind dat ongelukkig. Bij de verkiezingen
voor het Europees Parlement laat je mensen een keuze maken tussen politieke
partijen. Dat moet je niet laten interfereren met de keuze voor of tegen deze
Grondwet, want dan maak je dat ook tot inzet en hoofdonderdeel van die verkiezingen.
Dat lijkt mij buitengewoon onverstandig. Internationaal zijn er ervaringen
mee. Ik vraag de indieners van het wetsvoorstel er nog eens naar te kijken.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de indieners voor hun beantwoording in eerste termijn.
Zij straalden zowel verbaal als non-verbaal een groot enthousiasme voor hun
voorstel uit, en dat waarderen wij natuurlijk. Of dat enthousiasme helemaal
op ons is overgeslagen, waag ik nog wat te betwijfelen. In eerste termijn
heb ik aangegeven dat wij een groot aantal vraagtekens hebben rond de inhoud
van de voorstellen. Een deel van die vraagtekens is niet weggenomen.Ik heb onder andere kritische vragen gesteld over een aantal aannames
die onder het wetsvoorstel schuilgaan. Zo heb ik een opmerking gemaakt over
de opvatting van de indieners dat het draagvlak voor een besluit van het parlement
vergroot wordt door het referendum. Ik heb aangegeven dat wij dat op gespannen
voet vinden staan met de representativiteit van het parlement. Door de indieners
is daarop niet ingegaan. Ik zou dat wel op prijs stellen. Juist dit soort
zaken vervreemdt ons van het wetsvoorstel.Dat geldt eerlijk gezegd ook voor de discussie over de manier waarop wij
moeten omgaan met de uitslag van het referendum. Voor ons is het heel duidelijk:
het is een raadplegend referendum. Daar moet je heel open in kunnen zijn.
Als je jarenlang in dit parlement een bepaalde houding hebt gehad jegens Europa
en dat ook hebt uitgedragen in en buiten het parlement, dan kun je die positie
niet opeens inleveren als de uitslag van een referendum een andere richting
op wijst. Dat raakt de geloofwaardigheid van je optreden in in dit geval het
Europadossier. Ik voorzie problemen als ik hoor dat de verschillende partijen
in de Kamer verschillend zullen omgaan met hun binding aan de uitslag, ook
in relatie tot de opkomst. Hoe zal het gaan als de percentages voor en tegen
dichtbij of ver van elkaar af liggen? Ook in dat opzicht kan een behoorlijk
mistige situatie ontstaan. Eerlijk gezegd ben ik bang dat de burgers hierdoor
eerder verder weg van de politiek komen te staan dan dat zij er dichter bij
worden betrokken, wat het oorspronkelijke doel van dit wetsvoorstel is.Bij ons leven veel praktische vragen. Een groot aantal daarvan is wel
aan de orde geweest, maar de antwoorden, bijvoorbeeld over de subsidieverstrekking,
vond ik eerlijk gezegd veel te mager. Het was vrij oppervlakkig: er zal een
verdeling moeten plaatsvinden over voor- en tegenstanders. Het is van ontzettend
groot belang dat dit soort zaken heel erg goed geregeld zijn. Als de criteria
niet helder zijn, krijg je daar later erg veel gedoe over. Dat zal vertroebelend
werken op datgene waar het uiteindelijk echt om moet gaan. Niet alleen ik
vond de antwoorden teleurstellend. De Kiesraad had op dit punt ook heel legitieme
vragen gesteld. Door de regering is aangegeven dat de subsidieverstrekking
eigenlijk niet bij de referendumcommissie moet worden neergelegd. Wat is het
oordeel van de indieners daarover?Als wij in zee gaan met zo'n referendumcommissie, dan moet de onafhankelijkheid
daarvan uitdrukkelijk gewaarborgd zijn. De commissie moet uitdrukkelijk een
toegevoegde waarde hebben. De regering heeft daar kritische kanttekeningen
bij geplaatst. Ook daar zou ik graag een reactie van de indieners op horen
om deze te kunnen meenemen bij onze uiteindelijke afweging rond het amendement
van de heer Luchtenveld c.s.Het moge duidelijk zijn dat wij nog niet overtuigd zijn van het wetsvoorstel
zoals het er nu ligt. Ik ben erg bang dat de wijze waarop het nu loopt, de
invulling die het nu krijgt en de wijze waarop partijen aangeven hoe ze ermee
willen omgaan, de kloof tussen burgers en bestuur alleen maar
groter zullen maken. In dat opzicht acht ik de kans dat wij voor dit wetsvoorstel
gaan stemmen niet erg groot. Ik zal de opmerkingen van de indieners in tweede
termijn meenemen in onze uiteindelijke afweging, ook inzake de amendementen.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Ik dank de indieners voor de verdediging van het initiatiefvoorstel
en de regering voor de aan de Kamer uitgebrachte adviezen. De indieners hebben
hun voorstel met verve verdedigd. Op een enkel punt hebben wij wijzigingen
voorgesteld, waarop ik straks nog terugkom. De regering heeft geadviseerd
om het raadplegend referendum over de mogelijke uitkomsten van de Europese
Conventie niet te houden. Wel hebben wij begrepen dat zij uiteindelijk het
oordeel over dit initiatiefvoorstel aan de Kamer zal overlaten. Wat dat betreft
willen wij graag van die parlementaire ruimte gebruikmaken. Mijn fractie is
in ieder geval niet voornemens om genoemd advies van de regering over te nemen.
Wij houden dan ook graag vast aan ons eerder ingenomen standpunt dat wij alles
afwegende, ook gelezen het advies van de Raad van State, instemmen met het
houden van een raadplegend referendum. Vervolgens gaat de discussie over de
vraag hoe dat referendum precies moet plaatsvinden.De regering heeft zelf aangegeven dat zo er een referendum zal worden
gehouden, dat moet plaatsvinden door middel van een referendumcommissie. Wij
zijn daar echter nog steeds niet van overtuigd, omdat wij de regering wel
degelijk in staat achten om een goede samenvatting te maken, zeker als zij
in staat wordt gesteld om de Kamer te horen over een conceptsamenvatting.De heer Timmermans (PvdA):Ik wijs erop dat de staatssecretaris van Europese Zaken zo-even "unverfroren"
heeft gezegd dat als de handtekening er eenmaal onder is gezet, de regering
keihard campagne gaat voeren voor dit nieuwe verdrag. Waar dit zo duidelijk
wordt gezegd door de regering, zal bij het publiek toch bepaald niet de indruk
ontstaan dat die regering in staat is om op neutrale wijze voorlichting te
geven? De regering is toch partij in de gehele discussie? Dan kun je toch
beter alle schijn van belangenverstrengeling vermijden door de opstelling
van een neutrale samenvatting over te laten aan een onafhankelijke partij?De heer Luchtenveld (VVD):Zelfs als de referendumcommissie zou worden benoemd door de Kamer kun
je je afvragen of er ook geen discussies zouden ontstaan over de onafhankelijkheid.
Kunnen vijf personen de gehele Nederlandse samenleving vertegenwoordigen etc.?
Als ze wel geïnformeerd worden over het onderhandelingsproces en ze daarover
steeds met de regering overleg voeren, ook in het laatste stadium, teneinde
het vraagstuk in het kader van artikel 2, vierde lid, te kunnen beoordelen,
moeten zij dan tevens in de positie worden gebracht om de knoop door te hakken?
Er zijn dus veel vragen over te stellen. Zeker als die nog langskomt bij de
Kamer, menen wij dat de regering in staat moet worden geacht om een fatsoenlijke
samenvatting te maken.De heer Timmermans (PvdA):Doet u mij een plezier en kijkt u eens naar de ervaringen in landen zoals
Zweden, waar de onafhankelijkheid van de organisatoren en voorbereiders van
een referendum tot de kern behoort van de wijze waarop een referendum wordt
voorbereid. Dat heeft men niet zomaar gedaan, maar om reden dat er in het
verleden heel vervelende ervaringen mee zijn opgedaan.De heer Luchtenveld (VVD):Wij willen dat graag in onze eindafweging betrekken maar vooralsnog meld
ik hier dat wij niet overtuigd zijn en wij geen reden zien ons amendement
op dit punt in te trekken.Belangrijk punt vinden wij het in artikel 2, lid 4, gestelde over datgene
waarover je de bevolking zou kunnen raadplegen. Wij begrijpen heel goed de
wens die eigenlijk iedereen uitspreekt om het referendum te combineren met
de Europese verkiezingen van 10 juni. Dat heeft ook allerlei praktische voordelen,
ook qua opkomst en het mobiliseren van mensen. Dat mag de zorgvuldigheid echter
niet in de wielen rijden. Op het moment dat dus echt sprake is van een zodanige
vertraging in het Europese proces dat het niet meer verantwoord is om een
referendum te houden, moet echt iemand aan de noodrem trekken. We moeten dan
niet de wens de vader van de gedachte laten zijn en dan met allerlei noodprocedures
gaan werken. Ik voelde dat toch een beetje in de reactie op de vierwekentermijn
of in de opmerking "als de hoofdpunten maar duidelijk zijn". Het lijkt mij
goed om er maximaal naar te streven om de termijn van 10 juni te halen, maar
wij moeten uitspreken dat de zorgvuldigheid altijd moet prevaleren. Dat wil
ik ook graag van de indieners horen. Als dat niet meer kan of lukt, moet het
referendum maar later plaatsvinden. Er kunnen geen twee verhalen worden gehouden.
Het is van tweeën één. Als we te maken hebben met een verschrikkelijk
belangrijk pakket aan besluitvorming dat zich leent voor een referendum –
en naar ons oordeel is dat zo – moeten wij de bevolking daarover raadplegen
en dan moet dat in principe op elk moment kunnen. Dat mag dan niet afhankelijk
zijn van de vraag of er Europese verkiezingen of andere verkiezingen zijn.
Dan is er voldoende reden om alleen daarvoor naar de stembus te gaan. Is dat
niet zo en wordt het onderwerp door de bevolking als ondergeschikt ervaren,
dan is het niet goed om de Europese verkiezingen te gebruiken alleen maar
om daarover een oordeel uit te lokken of om de opkomst te vergroten van 29
naar 33%. Dat was niet de insteek. De insteek is nadrukkelijk het feit dat
hier een heel belangrijk pakket aan Europese besluitvorming voorligt en dat
wij daarover graag een advies willen van de bevolking. Dat is overigens de
reden dat wij geen opkomstdrempel willen, maar wel de zwaarte van het advies
willen meewegen, de opkomst en de verhouding tussen voor- en tegenstemmers.
Uiteindelijk zal de Kamer daarover oordelen, maar het debat daarover hoeven
wij niet over te doen. Dat heeft in eerste termijn al in belangrijke mate
plaatsgevonden. Graag hoor ik de indieners bevestigen dat een referendum op
een later moment ook waarde heeft en dat wij dat moeten doen als de zorgvuldigheid
daarmee gediend is.Is het dan niet wijs om het te doen over het wetsvoorstel tot goedkeuring?
Strikt juridisch is daar misschien wel iets voor te zeggen,
maar politiek is dat absoluut onwenselijk. Als er een referendum komt, gaat
de regering volop campagne voeren nadat zij haar handtekening heeft gezet.
Er is ook al gesproken over de situatie waarin enkele landen zich door middel
van een referendum laten adviseren voordat zij een oordeel geven. Als het
Nederlandse parlement anders denkt dan de regering over de kwaliteit van het
verdrag, heeft Europa er naar mijn mening behoefte aan om dat heel snel te
weten. Het is dan slecht als dat nog lang op zich laat wachten. Misschien
wordt de goedkeuringswet dan wel snel ingediend, maar dan ontstaat toch het
gevaar dat er nog een paar extra maanden overheen gaan en er nog een uitvoerige
schriftelijke gedachtewisseling plaatsvindt. Als dan het eindoordeel volgt
van het parlement, na het referendum met alle tijd die dat vergt, is dat gewoon
te laat. Dan krijg je allerlei uitspraken, maar nog geen duidelijke besluitvormingsprocedure.
Dat lijkt ons niet goed. Wij menen dat het goed is om, zo gauw als duidelijk
is wat in het verdrag staat, een advies te vragen van de burgers. Uiteraard
zullen de politieke partijen daar ook een advies over geven. Het lijkt mij
goed dat Europa zo snel mogelijk duidelijkheid krijgt over het standpunt van
het Nederlandse parlement. Dat moet zorgvuldig kunnen, ook zonder dat de volledige
goedkeuringswet ter discussie staat. Op dat punt willen wij het advies van
de regering dan ook niet overnemen.Dan kom ik op de subsidies. De regering gaf al aan, campagne te gaan voeren.
De indieners hechten aan subsidies. Politieke partijen hebben, zeker als het
referendum samenvalt met de Europese verkiezingen, een eigen verantwoordelijkheid.
Bovendien krijgen zij al meer subsidie in het voorstel van de regering op
basis van het regeerakkoord. Voor maatschappelijke organisaties die nu juist
op dit referendum reageren, of juist de Europese gedachte verder willen verspreiden,
zien wij wel ruimte. Dat is overigens ook de reden waarom wij ons amendement
op dat punt hebben gewijzigd ten opzichte van het oorspronkelijk ingediende
amendement. Daar was abusievelijk de hele subsidieparagraaf uitgevallen. Die
zit er nu dus weer in. Hoe men ook over het amendement oordeelt, dat is een
technische en inhoudelijke verbetering.Het CDA heeft gevraagd naar een financiële dekking. De regering heeft
geantwoord dat dit bij voorjaarsnota kan worden opgelost. Het lijkt mij niet
dat de VVD-fractie dan gehouden is om daarvoor een dekking aan te dragen.
Wij zijn geen mede-initiatiefnemer meer. Wij willen het wetsvoorstel wel steunen.
Een en ander zal dus ordentelijk worden opgelost en niet ten laste komen van
de begroting van de Kamer. Naar onze mening hoeft het ook niet ten laste van
de begroting van BZK te worden gebracht. Door enige initiatieven uit het verleden –
ik denk aan het verhogen van de wethoudersalarissen en aan andere dingen –
weten wij hoe moeilijk het is om ruimte te vinden op de begroting van BZK
zonder aan het hoofdstuk veiligheid te komen. Wij zouden het een slecht signaal
aan de burger vinden als die veiligheid moet inleveren voor het houden van
een referendum. Dat moeten wij niet doen. Daarvoor moet een andere oplossing
gevonden worden. Zou een verminderde afdracht aan de EU geen goede dekking
zijn? Misschien kan dit punt in verband worden gebracht met het behoud van
het vetorecht op de Europese begroting door het Nederlandse parlement en de
Nederlandse regering.De hoofdpunten van het wetsvoorstel ben ik langsgegaan. Wij wachten graag
de nadere reactie van de indieners af. Ik vraag hen, wat dieper in te gaan
op artikel 2, lid 4. Ik zou waarborgen willen hebben voor het zorgvuldig verlopen
van dat proces. Als de referendumcommissie onafhankelijk is, moet deze oordelen
over het moment waarop een referendum kan plaatsvinden.Als er een referentiecommissie zou komen, spreekt ons de gedachte aan,
die door de Kamer te laten benoemen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik complimenteer mevrouw Karimi, de heer Dubbelboer en de
heer Van der Ham nogmaals voor de beantwoording van alle, soms ingewikkelde
vragen die door de Kamer gesteld zijn. Zij hebben dat op een overtuigende
manier gedaan. Terwijl ik naar hen keek, was ik trots op het feit dat vanuit
het Nederlandse parlement voor het eerst een initiatief is genomen om een
nationaal referendum mogelijk te maken. Ik ben ervan overtuigd dat er een
zeer boeiende campagne gevoerd kan worden in de opmaat naar 10 juni, de dag
van de Europese verkiezingen. Ik hoop dat op die dag het referendum gehouden
kan worden. Ik ben ervan overtuigd dat in de samenleving diepgaand over Europa
gesproken zal worden. Wij hebben dat aan deze drie parlementariërs te
danken. Dat is echt een compliment waard. U mag trots op uzelf zijn.Het argument dat onder andere door de regering werd onderschreven, namelijk
dat de referendumcommissie onafhankelijk moet zijn, is overtuigend. Doordat
het kabinet heeft meeonderhandeld is het partij. Een deel van de bevolking
zal misschien kritisch zijn over die Grondwet. Daarom is het slim en democratisch
verantwoord, een onafhankelijke referendumcommissie te installeren die op
een onpartijdige wijze die Grondwet samenvat. Naar mijn mening is dat een
belangrijk argument dat ik hierbij nog eens onderstreep.Interessant in de beantwoording van de minister De Graaf is de vraag wie
de commissie benoemt. De heer Luchtenveld bracht dat ook naar voren. Omdat
de commissie de Kamer adviseert, ligt het voor de hand dat niet de regering,
maar de Tweede Kamer de leden van de commissie benoemt. Ik zou de initiatiefnemers
in overweging willen geven, op dat onderdeel een nota van wijziging in te
dienen.Een deel van de beantwoording van de regering was niet overtuigend. De
vraag was of het raadplegend referendum over de Europese Grondwet gehouden
moet worden over de goedkeuringswet of over de tekst waarover wij op dat moment
beschikken. Het is erg formeel om ervan uit te gaan dat het referendum over
de goedkeuringswet gehouden moet worden. Ik blijf de initiatiefnemers ondersteunen
dat zodra duidelijk is wat de Europese Grondwet behelst, de vraag aan de Nederlandse
bevolking voorgelegd kan worden. Ik vrees inderdaad dat als het referendum
over de goedkeuringswet moet gaan, zoals de regering kennelijk wenst, dit
wel eens heel erg lang kan duren. Er moet dan eerst een schriftelijke ronde
gehouden worden in deze Kamer. Het moment van de politieke vaststelling van
de inhoud van de Europese Grondwet en het referendum worden
dan wel erg ver uit elkaar getrokken. Van het nut daarvan zijn wij niet overtuigd.
Wij zijn ook niet overtuigd van de argumentatie van de heer De Graaf dat een
referendum van bovenaf geen wenselijk instrument is omdat een referendum van
onderaf beter is. Dat laatste wil ik misschien onderschrijven. Als initiatiefnemers
een referendummogelijkheid initiëren, wil dat echter niet zeggen dat
de bevolking iets wordt opgelegd. Dat gevoel blijft echter hangen bij wie
naar de regering luistert. In de campagne zijn de mensen vrij om hun afweging
te maken. De mensen zijn zelfstandig genoeg om te besluiten of zij willen
meedoen aan de discussie en of zij al dan niet willen stemmen. Dat is hun
goed recht. Dat heeft niets te maken met van bovenaf opleggen. Ik vind dat
dus geen goed gemotiveerd bezwaar van het kabinet.Ik heb staatssecretaris Nicolaï hardop horen vragen of hij mij verkeerd
heeft begrepen. Dat heeft hij inderdaad. Ik heb duidelijk willen maken dat
in allerlei landen de discussie over de Europese Grondwet zal ontstaan en
dat als ook maar in één land het parlement tegen is de grondwet
in alle andere landen ook niet doorgaat. Dat is een feitelijke constatering
en geen oproep aan andere landen om geen debat aan te gaan en de Europese
Grondwet niet aan te nemen. Integendeel. De heer Nicolaï heeft reeds
gezegd dat D66 een partij is die allerlei uitdagingen ziet in Europa.Ik hoop dat het raadplegend referendum op 10 juni kan plaatsvinden. Ik
hoop dat dit feitelijk mogelijk zal worden.De dekking in de voorjaarsnota lijkt mij prima. Ik heb daar verder weinig
over te zeggen. Ik ben het niet eens met minister De Graaf als die de vraag
stelt of er überhaupt een subsidiemogelijkheid moet zijn. Ik geef de
heer Van Bommel gelijk als die erop wijst dat de regering de verdragen heeft
ondertekend en dat de regering de goedkeuringswet voorstelt. De regering wil
dit allemaal. De regering zal dan ook met kracht van argumenten een hoofdrol
vervullen in het publieke debat. Het is dan ook logisch dat als er een referendum
komt, de mensen die een neutrale opvatting hebben, de mensen die tegen zijn
of de mensen die om andere redenen voor zijn ook de mogelijkheid krijgen om
hun geluid te laten horen. Wat dat betreft hebben democratie en Europa smeerolie
nodig. Daar kan een matige subsidie een rol bij spelen. Het is dan ook goed
als die mogelijk wordt gemaakt.De fractie van D66 hoopt dat dit initiatiefwetsvoorstel met vlag en wimpel
en het liefst zonder amendementen de streep passeert. Wij hopen het referendum
zo snel mogelijk te kunnen organiseren om het vervolgens op 10 juni te houden.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Namens de LPF-fractie bedank ik de initiatiefnemers bijzonder
voor hun toelichting. Ik heb helaas een stukje moeten missen. Ik dank ook
de beide bewindslieden voor de beantwoording.De initiatiefnemers zorgen ervoor dat het parlement de mogelijkheid biedt
om een raadplegend referendum te houden. Dat betekent dat de bevolking eindelijk
eens wordt gehoord. Het parlement wenst de Nederlandse burger serieus te nemen.
Het parlement wil naar de burger luisteren. Dat moet ook de intentie van het
raadplegend referendum zijn. De minister voor Bestuurlijke Vernieuwing zegt
dat het kabinet het "bottom-up"-effect van een raadplegend referendum prefereert.
Dat is mooi. De vraag is echter hoe dat in de praktijk werkt. In Nederland
hebben wij immers te maken met een multiraciale samenleving waarin allerlei
belangen door elkaar lopen. Het heeft ook te maken met goede organisatie en
geld. Daarom is het goed dat het parlement op een raadplegend referendum inzet
en dat de financiële mogelijkheid wordt gegeven om dat referendum ook
effect te laten sorteren. De LPF-fractie is hiervan een fervent voorstander.
Om dat te bekrachtigen dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat er een referendum in Nederland zal worden gehouden over
de toekomstige grondwet van de Europese Unie;overwegende dat door middel van dit referendum de Nederlandse bevolking
haar mening over voornoemde grondwet tot uiting kan brengen;van mening dat, als het opkomstpercentage de 50 overstijgt en dus een
meerderheid van het electoraat haar stem heeft laten horen, de uitslag van
dit referendum een verplichtend karakter zou moeten krijgen;spreekt uit dat, indien het opkomstpercentage van het referendum over
de Europese grondwet 50 overstijgt, de uitslag hiervan zal worden gerespecteerd,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van As. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18(28885).De heer Timmermans (PvdA):Ik vind dat wij de discussie zuiver moeten houden. Als wij een bindend
referendum willen, dan wijzigen wij de Grondwet en dan maken wij een bindend
referendum mogelijk. Wij moeten niet via een motie van een raadplegend referendum
een bindend referendum maken. Ik vind het prima als uw fractie zich uitspreekt
voor een bepaalde drempel waarmee zij zich politiek gebonden acht aan de uitkomst.
Dat zal mijn fractie ook doen en dat vind ik een zuivere manier van handelen.
Dan weten de mensen van tevoren waar zij aan toe zijn. U maakt van een raadplegend
referendum echter bij motie een bindend referendum en dan zet u echt een paar
stappen te ver. Ik vraag mij af of u niet in strijd met de Grondwet handelt.De heer Van As (LPF):Ik begrijp dat deze motie bij u wat gewetensnood oproept. Ik vind dat
wij het democratisch gehalte van deze Kamer maar eens moeten testen. Als er
een referendum wordt gehouden, dan kan een ieder zich uitspreken. Wij van
de LPF-fractie hebben gezegd dat wij ons zullen houden aan deVan As uitspraak
van de bevolking als de drempel van 50% wordt gehaald, want wij wensen onze
bevolking serieus te nemen.De heer Timmermans (PvdA):U spreekt wel tegen de indiener van de motie waarop dit wetsvoorstel is
gebaseerd. Ik voel mij dus niet aangesproken als u zegt dat ik bang ben voor
de uitspraak van de bevolking. Wij hebben als Kamer de plicht om zuiver en
in lijn met de Grondwet te handelen. Ik vind het legitiem als uw fractie zegt
dat zij zich bij een bepaald opkomstpercentage politiek gebonden acht aan
de uitkomst. Het is echter wat anders om in een motie uit te spreken dat dit
geen raadplegend referendum is, maar een bindend referendum. Zo kunnen wij
niet met onze Grondwet omgaan.De heer Van As (LPF):Als u een andere mening bent toegedaan, moet u tegen de motie stemmen.
Ik denk dat het dictum van de motie heel duidelijk is.De heer Dittrich (D66):Ik maak ernstig bezwaar tegen uw uitspraak dat wij het democratisch gehalte
van de Kamer maar eens moeten testen. U kunt toch niet bij motie de Grondwet
en de wet opzij zetten. Is dat democratisch? Als u vindt dat er een bindend
referendum geïntroduceerd moet worden, moet u hier in het parlement de
discussie aangaan. Dan moet u proberen de wet te veranderen door daarvoor
medestanders te vinden, zodat u in dit huis een parlementaire meerderheid
weet te verwerven, maar dat doet u helemaal niet. U komt met een motie om
dat allemaal te omzeilen. Dat is toch niet democratisch?De heer Van As (LPF):Ik ben het volstrekt met u oneens. Wij hebben te kennen gegeven hoe wij
erover denken en wij merken wel hoe uw fractie dit ziet.De heer Van der Staaij (SGP):Waarom hebt u geen wijzigingsvoorstel of een amendement ingediend om deze
wet een sterker karakter te geven?De heer Van As (LPF):Dat heb ik niet gedaan. Ik vraag de Kamer zich uit te spreken over de
manier waarop zij zal reageren op de uitslag van het referendum.De heer Van der Staaij (SGP):De vraag is waarom u dat niet hebt gedaan. Blijkbaar vindt u een wetsvoorstel
met alleen een referendum met een raadplegend karakter te slap. Dan mag je
verwachten dat u probeert om dat sterker te maken. Waarom hebt u daarvan afgezien?De heer Van As (LPF):Daar hebben wij helemaal niet van afgezien. Met die motie geven wij gewoon
aan hoe wij het zien. Laat de Kamer zich daar maar over uitspreken.De heer Van der Staaij (SGP):Wij moeten wel een serieuze discussie met elkaar kunnen voeren.De heer Van As (LPF):Die hebben wij nu toch.De heer Van der Staaij (SGP):U moet aangeven of wat u vraagt volgens de Grondwet mogelijk is, want
daar zijn wij allemaal aan gebonden.De heer Van As (LPF):Deze motie heeft niets met de Grondwet te maken. U haalt twee dingen door
elkaar. Wij vragen iedere fractie om haar eigen mening te geven.De heer Van der Staaij (SGP):Iedereen is het erover eens – ik heb in ieder geval geen zinnig
verhaal gehoord van iemand die daar anders over denkt – dat wij binnen
de grenzen van onze Grondwet geen beslissend referendum kunnen houden. Dan
kan dat toch niet via een motie alsnog bij elkaar worden gefietst? Dat is
geen kwestie van opvatting, dat is gewoon onzin!De heer Van As (LPF):Als u nu eerst mijn motie maar eens leest, zal het u wel duidelijker worden!Mevrouw Spies (CDA):Ik ben nu echt met stomheid geslagen. Is de heer Van As nu wel of niet
van mening dat zijn motie materieel in strijd is met de Grondwet.De heer Van As (LPF):Volgens mij helemaal niet!Voorzitter. Ter afsluiting deel ik nog mee dat onze fractie niet het gewijzigd
amendement van de heer Van der Staaij op stuk nr. 12 zal ondersteunen en evenmin
het amendement van de leden Luchtenveld en Spies op stuk nr. 13.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik wil de indieners prijzen voor hun uitgebreide en enthousiaste
beantwoording. Zij hebben een grote betrokkenheid bij het onderwerp getoond.
Ik vond het ook prettig dat zij alle drie een bijdrage aan het debat hebben
geleverd, want dat heeft het debat nog eens extra verlevendigd.De SGP-fractie deelt met de indieners de bezorgdheid over de betrokkenheid
van de burger bij Europa. Wel lijkt er tussen ons verschil van inzicht te
bestaan als het gaat om de analyse van de problematiek waarom het gaat. Volgens
mij ligt het probleem niet zozeer in de frustratie over de onvoldoende mogelijkheden
om te participeren in de besluitvorming over Europa. Dat geeft direct ook
aan dat wij de oplossing in een andere richting zoeken. Nogmaals, ik geloof
niet dat daarin zozeer de kern van het probleem ligt. Die ver van mijn bed
show heeft volgens mij niet zozeer te maken met het ontbreken van een mogelijkheid
voor een referendum, maar veel meer met ondoorzichtige bureaucratische processen
die de burger vaak ervaart als het om Europa gaat. Wat mij betreft, gaat het
dan ook niet direct om wat de burger van die heel lange tekst van de Europese
grondwet vindt, maar om wat hij er straks van merkt. Verandert er iets in
dat ondoorzichtige bureaucratische ingewikkelde gebeuren waarop hij zo moeilijk
greep kan krijgen en waardoor Brussel mentaal vaak zoveel verder weg lijkt
te liggen dan in geografische zin in werkelijkheid het geval is? Zaken, zoals
nu de schendingen van het Stabiliteitspact, maken volgens ons meer kapot dan
een referendum ooit goed kan maken. Het gaat dan ook om de geloofwaardigheid
van Europa.Voorzitter. Als ik deze heel beperkte analyse maak van wat volgens ons
de reden van de onvrede van veel burgers over Europa is, zeg ik er tegelijkertijd
bij dat wij graag ook onze verantwoordelijkheid willen nemen en willen proberen
om die onvrede weg te nemen, maar dat is wel een gedeelde verantwoordelijkheid.
Ook Brussel zal wat moeten doen aan de wijze waarop daar geopereerd wordt
en ook zal er iets moeten veranderen aan het beeld dat de media van Brussel
schetsen en daarbij de indruk moeten geven dat het ertoe doet wat er in Brussel
gebeurt. Voorzitter. Het doel heiligt niet de middelen. In mijn eerste termijn
heb ik daarom ook aangegeven dat voor ons een referendum bepaald geen ei van
Columbus is. Ik blijf daarbij. Ons representatieve stelsel schiet niet tekort.
Als er verdragen zijn die een zodanige grote impact hebben op ons staatsbestel,
dan heeft onze Grondwet daarvoor een keurige procedure voorzien, namelijk
een tweederde meerderheid in de Kamer. Als dat aan de orde is, merken wij
dat wel. Als dat niet aan de orde is, is de Europese grondwet niet van een
zodanige importantie dat die heel bijzondere procedure daarvoor nodig is.
Ofwel je moet zeggen dat ons constitutionele representatieve stelsel op dat
punt tekortschiet, maar die opvatting delen wij niet. Ik vind het dan ook
niet terecht als de indruk wordt gewekt dat het zoiets unieks is dat de normale
redeneringen moeten worden verlaten, zoals ik zo'n beetje bij de VVD proef
die zich als het ware verschuilt achter een advies van de Raad van State.De heer Timmermans (PvdA):De heer Van der Staaij zei dat, zoals wij het nu doen, het eigenlijk wel
goed werkt. Is hij het met mij eens dat de besluitvorming rond de introductie
van de euro parlementair gezien voortreffelijk is verlopen, zorgvuldig, nauwkeurig
en alles volgens de regels?De heer Van der Staaij (SGP):Het zou goed kunnen dat daarmee procedureel niets is misgegaan.De heer Timmermans (PvdA):Is de heer Van der Staaij het ook met mij eens dat de overgrote meerderheid
van de bevolking de indruk heeft dat de euro hen door de strot is geduwd,
zoals ik eergisteren zei?De heer Van der Staaij (SGP):Dat klopt.De heer Timmermans (PvdA):Als hij die twee dingen combineert, dan moet hij het toch met mij eens
zijn dat de gebruikelijke besluitvorming over grote Europese vraagstukken
niet het gewenste effect heeft op het draagvlak onder de bevolking?De heer Van der Staaij (SGP):Kom nou, mijnheer Timmermans! Uw fractie heeft naar ik aanneem gewoon
voor gestemd. Mijn fractie heeft tégen gestemd. Het ligt niet aan de
procedure. Als u in de Kamer "ja" of "nee" mag zeggen over een voorstel en
u zegt "ja", dan kunt u niet vervolgens zeggen dat er iets niet klopt omdat
de burger er ontevreden over is. Het zou heel goed kunnen dat de PvdA-fractie
en andere fracties zich bij de voorbereiding van hun besluitvorming hierover,
te veel in de Haagse werkelijkheid hebben laten opsluiten. Het probleem is
dan dat u naar uzelf moet kijken. U moet nu niet maar een referendum uit de
kast trekken.De heer Timmermans (PvdA):U begrijpt mij verkeerd of ik druk mij verkeerd uit, wat waarschijnlijker
is. Ik zeg niet dat wij een fout besluit hebben genomen, want ik geloof nog
heilig in het besluit over de euro. Ik zeg alleen maar dat hoewel wij alles
volgens de regels van de democratie hebben gedaan, de bevolking de indruk
heeft dat een en ander niet democratisch is gebeurd. Zij denkt dat het door
Brussel is opgelegd, zonder dat Nederland er iets over te zeggen heeft gehad.
De houding van de bevolking tegenover de wijze van besluitvorming is mijn
probleem. Het is dus niet de kwestie of de euro er wel of niet had moeten
komen.De heer Van der Staaij (SGP):Ik ben het met u eens dat er een kloof bestaat. Maar ik zeg nogmaals dat
dit niet komt doordat onze regels te kort schieten, maar door de manier waarop
het parlement als geheel zijn verantwoordelijkheid heeft ingevuld. Het is
toch geen gebrek in het stelsel als er een bepaalde uitslag is waarover velen
hun twijfels hebben. Op dat moment was er kennelijk een kloof tussen wat veel
burgers ervan vonden en wat de meerderheid van de politiek ervan vond. Ik
zie dit vooral als een oproep om in de Kamer niet lichtvaardig te stemmen,
maar zeker bij dat soort ingrijpende beslissingen heel goed te onderkennen
welke bezwaren, desnoods ook gevoelsmatige bezwaren, aan de orde zijn. Er
is dus geen argument om te zeggen dat ons stelsel als zodanig te kort schiet.
Er is gevraagd wat het verschil is tussen enerzijds het referendum over een
grondwet en anderzijds datgene waar je als Kamerlid ook druk mee bent door
het land in te gaan en met mensen in discussie te gaan. Het verschil is dat
je in het laatste geval inderdaad met mensen in discussie bent. De mogelijkheden
daartoe zijn er volop. Bij het referendum gaat het vaak om een "ja" of een
"nee" met heel verschillende achtergronden en argumenten. De uitslag zegt
daarbij veel minder dan de argumenten die eraan ten grondslag liggen. Het
gaat meer om het debat dan om de resultaten van een referendum als zodanig.De minister voor BVK heeft terecht opgemerkt dat het wel vreemd is dat
het referendum van bovenaf wordt opgelegd. Zo kun je het toch wel zeggen.
In een wet, waar de kiezers niet om hebben gevraagd, wordt vastgelegd dat
over een bepaald onderwerp een referendum moet worden gehouden. De bevolking
heeft weliswaar de mogelijkheid om zelf een referendum aan te vragen, maar
dat vinden wij niet genoeg. Het parlement wil de bevolking zelf een referendum
voorleggen. Ik vind het een tikkeltje ironisch dat in het wetsvoorstel zelfs
wordt gesteld dat over deze wet geen referendum mag worden gehouden. In artikel
29 staat zelfs dat de Tijdelijke referendumwet niet op dit onderwerp van toepassing
is. Per saldo worden de mogelijkheden voor een referendum dat de burger zelf
wil, dus nog beperkt. Er wordt namelijk iets uitgesloten in dit wetsvoorstel.
Dat is vreemd en paternalistisch. Je zou het ook een gebrek aan vertrouwen
in de burger kunnen noemen. Kennelijk weet de burger zelf niet wat belangrijk
is om er initiatieven tot een referendum toe te nemen. Wij moeten in het parlement
dus bepalen wat voor de burger belangrijk is om zich erover te laten horen.Het wordt nog merkwaardiger. In eerste termijn heb ik al gezegd dat wij
de kiezer moeten adviseren over wat zij ons moeten adviseren. Dat is helemaal
ongehoord. Als het referendum er komt, moeten de fracties zich in ieder geval
terughoudend opstellen in het tumult over het voor- of tegenstemmen tijdens
het referendum. Anders ga je de bevolking adviseren over een onderwerp waarover
je zelf door hen geadviseerd wil worden en dat lijkt mij een zeer merkwaardige
figuur.Het is een verwarrende vertoning en het wordt nóg verwarrender
als je ook de discussie over de weging van de uitslag daarbij betrekt. Wat
betekent die uitslag nu eigenlijk? Je stuit dan toch op het feit dat het raadplegend
karakter van dit referendum vlees noch vis is. Hoe de uitslag wordt gewogen,
wordt overgelaten aan de politieke willekeur. De een vindt
dat het advies bij het ene percentage gevolgd moet worden, een ander zegt
"ik kijk wel bij welk percentage ik dat doe" en een derde volgt wéér
een andere redenering. Dat maakt de verwarring en onduidelijkheid alleen maar
groter. Ik vraag mij ook af in hoeverre het risico bestaat dat het hele referendum
op deze manier contraproductief werkt. Het referendum zou dan juist kunnen
bijdragen aan een vervreemding van de burger, zodat hiermee gestalte wordt
gegeven aan een schijnbetrokkenheid. Hoewel ik dit debat met veel belangstelling
heb gevolgd, vind ik het steeds moeilijker te begrijpen hoe je met al die
bezwaren toch een overtuigd voorstander van dit referendum kan zijn.Ik heb een amendement ingediend over de opkomstdrempel. Voor de duidelijkheid:
dit amendement dient om te bepalen of een advies geldig is of niet. Het is
iets anders of het advies bindend is of niet. Mijn stelling is dat ook een
advies aan totstandkomingsvoorwaarden moet voldoen, wil je het als advies
serieus kunnen nemen. Ik geef de minister, die dit aanvoerde, toe dat dit
in theorie wel zo is, maar dat het in de praktijk lastig is uit te leggen.
Hij heeft dus een punt, maar dat probleem met betrekking tot lastig uitleggen
komt ook al aan de orde door het adviserend karakter van het referendum als
zodanig. Daarop heeft de discussie betrekking hoe je de uitslag weegt en hoe
je ermee omgaat. Eigenlijk gaf collega Timmermans dat vanmiddag al aan toen
hij zei: wij moeten toch maar eens met elkaar praten of wij daarmee niet op
een beetje vergelijkbare manier kunnen omgaan. Daarmee onderken je al dat
je het niet zomaar aan iedereen kunt overlaten, omdat de verwarring dan nog
groter wordt. Ik zou zeggen dat het juist van belang is om het niet aan de
politieke willekeur over te laten, maar in de wet zelf aan te geven wanneer
je het als een geldig advies wilt aanmerken. Wij hebben in het amendement
de redenering van de Tijdelijke referendumwet gevolgd. Ik stel vast dat in
de referendumwet niet is gezegd dat de opkomstdrempel pas geldt op het moment
dat het referendum een bindend karakter zou krijgen, maar dat ook in de huidige
vorm van de Tijdelijke referendumwet, dus onvoorwaardelijk, is opgenomen dat
er een opkomstdrempel geldt. Er geldt dus een opkomstdrempel in gevallen waarin
het louter gaat om een advies en niet om een bindende beslissing.Als indieners van dit amendement hebben wij ons gebogen over de vraag
of de tekst van het amendement niet te veel is toegespitst op een afwijzing.
Dat betekent dat er aan bepaalde voorwaarden moet zijn voldaan, wil er sprake
zijn van een geldige afwijzing. Wij kunnen ons voorstellen dat je die drempel
niet alleen bindt aan een geldige afwijzing, maar dat ook een geldige instemming
aan een drempel wordt gebonden. In dat geval moet er een neutralere formulering
worden gekozen dan in het geval van de Tijdelijke referendumwet is gedaan.
Daar kunnen wij ons wel iets bij voorstellen en wij zullen kijken of wij dat
nog kunnen opnemen in een gewijzigd amendement.De heer Dubbelboer had gelijk toen hij constateerde dat het amendement
niet louter vraagt om een opkomst van 30%, maar dat het er om gaat dat de
uitslag door 30% van de kiesgerechtigden wordt gedeeld en dat dit een hogere
drempel kan betekenen. Dit is inderdaad de structuur van dit amendement, overigens
helemaal conform de Tijdelijke referendumwet. Juist de fracties die hebben
gezegd "het resultaat is voor ons van het allergrootste belang en is bijna,
al mag je het niet zeggen, bindend", zijn in mijn ogen te meer verplicht om
serieus te kijken naar een opkomstdrempel. Hoe kun je jezelf als fractie zomaar
binden aan een resultaat, terwijl er eigenlijk geen enkele garantie is opgenomen
over de representativiteit? Ik vind dat eigenlijk onverantwoord.Met betrekking tot de referendumcommissie sluit ik mij kortheidshalve
aan bij collega Luchtenveld. Als laatste wil ik het kostenaspect noemen. Het
heeft mij verbaasd hoe gemakkelijk in deze tijden van bezuiniging over de
kosten wordt gesproken. Ik vind het merkwaardig dat zelfs de VVD-fractie,
die toch altijd op de kleintjes let, zo gemakkelijk zegt: de regering zal
er wel een oplossing voor vinden. En dat terwijl het om een miljoenenbedrag
gaat! Zelfs bij een onderwerp als het referendum is het kostenaspect in tijden
van bezuiniging niet ineens buiten de kantlijnen te plaatsen.De heer Luchtenveld (VVD):Is de heer Van der Staaij niet van mening dat het versterken van de band
tussen kiezer en gekozene – zeker na alles wat er is gebeurd en geschreven –
een van de belangrijkste punten is en dat het alleszins waard is om daarin
te investeren? Als dit middel daartoe bijdraagt, moeten wij daarvoor geld
overhebben.De heer Van der Staaij (SGP):U kunt een keuze maken en zeggen: wij vinden dit belangrijk, gelet op
het doel dat wij daarmee willen bereiken. Het is overigens natuurlijk nog
maar de vraag of u het doel hiermee bereikt, maar dat is een ander punt. U
maakt dan in ieder geval wel een weloverwogen keus. Ik vind echter dat het
kostenaspect erg gemakkelijk terzijde wordt geschoven. Het leek alleen maar
te gaan over de vraag of het referendum nuttig wordt geacht of niet.Mevrouw Spies (CDA):Voorzitter. Ik dank de indieners voor hun enthousiaste en gemotiveerde
beantwoording van alle vragen. Ik wil nogmaals benadrukken dat wij hetzelfde
doel nastreven, namelijk een groter maatschappelijk draagvlak voor Europa
en het stimuleren van het publieke debat over en de politieke betrokkenheid
bij Europa.De indieners signaleren een toenemende aandacht en belangstelling voor
Europa. Ik gun hun graag hun glorie, maar het causale verband dat zij leggen
tussen dit initiatiefvoorstel en de langzaam maar zeker toenemende aandacht
voor de Europese zaak zie ik niet helemaal.Overigens zou ik het fantastisch vinden als welke omroep dan ook naast
de rubriek Den Haag Vandaag binnenkort komt met een rubriek Europa Deze Week.
Dit zou kunnen bijdragen aan de zichtbaarheid van Europa bij iedereen thuis.Ik heb eergisteren al aangegeven dat het instrument van het referendum
om die doelen te realiseren, niet het instrument is dat wij kiezen. Wij zien
niet het veronderstelde democratisch tekort dat de indieners wel zien. Ik
heb hier vandaag nog een inhoudelijk argument bij gekregen. Mevrouw Karimi
geeft aan dat de kans fiftyfifty is dat er iets met dit advies wordt gedaan.
Ik vind dit strijdig met hetgeen de indieners beogen met het wetsvoorstel
en vrees dat de kans op afbrokkeling van de betrokkenheid bij
het politieke debat en van het draagvlak alleen maar groter wordt, zeker als
je je zo lichtvaardig uitlaat over de kans dat er iets met de uitkomsten van
het referendum wordt gedaan.Het pleidooi voor de invoering van een opkomstdrempel verdient daardoor
eens te meer de aandacht. Als er een opkomstdrempel is ingevoerd en die wordt
ook gehaald, kan er niet meer worden volstaan met het gevoel dat de kans dat
er iets met de uitkomst wordt gedaan fiftyfifty is. Dan geef je de burger
meer zekerheid dan wanneer wij het overlaten aan de politieke fracties in
deze arena om te bepalen wat zij zullen doen met die uitkomst.Ik sluit mij aan bij de opmerkingen van de heer Luchtenveld over de referendumcommissie.
Een onafhankelijke referendumcommissie die het moment vaststelt waarop de
bijl valt dat een tekst niet meer voor politieke discussie vatbaar is, vind
ik heel gevaarlijk. Ik zou graag van de indieners horen of het, als zo'n commissie
er toch komt, niet verstandiger zou zijn om in lijn met het advies van minister
De Graaf de Kamer de verantwoordelijkheid te geven om de leden van de commissie
te benoemen.Wij staan in principe positief tegenover een subsidie. Ik hoor echter
graag de reactie van de indieners op de opmerkingen van de minister De Graaf
op dit punt. De vaagheid waarmee de indieners op dit moment nog spreken over
de criteria voor de subsidieverstrekking, vind ik teleurstellend. Niettemin
vraag ik de indieners om een reflectie op datgene wat de heer De Graaf heeft
gezegd. Ik vond wel echt teleurstellend de vaagheid waarmee de indieners op
dit moment nog spreken over de criteria voor subsidieverstrekking. Ik vind
dat zij echt onvoldoende substantieel antwoord hebben gegeven op de vragen
die daarover zijn gesteld.Wat de financiën betreft ben ik in ieder geval gerustgesteld dat
de begroting van BZK niet nog eens een keer voor 20 mln euro wordt aangeslagen.
Het gemak waarmee vandaag over die 20 mln euro werd gesproken, deed mij denken
aan de behandeling van de begroting van VROM van vorige week. Als wij toen
net zo makkelijk over 20 mln euro hadden kunnen beschikken, dan hadden wij
daar een heleboel problemen een stukje kleiner kunnen maken. Ik pleit voor
zorgvuldigheid boven snelheid. In dat verband heb ik de heer Nicolaï
horen zeggen dat Nederland zich, als dit voorstel wordt aanvaard, samen met
het Spanje zal inspannen om het referendum gelijktijdig met de Europese verkiezingen
te laten plaatsvinden. Is dat juist? Zijn Spanje en Nederland dan de eerste
landen die hierover een volksraadpleging houden? Brengt dat de mogelijkheid
om zorgvuldigheid boven snelheid te laten gaan niet nog wat dichter binnen
bereik?De voorzitter:Bij de fractie van GroenLinks heeft een spelerswissel plaatsgevonden.
Ik geef het woord aan mevrouw Van Gent. Ik verzoek de heer Vendrik op het
achterste bankje plaats te nemen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de indieners hartelijk voor de gegeven antwoorden,
die de GroenLinksfractie beoordeelt als grondig, overtuigend, goed en helder.
Dat compliment kunnen zij alvast in hun zak steken. Een aantal dingen is ons
in de beantwoording opgevallen. Ik zou ook iets willen zeggen over de reacties
van de minister en de staatssecretaris.Minister De Graaf zegt dat de regering niet blij is met dit wetsvoorstel.
Het is natuurlijk altijd opmerkelijk om dat te horen uit de mond van een D66-minister.
Wij denken dat hier sprake is van een spagaat van deze minister. Hij en de
GroenLinksfractie hopen dat het allemaal wel goed komt. Wij zullen zien hoe
het zich verder gaat ontwikkelen. Voor de fractie van GroenLinks is het referendumvoorstel
een feest van de democratie. De heer Dittrich vond het goed werk van Karimi,
Dubbelboer en Van der Ham. Het lijkt erop dat het landelijk referendum er
nu eindelijk eens een keer gaat komen, en wel op een onderwerp dat GroenLinks
van groot belang vindt, ook om er meer mensen bij te betrekken. Ik denk dat
het uiteindelijk met de regering ook wel goed komt. De indieners spraken van
draagvlakparticipatie en het publieke debat, dat met het voorstel zou zijn
gediend. Dat kunnen wij echt onderschrijven. Staatssecretaris Nicolaï maakte ook interessante opmerkingen. Hij
sprak over de manier waarop andere landen hiermee omgaan. Hij zei: wij zijn
ons ook al een beetje aan het oriënteren over de aanpak. Dat vond ik
goed nieuws. De regering houdt wel degelijk rekening met een goede afloop.
Daar moet zij voor worden geprezen. De heer Vendrik vroeg in eerste termijn
of de bewindslieden hun stinkende best wilden doen om de voorbereidingen op
een goede manier in te zetten. De heer Nicolaï gaf daarop aan dat dit
een unieke kans zou zijn om de discussie over en voor Europa te bevorderen.
Ook dat argument kan de GroenLinksfractie onderschrijven. Het is dan helemaal
prachtig dat de kosten voor het referendum in de voorjaarsnota zullen worden
meegenomen. Dat is drie keer goed, drie keer beter. Dan komt het waarschijnlijk
in orde en zal de regering wel helderheid geven. De regering zal in overweging
nemen wat de meerderheid van de Kamer wil. Dat is een typisch diplomatieke
zin. Wat bedoelt de regering hier precies mee? Ondertekent zij de wet? Daar
gaat het natuurlijk om. Wij moeten hier helderheid over hebben. De regering
moet zo snel mogelijk publiekelijk uitspreken wat haar intentie is. Mijn vraag
is helder. Ik verzoek ook om een helder antwoord op zo kort mogelijke termijn.Wat vinden de indieners van de reactie van de regering? Wij vinden het
niet zo sterk van de regering dat zij dit referendum – het eerste sinds
200 jaar – om formalistische redenen afraadt. De regering pleit voor
aansluiting bij de tijdelijke referendumwet. Burgers verzoeken dan van onderop
om een referendum. Dit zou enorm top down zijn. De GroenLinksfractie is niet
van het alternatief overtuigd om de tijdelijke referendumwet op deze kwestie
toe te passen.Volgens mij heeft de heer Dubbelboer gesproken van een slotgracht van
600.000 handtekeningen, te verzamelen op het stadhuis. Wij kunnen elkaar op
deze manier lekker bezighouden over dit onderwerp, maar wij schieten niets
op met het houden van een referendum als het onderwerp al is gepasseerd. Ik
denk dat de regering zich dit ook dondersgoed realiseert. Het is dus een mager
excuus, een magere reactie. Ik zit er niet op te wachten, maar kan de regering
nog iets beters bedenken dan die tijdelijke referendumwet?
Kan zij anders niet gewoon zeggen dat het eigenlijk niet zo'n goed idee is
om met dat voorbeeld te komen, omdat het niet van toepassing is op dat onderwerp?
Waarom geeft zij niet gewoon steun aan dit initiatief en ondertekent zij de
wet niet?De fracties van de VVD en het CDA hebben duidelijk gemaakt dat zij geen
referendumcommissie willen. De regering wil die wel. De Kamer moet die volgens
haar samenstellen en niet de regering. Voor ons is het geen probleem als de
regering dat doet, want zij is daar volgens ons wel toe in staat. Je moet
er alleen niet aan denken dat zij alleen maar met leden van de fractie van
D66 of van de SP of van GroenLinks aan komt. Dat zou dom zijn en verkeerd
opgevat worden. Zo onbenullig lijkt de regering mij niet, dus ik ga ervan
uit dat zij in staat is om met een evenwichtig voorstel te komen. Wij wachten
de reactie hierop af.De regering vraagt zich af of er subsidie moet worden verstrekt. De GroenLinksfractie
vindt van wel. De regering betaalt namelijk ook mee aan allerlei publiekscampagnes.
Die mogelijkheid moet ook aan organisaties worden geboden. Het kabinet wil
net als de indieners geen opkomstdrempels. Het opwerpen daarvan kan alleen
maar verwarring creëren bij de burgers, omdat zij daardoor kunnen denken
dat het om een bindend referendum gaat, terwijl dat niet zo is. Hierover is
een boeiende discussie gevoerd naar aanleiding van de motie van de heer Van
As. Ik zal die niet herhalen, maar wil wel duidelijk maken wat wij daarvan
vinden. Wij willen ook geen opkomstdrempels opwerpen.Ik had het net al over de in de voorjaarsnota opgenomen reserveringen.
Ik prijs nogmaals dat die gemaakt zijn. Als dingen goed zijn, mag je dat best
een paar keer zeggen. Ik heb begrepen dat de heer Vendrik in de eerste termijn
heeft gezegd dat de kosten 0,1% van de collectieve uitgaven belopen. Ik ken
de heer Vendrik als een zeer precieze man. Hij is ook niet voor niets onze
woordvoerder Financiën. Toch is er een foutje gemaakt in de passie van
het debat. Het moet niet 0,1% van de collectieve uitgaven zijn, maar 0,005%.
Dat is een stuk minder, zo kan ik u verzekeren. Uiteindelijk komt het neer
op een bedrag van plusminus 10 mln euro. De heer Vendrik heeft mij heel beeldend
meegegeven wat dat ongeveer inhoudt: het is ongeveer een jaarsalaris van het
kabinet plus de auto's met chauffeur. Daar valt overheen te komen. Wij zien
die reservering bij de Voorjaarsnota met groot vertrouwen tegemoet.Mevrouw Spies (CDA):Ik ken mevrouw Van Gent als een optimistisch mens, maar het kan ook het
dubbele worden als het niet samenvalt met het Europees Parlement. Dat is dan
twee keer buikpijn voor de auto's en de kabinetssalarissen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik heb het precies willen aangeven voordat u de indruk krijgt dat wij
hier met een gat in de hand staan te praten. Daar houden wij niet van. Het
leek mij dan ook goed om dit te markeren. Ik ben blij dat u heeft aangegeven
dat u, als het allemaal doorgaat, ervoor bent dat het op een goede manier
kan plaatsvinden. Dat is ook het uitgangspunt van GroenLinks.De heer Slob (ChristenUnie):Ik vind het de wijze waarop mevrouw Van Gent deze uitgaven bagatelliseert
toch teleurstellend. U weet dat er volgende week wordt gesproken over de subsidies.
U weet hoeveel pijn er in het land wordt geleden, juist doordat er wordt bezuinigd
op bedragen die veel lager zijn dan de bedragen waarover wij nu spreken. Kortom,
wij moeten heel goed opletten waaraan wij ons geld uitgeven. Dat u er nu op
deze wijze over spreekt staat toch in schril contrast tot de teksten die ik
heb gehoord van GroenLinks over die bezuinigingen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat klopt, maar u weet net zo goed als ik dat democratie een prijs kent.
Zoals ik aan het begin heb aangegeven, vinden wij dit een feest van de democratie.
Dat mag wat ons betreft ook wat kosten. U weet ook net zo goed als ik –
leest u het nog even na op onze website, want het strekt nu te ver om er uitgebreid
op in te gaan – dat die akelige bezuinigingen van VWS, op Sociale Zaken
en op het milieu...De voorzitter:Daar gaan wij het nu niet over hebben.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Nee, maar wij hebben er alternatieven voor geformuleerd. Dat hebben wij
allemaal prima en keurig geregeld. Het uittrekken van deze 10 mln euro betekent
niet dat GroenLinks opeens instemt met allerlei asociale bezuinigingen. Zo
ligt het niet en de heer Slob weet dat heel goed.Het advies van de fractie van GroenLinks over dit wetsvoorstel is: stem
voor. Dat lijkt mij glashelder. Wij zullen dit advies aan onze fractie geven,
omdat de indieners goed werk hebben verricht. Wij zijn heel blij dat er over
zo'n belangrijk onderwerp hoogstwaarschijnlijk – zo ziet het er nu wel
naar uit, als ik alle fracties hoor – een referendum wordt gehouden
en dat de burgers van Nederland een unieke kans krijgen om zelf hun stem uit
te brengen over de Grondwet van Europa.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de tweede termijn van de Kamer.
Ik zal de vergadering tien minuten schorsen. Om 17.00 uur hebben wij de minister-president
uitgenodigd voor het debat waaraan hij deelneemt. Tussen 16.40 uur en 17.00
uur moeten wij heel beknopt de tweede termijn afwikkelen. Ik vond drie sprekers
van de kant van de initiatiefnemers wel levendig, maar voor mij mag het in
tweede termijn ook met één. Dat is uiteraard aan u. Ik zal heel
weinig interrupties toestaan in die tweede termijn.De vergadering wordt van 16.30 uur tot 16.42 uur geschorst.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de woordvoerders voor hun inbreng in tweede termijn.
Natuurlijk nemen wij de complimenten in ontvangst die aan ons adres zijn uitgesproken.
Ik meen dat, ook vanwege de tijd, het niet nodig is om op alle punten waarover
de woordvoerders in tweede termijn hebben gesproken, terugkomen. De initiatiefnemers
blijven namelijk fundamenteel van mening verschillen met onder anderen de
heer Van der Staaij. Door op al zijn punten weer in te gaan, zou het debat
een herhaling worden van de discussies die wij tot nu toe hebben gehad.Ik vind het heel erg jammer dat de heer Slob erbij blijft dat een deel
van zijn vragen niet is beantwoord. Op een van zijn vragen
wil echter nog ingaan en ik hoop dat mijn reactie het stemgedrag van zijn
fractie positief zal beïnvloeden. Wij zijn inderdaad van mening dat het
houden van een referendum het draagvlak voor het besluit door het parlement
vergroot. Zowel de inbreng van de heer Slob als die van de heer Van der Staaij
geeft uiting van weinig vertrouwen in het vermogen van de kiezers. Naar onze
mening zou het de kiezers juist duidelijk kunnen worden waarover het debat
gaat en wat het winstpunt ervan is. Hierbij denk ik ook aan de positie van
de fracties in het parlement. Het houden van een referendum zou juist daarom
winst kunnen betekenen, omdat tijdens de voorbereiding van het referendum
de partijen en ook de leden van de fracties een debat met de bevolking zouden
moeten voeren. Daarna bepalen zij hun positie in deze Kamer. Ik hoop dat de
heer Slob dit aspect in aanmerking wil nemen.Voorzitter. De belangrijkste reactie betreft natuurlijk hetgeen namens
het kabinet is gezegd. Het mag duidelijk zijn dat wij absoluut teleurgesteld
zijn door het advies van de regering. Dat heeft ons zeer verbaasd. De heer
De Graaf spreekt over een uniek wetsvoorstel. Dat is het ook. De heer De Graaf
ging met zijn opmerkingen terug tot de achttiende eeuw en noemde dit een wetsvoorstel
dat een referendum mogelijk gaat maken. De heer Nicolaï spreekt van een
unieke kans voor het Europees debat. Gelet op wat deze twee bewindslieden
zeggen, vraag je je af waarom de regering zegt: wij zijn geen voorstander
van het referendum. Voorzitter. Ons is dat niet duidelijk geworden. Ik wil
nu niet opnieuw de vergelijking maken tussen de Tijdelijke referendumwet en
ons wetsvoorstel. In dat verband hebben de heren Dittrich en Timmermans en
mevrouw Van Gent argumenten genoemd. Daarbij is duidelijk geworden waarom
ook wij vinden dat bij het besluit over de Europese grondwet niet het instrument
van de Tijdelijke referendumwet moet worden ingezet.De regering gaat nauwelijks in op het advies van de Raad van State. Dat
is het belangrijkste punt. De Raad van State heeft gezegd dat de wetswijziging
qua karakter te vergelijken is met een grondwetswijziging. Dat verbaast ons,
omdat de premier in de aanloop naar dit debat, bijvoorbeeld bij de algemene
beschouwingen, steeds heeft gezegd dat de regering haar advies afhankelijk
zou maken van het advies van de Raad van State. Nu de regering met een oordeel
moet komen, zwijgt zij eigenlijk over het advies van de Raad van State. Het
gaat ons om het debat over Europa. Wij denken dat het raadplegende karakter
van ons wetsvoorstel geen beletsel vormt voor het Europese debat dat wij willen
veroorzaken.Minister De Graaf heeft gezegd dat duidelijk moet zijn dat het om een
advies aan het parlement gaat. Dat is ook de bedoeling van de indieners. Wij
begrijpen heel goed dat de regering die de onderhandelingen heeft gevoerd,
als partij gaat deelnemen aan de campagne en dat het dus geen advies aan de
regering kan zijn.De regering heeft voorgesteld om het referendum te laten plaatsvinden
op basis van de goedkeuringswet. Wij nemen dat voorstel niet over. Onze redenen
hiervoor zijn dezelfde als de politieke redenen die collega Luchtenveld naar
voren heeft gebracht. Als wij echt de goedkeuringswet zouden moeten afwachten,
zijn wij geheel afhankelijk van de regering en moeten wij maar zien op welk
moment zij ertoe besluit om het betreffende wetsvoorstel bij de Kamer in te
dienen. Er kunnen allerlei afwegingen zijn om dat eerder of later te doen.
Wij hebben er geen behoefte aan om daar discussies over te krijgen. Verder
kan de behandeling in de Kamer van een verdrag erg lang duren. De behandeling
van bijvoorbeeld het Verdrag van Amsterdam en het Verdrag van Maastricht heeft
zo'n twee jaar geduurd. Daardoor zou aan de ene kant het politieke moment
waarop die debatten gevoerd zouden moeten worden, verloren kunnen gaan. Aan
de andere kant kun je het in internationaal verband niet maken om zo lang
te wachten, nadat je afspraken hebt gemaakt. Dit voorstel van de regering
zullen wij dan ook absoluut niet overnemen. De andere punten die de regering
naar voren heeft gebracht, betreffen de referendumcommissie. Collega Van der
Ham zal daarop ingaan.Ik geef tot slot een reactie op de motie van de heer Van As. Het is niet
onze bedoeling om met het wetsvoorstel op welke manier dan ook de materiële
betekenis van de binding aan te geven of een bepaald percentage te noemen.
In dat licht menen wij dat de Kamer deze motie niet zou moeten aannemen.De voorzitter:De heer Van As heeft overigens gevraagd om zich te verontschuldigen. Hij
zal dit evenwel in het stenogram lezen.De heer Luchtenveld (VVD):Moeten de indieners niet een stap verder gaan en zeggen dat deze motie
rechtstreeks in strijd moet worden geacht met de huidige Grondwet? Als zij
hier niet op ingaan, hoor ik hier graag een reactie op van de regering.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Als het een amendement was geweest, had je met stelligheid kunnen zeggen
dat het wetsvoorstel daardoor zodanig zou veranderen dat het in strijd is
met de Grondwet. Het is evenwel een motie waardoor de Kamer zich hier zelf
aan kan verbinden. Daarom durf ik niet de stellige uitspraak te doen die u
doet. Wij hebben als indieners echter niet de intentie gehad om dergelijke
percentages te noemen.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. De regering, maar ook veel fracties hechten belang aan een
onafhankelijke referendumcommissie. De regering heeft gesuggereerd om de commissie
door het parlement te laten benoemen. Een andere mogelijkheid is dat de regering
een voordracht doet. De Kamer kan dan, zoals bij elke benoeming, daar een
debat over aanvragen. Via een motie of een oproep aan de regering kan de voordracht
van de regering dan aangepast worden. Het parlement heeft altijd de mogelijkheid
om een dergelijke benoeming aan de orde te stellen, zoals dit ook kan bij
de benoeming van een EU-commissaris.Wij staan overigens niet onwelwillend tegenover het idee om de commissie
door de Kamer te laten benoemen. Als de Kamer dat wil, zijn wij bereid een
wijzigingsvoorstel met die strekking in te dienen. Dan is het wel van groot
belang dat de Kamer onmiddellijk na aanvaarding van het gewijzigde wetsvoorstel
aan de slag gaat met de samenstelling van de referendumcommissie. Ik verneem graag de mening van de Kamer op dit punt.De heer Van Bommel (SP):Volgens mij is dit strijdig met het wetsvoorstel.De heer Van der Ham (D66):Desgewenst dienen wij een nota van wijziging in om het wetsvoorstel aan
te passen. Wij vernemen graag van de Kamer of wij dit moeten doen of niet.
Wij hadden aanvankelijk voorkeur voor de wijze waarop het nu in het wetsvoorstel
is omschreven.Mevrouw Spies (CDA):Voorzitter. Wij hebben een eerste en een tweede termijn gehad. Het is
nu aan de indieners om conclusies te trekken. Wat mij betreft, dienen zij
een nota van wijziging in. Daarbij ga ik er overigens van uit dat de referendumcommissie
onderdeel van de wet wordt, want voorlopig handhaven wij ons amendement op
dat punt.De heer Van der Ham (D66):Er is sprake van een patstelling. Ik vraag de Kamer een uitspraak hierover
te doen. Als zij dit wenselijk vindt, kan zij een amendement van deze strekking
indienen.De heer Luchtenveld (VVD):Wij hebben een amendement ingediend waarin wij voorstellen dat de referendumcommissie
uit de wet wordt geschrapt. Mocht dit het niet halen, dan zullen wij zeker
geen amendement indienen om deze commissie door de Kamer te laten benoemen.
Ik heb de voorkeur van mijn fractie duidelijk aangegeven. U weet hoe wij hierover
denken.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. De indieners vragen om de mening van de Kamer. Dit is eigenlijk
een soort minireferendum. In dit geval stem ik "ja". De indieners kunnen een
nota van wijziging indienen.De heer Vendrik (GroenLinks):Als de indieners een nota van wijziging op dit punt indienen, zullen wij
een derde termijn vragen om een motie te kunnen indienen waarin wordt vastgelegd
dat de Kamer de referendumcommissie benoemt op de wijze zoals in het debat
is gewisseld.De heer Van der Ham (D66):Wij zullen ons beraden op de vraag hoe om te gaan met het wijzigingsvoorstel.Voorzitter. De heer Slob heeft om meer helderheid gevraagd over de subsidieverlening
door de referendumcommissie. Referendumcommissies in andere bestuurslagen,
bijvoorbeeld in Amsterdam, verstrekken in merendeel subsidie aan organisaties
die het debat stimuleren. Zij bieden een platform voor voor- en tegenstanders.
Ik kan mij voorstellen dat de referendumcommissie zich daar voornamelijk op
richt. In de memorie van toelichting staat: de middelen krijgen om het debat
over de Europese Grondwet te stimuleren en aan te gaan. Ik begrijp dat de
heer Slob aandringt op zorgvuldigheid. Om zijn vrees weg te nemen, wijs ik
erop dat de afspraken over de verdeling van de gelden, dus het toekennen van
de subsidies, bij aanvang van de commissie duidelijk moeten zijn. Daarover
mag niet pas worden gesproken als de commissie van start gaat. De referendumcommissie
heeft daarin uiteindelijk de laatste say, maar vooraf moet de richting helder
zijn.De heer Slob (ChristenUnie):Ik onderstreep dit van harte. De Kiesraad heeft opgemerkt dat er in de
Tijdelijke referendumwet geen wettelijke verplichting tot subsidieverlening
is opgenomen, juist vanwege de moeite die het gaf om criteria op te stellen.
Als in een vrij kort tijdsbestek criteria ontwikkeld moeten worden, is het
de vraag of het allemaal zal lukken. Het lijkt mij een zeer lastig probleem.
Wellicht pleit dat ervoor, het advies van minister De Graaf op te volgen om
dit punt er uit te halen, omdat het lastig is in te vullen.De heer Van der Ham (D66):De indieners vinden het belangrijk dat er geld is voor stimulering en
facilitering van het debat. Op lokaal niveau zijn er, zij het niet verplicht,
vaak ook referendumcommissies. Er zijn ook niet zoveel problemen met de toekenning
van subsidie, want er worden strikte regels gehanteerd. De landelijke referendumcommissie
kan kijken naar lokale voorbeelden en ook naar voorbeelden in het buitenland.
Er is voldoende materiaal om tot een zorgvuldige afweging van de criteria
te komen, zodat het debat gestimuleerd wordt en er niet te veel discussie
is over de uiteindelijke toekenning van subsidie.Wij hebben geen positief gevoel bij het amendement-Luchtenveld over de
subsidies. Wij ontraden ook aanneming van het amendement over de termijn van
14 dagen, want dat geeft praktische bezwaren.De heer Luchtenveld (VVD):Kunnen de indieners ermee leven als het amendement in die zin wordt gewijzigd
dat de termijn drie weken wordt, zodat wij in het midden uitkomen? De zaak
is zo ingewikkeld dat drie weken het minimum is.De heer Van der Ham (D66):Daarnaast is er nog het probleem dat de gemeenten de oproepkaarten moeten
versturen. Spreiding geeft extra kosten. Bundeling is dan ook beter. Wij houden
vast aan twee weken.De heer Luchtenveld (VVD):In juli zijn veel mensen op vakantie. Een termijn van drie weken lijkt
mij heel goed. Maar goed, wij beraden ons daarop.De heer Van der Ham (D66):Graag.De heer Timmermans (PvdA):De Kamer moet zich duidelijk uitspreken over de vraag of zij de commissie
moet benoemen. Ik kondig nu al aan dat ik volgende week in derde termijn een
motie in zal dienen waarin dat via een uitspraak van de Kamer wordt vastgelegd.
Wij weten dan ook dat de nota van wijziging op dit punt geschraagd wordt door,
naar ik hoop, een meerderheid van de Kamer.De heer Van der Ham (D66):Dat is aan u.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil graag nog een opmerking maken. Ik zou het waarderen
als college Luchtenveld hier duidelijk maakt of hij zijn amendement al dan
niet intrekt. Die informatie is voor ons belangrijk voordat wij met de nota
van wijziging komen. In het amendement wordt voorgesteld om de referendumcommissie
überhaupt te schrappen. Het is dus belangrijk om daar duidelijkheid over
te krijgen.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Wij zullen uiteraard eerst terugrapporteren
in de fractie. Ik heb in tweede termijn gezegd dat wij op dit moment het amendement
zullen handhaven. Wij hebben duidelijk gezegd dat mocht er worden vastgehouden
aan een referendumcommissie, dan de benoeming door de Kamer onze voorkeur
zou hebben. Dat is dus "second best". Het amendement ligt er dus gewoon.Mevrouw Karimi (GroenLinks):U handhaaft dus uw amendement, ook al komen wij met een nota van wijziging?
Wij zullen ons daar dan natuurlijk op moeten beraden. Wij komen graag tegemoet
aan de wens van de indieners om de referendumcommissie te laten benoemen door
de Kamer. Dan komt er dus een advies. U had daar oren naar. De vraag is of
dat een optie voor de indieners is in plaats van hun eigen amendement.Mevrouw Spies (CDA):Voorzitter. Ik vind dat mevrouw Karimi zelf moet kiezen. Wij hebben heel
nadrukkelijk een amendement ingediend. Dat heeft op dit moment geen meerderheid.
Dat amendement ligt nog gewoon op tafel. Er ligt een "next best"-optie, zoals
dat bij heel veel wetsvoorstellen het geval is. Daarin verzoekt een ruime
meerderheid van de Kamer de indieners met een nota van wijziging op dat punt
te komen. Dat durf ik nu al te zeggen, daar is geen derde termijn voor nodig.
Wij zullen bij de stemmingen wel zien hoe dat allemaal zijn beslag krijgt.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat is waar, daar heeft mevrouw Spies natuurlijk gelijk in. Wij zullen
ook met die nota van wijziging komen. Het zou natuurlijk wel heel erg prettig
zijn om dan te weten hoe de indieners met hun amendement zullen omgaan. Maar
goed, wij hebben nu gehoord wat de gang van zaken zal zijn.Minister De Graaf:Voorzitter. Ik wil nog enkele korte opmerkingen maken naar aanleiding
van de betogen van de leden van de Kamer en de initiatiefnemers. De heer Timmermans
heeft terecht gezegd dat het gaat om een zorgvuldigheid waarmee ook teleurstellingen
bij een referendum moeten worden voorkomen. Daar heb ik eigenlijk niets aan
toe te voegen.Over het karakter van het referendum op grond van het initiatiefvoorstel
is in dit debat nogmaals zeer duidelijk ook door de initiatiefnemers gezegd
dat het echt gaat om een advies aan het parlement. De heer Van Bommel verwees
naar pagina 11 van de toelichting. Laten wij ons daar dan maar aan houden!
De regering ziet het in ieder geval ook zo.Er is een interessant debat gevoerd over de samenstelling van de commissie.
Het is wellicht onmogelijk om mensen te vinden met een grote expertise op
het gebied van het referendum of een grote expertise in de sfeer van kiesrecht
en/of subsidieverlening, die niet op de een of andere manier verbonden zijn
geweest aan of lid zijn geweest van politieke partijen. Dat is natuurlijk
ook niet het criterium, zoals er ook geen bezwaar tegen bestaat dat leden
van de rechterlijke macht lid zijn van een politieke partij zolang evident
is dat men de functie die men vervult, volstrekt onafhankelijk uitvoert, ongeacht
de partijpolitieke herkomst.De regering is blij met het voornemen van de initiatiefnemers om een nota
van wijziging in dienen waarin de samenstelling van de referendumcommissie
door de Kamer zelf zal worden bepaald. Misschien mag ik de initiatiefnemers
nog in overweging geven om even na te denken hoe zich dat verhoudt met de
Eerste Kamer. De Eerste Kamer is in dit geval immers ook partner en krijgt
advies van de bevolking, omdat zij zich ook moet uitspreken over het verdrag
in termen van de Goedkeuringswet. Dat laat ik echter graag aan de initiatiefnemers
over.Voorzitter. Ik wil nog een correctie aanbrengen in de richting van de
heer Van Bommel. Hij sprak over het feit dat de regering zeer veel middelen
zou hebben. Hij sprak zelfs over zendtijd van de regering. Met alle respect,
de regering heeft geen zendtijd ter beschikking. Dat geldt overigens wel voor
politieke partijen. Er is geen bij de wet geregelde zendtijd waarin de regering
haar standpunt kenbaar kan maken. Wel zal de regering waarschijnlijk door
de onafhankelijke pers regelmatig naar haar standpunt worden gevraagd, maar
die vraag zal ook worden gesteld aan de heer Van Bommel of zijn partij en
aan al die anderen die wellicht tegen een verdrag zouden willen stemmen of
daartoe zouden willen oproepen. Dat geeft de regering dus geen voorsprong.
Het is afhankelijk van de keuze die de parlementaire of politieke pers zelf
maakt.Nog een correctie aan het adres van de heer Luchtenveld: hij heeft de
regering geen advies horen geven om niet in te stemmen met
dit initiatiefwetsvoorstel. Ik heb gemeld dat de regering geen voorstander
is van een dergelijk referendum. Het is aan de Kamer om over het initiatiefwetsvoorstel
te beslissen. Hij heeft mij niet horen zeggen dat ik aanvaarding ervan ontraad
of anderszins. Gelet op het debat dat zich primair afspeelt tussen de Kamer
en de initiatiefnemers past het niet in de zuivere verhoudingen om namens
de regering een dergelijk oordeel uit te spreken.Verwijzend naar hetgeen de invalster van GroenLinks in de tweede helft,
mevrouw Van Gent, heeft gevraagd, constateer ik dat de regering haar eigen
verantwoordelijkheid heeft wanneer het aankomt op bekrachtiging, dus de signering
en contrasignering van het voorstel. Daarvan heb ik in eerste termijn gezegd,
dat ik natuurlijk mede het draagvlak in de Kamer en de discussies in overweging
zal nemen. Indien uw Kamer daar prijs op stelt, zal de regering voor de eindstemming
mededelen hoe zij met haar bevoegdheid omgaat. Het is logisch en staatsrechtelijk
zuiver dat wij het einde van het debat in deze Kamer afwachten, dat wij kijken
naar wat er met de amendementen gebeurt en of er nog een nota van wijziging
komt en dat wij uw Kamer dan, indien u daar prijs op stelt, voor de eindstemming
mededelen wat de regering voornemens is te doen. Wij zouden nog kunnen wachten
totdat de Eerste Kamer heeft gesproken, maar aangezien de Eerste Kamer bij
gebrek aan recht van amendement slechts de mogelijkheid heeft om ja of nee
te zeggen, ontmoet het bij ons geen bezwaar die mededeling te doen voor de
eindstemming alhier.De heer Vendrik (GroenLinks):Wat is de reden dat de regering nu wel haar opinie over het initiatiefwetsvoorstel
geeft, maar tot de eindstemming wacht met het geven van het antwoord op de
vraag of straks het contraseign wordt gegeven?Minister De Graaf:Ik heb de opinie van de regering gegeven over het instrument zoals dat
in het initiatiefwetsvoorstel besloten ligt. Wij hebben er boeiende discussies
over gehad. Ik heb aangegeven dat het aan uw Kamer is om zich een oordeel
te vormen, omdat het een debat is tussen u en de initiatiefnemers. Ik kan
theoretisch niet kan uitsluiten dat er in het initiatiefwetsvoorstel nog ingrijpende
wijzigingen worden aangebracht bij nota van wijziging of bij "laatste minuut"-amendement.
Wij kunnen dan ook pas op het moment dat duidelijk is waarover wordt gestemd
aangeven of wij datgene waarover wordt gestemd kunnen bekrachtigen. Dit is
een staatsrechtelijk argument. Ik heb overigens onze overwegingen gegeven
en ik heb laten blijken dat wij het draagvlak in de Kamer een relevant aspect
vinden.De voorzitter:Mijnheer Vendrik, u hebt een vraag gesteld en antwoord gekregen. De minister
heeft het recht om zijn eigen procedure te kiezen en gaat nu door met zijn
antwoord.De heer Vendrik (GroenLinks):Staat u mij toe nog dit te zeggen. De minister geeft opnieuw aan dat de
regering als de Kamer dat wenst, ten beste zal geven of het initiatiefwetsvoorstel
indien dit ook door de Eerste Kamer is goedgekeurd namens het kabinet zal
worden ondertekend. Ik stel die reactie zeer op prijs. Hoe sneller wij van
het kabinet horen of die handtekening eronder komt, hoe beter.Minister De Graaf:Ik heb toegezegd dat voor de eindstemming te melden en zal dat ook doen.De heer Luchtenveld heeft een amendement ingediend over de termijn van
vier weken. Ik kan mij eerlijk gezegd de redenering van de initiatiefnemers
daarbij wel voorstellen. Dat geldt met name de laatste opmerking van de heer
Van der Ham over de verplichting van de gemeente om minimaal twee weken voor
de stemming ook de oproepkaarten te verzenden. Uit praktische overwegingen
zou het handig zijn als samenvatting en oproepkaart gebundeld zouden (kunnen)
worden verzonden. Die twee weken zijn een minimumtermijn, dus als de gemeente
in staat is de oproepkaarten eerder te versturen, dan is dat alleen maar nuttig.
Ik kan mij voorstellen dat de initiatiefnemers daarvoor kiezen. Met hen zou
ik mij kunnen voorstellen dat dit amendement niet wordt overgenomen, omdat
het wellicht tot praktische problemen leidt voor gemeenten die deze termijn
net niet halen.Verschillende sprekers hebben gezegd dat een en ander niet ten koste mag
gaan van de BZK-begroting. Daarvoor ben ik hen natuurlijk erg dankbaar. Als
ik aangeef dat het in de Voorjaarsnota moet worden geregeld, is dat een feitelijke
constatering. De regering moet dus een voorziening treffen. Dat zegt overigens
niets over de vraag waar dat geld vandaan komt. Of het uit de vele plooien
van een grote jas kan worden gehaald, zoals de heer Vendrik veronderstelt,
valt nog te bezien. Ik heb wel enig bezwaar tegen de wellicht satirisch bedoelde
opmerking van mevrouw Van Gent dat het ongeveer vergelijkbaar is met het salaris
van het hele kabinet plus de auto's met chauffeur. Ik heb het niet nagerekend,
maar wil er nog wel op wijzen dat het bedrag van 10 mln tot 20 mln euro ook
kan worden gebruikt voor doelen waaraan de fractie van GroenLinks samen met
mij grote waarde hecht. Ik vind het iets te gemakkelijk om het bedrag dat
hiermee is gemoeid op deze wijze te kleineren.De heer Dittrich is niet meer in de zaal aanwezig, maar ik wil toch opmerken
dat wij van mening verschillen over de wenselijkheid van een raadplegend referendum.
Een dergelijk meningsverschil kan natuurlijk ook in het door hem en mij beleden
dualisme. Ook in een en dezelfde partij kunnen opvattingen uiteenlopen. Mijn
redenering ligt wat meer in de lijn van de opstelling van vroegere D66-fracties
ten aanzien van dit vraagstuk. Uiteraard respecteer ik de keuze van de heer
Dittrich.Voorzitter. Een motie is in strikte staatsrechtelijke zin niet juridisch
verbindend van aard, doch een verzoek aan de regering. De zelfbinding die
uit het dictum spreekt, is niet in strijd met de Grondwet. Dat is ook duidelijk
geworden uit jurisprudentie rond eerdere lokale referenda. Dat laat onverlet
dat met name de laatste overweging haaks staat op de Grondwet want daarin
staat dat de uitslag van het referendum een verplichtend karakter moet krijgen.
De Grondwet gaat uit van besluitvorming door regering en parlement en niet
van besluitvorming door kiezers zolang er geen bepaling in is opgenomen met
betrekking tot een correctief referendum met een verplichtend karakter. Het
dictum rept overigens nu juist weer van een opkomstdrempel. Ik denk dat het
aan politieke partijen en de fracties zelf moet worden overgelaten hoe zij daarover denken en of zij die willen hanteren.Bij aanvaarding van het wetsvoorstel en de bekrachtiging ervan zal alles
op alles moeten worden gezet om het referendum tijdens de dag van de Europese
verkiezingen te kunnen houden. Dat is echter niet alleen van ons afhankelijk
maar ook van de onderhandelingen waarbij diverse Europese partners betrokken
zijn.Mevrouw Van Gent schrijft mij enige dubbele gevoelens toe ten aanzien
van dit initiatiefvoorstel. Ik wil uiteraard nu niet over mijn persoonlijke
gevoelens spreken, want die gaan de Kamer niet aan. Ik spreek hier als minister.
Zij zegt dat het met de regering wel goed komt. Ik stel dat zeer op prijs.
Dat is in algemene zin zo, maar ook bij dit onderwerp wat mij betreft. Ik
heb al aangegeven wanneer de regering haar eindoordeel zal geven.Tot slot een reactie op een opmerking van de initiatiefneemster en eerste
ondertekenaar mevrouw Karimi, die de strekking had dat het advies van de Raad
van State bepalend zou zijn. Het onderdeel van het Europese verdrag over de
grondrechten en de verhoudingen tussen de organen in Europa heeft een constitutioneel
karakter. De aard daarvan is dus grondwettelijk, niet zozeer met betrekking
tot die van Nederland, wel met betrekking tot de "grondwet" van Europa. Ik
vermag wel degelijk te begrijpen dat de Raad van State, omdat er op Europees
niveau geen grondwetsherzieningsprocedure bestaat, een parallel trekt met
de Nederlandse wijze van grondwetsherziening en de oorspronkelijke gedachte
daarin dat kiezers in de gelegenheid moeten zijn om zich over beide lezingen
uit te spreken. De relatie is echter niet een-op-een: die parallel impliceert
geen verplichting, of suggereert zelfs geen verpletterende logica, voor een
referendum in Nederland. Ik heb er alle begrip voor dat de Raad van State
daaraan denkt en dat de initiatiefnemers diens denktrant overnemen, maar dat
laat onverlet dat de regering haar eigen opvatting heeft over het karakter
van dit instrument. Mijn overwegingen heb ik in eerste termijn gegeven. Deze
worden in het kabinet ongetwijfeld verschillend gewogen, maar het kabinet
verenigt zich in de gedachte dat het raadplegend karakter van het referendum
niet onze voorkeur heeft.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het eind van de tweede termijn. Ik stel voor,
de beraadslaging nu te sluiten, omdat de heer Timmermans heeft verzocht om
een derde termijn volgende week en in het licht van de aangekondigde nota
van wijziging, die voor dat tijdstip beschikbaar kan zijn.Ik stel dus voor de beraadslaging nu te sluiten, volgende week waarschijnlijk
te heropenen en de week daarop pas hierover te stemmen.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Dat heeft het volgende nadeel. Omdat daarstraks is gezegd
dat het eindoordeel of de eindstemming over het contraseign nog weer later
komt. Zodoende komen wij wel weer erg laat met het wetsvoorstel in de Eerste
Kamer.De voorzitter:Een lid van de Kamer heeft voor volgende week een heropening aangevraagd,
dus dan kan er niet worden gestemd.De heer Luchtenveld (VVD):Ik kan mij voorstellen dat wij dan donderdag over de moties stemmen.De voorzitter:Nee, we gaan niet elke donderdag stemmen. We stemmen dinsdag over een
week.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Als de nota van wijziging binnen is en helder is, dan kan
ik op dat moment overwegen om die derde termijn niet te houden. In dat geval
kunnen wij wel volgende week stemmen.De voorzitter:In dat geval verzoek ik de indieners de nota van wijziging vóór
dinsdagochtend in te dienen, zodat de fracties die kunnen bespreken. Wellicht
kunnen we aanstaande dinsdag stemmen, als geen van de fracties een derde termijn
vraagt. Nu kunnen wij niet verder gaan dan deze constatering.Overeenkomstig het voorstel van de voorzitter wordt besloten.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-1892-1909.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl