Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanvulling van de Wet milieubeheer met een regeling ter waarborging dat gesloten stortplaatsen geen of zo min mogelijk nadelige gevolgen voor het milieu hebben, alsmede wijziging van de Wet bodembescherming (24321)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 232-242

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-10-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 4, pagina 232-242

23-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24321Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regelen inzake medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen) (22588)Pagina 214-215
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 16 juli 1993 te Genève tot stand gekomen Internationale Cacao-overeenkomst 1993, met bijlagen (Trb. 1994, 135 en 1995, 11) (24059), en over:de motie-Rabbae over het vragen van een oordeel van het Europees Hof (24059, nr. 8)Pagina 215-216
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanpassing van de Kieswet, Gemeentewet en Provinciewet in verband met de invoering van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens en aanpassing aan het geïntegreerd vreemdelingenbeleid (25343)Pagina 216-217
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1997 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (25394)Pagina 218-218
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (25234).Pagina 217-218
Presentie en opening (dinsdag 23 september 1997)Pagina 203-203
Vragen van het lid Sipkes aan de minister van Binnenlandse Zaken en de staatssecretaris van Justitie over uitlatingen van de minister van Binnenlandse Zaken inzake kerkasielPagina 203-210
Behandeling van het voorstel van wet van het lid Verhagen tot wijziging van de Vreemdelingenwet (wettelijke vastlegging van de machtiging tot voorlopig verblijf) (24544)Pagina 218-232
Vragen van het lid Van Boxtel aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over sterilisatie van (verstandelijk) gehandicaptenPagina 210-212
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 23 september 1997)Pagina 256-258
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer (bepalingen inzake afvalstoffen) (24875) en het verslag van een algemeen overleg inzake de commissie-Epema (25157, nr. 2)Pagina 242-256
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanvulling van de Wet milieubeheer met een regeling ter waarborging dat gesloten stortplaatsen geen of zo min mogelijk nadelige gevolgen voor het milieu hebben, alsmede wijziging van de Wet bodembescherming (24321)Pagina 232-242
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 23 september 1997)Pagina 212-214

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 59 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Aanvulling van de Wet milieubeheer met een regeling ter waarborging
dat gesloten stortplaatsen geen of zo min mogelijk nadelige gevolgen voor
het milieu hebben, alsmede wijziging van de Wet bodembescherming (24321).(Zie vergadering van 29 augustus 1996.)De algemene beraadslaging wordt hervat.De voorzitter:Dit is een voortzetting van de behandeling, maar ik heb begrepen dat er
min of meer sprake is van uithuilen en opnieuw beginnen.De heer Klein Molekamp (VVD):Mijnheer de voorzitter! Als wij echt opnieuw beginnen, doen wij de minister
onrecht. De behandeling van dit wetsvoorstel is in augustus vorig jaar gestart.
Toen had de Kamer veel kritiek en vraagpunten. De minister heeft daarop gevraagd,
met haar beantwoording te mogen wachten om eventuele wijzigingsvoorstellen
aan de Kamer te kunnen voorleggen. Het verheugt de fractie van de VVD dat
de minister nog eens kritisch naar het wetsvoorstel heeft gekeken en dat zij
er duidelijke verbeteringen in heeft aangebracht. Gelukkig
behoeven wij niet uit te huilen. De wijzigingen waren echter dermate ingrijpend
dat het verstandig is dat de Kamer daarop kan reageren voordat de minister
haar beantwoording aanvangt.Een van de voornaamste punten die onduidelijk waren, was de aansprakelijkheidstelling
van stortplaatsexploitanten door de provincie. Na het wijzigingsvoorstel van
de minister lijkt de situatie veel helderder, al merkt de VVAV op dat het
moment van sluiten volgens het Burgerlijk Wetboek niet geheel overeenkomt
met het moment van geslotenverklaring volgens de nazorgwet. Is de kritiek
van de VVAV juist? Waaruit is dit verschil te verklaren?Een ander punt van kritiek betrof de rol van de exploitant bij de nazorg,
in het bijzonder in het geval van een bedrijfsgebonden stortplaats. De minister
is op dit punt met een aantal verbeteringen gekomen. Er rest bij mijn fractie
echter nog een aantal vragen. De VVD-fractie hecht sterk aan een grotere betrokkenheid
van de exploitant, omdat er dan een relatie gelegd kan worden met de nazorgkosten.
Het is voor een bedrijf zinvol in een vroegtijdig stadium te investeren in
een goede milieuvoorziening als de nazorgkosten daardoor kunnen verminderen.De minister heeft er bij haar wijzigingsvoorstel voor gezorgd dat de exploitant
veel meer bij de nazorg wordt betrokken. Op dit punt is zij de VVD-fractie
duidelijk tegemoetgekomen. Hoe is nu echter de financiële relatie geregeld?
Heeft het voor de stortplaatsen inderdaad zin om in een vroegtijdig stadium
extra in het milieu te investeren en wel zodanig dat deze investeringen later
terugverdiend worden door een lagere nazorgheffing? Of willen de provincies
nu toch één heffing doorvoeren voor alle stortplaatsen? In dat
geval is het voor de stortplaats weinig zinvol om vroegtijdig in het milieu
te investeren, want dan ziet men dat geld niet terug.Uit de memorie van toelichting krijgt mijn fractie de indruk dat vrijwel
alle provincies uitgaan van een vereveningsmodel. Uit de brief van het IPO
en de VVAV blijkt echter dat het objectgebonden stelsel centraal zal staan,
al dan niet verhoogd met een vereveningstoeslag. Naar de mening van mijn fractie
verdient een objectgebonden stelsel, eventueel verhoogd met een vereveningstoeslag,
de voorkeur. Dan is het zinvol om preventief in het milieu te investeren.
Later betalen deze investeringen zichzelf terug en vanaf het begin zijn er
milieuvoordelen.Tevens wordt er bij de objectgebonden tariefstelling een sterkere relatie
gelegd tussen de kosten en het tarief, hetgeen aansluit bij het algemeen door
de Kamer erkende principe dat de vervuiler betaalt. Is de minister met ons
van mening dat het kostprijs- of kostprijs-plus-systeem in principe uitgangspunt
moet zijn? Mocht de minister dit standpunt van de VVD niet delen, dan vraag
ik mij af waarom zij dit bij de rijksbaggerstortlocatie wel als uitgangspunt
neemt. In dat geval zou er van enige inconsistentie in de wetgeving sprake
zijn.Voorzitter! Om elk misverstand uit te sluiten: mijn fractie deelt de mening
van de minister dat de verantwoordelijkheid voor de inhoud van de nazorgmaatregelen
en de daaruit voortvloeiende hoogte van de heffing een zaak is van de provincies.
Zij is echter van mening dat deze heffing wel een relatie tot de kostprijs
moet hebben en dat was naar de mening van de VVD-fractie nog onvoldoende geregeld.
Vandaar dat zij in juni een amendement terzake heeft ingediend, waarbij ook
de "plus" eventueel geregeld zou worden; het IPO drong daar erg op aan.Ook ten aanzien van de bedrijfsgebonden stortplaats is het voorliggende
wetsvoorstel naar onze mening nog niet geheel duidelijk. Daarom heb ik nog
een paar vragen aan de minister. Het verheugt mijn fractie dat in artikel
8.50, lid 4, bepaald is dat uitdrukkelijk rekening wordt gehouden met de mogelijkheid
om de nazorg aan het bedrijf op te dragen. Maar hoe zit het met de kosten?
Moet het bedrijf de kostprijs betalen van de nazorg, of valt die onder het
provinciale tarief, waardoor de relatie met de kostprijs verloren gaat? Artikel
15.45, lid 2, wekt duidelijk de indruk dat de kostprijsmethode wordt toegepast,
wat mijns inziens ook terecht is. De memorie van toelichting is naar mijn
mening wat minder expliciet. Ik verwijs naar toelichting B. Graag zou ik op
dat punt helderheid van de minister willen hebben over de vraag welke van
de twee het meest gezaghebbend is.Voorzitter! Op 6 juni heeft de minister een derde nota van wijziging naar
de Kamer gezonden. De reacties daarop van het IPO en de VVAV zijn nogal strijdig.
Ik heb er dan ook een aantal vragen over. De VVAV wijst erop dat er een tussencategorie
van stortplaatsen ontstaat waar nog een beetje op gestort kan worden. Deelt
de minister de kritiek van de VVAV dat de afdeklaag toch op zijn minst aan
het Bouwstoffenbesluit moet voldoen, omdat wij anders milieuhygiënisch
onverantwoord bezig zouden zijn? Deelt de minister voorts de mening dat aan
het beschermingsniveau van het Stortbesluit moet worden voldaan? Zou de minister
een overzicht kunnen geven van de hoeveelheden afval waarom het hier potentieel
gaat? Gaat het hier om substantiële hoeveelheden, zoals de VVAV suggereert,
die dan marktverstorend zouden werken, of gewoon om marginale hoeveelheden?
Kan de minister inzicht geven in het aantal stortplaatsen voor de mogelijk
te storten hoeveelheid afval waar het eventueel om zou gaan?Ten aanzien van de calamiteitenregeling verwijst de minister naar de algemene
rijksregeling die is neergelegd in het voorstel Wet tegemoetkoming schade
bij rampen en zware ongevallen. Zou zij hier iets dieper op in kunnen gaan?
Hoe verklaart zij in dit licht de opstelling van het IPO, dat juist bij de
Kamer aandringt op een aparte calamiteitenregeling?Een specifiek punt van aandacht zijn de stortlocaties voor baggerspecie.
Vooral aan stortlocaties van het Rijk is een specifieke rol toebedacht. Op
mijn vraag of dit niet tot concurrentievervalsing zou kunnen leiden, antwoordt
de minister dat dit niet het geval is, omdat beide nazorgkosten in rekening
brengen. Waarom wordt in dit geval wel de kostprijsmethode gehanteerd, terwijl
de minister dit bij andere stortlocaties van de hand wijst of in ieder geval
niet integraal overneemt?Voorzitter! De minister weet dat de VVD erg hecht aan het principe "gelijke
monniken, gelijke kappen". Daarom vragen wij ons af of niet in de wet moet
worden uitgewerkt dat juist bij de baggerstortlocaties de kostprijsmethode
duidelijk als uitgangspunt dient te worden gekozen.Ik heb een vraag aan de minister over de reactie op het toenmalige amendement op stuk nr. 10 van de toenmalige CDA-woordvoerder. Het
amendement is inmiddels door de heer Lansink overgenomen en gaat specifiek
in op de positie van de waterschappen. Kan de minister ingaan op dit amendement?Voorzitter! Tijdens de schriftelijke voorbereiding heeft mijn fractie
aandacht gevraagd voor de financiële gevolgen en risico's voor de provincie.
In de eerste termijn heb ik het verzoek om hierin per provincie inzicht te
krijgen, herhaald. In deze hernieuwde eerste termijn doe ik dit verzoek weer,
omdat er nog steeds geen overzicht bestaat van de kosten per provincie en
van het totaal dat beschikbaar is. Dat betekent dat je eigenlijk een wetsvoorstel
bespreekt waarvan de financiële gevolgen in ieder geval niet goed in
kaart zijn gebracht of nog niet helemaal duidelijk zijn gemaakt aan de Kamer.
Mijn fractie vraagt de minister dit alsnog te doen en een overzicht, zo mogelijk
voorafgaand aan de stemmingen, aan de Kamer te doen toekomen.De heer Lansink (CDA):Voorzitter! Op de agenda van vanavond staan twee wetsvoorstellen die al
geruime tijd geleden in plenaire behandeling zijn genomen. De behandeling
van de Afvalstoffenwet, in feite de herziening van het hoofdstuk afvalstoffen
van de Wet milieubeheer, is afgebroken in het vroege voorjaar van 1977, terwijl
het debat over de zogenaamde leemtewet – de aanpassing van de Wet bodembescherming
in verband met de nazorg van stortplaatsen – is opgeschort op 29 augustus
van het vorig jaar. Dat is dus een jaar geleden. In beide gevallen verzocht
de minister na kennisneming van de amendementen om schorsing van de beraadslaging.
Nu beleven wij het mooie verschijnsel dat in beide gevallen het antwoord voor
een deel is vervangen door een schriftelijke reactie, die de discussie inderdaad
kan verkorten. Dat geldt natuurlijk vooral voor de discussie over de leemtewet,
omdat wij destijds nogal wat wijzigingsvoorstellen hebben gedaan. Een deel
van die bezwaren zijn weggenomen.Overigens is er een ander, min of meer toevallig punt van overeenkomst.
Dat betreft het gevoelen dat de Kamer en de minister destijds hadden. Zij
wilden namelijk rekening houden met de aanbevelingen van de commissie-Epema
over de afschaffing van de regionale zelfvoorziening bij de verwijdering van
afvalstoffen. Dat is een punt dat beide wetsvoorstellen verbindt.De heer Klein Molekamp (VVD):Nu is toch alleen maar de leemtewet aan de orde?De heer Lansink (CDA):Ja.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik wil alleen maar even weten of ik dat verkeerd heb begrepen of niet.De heer Lansink (CDA):Ik wil gewoon een soort verband leggen en aangeven dat door een toevallige
samenloop van omstandigheden de commissie-Epema in beide gevallen werd genoemd
als een van de argumenten om even pas op de plaats te maken.Dan ga ik nu in op de leemtewet, de aanpassing van de Wet bodembescherming.
De wijziging van de Wet bodembescherming, met als een van de belangrijkste
knelpunten de financiële regeling van de nazorg van stortplaatsen, was
het laatste onderwerp dat mijn collega Esselink voor zijn ziekte en overlijden
heeft behandeld. Zoals altijd gebeurde dat met overtuiging en met een grondige
kennis van zaken. Nu de draad van de behandeling na ruim een jaar weer wordt
opgepakt, vereisen enkele amendementen gewoon door de tijd aanpassing. Om
die reden is ook de tenaamstelling van de niet gewijzigde amendementen veranderd.
Desondanks – ik hecht eraan dat even op te merken – blijft dit
stuk van het parlementaire werk het werk van mijn goede vriend en collega,
die ik overigens in 1986 mocht verwelkomen als een forse versterking van de
groep die zich met het milieubeleid bezighield. Ik was erbij toen hij de portefeuille
van de bodembescherming overnam. Dat geeft te denken als je dat werk zelf
weer moet voortzetten.De fractie van het CDA heeft in de eerste termijn van het debat –
ruim een jaar geleden – via enkele pittige amendementen het op zichzelf
noodzakelijke wetsvoorstel zodanig bij willen stellen, dat de verantwoordelijkheid
voor de nazorg van de gesloten stortplaatsen beter zou worden geregeld. Aan
de orde daarbij waren en zijn de rol van de exploitant en de positie van de
bedrijfsgebonden stortplaatsen. Een belangrijk aandachtspunt voor het CDA
betrof de regeling van de risicoaansprakelijkheid en de relatie tot het Burgerlijk
Wetboek. Voor calamiteiten zou volgens het CDA het Rijk verantwoordelijk moeten
worden gesteld. Andere onderwerpen die in de eerste termijn nadrukkelijk de
aandacht hebben gekregen, zijn: diverse aspecten rond de financiering, het
beheer van de voormalige stortplaatsen en de relatie tot de aanbevelingen
van de commissie-Epema. Dat is een verhaal apart. Daar ga ik nu niet meer
op in. Daar kom ik bij de behandeling van het andere wetsvoorstel op terug.Minister De Boer had geruime tijd nodig voor het beraad over de ingediende
amendementen en het overleg met het IPO. Dat beraad heeft geresulteerd in
een nota van wijziging die op 12 februari 1997 bij de Kamer is ingediend.
De verdere vertraging in de behandeling van het wetsvoorstel komt dus volstrekt
voor rekening van de Kamer, die tot vandaag geen of te weinig ruimte op de
agenda heeft kunnen vinden. Ik hecht eraan dat op te merken, omdat soms wel
eens de indruk wordt gewekt dat het anders loopt. In dit geval was dat niet
zo. De uitvoerige schriftelijke beantwoording van de minister en de nota van
wijziging verdienen overigens de waardering van mijn fractie. Op alle in eerste
termijn aan de orde gestelde onderwerpen is ingegaan, terwijl de nota van
wijziging in belangrijke mate de suggesties van collega Esselink volgt. Dat
geldt in het bijzonder voor het punt van de risicoaansprakelijkheid, een knelpunt
van de eerste orde.Mijnheer de voorzitter! De CDA-fractie wilde buiten twijfel stellen dat
de provincie, op wie de nazorg na de sluiting van de stortplaatsen overgaat,
de risicoaansprakelijkheid van de exploitant niet meer in stelling kan brengen.
Mede op grond van de reacties van de collega's van de VVD en de Partij van
de Arbeid stelt de minister nu bij nota van wijziging voor dat de provincie
in de nazorgfase geen beroep kan doen op de risicoaansprakelijkheid van de
exploitant tot twintig jaar na sluiting van de stortplaats, tenzij de schade
natuurlijk bekend was. Indien de voormalige exploitant door een derde aansprakelijk
wordt gesteld op grond van het Burgerlijk Wetboek, wordt de
schade vergoed uit het nazorgfonds. Ook de door de VVAV en het IPO gesignaleerde
onduidelijkheid over de gedeelde aansprakelijkheid wordt hiermee weggenomen.
Dat is een belangrijk winstpunt.Het CDA heeft bij amendement voorgesteld om het calamiteitenrisico door
de Staat te laten dragen. Volgens de minister is een regeling in de Wet bodembescherming
niet nodig, omdat bij de Tweede Kamer inmiddels een wetsvoorstel met een algemene
regeling is ingediend. Dat is het wetsvoorstel tegemoetkoming schade bij rampen
en zware ongevallen. Vorig jaar was natuurlijk nog niet duidelijk of en wanneer
dat wetsvoorstel het Staatsblad zou bereiken. Dat is nu wel het geval, waarmee
het wijzigingsvoorstel inderdaad overbodig is wanneer de absolute garantie
kan worden gegeven dat die wet inderdaad van toepassing is. Ik vraag de minister
of daartoe een verwijzing in deze wet nodig is of dat met de toelichting in
het nadere antwoord kan worden volstaan. Ik vraag dit omdat bij wetgeving
soms dwarsverbanden worden gelegd om zeker te stellen dat een andere wet inderdaad
ziet op zo'n probleem, in dit geval het probleem van de calamiteiten.Voorzitter! De verantwoordelijkheid voor de nazorg van de stortplaats
is een gedeelde verantwoordelijkheid van de provincie en exploitanten. Daarom
heeft mijn fractie een vraag gesteld over de daadwerkelijke betrokkenheid
van deze exploitanten bij de uitvoering van de nazorg. De minister stelt bij
nota van wijziging voor, gedeputeerde staten voor die nazorg maatregelen te
laten vaststellen na overleg met de exploitanten, die vaak toch al nazorgplannen
moeten maken. De VVD-fractie heeft inmiddels een amendement ingediend om de
actieve betrokkenheid van exploitanten nog sterker in de wet vast te leggen.
Een nadere toelichting en een reactie van de minister zijn noodzakelijk om
te kunnen beoordelen of dit wijzigingsvoorstel inderdaad echt nodig is. Het
zou een verbetering of een versterking kunnen zijn, maar het kan natuurlijk
ook weer tegeneffecten oproepen. Ik hoor dus graag een reactie op dat amendement-Klein
Molekamp.De CDA-fractie heeft voorgesteld om de nazorg van bedrijfsgebonden stortplaatsen
door het bedrijf te laten verzorgen tot de bedrijfsactiviteiten worden beëindigd,
waarna overdracht kan plaatsvinden aan de provincie. Ter voorkoming van onvoldoende
financiën bij faillissement zou een financiële zekerheid kunnen
worden verlangd. De Kamer had bij dit punt vooral de Jarosietstortplaats van
Budelco op het oog. De minister gaat in haar reactie heel helder en uitvoerig
op deze kwestie in. Zij komt de CDA-fractie tegemoet door in de nota van wijziging
voor te schrijven dat de provincie rekening moet houden met de mogelijkheid
om nazorg aan bedrijven op te dragen. Daarmee is dat punt wellicht voldoende
geregeld.Ook de vragen over de financiering van de nazorg zijn in de schriftelijke
reactie in het algemeen goed beantwoord. Daarbij is duidelijk geworden dat
in navolging van de provincies, de minister een voorkeur heeft voor een vereveningssysteem
in plaats van een stortplaatsgebonden stelsel. Ik erken voluit dat een combinatie
een te ingewikkeld systeem zou opleveren en ik geloof dus dat ik de minister
volg in haar redenering. Intussen is mij wel gebleken dat binnen het IPO toch
weer verschillend wordt gedacht over deze kwestie. Ik vraag de minister derhalve
om de voors en tegens van de gekozen systematiek nog eens op een rij te zetten,
ook omdat de heer Klein Molekamp de andere route kiest. Het is overigens wel
aardig om toch nog twee verschillende opvattingen over een bepaald punt in
de Kamer te kunnen ontdekken. Het CDA heeft dus een voorkeur voor het vereveningssysteem.De heer Klein Molekamp (VVD):De heer Lansink spreekt een voorkeur uit voor het vereveningssysteem.
Bij de waterschappen geeft hij echter heel duidelijk de voorkeur aan het kostprijssysteem.
Blijkbaar geeft hij op basis van een bepaalde argumentatie voor een deel van
de stortplaatsen de voorkeur aan het kostprijssysteem, terwijl hij voor een
ander deel de voorkeur geeft aan het vereveningssysteem. Is het dan niet logischer
om één systematiek in het ontwerp te leggen?De heer Lansink (CDA):Het zou er overigens toe kunnen leiden dat er ook voor de waterschappen
tot een dergelijke systematiek wordt overgegaan. Het gaat mij in dit geval
even om de voors en tegens. Bovendien is de kwestie van de waterschappen natuurlijk
niet in elk opzicht te vergelijken met deze nazorg. Alles op een rij zettend,
vind ik de argumentatie van de minister heel toereikend. Het heeft mij eerlijk
gezegd verbaasd dat er inmiddels weer bewegingen in het IPO zijn ontstaan.
Ik heb gemerkt dat hier verschillend over wordt gedacht. Dat is trouwens wel
eens de moeite waard, want ik heb wel eens gedacht dat het in dit land niet
goed kan zijn dat iedereen bij het IPO altijd dezelfde mening had. Hoe dan
ook, de minister heeft in dit geval overtuigend aangetoond dat een vereveningssysteem
eigenlijk beter is. Als dat ook moet doorwerken op de waterschappen, moeten
wij daar nog eens over nadenken.De heer Klein Molekamp (VVD):Mijn amendement sluit in wezen aan op uw amendement over de waterschappen.
Als beide amendementen worden aangenomen, is er dezelfde systematiek. Als
uw amendement wordt aangenomen en het mijne verworpen, zijn er eigenlijk twee
verschillende systematieken.De heer Lansink (CDA):Het kan ook gebeuren dat mijn amendement wordt ingetrokken. Net als u
vraag ik de minister immers om een oordeel over het amendement over de waterschappen.
Het gaat natuurlijk om het maken van een zo homogeen en helder mogelijk systeem.
Ik sluit bij wetgeving nooit uit dat je je ervan kunt laten overtuigen, door
u of door de minister, dat een bepaalde route de beste is. Wij hoeven elkaar
hier geen vliegen af te vangen.Voorzitter! De ingangsdatum van 1 maart 1995 heeft in relatie tot de datum
van inwerkingtreding van de nazorgwet veel discussie opgeroepen. De CDA-fractie
vond het niet redelijk om het wetsvoorstel van toepassing te laten zijn op
stortplaatsen die na 1 maart 1995 gesloten zijn. Bij amendement heeft mijn
betreurde collega Berry Esselink voorgesteld om de datum op 1 september 1996
te bepalen, ook om anticiperend gedrag te vermijden. Bij nota van wijziging
heeft de minister dit voorstel van mijn fractie overgenomen. Dat geldt ook
voor het schrappen van de overgangsbepaling in artikel 4, maar de vraag is
 natuurlijk wel of, gelet op de vertraging in de behandeling,
ook de nieuwe datum niet achterhaald is. Vandaar mijn suggestie om nu, als
wij de behandeling van dit wetsvoorstel keurig afronden, te kiezen voor 1
september 1997.Nu de aanbevelingen van de commissie-Epema door de minister en de Kamer
zijn aanvaard, verdient de interprovinciale samenwerking bij de fondswerving
opnieuw aandacht, ook waar het de vulling van het nazorgfonds betreft. Ik
vraag de minister om nader op deze kwestie in te gaan. Of blijft een aparte
positie voor elke provincie nodig, gelet op de uiteenlopende ervaringen en
belangen? Ik leg hier trouwens ook een relatie met het plan van aanpak voor
de nazorg van voormalige stortplaatsen, dat op 4 april 1997 door het IPO en
de VNG aan de minister is aangeboden. Naar aanleiding van dat plan van aanpak
vraag ik de minister of aanvullende, nadere regelgeving inzake de financiering
en de organisatievorm nodig is. Op welke termijn zou een dergelijk aanvullend
wet- of regelgevingstraject gereed kunnen komen? Wij hebben immers vertraging
opgelopen en wij zouden nu eigenlijk snel aan de slag moeten gaan. Mij is
gebleken dat zowel het IPO als de VVAV graag aan het werk wil.De CDA-fractie heeft een voorziening gevraagd om zeker te stellen dat
de door het waterschap betaalde heffingen niet kunnen worden verevend met
de financiering van de publieke stortplaatsen. Uit de reactie bleek overigens
dat de minister geen bezwaar tegen dit wijzigingsvoorstel heeft. Dat is interessant.
Nu er nadere vragen van collega Klein Molekamp zijn gekomen – die vragen
stel ik dus ook – is het punt van de homogeniteit aan de orde. Misschien
kan zij daarom op dat punt ingaan.Bij amendement heeft de CDA-fractie bepleit om de provincies de bevoegdheid
te geven om de activiteiten die op de voormalige stortplaatsen worden ontwikkeld,
als nazorg goed te keuren. De minister heeft echter geen behoefte aan dit
amendement, omdat de provincies al regels kunnen stellen via de provinciale
milieuverordening. Aangezien een expliciete regeling in de leemtewet meer
duidelijkheid biedt, was ik van plan om dit amendement wel te handhaven.Tot zover mijn bijdrage in deze tweede termijn, die wellicht tot een eerste
termijn kan worden als er nog een derde termijn komt.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Voorzitter! Ik kan mijn bijdrage vandaag uitermate kort houden, omdat
er natuurlijk een forse periode ligt tussen de behandeling van het voorstel
in eerste termijn en deze behandeling. Daartussen liggen een brief van de
minister en een aantal voorstellen tot wijziging van het wetsvoorstel. Mijn
fractie beëindigde de eerste termijn met vijf vragen – eigenlijk
bezwaren – tegen het wetsvoorstel inzake de nazorg van stortplaatsen.
Wij hadden met name op drie punten, die ik even kort zal aangeven, bezwaren.
Die bezwaren betroffen ten eerste de datum van 1 maart, gerelateerd aan het
Stortbesluit en de datum van inwerkingtreding. Ten tweede gingen zij om de
bestuurlijke en financiële eindverantwoordelijkheid en ten derde om de
risicoaansprakelijkheid. Daar lagen onze drie vraagpunten. Toen kwam de brief
van de minister van 12 februari, gevolgd door een aantal nota's van wijziging.
Ik constateer met genoegen dat de vragen en bezwaren van de D66-fractie daardoor
zijn beantwoord dan wel weggenomen.De brief van de Unie van waterschappen en het IPO roept nog wel de vraag
op hoe het nu zit met de stortplaatsen voor baggerspecie. Collega Lansink
sprak er ook al over. Wijlen onze collega Esselink heeft er indertijd een
amendement over ingediend, dat door de heer Lansink onder zijn naam opnieuw
is ingediend. Daarover hebben wij een brief van de Unie van waterschappen
ontvangen. Geconstateerd wordt dat de minister op dat punt wel akkoord gaat,
maar volgens mij heeft zij het niet meegenomen in de nota van wijziging. Waarom
heeft zij dat niet gedaan?Voorzitter! Er is voor mijn fractie geen reden geweest om nadere amendementen
in te dienen, niet alleen vanwege de lange tijd tussen de behandeling in beide
termijnen maar vooral omdat de minister een aantal duidelijke verbeteringen
in het wetsvoorstel heeft aangebracht.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Soms is het goed om ergens de tijd voor te nemen, al zal ik
dat niet doen voor mijn bijdrage. Mijn fractie is tevreden over de nota's
van wijziging die de minister heeft voorgesteld. De kritiek die wij in de
vorige termijn van de behandeling hadden, is daardoor behoorlijk ondervangen.
Het gaat daarbij om de onduidelijkheid die er toen nog was over risicoaansprakelijkheid
en de relatie tot het Burgerlijk Wetboek. Wat gebeurt er bij calamiteiten?
Dat was ook een belangrijke vraag. Wij hebben gediscussieerd over de verantwoordelijkheid
voor de nazorg en over de financiering daarvan. Deze leemtewet dient om te
voorkomen dat wij de samenleving onverhoeds met grote problemen opzadelen,
waarmee een milieuschuld zou worden doorgeschoven naar de toekomst. Het is
vooral van belang dat dit wetsvoorstel zo snel mogelijk in werking treedt.
Dat is ons ook gevraagd door degenen die straks betrokken zullen zijn bij
de praktische uitvoering ervan.Ik heb nog twee vragen, die overigens ook door de heer Lansink al zijn
gesteld. Is het mogelijk om de datum van ingang van 1 september 1996, die
in de nota van wijziging wordt voorgesteld, verder naar achteren te schuiven?
En wil de minister nog eens uitleggen waarom zij niet instemt met het voorstel
van het IPO en de VVAV inzake de heffingsgrondslag? Ik heb begrepen dat zij
daar heel duidelijke argumenten voor heeft en ik denk dat het goed is als
die in dit debat worden uiteengezet.Voorzitter! Klopt het verhaal dat de Volgermeerpolder, die de gemeente
Amsterdam aan het saneren is, een afdeklaag van afvalstoffen in plaats van
schone grond krijgt? En als dit verhaal klopt, moet de Volgermeerpolder dan
weer beschouwd worden als een stortplaats? En is de leemtewet dan van toepassing?
Afdeklagen van afvalstoffen verminderen het aanbod aan stortplaatsen. Welke
gevolgen heeft dat voort de vorming van de nazorgfondsen?Minister De Boer:Voorzitter! Ik ben het met de heer Lansink en anderen eens dat de behandeling
van dit wetsvoorstel in het teken staat van de nagedachtenis
aan de heer Esselink. Naar mijn stellige overtuiging was dit het laatste onderwerp
dat hij in de Kamer behandelde. Mij staat nog levendig de discussie voor de
geest die wij hierover vorig jaar hebben gehad.Wij hebben een tijdje nodig gehad om tot de verdere behandeling van het
voorstel te komen. Dat had enerzijds te maken met wat ik moest doen en anderzijds
met het feit dat de Kamer enige tijd nodig had om dit onderwerp op de agenda
te plaatsen. Ik ben in elk geval blij dat de behandeling nu wordt voortgezet,
want het gaat om een buitengewoon belangrijk wetsvoorstel dat een aantal urgente
aspecten in zich bergt.Met het oog op de financierbaarheid begint de tijd steeds meer te dringen,
gezien de terugloop van de hoeveelheid te storten materiaal. Uit de cijfers
blijkt dat er in 1995 een afname was van 20% ten opzichte van 1994 en dat
er in 1996 een afname was van 15% ten opzichte van 1995. Op zichzelf is dit
een heel goede zaak, maar het houdt tevens in dat daarmee de financieringsbasis
aan het verminderen is. Ik geef in dit kader meteen een antwoord op een vraag
van mevrouw Dijksma. Wij hebben de datum verplaatst en het is bijzonder moeilijk –
ik kom er straks nog op terug – die datum terug te plaatsen. Naar voren
zou niet kunnen, want anders verminder ik de omvang van de financiële
middelen die ik moet vergaren aanmerkelijk.Sinds de start van de behandeling in augustus vorig jaar zijn de knelpunten
besproken en bestudeerd. Ik heb begrepen dat de Kamer van mening is dat zij
grotendeels zijn opgelost. Ik vind het buitengewoon plezierig dit te horen.
De Kamer steunt het voorstel dan ook breed. Dit geldt ook voor de provincies
die verantwoordelijk zijn voor de nazorg, een bijzonder belangrijk aspect.De VVD heeft gepleit voor een nog sterkere rol van de exploitanten. Daarop
kom ik straks terug als ik het heb over het amendement terzake. Gezien de
eeuwigdurende nazorg – ik blijf het lastig vinden dit uit te spreken –
moeten wij niet inleveren op de verantwoordelijkheid van de provincie. De
exploitanten, ook als dit bedrijven zijn, kunnen niet dezelfde garanties bieden.
Daarmee loop ik al een beetje vooruit op het VVD-amendement. Wel is het nuttig
de invloed van de exploitanten enigszins te verstevigen. Dat heb ik in dit
voorstel gedaan, maar met behoud van de centrale verantwoordelijkheid van
de provincie. Met het oog hierop hebben wij het voorstel op twee punten gewijzigd.
Ik heb begrepen dat men zich hiermee kan verenigen. Die wijzigingen houden
in dat GS overleg moeten plegen met de exploitant over de nazorgmaatregelen.
Op die manier heeft de exploitant invloed op de aard van de nazorgmaatregelen –
dat is belangrijk, ook in relatie tot de kosten – en dus inzicht in
de berekeningswijze. Verder moet de provincie bij de bedrijfsgebonden stortplaatsen
steeds overwegen of de nazorg kan worden opgedragen aan het bedrijf zelf,
wanneer het bedrijf dat wenst. Wanneer die wens niet gehonoreerd wordt, moet
dat gemotiveerd worden. Ook dat is een reactie op de discussie die wij vorig
jaar met elkaar hebben gevoerd.Waarom geldt die motiveringsplicht alleen voor bedrijfsgebonden stortplaatsen?
Bedrijven blijven als regel na sluiting van de stortplaats voortbestaan. Daarom
kan het wenselijk zijn dat het bedrijf zelf de nazorg verricht. Dat geldt
niet voor de publieke stortplaatsen. Daarvoor zal na sluiting een nieuwe instantie
moeten komen die de nazorg verricht. Het wetsvoorstel legt die verantwoordelijkheid
bewust bij de provincies. Dit voorkomt versnippering in de uitvoering van
de nazorg.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik wil een opmerking maken voordat misverstanden ontstaan. Over de uiteindelijke
verantwoordelijkheid voor de nazorg bij de provincies bestaat tussen de minister
en de VVD-fractie geen verschil van inzicht. Uit de intonatie van de woorden
van de minister kreeg ik de indruk alsof dit wel het geval was. Het ging om
de opbouw van de kostprijs en de wijze waarop je zoiets als provincie verantwoordt.
De exploitant legt zijn plan bij de provincie neer. De provincie moet dat
goedkeuren en milieuhygiënisch controleren. Daarop zou dan de kostprijs
gebaseerd zijn. Met andere woorden: er is tussen u en mijn fractie geen enkel
verschil van inzicht met betrekking tot de verantwoordelijkheid voor de provincie.Minister De Boer:Daar ben ik blij om. Misschien dat uw woorden van het vorige jaar mij
nog wat in de oren klonken. Overigens heb ik niet zozeer de nadruk op dat
element willen leggen, als wel op het aspect dat het bedrijf inzicht moet
krijgen in de opbouw van de tarieven. Op uw vraag daarover heb ik geantwoord.Voorzitter! Ik ga vervolgens in op de hoofdlijnen van het financieringsstelsel.
Wij hebben een aantal modellen aangegeven. Dit stelsel houdt in dat er een
keuzevrijheid voor de provincies is tussen een objectgebonden en een vereveningsstelsel.
De bedrijfsgebonden stortplaatsen kennen altijd een objectgebonden heffing.
Het vereveningsstelsel maakt het mogelijk dat nieuwere stortplaatsen meebetalen
aan de nazorg voor oudere stortplaatsen. De uiteindelijke betalers zijn de
aanbieders van het afval. Dit geldt niet alleen als overgangsregel maar is
ook noodzakelijk in verband met een flexibele bijstelling. De bijstellingsheffing
komt aan de orde wanneer ervaringen met nazorg, uitgaven en ontwikkelingen
in de techniek daartoe aanleiding geven. Daarnaast is er nog de fondsvorming
voor de nazorg per provincie, met de mogelijkheid van samenwerking.Het probleem betreffende de calamiteitenregeling waarover het vorige jaar
werd gesproken, is nu opgelost. Een en ander valt onder de Wet tegemoetkoming
schade bij rampen en zware ongevallen. Het desbetreffende wetsvoorstel is
onlangs aangeboden aan deze Kamer. De hier bedoelde regels gelden ook voor
stortplaatsen omdat het om een algemene regeling gaat. De vraag van de heer
Lansink over een mogelijke speciale verwijzing is dan ook niet relevant.Ook de risicoaansprakelijkheid is geregeld; ik heb dit bij nota van wijziging
aan de Kamer voorgelegd. De provincie kan geen beroep doen op de risicoaansprakelijkheid
jegens de voormalige exploitant. Een derde die met recht een beroep doet op
de risicoaansprakelijkheid van de voormalige exploitant kan rechtstreeks het
nazorgfonds aanspreken. De financiële gevolgen van de risicoaansprakelijkheid
komen derhalve voor rekening van dit fonds dat zich hiertegen kan indekken.Voorzitter! Ik richt mij vervolgens op de datum van invoering. Uit milieuhygiënisch
oogpunt is het gewenst dat zoveel mogelijk stortplaatsen onder het wetsvoorstel
vallen. Enerzijds moesten wij de datum opschuiven – dat
kon niet anders omdat wij zoveel verder in de tijd zaten – anderzijds
moesten wij toch een datum hebben die in de tijd wat terug lag. Daarom is
gekozen voor 1 september 1996. Dat betekent dat dit het punt is dat van belang
is voor de nazorgheffing.De heer Klein Molekamp vraagt hoe het zit met het begrip "sluiting" in
het BW en hoe dit zich verhoudt met de gesloten stortplaats in de nazorgwetgeving.
Voorzitter! In mijn brief aan de Kamer van 12 februari ben ik hierop al ingegaan.
Het begrip "sluiting" in het BW doelt op de feitelijke beëindiging van
storten van afvalstoffen. In de nazorgwetgeving is een gesloten stortplaats
een stortplaats die door de provincie gesloten is verklaard wanneer aan de
in artikel 8.47 gestelde eis is voldaan. Vervolgens gaat de verantwoordelijkheid
over op de provincie. In het kader van de regeling in het BW wordt een moment
gekozen om de 20-jaarsaansprakelijkheid te laten beginnen. Op grond van internationaal
recht is het begin de datum van de feitelijke beëindiging van het storten.
De nazorgwet kiest een moment om de verantwoordelijkheid voor de gesloten
stortplaats aan de provincie over te dragen.Hoe is de financiële relatie bij bedrijfsgebonden stortplaatsen?
Heeft extra investeren of het instellen van één heffing voor
alle stortplaatsen zin? Een bedrijfsgebonden stortplaats betaalt alleen de
eigen nazorgkosten en is dus objectgebonden. Bij een publieke stortplaats
kan de provincie kiezen voor een kostprijs. De provincie moet de nazorg voor
alle stortplaatsen kunnen betalen. Als niet alle stortplaatsen de kostprijs
kunnen betalen, is verevenen noodzakelijk. Dat lijkt mij helder.Voor de financieringssystemen hadden wij diverse mogelijkheden: de objectgebonden
heffingsgrondslag, de verevening, de objectgebonden-plus, zoals ik het amendement
van de heer Klein Molekamp maar even noem, en de objectgebonden-plus met achteraf
verevenen bij fondstekorten, zoals het IPO wil, althans naar wat ons geworden
is. Ik deel de opvatting van de heer Lansink wel een beetje.Bij de objectgebonden heffingsgrondslag betaalt iedere stortplaats voor
de eigen nazorg. Dat kan wanneer iedere stortplaats daartoe ook in staat is.
Dat systeem is niet zo flexibel. Het zou wenselijk zijn een buffer voor te
verwachten kosten in te bouwen. Daarop is dan altijd een beroep mogelijk.
Kortom, het systeem heeft wat nadelen.Bij een vereveningssysteem voor publieke stortplaatsen kunnen de kosten
van nazorg van alle stortplaatsen opgeteld worden en verevend, met een gelijk
bedrag per ton gestort afval. De uitvoerbaarheid is duidelijk, voor iedere
provincie. Het systeem is nodig als niet iedere stortplaats de eigen nazorgkosten
kan betalen. Het is een flexibel instrument en de hoogte van de heffing is
ook eenvoudig bij te stellen. Op zichzelf vind ik deze heffingsgrondslag buitengewoon
interessant.Dan is er het voorstel van de heer Klein Molekamp, de objectgebonden-plus.
Dat houdt een aanvulling met een vereveningscomponent in. Die moet geheven
worden bij iedere stortplaatsexploitant. De vereveningscomponent kan worden
aangewend voor de dekking van de kosten van nazorg van stortplaatsen die niet
de eigen nazorg kunnen betalen. De uitvoering van dit systeem is omslachtiger
en tijdrovender voor de provincie, want het moet gebeuren op aanvraag van
de exploitant. De provincie moet de draagkracht per stortplaats beoordelen.
Er is altijd de mogelijkheid van beroep, dus de procedures zijn langer. Ik
vind de uitvoerbaarheid doorslaggevend. Daarom vind ik het systeem niet zo
gewenst. Bovendien is het vereveningsdeel moeilijker te berekenen. Hoe moet
je beoordelen wat de stortplaatsen redelijkerwijs zelf kunnen betalen? Ik
ontraad in alle ernst het amendement van de heer Klein Molekamp. Ik vind het
geen verbetering. Bovendien wordt niet aangesloten bij de wens van het IPO,
dat toch een belangrijke stem heeft, omdat de provincies het systeem moeten
uitvoeren.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik vraag mij af of de minister dit terecht zegt. Het IPO heeft ons zeer
uitdrukkelijk gevraagd te zorgen voor een vereveningsmogelijkheid op het kostprijssysteem.
Ik heb de brief zo gelezen, dat het systeem van de kostprijs-plus zo duidelijk
zou kunnen worden ingevoerd.Bij de laatste brief van het IPO zaten nog twee amendementen, om het verevenings-plus-model
in het wetsvoorstel in te brengen. Het uitdrukkelijke verzoek van het IPO
was ook om zo'n amendement te formuleren. Daarom verbaast het mij dat de minister
nu zegt dat het systeem van de kostprijs-plus strijdt met de wensen van het
IPO.Heeft het voor een publieke stortplaats zin om vooraf in het milieu te
investeren als men dat later nooit via het tarief terug kan krijgen?Minister De Boer:Het IPO opteert voor een objectgebonden-plus-variant, waarbij fondstekorten
achteraf verevend kunnen worden. Iedere stortplaats betaalt voor de eigen
nazorg. Wanneer een tekort ontstaat in het nazorgfonds wordt dit verevend
over alle stortplaatsen die dan in bedrijf zijn. Dit kan op zichzelf een uitvoerbaar
systeem zijn. Er bestaat een extra veiligheidsmaatregel wanneer blijkt dat
er een tekort ontstaat in het nazorgfonds. Wat dat betreft bestaat er iets
meer garantie. Ik vind het geen slecht voorstel omdat verrekening mogelijk
is wanneer het nazorgfonds uitgeput raakt. Dit is echter niet nodig indien
er een buffer is opgebouwd, zoals sommige provincies al hebben gedaan. Ik
meen nog steeds dat het door ons voorgestelde vereveningssysteem voor publieke
stortplaatsen beter is. De provincies moeten echter de uitvoering tot stand
brengen. Indien dit wordt gesteund, kan ik akkoord gaan met het voorstel van
het IPO. Er is dan niet zoveel afstand tussen uw en ons voorstel ten aanzien
van het vereveningssysteem.De heer Lansink (CDA):Dit is mij niet duidelijk. Het IPO koos aanvankelijk voor een vereveningssysteem.Minister De Boer:Daar is het op teruggekomen.De heer Lansink (CDA):Om de VVAV ter wille te zijn. Wij, als wetgevers, moeten kiezen voor wat
het meest duidelijk is en dat betekent dat ik de minister vraag of zij het
amendement van de heer Klein Molekamp nog steeds ontraadt.Minister De Boer:Indien de Kamer dat wil, neem ik het voorstel van het IPO over. Ik meen
echter dat het vereveningssysteem een duidelijk en goed systeem is. Nogmaals,
indien degenen die dit moeten uitvoeren om hen moverende redenen opteren voor
een mogelijkheid waarbij verevening achteraf mogelijk is, ben ik
bereid om dat – indien de Kamer dat wil – te accepteren.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Dit betekent toch dat er een vierde nota van wijziging komt?Minister De Boer:Het is een vierde variant. Er is nog gesproken over de baggerspeciestortplaatsen.
De provincies kunnen kiezen uit een objectgebonden en een vereveningssysteem.
Voor de baggerspeciestortplaatsen kan een aparte heffing worden ingesteld
en de opbrengst is alleen voor de eigen nazorg. De heer Klein Molekamp vroeg
of hier sprake is ongelijke behandeling. De baggerspeciestortplaatsen onderscheiden
zich in meerdere opzichten van andere stortplaatsen. Niet alleen de aard van
de afvalstoffen maar ook de aanbieding daarvan verschilt. Het zijn, zoals
u weet, veelal overheidsinstanties die ter uitvoering van hun beheerstaak
afval kwijt moeten, hiervoor een stortplaats aanleggen en die beheren. Dit
maakt een aparte financiering heel wenselijk en verantwoord.Desgevraagd merk ik nog op dat het niet mogelijk is om nu al aan te geven
wat de financiële gevolgen per provincie zijn. Daarvoor is het nodig
om te weten hoe hoog de kosten van nazorg per provincie zijn. Het IPO heeft
een rekenmodel ontwikkeld aan de hand waarvan de provincies de kosten van
nazorg per stortplaats kunnen berekenen. De provincies zijn volop bezig met
de voorbereiding maar hebben nog geen complete berekeningen voor de nazorgkosten
gemaakt. Deze gegevens komen pas in de uitvoeringsfase ter beschikking. De
financiële gevolgen kunnen per provincie en per stortplaats heel verschillend
zijn. Op basis van de gegevens zal de provincie een keuze moeten maken tussen
objectgebonden of verevenen. Al of niet in samenwerking met andere provincies
moet tevens een nazorgfonds worden opgericht. Het wetsvoorstel biedt instrumenten
aan die maatwerk per provincie mogelijk maken. Hierdoor moeten eventuele knelpunten
worden opgelost. Op grond van artikel 21, lid 2, van de Wet milieubeheer zal
binnen drie jaar na het in werking treden van dit wetsvoorstel een evaluatie
plaatsvinden en zal aan de Tweede Kamer daarvan verslag worden gedaan. In
dat kader zal meer duidelijkheid kunnen worden verschaft over de financiële
gevolgen.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Dit wetsvoorstel heeft een al zeer lange looptijd. Het verbaast
mij dat de provincies er nog steeds niet in geslaagd zijn om financieel inzicht
te verschaffen. In wezen spreek je over een wetsvoorstel waarvan de financiële
component nog onvoldoende duidelijk is, terwijl dat wetsvoorstel al twee,
drie jaar loopt. In die drie jaar had dat toch best gekund. Of bekijk ik het
nu te veel als econoom?Minister De Boer:Ik weet dat de provincies al jarenlang bezig zijn met dit onderwerp. Dat
zij tot nu toe niet in staat zijn geweest om meer inzicht te verstrekken,
heeft niet te maken met nalatigheid of laksheid, maar met de complexiteit
van de materie. Zullen wij het daarop houden?De heer Klein Molekamp (VVD):Als je kiest voor dat vereveningsfonds, waar de eerste voorkeur van de
minister naar uitgaat, dan kun je toch alleen een vereveningstarief vaststellen
als je op dat moment inzicht in de kosten hebt?Minister De Boer:Ja.De heer Klein Molekamp (VVD):Als blijkt dat de provincies na drie jaar voorbereiding nog steeds geen
inzicht hebben, dan vraag ik mij af op welke basis dat vereveningstarief wordt
vastgesteld door de individuele provincies.Minister De Boer:De kosten van nazorg van alle stortplaatsen worden opgeteld en verevend.
Dat kan betekenen dat er daarna een bijstelling nodig is. Er wordt een schatting
gemaakt van de kosten, die worden opgeteld en gedeeld. Daarna is het mogelijk
dat er een naheffing komt.De heer Klein Molekamp (VVD):Sterker nog, dan zal waarschijnlijk de natuurlijke neiging bestaan om
toch wat conservatief te schatten om niet meteen met een gat te zitten. Het
gaat om grote bedragen.Minister De Boer:Maar de provincies moeten wel inzicht geven in de kostenopbouw. Zij zullen
die ook moeten verantwoorden.De heer Klein Molekamp (VVD):Dan hadden zij dat inzicht toch nu al moeten kunnen geven? Blijkbaar kunnen
zij dat inzicht wel geven op het moment dat het wetsvoorstel is aangenomen,
maar niet op het moment dat het in behandeling is.Minister De Boer:Ik heb het niet en zij hebben het niet. Ik heb het niet van hen gehad.De heer Klein Molekamp (VVD):Begrijpt u mijn verbazing?Minister De Boer:Ik begrijp u heel goed. Als u een beetje in provincieland ingevoerd bent,
dan weet u dat men al heel lang bezig is met deze materie. Natuurlijk heeft
men er bij benadering een idee van waar het om gaat, want men is niet helemaal
onwetend. Een exact inzicht heeft men op dit ogenblik echter niet.De heer Klein Molekamp (VVD):Zouden wij per provincie die benadering kunnen krijgen? Overigens, als
oud-lid van provinciale staten heb ik toch wel enige indruk hoe het in provincieland
toegaat.Minister De Boer:Dat is zo.De heer Lansink heeft in verband met de nazorg van de voormalige stortplaatsen
gevraagd of er aanvullende regelgeving nodig is. Het ligt in mijn voornemen
om zeer veel haast te maken met de aanpak van deze problematiek. Ik hecht
er wel aan om eerst nog eens overleg met uw Kamer te hebben over de hoofdlijnen
van die aanpak. Daarom zal ik aan het eind van dit jaar met een kabinetsstandpunt
komen. Dan kunnen wij daarover discussiëren. Daarna komen wij met een
plan van aanpak, gevolgd door nadere regelgeving over het geheel.De heer Lansink heeft gevraagd of er een wijziging van de Wet tegemoetkoming
schade bij rampen en zware ongevallen nodig is. Ik heb al gezegd dat dit een
generieke regeling is, dus op zichzelf hoeft dat niet zoveel nieuws op te
leveren. Wellicht voor alle overbodigheid, ik hecht er wel aan dat de vergoedingsmogelijkheid
bestaat, maar dat betekent natuurlijk niet dat er altijd en volledig vergoed
zal worden. Dat zal per ramp moeten worden afgewogen.Mevrouw Dijksma heeft mij voorzien van een buitengewoon indringende
vraag over de Volgermeerpolder. Ik kan er iets over zeggen, maar nog geen
gedetailleerd antwoord geven. Daarom lijkt het mij beter dat ik in tweede
instantie een antwoord geef – dan heb ik misschien het antwoord van
mijn medewerkers – of dat ik het u schriftelijk doe toekomen. Er is
heel veel discussie gaande tussen de provincie en het Rijk over de afdichting
van de Volgermeerpolder, die inderdaad met afvalstoffen zal worden afgedicht.De heer Klein Molekamp (VVD):De minister sprak over de afdekking van de Volgermeerpolder, maar ik heb
het probleem veel breder gesteld. Ik heb gevraagd om welke hoeveelheden het
in zijn algemeenheid bij die afdeklagen gaat. Blijven wij aan de milieuhygiënische
eisen van het Bouwstoffenbesluit voldoen? Kan de minister nog op die vragen
ingaan voordat wij aan de volgende termijn beginnen?Minister De Boer:Het is natuurlijk volstrekt helder dat het afdekken moet voldoen aan alle
eisen die wij daaraan stellen. Ik vind het beter als ik hier in een volgende
termijn antwoord op geef. Anders zou ik de heer Klein Molekamp misschien niet
voor 100% beantwoorden, terwijl hij dat wel verdient.De voorzitter:De heer Klein Molekamp heeft te kennen gegeven dat er behoefte is aan
een "tweederde" termijn; dat is het zo ongeveer. Ik stel voor, die toe te
staan.Daartoe wordt besloten.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Ik zeg de minister dank voor de wijze waarop zij geantwoord
heeft. Ik heb duidelijk genoteerd dat over de bedrijfsgebonden stortplaatsen
geen enkele discussie meer mogelijk is. Die zijn altijd objectgebonden. Als
het amendement van de heer Lansink wordt aangenomen, zouden de baggerstortplaatsen
ook altijd objectgebonden zijn. Ik heb ook van de minister begrepen dat op
dit moment nog onvoldoende financieel inzicht bestaat in de totale kosten
per provincie. Er is dus erg veel onzekerheid over het vereveningstarief.
In die context zou ik het uitermate plezierig vinden als ook de algemene stortplaatsen
kostprijsgebonden zijn. Om te vermijden dat de provincies daarbij in financiële
problemen komen, kan ik mij voorstellen dat altijd een vereveningstoeslag
mogelijk is. Dat zit ook in het amendement. Je krijgt dan altijd de kostprijs-plus-methode,
waarbij dan bij iedere stortlocatie duidelijk inzicht bestaat. Wat dat betreft,
vind ik mijn amendement het meest in de lijn passen van het wetsvoorstel en
ook in de lijn van het betoog van de minister. Als de minister meent dat wij
dat iets anders moeten formuleren, heb ik er geen moeite mee om de tekst van
het amendement iets aan te passen. De lijn lijkt mij, wat dat betreft, logisch,
zeker als het amendement van de heer Lansink over de baggerstortplaatsen wordt
aangenomen.De minister heeft gezegd dat zij nog terugkomt op de vragen over de derde
nota van wijziging. Afhankelijk van het antwoord van de minister, dat nu dus
onduidelijk is, zou ik een motie willen indienen. Die motie dien ik nu in,
maar zij kan na de beantwoording van de minister overbodig worden.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat voor alle stortplaatsen milieuhygiënisch verantwoord
moet worden gehandeld;van mening, dat bij het storten geen concurrentievervalsing mag ontstaan
tussen stortlocaties die nog na 1 september 1996 volwaardig functioneren en
stortlocaties die in principe voor 1 september 1996 gesloten zijn en van een
afdeklaag kunnen worden voorzien;spreekt uit dat indien op een aantal gesloten stortplaatsen nog afval
gestort wordt ter aanbrenging van een bovendichting, dit wel aan het beschermingsniveau
van het Stortbesluit dient te voldoen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Klein Molekamp. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 26 (24321).De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Ik zit nog een beetje met mijn amendement waarin ook de component
van de plus-methode zit. Het IPO hecht daar zeer aan.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik wil de heer Klein Molekamp nog even vragen naar de achtergrond van
zijn motie. Ik heb de tekst daarvan weliswaar niet voor mij, maar na alles
wat wij hebben gehad, lijkt zij mij volstrekt overbodig. Ik krijg er dus graag
een korte toelichting op.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik heb hierom gevraagd naar aanleiding van de derde nota van wijziging.
Daarin is bepaald dat je bestaande stortplaatsen met afval zou kunnen afdekken.
In augustus 1996 was hier nog geen sprake van. Ik heb naar aanleiding hiervan
gevraagd of dit wel milieuhygiënisch verantwoord was en of daarmee aan
het Bouwstoffenbesluit wordt voldaan. Ook heb ik gevraagd of dit marktverstorend
werkte of niet. De minister heeft toen geantwoord dat zij hier in de tweede
termijn op zou terugkomen. Ik meen dat wij allen zeer hechten aan het milieuhygiënische
aspect. Als ik daar een uitspraak over wil vragen, dan moet ik dat in deze
termijn doen. Ik heb er echter uitdrukkelijk bij gezegd dat ik de motie weer
intrek, als uit het antwoord van de minister blijkt dat zij overbodig is,
zoals mevrouw Augusteijn suggereert.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik dank u voor deze toelichting, al wordt de zaak daar absoluut niet door
verhelderd.De heer Klein Molekamp (VVD):Hebt u het nu over mijn amendement of over mijn motie?Mevrouw Augusteijn-Esser (D66):Ik heb het over uw motie. Ik heb het tegelijk ook over de derde nota van
wijziging. In de toelichting daarop kunt u exact zien wat u in uw motie vraagt.
Klein MolekampOns oordeel over uw motie moet dus maar in ons stemgedrag tot
uitdrukking komen.De heer Klein Molekamp (VVD):Als dat zo is, zal de minister uw mening onderschrijven
en tegen mij zeggen dat ik het verkeerd heb gedaan. Ik heb hier echter in
de eerste termijn al naar gevraagd.De heer Lansink (CDA):Ja, maar het is in politieke zin toch veel aardiger dat de Kamer iets
overbodig vindt dan dat de minister dat vindt.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik hoor hier graag de reactie van de minister op, juist omdat zij in de
eerste termijn en ook in de tweede termijn niet op mijn vraag hierover geantwoord
heeft. En het werkt nu eenmaal zodanig dat ik in deze termijn een motie moet
indienen.De heer Lansink (CDA):Voorzitter! Ik dank de minister voor haar correcte beantwoording van de
gestelde vragen. Ik ben blij dat zij duidelijk gemaakt heeft dat de baggerspeciestortplaatsen
toch iets anders zijn dan de onderhavige nazorgplaatsen of stortlocaties.Ik meen dat het van belang is dat wij zorgen voor heldere wetgeving. Dit
betekent dat ik geen behoefte heb aan een volgende nota van wijziging waarin
zo'n object-plus zou ontstaan. Het zou namelijk knap lastig worden om zoiets
uit te voeren. Ik raad de minister dan ook aan om het te houden bij de verevening,
zoals die uit de beantwoording is gebleken. Ik weet ook wel dat het IPO aardige
pogingen heeft gedaan, onder andere in de richting van de Vereniging van afvalverwerkers,
om tot iets gemeenschappelijks te komen. Soms werkt dat echter niet verhelderend.
Daarom meen ik dat het verstandig is om het hierbij te laten.De minister heeft toegezegd dat wij nog dit jaar een notitie krijgen over
de verdere aanpak. Daarin zal duidelijk gemaakt worden hoe het wetgevingstraject
verder zal verlopen. Dat is van belang, want iedereen staat te popelen om
aan de slag te gaan.Ik heb geen reactie gekregen op mijn vraag of wij de datum nu moeten stellen
op 1 september 1997 dan wel dat wij het op 1 september 1996 moeten houden.
Op dit punt ligt er een wijzigingsvoorstel.Ik heb ook een wijzigingsvoorstel ingediend om de monitoring onder de
vigeur van de wet te brengen. Ik bedoel hier niet mee te zeggen dat al het
geld hieraan besteed moet worden. Een deel van de middelen zou hier echter
aan besteed moeten kunnen worden. Ik neem aan dat daar na deze toelichting
mijnerzijds geen bezwaar tegen bestaat.De heer Klein Molekamp (VVD):De heer Lansink heeft nog niet duidelijk gemaakt of hij zijn amendement
inzake de waterschappen intrekt of niet.De heer Lansink (CDA):Na de argumenten die gewisseld zijn, blijft het natuurlijk overeind.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Ik heb geen behoefte aan nog een termijn. Ik verwacht alleen
nog een antwoord op een vraag uit mijn eerste termijn.Minister De Boer:Voorzitter! De heer Klein Molekamp heeft naar het afdekken gevraagd. De
maatregel die in de derde nota van wijziging is opgenomen, is gericht op het
voorkomen van een uitbreiding van het toepassingsbereik. Dat was noodzakelijk.
Het was min of meer een kwestie van beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.
De aanleiding voor deze wijziging is een activiteit die zich op enige schaal
blijkt voor te doen, namelijk het afwerken van oude stortplaatsen –
de Volgermeerpolder valt daar ook onder – waarbij ten behoeve van die
afwerking nog een hoeveelheid afval wordt gestort. Juridisch gezien roept
dit discussies op. Het gaat zowel om de uitvoering van een werk als om het
storten van afvalstoffen. Op dit laatste is het Stortbesluit bodembescherming
van toepassing en ook de nazorgregeling. Deze beide regelingen zijn echter
bedoeld voor bestaande en nieuwe stortplaatsen, terwijl het hier gaat om sanering
van voormalige stortplaatsen.Voor dit soort stortplaatsen wordt apart beleid ontwikkeld ten aanzien
van de organisatie, de financiering en de technische en de beleidsmatige aspecten.
Om zeker te stellen dat het afwerken van voormalige stortplaatsen niet onder
de nazorgregeling valt, is een expliciete koppeling met het Stortbesluit aangebracht.
Alleen stortplaatsen waarop het Stortbesluit van toepassing is, vallen onder
de nazorgregeling. Tegelijkertijd wordt er een wijziging van het Stortbesluit
voorbereid, waarin wordt beschreven dat het besluit niet van toepassing is
op het storten van afvalstoffen met het oog op de afwerking van een oude stortplaats.
Koppeling aan dat Stortbesluit maakt die extra toevoeging nodig.Baggerspeciestortplaatsen vallen niet onder het Stortbesluit, maar wel
onder de nazorgregeling. Om dit zo te laten, moet in de nazorgregeling expliciet
worden vermeld dat zij ook geldt voor baggerspeciestortplaatsen. Om misverstanden
te voorkomen: wanneer het niet alleen om afwerking gaat maar ook om het heropenen
van een oude stortplaats teneinde een hoeveelheid afval te storten voorafgaand
aan de afwerking, blijven het Stortbesluit en de nazorgregeling wel van toepassing.
De kosten hiervan moeten in dat geval door de storttarieven worden opgevangen.Dit is ook van toepassing op de Volgermeerpolder, zo zeg ik tegen mevrouw
Dijksma. Daarover wordt op dit moment gediscussieerd.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Heeft de minister enige indicatie om welke hoeveelheden het
gaat?Minister De Boer:Die heb ik niet.De heer Klein Molekamp (VVD):De vraag is in hoeverre een en ander marktverstorend kan werken. Het gevaar
bestaat dat er meer gestort wordt dan voor de afwerklaag nodig is, want hierbij
zijn grote bedragen in het geding.Komt hetgeen ik in mijn motie heb vastgelegd overeen met het beleid van
de minister? In dat geval is mijn motie overbodig.Minister De Boer:Dat is inderdaad mijn standpunt. Wij zijn er uiteraard buitengewoon op
gebrand dat er niet meer wordt gestort dan absoluut nodig is voor het afdekken.
Voorkomen moet worden dat er een pseudo-stortplaats ontstaat. Daar wordt zeer
nauwlettend op toegezien.Voorzitter! Wat de verevening betreft, verwijs ik naar hetgeen ik daarover
eerder heb opgemerkt.Ik kan de heer Lansink toezeggen dat de Kamer voor het eind van het jaar
een notitie krijgt over de voortgang van het wetgevingstraject
in het kader van de oude stortplaatsen. Ik heb al gezegd dat ik zeer hecht
aan het vasthouden aan de datum van 1 september 1996. Invoering per 1 september
1997 betekent dat de heffingsperiode – dus de periode waarin gespaard
kan worden – wel heel erg kort wordt.Voorzitter! Het lijkt mij goed om alle ingediende moties en amendementen
even langs te lopen.Het amendement op stuk nr. 20 van het CDA gaat over de datum; zojuist
heb ik al gezegd dat ik de datum niet verder wens te verschuiven.Het amendement op stuk nr. 21 van het CDA betreft het schrappen van artikel
IV. Daar heb ik geen enkel bezwaar tegen, want wij hebben geen behoefte meer
aan die bepaling.Tegen het amendement op stuk nr. 22 van het CDA inzake de heffing voor
baggerspeciestortplaatsen heb ik geen bezwaar, want het benutten van de gelden
van de baggerspeciestortplaatsen voor publieke stortplaatsen is nooit beoogd.Het amendement op stuk nr. 23 over de calamiteiten is nu overbodig geworden.De heer Lansink (CDA):Dit amendement kan worden ingetrokken.De voorzitter:Aangezien het amendement-Lansink (stuk nr. 23) is ingetrokken, maakt het
geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Minister De Boer:Het amendement op stuk nr. 12 over de risicoaansprakelijkheid is ook overbodig
geworden.De heer Lansink (CDA):Dit amendement kan worden ingetrokken.De voorzitter:Aangezien het amendement-Esselink (stuk nr. 12) is ingetrokken, maakt
het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Minister De Boer:Het amendement op stuk nr. 24 van het CDA strekt ertoe dat GS aanwijzingen
kunnen geven omtrent het gebruik van een gesloten stortplaats. Dit amendement
raad ik af, omdat dit al is geregeld in de Wet milieubeheer. De provinciale
milieuverordening biedt een mogelijkheid tot die regeling.Ik heb geen bezwaar tegen het verplicht opstellen van een nazorgplan en
het berekenen van nazorgkosten op basis van dat plan, zoals wordt voorgesteld
in het amendement op stuk nr. 19 van de VVD. Het tweede element is dat op
aanvraag van de exploitant de heffing objectgebonden geheven wordt, waarbij
de heffing een vereveningscomponent kan bevatten. De objectgebonden heffing
met de vereveningscomponent ontraad ik. De argumenten daarvoor zijn dat dit
belangrijke nadelen heeft ten opzichte van het vereveningssysteem. Er kunnen
grote verschillen ontstaan die afhankelijk zijn van de restcapaciteit per
stortplaats, hetgeen verstorende effecten kan hebben. Wanneer het initiatief
van de exploitant bepalend is, kan de provincie niet afwegen wat de effecten
zijn in de provincie. Bovendien zijn het IPO en de VVAV het erover eens dat
de provincie bepaalt welke heffingsgrondslag moet worden gehanteerd.Ik heb geen bezwaar tegen het amendement op stuk nr. 25 van het CDA over
de monitoring.De heer Klein Molekamp (VVD):Klopt het dat het voornaamste bezwaar dat de minister tegen mijn amendement
heeft, onderdeel VI betreft?Minister De Boer:Ik heb het over de objectgebonden heffing met de vereveningscomponent.De heer Klein Molekamp (VVD):Een aantal onderdelen van mijn amendement op stuk nr. 19 heeft dus de
steun van de minister, maar het grootste bezwaar betreft onderdeel VI, als
ik het goed begrijp.Minister De Boer:Ja, ik heb geen bezwaar tegen het verplicht stellen van een nazorgplan
of tegen het berekenen van nazorgkosten op basis van dat plan. Ik heb echter
wel bezwaar tegen de objectgebonden heffing met de vereveningscomponent.De heer Klein Molekamp (VVD):De minister heeft duidelijk gezegd dat hetgeen in de motie staat, ook
haar beleid zal zijn, waarmee zij in wezen aangeeft dat zij de motie overbodig
vindt. Ik trek dan ook mijn motie op stuk nr. 26 in. Ik hoop wel dat de minister
inzicht geeft in de hoeveelheden en er vooral goed op toeziet dat er geen
misbruik van wordt gemaakt.De voorzitter:Aangezien de motie-Klein Molekamp (24321, nr. 26) is ingetrokken, maakt
zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-232-242.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl