Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen:  - Herziening van het procesrecht voor burgerlijke zaken, in het bijzonder de wijze van procederen in eerste aanleg (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering) (26855);  - en 4 andere wetsvoorstellen
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 472-493

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-12-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 10, pagina 472-493

04-12-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27181Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27182Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27824Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27878Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26855Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van enkele onderwijswetten in verband met de invoering van persoonsgebonden nummers in het onderwijs (25828); - en een ander wetsvoorstel (27206)Pagina 453-472
Presentie en opening (dinsdag 4 december 2001)Pagina 453-453
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en enkele andere wetten in verband met de strafbaarstelling van het witwassen van opbrengsten van misdrijven (27159)Pagina 525-526
Behandeling van de onderdelen I.4 (Ontwerp-kaderbesluit betreffende het Europees arrestatiebevel en de procedures van uitlevering tussen lidstaten) en I.5 (Ontwerp-kaderbesluit inzake terrorismebestrijding) van de Ontwerpbesluiten Unie-Verdrag (23490, nrs. 215 en 217)Pagina 493-506
Lijst van besluiten (dinsdag 4 december 2001)Pagina 526-527
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Herziening van het procesrecht voor burgerlijke zaken, in het bijzonder de wijze van procederen in eerste aanleg (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering) (26855); - en 4 andere wetsvoorstellenPagina 506-525
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 4 december 2001)Pagina 527-529
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Herziening van het procesrecht voor burgerlijke zaken, in het bijzonder de wijze van procederen in eerste aanleg (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering) (26855); - en 4 andere wetsvoorstellenPagina 472-493

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 109 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: Herziening van het procesrecht voor burgerlijke zaken, in het bijzonder de
wijze van procederen in eerste aanleg (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering)
(26855);Wijziging van de Wet op de rechterlijke
organisatie, de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren en enkele andere
wetten in verband met de modernisering van de organisatie en de instelling
van een bestuur bij de gerechten (Wet organisatie en bestuur gerechten) (27181);Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie,
de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren en enkele andere wetten in verband
met de instelling van de Raad voor de rechtspraak (Wet Raad voor de rechtspraak)
(27182);Aanpassing van de wetgeving aan de herziening
van het procesrecht voor burgerlijke zaken, in het bijzonder de wijze van
procederen in eerste aanleg (27824);Aanpassing
van diverse wetten aan de modernisering van de rechterlijke organisatie en
de instelling van een bestuur bij de gerechten (Aanpassingswet modernisering
rechterlijke organisatie) (27878).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. De faam van het Engelse tijdschrift Vanity Fair, dat tussen
1868 en 1913 verscheen, werd in belangrijke mate bepaald door de karikaturen
van bekende Engelse persoonlijkheden. Rechters en advocaten namen daarbij
een belangrijke plaats in. Menig jurist heeft een originele prent of een facsimile
van Spy of Ape thuis of op kantoor. Het getuigt van een zekere zelfspot, gemengd
met de verholen ambitie om op een vergelijkbare manier naam te maken. Behalve
de karikaturen publiceerde Vanity Fair ook karakteristieken van de afgebeelde
personages. Dat leverde vaak fraaie stukjes proza op waaruit diezelfde mengeling
van ironie en bewondering spreekt. Neem bijvoorbeeld dit stukje over een barrister
die het uiteindelijk als rechter bracht tot Lord Chief Justice, Joseph William
Chitty. Van deze Chitty werd onder andere het volgende gezegd: "For many years
he officiated as the umpire at the Oxford and Cambridge boat race. When raised
to the dignity of the bench, however he put away umpiring and lawn tennis
and similar childish things. In court he is agreeable, although his voice
is very penetrating, but business progresses rather slowly there. They say,
because he wants to talk quit as much as the counsel appearing before him,
wherefor they irreferently call him Mr Justice Chatty."Dit citaat brengt mij bij de wetsvoorstellen die wij vandaag behandelen.
In het citaat zijn de aspecten terug te vinden die de kern raken van de drie
wetsvoorstellen. Hoe efficiënt moet de rechtspleging zijn? Welke eisen
mogen rechter of wetgever daartoe aan procespartijen stellen? Welke eisen
mogen wetgever en bestuur aan de rechterlijke macht en aan de individuele
onafhankelijke rechter stellen?Dat zijn niet de vragen die de leidraad vormden bij de formulering van
deze wetsvoorstellen. Dat blijkt uit de afwezigheid van bijvoorbeeld enige
rechtssociologische onderbouwing voor de herziening van het burgerlijk procesrecht.
Er is geen onderzoek gedaan of ten grondslag gelegd aan het wetsvoorstel betreffende
het burgerlijk procesrecht, waarin het verschijnsel van de juridische procedure
is bezien in samenhang met de maatschappelijke context. Er is geen onderzoek
gedaan naar de veranderingen in zowel de procespraktijk als die in de maatschappelijke
context gedurende de afgelopen tien tot vijftien jaar. Er is geen rechtsvergelijkend
onderzoek gedaan, bijvoorbeeld met ons omringende landen. De maatschappelijke
rol van rechtspraak en de rol van de rechter in de rechtspraak, diens handwerk,
zijn niet de leidraad geweest bij de formulering van de Wet organisatie en
bestuur gerechten en de Wet Raad voor de rechtspraak. De invalshoek is geweest
de organisatie, of – zoals in de memorie van toelichting bij het tweede
wetsvoorstel wordt gezegd – het inspelen op de ontwikkeling binnen de
rechtsprekende macht om steeds meer zaken op centraal niveau aan te pakken.
De rode draad door deze drie wetsvoorstellen is: efficiency.Begrijp mij goed, mijnheer de voorzitter. Zou Thomas van Aquino het begrip
hebben gekend, hij had efficiency zeker bestempeld als een deugd, alhoewel
daar binnen mijn fractie verschillend over wordt gedacht, zij het geen kardinale.
Deugden beoefen je echter om te komen tot het goede leven. Efficiency is niet
het goede leven zelf.Deze toonzetting voor het plenaire debat is om drie redenen gerechtvaardigd.
In de eerste plaats is er zorg bij de CDA-fractie – maar zeker niet
alleen bij mijn fractie – over het aanzien van beroepen in de publieke
sector of in de non-profitsector waar publieke diensten worden verricht. In
deze Kamer is al vaker geconstateerd dat het aanzien van beroepen zoals politieagent,
leerkracht of verpleegkundige ernstig is gedaald. De noodzaak is ook uitgesproken
dat de overheid daar waar mogelijk verandering in brengt. Er is dan ook alle
reden om de ontwikkelingen in de rechterlijke macht kritisch te bezien. Enerzijds
onderschrijf ik volledig dat een modernisering van de organisatie nodig is
om te bewerkstelligen dat zittende en aankomende rechters een aantrekkelijke
werkplek wordt geboden, maar anderzijds mag dit niet gepaard gaan met een
organisatiecultuur waarin het ambacht van het werk van de rechter ondergeschikt
wordt gemaakt aan modelmatig denken. Dat geldt ook voor het procesrecht in
het algemeen en het burgerlijk procesrecht in het bijzonder. Als de individuele
rechter wordt gedwongen in de rol van case manager en zijn staat van dienst
in belangrijke mate wordt afgemeten aan de snelheid van behandeling van zaken,
doet dat afbreuk aan het ambachtelijke karakter van het rechterswerk.Naast deze maatschappelijke reden is er een rechtspolitieke reden voor
de gekozen toonzetting. Zowel betreffende de burgerlijke rechtsvordering als
betreffende de organisatie van de rechterlijke macht beroept de minister zich
op de verplichting die voor Nederland voortvloeit uit artikel 6 van het Europees
verdrag voor de rechten van de mens. De eerste zin daarvan luidt als volgt:
"Bij het vaststellen van zijn burgerlijke rechten en verplichtingen of bij
het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging heeft
eenieder recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak binnen
een redelijke termijn en door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat
bij de wet is ingesteld." Met name die redelijke termijn wordt door de minister
aangehaald om in het burgerlijk procesrecht de rechter allerlei bevoegdheden
te geven om snel tot een vonnis te kunnen komen en om van beide andere wetsvoorstellen
te rechtvaardigen, dat zij enerzijds een organisatie scheppen die tot een
efficiënte rechtsbedeling kan leiden en anderzijds hem bevoegdheden geven
om een efficiënt functioneren van de rechterlijke organisatie te bevorderen. De derde reden is van constitutionele aard: de beide wetten betreffende
de rechterlijke organisatie zijn constitutioneel gezien verreweg de belangrijkste
die de paarse coalitie tot stand heeft gebracht. Ook al gaat het hier niet
om een wijziging van de Grondwet, beide wetten raken de fundamenten van de
verhouding tussen regering, Staten-Generaal en rechterlijke macht en daarmee
de checks and balances in ons staatsbestel.In het navolgende zal ik eerst enige aandacht besteden aan de onderwerpen
in het nieuwe procesrecht. Daarna kom ik te spreken over enkele onderwerpen
in de beide andere wetsvoorstellen.De herziening van het procesrecht is in de visie van de minister een aanloop
naar een fundamentele herbezinning. Zo'n begrip roept twee beelden op. In
de eerste plaats het beeld van wijs beleid: fundamentele herbezinning duidt
immers op grondig nadenken en grondig onderzoek. Het tweede beeld dat het
begrip oproept is: deze herbezinning is nodig omdat er iets fundamenteel mis
is. Bekijkt men dan de lijst van twaalf thema's die de minister aan een nog
in te stellen kerngroep wil voorleggen, dan blijkt daar niet uit dat in de
opvatting van de minister er fundamenteel iets mis is met de burgerlijke rechtspleging
in dit land. Een aantal door de minister genoemde thema's zou ik eerder kwalificeren
als een aspect van modernisering, bijvoorbeeld de rechtsingang door middel
van een dagvaarding of een verzoekschrift. Andere roepen echter de associatie
op van het eerder gesignaleerde efficiencydenken: de vraag of er behoefte
is aan scherpe normering van de processuele bevoegdheden en verplichtingen
van rechter en partijen met daaraan te verbinden concrete sancties; de mogelijkheid
van een nadere harmonisatie met het bestuursprocesrecht en eventueel het strafprocesrecht;
de mogelijkheid van kortsluiting in civiele spoedprocedures, waarbij een voorlopige
voorzieningprocedure rechtstreeks uitmondt in een beslissing in een bodemprocedure
analoog aan het bestuursprocesrecht.Bij dit laatste merk ik op dat de ontwikkeling van de laatste jaren om
het onderscheid tussen burgerlijk procesrecht, bestuursprocesrecht en strafprocesrecht
af te zwakken past bij een bestuurlijk denken in modellen, los
van de maatschappelijke werkelijkheid en los van de posities van betrokken
procespartijen. Er is natuurlijk niet zoveel op tegen om voor bijvoorbeeld
hoger beroep in alle drie typen procesrecht een en dezelfde termijn te hanteren.
Ik heb echter de indruk dat voorstanders van verdergaande harmonisatie het
daar bepaald niet bij willen laten. Ik waarschuw daartegen. Het is evident
dat in ieder van deze drie soorten processen er andere, eigen materiële
normen aan de orde zijn. Het is ook evident dat er sprake is van volstrekt
andere krachtsverhoudingen: twee burgerlijke partijen tegenover elkaar in
een civiel proces of de overheid tegenover een burger in een bestuursproces
of in een strafproces, waarbij de overheid in het strafproces nog weer zoveel
meer dwangmiddelen ter beschikking staan dan in het bestuursproces, zij het
dat dit laatste door het fenomeen van de bestuurlijke handhaving al danig
twijfelachtig wordt. Even belangrijk is dat uit de aangehaalde thema's de
dominantie van het denken in termen van efficiency blijkt. Van de zijde van
mijn fractie is in de schriftelijke voorbereiding aangedrongen op een aanzienlijk
grondiger onderzoek, met name ook op de kwalitatieve aspecten die ik hiervoor
heb genoemd, in het kader van de door de minister geëntameerde fundamentele
herbezinning op het burgerlijk procesrecht. In de memorie van antwoord gaat
de minister echter niet verder dan de mededeling: bezien zal worden of het
door ons voorgestelde onderzoek wenselijk is. Dat is bepaald mager. Ik zou
de minister dan ook willen vragen om onderzoek te entameren op de aspecten
die in de stukken naar voren zijn gebracht. Zaken als: doorlooptijden, verhoudingen
tussen het aantal civiele geschillen dat zich bij de rechtshulpverlening aandient
en het aantal zaken waarin het tot een gerechtelijke procedure komt, het aantal
zaken dat bij de rechter wordt aangebracht en dat waarin geen einduitspraak
volgt; de mate waarin partijen zich na een eindbeslissing van de rechter ook
daadwerkelijk dienovereenkomstig gedragen, rechtsvergelijkend onderzoek naar
de effecten van de wijzigingen in het procesrecht in Engeland en Wales.Voorzitter. Ik kom nu bij het punt van het optreden tegen onredelijke
vertraging, een belangrijk onderdeel van dit wetsvoorstel. In enkele bepalingen
krijgt de rechter uitdrukkelijk de taak om te waken tegen onredelijke vertraging.
In de nadere memorie van antwoord zegt de minister dat partijen vanzelfsprekend
weloverwogen gemotiveerd kunnen besluiten tot bevriezing of vertraging van
een procedure. Wel behoudt de rechter daarbij dan de taak, aldus de minister,
om erop toe te zien dat de procedure niet te gemakkelijk wordt opgehouden,
bijvoorbeeld wanneer er grond is voor twijfel of de instemming van een wederpartij
met een bepaald uitstel wel werkelijk diens instemming heeft en niet slechts
de instemming van diens procesvertegenwoordiger. Vraag aan de minister is
of daarbij ook gedacht wordt aan advocaten of alleen aan gemachtigden in procedures
bij de sector kanton! En hoe moet ik mij dat dan voorstellen: gaat de rechter
dan bij twijfel zelf partijen bellen of laat hij dat doen? Wordt daarvan dan
een proces-verbaal opgemaakt en in het griffiedossier gevoegd? Relevante vragen
voor de praktijk.In dit verband heb ik ook nog een vraag naar aanleiding van een passage
in de nadere memorie van antwoord over uitstellen die zouden leiden tot een
ondoelmatige inzet van schaarse menskracht en middelen. De minister noemt
daar de situatie dat getuigenverhoren hebben plaatsgevonden ten overstaan
van een bepaalde rechter en deze in verband met bijvoorbeeld pensionering
nog slechts beperkte tijd aan het gerecht verbonden zal zijn. In dat geval
kan het aangewezen zijn dat partijen bij het nemen van hun conclusie na enquête
niet zo weinig voortvarend zijn, dat de desbetreffende rechter de zaak niet
zelf meer zal kunnen afdoen. Ook dan, zo zegt de minister, betekent dit niet
dat partijen daarmee worden gedwongen om de procedure tegen hun zin voort
te zetten. Ik citeer: "Partijen behouden immers de mogelijkheid om de zaak
te 'bevriezen' door de zaak te doen royeren of naar de slaaprol te laten verwijzen.
Het zal er in deze gevallen natuurlijk ook niet zozeer om gaan dat beide partijen
niet voort willen procederen, maar dat één van de partijen een
bepaalde proceshandeling pas op een later tijdstip wil verrichten."Dit antwoord heeft mij wat verbaasd, omdat het toch weer de deur opent
naar een te gemakkelijk vertragen van procedures. Zou de minister dit punt
nog eens kunnen toelichten?Voorzitter. Een ander belangrijk punt betreft de substantiëringsplicht,
de verplichting om zo volledig mogelijk en naar waarheid de rechter in te
lichten. In de memorie van antwoord heeft de minister met betrekking tot een
vennootschap die in een procedure een oud, aan de dan zittende directie onbekend
stuk niet direct in het geding brengt, het volgende gezegd. Het lijkt de minister
voor de hand liggend dat de vennootschap, zeker als het gaat om een complexe
zaak, haar advocaat voldoende gelegenheid biedt zich te oriënteren op
de voorhanden stukken die tot haar dossier behoren. Ik citeer: "Laat de vennootschap
zulks na, dan acht ik het niet onredelijk dat daaraan gevolgen kunnen worden
verbonden." Ik vind dat tamelijk vergaand, omdat daarmee in zekere zin een
risicoaansprakelijkheid wordt geschapen en ik zou de minister nog eens willen
vragen om dat nader te motiveren. Ik zou hem ook willen vragen, daarbij de
kwestie van de bewijsvoering te betrekken. Als bijvoorbeeld een stuk laat
in het geding is gebracht, zal de betrokken procespartij tegenover de rechter
aannemelijk moeten maken, dat er goede redenen waren dat dit zo laat is gebeurd.
Dat betekent hoe dan ook, dat er een soort proces binnen het proces zal gaan
ontstaan en dat daarbij dan ook de vraag naar bewijslevering aan de orde komt.
De merkwaardige situatie doet zich dan voor dat de rechter zelf een procespartij
wordt: hij stelt zich dan immers op tegenover de nalatige partij, stellend
dat deze nalatig is en de rechtvaardiging daarvan aannemelijk zal moeten maken.
Hoe verhoudt zich dit tot de rol van de onpartijdige rechter?Onder ditzelfde chapiter nog de volgende twee vragen. Tijdens de jaarvergadering
van de Orde van Advocaten is het nieuwe procesrecht ook aan de orde geweest.
Aan mr. Salomons van het ministerie van Justitie is toen de vraag voorgelegd
hoe de verplichting om de rechter volledig en waarheidsgetrouw voor te lichten
zich verhoudt tot de voordien gevoerde schikkingsonderhandeIingen tussen advocaten.
In het verslag in het Advocatenblad las ik dat de heer Salomons tot genoegen
van de zaal deze vraag afdeed met de opmerking dat je deze in de wet neergelegde verplichting vooral toch niet te ernstig moest zien.
Dat lijkt mij iets te eenvoudig. De vertrouwelijkheid van schikkingsonderhandelingen
is belangrijk voor de kans op succes daarvan. Kan de minister bevestigen dat
de substantiëringsplicht niet met zich brengt, dat partijen of hun advocaten
verplicht zijn over de inhoud daarvan mededeling te doen?Mijn volgende vraag: indien bij de voorbereiding van een procedure een
partij een onderzoek laat uitvoeren dat op zich niet of minder gunstig is
voor diens proceskansen, is deze partij en is diens advocaat die er weet van
heeft, dan ook verplicht dat onderzoek in het geding te brengen? Maakt het
daarbij voor de minister uit of de betrokken partij eisend of gedaagd is?
In het geval van de gedaagde partij wijs ik erop dat een verplichting voor
deze om een ongunstig deskundigenonderzoek in het geding te brengen feitelijk
leidt tot een verschuiving van de bewijslast. De eisende partij zal zich er
dan immers op beroepen en dat kan de rechter aanleiding geven om vervolgens
de gedaagde partij met tegenbewijs te belasten. Met andere woorden: de gedaagde
moet dan het door hem zelf ingediende deskundigenrapport ontkrachten. Is de
minister het met mij eens dat dat een fundamentele aantasting van de regel
"wie stelt, bewijst" inhoudt? Is de minister het met mij eens dat dit niet
de bedoeling kan zijn van de substantiëringsplicht?Dit brengt mij bij de beperkte bewijskracht van de partijverklaringen.
Hierover heb ik in de stukken als stelling aan de minister voorgelegd dat
de nu in de wet gehandhaafde regel niet in strijd is met artikel 6 van het
EVRM. Die beperkte bewijskracht is geen beperking van de rechter in zijn bewijswaardering,
laat staan een blijk van gebrek aan vertrouwen. Het is vooral een processuele
waarborg voor de wederpartij – op wie niet de bewijslast is gelegd –
om hem ervoor te behoeden dat hij zich genoopt voelt om in contra-enquête
getuigen te laten horen, met name zichzelf. Door de mogelijkheid van bewezenverklaring
op basis van de enkele verklaring van een partijgetuige zou feitelijk de bewijslast
verschuiven naar de wederpartij die nu juist geen bewijslast had gekregen.
Iedere advocaat zou zo'n wederpartij immers adviseren, niet het risico te
nemen dat de rechter wél de enkele partijverklaring voldoende bewijs
acht. In de memorie van antwoord leek de minister dit standpunt te onderschrijven,
maar desgevraagd neemt hij in de nadere memorie daar weer wat afstand van.
Aan het slot van de desbetreffende passage lijkt de minister bijna de hoop
uit te spreken dat het Europese Hof hier wel corrigerend zal willen optreden.
Het ging en gaat mij erom dat de hoofdregel van het bewijsrecht – wie
stelt, bewijst – ook in een situatie waarin alleen de twee betrokken
partijen getuigen zijn en geen ander bewijs voorhanden is, niet ontkracht
mag worden door bewezenverklaring op basis van een enkele partijverklaring.
Graag een nadere reactie van de minister.De minister heeft naar aanleiding van een commissievraag over de positie
van Ietselschadeslachtoffers en de kosten van een voorlopig deskundigenonderzoek
geantwoord dat er geen inhoudelijke reden is waarom de kosten in zo'n geval
voor rekening van de Staat zouden moeten blijven. Ik geef de minister toe
dat het hier gaat om een onbedoelde voorziening voor letselschadeslachtoffers
in het huidige procesrecht die in 1988 bij de introductie van het voorlopige
deskundigenonderzoek als het ware in de wet geslopen is. Dat neemt niet weg
dat er wel een probleem ligt dat te maken heeft met de equality of arms. Van
wijlen prof. Dorhout Mees wordt gezegd dat hij tijdens colleges verzekeringsrecht
doceerde dat verzekeringsmaatschappijen drie bronnen van inkomsten hebben:
premies, regrès en chicane. Ik kan in het midden laten of Dorhout Mees
correct is aangehaald. Feit is in ieder geval wel dat een grote verzekeringsmaatschappij
vrij recent de relatie met een expertisebureau heeft beëindigd, omdat
dat bureau buitengewoon slachtofferonvriendelijk te werk ging. Er is in letselschadezaken
onmiskenbaar sprake van een zwakke partij en een zeer sterke partij. In heel
veel gevallen is de wederpartij van het slachtoffer immers een verzekeringsmaatschappij.
Recent heeft de minister van Justitie besloten om slachtoffers van geweldsmisdrijven
door de overheid gefinancierde rechtsbijstand te verschaffen. Dat juich ik
van harte toe. Op grond van het Wetboek van Strafvordering hebben slachtoffers
van strafbare feiten de mogelijkheid om hun schade op een eenvoudige wijze
verhaald te krijgen via de strafrechter. Onlangs is in deze Kamer het wetsvoorstel
Waarborgen omtrent de vervolging aangenomen, waarbij slachtoffers –
mede met het oog op hun schadeverhaal – een verbeterde mogelijkheid
kregen om de dader alsnog te laten vervolgen. Bij deze Kamer is nog aanhangig
een wetsvoorstel dat verjaring van verborgen letselschade minder snel doet
optreden. Tegen deze achtergrond is het niet goed verdedigbaar dat letselschadeslachtoffers
van een voorlopig deskundigenonderzoek worden weerhouden omdat zij zelf de
kosten daarvan moeten betalen. Pas aan de hand daarvan kunnen zij immers vaststellen
of er bijvoorbeeld een causaal verband is aan te tonen of de omvang van de
schade bepaald kan worden, om vervolgens te beslissen over de start van een
procedure. Het lijkt mijn fractie alleszins gerechtvaardigd, zowel om zinloze
procedures te voorkomen als uit een oogpunt van equality of arms, te bekijken
of in bijvoorbeeld de Wet op de rechtsbijstand hier geen voorziening voor
moet worden getroffen, waarbij uiteraard de Raad voor de rechtsbijstand apert
zinloze verzoeken moet kunnen afwijzen. Wil de minister op dit punt nader
onderzoek instellen en op een termijn van bijvoorbeeld drie maanden beide
Kamers hierover een standpunt voorleggen?Dan kom ik op de Raad voor de rechtspraak en de gerechtsbesturen. Deze
beide andere voorstellen introduceren een verschijnsel dat in de rechterlijke
macht volstrekt nieuw is. Aan de jaarlijkse budgettoekenning door de begrotingswetgever
zal op grond van de bekostigings-AMvB in een aantal voorschriften worden opgenomen
wat de targets zullen zijn voor de rechterlijke macht. Die targets hebben
betrekking op de jaarlijks te realiseren output in termen van zaaksproductie
in de te onderscheiden Lamicie-categorieën. Dat kan inhouden dat bij
de toekenning van een bepaald budget bijvoorbeeld een nader te bepalen aantal
asielzaken moet worden afgedaan. Vanzelfsprekend werken dergelijke voorschriften
ook door in de budgettoekenning door de Raad voor de rechtspraak aan de onderscheiden
gerechts besturen. Ook die zullen dus met targets worden belast.De vraag rijst of het niet halen van dergelijke targets kan leiden tot
de toepassing van sancties door de minister in de vorm van een voordracht
tot ontslag van leden van de Raad voor de rechtspraak of, in eerste instantie
door de raad voorgedragen, van leden van gerechtsbesturen die, anders dan
andere gerechtsbesturen, hun deeltarget niet hebben gehaald. De minister antwoordt
daarop in de nadere memorie van antwoord het volgende. "Een relatie met het
hanteren van formele bevoegdheden door de minister, zoals voordracht tot schorsing
of ontslag van één of meer leden van de raad (in geval van ongeschiktheid
anders dan wegens ziekte), zal hier niet snel aan de orde zijn. Datzelfde
geldt voor de mogelijkheid van schorsing of ontslag van de leden van het gerechtsbestuur
door de raad."Dat citaat moeten wij op de tong proeven, want er staat "dat zal niet
snel aan de orde zijn". Uitgesloten is het dus bepaald niet. Het antwoord
stelt mij dan ook niet gerust. Indien de rechtbank in Almelo bijvoorbeeld
in asielzaken van mening is dat de Lamicie-normen in de praktijk gewoon niet
deugen omdat de zaken die aan de bestuursrechter in Almelo worden voorgelegd,
meer tijd en zorgvuldigheid vereisen, kan dat dus wel degelijk leiden tot
sancties door de Raad voor de rechtspraak jegens zo'n gerechtsbestuur. Ik
kan deze rechtbank noemen omdat deze een notoir efficiënte rechtbank
is. Doet de Raad voor de rechtspraak dat niet, dan kan de minister van zijn
aanwijzingsbevoegdheid gebruikmaken: gij zult bevorderen dat deze targets
worden gehaald. De minister kan ook leden van de Raad voor de rechtspraak
voordragen voor ontslag. De vraag is dan of dit in strijd is met het onthoudingsgebod,
dat luidt: "Bij de uitvoering van de bevoegdheden, toegedeeld bij of krachtens
deze wet, treedt onze minister niet in de procesrechtelijke behandeling van,
de inhoudelijke beoordeling van, alsmede de beslissing in een concrete zaak
of in categorieën van zaken." Graag leg ik deze vraag ter beantwoording
voor aan de minister. Wil hij daarbij ook de variant betrekken waarin het
niet gaat om één categorie van zaken, maar om enkele categorieën? Ik kan mij indenken dat bij een tekortschietende productie van een of
meer gerechten, de onthoudingsgeboden van het zojuist geciteerde artikel niet
van toepassing zijn. Dan komt als eerste middel de aanwijzingsbevoegdheid
van de minister in beeld. Op dat punt heeft de derde nota van wijziging in
ieder geval een belangrijke waarborg in de wet ingebouwd, omdat de Raad voor
de rechtspraak zo'n aanwijzing kan afweren met een beroep op het onthoudingsgebod.
Het tweede middel is echter minder eenvoudig af te weren. Het criterium voor
de voordracht door de minister van Justitie bij de Kroon van een lid van de
Raad voor de rechtspraak voor ontslag, is door de amendering van de Tweede
Kamer gewijzigd in "ongeschiktheid, anders dan door ziekte". In het oorspronkelijke
wetsvoorstel was als criterium nog opgenomen "grove taakverwaarlozing". Terecht
achtte de minister dit zware criterium een belangrijke waarborg tegen een
instrumenteel gebruik van het ontslagrecht, gericht op beïnvloeding van
afwegingen door rechters en gerechten met betrekking tot de inzet van menskracht.
De amendering in de Tweede Kamer heeft deze waarborg echter in belangrijke
mate afgezwakt.Daar staat tegenover dat dankzij de amendering in de Tweede Kamer een
lid van de Raad voor de rechtspraak tegen een ontslag wegens ongeschiktheid
anders dan wegens ziekte een beroep kan instellen bij de Hoge Raad. Daar wreekt
zich echter dat daarbij het model van de Algemene wet bestuursrecht wordt
toegepast. Niet alleen moet een lid van de Raad voor de rechtspraak dan griffierecht
betalen, maar hij krijgt ook te maken met een Hoge Raad die een bestuursrechtelijke
toetsing uitvoert. Dat blijkt ook uit de formulering van het desbetreffende
wetsartikel: "De Hoge Raad beoordeelt of de Kroon in redelijkheid tot het
oordeel heeft kunnen komen dat sprake is van ongeschiktheid anders dan wegens
ziekte, onderscheidenlijk een ernstig vermoeden voor het bestaan daarvan,
alsmede of onze minister bij zijn voordracht in strijd met artikel 2.6.4.4
heeft gehandeld." Dat laatste is het artikel met de onthoudingsgeboden.Voor die onthoudingsgeboden geldt, aldus de minister in de memorie van
antwoord, een volle toets. Voor het overige blijft het kennelijk een marginale
toets: heeft de Kroon in redelijkheid tot het oordeel kunnen komen dat sprake
is van ongeschiktheid, respectievelijk een ernstig vermoeden voor het bestaan
daarvan.De CDA-fractie is van mening dat de optelsom van targets per categoriezaken
plus het criterium van ongeschiktheid anders dan door ziekte plus de marginale
toetsing door de Hoge Raad tot de conclusie leidt, dat zo niet het nagestreefde
evenwicht tussen de uitvoerende en de rechtsprekende macht tot stand wordt
gebracht. De CDA-fractie is er dan ook ongelukkig mee dat voor de toetsing
door de Hoge Raad van het ontslagbesluit het model van de Algemene wet bestuursrecht
wordt toegepast. Het is toch wel heel merkwaardig dat de Hoge Raad hier geen
volle toets zou kunnen toepassen. Met de keuze voor het bestuursrechtmodel
wordt het constitutionele karakter van deze regeling miskend, die eerder aanleiding
zou geven tot een "sui generis"-procedure bij de Hoge Raad. Evenzeer is mijn
fractie van mening dat ontslagbesluiten die ook maar in de verte samenhang
vertonen met voorschriften die verbonden zijn aan de budgettoekenning of een
aanwijzing door de minister, getoetst zouden moeten worden aan het zware criterium
van grove taakverwaarlozing.Voordat de Tweede Kamer tot amendering van het wetsvoorstel op dit punt
overging, sprak de minister tijdens het wetgevingsoverleg aan de overzijde
van een broos evenwicht. Op dat moment ontbrak in het wetsvoorstel nog de
beroepsmogelijkheid bij ontslag voor leden van de Raad voor de rechtspraak,
maar stond in ieder geval de grove taakverwaarlozing als criterium in het
wetsvoorstel. Het komt mij voor dat de minister na de amendering toch ook
zelf zou moeten spreken van een verstoring van dat broze evenwicht. Het werkt
bovendien door in de verhouding tussen de Raad voor de rechtspraak en de gerechtsbesturen.
Ook daar is immers sprake van een aanwijzingsbevoegdheid en de mogelijkheid
voor de raad om invloed uit te oefenen op het beleid van de gerechtsbesturen
door de bevoegdheid om leden van het gerechtsbestuur voor ontslag voor te
dragen bij de minister van Justitie. Ook hier geldt dan weer
als criterium: ongeschiktheid anders dan door ziekte. Ook hier geldt weer
dat een ontslagen lid van het gerechtsbestuur weliswaar beroep kan instellen
bij de Hoge Raad, maar er is dan slechts sprake van een marginale toetsing.
In de relatie tussen de Raad voor de rechtspraak en de gerechtbesturen bestaat
weliswaar het onthoudingsgebod dat ook geldt voor de minister van Justitie –
de raad treedt niet in de procesrechtelijke behandeling van, de inhoudelijke
beoordeling van alsmede de beslissing in een concrete zaak of in categorieën
van zaken – maar het gerechtsbestuur heeft niet tegenover de raad de
bevoegdheid die de raad wel heeft tegenover de minister, namelijk om een aanwijzing
af te wijzen op grond van het eigen oordeel dat die in strijd is met het onthoudingsgebod.
Weliswaar heeft de raad geen directieve bevoegdheden op het gebied van de
rechtstoepassing en juridische kwaliteit bij de gerechten, maar hij heeft
wel uitdrukkelijk bevoegdheden in de sfeer van toezicht op de uitvoering van
de begroting door de gerechten en toezicht op de bedrijfsvoering bij de gerechten.
Het is ook de raad die de budgetten toekent aan de gerechten en daaraan voorschriften
kan verbinden, die samenhangen met de targets waarover ik eerder sprak. Het
niet halen van targets door een gerechtsbestuur kan dus zeer wel een rol spelen
bij een voordracht voor ontslag van leden van een gerechtsbestuur door de
raad. Ik verwijs hierbij ook naar de beantwoording van de minister in de memorie
van antwoord.Dat alles maakt het op z'n minst mogelijk om vanuit de uitvoerende macht
en binnen de rechterlijke macht vanuit de Raad voor de rechtspraak hiërarchische
beïnvloedingsstrategieën te hanteren. Een concreet voorbeeld daarvan
hebben wij ook aangetroffen in het antwoord op vragen van de leden van de
fracties van de SGP en de ChristenUnie fractie over een toenemende behandeling
van zaken door enkelvoudige kamers bij de gerechten. In antwoord op de vraag
of integraal management niet vooral uit efficiencyoverwegingen is voorgesteld
in dit wetsvoorstel, antwoordt de minister: "De verwachting is dan ook dat
efficiencyverbeteringen niet per definitie zullen resulteren in meer enkelvoudige
zaken. Wel kan bijvoorbeeld een effect zijn van een efficiencybevorderende
maatregel dat interne werkprocessen binnen een gerecht worden aangepast of
dat bijvoorbeeld meer voorbereidende taken door gerechtsambtenaren zullen
worden verricht."Naast deze uitspraak wil ik nog enkele geluiden uit het openbaar Ministerie
vermelden. Mr. Van der Groen, net vertrokken als advocaat-generaal bij het
Amsterdamse parket om naar de zittende magistratuur over te stappen, zegt
in het Financieele Dagblad: "Je wordt verondersteld als advocaat-generaal,
net als rechter, magistraat te zijn en zelfstandig je afweging te maken. De
werkelijkheid is echter dat het OM steeds hiërarchischer van structuur
is. De top van het OM en de leiding van de parketten neigen er steeds meer
toe om zich met zaken te bemoeien. Vooral als deze publicitair gevoelig liggen.
Dat gaat zover dat ze in processtukken wijzigingen aanbrengen. Ik heb dat
zelf meegemaakt. Als rechter heb je wel eindverantwoordelijkheid voor je eigen
product."Bij dat laatste denk ik dan: hopelijk komt de heer Van der Groen niet
van een koude kermis thuis.Een tweede geluid uit het OM komt van mevrouw mr. Koekman, die recent
de overstap heeft gemaakt van het parket in Rotterdam naar de zittende magistratuur
in Dordrecht. In een interview met Trema zegt zij: "De reorganisatie van het
OM heeft tot een strakker geheel geleid Dat is op zich goed. Dat geldt ook
voor aandacht die er thans is voor het procesmatige, de planning en control,
de doorstroom in combinatie met allerlei trajecten die zijn ingezet voor kwaliteitsverbetering
en standaardisering. Wel dient oog te worden gehouden voor het vakmanschap,
voor de vraag wat iemand, los van technische kwaliteiten, tot een goed officier
maakt. Een goed officier moet een behoorlijke gedrevenheid hebben. Het is
niet iets als: 'hier is een dossier, daar verricht ik een aantal handelingen
mee en vervolgens is het product klaar'. Er moet voor gewaakt worden dat efficiency
te ver doorschiet. Officieren moeten tijd en ruimte krijgen om zich in zaken
die erom vragen vast te bijten en de diepte in te kunnen gaan, zelfs al vergt
dat onevenredig veel tijd en energie." Voeg ik daarbij de introductie van
de officier enkelvoudige zittingen, waarbij ik vrees dat aan hen meer zal
worden overgelaten dan de bedoeling was, dan is duidelijk dat de functie van
officier als professioneel vakman of vakvrouw sterk onder druk staat.Het laatste dreigt in de analyse van mijn fractie ook te gebeuren met
de leden van de rechterlijke macht. Dat uit zich niet alleen in de kenmerken
van de bestuursstructuur die ik in het voorgaande heb geanalyseerd rondom
de targets, de ontslaggrond en de beperkte rechtsbescherming daarbij, maar
ook in bijvoorbeeld de visie van de minister op de verhouding tussen rechters
en gerechtsambtenaren. Rechters en gerechtsambtenaren zullen min of meer op
gelijke voet deelnemen aan de sectorvergaderingen. Ook in de memorie van toelichting
op het nieuwe burgerlijk procesrecht werd al gemeld dat het onderscheid tussen
rechters en gerechtsambtenaren minder scherp zal worden. In de sectorvergadering
wordt dat goed zichtbaar. Gerechtsambtenaren nemen niet deel aan een stemming
over de juridische kwaliteit en uniforme rechtstoepassing, maar wel over allerlei
andere onderwerpen.Desgevraagd kon de minister in de memorie van antwoord geen duidelijkheid
geven over de stemverhouding daarbij. Dat zal aan de gerechten zelf worden
overgelaten. Het is bepaald niet uit te sluiten dat gerechtsbesturen in de
sectorvergaderingen de gerechtsambtenaren stemrecht zullen geven en dat het
in de praktijk zo zal uitpakken dat rechters daarin een minderheid vormen.
Rechters komen dan in een positie te verkeren waarbij er druk wordt uitgeoefend
van bovenaf en van onderop. Het spreekt voor zichzelf dat mijn fractie weinig
gelukkig is met de mogelijkheid van stemrecht voor gerechtsambtenaren in de
sectorvergadering.Tegen deze achtergrond wil ik de minister enkele nadere vragen stellen,
om te beginnen de toetsing door de Hoge Raad. Kan de minister de stelling
onderschrijven dat de procedure terzake weliswaar wordt gevoerd met behulp
van het instrumentarium van de Algemene wet bestuursrecht, maar dat het constitutioneel
gesproken om een procedure sui generis gaat, aangezien het een ingrijpen betreft vanuit de uitvoerende in de rechterlijke macht? Kan de minister onderschrijven
dat, in geval de ontslagvoordracht samenhangt met niet-realisatie van targets
door de rechterlijke macht of door een gerecht, de Hoge Raad binnen het criterium
van ongeschiktheid anders dan door ziekte feitelijk de vraag zal moeten beantwoorden
of er sprake was van ambtsverzuim? Is de minister bereid om het functioneren
van de sectorvergaderingen eerder dan over vijf jaar, bijvoorbeeld over een
jaar of twee, afzonderlijk te evalueren?Mijn bijdrage was kritisch en zo is zij ook wel bedoeld, maar het kan
de indruk vestigen dat er bij mijn fractie weinig waardering zou zijn voor
het werk dat is verzet en voor de prestaties die zijn geleverd door de minister
en zijn medewerkers met betrekking tot deze wetsvoorstellen. Die indruk wil
ik graag wegnemen. Menig in Vanity Fair afgebeeld jurist zou met jaloezie
gekeken hebben naar de werkstukken die wij vandaag behandelen, behalve Justice
Chitty. Hij was namelijk een uitgesproken zittingrechter die nooit aan enig
wetsvoorstel of enig handboek heeft bijgedragen.De heer Witteveen (PvdA):Mijnheer de voorzitter. De bijdrage van de PvdA-fractie is in twee delen
gesplitst. Mevrouw Le Poole zal de wijzigingen van het burgerlijk procesrecht
behandelen en ik de modernisering van de rechterlijke organisatie.Het staat voor mijn fractie vast dat verbetering van de bedrijfsvoering
van de rechtspraak en daarmee samenhangend een grondige modernisering van
de gehele rechterlijke organisatie noodzakelijk en wenselijk zijn. De wetsvoorstellen
die wij vandaag beoordelen, markeren een beslissende fase in een lange ontwikkeling.
In politiek-bestuurlijke kring en in de top van de rechterlijke macht is daarover
al lange tijd gesproken; er zijn belangrijke voorstellen op tafel gekomen,
zoals dat van de commissie-Leemhuis dat breed gedragen wordt. Wij spreken
graag onze waardering uit voor dit wetsvoorstel en voor het vele voorbereidende
werk dat daaraan vooraf is gegaan. Dat de Raad voor de rechtspraak in feite
al met haar werkzaamheden is aangevangen voordat het parlement zich over de
nieuwe structuur kon uitspreken, is staatsrechtelijk gesproken geen fraaie
gang van zaken, maar de lange duur van het proces en de regelmatige consultaties
van het parlement in eerdere fasen maken deze stap wel aanvaardbaarder, terwijl
het vanuit de praktijk gezien wenselijk is dat de nieuwe situatie goed wordt
voorbereid.Staat de noodzaak dus voorop, dat neemt niet weg dat het om een zeer ingrijpende
verandering gaat, waarvan de gevolgen niet helemaal zijn te overzien. Aan
de voorstellen is een aantal risico's verbonden. Ten dele betreft dit vragen
waar uitgebreid over gesproken is, ten dele gaat het ook om kwesties die minder
aandacht hebben gekregen. Ik zal in mijn betoog deze risico's centraal stellen,
maar dat gebeurt in de context van onze waardering en steun voor het moderniseringsstreven
zelf.De motieven voor de modernisering geven al een indicatie van de te verwachten
risico's. De rechtspraak moet allereerst efficiënter worden. Door betere
organisatie, betere allocatie en planning, stroomlijning en kostenbeheersing
moet gezorgd worden voor een sneller en doelmatiger procesverloop. De verwachting
daarbij is dat dit mogelijk is zonder verlies aan kwaliteit van de rechtspraak
en zonder gevaar voor de onafhankelijke en onpartijdige positie van de rechterlijke
macht. Rechtzoekenden moeten hun recht sneller krijgen c.q. op hen moet het
recht sneller worden toegepast. De gedachte van de "redelijke termijn" in
artikel 6 EVRM maakt dit principe zelfs tot een leidend beginsel dat door
Nederland is onderschreven. Ook de kwaliteit kan soms beter: rechtspraak wordt
geacht adequaat te reageren op de noden en verwachtingen van personen en instanties
die zich tot de rechter wenden voor een juridische oplossing van hun geschillen.
De rechter moet bovendien vaker dan vroeger geacht worden een constructieve
bijdrage te leveren aan de vorming van nieuw recht. De modernisering is dan
ook niet alleen de sleutel tot wenselijke kostenbeheersing en efficiencyverhoging,
op zichzelf belangrijke grootheden, maar wordt ook geacht bij te dragen aan
een rechterlijke macht die aan hogere maatschappelijke verwachtingen kan voldoen.
De spanningen zijn klaarblijkelijk al in de uitgangspunten ingebouwd.Mijn fractie vraagt aandacht voor vijf risico's die aan de modernisering
verbonden zijn. In de eerste plaats is gekozen voor de invoering van de methode
van het integraal management. Rechters moeten zich in eigen kring met bestuur
en beheer bezighouden, inclusief de budgettering. Zij moeten managers worden.
Op dit punt dient zich het risico aan dat de rol van manager en die van rechter
zich niet goed met elkaar verdragen of elkaar zelfs verdringen. In de tweede
plaats blijkt integraal management in andere maatschappelijke sectoren, zoals
in universitair onderwijs en ziekenhuizen, te leiden tot vormen van bureaucratisering
en nieuwe vormen van hiërarchische controle. Deze gevolgen zijn een risico
voor de wenselijk geachte professionele autonomie van rechters. In de derde
plaats kan bureaucratisering van organisatie, planning en financiering ten
koste gaan van de kwaliteit van de dienstverlening aan rechtzoekenden. In
de vierde plaats is omwille van de scheiding van machten gekozen voor indirecte
beïnvloeding door Justitie van de bedrijfsvoering van de gerechten. De
Raad voor de rechtspraak is een vondst. Deze kan een buffer vormen tussen
de minister en de gerechten en een "go between" zijn die goede communicatie
bevordert. Het risico is echter niet denkbeeldig dat de Raad zich in de toekomst
tot een nieuwe regulerende macht ontwikkelt die te veel of oneigenlijke invloed
krijgt op de rechters, hetgeen in strijd zou zijn met de trias politica. In
de vijfde plaats komt de professionele autonomie van de rechters onder druk
te staan als een of meer van de genoemde risico's zich verwezenlijken. Als
daarmee de waarden worden aangetast die door deze professionele autonomie
worden uitgedragen, waarden zoals onafhankelijkheid en onpartijdigheid, dan
vormt een en ander een ernstige bedreiging voor de kwaliteit van onze rechtsstaat.Het is de vraag of met de wetsvoorstellen erin geslaagd is, de voordelen
van modernisering in zicht te brengen en de risico's beheersbaar te houden.
Ik zal elk van deze risico's kort toelichten. Ik kom allereerst op de spanning
tussen de rol van rechter en die van manager. Het integraal
management is eerder ingevoerd in het onderwijs en de zorg, namelijk in het
universitair onderwijs en in de ziekenhuizen. Ook daar werken professionals
die van de overheid manager moesten worden. Hoogleraren die geselecteerd zijn
omdat zij uitblinken in onderzoek en goed zijn in onderwijs, ontdekken meteen
na hun aanstelling dat zij managers moeten zijn van werkeenheden; zij ondervinden
al spoedig dat dit een vak is, waarin zij niet zijn opgeleid. Ook het beeld
van medisch specialisten die als beheerders van hun werkverband een cursus
Balans lezen moeten volgen, is bekend. Sommige wetenschappers en artsen is
de nieuwe rol van integraal manager op het lijf geschreven. De druk om zich
daarop geheel toe te leggen is groot waardoor veel talent verloren gaat voor
wetenschap en zorg. Voor verreweg de meesten geldt echter dat aan het eigenlijke
vak een ongemakkelijk beroep wordt toegevoegd dat niet goed geïntegreerd
kan worden met de eigen professionele uitgangspunten. Op welke wijze zal de
invoering van het integraal management het reilen en zeilen van de rechterlijke
macht beïnvloeden, in het licht van deze gemengde ervaringen? Betekent
deze stijl van werken dat voor rechters met de ambitie om vooruit te komen
management eigenlijk een noodzaak is? Gaat van dit nieuwe ongeschreven profiel
niet een afschrikkende werking uit? Overigens dank ik de minister voor zijn
antwoord dat de officiële functieomschrijving van de rechter geen wijziging
behoeft. Onlangs deed mijn collega Van Oven aan de overzijde een indringend
beroep op juristen uit het bedrijfsleven om zich te melden voor werk binnen
de rechterlijke macht teneinde de enorme tekorten aan rechters te kunnen verhelpen.
Het gaat om een klemmend probleem. Als door het integrale management de herkenbaarheid
en aantrekkelijkheid van het beroep van rechter afneemt, is dit een rampzalige
ontwikkeling, ook als het kwantitatief maar om een heel beperkt effect zou
gaan. De minister verzekert mijn fractie dat er voor rechters die geen integraal
manager willen worden genoeg mogelijkheden over zullen blijven om zich in
te zetten in de rechterlijke macht. Dat laat echter de vraag nog open of de
carrièreperspectieven voor deze – ouderwetse maar professionele –
rechters ook gelijk of gelijkwaardig zullen zijn aan de carrièreperspectieven
van rechters die ook managers willen zijn. De gedachte dat door een nieuw
functieprofiel naast het traditionele misschien zelfs meer mensen op de rechterlijke
macht afkomen, lijkt mij rijkelijk optimistisch. De loopbaanperspectieven
worden in het algemeen alleen aantrekkelijker als voor de rechter-manager
en de rechter-professional gelijke perspectieven op een zinvolle loopbaan
bestaan.De spanning tussen bureaucratisering en professionele autonomie. Ook die
is bekend uit de wereld van de universiteiten en de wereld van de ziekenhuizen.
De toekenning van onderzoekssubsidies door NWO is bijvoorbeeld van een vaag
idee over zelfbestuur door onderzoekers uitgemond in een verbluffende bureaucratie
die ondanks alle formele vereisten geen waarborg geeft tegen willekeurige
toekenningen en afwijzingen; de taal van onderzoeksvoorstellen heeft zich
daar losgezongen van de werkelijkheid van het verrichten van onderzoek. Medisch
specialist De Brauw stapte vorig jaar op bij het ziekenhuis in Maastricht
uit protest tegen de bureaucratische werkwijze en niet op de noden van patiënten
gerichte planningssystemen. Hij wilde geen manager meer zijn maar arts en
de kaders voor zijn professionele autonomie waren te beperkend geworden. Hoe
zal dit gaan bij de modernisering van de rechtspraak? Ook daar zijn conflicten
tussen bureaucratie en autonomie op z'n minst voorstelbaar. Stel bijvoorbeeld
dat de normen van het objectieve werklastsysteem die op gemiddelden gebaseerd
zijn in een bepaald gerecht tot te weinig toegewezen tijd en budget leiden
om op een professioneel verantwoorde manier en in overeenstemming met de beginselen
van behoorlijk procesrecht zaken te behandelen die meer tijd vergen en dus
ook meer geld kosten.Met het objectieve werklastsysteem is meteen een methodiek genoemd die
potentieel een bron van onnodige bureaucratie kan worden. In het onderwijs
en de zorg bestaan vergelijkbare systemen die vaak echter niet berusten op
realistische en periodiek bijgestelde objectieve metingen van gegevens die
relevant zijn voor toekenning van middelen, maar een aantal fictieve elementen
of rekengrootheden bevatten. Als dan de economie tegenzit en bezuinigingen
via deze schijnbaar geobjectiveerde normen worden doorgevoerd, komen de professionals
in ernstige problemen terwijl op papier alles nog verantwoord lijkt te zijn.
Kan de minister aangeven in hoeverre een dergelijk scenario in de rechterlijke
macht ook mogelijk zou zijn? Kan het budgetsysteem zo worden ingericht dat
politieke prioriteiten die altijd moeten kunnen worden gesteld ook berusten
op objectieve informatie? De minister geeft in zijn antwoord op vragen van
deze fractie aan dat ingegrepen kan worden in het systeem van objectieve werklasttoewijzing
op het niveau van de algemene maatregel van bestuur in plaats van de wet in
formele zin. Acht hij dit voldoende garantie voor een openbare en evenwichtige
afweging door regering en Staten-Generaal van de in het geding zijnde belangen?Kan men bij het objectieve werklastsysteem nog positieve intenties ontwaren,
tenzij het zou ontaarden in de verplichting voor elke rechter om een boekhouding
van activiteiten bij te houden, de PvdA-fractie had grote moeite het nut te
zien van de zogenaamde negatieve nacalculatie. Dit is volgens de minister
"het na afloop van een jaar korten op het budget van een gerecht indien een
gerecht het geraamde aantal zaken niet heeft gehaald". Het is dus een sanctie
die gesteld wordt op een wanprestatie. Vergelijkbare sancties zijn ook te
vinden in de werelden van zorg en onderwijs, maar het systeem doet ook denken
aan de malus die werkgevers krijgen opgelegd als zij onvoldoende hun best
hebben gedaan om ziekteverzuim terug te dringen of reïntegratie van arbeidsongeschikte
werknemers te bevorderen. Kan men in die gevallen nog volhouden dat sancties
de functie hebben de autonome werkgever tot betere prestaties aan te sporen
en de overheid zo voor minder kosten te stellen, een dergelijk positief scenario
doet zich in de rechtspraak toch zeker niet voor? Als een gerecht dat te kampen
heeft met achterstanden op zijn budget gekort wordt, zullen de achterstanden
in het lopende jaar alleen maar groter worden, tenzij rechters bereid zijn
haastiger en oppervlakkiger, onprofessioneler werk te leveren. De schatkist
wordt er door zo'n vestzak-broekzak-operatie ook niet rijker
door. Ik begrijp uit het antwoord van de minister dat het om een aanpak gaat
die nog een"model in ontwikkeling" is, reden voor hem om het bij algemene
maatregel van bestuur zo flexibel mogelijk vorm te willen geven. Mijn fractie
wil precies weten wat de zin en werking van deze methodiek moet zijn en vindt
bovendien dat het om een dusdanig vergaande ingreep in de autonomie van gerechten
gaat, dat invoering niet bij algemene maatregel van bestuur maar bij formele
wet moet geschieden, zodat er de garantie is van een evenwichtige belangenafweging
in een openbaar debat. Ik hoop dat de minister mij wil toezeggen, de negatieve
nacalculatie, zo deze al een bestaansreden zou blijken te hebben, alleen bij
wet te zullen invoeren.Dan de spanning tussen bureaucratisering en kwalitatief goede dienstverlening.
Het voorbeeld van de negatieve nacalculatie geeft in feite al aan waarom het
hierbij gaat. Een gerecht dat door financiële sancties getroffen wordt,
zal minder goede dienstverlening kunnen bieden aan de rechtzoekenden; de wachttijden
zullen oplopen en de redelijke termijn zal verder tot in het onredelijke worden
opgerekt. Ook in de zorg is de bureaucratisering van de financiering een factor
bij de toename van de wachtlijsten. Behalve de financieringssystematiek kunnen
ook andere beheersmaatregelen van Justitie en/of van de Raad voor de rechtspraak
een bureaucratische uitwerking hebben. Ook de gerechtsbesturen zelf kunnen,
al dan niet aangestuurd door de minister en de Raad, hierbij betrokken raken.De CDA-fractie stelde op dit punt de interessante vraag of het gerechtsbestuur
er met het oog op het halen van bepaalde "targets" toe gedwongen kan worden,
zoveel mogelijk zaken in enkelvoudige kamers af te doen. Klopt het, zo vragen
wij de minister, dat er een spanning bestaat tussen enerzijds de bevoegdheden
uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering die beogen dat een zaak door
het gepaste aantal rechters wordt behandeld, en anderzijds de bevoegdheid
van het gerechtsbestuur ex onder meer artikel 2.1.5 om de kamers te vormen
en te bezetten? Wij vrezen net als de CDA-fractie dat het gerechtsbestuur
de laatstgenoemde bevoegdheid met name zal gebruiken om zo weinig mogelijk
meervoudige kamers in te stellen en zo de van boven gestelde targets te halen.
Daarmee zou in de praktijk de rechterlijke oordeelsvrijheid om een complexe
zaak naar een meervoudige kamer te verwijzen aanzienlijk kunnen worden beknot.
Het behoeft geen betoog dat een dergelijke ontwikkeling de kwaliteit van de
rechtspraak niet ten goede zou komen en uiteindelijk de consumenten van rechtspraak
zou benadelen. De toewijzing van het budget moet dan ook, in overeenstemming
met de regels van burgerlijke rechtsvordering, het gerechtsbestuur de praktische
mogelijkheid verschaffen om in voldoende mate op alle terreinen van het recht
meervoudige kamers in te stellen. Het is mij bekend dat rechters nu al geneigd
zijn, alles zo enigszins mogelijk enkelvoudig af te doen; het zou met het
oog op de wenselijkheid van goede rechtspraak contraproductief zijn, hen verder
in deze richting te dwingen.Het is een ongunstig voorteken dat in discussies en besluitvorming modernisering
zo zelden in het perspectief van de consumenten van rechtspraak wordt bezien.
De minister geeft mijn fractie in antwoord op onze vragen weliswaar een overzicht
waarmee hij suggereert dat het overleg breed is gevoerd, maar het is toch
opvallend dat organisaties van rechtzoekende burgers in geringe mate bij de
discussie en besluitvorming betrokken zijn. Burgers doen in ons land niet
actief mee met de dialoog over de rechtspraak van de toekomst, omdat zij daartoe
niet worden uitgenodigd en uitgedaagd. Wel wordt er telefonisch onderzoek
gedaan naar opvattingen over de rechtspraak via de Justitie issue monitor.
Kan de minister meedelen welke lessen men uit deze onderzoeken heeft getrokken?
Het gevolg van de weinig interactieve aanpak op dit punt is dat er ook zo
goed als niets bekend is over de verwachtingen, de behoeften, de tevredenheid
en de klachten van burgers. Wel weten wij uit rechtssociologisch onderzoek
dat het gezag van de rechter onder de bevolking nog steeds groot is, maar
dit heeft veel te maken met hun onafhankelijkheid en onpartijdigheid. Als
er op dit punt iets ten kwade verandert, zal dit dus ook de satisfactie van
de consumenten van rechtspraak verminderen.Als er bureaucratisering optreedt, zal er in de huidige cultuur ook geen
directe feedback plaatsvinden van ontevreden rechtzoekenden naar de Raad voor
de rechtspraak. De PvdA-fractie constateert dat bij de samenstelling van de
Raad voor de rechtspraak de inbreng vanuit de maatschappij wel erg mager is
opgevat, alsof het bij rechtspraak alleen om een interne aangelegenheid van
de overheid zou gaan. Zelfs de advocatuur is niet vertegenwoordigd, laat staan
een selectie uit de vele organisaties die op een of andere manier het consumentenperspectief
bij rechtspraak gestalte geven. Zou het wellicht zelfs overweging verdienen,
in de Raad voor de rechtspraak ruimte te maken voor iemand die het consumentenperspectief
bij rechtspraak vertegenwoordigt? Dat zou een interessante vorm van democratisering
zijn.De spanning tussen de verschillende rollen van de Raad voor de rechtspraak.
Ik zei al dat het idee van deze raad als buffer tussen bestuur en rechter
een vondst was. De raad kan ook voor een betere communicatie zorg dragen,
maar daarnaast is de raad bedoeld als beïnvloedingsmechanisme dat de
werkwijze van de gerechten in een door de politiek bepaalde richting moet
sturen. Die verschillende rollen zijn niet altijd met elkaar te rijmen. Wie
de tekst van de wetsvoorstellen nauwkeurig leest, ontdekt dat er inderdaad
vele bepalingen zijn die getuigen van de gedachte dat de raad een ondersteunende,
faciliterende en dus in wezen dienstbare functie zal hebben ten behoeve de
gerechten, een raad voor de rechtspraak dus.Er zijn ook bepalingen die ambitieuzer zijn en de raad bijvoorbeeld taken
geven voor de advisering aan de politiek. Dan wordt de raad geacht de spreekbuis
van de rechterlijke macht te zijn, een Raad over de rechtspraak dus. Niet
duidelijk is het dan of deze advisering zich tot zuiver administratieve aangelegenheden
zal beperken en wat dit precies zijn, of ook de eigenlijke rechterlijke functie
zal betreffen. Opmerkelijk is het in dit verband bijvoorbeeld dat de heer
Van Delden als voorzitter van de voorlopige Raad voor de rechtspraak onlangs
vond dat in de kwestie van het dragen van hoofddoekjes een adviserende taak
is weggelegd voor de raad omdat dit de bedrijfsvoering zou betreffen.
Dit is echter bij uitstek een aangelegenheid die de onafhankelijkheid en onpartijdigheid
van de rechter in het geding brengt en dus niet een evident administratieve
aangelegenheid is. Uit de antwoorden van de minister op vragen uit de Tweede
Kamer maak ik op dat het ook hem niet gaat om de bedrijfsvoering, maar om
het tegengaan van het wekken van een schijn van partijdigheid; dit stelde
hij voorop. Er is dus verwarring over. Wat zou in de nieuwe constellatie de
rol zijn van de Hoge Raad als verwoorder van de opvatting van de rechterlijke
macht en als adviseur van de regering? De onderlinge verhouding is ten minste
onduidelijk geregeld en de minister vertrouwt er uitdrukkelijk op dat men
in goed overleg wel altijd tot gelijkluidende opvattingen zal komen. Maar
wat gebeurt er als dit niet lukt?Ten slotte zijn er bepalingen die de raad de taak geven om disciplinerend
op te treden, bijvoorbeeld door het doen van een voordracht voor ontslag bij
de minister van een gerechtsbestuurder die blijk geeft van "ongeschiktheid"
voor zijn taak. Dan hebben wij te maken met een Raad boven de rechtspraak,
want deze bevoegdheid tot voordracht voor ontslag is een stok achter de deur
in de werkverhouding tussen Raad en gerechtsbesturen. Een conflictenregeling
is dan ook noodzakelijk; de ontslagen gerechtsbestuurder kan beroep instellen
bij de Hoge Raad. Omdat een Raad boven de rechtspraak de meeste spanning oplevert
met een Raad voor de rechtspraak, ga ik wat dieper hierop in.Door een met algemene stemmen aanvaard amendement-Vos/Van Oven is de grond
voor ontslag gewijzigd van "grove taakverwaarlozing" in "ongeschiktheid".
In antwoord op vragen van het CDA geeft de minister aan dat dit een ruimere
ontslaggrond is. Bovendien gaat het om een bestuursrechtelijke kwestie, waarbij
de Hoge Raad slechts marginaal mag toetsen. Mijn fractie heeft hier problemen
mee. Het ruime criterium is in feite een vage norm, veel vager dan "grove
nalatigheid". Deze vage norm zal instrumenteel gebruikt kunnen worden om gerechtsbestuurders
die lastig zijn, die bijvoorbeeld onvoldoende meedenken met minister en raad,
uit hun bestuurlijke functie te ontheffen, zonder dat de Hoge Raad hierbij
vol kan toetsen en dus slechts de redelijkheid van het ontslagbeleid mag beoordelen.
Het is ongetwijfeld niet de bedoeling, maar hier doet zich werkelijk het risico
voor dat rechters ertoe gedwongen worden, anders te handelen dan zij op grond
van hun professionele normen en waarden nodig achten, om maar niet het ongenoegen
van de financierende machten op te wekken. Hun onafhankelijkheid is in het
geding. Ik sluit mij aan bij de opmerkingen die vanwege het CDA zojuist over
dit probleem zijn gemaakt.Ik kom toe aan de spanning tussen efficiënte en rechtsstatelijke
rechtspleging. De vier genoemde risico's hebben met elkaar gemeen dat zij
de professionele autonomie van rechters onder druk zetten. Deze professionele
autonomie waarderen wij in onze rechtscultuur niet alleen als een belangrijke
verworvenheid op zich omdat iedereen het eens is over de waarde van zulke
professionele rechterlijke normen als onafhankelijkheid en onpartijdigheid
en, breder, de interne moraal van de rechtspraak als ordeningsmechanisme zoals
onder meer door Fuller is beschreven. Nee, de rechterlijke professionele taakvervulling
geeft ook uitdrukking aan de rechtsstaatgedachte. In de rechtsstaat is een
werkelijk onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke macht die conflicten
beslecht en in dialoog met de wetgever het recht mede vormgeeft, een volstrekt
onontbeerlijk onderdeel. Wij zouden wel heel ver van huis zijn als vanwege
de modernisering van de bedrijfsvoering de kwaliteit van de rechtsstaat zou
afnemen.Ik heb geprobeerd, in mijn bespreking van de vijf risico's die verbonden
zijn aan modernisering van de rechtspraak, duidelijke taal te spreken. Ik
wil niet de indruk wekken dat de wetsvoorstellen niet ook op waardering en
steun van mijn fractie kunnen rekenen. Nogmaals, wij zien veel voordelen in
modernisering, vooral als deze leidt tot betere dienstverlening aan de rechtzoekende.
Het bestaan van die risico's, waarop rechters met bezorgdheid hebben gewezen,
verplicht ons in dit huis wel tot een zo open en helder mogelijke discussie.
De minister kan geprezen worden voor wat hij tot stand heeft gebracht, maar
verdient nog meer lof als hij zich ertoe bereid toont, als ook maar een van
de genoemde risico's zich in de praktijk dreigt te verwezenlijken, de daarvoor
passende maatregelen te nemen. Dat brengt mij bij een belangrijke conclusie,
want dit alles vereist een grondige en systematische wetsevaluatie. De vijf
risico's die ik heb aangeduid, geven de richting aan van een brede en diepgaande
evaluatie. Wij willen uiteindelijk een efficiënter werkende rechterlijke
macht, die alle betrokkenen bij de rechtspraak sneller antwoord geeft op hun
juridische problemen. Daarbij moet voldaan zijn aan de normatieve eisen die
voortvloeien uit de professionele autonomie én aan in de maatschappij
gevestigde verwachtingen over behoorlijke rechtspleging. Het evaluatieonderzoek
moet dan ook snel en scherp in beeld brengen of de nieuwe managementstijl
rechters meer tijd laat besteden aan rechterlijk werk, of dat rechters juist
meer tijd kwijt zullen zijn aan management en hen dus minder tijd rest voor
rechtspraak. Als dat het geval is, spannen we het paard achter de wagen en
zal het perspectief op rechtspraak binnen redelijke termijn zeker niet verbeteren.
Een dergelijke evaluatie moet niet pas over vijf jaar tot nieuwe besluitvorming
leiden. Er is een koers ingeslagen die zeker nog op belangrijke punten bijstelling
behoeft. Op weg naar een doelmatiger functionerende rechterlijke macht kunnen
wij vandaag alleen een kleine stap voorwaarts zetten. Er zullen nog vele stappen
op moeten volgen. De dialoog met de rechterlijke macht en met de samenleving
moet dan ook doorgaan.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Vanwege mijn eigen werklast zal ik mij beperken tot een summiere
bijdrage aan dit debat.Ik wil beginnen met grote waardering uit te spreken voor de wijze waarop
de wetsvoorstellen zijn onderbouwd, geformuleerd en hier naar voren gebracht.
Mijn fractie verheugt zich over de oprichting van een Raad voor de rechtspraak.
Uiteraard brengt iedere constructie risico's mee en dat geldt ook voor de
nu voorgestelde constructie. Naar mijn mening zijn er in het wetsvoorstel
voldoende checks and balances gevonden en is er voldoende nagedacht over de
opdracht waarmee de raad wordt geïnstalleerd. Mijn fractie
is akkoord met de toedeling van bevoegdheden en taken en over de wijze waarop
de scheiding der machten wordt gewaarborgd.Het wetsvoorstel inzake de organisatie van de gerechten heeft eveneens
de steun van mijn fractie. Er zal de komende jaren een zware wissel worden
getrokken op de organisatie van de gerechten. Als ik zie hoe een aantal gerechten
in zijn voegen kraakt vanwege de toegenomen werklast, moet op korte termijn
een sterke uitbreiding plaatsvinden. Bij sommige gerechten zijn de doorlooptijden
echt zorgelijk te noemen. Parallel aan die uitbreiding zal ook de scholingsbehoefte
binnen de rechterlijke macht sterk groeien. Ik refereer aan een enquête
onder rechters die onlangs werd afgedrukt in het Nederlands Juristenblad.
Niet alleen de eetgewoonten die daaruit bleken, maar met name ook de scholingsbehoefte
geven aanleiding tot zorg.Wij juichen het toe dat er een professioneel en integraal bestuur op de
gerechten wordt gezet en dat de gerechtbesturen zullen worden bemand door
meer professionele managers.Naar mijn mening zullen de kantonrechters het onderspit delven in de nieuwe
structuur. Als wij kijken wat daar de afgelopen jaren is gebeurd, hebben die
duidelijk een Pyrrusoverwinning geboekt. Aanvankelijk hebben zij zwaar gestreden
voor zelfstandigheid en laagdrempeligheid. Ik denk echter dat een verdere
integratie met de rechtbanken voor de hand ligt en dat de benaming sectorkanton
weinig reminiscenties meer zal oproepen aan de laagdrempelige situatie die
tot dusver bestond in de kantonrechtspraak.Het wetsvoorstel Herziening burgerlijk procesrecht is eveneens een belangrijk
wetsvoorstel. Het burgerlijk procesrecht wordt sterk gemoderniseerd en dat
is een goede zaak. De tekst van de wet is vaak buitengewoon helder en toegankelijk.
Het is goed dat duidelijke elementen van versnelling in de procedures worden
ingebouwd. Nu duren die vaak veel te lang, hoewel het landelijk reglement
voor een belangrijke verbetering heeft gezorgd.Wat ik ook toejuich is de substantiëringsplicht die is opgenomen
in artikel 2.3.1 van het wetsvoorstel Herziening burgerlijk procesrecht. Ik
meen dat we in dat artikel niet meer moeten lezen dan wat er in staat. Met
name de angst dat de procespartijen de uitkomst van schikkingsonderhandelingen
of het verloop ervan zullen moeten melden aan de rechter is ongegrond.Ik betwijfel enigszins dat de opzet met één schriftelijke
ronde zal gaan werken en vraag mij af of de verplichte comparitie in antwoord
eigenlijk niet een werklastverzwaring van de rechterlijke macht met zich zal
brengen. Misschien zullen rechters geneigd zijn te lankmoedig een tweede schriftelijke
ronde toe te staan, omdat er bijvoorbeeld te weinig zittingscapaciteit op
de korte termijn is.Wat de mogelijkheid van verdergaande modernisering van het burgerlijk
procesrecht betreft, zijn kansen gemist. Het was mij bijvoorbeeld liever geweest
als een uniforme procedure in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
was gecreëerd waarbij alle verschillen tussen de beroepsschriftprocedure
en de dagvaardingsprocedure zouden zijn weggenomen. Beide procedures gaan
steeds meer op elkaar lijken en ik meen dat er weinig reden meer is om niet
tot een verdergaande integratie over te gaan.Het feit dat niet is overgegaan tot afschaffing van het procuraat betekent
voor mij ook een gemiste kans. Het procuraat is echt iets uit de negentiende
eeuw en mijns inziens had het allang kunnen worden afgeschaft. Het verbaast
mij een beetje dat ook deze minister niet in staat was weerstand te bieden
aan de kennelijk bestaande lobby om het procuraat in stand te houden. Ik meen
echt dat wij dit als een negentiende-eeuws relict hadden kunnen afschaffen.Wat wij tevens hadden kunnen doen bij de vormgeving van dit wetsvoorstel
is het verder beperken van het domeinmonopolie van de advocatuur ter sprake
brengen. Dat dit niet is gebeurd betekent een gemiste kans. Dit monopolie
past niet meer bij deze tijd. De verschillen tussen de advocatuur en andere
professionele juridische adviseurs zijn mijns inziens niet meer van dien aard
dat die een domeinmonopolie van de advocatuur rechtvaardigen.Bij ons en ook bij de minister is in de afgelopen weken van diverse kanten
aangedrongen op uitstel van de invoering van het wetsvoorstel Herziening van
het Burgerlijk procesrecht. Ik sta daar ambivalent tegenover. Ik zie heel
goed dat het van belang is dat alle drie de wetsvoorstellen, inclusief de
aanpassingswetgeving, op hetzelfde moment van kracht worden, maar mij is niet
duidelijk waarom dat per se aan de datum van 1 januari moet worden gekoppeld.
Ik proef wel iets van terechte kritiek in de opmerkingen van degenen die pleiten
voor uitstel van deze operatie. De definitieve nummering van de wetsartikelen
is nog niet bekend en de praktijk beschikt nog niet over handboekjes met tekst
en commentaar in verband met het nieuwe procesrecht. Het ware dan ook wenselijk
tot uitstel van de operatie over te gaan. De leden van de Eerste Kamer zouden
het zich ook moeten aantrekken dat zij te lichtvaardig iets agenderen en voorstellen
zeer kort voor de beoogde invoeringsdatum behandelen. Dat is voor organisaties
en belanghebbenden reden om op het allerlaatste moment bij de Eerste Kamer
aan te kloppen met het verzoek om uitstel. Achteraf gezien was het wellicht
beter geweest als de behandeling van dit wetsvoorstel zodanig was gepland
dat het in oktober of november in het Staatsblad had kunnen worden gepubliceerd
en de praktijk zich op een rustige manier op de invoering per 1 januari had
kunnen voorbereiden. Dit betekent niet dat ik een hartstochtelijk pleidooi
voor uitstel houd. Nogmaals, ik sta hier ambivalent tegenover. Ik vind wel
dat de periode tussen van vandaag en 1 januari erg kort is.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Ik mag ook het woord voeren namens de fractie van de ChristenUnie.Indien de vijf voorliggende wetsvoorstellen ook door deze Kamer worden
aanvaard, ligt de weg open voor een aantal tamelijk ingrijpende structurele
veranderingen in de rechtsbedeling, met gevolgen voor zowel rechters, rechtshulpverleners
als burgers. Afgezien van de categorie burgers zal niemand van de overige
betrokkenen met recht en reden kunnen volhouden dat deze veranderingen hen
overvallen, althans niet wat betreft de strekking van de veranderingen.
Er is een lange incubatieperiode aan de voorstellen voorafgegaan. Op sommige
van de voorgestelde veranderingen wordt al vooruitgelopen. Zie de Raad voor
de rechtspraak.Voor onze fracties staat de vraag centraal wat de burger met de voorgestelde
veranderingen opschiet. In meer abstracte termen zouden we de vraag moeten
stellen wat de rechtsstaat te winnen heeft bij accordering van de door de
regering voorgelegde wijzigingen. Want behalve de verhouding overheid/burger
in ruime zin is bij deze voorstellen, zeker bij de voorstellen over de modernisering
van de rechterlijke organisatie, de verhouding tussen de staatsmachten, in
het bijzonder die tussen rechterlijke macht, uitvoerende macht en parlement
aan de orde.Wat de burger betreft gaat het om de vraag of de kwaliteit van de rechtspraak
in ruime zin door de veranderingen zal worden verbeterd. Zal er beter en sneller
recht kunnen worden gedaan in geschillen tussen overheid en burgers (het bestuurs-
en strafrecht) en tussen burgers onderling (het civiele recht)? Voor het tweede
type geschillen zijn uiteraard de voorgestelde wijzigingen in het burgerlijk
procesrecht van bijzondere betekenis. In laatste instantie is het voor de
burger altijd weer de vraag welk vertrouwen hij of zij in de overheid kan
hebben. De relatie overheid/burger staat continu onder een zekere druk. Het
is opmerkelijk dat de burger juist tegen overheidsbeslissingen en overheidshandelingen
steeds vaker een beroep op de rechter doet. Veel burgers blijken weinig vertrouwen
in het openbaar bestuur te hebben, maar nog wel in de rechterlijke macht.
Aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht mag mede daarom geen begin
van twijfel ontstaan. In elk geval mag de overheid zelf niet de oorzaak van
zulke twijfel zijn. Wanneer op het eerste gezicht het beeld ontstaat dat het
bestuur via structurele veranderingen in wetgeving meer greep op de rechterlijke
macht wil krijgen, kan dat vertrouwen in de onafhankelijkheid op de proef
worden gesteld. Alleen de verzekering van de regering dat het om een modernisering
van de beheersmatige aspecten van de rechtspraak gaat, zal niet zonder meer
gerust kunnen stellen. We hebben tot ons genoegen kunnen constateren dat zowel in de schriftelijke
voorbereiding als in het wetgevingsoverleg en bij de plenaire behandeling
van de wetsvoorstellen 27181 en 27182 door de Tweede Kamer uitgebreid aandacht
is besteed aan de verhouding tussen de Raad voor de rechtspraak en de gerechtsbesturen
enerzijds en de minister van Justitie anderzijds. Wij willen ook niet verhelen
dat zowel door wijzigingen van de regering als door het gebruik van het recht
van amendement door de Tweede Kamer ons vertrouwen in de voorstellen is toegenomen.
Zo zijn onzes inziens wat betreft de begrotings- en voteringsprocedure de
in theorie altijd aanwezige risico's van oneigenlijk beïnvloeding van
de rechterlijke macht door de voorgestelde regelingen in elk geval tot een
minimum beperkt. Hetzelfde geldt voor de aanwijzingsbevoegdheden en de bevoegdheden
van de minister terzake van benoeming, ontslag en schorsing van de leden van
de Raad voor de rechtspraak. Ik sluit mij met nadruk aan bij de opmerkingen
van de heer Van de Beeten en Witteveen over de marginale toetsingsbevoegdheid
van de Hoge Raad. Natuurlijk blijven er reserves over de vraag hoe de vastgestelde
procedures bij de toepassing in de praktijk zullen uitwerken. Nu de positionering
van de Raad voor de rechtspraak – ik onderstreep het woord "voor" –
als onderdeel van de rechterlijke organisatie vaststaat en de bevoegdheid
om algemene aanwijzingen te geven zich dient te beperken tot de goede bedrijfsvoering
van de rechterlijke organisatie is er voor ons geen reden, in dit stadium
nog eens uitgebreid aandacht te besteden aan de hoe dan ook netelige kwesties
die hier liggen. De risico's waar de heer Witteveen over gesproken heeft,
zijn niet zonder meer van tafel te vegen. Wat ik nog wel gezegd wil hebben,
is dat zo mogelijk op termijn de normen voor financiering van de rechtspraak
in plaats van in een algemene maatregel van bestuur – zoals deze nu
zal gelden – in de wet moet zijn vastgelegd. Tot besluit merk ik nog
op dat het welslagen van de structurele veranderingen die met de wetsvoorstellen
worden beoogd in hoge mate afhankelijk zal zijn van een cultuurverandering
binnen de rechterlijke organisatie. Wat onze fracties betreft, zitten wij
echter bepaald niet te wachten op een cultuur die enerzijds door hiërarchie
en anderzijds door managementdenken en termen zoals "omzet draaien", "efficiency",
"stukloon" en dergelijke wordt gedomineerd. Vakinhoudelijke professionaliteit
moet vóórop blijven staan. Ik sluit mij aan bij de woorden van
de heer Witteveen over het risico van de rechter-manager.Via de Aanpassingswet modernisering rechterlijke organisatie (27878) en
het Ontwerpbesluit nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen kom ik bij het
onderdeel kantongerechten. In de Wet organisatie en bestuur gerechten is met
name de Wet op de rechterlijke organisatie drastisch onder handen genomen,
met althans voor de rechtspraktijk de belangrijke wijziging dat de kantongerechten
als onafhankelijke gerechten zullen verdwijnen. Hoewel wetsvoorstel 24651
het juist in verband met de voorgestelde integratie van de kantongerechten
en de rechtbanken niet haalde, zullen de kantongerechten nu toch naar de geschiedenisboeken
worden verwezen, ten minste op papier. Zij zullen echter als "sectorkanton"
onderdeel uitmaken van de rechtbanken. Het verschaft ons bijzondere vreugde
dat praktisch is gegarandeerd dat alle huidige kantongerechtlocaties via de
artikelen 2.3.1.2, lid 2, en 2.3.2.1, lid 2, van de nieuwe Wet op de rechterlijke
organisatie zullen worden aangewezen als nevenvestigings- c.q. nevenzittingsplaats
van de desbetreffende rechtbank. Het heeft veel strijd gekost – de voorgaande
spreekster sprak wellicht terecht over een Pyrrusoverwinning – maar
met deze uitkomst kunnen wij ons voorshands verenigen; voorshands, omdat boze
tongen beweren dat de bestuurlijke onderbrenging van de kantonrechter slechts
een opstap zou zijn naar het alsnog opdoeken ervan. Naar komend recht zal
de absolute bevoegdheid van de rechtbanken zijn geregeld in artikel 2.3.1.3
van de nieuwe Wet op de rechterlijke organisatie, luidende: "De rechtbanken
nemen in eerste aanleg kennis van alle burgerlijke zaken, behoudens bij de
wet bepaalde uitzonderingen." Een dergelijke uitzondering zal voortaan niet
zijn dat een zaak tot de absolute bevoegdheid van de sector kanton behoort,
omdat deze immers onderdeel van de rechtbank zal uitmaken. Dat is dan ook
de reden dat de sectorale competentie bepalingen die betrekking
hebben op de kantonrechter nieuwe stijl niet in de Wet op de rechterlijke
organisatie, maar in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zijn ondergebracht,
te weten in de artikelen 2.2A.1 - 2.2A.6 Rv - nieuw.Ik zou nog een enkele opmerking willen maken en een enkele vraag willen
voorleggen met betrekking tot de kantonprocedure. Het eerste wat opvalt, is
dat de nieuwe wettelijke regeling geen afzonderlijke titel of afdeling meer
wijdt aan de kantonprocedure. De bepalingen over het procederen in persoon
zijn straks her en der verspreid in het wetboek te vinden. Wordt in een bepaling
geen onderscheid gemaakt tussen de kantonprocedure en de procedure in procureurzaken,
dan geldt die bepaling voor beide. In het andere geval wordt expliciet onderscheid
gemaakt. Is de minister het met mij eens dat een nadeel van het ontbreken
van een eigen regeling is dat niet snel een overzicht kan worden verkregen
van de specifiek voor kantonzaken geldende regels? Een nadeel ten opzichte
van de huidige situatie.Voorzitter. Op 1 oktober 2001 is een landelijk rolreglement voor de civiele
rol op de kantongerechten in werking getreden. Zonder dat reglement zou na
de bestuurlijke onderbrenging met recht kunnen worden gezegd dat het landelijk
rolreglement voor de rechtbanken ook gaat gelden voor de sectoren kanton binnen
die rechtbanken. Gegeven het reglement voor de kantongerechten kan men daarover
twijfelen. Verdient het derhalve geen aanbeveling dat tijdig duidelijk wordt
hoe rechtbanken met deze mogelijke tweedeling als gevolg van de onderscheiden
rolreglementen zullen omgaan?Een laatste punt betreffende kantonzaken raakt het appèl in verband
met het overgangsrecht. Consequentie van de bestuurlijke onderbrenging van
de kantongerechten bij de rechtbanken is dat het hoger beroep van een kantongerechtvonnis
voor het gerechtshof zal dienen te worden gebracht, zodat de rechtbanken hun
functie van appèlrechter zullen gaan verliezen. Overgangsartikel VII
van wetsvoorstel 26855 bepaalt in lid 2 eerbiedigende werking ten aanzien
van de mogelijkheid van het aanwenden van rechtsmiddelen tegen een vóór
inwerkingtreding tot stand gekomen rechterlijke beslissing en ten aanzien
van de appèltermijn. Als nu een kantongerechtvonnis in een zaak over
een waardevordering met een geldelijk belang boven de ƒ 3500 maar onder
de nieuwe appèllabiliteitsgrens van € 1750, op 1 december
2001 wordt gewezen, dan kan daarvan hoger beroep worden ingesteld –
want dat is zo voorzien in artikel 38 RO – tot en met 1 maart 2002,
gezien de in artikel 339, lid 1, Rv, bepaalde appèltermijn, die overigens
niet afwijkt van de nieuwe. Dat hoger beroep moet voor de rechtbank worden
gebracht, want aldus bepaalt artikel 54, sub 2, RO. Dat is dus dezelfde rechtbank,
waarbij het betreffende kantongerecht een maand na zijn vonnis is ondergebracht.
Als appellant nu op 31 december 2001 de appèldagvaarding doet uitbrengen,
wordt de gehele appèlinstantie op grond van overgangsartikel VII, lid
1, beheerst door huidig procesrecht, terwijl het komende procesrecht van toepassing
zal zijn als diezelfde appèldagvaarding op 2 januari 2002 wordt uitgebracht.
Nog ingewikkelder wordt het als het vonnis van de kantonrechter van 1 december
een tussenvonnis is, de rechtbank het tussenvonnis bekrachtigt en het eindvonnis
na 1 januari 2002 wordt gewezen. Kortom, moet op dit punt niet nog eens naar
de toepassing en uitleg van overgangsartikel VII, lid 2, wordt gekeken of
wil de minister dit met een gerust hart aan de betreffende rechters overlaten?Door de PvdA-fractie zijn in het voorlopig verslag vragen gesteld over
de wijzigingen van de Wet gemeentelijke basisadministratie, met name van artikel
100. Door de VVD-fractie is in het nader voorlopig verslag geconstateerd dat
in wetsvoorstel 26855 geen expliciete aandacht wordt besteed aan een vlotte,
simpele procedure voor kleine en/of onbetwiste vorderingen. Er bestaat een
verband tussen beide punten. Van mijn kant wil ik er nog eens op attenderen
dat in 1991 het simpele gerechtelijk bevel tot betaling is vervallen en dat
thans hetgeen daarvoor in de plaats moest komen, de formulierdagvaarding,
ook weer wordt geëlimineerd. De regering lijkt niet tot een speciale
nieuwe voorziening te bewegen. Als gewezen wordt op de EG-richtlijn van 29
juni 2000 betreffende betalingsachterstand bij handelstransacties die voor
8 augustus 2002 in Nederlandse wetgeving moet zijn omgezet, verweert zij zich
met de stelling dat de richtlijn niet dwingt tot een specifieke incassoprocedure.
Zij verwijst op haar beurt naar een onderzoek in het kader van de komende
fundamentele herziening van het burgerlijk procesrecht. Voor ons is het de
vraag of de regering zich op deze wijze niet wat al te gemakkelijk van de
zaak afmaakt door deze naar de verre toekomst te verschuiven. Kan er bijvoorbeeld
voorlopig voor dit type vorderingen niet iets gedaan worden in de sfeer van
het griffierecht? Ik vermoed dat met name de substantiële verhoging daarvan
een rol heeft gespeeld in de achterliggende tijd.Dan is er ten slotte nog de datum van inwerkingtreding van al deze voorstellen.
Bij brief van 13 november jongstleden heeft de vaste commissie voor Justitie
van deze Kamer de minister meegedeeld dat zij niet het optimisme deelt over
de voorbereiding van de praktijk op het nieuwe procesrecht, terwijl zij niet
ziet welk argument dwingt tot invoering per 1 januari aanstaande. Diverse
belanghebbende groeperingen hebben zich inmiddels over dit punt laten horen.
Ook de minister heeft bij brief van 27 november, zich mede baserend op bedoelde
reacties, gereageerd. Hij ziet voor uitstel van de inwerkingtreding van dit
wetgevingscomplex geen enkele aanleiding. Het lijkt ons niet zo zinvol om
alle argumenten contra invoering per 1 januari nog eens over het voetlicht
te brengen. Ook de minister kent de brief van een drietal praktijkjuristen,
een rechter-plaatsvervanger, een advocaat-generaal bij de Hoge Raad en een
advocaat van een niet onvermaard kantoor, van 19 november jongstleden, die
op ons een tamelijk overtuigende indruk heeft gemaakt. Wij nodigen de minister
uit, de in deze brief genoemde argumenten te ontzenuwen.Ter afronding nog slechts één opmerking van onze kant. Ons
is van verschillende kanten te verstaan gegeven dat het hoogst ongewenst is
om niet alle wetsvoorstellen op dezelfde datum in werking te laten treden.
Het argument om vast te houden aan 1 januari 2002, namelijk dat de Raad voor
de rechtspraak uitziet naar formele oprichting op die datum, weegt voor onze
fracties in het geheel van argumenten pro en contra bepaald niet het zwaarst.
Wij zien met belangstelling uit naar de reactie van de minister
op onze opmerkingen en vragen.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter. Al bij de schriftelijke voorbereiding van het wetsontwerp
over de herziening van het burgerlijk procesrecht heeft de fractie van de
Partij van de Arbeid aangegeven dat zij positief staat tegenover het voorliggende
wetsvoorstel. De leden van mijn fractie denken dat het wetsvoorstel in elk
geval enigszins zal bijdragen aan vereenvoudiging, deformalisering en verhoging
van de efficiency van het civiele proces, zoals het beoogt. De heer Van de
Beeten heeft opgemerkt dat efficiency wel een deugd is, maar niet de enige
deugd. Daar was ik het best mee eens, maar ik meen wel dat zowel de burgers
als de samenleving als geheel welvaren bij de verbeteringen die dit wetsvoorstel
inhoudt. Wij achten het van belang dat de zorgvuldigheid niet uit het oog
wordt verloren. Indien een zaak meer tijd of meer proceshandelingen vergt
dan het strikte minimum, moet de gelegenheid worden geboden om daaraan tegemoet
te komen. Die gelegenheid biedt het wetsontwerp ook.Mede met het oog op de zorgvuldigheid, die wij van groot belang achten,
juichen wij het toe dat de regering pas na nadere studie en discussie verdergaande
herzieningen wil voorstellen. Wij vernemen graag hoe het staat met de herbezinning.
Is het nog steeds de bedoeling dat in het voorjaar een interim-rapportage
over de voortgang wordt uitgebracht, zoals de minister in de Tweede Kamer
heeft verklaard? Verder vernemen wij graag van de minister hoe de herbezinning,
waarover in het najaar van 2002 een richtinggevende notitie klaar moet liggen,
zich verhoudt tot de geplande evaluatie van de nu voorliggende herzieningen.
Als ik het goed heb begrepen, is daarbij in een termijn van vijf jaar voorzien.
De wereld en het denken staan in die vijf jaar natuurlijk niet stil, maar
er moet toch enig verband zijn tussen de evaluatie en de herbezinning?In dit plenaire debat wil ik nader ingaan op enkele punten die door ons
bij de schriftelijke voorbereiding aan de orde zijn gesteld. Ik hanteer daarbij
de volgorde van het voorlopig verslag en het verslag.Ik ga eerst in op de incassoprocedure. Collega Holdijk heeft daar al aandacht
aan geschonken. Twee aspecten daarvan wil ik bespreken. Het eerste is dat
dit wetsontwerp niet voorziet in de door velen gevoelde behoefte aan een incassoprocedure.
Dat vinden wij jammer. Als second best vinden wij het een goede zaak dat de
regering dit onderwerp aan de orde gesteld wil zien bij de herbeziening van
het procesrecht. Gelet op de aandacht voor mogelijkheden tot snelle afhandeling
van incassozaken in Europees verband, mag dit niet al te lang meer duren.
In antwoord op vragen van de fractie van de VVD heeft de regering aangegeven
dat het Nederlands procesrecht al geheel voldoet aan het Europese criterium
dat normaliter een executoriale titel moet kunnen worden verkregen binnen
90 dagen. Wij vragen ons af of die redenering sluitend is. Weliswaar wordt
85% van de verstekzaken binnen 90 dagen afgedaan, maar dat is minder dan 100%.
Bovendien worden niet alle incassozaken bij verstek afgedaan. Het komt ook
voor dat de gedaagde wel verschijnt en al dan niet serieus verweer voert.
Weet de minister in hoeveel zaken dat het geval is? Is de stelling dat de
Nederlandse procedure nu al voldoet aan het Europese criterium dan wel juist?Het tweede aspect dat ik aan de orde wil stellen is de zijdelings verwante
vraag naar de mogelijke gevolgen van de wijziging van artikel 100 van de Wet
GBA. In de nadere memorie van antwoord worden nogal wat vraagtekens gezet
bij de berekeningen van mevrouw Freudenthal in haar artikel in het NJB. Daarin
slaat zij alarm over de grote toestroom van zaken die het gevolg kunnen zijn
van de wijziging van artikel 100 van de Wet GBA. Bij die beantwoording wordt
wel verbazingwekkend makkelijk voorbijgegaan aan de berekeningen van de auteur,
die gegrond zijn op een recent wetenschappelijk proefschrift, waarnaar het
NJB-artikel verwijst. Wij zijn blij dat er tot nu toe geen signalen van een
grote toestroom van zaken zijn, maar de periode sinds 1 september 2001 is
ook wel erg kort. Het lijkt ons van belang dat de minister de vinger aan de
pols houdt op dit punt. Wij zouden ook graag zien dat de minister ingaat op
de door Freudenthal aan de orde gestelde vraag, of het wegvallen van de mogelijkheid
gegevens van het GBA te achterhalen niet zal leiden tot onzorgvuldige en malafide
praktijken.De minister heeft er in eerdere stukken op gewezen dat de wijziging van
de wet GBA in overeenstemming was met de wensen van de PvdA-fractie in de
Tweede Kamer, die zich zorgen maakte over de verkoop van gegevens uit de basisadministratie
aan instanties die de gegevens voor commerciële doeleinden willen gebruiken.
Die zorgen leven ook bij mijn fractie. In het onderhavige geval gaat het echter
om een legitiem niet-commercieel doel, te weten de incasso van niet-betwiste
geldvorderingen. Zolang de gegevens daadwerkelijk voor dat doel worden gebruikt,
is er vanuit het oogpunt van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
geen enkel probleem, zo vond de Registratiekamer. Hoe denkt de minister over
de suggestie van de Registratiekamer om gegevens uit de basisadministratie
wel te verstrekken aan commerciële incassobureaus en handelsinformatiebureaus
die zich gebonden hebben aan bepaalde voorschriften? Concluderend vragen wij
ons ernstig af of de wijziging van het GBA op dit punt wel goed doordacht
is. Ziet de minister van Justitie hierin geen aanleiding om deze kwestie nog
eens op te nemen met zijn collega Van Boxtel?Een volgend punt is de openbaarheid van de zitting. Over dit onderwerp
hebben wij al twee rondes schriftelijk van gedachten gewisseld met de minister,
nadat ook de Partij van de Arbeid-fractie in de Tweede Kamer aandacht had
besteed aan het onderwerp. Wij blijven van mening dat de regeling in het Wetboek
van Strafvordering over de te volgen procedure in het geval van sluiting van
de deuren, helderder is dan die in het Wetboek van Rechtsvordering. Met name
is in het Wetboek van Strafvordering beter gewaarborgd dat voor het geïnteresseerde
publiek duidelijk is hoe de beslissing van de rechtbank tot sluiting van de
deuren wordt genomen. Ik ben het wel met de regering eens dat het niet in
de rede ligt, de pers daarover te horen. Maar in beginsel dient de pers, als
deze belangstelling heeft – hetgeen natuurlijk in civiele zaken veel
uitzonderlijker is dan in strafzaken, maar desalniettemin, bijvoorbeeld
bij kort gedingen, met regelmaat voorkomt – te weten wat de argumenten
zijn die de rechter gewogen heeft en hoe de rechter zijn of haar beslissing
motiveert. Hetzelfde geldt als anderen dan de pers, bijvoorbeeld familieleden,
kennissen of vrienden van een van de partijen aanwezig zouden willen zijn.
Het gaat niet om denkbeeldige zaken en de criteria die de wet stelt, die overigens
dezelfde zijn als in strafzaken, laten veel ruimte.Een complicerende factor in civiele zaken is dat het OM als vertegenwoordiger
van het algemeen belang niet op de zitting aanwezig is. Ik zeg niet dat het
ontbreken van een duidelijke wettelijke regeling op het moment tot grote problemen
leidt. Een beetje rechter redt zich er wel mee. Ik zeg wel dat de wetgever,
gezien het fundamentele karakter van de openbaarheidseis, er goed aan zou
doen om ook in civiele zaken de procedureregels helder op schrift te stellen.
Als de minister toch verder gaat herbezinnen over de mogelijkheden van een
nadere harmonisatie met "eventueel het strafprocesrecht" – zoals hij
in de memorie van antwoord heeft aangegeven – zou hij dit onderwerp
mee kunnen nemen. Wat vindt de minister daarvan?Ik kom te spreken over de aangifte door de rechter. De Hoge Raad heeft
inmiddels de uitspraak gedaan waarop de minister wilde wachten. Het komt ons
voor dat de vier zaken die nu door de Hoge Raad beoordeeld zijn, nog heel
veel ruimte openlaten, evenals trouwens de motie van de Tweede Kamer, die
immers uitdrukkelijk refereert aan goede procesorde en uitvoerbaarheid. In
de door de Hoge Raad recentelijk besliste zaken speelde met name een rol dat
valse stukken werden overgelegd, die de waarheidsvinding belemmerden. In dit
soort zaken ligt aangifte door de rechter meer in de rede dan in zaken waarbij
partijen de rechter juiste informatie verschaffen waaruit het vermoeden van
een strafbaar feit rijst. Bij de schriftelijke voorbereiding gaven wij al
een paar aandachtspunten aan die een rol zouden moeten spelen. De minister
heeft gezegd, deze mee te zullen nemen. Nu willen wij ons ertoe beperken de
minister te vragen naar zijn voornemens.Ik kom bij het onderwerp verslaglegging van het verhandelde. Aan het wetsvoorstel
liggen allerlei nobele doelen ten grondslag, zoals modernisering en bevordering
van efficiency. Verder wordt harmonisering van verschillende soorten procesrecht
in de toekomst bepleit. De regels die nu zijn vastgelegd in 2.1.11 en 2.8.33
zijn grotendeels de al lang geldende civiele procesrechtelijke regels. Maar
zijn dit nu ook de meest wenselijke? In de rechtspraktijk wordt het dicteren
van PV's en het voorlezen daarvan aan partijen veelal als tijdrovend ervaren
en worden er allerlei manieren bedacht om efficiënter te werk te gaan.
De regels betreffende de comparitie zijn op verzoek van de NVVR al enigszins
aangepast en maken het mogelijk dat ondertekening door partijen achterwege
blijft. De bepalingen met betrekking tot het getuigenverhoor laten dat nog
steeds niet toe. Het is opvallend dat de manier waarop verslag wordt gelegd
van een comparitie en een getuigenverhoor in een civiele handelszaak, namelijk
door achteraf dicteren van een verslag door de rechter, afwijkt van de manier
waarop dat gebeurt in een strafproces, een familiezaak, een kort geding en
een bestuursprocedure, om maar te zwijgen van een vergadering van enig belang.
Daar wordt het verslag opgemaakt door een notulerend griffier of door een
notulist. Waarom dit verschil, zo vraag ik mij af? Ligt het, zeker nu de comparitie
in een handelszaak waarin niet meer geconcludeerd wordt het karakter krijgt
van een mondelinge behandeling in andere zaken, niet voor de hand dat niet
de rechter, die ook bezig is met het vaststellen van de feiten, het helder
krijgen van de juridische punten en het bezien van de schikkingsmogelijkheden,
een verslag dicteert of zelf maakt, maar dat dit gebeurt door een griffier?
En is het dicteren van een verklaring achteraf nu echt de beste weg om deze
vast te leggen? Is er eigenlijk een goede verklaring voor de verschillende
procesgangen anders dan het verschil in historie? Is het niet de moeite waard
om eens te bekijken of het civiele proces op zijn minst meer ruimte moet laten
voor andere varianten van verslaglegging? Wij zijn het niet met de minister
oneens als hij zegt dat de gangbare werkwijze in Nederland heel behoorlijk
functioneert, maar deze is gedeeltelijk een andere dan de wetgever voor ogen
staat en kan bovendien licht verbeterd worden. Ik krijg graag een reactie
van de minister.Per post ontvingen wij een brief van de minister waarin hij uiteenzet
dat hij invoering per 1 januari verantwoord en noodzakelijk vindt. Wij horen
nog wel graag een reactie van de minister op de brief van een aantal zeer
terzake kundige mensen. Met belangstelling wacht ik het antwoord van de minister
af.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter. Ik zal spreken over de wetsvoorstellen 27181,
de Wet organisatie en bestuur gerechten en 27182, de Wet Raad voor de rechtspraak.
Mevrouw Broekers-Knol zal het hebben over het wetsvoorstel 26855, Herziening
procesrecht burgerlijke zaken.Ik dank de minister voor de uitvoerige beantwoording van de schriftelijke
inbreng. Om geen onduidelijkheid te laten bestaan, heeft de VVD-fractie al
bij de schriftelijke voorbereiding laten weten achter beide wetsvoorstellen
te staan. De VVD-fractie ziet deze wetsvoorstellen als het voorlopige eindpunt
van een ontwikkeling die zich al geruime tijd voltrekt. Ik was ooit lid van
de commissie-Donner en mijn gedachten gaan uit naar het begin van de jaren
negentig toen wij aan de reorganisatie van het openbaar ministerie werkten.
Daarvoor was een fraaie zinsnede bedacht, te weten "van een organisatie van
professionals naar een professionele organisatie". Het rapport dateert van
1994. Ik herinner mij nog goed dat wij destijds al zeiden dat de beweging
die toen in gang werd gezet bij de staande magistratuur zich geleidelijk ook
bij de zittende magistratuur zou voordoen. Die heeft zich inderdaad gemanifesteerd.
Ik verwijs naar de projecten ZM 2000, toekomst ZM en natuurlijk vooral naar
het rapport van de commissie-Leemhuis. In die rapportage was al te lezen dat
het ging om een eigen verantwoordelijkheid voor de rechtsprekende macht ten
aanzien van de rechterlijke organisatie als geheel. Er werd gewezen op de
gerechtsbesturen en de Raad voor de rechtspraak kwam ook ter sprake. In die
zin – dat is absoluut niet pejoratief bedoeld – zijn beide wetsvoorstellen
niet verrassend. Wij steunen die ontwikkeling en beide wetsvoorstel len,
in zoverre zij die ontwikkeling schragen.De plenaire behandeling is een goede gelegenheid om op een aantal hoofdpunten
de minister te bevragen. Ik zal hierbij een zestal punten aan de orde stellen.
Het eerste punt is van zeer algemene strekking: steeds vaker zien wij dat
wetgeving eerder het sluitstuk van de invoering van nieuwe arrangementen vormt
dan dat de invoering sluitstuk van wetgeving is. De recente ontwikkelingen
rond de reorganisatie van de rechterlijke macht zijn daarvan een perfect voorbeeld:
een langdurige, administratief en organisatorisch zorgvuldige voorbereiding.
Ik wijs in dit verband op de projecten ZM 2000, de toekomst ZM, de commissie-Leemhuis,
het programma Versterking rechterlijke organisatie en de commissie-Meijerink
die het rapport met de bijna autarkische titel "Recht van spreken" opstelde.
Op dat traject valt niets af te dingen. Momenteel wordt echter de Raad voor
de rechtspraak aan de orde gesteld, waarbij het nieuwe woord "kwartiermakers"
geïntroduceerd wordt. Kwartiermakers zijn benoemd en reeds actief werkzaam
en de organisatie wordt in hoog tempo opgetuigd. De voorzitter van de Raad
voor de rechtspraak laat zich duchtig horen in soms gevoelige kwesties. Wij
weten natuurlijk dat het in de praktijk bijna niet anders kan. Wij herinneren
ons in dit verband de reorganisatie van de politie, vijf jaar voorafgegaan
aan de invoering van de politiewet. Daarbij werd beargumenteerd dat die wet
moest worden geregeld omdat zaken in gang waren gezet. Ook de Tweede Kamer
ging hierin mee bij het huidige traject door tevreden te zijn met halfjaarlijkse
voortgangsrapportages. Zorgvuldigheid is echter juist geboden bij wetsvoorstellen
die betrekking hebben op de inrichting van een van de machten van de trias
politica, zeker als daarbij de onderlinge relaties tussen die machten aan
de orde zijn. Dergelijke ontwikkelingen mogen niet al te gewoon worden.De voorgestelde systematiek ten aanzien van de Raad voor de rechtspraak
is gekenschetst als een typisch tussenmodel voor de rechterlijke macht. Ik
eigen mij de uitvoerige beschouwing van collega Witteveen wat dit onderwerp
betreft niet toe, maar ik zal wel kort ingaan op één punt. De
Raad voor de rechtspraak krijgt veel bevoegdheden maar niet de bevoegdheid
om rechters te benoemen. Om die reden vraagt mijn fractie zich af: waar gaat
het bij de Raad voor de rechtspraak precies om? In het wetgevingsproces over
de benoeming van de leden van de gerechtsbesturen is het advies van de Raad
voor de rechtspraak inmiddels geëvolueerd naar het recht van aanbeveling.
De onafhankelijkheid van de zittende magistratuur moet gewaarborgd worden,
maar tot hoe ver? De eigen verantwoordelijkheid van de rechterlijke macht
voor de eigen organisatie moet versterkt worden, maar tot hoe ver? Kan de
minister aangeven of hij ook voor de zittende magistratuur een ontwikkeling
van een organisatie van professionals naar een professionele organisatie voor
ogen heeft, hetgeen bij de reorganisatie van het openbaar ministerie aan de
orde is geweest? Verwacht de minister dat zich een stelsel ontwikkelt waarin
de raad te zijner tijd een benoemingsrecht krijgt? Welke kant gaan wij op?
Blijven wij wellicht in het tussenmodel hangen? In de wetstekst wordt het
onderscheid, zo niet de scheiding tussen bedrijfsvoering en de kwaliteit en
toegankelijkheid van de rechtspraak als begin- en eindpunt aangebracht om
de rechterlijke onafhankelijkheid te garanderen. In de memorie van antwoord
brengt de minister naar voren dat een strikte scheiding niet alleen in de
rede ligt, maar eenvoudigweg noodzakelijk is. Integraal management bij de
gerechten stoelt nu juist op het beginsel dat de bedrijfsvoering en de kwaliteit
van de rechtspleging onverbrekelijk met elkaar verbonden zijn. Het gaat om
het in elkaar vervloeien van bedrijfsvoering en kwaliteit van de rechtspleging.
Uit onderzoek blijkt dat. Ik wijs op WODC-onderzoek en vergelijkend onderzoek
in Nederland en Australië. Het aanbrengen van die strikte scheiding is
nodig om de grenzen te stellen aan de mogelijke beïnvloeding door de
minister en mutatis mutandis de Raad voor de rechtspraak.Specifieke voorbeelden zijn al meermalen aan de orde geweest, in het bijzonder
openings- en sluitingstijden van griffies. Ook andere casuïstiek is mogelijk
waarbij aanwijzingen van de minister een directe invloed hebben op de kwaliteit
en toegankelijkheid van de rechtspraak. Het gaat dan om aanwijzingen ten aanzien
van de bedrijfsvoering met directe doorwerking op de kwaliteit. Het vertoont,
ook in de memorie van antwoord, veel gelijkenis met de verhouding tussen gezag
en beheer bij de politie. Daar werkt het onderscheid niet altijd naar wens.
Dat is daar vervelend, maar bij de rechterlijke macht gaat het ook nog eens
om het garanderen van de onafhankelijkheid van de rechter, om de verhoudingen
van de machten, om iets heel zwaars. De verwijzing naar de artikelen 2.1.8a
en 2.1.9 van de Wet op de rechterlijke organisatie stelt ons niet gerust.
Het gaat om openingstijden en dagen van de griffie. Als zo'n voorbeeld reden
is geweest voor een interventie via een derde nota van wijziging, wat staat
ons dat nog te wachten? Krijgen wij in de loop der jaren dit soort punten
voortdurend terug? Collega Witteveen stelde een vraag over de negatieve nacalculatie.
Het is een voorbeeld dat in dit huis op tafel wordt gelegd.Ik kom te spreken over de systematiek in de verhouding tussen de minister
en de rechterlijke organisatie. De regeling van de relaties tussen de minister
en de rechterlijke organisatie deed ons op verschillende punten denken aan
constructies uit de sfeer van de zelfstandige bestuursorganen. Wij waren daarover
wat ongerust en natuurlijk speelt hierbij zijdelings een rol dat wij al een
beetje denken aan allerlei nieuwe ontwikkelingen op dit vlak waarbij de zelfstandigheid
van deze bestuursorganen nogal eens onder druk lijkt te kunnen komen. Mijn
fractie wordt in de memorie van antwoord ietwat gekapitteld: de vergelijking
gaat niet helemaal op omdat de rechterlijke macht een constitutioneel gewaarborgde
positie toekomt. Dit bedoelden wij in onze schriftelijke inbreng natuurlijk
ook en wij zouden zelfs niet zozeer willen spreken van "niet helemaal" als
wel van "helemaal niet". Wij kunnen met een arrangement op dit punt dat doet
denken aan het arrangement bij zelfstandige bestuursorganen, zelfs als dat
maar voor een gedeelte geldt, niet werken. Wij zijn er dan ook tevreden over
dat de minister hierop met stelligheid de nadruk legt.Dit neemt echter niet weg dat het een opvallende overeenkomst blijft,
bijvoorbeeld als het gaat om een algemene verantwoordelijkheid van de minister
voor het goed functione ren van de organisatie waarom het gaat.
Maar wat is "algemeen" in deze tijd, waarin algemeen en specifiek en algemeen
en incidenteel soms razendsnel in elkaar overvloeien? Ik meen dat de minister
hier in verband met andere bestuursorganen alles van weet.Ik kijk nog naar een ander punt, het instrument van de ministeriële
aanwijzing aan de zittende magistratuur, ook iets wat veel voorkomt. De expliciet
opgenomen onthoudingsplicht en het amendement-Van Oven/Vos over het openstellen
van beroep op de Hoge Raad tegen een besluit tot schorsing of ontslag van
leden van de raad en van gerechtsbesturen onderstrepen het bijzondere karakter
van de relatie tussen minister en rechtelijke organisatie. Ze zijn daar ook
voor bedoeld. Maar als die relatie een bijzonder karakter heeft, kan de minister
dan wel zijn verantwoordelijkheid voor het goed functioneren van de rechterlijke
organisatie ten volle tot gelding brengen? Eigenlijk is er sprake van een
voortdurende spagaat, van steeds maar balanceren. Dit beseffen wij ook, maar
toch zouden wij hierover nog iets van de minister willen horen.Dank voor de duidelijke reactie van de minister op onze vraag over de
rol van de Tweede Kamer bij een onverhoopte patstelling tussen minister van
Raad voor de rechtspraak, en dan vooral bij budgetteringskwesties. Dit raakt
de kern van de trias politica, in dit geval op Nederlandse grondslag, zodat
het een kwestie van checks and balances is, meer dan een echte scheiding der
machten. Deze lijn kan, mag en moet ook, maar het valt ons wel op dat de minister,
voor het geval er een beroepsgang zou worden opengesteld bij een geschil met
de Raad voor de rechtspraak, wat hij niet wil, er het meest voor zou voelen,
daarvoor de afdeling Bestuursrecht van de Raad van State in te schakelen.
Het gaat immers om zaken die in materieel opzicht nog het meest overeenkomen
met besluiten die onder de Algemene wet bestuursrecht vallen. De VVD-fractie
vindt deze adstructie toch wel relevant, want ook al blijft het bij een hypothese,
het trekt bestuur en rechterlijke macht toch wel heel dicht naar elkaar toe.
Het doet ons denken aan de opmerkingen van onze collega Van de Beeten over
de toetsing door de Hoge Raad van een eventueel besluit tot schorsing of ontslag
van leden van de Raad voor de rechtspraak en de gerechtsbesturen. Hij vraagt
naar een procedure sui generis. Ik denk ook aan de verhouding tussen bestuur
en rechterlijke macht. Moeten die twee niet wat meer uit elkaar gehaald worden?Ik wil nog kort spreken over de rol van het college van afgevaardigden
bij geschillen tussen gerechtsbesturen en de Raad voor de rechtspraak. De
minister lijkt het in de beantwoording van de vraag die wij in de schriftelijke
inbreng hebben gesteld, het er eigenlijk wel met ons over eens dat het college
qua samenstelling en vertegenwoordiging niet echt is aan te merken als neutraal
bemiddelaar of beslechter van dat soort geschillen. Op onze beurt zijn wij
het ermee eens dat de minister de zaken hier primair aan de rechterlijke macht
wil laten. Dit is prima. Toch doet zich hier iets voor van wat wel eens de
wet van de bestuurlijke drukte wordt genoemd. Het is nogal wat wat er allemaal
langstrekt: gerechtsbesturen, presidentenvergaderingen, de ondernemingsraad
en dan ook nog eens het college van afgevaardigden. Mogen wij weten aan wie
de minister denkt bij de door hem genoemde externe partij die eventueel kan
bemiddelen tussen gerechtsbesturen en de raad als het college geen resultaat
boekt? Mogen wij in elk geval aannemen dat er in de evaluatie van de nieuwe
organisatie, waarop ook andere fracties aandringen, aandacht wordt geschonken
aan de noodzaak dan wel in sterke mate overbodigheid van bepaalde overleg-
en bemiddelingsarrangementen? Wij geven het de minister graag toe dat deze
heel nuttig kunnen zijn in de opmaat naar zo'n nieuwe organisatie, maar het
is de vraag of zij die functie niet al snel hebben vervuld.De wetsvoorstellen die voor ons liggen, zijn evenwichtig en geven een
voortreffelijke ontwikkeling aan. De frase dat de wetsvoorstellen evenwichtig
zijn, stelt de zaken misschien te eenvoudig voor. Wat vooral opvalt, zijn
de vele arrangementen die zich stelselmatig kenmerken door eigen evenwichten.
De opdracht zal dus zijn om in de praktijk de vele evenwichten goed met elkaar
te verbinden. Dit zal het nodige vragen van alle druk bezette betrokkenen.
Ook wij zien dan ook graag een weloverwogen monitoring en evaluatie tegemoet
van de manier waarop het er in de komende jaren aan toegaat.Wij wachten het antwoord van de minister op een aantal van onze principiële
vragen met belangstelling af.De voorzitter:Ik geef nu het woord aan mevrouw Broekers-Knol en maak de Kamer erop attent
dat zij haar maidenspeech houdt.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Als nummer 7 op de sprekerslijst over dit onderwerp voel ik
mij enigszins zoals de zesde vrouw van Hendrik VIII, Katharine Parr: "I'm
aware that something is expected from me, but how, how can I make a difference?"Als ik aan civiele procedures denk, komt bij mij een parafrase van de
bekende dichtregel van Marsman boven: denkend aan procedures zie ik civiele
zaken traag door oneindig laagland gaan. Die traagheid kost veel geld en levert
ergernis en onvrede op bij alle betrokken partijen: particulieren, bedrijfsleven
en rechterlijke macht.De heer Van de Beeten gaf een voorbeeld van tekeningen uit Vanity Fair.
Ik heb een dergelijk voorbeeld: sinds jaar en dag hangt er in mijn werkkamer
een prent van Daumier, waarop drie rechters en een advocaat staan afgebeeld.
De rechters zitten knikkebollend, met gesloten ogen achter de tafel, terwijl
de advocaat gepassioneerd een vlammend betoog houdt om de rechters te overtuigen
van het gelijk van zijn cliënt. Met het wetsvoorstel dat thans voor ons
ligt, zal een dergelijk tafereel zich in de Nederlandse rechtszalen niet gauw
kunnen voordoen, in ieder geval niet in procedures in eerste aanleg. De strekking
van het wetsvoorstel is namelijk om korte metten te maken met traagheid en
inefficiëntie. Het wetsvoorstel beoogt het burgerlijk procesrecht in
eerste aanleg te vereenvoudigen, te deformaliseren, te moderniseren, te harmoniseren
en efficiënter te maken. De fractie van de VVD is het met die doelstelling
eens. In mijn bijdrage van vandaag zal ik nader ingaan op enkele punten die
al eerder door mijn fractie in het nader voorlopig verslag zijn aan gesneden.
Tevens zal ik nog een enkel ander punt aanstippen waarover mijn
fractie graag de mening van de minister zou vernemen.Ik hecht eraan om namens mijn fractie waardering uit te spreken jegens
de minister en zijn ambtelijke staf voor de deskundige, degelijke wijze waarop
in een relatief kort tijdsbestek deze vrij omvangrijke wetgevingsoperatie
tot stand is gebracht.Ik zal nu een aantal concrete vraagpunten de revue laten passeren. Ik
herinner maar even aan Katharine Parr en ga beginnen met de incassozaken,
waarover al door anderen is gesproken. Bij het nader voorlopig verslag heeft
mijn fractie de minister gevraagd naar een simpele, vlotte incassoprocedure
voor kleine of onbetwiste of kleine en onbetwiste vorderingen. In het wetsvoorstel
is daarvoor geen regeling opgenomen. De minister heeft daarop geantwoord dat
de schuldeiser door middel van een verstekprocedure binnen de termijn van
de EG-richtlijn betalingsachterstand een executoriale titel kan krijgen. Dit
is inderdaad een mogelijkheid, maar dit biedt niet een voldoende oplossing.
Er moet dan namelijk wel een dagvaarding worden uitgebracht volgens de daaraan
gestelde eisen – onder andere substantiëringseis van artikel 2.3.1,
lid 3 – en dat is in ieder geval voor kleine vorderingen overspannen,
jaagt de eiser op kosten en draagt er niet toe bij de werklast van de rechterlijke
macht te verlichten. De minister heeft toegezegd bij de fundamentele herbezinning
op het burgerlijk procesrecht aan de incassoprocedure aandacht te besteden.
Overigens had de minister ook reeds in 1996 toegezegd naar aanleiding van
het nader rapport naar aanleiding van het Advies van de Raad van State over
het inmiddels ingetrokken wetsvoorstel 24651 dat hij nader onderzoek zou doen
naar een goedkope, eenvoudige procedure voor incassozaken. Namens de VVD-fractie
wil ik er bij de minister op aandringen, niet te wachten met een wettelijke
regeling voor de incassoprocedure tot de fundamentele herbezinning en op korte
termijn met een voorstel te komen.Er is nog een probleem met de incasso en dit hangt samen met de GBA. Incassobureaus
kunnen voor adressen niet meer aankloppen bij de GBA. Pas als daadwerkelijk
naar de rechter wordt gestapt, worden adressen beschikbaar gesteld. Een en
ander betekent dat incassobureaus gedwongen worden de incassofase te laten
voor wat deze is en rauwelijks – zonder ingebrekestelling – te
dagvaarden. De rechterlijke macht wordt hierdoor extra en naar het oordeel
van mijn fractie onnodig belast. Kan de minister aangeven welke oplossing
hij ziet voor de overbelasting bij de rechterlijke macht ten gevolge van het
niet toegankelijk zijn van de gemeentelijke basisadministratie voor incassobureaus?In artikel 2.3.1, lid 2, sub a, is voor eiser een verplichte woonplaatskeuze
opgenomen in de plaats waar de rechter zitting houdt. Indien daaraan niet
wordt voldaan, is het exploot van de dagvaarding nietig volgens artikel 2.3.9,
lid 1. Deze bepaling met de daaraan gekoppelde nietigheid lijkt ons in de
huidige tijd enigszins achterhaald. Wat heeft de minister doen besluiten deze
bepaling te handhaven?Een volgend punt betreft de conclusie van antwoord in reconventie. In
de nieuwe opzet gaat een procedure als volgt: dagvaarding, conclusie van antwoord,
comparitie van partijen, vonnis. De gedaagde kan komen met een eis in reconventie
(artikel 2.5.1). Het zou logisch zijn als vervolgens de eiser de mogelijkheid
zou hebben van een conclusie van antwoord in reconventie. Daarin is echter
in de wet niet voorzien, althans dat blijkt niet uit artikel 2.5.3, hetgeen
overigens is erkend door een van de wetgevingsambtenaren tijdens de jaarvergadering
van de Nederlandse Orde van Advocaten op 28 september jongstleden. Het fundamentele
beginsel van hoor en wederhoor komt hierdoor wel erg in het gedrang. De minister
zal dan ook naar de mening van de VVD spoedig met een reparatiewetsvoorstel
op dit punt moeten komen. Mijn fractie verneemt graag de reactie van de minister
in dezen.Een grond voor schorsing van een aanhangige procedure is het ophouden
van de betrekkingen waarin een partij het geding voerde, hetzij als gevolg
van opvolging onder algemene titel, hetzij door een andere oorzaak. Uit de
memorie van toelichting blijkt dat met dit laatste ook bedoeld wordt rechtsopvolging
krachtens cessie. Dit kan problemen opleveren voor de verhaalbaarheid van
de kosten. Er is nog een probleem: als door een cessie van de vordering na
dagvaarding, maar voor antwoord de gedaagde partij belemmerd kan worden om
een reconventionele vordering in te stellen tegen de oorspronkelijke eiser,
moet de gedaagde zelf die oorspronkelijke eiser gaan dagvaarden. In het kader
van het streven bij dit wetsvoorstel naar efficiency en deformalisering is
de passage in de memorie van toelichting geen gelukkige greep. Namens de fractie
vraag ik de mening van de minister hierover.Procesreglementen hebben het karakter van richtlijnen waarvan de rechter
in bijzondere gevallen kan afwijken. Deze procesreglementen kunnen worden
aangeduid als rechterlijke beleidsregels. In de nadere memorie van antwoord
naar aanleiding van een vraag van mijn fractie daarover, geeft de minister
aan dat deze en eventueel andere beleidsregels naar analogie van artikel 1:3
Algemene wet bestuursrecht juncto artikel 3:42 Algemene wet bestuursrecht
op een behoorlijke wijze moeten worden bekend gemaakt en dat in die bekendmaking
in de praktijk wordt voorzien. Mijn vraag aan de minister is: waar en hoe?
Zijn er vereisten? Is alles voor iedereen kenbaar? Mijn opmerking is dat wat
voor het bestuursrecht wettelijk geregeld is, eveneens voor het burgerlijk
procesrecht wettelijk geregeld moet zijn c.q. dat daarvoor een wettelijke
grondslag aanwezig moet zijn. Namens de fractie vraag ik de minister om een
reactie. Voorzitter. Morgen is het 5 december, sinterklaas. Nu ik deze zin
uitspreek, merk ik dat hij rijmt: namens mijn fractie vraag ik de minister
om een reactie.De term "voorzieningenrechter" is een vreselijke term, die bovendien de
lading niet dekt. Iedere rechter is immers een voorzieningenrechter. Zo is
bijvoorbeeld ook de Hoge Raad een voorzieningenrechter. Hij treft namelijk
een voorziening in cassatie. De term heeft derhalve geen onderscheidend vermogen.
Het verzoek aan de minister is om bij de fundamentele herbezinning aandacht
te besteden aan een betere terminologie.Als datum voor inwerkingtreding van de wetsvoorstellen 26855, 27181, 27182
en de Aanpassingswetgeving is door de minister 1 januari 2002 voorzien. De
argumenten die voor inwerkingtreding per 1 januari aanstaande
pleiten zijn: 1. de wetgeving is voltooid, ervan uitgaande dat de wetsvoorstellen
vandaag door de Eerste Kamer worden aangenomen; 2. bestuurlijk kan de Raad
voor de rechtspraak de taken overnemen; 3. inwerkingtreding na 1 januari zou
een gebroken boekjaar opleveren; 4. bestuurlijk zijn de rechtbanken en kantongerechten
voldoende voorbereid.De argumenten tegen inwerkintreding per 1 januari 2001 zijn de volgende.
Ten eerste: het is erg kort dag en het is niet verstandig een dergelijke ingrijpende
wetgevingsoperatie overhaast in te voeren. Ten tweede: de praktijk, de werkvloer,
is nog niet voldoende voorbereid. De regels van procesrecht zijn vrij hard.
Het zijn spelregels waaraan men zich moet houden. Wijzigingen daarin zijn
daarom veel ingrijpender, ook al gaat het om details. Als rechters fouten
maken als gevolg van de nieuwe regels, is dat voor risico van de procespartij,
tenzij er sprake is van onrechtmatige rechtspraak, maar dan hebben wij het
over extreme gevallen. Ten derde: er zijn per 1 januari aanstaande geen handboeken
beschikbaar met het nieuwe recht. Ten vierde: het wetsvoorstel betekent een
forse cultuuromslag voor de advocatuur. Van "kruit droog houden" gaat men
naar meteen "het achterste van je tong laten zien". Die cultuuromslag kost
tijd. Ten vijfde: per 1 maart aanstaande treedt de EG-executieverordening
in werking. Het zou aanbeveling verdienen de inwerkingtreding van de EG-executieverordening
en de inwerkingtreding van het nieuwe burgerlijk procesrecht te laten samenvallen.
Ten zesde: onbekend is nog of de AMvB's die thans bij de Raad van State liggen
voor eind december kunnen worden bekrachtigd. Ten zevende: per 1 januari 2002
wordt de euro ingevoerd, hetgeen een extra belasting met zich brengt voor
de gerechten en de rechtspraktijk.De periode die thans rest, de periode tussen 4 december en 1 januari,
is zeer kort. De VVD-fractie is daarom bezorgd. Hoe denkt de minister een
en ander in de twee weken voor kerst te kunnen realiseren? Denkt de minister
dat de implementatie van de voor ons liggende wetsvoorstellen tijdig klaar
komt? De VVD-fractie zou daarover graag de reactie van de minister horen.Voorzitter. Ik rond af. Aan het begin van mijn betoog heb ik gesproken
over de strekking van het wetsvoorstel: korte metten maken met traagheid en
inefficiëntie. Maar wat doet de minister? Het wetsartikel waarmee op
super efficiënte wijze kan worden geopereerd, wordt afgeschaft! Ik doel
op artikel 26 Rechtsvordering. Ik citeer: "Wanneer de opschudding op de teregtzitting
van eene arrondissements-regtbank, een geregtshof of den Hoogen Raad vergezeld
is geweest van beleedigingen of bedreigingen jegens de regters of de regterlijke
ambtenaren, welke het kenmerk van misdrijf dragen, zullen de daders dadelijk
op dezelfde teregtzitting, zonder eenige dagvaarding, kunnen worden teregt
gesteld en, nadat de feiten tot klaarheid gebragt zijn, na verhoor van het
openbaar ministerie kunnen worden veroordeeld."De inhoud van het artikel komt op het volgende neer. Er moeten beledigingen
zijn die het kenmerk van een misdrijf dragen. Er wordt niet vereist dat ze
een misdrijf zijn. De daders kunnen meteen in de kraag worden gevat. Er is
geen dagvaarding nodig. De daders worden meteen terecht gesteld, in de betekenis
dat ze meteen voor de rechter komen. De feiten behoeven slechts tot klaarheid
te worden gebracht. Over bewijs wordt niet gesproken. De daders kunnen meteen
worden veroordeeld.Voorzitter. Mijn fractie zou graag van de minister vernemen waarom hij
nu juist dit spectaculaire artikel heeft afgeschaft.De voorzitter:Mevrouw Broekers, ik wens u gaarne van harte geluk met uw maidenspeech
over het procesrecht voor burgerlijke zaken.Dit is opnieuw een goed voorbeeld van een lid van de Eerste Kamer met
enerzijds relevante maatschappelijke verantwoordelijkheden, in dit geval met
name op juridisch gebied, voornamelijk in het kader van de Rijksuniversiteit
Leiden, en anderzijds politieke. Kijken wij naar uw politieke activiteiten,
mevrouw Broekers, dan zien wij in het begin van 1969 uw optreden als lid van
de programcommissie van de VVD in Leiden, van 1986 tot 1997 uw lidmaatschap
van de gemeenteraad van Bloemendaal en daarna uw vice-voorzitterschap van
de Ondercentrale Haarlem/Velsen van de VVD. In 1998 werd u lid van de Kamercentrale
Haarlem. Op 2 oktober jongstleden trad u toe tot de Eerste Kamer in de vacature
die ontstond door het terugtreden van mijn voorganger, de heer Korthals Altes.
Vandaag heeft u uw maidenspeech al gehouden. Ik hoop dat, nu de politiek zo
relevant wordt, u nog tijd overhoudt voor uw activiteiten in het jazzorkest
en dat u daar kunt blijven zingen. Ik hoop ook dat u zo nu en dan tijd overhoudt
voor een partijtje golf.Mevrouw Broekers, ik wens u nogmaals heel veel geluk met uw politieke
loopbaan in dit huis.Dames en heren, alvorens ik de vergadering voor enkele ogenblikken schors
om u de gelegenheid te geven mevrouw Broekers geluk te wensen, deel ik u mee
dat het in mijn voornemen ligt na het eind van de inbreng van de Kamer over
de onderhavige wetsvoorstellen, onmiddellijk te beginnen met het debat over
de JBZ-raad van 6 en 7 december aanstaande. Dat maakt het ons mogelijk de
middag goed te organiseren. Dat geeft de minister ook de gelegenheid zich
daarna tijdens de korte theepauze voor te bereiden op het antwoord in eerste
termijn.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter. Ik was voornemens, mijn collega Broekers-Knol te feliciteren
met haar maidenspeech. Na alle felicitaties heeft zij kennelijk even de zaal
verlaten. Het prentje van Daumier dat in haar werkkamer hangt, met drie slapende
rechters en een opgewonden advocaat, komt soms overeen met het beeld in deze
Kamer. Je spreekt hier opgewonden en ziet een paar slapende collega's. Gegeven
de inbreng van mevrouw Broekers-Knol ben ik ervan overtuigd dat haar dit in
ieder geval niet zal overkomen.Ik beperk mijn inbreng vandaag tot het maken van een paar opmerkingen
over de Wet organisatie en bestuur gerechten en over de Wet Raad voor de rechtspraak.
De inhoud van beide wetten deed mij denken aan het probleem waar Odysseus
tegenop liep toen hij tussen Scylla en Charybdis door moest varen: het laveren
tussen twee uiterst gevaar lijke rotsen, waarbij je –
als je het er levend van af wil brengen – het midden moet houden tussen
die twee rotsen, waar zich echter uitgerekend een even levensgevaarlijke maalstroom
bevindt. Het gevaar van aantasting van de onafhankelijkheid van de rechterlijke
macht ligt bij deze wetgeving immers op de loer, terwijl het gevaar dat het
bestuur/de minister geen verantwoordelijkheid meer kan dragen voor het goed
functioneren van de rechterlijke organisatie in haar geheel, eveneens koste
wat kost vermeden moet worden. Tussen die twee gevaren in loopt bij de verdeling
van de bevoegdheden tussen deze twee van de drie machten uit de Trias Politica,
net als tussen Scylla en Charybdis, een gevaarlijke maalstroom. Aan het einde
van mijn betoog kom ik hier als ervaringsdeskundige nog even op terug, met
overigens slechts tot op zekere hoogte geruststellende mededelingen.Eerst iets meer over de twee wetsvoorstellen. Namens mijn fractie spreek
ik grote waardering uit voor de wijze waarop beide wetsvoorstellen tot stand
zijn gebracht. De zorgvuldigheid waarmee na de motie-Dittrich en het daaropvolgende
rapport van de commissie-Leemhuis het overleg tussen in het bijzonder het
ministerie van justitie en de rechterlijke macht heeft plaatsgevonden, heeft
tot gevolg gehad dat de rechterlijke macht, het kabinet en ten slotte –
na een intensief wetgevingsoverleg en twee plenaire debatten – een unanieme
Tweede Kamer tot het oordeel zijn gekomen: zo moesten wij het maar proberen.
Dat laatste zinnetje klinkt minimaal, maar geeft het best denkbare resultaat
weer. De gevolgde procedure is, zoals zo vaak, bepalend voor de uitkomst ten
aanzien van de inhoud van de voorstellen. Daarenboven is er tempo gemaakt,
en die combinatie is betrekkelijk zeldzaam.Mijn fractie is enthousiast over de twee wetsvoorstellen. Dat wil niet
zeggen dat wij, als wij zelf aan dat roer hadden gestaan, niet op onderdelen
iets meer naar bakboord of naar stuurboord zouden hebben gekoerst. In de schriftelijke
voorbereiding voor deze plenaire behandeling heb ik daarvan laten blijken,
maar daar zal ik vandaag niet of nauwelijks meer bij stilstaan. In de laatste
dagen heb ik het debat en de uitkomsten van het debat nog eens intensief de
revue laten passeren. Ik kom voor mijzelf tot de volgende enigszins frustrerende
conclusie, zeker gegeven de daarin inmiddels gestoken tijd. De absolute zekerheid
dat het op onderdelen beter zou zijn als de koers in deze wetsontwerpen iets
anders was uitgezet, is na lezing en herlezing van de verschillende argumenten
zoekgeraakt. De nuances in het debat en de subtiliteit van de gevonden oplossingen
en compromissen zijn daaraan debet. Zoals wel vaker het geval is, is het enige
dat je er met zekerheid over kunt zeggen, dat "the proof of the pudding in
the eating" zit. Daarop wil ik het inhoudelijke deel van mijn inbreng dan
ook concentreren. Het gaat over vier punten die ik bij wijze van stellingen –
de redeneringen zijn iedereen hier wel bekend – ter sprake wil brengen.1. De evaluatie van de wet, die over vijf jaar na inwerkingtreding het
eerste wettelijk bepaalde meetpunt oplevert, moet zowel waar het de inhoud
betreft – waar gaat specifiek op gelet worden – als waar het de
organisatie betreft – hoe gaat dat georganiseerd worden en door wie –
als waar het de conclusies betreft, opnieuw in nauw overleg tussen het departement
en de verschillende geledingen van de rechterlijke macht vormgegeven worden.
Drie vragen daarover. Is de minister dat met mij eens? Hoe staat het met de
voorbereidingen van het monitoren van het een en ander? En ten slotte: zullen
beide Kamers der Staten-Generaal ook over inhoud en organisatie van de voorgenomen
evaluatie op de hoogte gehouden worden en, zo ja, wanneer?2. Uiteindelijk zullen de hoofdlijnen van het in de komende tijd nader
uit te werken financieringsmodel in een wet moeten worden neergelegd, terwijl
de niet-principiële voorschriften van technisch-financiële aard
in een algemene maatregel van bestuur kunnen worden opgenomen. Wil de minister
toezeggen dat dit ook daadwerkelijk na de eerste evaluatie zal gaan gebeuren,
tenzij er alsdan op grond van opgedane ervaring goede redenen zijn om van
dit voornemen gemotiveerd af te zien? Dus een wettelijke regeling, tenzij
...3. Hoewel dat niet in absolute zin noodzakelijk is – met een beetje
kwade wil geldt dat overigens voor grote delen van de Grondwet – zou
het allerminst misstaan als de Raad voor de rechtspraak, nu deze op een zo
cruciaal kruispunt in de machtsverdeling tussen de Trias Politica gesitueerd
wordt, een plaats kreeg in de Grondwet. De Raad van State vindt dit niet noodzakelijk
en in het voetspoor daarvan zien de bewindslieden en een meerderheid van de
Tweede Kamer de noodzaak daarvan niet in. Ik heb die gedachtewisseling zorgvuldig
tot mij genomen en vraag dus niet een herhaling van de daar gewisselde argumenten.
Maar mijn vraag luidt nu: wat is er tegen om het bestaan van de Raad voor
de rechtspraak in de Grondwet te verankeren?4. Het halve dozijn nogal bepalende wetsontwerpen waarover wij het vandaag
met deze minister hebben, moeten in ieder geval gelijktijdig in werking treden.
Bij brief van 19 november jongstleden van prof. mr. Snijders – inmiddels
gepubliceerd in het Advocatenblad – wordt een dringend, zwaar gemotiveerd
en naar mijn mening nogal overtuigend beroep op de minister gedaan om het
zekere voor het onzekere te nemen en dus niet per 1 januari tot invoering
van deze wetten over te gaan. In de brief wordt daarenboven melding gemaakt
van een drietal relevante algemene maatregelen van bestuur waartegen "vanuit
de rechterlijke macht forse kritiek" bestaat en die nog voor advies bij de
Raad van State zouden liggen. De dit weekend ontvangen brief van de minister
van 27 november jongstleden gaat niet in op de punten die Snijders c.s. nu
juist noemen, met name de zeven daarin opgesomde problemen die, zoals gezegd,
alle nopen tot uitstel van de invoering. Neemt de minister in dit verband
niet onaanvaardbare risico's waardoor hij weliswaar Scylla en Charybdis heeft
weten te omzeilen, maar alsnog schipbreuk lijdt omdat hij niet opgewassen
is tegen de eerder ten tonele gevoerde levensgevaarlijke maalstroom die tussen
die twee rotsen vloeit?Voorzitter. Dat brengt mij tot besluit en zoals aangekondigd, bij mijn
kennis van en ervaringsdeskundigheid met het varen tussen Scylla en Charybdis.
Waarschijnlijk ten gevolge van een aardverschuiving enkele eeuwen geleden
nabij de plek waarvan tot voor kort iedereen meende dat dat Charybdis moet
zijn geweest – en dat ligt als het ware in de hak van de laars van Italië,
aan de noordzijde van de westelijke ingang van de Straat van Messina –
lijken de grote nautische gevaren, zoals deze Odysseus nog geteisterd
hebben, inmiddels tot het verleden te behoren. Ik heb die Straat van Messina
bij rustig weer, maar desalniettemin met spanning, zonder kleerscheuren weten
te bezeilen. Maar inmiddels blijkt uit een indrukwekkende studie getiteld
"Waar eens Troje lag" van I.J. Wilkens, een in Frankrijk wonende Nederlander
die al meer dan 30 jaar onderzoek doet naar de betekenis van de teksten van
Homerus, dat de Ilias en de Odyssee zich in het geheel niet hebben kunnen
afspelen in de Middellandse Zee en dat het alleszins aannemelijk is dat plaats
van handeling het West-Europese deel van de Atlantische Oceaan moet zijn geweest.
Scylla en Charybdis liggen volgens Wilkens even ten oosten van de zuidpunt
van Engeland op een steenworp afstand van Lands End. En dat is een plek waar
ook heden ten dage door een vervaarlijke combinatie van storm en stroom nog
regelmatig schepen in onoverkomelijk grote problemen verzeild raken. Ik bedoel
maar: de minister is gewaarschuwd.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik stel aan de orde een ingekomen brief van vandaag, 4 december 2001,
aan de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal van de zijde van
de bijzondere commissie voor de JBZ-raad. Deze commissie heeft hedenmorgen
vergaderd over de geannoteerde agenda plus aanvullende geannoteerde agenda
(met bijlagen) voor de JBZ-raad van 6 en 7 december 2001. Op deze agenda staan
twaalf het Koninkrijk bindende ontwerpbesluiten, in aanmerking nemende dat
agendapunt 6 niet langer geagendeerd staat. In een deel van de vergadering
werd over een aantal besluiten overleg gevoerd met de minister van Justitie.Met betrekking tot deze Koninkrijk bindende besluiten stelt de commissie
de Kamer voor, instemming te verlenen met de punten 2b, 2c, 2i, 2k, 2l, 2t,
3, 7, 14 en II-4. Ik stel de Kamer voor, instemming te betuigen overeenkomstig
de beraadslagingen in de betreffende commissie.Aldus wordt besloten.De voorzitter:Met betrekking tot de agendapunten 4 en 5 is de commissie – ook
na een gedachtewisseling met de minister van Justitie – nog niet tot
overeenstemming gekomen.Meerdere leden van de commissie overwegen, hun instemming aan de betreffende
bindende kaderbesluiten inzake het Europees arrestatiebevel en de terroristenbestrijding
te onthouden, zulks in het belang van democratische openbaarheid en transparantie
binnen de Europese Unie. De regering zou in dat geval op 6 en 7 december in
de JBZ-raad alleen kunnen instemmen met een inhoudelijk politiek akkoord.
Dit akkoord zou vervolgens openbaar moeten worden gemaakt om discussie in
de samenleving en in het Europees Parlement op basis van adequate teksten
mogelijk te maken. Vervolgens zou instemming pas kunnen worden verleend als
beide besluiten opnieuw worden geagendeerd tijdens een volgende JBZ-vergadering,
die niet eerder dan zes weken later plaatsvindt.Ik stel voor, de agendapunten 4 en 5 nu plenair in bespreking te brengen
en zo dadelijk in stemming te brengen, gelet op de korte tijdspanne voor de
desbetreffende vergadering van de JBZ-raad, nadat de minister van Justitie
in de gelegenheid is gesteld, zijn visie met betrekking tot het mogelijk onthouden
van instemming kenbaar te maken. Daartoe geef ik gaarne het woord aan de minister
van Justitie.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Voorzitter. Ik kan het niet meer helemaal volgen. Mijn fractie heeft behoefte
aan een korte schorsing van vijf minuten om hetgeen u heeft voorgelezen, te
bespreken.De voorzitter:Ik ben er op grond van het vooroverleg van vanmiddag in het College van
senioren van uitgegaan dat er ruimte is geweest voor die communicatie. Als
de vergadering echter behoefte heeft aan een schorsing, ben ik als was in
uw handen.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter. Het is mij bekend dat er gewerkt wordt aan een motie. Enkele
minuten schorsing kan behulpzaam zijn, het overleg daarover af te ronden.De voorzitter:Dat is een relevant gegeven dat mij tot dusver niet bekend was. Toch lijkt
het mij goed de minister van Justitie vóór de schorsing het
woord te geven, opdat zijn oordeel meegewogen kan worden in de beraadslaging
in de fracties.Daartoe wordt besloten.Minister Korthals:Voorzitter. Vanochtend hebben wij uitvoerig gesproken over de stukken
die in de JBZ-raad aan de orde komen. De discussie concentreerde zich voornamelijk
op de punten 4 en 5, het Kaderbesluit terrorisme en het Kaderbesluit inzake
het Europees aanhoudingsbevel. Daarbij is naar voren gekomen dat de Kamer,
zoals gebruikelijk, de tekst in het Nederlands graag zo snel mogelijk heeft.
Zij vindt dat het verregaande beslissingen zijn en om die reden wil zij daarin
zoveel mogelijk inspraak hebben.Ik heb daarvoor begrip, maar wij mogen de realiteit niet uit het oog verliezen.
Door de aanslagen van 11 september jongstleden is een geweldige dynamiek ontstaan.
Die dynamiek heeft met zich gebracht dat in ieder geval op de laatstelijk
gehouden top politiek is bepaald dat wij op de JBZ-raad van 6 en 7 december
aanstaande tot een oplossing komen inzake de twee kaderbesluiten. Zijn er
nog vraagpunten, dan zal de Europese top daarover zelf beslissingen nemen.
Dat is een politieke realiteit waar wij niet omheen kunnen.Het is bekend dat het Nederlandse parlement over het algemeen een heel
duidelijke inbreng heeft bij kaderbesluiten, meer dan in andere Europese landen
naar mijn stellige overtuiging het geval is. Wordt er een parlementair voorbehoud
gemaakt, zoals hier naar voren wordt gebracht, dan sta ik als minister van
Justitie tijdens de JBZ-raad met gebonden handen. Dat betekent dat de veranderingen
die ik wil aanbrengen, minder gemakkelijk tot stand worden gebracht. Waarschijnlijk
heeft Nederland zich daardoor al geïsoleerd. Ik denk met name aan hetgeen
met hier zegt over punt 3 van de brief, artikel 4, lid 7, de weigeringsgronden.
Deze zijn voor Nederland van uitzonderlijk belang.Daarbij komt dat een publiek debat nadat een politiek akkoord is gesloten op 6 en 7 december, naar mijn mening niets of nauwelijks
iets zal veranderen. Men zal niet terugkomen op de genomen beslissingen. De
beslissingen die worden genomen, zijn dermate verstrekkend en vergaand en
zijn zo broos van evenwicht dat echt niet in redelijkheid te verwachten valt
dat veranderingen zullen worden aangebracht, ook niet na een publieke discussie.Er wordt gezegd dat openbare discussie gewenst is. Dat is een principiële
wijziging van de procedure voor kaderbesluiten. Nederland kan dat naar mijn
stellige overtuiging nooit aan andere lidstaten opleggen zonder verdragswijziging.
Wellicht zou het beter zijn om dit te bespreken in het kader van de post Nice-discussie.
Ik wil wel zeggen dat er in Nederland over het algemeen een heel duidelijke
openbare discussie wordt gevoerd, zowel over het Kaderbesluit terrorisme als
over het Kaderbesluit inzake het Europees aanhoudingsbevel. Dat geldt zowel
voor de Eerste Kamer als voor de Tweede Kamer. In verschillende algemeen overleggen
over de JBZ-raad in de Tweede Kamer is daarover uitvoerig gesproken. Gezien
de tijdsdruk veranderen de teksten nog voortdurend. Om toch aan die openbaarheid
tegemoet te komen, wil ik wel proberen om in dit geval krachtens artikel 39
van het Europees Verdrag erop aan te dringen dat deze kaderbesluiten opnieuw
voor advies aan het Europees Parlement worden voorgelegd. Ik denk daarbij
met name aan het kaderbesluit Europees aanhoudingsbevel, want in feite zouden
wij kunnen leven met het kaderbesluit met betrekking tot het terrorisme. Dat
verwacht ik eigenlijk ook van de Eerste Kamer.Wij zijn daar reeds mee bezig. Vanmorgen heb ik nog gezegd dat ik bang
was dat Nederland, wat dat betreft, een roepende in de woestijn zou zijn.
Inmiddels zijn van Nederlandse zijde op een redelijk ambtelijk niveau voorstellen
gedaan, die ertoe hebben geleid dat op dat ambtelijk niveau in ieder geval
wel is geaccepteerd dat het Europees Parlement bij het Europese aanhoudingsbevel
zal worden betrokken. Dat wil nog niet zeggen dat het dan ook daadwerkelijk
gebeurt, maar een eerste stap is voor mij in ieder geval gunstiger verlopen
dan ik aanvankelijk had gedacht. Mijn conclusie luidt als volgt. Europa, en wellicht zelfs de wereld, heeft
de verwachting dat op 6 en 7 december een beslissing ten aanzien van deze
kaderbesluiten genomen wordt. Ik denk dat het onverstandig zou zijn als uiteindelijk
een Nederlands voorbehoud gemaakt zou worden – nog los van het feit
dat Nederland zich bij de onderhandelingen isoleert – en dat wij zeggen
dat de kaderbesluiten niet kunnen doorgaan. Dat hangt dan uiteindelijk af
van het feit dat het Nederlandse parlement – laat ik het nog sterker
zeggen: de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement – het voorbehoud
heeft gemaakt. Dat lijkt mij geen verstandige benadering. Ik heb dat ook aangegeven.
In die zin wil ik het voorstel dat door verschillende leden onder punt 2 is
gedaan, in ieder geval niet overnemen.De voorzitter:Er vond zojuist een interruptie plaats voordat ik de hele brief had voorgelezen.
Er is nog een derde punt met betrekking tot het parlementaire voorbehoud.
Daarin staat dat die procedure pas speelt als men het voorstel van de minister
op punt 2 volgt. Ik wijs daar even op, omdat ik nu overga tot de inwilliging
van het verzoek om een korte schorsing. Dan kan men dat meteen meenemen. De
brief is verspreid onder alle leden.De vergadering wordt van 16.46 uur tot 17.08 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-472-493.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl