De behandeling van:  - het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene bijstandswet, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen met betrekking tot scholingsmogelijkheden voor uitkeringsgerechtigden (kamerstuk 28193)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 3619-3639

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-04-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 60, pagina 3619-3639

10-04-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28193Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 10 april 2003 over het kabinetsstandpunt inzake de evaluatie van het Nederlandse drugbeleid en de inbreng van Nederland in de bijeenkomst van de Commission on Narcotic DrugsPagina 3657-3661
de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de vogelpest, te weten: - de motie-Duyvendak/Waalkens over verscherping van de compartimentering (28807, nr. 26); - de motie-Duyvendak over ruimtelijke inrichting van door vogelpest getroffen gebieden (28807, nr. 27); - de motie-Duyvendak/Slob over de toekomst van de pluimveehouderij (28807, nr. 28); - en drie andere motiesPagina 3641-3642
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 25 juni 2001 te Luxemburg tot stand gekomen Europees-mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Arabische Republiek Egypte, anderzijds, met protocollen en bijlagen (Trb. 2001, 118) (kamerstuk 27918)Pagina 3642-3657
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gewetensbezwaren militaire dienst in verband met de Kaderwet dienstplicht (kamerstuk 25990)Pagina 3619-3619
Presentie en opening (donderdag 10 april 2003)Pagina 3619-3619
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 10 april 2003)Pagina 3661-3662
Regeling van werkzaamheden (donderdag 10 april 2003)Pagina 3639-3641
De behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene bijstandswet, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen met betrekking tot scholingsmogelijkheden voor uitkeringsgerechtigden (kamerstuk 28193)Pagina 3619-3639

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 107 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Algemene bijstandswet, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere
en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen met betrekking tot
scholingsmogelijkheden voor uitkeringsgerechtigden (28193).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Voorzitter. Er ligt een wetsvoorstel voor, waarop wij heel lang hebben
gewacht. De discussie over de scholingsmogelijkheden in het kader van de Algemene
bijstandswet, IOAW of IOAZ wordt reeds lang gevoerd. Nog de vorige minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft toezeggingen gedaan voor nieuwe
wetgeving. Al die tijd is het niet mogelijk geweest om voldoende te voorzien
in scholing om mensen aan het werk te helpen vanuit een bijstandssituatie.
Daarom is de behandeling van dit wetsvoorstel urgent, ongeacht de plannen
van dit of het volgende kabinet. Het is goed dat het op de agenda staat.In het wetsvoorstel is voorzien in drie vormen van scholing die goeddeels
leiden tot een verruiming van de scholingsmogelijkheden voor mensen met een
uitkering. De eerste vorm is de noodzakelijke scholing waarover de gemeente
beslist. Bij deze vorm is het mogelijk om gedurende de opleiding vrijstelling
te krijgen van de sollicitatieplicht. Dat is mogelijk tot het einde van de
opleiding. Dat lijkt ons heel redelijk. De tweede vorm is de scholing bij
sociale activering. Deze vorm, die plaatsvindt op vrijwillige basis met vrijstellingsmogelijkheden,
vinden wij ook goed. De derde vorm is het volgen van scholing op eigen initiatief.
Daarbij geldt geen vrijstelling van sollicitatieplicht en is er een maximum
van toepassing van 19 uur per week en melding bij B en W. Hoewel wij het principe
van deze vorm onderschrijven, hebben wij wel enkele opmerkingen. Hiervoor verwijs ik naar de brief van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten,
waarop ik later terugkom.Wij hebben kritiek op de uitwerking van de voorstellen. Ik geef hiervan
een voorbeeld. Een belangrijke voorwaarde voor noodzakelijke scholing is dat
men een aantal keren vruchteloos heeft gesolliciteerd. Daarna kan pas met
scholing worden begonnen. Dat betekent dat bijvoorbeeld een alleenstaande
bijstandsmoeder met een onvolledige vmbo-opleiding eerst enige tijd moet solliciteren,
terwijl iedereen weet dat zij onvoldoende startkwalificaties heeft en nooit
met de combinatie van arbeid en zorg zonder aanvullende scholing uit de bijstand
komt. Onduidelijk is bepaald welke inspanningen feitelijk moeten zijn verricht
en hoe kan worden aangetoond dat er voldoende inspanningen zijn geleverd om
toegang tot scholing te krijgen. Ik vraag de staatssecretaris om dit uit te
leggen, want mij is het een raadsel.Voor de PvdA-fractie is scholing geen prijs op solliciteren. Scholing
moet ten dienste staan van het bereiken van onafhankelijkheid van bijstand
door duurzame arbeid. Met dat doel willen wij scholen en niet omdat iemand
een bepaald aantal brieven heeft geschreven. Dat heeft er in beginsel niets
mee te maken. Het doel is om mensen zo snel mogelijk en duurzaam uit de bijstand
te krijgen. Voor mensen die in deeltijd werken of mensen die arbeid en zorg
moeten combineren, omdat zij kinderen hebben in de relevante leeftijd, en
voor mensen die gedeeltelijk arbeidsgehandicapt zijn en die aanvullend werken,
moet het scholingsniveau zodanig opgekrikt worden dat ook met een deeltijdbaan
onafhankelijkheid van de bijstand blijft bestaan. Ik heb daarvoor een amendement
ingediend.De heer Mosterd (CDA):Mevrouw Noorman verwijst naar haar amendement. Ik vraag of het bij aantoonbare
inspanningen alleen gaat om sollicitaties of ook om trajecten. Is mevrouw
Noorman niet bang dat als zij een en ander laat vervallen het heel erg gemakkelijk
wordt om extra scholing te doen binnen de bijstand? Daar is de bijstandswet
nooit voor bedoeld.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dat denk ik niet. Gemeenten zijn zelf risicodragend voor 25% van de uitkering.
Zij hebben er dus een financieel belang bij dat zo min mogelijk mensen een
uitkering krijgen. Dat gebeurt zeker als wij straks een andere wet hebben.
Waarom zouden gemeenten veel geld uitgeven aan dure scholing, terwijl iemand
heel goed aan de slag kan? Het gaat hier echter om noodzakelijke scholing.
Dat element heb ik natuurlijk laten staan in de wetgeving. Het criterium is
noodzakelijke scholing voor duurzame arbeid en over dat criterium waren u,
uw fractiegenoten en ik het ook altijd eens. Wij willen geen draaideurwerklozen,
dus mensen die iedere keer in en uit de uitkering komen. Mensen moeten duurzaam
aan de slag gaan en zij moeten onafhankelijk van bijstand worden. Daar is
een investering voor nodig. Als je niet investeert of te kort of te weinig
investeert, dan blijven de kaarten in de bak zitten. Ik heb die angst niet,
omdat ik weet dat de gemeenten onder druk staan om de mensen zo snel mogelijk
weer aan de slag te krijgen. Gezellig gaan studeren omdat je toch een uitkering
hebt, is er al lang niet meer bij. Dat was lang geleden.De heer Mosterd (CDA):Ik denk toch dat wij de volgorde goed in de gaten moeten houden. Als iemand
scholing nodig heeft omdat hij niet uit de ABW kan komen, dan moet hij maar
komen. Wij moeten niet te snel en te gemakkelijk zeggen dat scholing goed
is om een betere plaats op de arbeidsmarkt te krijgen. Dat is de omgekeerde
wereld.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):U trekt de dingen uit hun verband. Ook met mijn amendement is in de wet
bepaald dat het moet gaan om noodzakelijke scholing. Ik heb in de toelichting
bij het amendement aangegeven dat de voorwaarde voor scholing, te weten veel
mislukte sollicitaties, moet worden geschrapt. Er staat dat de gemeente de
noodzaak van scholing moet beoordelen op de benodigde kwalificaties voor het
verkrijgen van duurzaam werk. Iets leuks en gezelligs is er niet bij. Voorts
zal het voor onder meer alleenstaande ouders met zorgtaken en gedeeltelijk
arbeidsgehandicapten door deze bepaling mogelijk zijn een zodanige startkwalificatie
te verwerven dat met deeltijdwerk onafhankelijkheid van de bijstand wordt
bereikt. Dat zijn de twee doelen: mensen moeten aan het werk gaan en blijvend
onafhankelijk van de bijstand worden. Dat heeft niets te maken met twintig
sollicitaties.De heer Aptroot (VVD):U vindt het niet nodig dat iemand aantoonbaar heeft geprobeerd om aan
het werk te komen. U zegt dat je dat aan de kwalificaties kunt zien. Bedoelt
u daarmee dat je op basis van iemands CV kunt beoordelen of iemand een baan
kan krijgen? Dat is een simplificatie die ik niet begrijp.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Zo zit het niet. Elders in de bijstandswet wordt al bepaald dat mensen
met een sollicitatieplicht – die heb je te allen tijde, tenzij je ontheffing
gekregen hebt – zich moeten inspannen om duurzaam aan het werk te komen.
Dat is in de wet bepaald en dat hoeven wij niet over te doen. Als je dat nog
een keer bepaalt, dan geef je in feite aan dat je die eerste bepaling niet
gelooft, maar daar maken wij geen wetten voor.Wij hebben inmiddels een instrument in het kader van SUWI opgestart, te
weten de kwalificerende intake waarin beoordeeld wordt in welke mate mensen
gekwalificeerd zijn voor en kansrijk zijn op de arbeidsmarkt. Wij hebben het
niet over de mensen in fase 1 en 2, maar over de moeilijk plaatsbare mensen.
Vervolgens zal een plan gemaakt worden om te kijken hoe mensen weer aan de
slag kunnen gaan. Dat staat overigens ook in de bijstandswet. Dat plan wordt
in veel gemeenten ook door beide partijen ondertekend. Daarin wordt een traject
afgesproken en noodzakelijke scholing voor beroepskwalificatie kan onderdeel
van dat traject uitmaken. Het hoeft niet, maar het kan. Dat is afhankelijk
van het oordeel van de gemeente of van de instelling die de gemeente inhuurt
om die reïntegratie verder vorm te geven. De procedures zijn dus helder.
De gemeente komt lang niet altijd eigenstandig tot een oordeel. Het kan ook
het reïntegratiebedrijf zijn die de gemeente adviseert bij de trajectbehandeling.
Het is zonde van ieders tijd als er moet worden gezegd: gaat u eerst maar
eens een halfjaar sollicitatiebrieven schrijven. Ik denk dat helder is
waarover wij het hier hebben en dat wij niet zo van opvatting verschillen
over wat er moet gebeuren. Het is de vraag hoe dat zorgvuldig in een wet kan
worden neergelegd. De formulering die de regering heeft gekozen is eigenlijk
niet passend op het doel waarnaar wij naar ik meen allemaal streven.In de toelichting staat dat de scholing in principe niet langer dan twee
jaar mag duren. Wat in de toelichting op een wet staat, heeft niet de functie
van dwingend voorschrift. Daarnaast maakt de regering ruimte om een regeling
te maken op basis van het wetsvoorstel. Die kennen wij niet. Ik vind het een
omissie dat de regeling niet bij het wetsvoorstel is gevoegd. Wij denken dat
daarin de gemeente ruimte zal worden geboden om gemotiveerd af te wijken.
Ik zou een aantal voorbeelden kunnen geven van gevallen waarin dat wenselijk
zou zijn. Natuurlijk mag dat soort regelgeving zich niet onttrekken aan het
oordeel en het zicht van de Kamer. Als er een aanvullende regeling komt en
als de staatssecretaris van plan is daarin dingen dwingend voor te schrijven,
welk risico volgens de VNG meer dan concreet aanwezig is, dan stel ik het
op prijs om die regeling hier bij deze behandeling in de Kamer aan de orde
te hebben, want dan weten wij waarover wij echt beslissen en worden wij niet
achteraf links of rechts ingehaald.Onze fractie acht die twee jaar op zichzelf als indicatie redelijk, maar
meent dat er behoorlijk wat uitzonderingen nodig kunnen zijn voor die gevallen
waarin een langere termijn van scholing wenselijk en noodzakelijk is. In Nederland
bestaat er op de arbeidsmarkt behoefte aan mensen ter vervulling van verschillende
beroepen, bijvoorbeeld beroepen waarvoor wij mensen uit Zuid-Afrika laten
komen, zoals verpleegsters. Ik weet dat er bij een veiling een bloembindster
werkt die in een ander land volledig gediplomeerd is als verpleegster, maar
die hier, terwijl wij verplegend personeel heel hard nodig hebben, niet in
haar vak kan werken, omdat op het moment dat zij werkloos wordt om een aanvullende
opleiding te volgen, zij verwijtbaar werkloos is. Zij heeft misschien een
opleiding van twee jaar nodig en dan hebben wij er een ervaren verpleegster
bij, maar alles blokkeert. Er zijn nogal wat mensen uit andere landen die
in wezen gekwalificeerd zijn voor bepaalde beroepen waaraan in Nederland veel
behoefte is, zoals (huis)arts, maar wier kennis moet worden geactualiseerd
naar Nederlands recht. Het lukt ook niet altijd in een beperkte tijd om mensen
met een taalachterstand redelijk gekwalificeerd te krijgen om duurzaam op
de arbeidsmarkt te opereren. De tweejaarstermijn bij dit wetsvoorstel mag
daarom niet dwingend zijn, maar moet kunnen worden aangepast in het belang
van de betrokkenen en de arbeidsmarkt.Juist voor alleenstaande ouders die de mogelijkheid moeten hebben om arbeid
en zorg te combineren en voor mensen die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn,
maar in deeltijd kunnen werken, is het belangrijk aanvullende scholing te
kunnen volgen om zo met een deeltijdbaan uit de bijstand te komen. Als wij
straks aan de WAO gaan peuteren, zal een zeer grote contingent gedeeltelijk
arbeidsongeschikten naar de IOAW toestromen. In wezen wordt in dit wetsvoorstel
aanvullende scholing om met een deeltijdbaan uit de bijstand te komen niet
toegestaan aangezien wordt gesteld dat iemand die scholing volgt daarmee moet
stoppen als hij een klein baantje zou kunnen krijgen, ook als hij daarmee
niet uit de bijstand verdwijnt. Ik heb daar erg veel moeite mee. Ik vind dat
de gemeente er altijd op uit moet zijn om iemand onafhankelijk van de bijstand
te laten worden. Dat heeft het primaat. Scholing is daaraan dienstbaar. Als
iemand duurzaam uit de bijstand kan komen door het afmaken van een opleiding,
moet hij daartoe in de gelegenheid wordt gesteld. De staatssecretaris stelt
nu in feite dat wie een baan krijgt aangeboden, n'importe welk en n'importe
voor hoeveel uur, de gevolgde opleiding moet staken. Dat is echt zondegeld.De heer Mosterd (CDA):Ik vraag mij af of u de termijn van twee jaar niet te letterlijk neemt.
Uit de nota naar aanleiding van het verslag meen ik namelijk te kunnen opmaken
dat er in exceptionele situaties mogelijkheden zijn voor gemeenten om die
termijn te overschrijden. Datzelfde moet toch ook gelden voor de zojuist door
u geschetste situatie?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik ben het met de heer Mosterd eens, maar ik wijs erop dat de VNG heeft
gezegd dat niet in het wetsvoorstel zelf, maar in de regeling scholing aanvullend
bepaald wordt dat die termijn van twee jaar veel harder is dan wij nu denken.
Daarom heb ik de staatssecretaris uitgenodigd deze bij het wetsvoorstel behorende
regeling op tafel te leggen. Het is van belang dat de bepalingen in de wet
ook landen in de regelgeving. Ik wil niet dat een staatssecretaris regelingen
ontwerpt die afwijken van de wet en de toelichting op de wet, zoals eerder
is gebeurd in het kader van de bijstand. Ik denk bijvoorbeeld aan de discussie
over de intentie. Wij houden daar niet van het hoort zo ook niet te gaan.Het is aan gemeenten om het type scholing te bepalen. In de wetstoelichting
wordt echter bepaald dat algemeen kwalificerende scholing niet in aanmerking
komt. Dat vind ik raar. Taalonderwijs is bijvoorbeeld algemeen kwalificerende
scholing en ik mag toch hopen dat NT2 valt onder regeling van dit wetsvoorstel.
Voor oudkomers die niet vallen onder de nieuwkomersregeling, is taalonderwijs
of een combinatie van taalonderwijs en werk een belangrijke ingang tot de
arbeidsmarkt. Dit is echter algemeen vormend onderwijs. De in de toelichting
verwoorde beperking vind ik ongepast en ik hecht aan een toelichting van de
staatssecretaris waaruit blijkt dat algemeen vormend onderwijs in sommige
gevallen noodzakelijk is om onafhankelijk van de bijstand te worden. Daar
gaat het namelijk om. Komen mensen met een vrijstelling voor de sollicitatieplicht
ook niet in aanmerking voor algemeen vormend onderwijs?Gemeenten hebben in het kader van deze wet een zekere beleidsbevoegdheid.
Dat is niet verkeerd en mijn fractie is ook een voorstander van maatwerk,
maar hierbij moeten een aantal criteria in het oog gehouden worden. Het kan
niet zo zijn dat opleiden alleen een kwestie is van geld en dat gemeenten
die een ruimer budget beschikbaar stellen, mensen de kans geven om zich te
kwalificeren door het volgen van een opleiding, terwijl andere gemeenten "nee"
verkopen. Ik zie daar een spanningsveld. Je kunt wel denken dat gemeenten
gestimuleerd kunnen worden door de prikkel op de bijstand te verhogen, maar
je moet onder ogen zien dat er sprake kan zijn van rechtsongelijkheid. Soms leidt dit ertoe dat een klant rechteloos is ten opzichte van
gemeenten. Wil de staatssecretaris nader ingaan op dit risico?Studiefinanciering en het aangaan van een lening op basis van studiefinanciering
zijn voorliggende voorzieningen. Hoe sluit studiefinanciering aan op de bijstand?
Aangezien ook de D66-fractie hierover vragen heeft gesteld, neem ik aan dat
de heer Bakker hierop ook in zal gaan.Nogal wat mensen hebben een bijstandsuitkering in combinatie met een uitkering
van UWV. Betaalt de gemeente of UWV in dat geval de kosten van scholing? Als
ik mij goed herinner, bepaalt de SUWI-wet dat UWV de kosten moet betalen.
Ik heb echter begrepen dat UWV met betrekking tot mensen die een heel lang
traject nodig hebben als toegang tot de arbeidsmarkt, tegen een aantal gemeenten
heeft gezegd: hier heb je € 1500 en zoek het maar uit. Dat hadden
wij niet met elkaar afgesproken. Hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen de
verantwoordelijkheid van UWV? In de wetgeving hebben wij UWV het primaat gegeven,
maar ook is voorzien in de mogelijkheid dat een en ander via de gemeenten
verloopt. Daarbij worden de werkelijke kosten aan de gemeenten vergoed en
niet een fictief bedrag dat nergens toe leidt. Ook voor de AOW/IOAW-uitkering
geldt dat UWV het primaat zou moeten hebben bij de financiering van de opleiding
om iemand weer onafhankelijk van het IOAW-deel te laten worden. Voor deze
gevallen is het primaat immers eveneens bij UWV gelegd.Scholing is in beginsel bedoeld voor het verkrijgen van een startkwalificatie
en behoeft niet verder te gaan dan nodig is om onafhankelijk te worden van
de bijstand. Scholing moet echter wel gericht zijn op duurzame arbeid en niet
op draaideurwerkloosheid. Scholing moet bovendien gericht zijn op specifieke
groepen mensen, die voor het bereiken van onafhankelijkheid van bijstand zijn
aangewezen op deeltijdwerk. Een alleenstaande ouder kan met een arbeidsduur
van drieëneenhalve dag en een inkomen van rond 130% van het minimumloon
onafhankelijk worden van de bijstand. Dat moeten wij zien te bereiken en dan
loont het dus de moeite om het opleidingsniveau op te sleutelen tot het inkomen
van 120% à 130% van het minimumloon, waardoor bijstandsonafhankelijkheid
wordt gegenereerd. Dit was de uitkomst van de motie-Bussemaker/Schimmel, die
door de gehele Kamer is aangenomen. Ik reken er daarom op dat die gedachte
bij de behandeling van het wetsvoorstel wortel heeft geschoten.Hoewel ik waardering heb voor de verruiming van de mogelijkheden die de
regering met dit wetsvoorstel ook aan het hoger en wetenschappelijk onderwijs
toestaat voor het volgen van opleidingen om kennis op te frissen of een opleiding
met een diploma af te ronden teneinde duurzaam aan de slag te komen, is met
betrekking tot een aantal bepalingen het gedachtegoed naar het oordeel van
mijn fractie toch wat onvoldragen.De heer Aptroot (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie steunt de gedachte achter het wetsontwerp om
een aantal gebreken rond scholingsmogelijkheden voor uitkeringsgerechtigden
op te heffen. Het wetsvoorstel gaat ervan uit dat bijstandsgerechtigden met
arbeidsverplichtingen eerst alles in het werk moeten stellen om aan het werk
te komen, zo blijkt vooral uit de memorie van toelichting. Pas als aantoonbare
inspanningen van betrokkenen geen resultaat hebben gehad, kan scholing aan
de orde zijn. Vervolgens beoordeelt het college van B en W of scholing wel
het meest effectieve reïntegratie-instrument is om betrokkenen weer aan
het werk te krijgen. Het college van B en W kan dus maatwerk leveren bij het
traject naar werk en dat vinden wij op zichzelf genomen positief.De belangrijkste wijzigingen in ABW, IOAW en IOAZ zijn volgens mijn fractie
de volgende. In de eerste plaats wordt de vereiste van aantoonbare inspanning
voor het vinden van werk nu wettelijk vastgelegd. De betrokkene dient dus
eerst aan te tonen dat hij deze inspanning daadwerkelijk heeft geleverd, voordat
scholing aan de orde kan komen. In tegenstelling tot mevrouw Noorman, vinden
wij dit een goede zaak. In de tweede plaats is het in de huidige situatie
zo dat, na de vaststelling dat scholing noodzakelijk is, de bijstandsgerechtigde
gedurende de duur van de scholing ontheven is van de plicht om te solliciteren
en passend werk te aanvaarden, ongeacht de voor de opleiding noodzakelijke
studiebelasting. Met het huidig wetsvoorstel wordt hieraan een einde gemaakt.
Uitgangspunt van de wet is, dat alle arbeidsverplichtingen onverkort van toepassing
blijven. Mijn fractie vindt dit een enorme verbetering, want werk gaat uiteindelijk
vóór uitkering. Gemeenten kunnen echter per individueel geval
ontheffing geven van de arbeidsverplichting, en dus van de sollicitatieplicht,
zodat men scholing kan volgen indien dit nodig is voor de kans op werk. Als
het college van B en W zorgvuldig met deze individuele ontheffingsmogelijkheid
omgaat, is dat ook een duidelijke verbetering. Mijn fractie steunt deze mogelijkheid
tot maatwerk. In de derde plaats worden de scholingsmogelijkheden voor bijstandsgerechtigden
verruimd. Met het wetsvoorstel wordt het nu mogelijk om alle vormen van scholing
onder dezelfde voorwaarden te volgen, dus ook scholing als bedoeld in de Wet
studiefinanciering 2000. Dat betekent dat uitkeringsgerechtigden ook een hbo-
of een wo-studie kunnen volgen, wat tot nu toe niet mogelijk was. Ik kom hier
straks op terug. De VVD-fractie vindt dat geen goede zaak.De heer Bakker (D66):Hoe hebt u dat in de wet kunnen lezen? Wij krijgen weliswaar die regeling,
mag ik hopen, maar de termijn van twee jaar en de 19-urengrens sluiten toch
uit – los van de vraag of ik het daarmee eens ben – dat vanuit
de bijstand vier jaar lang een hbo- of een wo-opleiding wordt gevolgd?De heer Aptroot (VVD):Op dit moment sluit de bijstandswet hbo- en universitaire opleidingen
uit. Het eerste artikel van dit wetsvoorstel schrapt echter die uitsluiting.
Ik ben het met u eens dat er in principe een termijn van twee jaar is. Dat
betekent dat mensen die eerder met de opleiding zijn begonnen en bijvoorbeeld
uit de studiefinanciering zijn gelopen, de studie straks in de bijstand kunnen
afmaken. B en W hebben ook in een aantal gevallen de mogelijkheid om de termijn
van twee jaar te overschrijden.De VVD-fractie was in het verleden geen voorstander van het tijdelijk
buiten werking stellen van de arbeidsverplichting voor uitkeringsgerechtigden,
ook niet in geval van scholing. Wij hebben er altijd veel meer in gezien dat
uitkeringsgerechtigden duale trajecten volgen, een combinatie dus van werk
en opleiding. Dan gaan zij meteen aan de slag, terwijl theorie en praktijk
hand in hand gaan. Dat biedt ook de beste kans dat zij na afloop van de opleiding
werk vinden. Bovendien is al driekwart van de bijstandsgerechtigden uitgezonderd
van de sollicitatieplicht. Toch staat de VVD-fractie in beginsel positief
tegenover dit wetsvoorstel. De huidige regelgeving biedt onvoldoende mogelijkheden
voor het genoemde maatwerk; zij is complex en op meerdere manieren uit te
leggen. Deze zaken worden in het wetsvoorstel ondervangen. Wij hebben nog
wel een aantal vragen en kritiekpunten.1. Het wetsvoorstel gaat ervan uit – dat blijkt met name uit de
nota naar aanleiding van het verslag – dat uiteindelijk de nieuwe bijstandswet
met veel meer financiële verantwoordelijkheid voor gemeenten ingevoerd
zal worden. Daar past dit voorstel ook bij. Gemeenten leveren maatwerk en
worden eveneens verantwoordelijk voor de gevolgen, ook de financiële.
Succesvol beleid en zoveel mogelijk mensen uit de uitkering en aan het werk
helpen, levert voordeel op. Bij niet succesvol beleid daarentegen is niet
alleen sprake van maatschappelijk ongewenste gevolgen, maar ook van negatieve
financiële gevolgen voor de gemeente. Deze nieuwe bijstandswet is echter
door de Kamer controversieel verklaard; de invoering is dus niet zeker. Hoe
ziet de staatssecretaris de onderhavige wet in relatie met de nieuwe bijstandswet?
Is invoering van de nieuwe bijstandswet niet eigenlijk een noodzakelijke voorwaarde
voor instemming met deze wet?2. De problemen rondom het functioneren van de sociale diensten in met
name de grotere gemeenten zijn algemeen bekend. Denkt de staatssecretaris
dat gemeenten een grotere verantwoordelijkheid op het gebied van scholing
van bijstandsgerechtigden aankunnen? De VVD-fractie is voor het verschuiven
van bevoegdheden naar provincies en gemeenten, maar is dit in een aantal gevallen
nu wel verantwoord, vooral gezien het feit dat het Rijk het overgrote deel
van de financiële risico's blijft dragen?3. De VVD-fractie is voorstander van duale trajecten. De staatssecretaris
geeft aan dat het kabinet deze voorkeur deelt. Daarom zal in de Regeling noodzakelijke
scholing worden opgenomen dat gemeenten aan de mogelijkheden van werkend leren
de voorkeur moeten geven. Hoe bindend is deze voorkeur echter voor gemeenten?
Is het een alternatief om zo'n verplichting voor gemeenten op te nemen in
een ministeriële regeling? Dat lijkt des te belangrijker, omdat wij signalen
krijgen dat sommige gemeentelijke sociale diensten en sommige Centra voor
werk en inkomen negatief tegenover deze mogelijkheid staan. Zij zien meer
in scholing via allerlei overheids- en semi-overheidsinstellingen dan in het
gebruikmaken van de mogelijkheden die het bedrijfsleven biedt.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):De VVD-fractie heeft hoog opgegeven van het feit dat de gemeenten meer
financiële prikkels moeten hebben om het belang van de uitstroom voor
de gemeenten te realiseren. Daarvoor willen zij decentraliseren en de gemeenten
meer beleidsbevoegdheden geven. Hoe verhoudt zich de wens om één
reïntegratievorm dwingend voor te schrijven tot die beleidsvrijheid?
Zouden de gemeenten niet zelf hun knopen moeten tellen om na te gaan wat het
meest doelmatig en effectief is?De heer Aptroot (VVD):Voorzitter. Ik heb niet gezegd dat het dwingend voorgeschreven moet worden,
dat kan mevrouw Noorman niet concluderen. Ik heb wel gezegd dat wij een voorkeur
hebben voor duale trajecten, waar deze mogelijk zijn. Dan kunnen mensen direct
starten met scholing in combinatie met werk, iets wat in een aantal landen
om ons heen heel succesvol is. Wij merken nu dat sommige gemeentelijke sociale
diensten en CWI's deze mogelijkheid afkeuren en er bij voorkeur geen gebruik
van maken. Er ontstaat dan een vicieuze cirkel, want als gemeenten zich zo
opstellen, zal het bedrijfsleven minder animo hebben om deze mogelijkheid
aan te bieden. Deze negatieve spiraal moet worden doorbroken. Er moet samen
met het bedrijfsleven worden gekeken of meer van de mogelijkheden voor combinatie
van scholing en werk kunnen worden benut.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het is van tweeën een: of het wordt dwingend voorgeschreven of het
wordt als een van de varianten beschouwd. Heel veel gemeenten gebruiken duale
trajecten, zeker bij integratietrajecten. De gemeente Den Haag heeft er bijvoorbeeld
een vol programma mee. Deze trajecten zijn succesvol. Wij hebben er hier ook
een aantal keren over gesproken. Het is dus één mogelijke variant.
De heer Aptroot geeft echter geen antwoord op mijn vraag. Hij zei dat hij
ervoor voelt om veel dwingender voor te schrijven om dergelijke trajecten
te gebruiken en vroeg de staatssecretaris naar zijn mening hierover. Wil de
heer Aptroot gemeenten de keuze van instrumenten dwingend voorschrijven of
wil hij de gemeente vrij laten in hun keuze?De heer Aptroot (VVD):Ik heb niet gezegd dat gemeenten moeten worden gedwongen. Dat is ook niet
mogelijk als men maatwerk wil leveren. Er zijn inderdaad gemeenten die de
mogelijkheden positief benutten, maar een aantal gemeenten staat er negatief
tegenover. Ik heb in feite overgenomen wat de staatssecretaris in de stukken
schrijft, namelijk dat het kabinet de voorkeur heeft voor duale trajecten.
Als die voorkeur bestaat, moet men zich er wel van verzekeren dat gemeenten
die mogelijkheid serieus benutten. Dat is ook wat wij willen en daarom vragen
wij de staatssecretaris hoe hij daarvoor kan zorgen.Het wetsvoorstel beoogt een verruiming van de scholingsmogelijkheden.
De VVD-fractie ziet het risico dat initiële opleidingen op grote schaal
in de bijstand worden afgerond. De staatssecretaris geeft aan dat doordat
gemeenten een grotere financiële verantwoordelijkheid krijgen in de nieuwe
bijstandswet, het risico van misbruik van de bijstand als alternatief voor
studiefinanciering wordt geminimaliseerd. De nieuwe bijstandswet is er echter
nog niet. Hoe denkt de staatssecretaris dit eventuele misbruik tegen te gaan
of te voorkomen?Het is niet goed te verantwoorden dat uitkeringsgerechtigden worden vrijgesteld
van de arbeidsverplichting en de sollicitatieplicht om een hbo- of universitaire
opleiding te volgen. Is een dergelijke opleiding echt nodig
om weer aan het werk te komen? Het lijkt ons niet de meest logische en korte
weg naar werk. Integendeel, het is een lange, onzekere en kostbare weg die
niet ten laste van de belastingbetaler moet komen. Hiervoor zou dan ook geen
ontheffing van de arbeidsverplichting en de sollicitatieplicht moeten kunnen
worden gegeven. Deze mogelijkheid is namelijk ook financieel aantrekkelijker
dan het volgen van dergelijke studies via de normale weg. De studiefinanciering
is immers aanmerkelijk lager dan een bijstandsuitkering. Het lijkt de VVD-fractie
dan ook logisch om de bestaande regeling, waarbij hbo- en universitaire opleidingen
worden uitgezonderd omdat zij niet noodzakelijk zijn voor terugkeer naar werk,
te handhaven. Dan is ook de mogelijkheid van misbruik voor het afronden van
deze studies via de bijstand niet aanwezig.De heer Bakker (D66):Wat bedoelt de heer Aptroot precies? Doelt hij op studies die in beginsel
onder de Wet studiefinanciering vallen of doelt hij op mensen die onder deze
wet vallen?De heer Aptroot (VVD):Het gaat mij om de studies die onder de Wet studiefinanciering vallen
die in het kader van de wet die wij nu bespreken, worden aangeboden als mogelijkheid
voor mensen die in de bijstand zitten, met ontheffing van de sollicitatieplicht
en de arbeidsverplichting.De heer Bakker (D66):Als die mensen nog een beroep kunnen doen op de Wet studiefinanciering,
waarvoor een leeftijdsgrens geldt, is dat een voorliggende voorziening. Wat
beoogt de heer Aptroot verder met zijn voorstel?De heer Aptroot (VVD):Wij willen niet dat degenen die geen studiefinanciering meer krijgen omdat
de periode waarin zij daar recht op hadden voorbij is, op een financieel aantrekkelijke
wijze hun studie af kunnen maken als zij in de bijstand zitten. Bovendien
vinden wij het niet logisch om mensen die in de bijstand zitten een hbo- of
universitaire opleiding aan te bieden, omdat er voldoende beroepsgerichte
opleidingen zijn waarmee men op een efficiëntere en snellere manier aan
het werk kan komen.De heer Bakker (D66):Nu weten wij waar het de heer Aptroot om gaat. Eerlijk gezegd, is dat
bizar. Immers, als mensen in de bijstand komen, omdat zij geen beroep op studiefinanciering
kunnen doen of nog een kleine studie te gaan hebben, moeten zij volgens de
heer Aptroot maar liever een Melkertbaan nemen. De overheid zou blij moeten
zijn met iedere afgestudeerde. Natuurlijk moet dat wel zijn in de geest van
de bijstandswet. Gemeenten zijn toch mans genoeg om dat te regelen?De heer Aptroot (VVD):Wat de heer Bakker zegt, vind ik eerder bizar: naast de voorziening van
studiefinanciering werken veel studenten in Nederland; aan het eind van de
studiefinanciering komen zij in de bijstand en kunnen zij op een financieel
veel aantrekkelijker manier, namelijk op kosten van de belastingbetaler, de
studie afronden. Dat is niet redelijk. Wij vinden dus dat wij die mogelijkheid
niet moeten scheppen.De heer Bakker (D66):Het gevolg daarvan is dat degenen die geen andere mogelijkheid hebben
om bij te verdienen, bijvoorbeeld omdat zij thuis een kind hebben, hun studie
niet kunnen afmaken. Zij kunnen dus niet 's avonds in de kroeg werken, zoals
de studenten waarop de heer Aptroot doelt. Daardoor worden die mensen in een
cursus timmeren gedwongen. Dit is echt penny wise en pound foolish.De heer Aptroot (VVD):Daar ben ik het niet mee eens. De heer Bakker springt van de ene naar
de andere situatie. Ook bij ontheffing van de sollicitatieplicht gaat het
erom dat betrokkene zo snel mogelijk naar werk wordt geleid. Dit kost de belastingbetaler
zo min mogelijk geld. Het is dan gek als betrokkenen een universitaire opleiding
of hbo gaan volgen.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):De heer Aptroot maakt er zich wat al te gemakkelijk van af. Allereerst
kan nu heel goed worden gecontroleerd of iemand studiefinanciering heeft naast
een uitkering. Het daarvoor bestemde inlichtingenbureau werkt nu eindelijk.
Daar zijn wij ook blij mee. Dit hoort ook bij de poortwachtersfunctie van
de gemeente.De voorzitter:Probeert u een vraag te formuleren.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):De heer Aptroot haalt drie dingen door elkaar. Het ene is noodzakelijke
scholing. Vindt hij dat iemand die in het buitenland een studie heeft afgerond
en in Nederland dat diploma met een of twee jaar aanvullende studie kan actualiseren,
toch maar Melkertconciërge op een school moet worden? Ik ken zo iemand;
die heeft een opleiding tot dierenarts in een ander land gevolgd en is nu
conciërge.Voorts hebben wij het nu over mensen zonder sollicitatieplicht. Zij hebben
de mogelijkheid om een opleiding af te ronden, opdat zij niet afhankelijk
van de bijstand worden, als de kinderen wat ouder zijn.Tevens is er de mogelijkheid om de arbeidshandicap te combineren met een
deeltijdbaan. Daar gaat de heer Aptroot aan voorbij. Maakt hij voor alle categorieën
dat perspectief onmogelijk of alleen voor degenen bij wie sprake is van noodzakelijke
scholing?De heer Aptroot (VVD):In het kader van dit wetsontwerp praten wij in principe over voor arbeid
noodzakelijke scholing. Wij zijn het eigenlijk eens met de tot nu toe bestaande
regeling: voor de gang naar werk is een opleiding aan de universiteit of hbo
niet noodzakelijk.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):In alle overleggen heeft ook uw fractie uitgesproken dat het raar is dat
er zo weinig mogelijkheden zijn om diploma's te actualiseren, zodat mensen
op een goede manier de arbeidsmarkt op kunnen gaan. Gaat de heer Aptroot daaraan
voorbij? Hij zegt dus: alles is goed, zo lang er maar geld binnenkomt, ook
al is dat misschien niet duurzaam.De heer Aptroot (VVD):Nee, u noemt zelf het voorbeeld van diploma's actualiseren. Dat geldt
voor heel veel mensen, maar die doen dat wel terwijl zij de kost verdienen.
Het gaat er niet om of iemand die in de bijstand zit graag de universiteit
of hbo wil afronden. Het gaat om de vraag of iemand zo snel mogelijk weer
aan het werk kan gaan.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Nee, mijnheer Aptroot, u gaat voorbij aan het belang dat iemand op een
goede manier duurzaam de arbeidsmarkt op gaat. Het gaat nu ook om hoog opgeleide
mensen die hier hun diploma niet te gelde kunnen maken, in een baan aan de
onderkant van de arbeidsmarkt zitten en op 45-jarige leeftijd zijn opgebrand.
Het gaat dus ook om de wijze waarop met het arbeidspotentieel in Nederland
wordt omgegaan. Dit is niet dat wij ze laten afbranden. Dat is te lang gebeurd
en daarom zijn er zoveel mensen in de WAO. Welk toekomstperspectief biedt
u die mensen en waar is uw echte interesse in de werkgelegenheid?De heer Aptroot (VVD):Het toekomstperspectief is dat de mensen zo kort mogelijk een uitkering
nodig hebben en zo snel mogelijk weer aan het werk gaan. Je kunt dan wel de
doelen over de opleiding en dergelijke steeds hoger stellen, maar dat is ook
een verantwoordelijkheid van de betrokkenen.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter. Betere scholingsmogelijkheden voor uitkeringsgerechtigden
zijn belangrijke instrumenten om de kansen op betaald werk te vergroten. Deze
scholingsmogelijkheden moeten dan wel op de persoon, op het individu, toegesneden
zijn. Door de huidige complexe wetgeving is dat niet altijd het geval. Met
het voorstel wordt geprobeerd wat meer maatwerk te leveren. Vanuit dat standpunt
staan wij sympathiek tegenover het voorstel.Volgens de fractie van het CDA moet het doel wel duidelijk voor ogen gehouden
worden. Het gaat om mensen die door hun gebrek aan opleiding belemmerd worden
om uit te stromen uit de Algemene bijstandswet. Juist voor die groep is de
aanvullende scholing bedoeld. Wanneer dan na zorgvuldige afweging geconcludeerd
moet worden dat het nodig is om die scholingsmogelijkheden te bieden, vinden
wij dat dit ook daadwerkelijk moet gebeuren en dat er maatwerk mogelijk moet
zijn. Wel moet nadrukkelijk het doel voor ogen gehouden worden. Niet de scholing
staat primair, maar de blijvende uitstroom uit de ABW. Dat is het vertrekpunt.De regering schrijft dat het voorstel geheel past in de door het kabinet
voorgenomen invoering van volledige budgettering van de bijstand en het flexibel
besteedbare reïntegratiebudget. Door die budgettering ontstaat er voor
de gemeenten een grotere prikkel om effectieve uitstroom naar de reguliere
arbeidsmarkt te realiseren en ontstaat een grote behoefte aan beleidsvrijheid
en ruimte voor maatwerk.Een punt is natuurlijk wel hoe de nieuwe ABW er uit zal gaan zien. Wij
verkeren nu in een bijzondere situatie, met een demissionair kabinet, een
formatie en een aangekondigde ABW, die hier nog helemaal niet behandeld is.
Wij weten ook niet hoe die er uit zal gaan zien. Ondanks die onzekerheid steunt
mijn fractie de intrekking van de regeling noodzakelijke scholing, die inmiddels
heeft plaatsgevonden. Wij zijn het eens met de staatssecretaris dat de algemene
uitgangspunten die aan het wetsvoorstel ten grondslag liggen blijven bestaan
en voldoende zekerheid bieden dat een goede uitvoering van de wet mogelijk
is.Naast de mogelijkheden en de ruimte die de gemeenten krijgen, waar wij
achter staan, moeten de gemeenten natuurlijk ook duidelijk verantwoording
gaan afleggen over hun gebruik van het instrument scholing. Hoe gaan zij om
met de ABW? In een AO hebben wij daar de vorige week nog uitgebreid over gesproken.
Onderdeel daarvan zal straks ook met nadruk zijn hoe de gemeenten zijn omgegaan
met het instrument scholing. De gemeente moet duidelijk maken welke scholingstrajecten
onder welke voorwaarden zijn afgelegd.Het lijkt mij ook goed dat het verloop van de scholingstrajecten wordt
bekeken, zodat wij inzicht krijgen in de resultaten daarvan. Het is natuurlijk
heel mooi om met een scholingstraject te beginnen, maar het belangrijkst is
dat je ziet wat uiteindelijk de resultaten van dat scholingstraject zijn.
Heeft dat geleid tot passende arbeid?De fractie van het CDA is het van harte eens met het uitgangspunt van
het kabinet dat degenen die afhankelijk zijn van de bijstand zelf alles in
het werk dienen te stellen om die afhankelijkheid zo snel mogelijk te beëindigen.
Pas wanneer aantoonbare inspanningen geen resultaat hebben gehad, kan die
scholing aan de orde zijn. Mevrouw Noorman heeft een amendement ingediend.
Zij vraagt zich af of er eerst een half jaar gesolliciteerd moet worden voordat
duidelijk is dat die scholing nodig is. Ik begrijp uit het voorstel dat zij
het ruimer ziet. Die conclusie zou ook kunnen worden getrokken uit andere
omstandigheden of uit een zuiver individuele beoordeling. Ik hoor graag van
de staatssecretaris of de interpretatie van mevrouw Noorman de juiste is,
namelijk dat het volgens het voorstel alleen kan blijken uit de resultaten
van sollicitaties. Of kan het ook blijken uit een traject dat samen met de
sociale dienst is ingegaan, waarin naar voren is gekomen dat de nodige scholing
ontbreekt?De voorzitter:Voor de goede orde, het gaat nu om het amendement op stuk nr. 6.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Voorzitter. Ik zou de heer Mosterd willen voorhouden dat wat er in de
wet is vastgelegd, toch nog altijd het primaat heeft boven de toelichting.
De wetstekst die de regering hanteert, sluit iedere andere vorm uit; er wordt
uitdrukkelijk gesproken van sollicitaties en van niets anders. Daarmee is
iedere toelichting in de trant van "dat staat er wel, maar dat bedoel ik niet
zo" niet relevant.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter. Ik ben het er zonder meer mee eens dat de wetstekst voorop
staat en ik vraag ook nadrukkelijk naar de zienswijze van de staatssecretaris
hierop. Zoals ik al bij interruptie zei, leeft bij mijn fractie de angst dat
wij in de Abw soms te gemakkelijk een poort naar scholing open zetten, terwijl
wij toch steeds het doel van snellere uitstroom voor ogen moeten houden.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Maar als er in artikel 106 van de Abw staat dat het college van B en W
de sollicitatieverplichting moet hanteren voor iedereen die bijstand krijgt,
met uitzondering van bepaalde categorieën, waarom zou dat dan nog een
keer in de wet moeten worden opgenomen? Dat staat er dan toch al?De heer Mosterd (CDA):Maar ook al staat het er, het college van B en W kan op
een gegeven moment de ruimte voor het bieden van scholing toch wat meer oprekken
dan wat de bedoeling is. Het gaat er in wezen om, hoe ruim dit instrument
wordt toegepast.Voorzitter. Wat ons betreft is de poort tot scholing dus heel smal en
moet het heel duidelijk zijn waarom iemand erdoor mag. Wie er eenmaal door
is, moet dan wel maatwerk krijgen, de scholing die echt nodig is. Wij vinden
het daarbij positief dat er dan in uitzonderlijke situaties niet gemillimeterd
hoeft te worden bij die termijn van twee jaar. Ook kan er afgeweken worden
van de bepaling van 19 uur per week, als daar in verband met de scholing niet
aan vastgehouden kan worden.Nu heeft de VNG ons erop gewezen dat het volgens de stukken mogelijk lijkt
om een hbo- of wo-studie te doen en daarbij studiefinanciering te krijgen.
Komt men in aanmerking voor studiefinanciering, dan is er niets aan de hand,
maar als dit niet zo is, lijkt het volgens de antwoorden van de regering mogelijk
dat men toch studiefinanciering krijgt, en wel via de bijstand. Volgens de
VNG kan dit niet, zodat de zaak dan vast zou lopen. Dit punt is ook door anderen
al genoemd en wij zouden er graag uitsluitsel over verkrijgen of iemand die
door de smalle poort is gegaan, maar niet in aanmerking komt voor studiefinanciering,
toch nog mogelijkheden heeft.Ook ik heb, net als de heer Aptroot, een sterke voorkeur voor de duale
trajecten, maar ik ben het met de regering eens dat wij deze niet kunnen opleggen
als wij juist gaan decentraliseren. Maar bovendien, een duaal traject klinkt
wel mooi, maar is het wel altijd mogelijk, vooral als het gaat om mensen die
nauwelijks aan het werk te krijgen zijn door "in de persoon gelegen oorzaken"?
Het is mogelijk dat de eis van een duaal traject ervoor zorgt dat er helemaal
niets gebeurt, en dat wil ik ook niet. Ik heb er dus een sterke voorkeur voor,
maar het moet wel mogelijk zijn. En de beleidsvrijheid van de gemeenten staat
niet toe dat wij dit wel even precies gaan regelen. Die duale trajecten kunnen
ook ideaal zijn om kansen voor inburgeraars te bieden, maar men moet daartoe
ook de mogelijkheden hebben. Wij zullen dat van harte ondersteunen en denken
graag in die richting verder.Met dit voorstel vervallen de automatische ontheffingen van arbeidsverplichtingen
gedurende de periode dat de uitkeringsgerechtigde scholing krijgt en wordt
het een discretionaire bevoegdheid van B en W. Dat is een goede zaak. Zo kunnen
B en W op een gegeven moment verantwoordelijkheid nemen voor een bepaalde
zaak en kunnen zij daarop worden afgerekend. Het is geen automatisme omdat
het in de wet staat, men moet uitleggen waarom men iets heeft gedaan. Verantwoording
afleggen is een goede zaak waarmee de CDA-fractie van harte instemt. Houdt
de regering op die punten ook met het oog op de verantwoording over de bijstand
de vinger aan de pols? De gemeenten krijgen de ruimte en moeten verantwoording
afleggen, maar kunnen zij het ook voldoende doen?Het moge duidelijk zijn dat de CDA-fractie blij is met dit voorstel en
de extra ruimte die gemeenten krijgen om maatwerk te leveren. Ik ben ook voor
decentralisatie, maar ik worstel altijd met de verschillen tussen gemeenten.
Op zichzelf vind ik dat niet zo erg, want ik heb ook vertrouwen in de raad
van de gemeente. Het Rijk heeft echter de verantwoordelijkheid om ervoor te
zorgen dat die verschillen niet te groot worden. De volgende week discussiëren
wij waarschijnlijk over de WVG. Dan zal waarschijnlijk de vraag aan de orde
zijn of de verschillen niet te groot worden. Hoe houden wij dit in redelijkheid
in de gaten? Misschien kunnen wij hiervoor iets bedenken voor de toekomst.Wij vinden het ook positief dat personen die zijn vrijgesteld van arbeidsverplichtingen,
zoals alleenstaande ouders met zorg voor kinderen onder de vijf jaar, geen
beperkingen voor scholing meer hebben. Wij vinden het ook positief dat een
studie in het hbo of wo op een gegeven moment onder bijzondere omstandigheden,
uitgaande van het doel van dit wetsvoorstel, kan worden afgemaakt. Ik heb
alleen nog gevraagd of het op dit moment kan.De heer Varela (LPF):Mevrouw de voorzitter. De Nederlandse overheid is altijd erg goed geweest
in het ontwikkelen van regelgeving om ontstane problemen op te lossen. Voor
elk nieuw probleem heeft zij wel een nieuwe regel. De regeldruk in Nederland
behoort daardoor ook tot de grootste van de westerse wereld. Meer nadruk zal
echter moeten worden gelegd op het voorkomen van problemen, zodat corrigerende
regelgeving niet meer nodig is.Enige weken geleden lanceerde de Eindhovense burgemeester Welschen een
plan om de snel stijgende werkloosheid in zijn regio te beteugelen. Het voorstel
van Welschen hield in dat de metaalsector rond Eindhoven zou worden gesteund
door een overcapaciteit als gevolg van een verslechterende economie op te
vangen door voor werknemers collectief arbeidstijdverkorting aan te vragen.
Deze atv zou nuttig worden opgevuld door werknemers cursussen te laten volgen
waarmee hun vaardigheden verbeterd konden worden. De werknemers zouden de
atv uitbetaald krijgen via de UWV, zodat daarmee de personele lasten van het
bedrijfsleven gedrukt konden worden op voorwaarde dat de werknemers binnen
een bepaalde afgesproken tijd weer volledig in dienst zouden komen bij de
betreffende werkgever. Op die manier zou massale werkloosheid in de metaalsector
kunnen worden voorkomen, zou het bedrijfsleven de economische recessie kunnen
overleven en zouden de werknemers beter geschoold en gemotiveerd het werk
weer kunnen oppakken. Kortom, iedereen blij.Dit in zijn eenvoud zeer charmante plan werd echter door de minister naar
de prullenbak verwezen. Daardoor zullen de komende tijd meer mensen in de
WW verdwijnen en gaan bedrijven failliet, waardoor ook voor de toekomst arbeidsplaatsen
blijvend verdwijnen en lapmiddelen zoals dit wetsvoorstel moeten worden bedacht
om mensen bij te spijkeren voor de arbeidsmarkt.Ik heb ter illustratie nog een tweede voorbeeld. In het Rotterdams Dagblad
van 4 april jl. wordt melding gemaakt van een plan van het CNV, dat voorstelt
om havenwerkers om te scholen tot procesoperators. Het overschot aan personeel
in de op- en overslagsector kan het tekort aan analisten en procesoperators
in de chemie wellicht opvangen. Omscholing kan daarbij het ei van Columbus
zijn waarbij iedereen welvaart. Niet wachten tot beide bedrijfstakken
in de problemen zijn gekomen en veel mensen afvloeien naar de uitkeringspotten,
maar tijdig afstemmen van behoeftes. Dit zijn zo maar twee voorbeelden van
proactief handelen op de arbeidsmarkt. Naar mijn oordeel is dat zinvoller
dan het repareren van problemen achteraf. De gedachte hierbij is dat voorkomen
nog altijd beter is dan genezen.De centrale gedachte achter het voorliggende wetsvoorstel is dat scholing
de kansen op de arbeidsmarkt vergroot en daarmee de uitstroom uit de Algemene
bijstandswet en andere regelingen. Onder normale omstandigheden lijkt dit
een terechte veronderstelling. In de huidige situatie met een sterk verslechterende
economie en een snel toenemende werkloosheid ligt de zaak echter anders. In
een tijd waarin sterk bezuinigd moet worden en de overheid ieder dubbeltje
drie keer moet omdraaien alvorens het uit te geven, moet er voorzichtig omgesprongen
worden met scholingsgelden. De wetswijziging die nu wordt voorgesteld, heeft
volgens ons het nadelige gevolg dat de scholingskeuze van werkzoekenden veel
te vrijblijvend wordt. Wij ondersteunen de gedachte achter het wetsvoorstel,
maar hebben daar een aantal kanttekeningen bij.Wij hebben het gevoel dat de voorgestelde wetswijziging gemeenten weliswaar
meer armslag geeft voor de begeleiding van uitkeringsgerechtigden naar de
arbeidsmarkt, maar dat dit niet gepaard gaat met een uitbreiding van de middelen.
De gemeenten worden als het ware opgezadeld met een extra taak, namelijk de
begeleiding naar de arbeidsmarkt zonder dat er sprake is van uitbreiding van
de capaciteit van de sociale diensten. Zolang deze taak niet uitbesteed kan
worden aan gespecialiseerde externe bureaus, zal de behoefte aan uitbreiding
van de capaciteit groot zijn. Kan de staatssecretaris toezeggingen doen over
mogelijkheden om de capaciteit van de sociale diensten uit te breiden met
scholingsdeskundigen teneinde de regeling optimaal te laten werken?De wetswijziging komt erop neer dat gemeenten de ruimte krijgen om op
individuele basis uitkeringsgerechtigden de mogelijkheid te geven om hun kansen
op de arbeidsmarkt te vergroten door scholing met behoud van uitkering. Hiermee
wordt een grote verantwoordelijkheid bij de sociale diensten van de gemeenten
gelegd. De LPF-fractie vraagt zich af of de gemeentelijke sociale diensten
deze verantwoordelijkheid wel aankunnen. De primaire taken van deze diensten
waren tot op heden het verzorgen van de intake, begeleiding van uitkeringsgerechtigden
en beoordeling van de rechtmatigheid van de uitkeringsaanvraag. Dat is iets
wezenlijk anders dan begeleiding terug naar de arbeidsmarkt, waar scholing
een onderdeel van is. Dit was tot de omvorming tot CWI de taak van de arbeidsbureaus.
De LPF-fractie is van mening dat de medewerkers van de gemeenten te ver van
de arbeidsmarkt kunnen afstaan om goed te kunnen beoordelen aan welke scholing
wel en aan welke scholing geen behoefte is op de arbeidsmarkt. Daarmee is
het gevaar dat gemeenteambtenaren opleidingstrajecten gaan goedkeuren die
minimale kansen op een baan opleveren, niet denkbeeldig.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Wij hebben ook nog de WIW die vastgeklonken is aan de bijstand. Dat is
een onderdeel van de organisatie die helemaal gericht is op toeleiding naar
de arbeidsmarkt. De gemeenten hebben daar vanaf 1992, toen zij de eerste instrumenten
kregen om hiermee te werken, ervaring mee opgedaan. De gemeenten hebben voorts
ervaring opgedaan met regelgeving die er eerder was. De heer Varela vreest
dat gemeenten scholingsaanvragen te ruimhartig zullen beoordelen, maar ingevolge
het wetsvoorstel moet het gaan om noodzakelijke kosten. Verder heb ik ter
zake een amendement ingediend. In de toelichting daarop wordt nog eens nadrukkelijk
gesteld dat het doel is dat mensen onafhankelijk worden van de bijstand. Cursussen
waardoor mensen niet aan werk kunnen komen, passen daar niet in. Daarmee heb
ik de tekst eigenlijk wat aangescherpt.De heer Varela (LPF):Ik heb willen aangeven dat voorkomen moet worden dat, als iemand naar
de gemeente gaat met de mededeling dat hij mandvlechter is, maar geen werk
meer heeft, de gemeenteambtenaar dan zegt dat hij maar een cursus moet gaan
doen en dat vervolgens wel zal blijken of hij daardoor weer een arbeidsplaats
kan krijgen. Ik vind dat je vraag en aanbod beter op elkaar moet afstemmen
en dat je daar expertise voor moet inhuren.Reïntegratie van uitkeringsgerechtigden is een vak waarvoor een zekere
expertise nodig is. In Nederland is de afgelopen jaren een bedrijfssector
ontstaan die zijn beroep maakt van het reïntegreren van werkzoekenden.
Dit soort bedrijven is veel beter in staat om vraag en aanbod van arbeid bij
elkaar te brengen en kan ook beter adviseren over scholing om kansen op de
arbeidsmarkt te vergroten. Daarom vragen wij de staatssecretaris of hij met
ons van mening is dat het beter is om de scholing van uitkeringsgerechtigden
verplicht onderdeel te laten uitmaken van een reïntegratietraject, geleid
door gespecialiseerde bureaus op zogenaamde "no cure, no paybasis".De uitbreiding van de scholingsmogelijkheden, zoals die uit de wetswijziging
voortvloeit, zal er naar alle waarschijnlijkheid toe leiden dat meer uitkeringsgerechtigden,
al dan niet voor de sociale dienst, gedwongen een opleiding zullen gaan volgen.
Ook minder gemotiveerde mensen in de Algemene bijstandswet zullen een cursus
starten. De kans op studie-uitval zal daarmee ook toenemen. Om de vrijblijvendheid
bij het beginnen van een cursus enigszins tegen te gaan, is het wellicht verstandig
om sancties in te voeren in de zin van het korten op de uitkering bij het
voortijdig afbreken van de studie. Is de staatssecretaris van plan een systeem
van sancties toe te voegen aan de uitbreiding van scholingsmogelijkheden voor
uitkeringsgerechtigden teneinde misbruik te voorkomen?Ook aan de kant van de sociale dienst kan de nu voorliggende wetswijziging
gemakszucht in de hand werken. De kosten van de opleiding worden niet betaald
uit de zogenaamde lumpsumfinanciering die in de wijziging van de Algemene
bijstandswet in 2004 is opgenomen, maar uit het WIW-bezit. Het voordeel van
financiering op no cure, no paybasis van externe, gespecialiseerde reïntegratiebureaus
vanuit de WIW is in ieder geval dat een wezenlijk deel van de uitkeringsgerechtigden
een baan vindt. Wat kan en wil de staatssecretaris nog ondernemen om ervoor
te zorgen dat de ambtenaren van de sociale dienst omzichtig met het WIW-bezit
zullen omgaan?De heer Bakker (D66):Voorzitter. Met dit wetsvoorstel wordt een oude wens van D66 bewaarheid,
namelijk om meer mogelijkheden tot scholing en studie aan bijstandsgerechtigden
te bieden, ook als zij een hbo/wo-opleiding hebben genoten. Ik heb het niet
precies nagezocht, maar in mijn herinnering hebben wij daar de eerste moties
over ingediend in 1981. Soms is een lange adem dus nodig.Begin vorig jaar is dit wetsvoorstel met als doel een verruiming van de
Algemene bijstandswet naar aanleiding van de motie-Bussemaker/Schimmel en
de motie-Bussemaker ingediend. Toen ik die de afgelopen dagen nog eens las,
kon ik er eigenlijk geen verruiming in ontdekken. De staatssecretaris heeft
nadien in de nota naar aanleiding van het verslag over het wetsvoorstel aangegeven
dat hij het allemaal heel anders wil regelen in het kader van de nadere overheveling
van financiële verantwoordelijkheden aan de gemeenten. Van dit laatste
ben ik een sterk voorstander, omdat dit betekent dat de lusten en lasten van
beslissingen krachtens de Algemene bijstandswet bij elkaar worden gebracht.
Ik ben het dus helemaal eens met de heer Aptroot. Het is goed dat een ambtenaar
van de sociale dienst beseft dat de rekening in verband met zijn beslissing
niet ergens anoniem op het bureau van de minister in Den Haag ploft, of zelfs
dat niet, maar op dat van de wethouder twee deuren verderop die die rekening
moet verantwoorden. In dat licht moet die ambtenaar wel de mogelijkheden hebben
om in alle situaties maatwerk te kunnen bieden.Mijn fractie vindt dus dat het huidige wetsvoorstel niet ver genoeg gaat.
Het voorstel biedt gemeenten namelijk onvoldoende ruimte om die afweging te
maken en biedt mensen onvoldoende mogelijkheden om zelf een route te kiezen.
Ik wil verder gaan, maar het is niet mijn bedoeling om van de bijstandsuitkering
een soort algemene, verkapte studiefinanciering te maken. Deze mogelijkheid
wordt al uitgesloten, want als voorliggende voorziening als studiefinanciering
geldt, kun je er sowieso geen beroep op doen. Wat mij betreft kunnen een afgestudeerde
socioloog die nog eens lekker een paar jaar filosofie wil studeren of iemand
die acht jaar heeft gestudeerd en nog twee jaar wil studeren evenmin een beroep
op de Algemene bijstandswet doen. Dit is niet de bedoeling. Daar gaat het
natuurlijk allemaal niet om.Op het moment dat je in de bijstand komt, zijn er mensen die jouw positie
en kansen op de arbeidsmarkt beoordelen alsmede jouw motivatie om zo snel
mogelijk op die arbeidsmarkt te komen. Zij nemen op grond daarvan beslissingen.
Daar moet het om gaan. De heer Mosterd had het over een smalle poort tot scholing.
Ik vind het ook heel belangrijk dat er een goede beoordeling is, maar dat
is al in de bijstandswet en in deze regeling geregeld. Ik vind de bepaling
van maximaal twee jaar en de beperking tot 19 uur in het vrijwillige traject
te restrictief. Dat betekent namelijk dat in veel gevallen de mogelijkheden
niet kunnen worden benut om tot goede afspraken te komen. Waarom zou je niet
kunnen afspreken dat men dat wel doet, maar dat men op het moment dat er inderdaad
werk is, geacht wordt die studie als een avondstudie af te maken? Natuurlijk,
dat ligt voor de hand! Waarom zouden wij dergelijke afspraken niet kunnen
maken voor tienermoeders? Ik kreeg gisteren een e-mail van de gemeente Groningen,
waarin werd meegedeeld dat er in die gemeente een project loopt voor tienermoeders
die in de bijstand zijn terechtgekomen, die om de een of andere reden een
ander pad volgen dan de meesten en vervolgens nog wel graag willen studeren.
Dan is studiefinanciering voorliggend, maar niet in alle situaties. Kan dat
of gaat dat niet op?Waarom kan iemand die gestopt is met studeren, niet twee jaar later, nadat
hij op de arbeidsmarkt actief is geweest en vervolgens werkloos is geworden,
zeggen: ik moet nog twee tentamens doen, ik moet nog een afstudeerscriptie
schrijven; daar heb ik vier maanden voor nodig, dus mag ik daar vier maanden
voltijd aan werken? Dat is toch veel nuttiger dan een jaar in de bijstand
hangen en vervolgens in een trajectplan komen dat voorbereidt op een Melkertbaan.
Waarom zou je niet, ter voorbereiding op de nadere verplichting als je jongste
kind vijf jaar wordt, alsnog afstuderen als dat kind drie jaar is? Waarom
geldt het niet voor iemand die aan het werk was, die tijdens dat werk ook
nog een studie volgde, die wordt ontslagen en die op het moment dat hij in
de bijstand komt, zegt: mag ik alsjeblieft mijn studie afmaken; natuurlijk
doe ik mijn best om aan de slag te komen; ik zal dat elke drie maanden met
u bespreken? Dat soort dingen moet toch mogelijk zijn! Er is momenteel sprake
van massaontslagen. Wij kennen allemaal de voorbeelden om ons heen.De gemeenten zijn naar mijn gevoel mans genoeg om die situaties te beoordelen.
Daarbij is het altijd essentieel of het gaat om plannen, om routes, om wensen,
om verplichtingen soms, die gericht zijn op het zo snel mogelijk onafhankelijk
zijn, op het zo snel mogelijk op de arbeidsmarkt actief worden. Daarvoor kan
het echter nodig zijn dat je beslissingen neemt die nu net niet in het toch
wat beperkende keurslijf van deze wet zitten.De heer Varela (LPF):U zegt net dat de gemeenten mans genoeg zijn om dat zelf te beoordelen.
Ik heb in eerste termijn aangegeven dat dat niet altijd het geval hoeft te
zijn. Hoe staat u tegenover het idee om hierbij externe deskundigheid in te
schakelen?De heer Bakker (D66):Er spelen eigenlijk twee dingen. Ik heb inderdaad gezegd dat de gemeenten
naar mijn gevoel mans genoeg zijn, maar ik heb er net bij gezegd: wel in het
licht van die verschuiving van de volledige financiële verantwoordelijkheid
voor de bijstandswet naar de gemeenten. Dan kan een ambtenaar immers niet
zomaar meer een handtekening zetten terwijl de rekening ergens anders terechtkomt.
Dan moet die ambtenaar naar zijn baas en de wethouder toe om te zeggen: ik
heb dit besloten, want dat leek mij in deze omstandigheden het beste en ook
het nuttigste voor de gemeente. De heer Varela heeft een verhaal over reïntegratiebedrijven
gehouden. Naar mijn mening moet je niet op voorhand vastleggen of dat nu intern
of extern is, of scholing nu via allerlei reguliere of via irreguliere zaken
totstandkomt. Reguliere bedrijven kunnen dat soms heel goed, maar zij kunnen
één ding niet: oordelen over de vraag of iemand al dan niet
terecht aanspraak maakt op een uitkering conform de Algemene bijstandswet.
Dat moeten zij ook niet kunnen! Daarbij gaat het immers om het besteden van
belastinggeld. Het zal dus altijd een samenspraak moeten zijn
tussen de gemeente en het reïntegratiebedrijf.Ik kom zo te spreken over een aantal specifieke punten, onder andere over
een amendement op dat punt, maar ik voeg eerst nog een voorbeeld toe teneinde
duidelijk te maken waar het om gaat. Dat is het voorbeeld van een vluchtelinge
uit Iran, die hier gehuwd is en van wie de echtgenoot is komen te overlijden.
Zij kwam vervolgens in de bijstand terecht, omdat er geen aanspraak was op
de ANW of iets dergelijks. Zij was in haar moederland altijd kraamverzorgster
geweest en zei: laat mij een snelle opleiding doen om mij in Nederland te
kwalificeren. Een snelle opleiding zou betekenen dat zij die opleiding bijvoorbeeld
een jaar lang fulltime had gevolgd, misschien via werkend leren, misschien
via een volledige schoolopleiding, en dan alsnog een Nederlandse kwalificatie
had gekregen. Er is in Nederland nog steeds een groot tekort aan kraamverzorgsters.
Dat was in de tijd waarin dit speelde, ook al zo. Kortom, het lag zeer voor
de hand om dat te doen, maar het mocht niet. Mag het nu straks wel? Volgens
mij mag het straks dus nog steeds niet. Een van de dingen die daarbij in de
weg staat, is het voltijdselement. Wat in die situatie overigens wel mocht,
was in de bijstand blijven hangen en na een jaar worden opgeroepen voor een
eventuele Melkertbaan. En die wil de VVD dan weer afschaffen! Kortom, wij
moeten op dit punt een verruiming bewerkstelligen.Ik kom te spreken over een paar specifieke punten. Ik noem allereerst
die 19 uur. Dat doet zich natuurlijk met name voor bij een vrijwillige situatie.
Ik heb het voorbeeld gegeven van iemand die net werkloos is geworden en die
tijdens het werk een opleiding volgde. Die komt vervolgens in de bijstand
terecht en moet ineens met de opleiding stoppen omdat de bijstand dat niet
toestaat. Dat is toch raar? Men moet dan toch met die man of vrouw aan tafel
gaan zitten om te bekijken hoe die zo snel mogelijk aan de slag kan? Dat kan
zijn door iemand in vier maanden een opleiding af te laten maken. Als dat
ook gebeurt in die vier maanden, is er in mijn ogen geen probleem. Zoals de
Heer blij is met elke bekeerling, zo moet de overheid toch blij zijn met elke
afgestudeerde?De heer Aptroot (VVD):De heer Bakker spreekt van iemand die naast zijn werk een opleiding volgt
en die deze vervolgens niet kan afmaken. Ik neem aan dat het dan gaat om minder
dan 19 uur. In de huidige situatie is dat dus mogelijk.De heer Bakker (D66):Dan heeft degene in dit voorbeeld nog een jaar te gaan. Misschien wil
die wat sneller tentamens doen, zodat hij of zij over een half jaar klaar
is. Waarom kan dat niet? Waarom moeten wij regelen dat het niet kan? Omdat
hij of zij morgen moet timmeren? Dat is toch raar? Het is niet de bedoeling
dat wij hier regelen dat iets kan in een specifiek voorbeeld of op een specifieke
manier. Wij willen immers af van alle regeltjes. Omdat het de gemeenten geld
kost, willen wij vrijheid voor de gemeenten om in het licht van hun financiële
verantwoordelijkheden te beoordelen wat in een bepaalde situatie het beste
is. Waarom moeten wij de gemeenten dan specifiek vertellen dat iets niet mag?De heer Aptroot (VVD):De paarse kabinetten waaraan D66 deelnam hadden "werk, werk, werk" als
motto. Werk gaat dus voor een uitkering. Ik stel vast dat de heer Bakker dat
loslaat.De heer Bakker (D66):De heer Aptroot begrijpt mij niet. Het gaat niet om een verkapte studiefinanciering,
zodat mensen in de bijstand kunnen studeren. Het gaat om werk. De heer Aptroot
denkt blijkbaar dat de gemeenten het beter weten dan de mensen zelf als die
vragen om in drie maanden fulltime af te mogen studeren. Dat mag straks niet.
Staatssecretaris Rutte heeft immers bepaald dat het niet mag. Dat moest hij
van de heer Aptroot. Dat is toch raar? Waarom zouden wij dat doen? Wij betalen
het straks niet eens meer. Ik ben het overigens eens met de heer Aptroot dat
een en ander gezien moet worden in het licht van de financiële verantwoordelijkheid
van de gemeenten. Een ambtenaar kan het dan niet op een akkoordje gooien.
Die ambtenaar moet naar zijn baas en naar de wethouder met zijn beslissing,
omdat hij van mening is dat die beslissing in die situatie het beste is. Dat
is niet uitkering boven werk. Dat is werk boven uitkering. Het is vooral ook
het geven van kansen aan mensen.De heer Varela (LPF):Ik kan mij goed voorstellen dat het idee van de heer Bakker toegepast
kan worden in het geval het mensen zijn die met twee tentamenvakken en een
scriptie klaar zijn met hun studie. Die termijn wordt echter vaak overschreden.
Wat dan?De heer Bakker (D66):Stel dat een student geen recht meer heeft op studiefinanciering, maar
wel een titel heeft voor de bijstand. Hij moet dan door de nauwe poort van
de heer Mosterd: is het noodzakelijk, is het nuttig, et cetera. Daarbij geldt
de afspraak dat iemand nog drie maanden krijgt om een afstudeerscriptie te
maken. Daarna kan hij of zij snel aan de slag. In dit geval wordt voorkomen
dat er sprake is van kapitaalvernietiging. Als de studie na drie en een halve
maand niet is afgerond, moet hij of zij opgeroepen worden. Als blijkt dat
de persoon in kwestie niets heeft gedaan, is er sprake van een andere situatie.De heer Varela (LPF):Als iemand vervolgens stelt recht op hertentamens te hebben?De heer Bakker (D66):Ik stel mij voor dat daarvoor geen vrijstelling van de sollicitatieplicht
hoeft te gelden. Het gaat echter om specifieke situaties. De bijstandswet
biedt alle mogelijkheden en verplichtingen op het punt van sollicitaties om
maatwerk te bieden.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):De heer Bakker gaf het voorbeeld van een vroedvrouw. Ik kan mij daarbij
voorstellen dat er daarbij sprake is van een noodzakelijke studie. De bepaling
van 19 uur geldt voor mensen die vrijwillig een studie volgen. De vraag is
of de vroedvrouw met deze nieuwe regeling onder de term noodzakelijke opleiding
valt. Ik stel die vraag ook aan de staatssecretaris. In dat geval is het probleem
kleiner. In dat geval is ook het probleem van de heer Bakker kleiner. Als
dat echter niet het geval is, heb ik moeite met de uitleg die de heer Bakker
aan de verruiming geeft. Studiefinanciering is immers een voorliggende voorziening.
Als je er recht op hebt, ontvang je geen bijstand; ook al heb je die financiering
half opgebruikt. Het gaat dus om incidenteel voorkomende situaties.
Daarvoor zou geen heel algemene bepaling uit de bijstandswet moeten worden
verwijderd. Er zou een ontheffingsvorm moeten worden gevonden om het oordeel
in incidentele situaties aan de gemeente over te laten.De heer Bakker (D66):In de eerste plaats is een ontheffing natuurlijk een regel die zal moeten
worden uitgelegd en die ook weer nadere regeling vereist. In de tweede plaats
kan die door mij genoemde Iraanse vroedvrouw natuurlijk onder die regeling
voor noodzakelijke scholing vallen. Daar ligt het probleem niet. Het probleem
ligt bij al die andere situaties. Ik geef als voorbeeld iemand die al eens
gestudeerd heeft en aan het einde van zijn studiefinanciering gaat werken,
maar werkloos wordt. Stel dat deze persoon nog een afstudeerscriptie en twee
tentamens te doen heeft, 32 is en er dus geen voorliggende studiefinanciering
is. Waarom zou het dan niet kunnen?De voorzitter:Het lijkt mij dat deze discussie bij het antwoord van de staatssecretaris
gevoerd kan worden.De heer Bakker (D66):Dat is juist.Ik heb nog enkele punten. Ik sluit mij graag aan bij de door mevrouw Noorman
besproken regeling voor twee jaar. Zij heeft ook gesproken over de uitsluiting
van het algemeen vormend onderwijs. Het is evident dat een bijstandsgerechtigde,
als het even kan, werkend moet leren om zo snel mogelijk aan het werk te gaan.
Ik vind dat de heer Mosterd het mooi heeft verwoord: dat zal niet altijd de
oplossing zijn.De meldplicht vind ik terecht. Er moet dan wel een open relatie zijn en
moet men niet bang zijn voortdurend te worden belemmerd. In die open relatie
past het om in dat maatwerk tot een aantal hier besproken regelingen te komen.
In het kader van die meldplicht kwam mij het voorbeeld ter ore van een afgestudeerde
student die niet meer wilde studeren, maar niet aan de bak kwam. Hij kon wel
bij een bedrijf een onbetaalde stage lopen, waardoor het hem onmogelijk zou
worden om de hele dag vrij te houden voor sollicitatiegesprekken. Na die stage
zou hij echter wel de ervaring hebben die in de vacatures wordt gevraagd.
Mag hij dat? De ambtenaar zegt dan dat dit niet mag, maar dat hij het maar
wel moet doen, zonder het te melden. Dit soort relaties tussen bijstandsgerechtigde
en ambtenaar van de sociale dienst moeten wij niet willen. Ook in dergelijke
situaties moet de goede wil van de mensen als uitgangspunt worden genomen,
ongeacht de mensen die er een loopje mee proberen te nemen. Vandaar dat ik
pleit voor meer ruimte voor de gemeenten.Staatssecretaris Rutte:Voorzitter. Ik kan de heer Bakker meteen op één punt geruststellen.
Mijn partij is geen voorstander van afschaffing van de Melkertbanen en ik
evenmin. Wel willen wij dat systeem opnieuw uitvinden en ervoor zorgen dat
de gesubsidieerde arbeid er echt toe leidt dat mensen aan werk worden geholpen
en niet, zoals nu, worden opgesloten in een gesubsidieerde baan.Ik zal eerst iets zeggen over de reden van dit wetsvoorstel. De discussie
sleept zich al een tijdje voort, sinds 1999 of 2000. Die discussie is op een
gegeven moment concreet geworden door moties die zijn ingediend door de leden
Bussemaker en Schimmel. Daarin is aandacht gevraagd voor het probleem van
maatwerk. Mensen in de bijstand kunnen, als dat noodzakelijk is, geen scholing
op hbo- of wo-niveau volgen. Een ander probleem is dat die regeling behoorlijk
ingewikkeld is. Dit wetsvoorstel probeert tegemoet te komen aan de uitspraken
in die moties. De achterliggende filosofie is dat werk vooropstaat. Daarna
is er pas sprake van werk en scholing samen, de zogenaamde duale trajecten
of het werkend leren.Voorzitter: WeisglasStaatssecretaris Rutte:Pas in de laatste instantie is scholing aan de orde. Daaraan wordt met
dit wetsontwerp niets afgedaan. Sterker nog, ik zal zo proberen aan te tonen
dat die uitgangspunten van de bijstandswet eerder scherper worden aangezet,
maar dat tegelijkertijd ruimte wordt geboden om tot meer maatwerk te komen
als scholing echt nodig is en om daarbij eventueel hbo- en wo-opleidingen
in te schakelen. De lijn in het Strategisch akkoord van het kabinet-Balkenende I –
wij zijn natuurlijk allemaal in spannende afwachting van wat de lijn wordt
in het Strategisch akkoord of hoe dat ook gaat heten van het kabinet-Balkenende
II – is volstrekt helder: deregulering, het zoveel mogelijk delegeren
en decentraliseren van de uitvoering van de bijstandswet aan de gemeenten.
Ik heb de afgelopen negen maanden geprobeerd om de Agenda van de toekomst,
die mijn voorganger de heer Vermeend heeft opgesteld om meer mensen aan de
slag te helpen, zoveel mogelijk toe te spitsen en te laten voorsorteren op
een situatie van vergaande deregulering aan en grotere eigen verantwoordelijkheid
van de gemeenten.Gevraagd is of gemeenten dat wel kunnen en hoe het zit met de financiële
prikkel die gemeenten moeten ervaren. Ook in de huidige context is er al sprake
van de nodige prikkelwerking. De bijstandswet wordt namelijk al voor 25% gedecentraliseerd
uitgevoerd. Er zit ook een gedecentraliseerd risico in. Daarnaast zijn de
budgetten voor vorming en opleiding (WIW-budget voor scholing en activering)
toegekend aan de gemeenten. Die moeten daar natuurlijk verstandig mee omgaan.
Als het geld op is, is het op. Als gemeenten dan nog meer ambities hebben,
moeten zij die uit andere middelen betalen. Er zit in de huidige wet dus al
een zekere prikkel, zij het niet voldoende.De heer Aptroot van de VVD heeft gevraagd of de duale trajecten niet wat
dwingender zouden moeten worden voorgeschreven als een soort tussenstap in
het geval dat directe arbeidsinschakeling niet mogelijk is en scholing misschien
nog niet aan de orde is. Mijn gevoel is dat dit niet helemaal past in de lijn
die wij op dit moment met elkaar trekken naar een grotere mate van deregulering.
Ik ben het met de heer Aptroot eens dat op zichzelf duale trajecten zeer belangrijk
zijn, maar ik vind dat wij voorzichtig en niet al te dwingend moeten zijn
in onze voorschriften. Ik kan mij wel voorstellen dat ik in het overleg met
de gemeenten nog vaker de nadruk zal leggen op goede voorbeelden uit de praktijk
en die zal doorgeven. Op dit moment worden in Dordrecht bijvoorbeeld bedrijven
benaderd voor afspraken over duale trajecten. Dat soort best practices zal
ik nadrukkelijker onder de aandacht van andere gemeenten brengen.
Dat is ook weer een kwestie van voorsorteren op een grotere mate van deregulering
die mogelijk in de toekomst zal plaatsvinden, want dan zal het delen van inzichten
en ervaringen steeds belangrijker worden. Ik denk dat dit tegemoetkomt aan
de zorg van de heer Aptroot, zonder dat ik zover ga dat ik heel dwingend iets
op dat gebied voorschrijf. Wel zal ik er voldoende helderheid over geven en
er de schijnwerper op richten.De regeling Noodzakelijke scholing is per 1 januari ingetrokken. In die
regeling stond een aantal voorwaarden waaronder gemeenten weliswaar geen hbo-
en wo-opleidingen konden laten volgen door bijstandsgerechtigden, maar wel
in staat waren opleidingen op dat niveau mogelijk te maken in met name de
ICT-sfeer. Aanvankelijk was het voornemen een aantal beperkende bepalingen
uit de regeling te schrappen, maar het leek mij uiteindelijk toch passender
om de hele regeling in te trekken, gegeven de algemene tendens die wij hebben
ingezet naar deregulering. Daarmee is ook de in die specifieke regeling genoemde
tweejaarsgrens vervallen. Ik kan mevrouw Noorman geruststellen: ik ben niet
van plan een nieuwe regeling te maken. Ik wil best toezeggen dat mocht een
toekomstig bewindspersoon dat wel willen, die regeling aan de Kamer zal worden
toegestuurd, zodat een discussie daarover tussen Kamer en regering mogelijk
zal zijn. Ik ben in ieder geval niet van plan een dergelijke regeling te maken,
omdat dat absoluut niet aansluit bij de decentralisatiegedachte.Ik kom nu op de vragen hoe de sociale diensten functioneren en of ik daaraan
in de praktijk vorm kan geven. De heer Varela heeft daarover het nodige gezegd
en hij vroeg zich af of er wel voldoende expertise voorhanden is bij de sociale
diensten. Ook de vragen van de heer Mosterd over verantwoording en effectiviteit
van scholing hangen hiermee samen. De wijzigingen die nu in het wetsontwerp
zijn opgenomen, zijn met het oog op de uitvoering beperkt. Ik zie deze wijzigingen
als versimpeling, vergemakkelijking en deregulering waardoor capaciteit vrijkomt
bij gemeenten om sneller en gerichter tot maatwerk te komen. Dat is natuurlijk
het doel van dit hele wetsontwerp en daardoor is het op dit moment niet direct
noodzakelijk om de bestaffing van de gemeentelijke sociale diensten qua omvang
uit te breiden. Ik ben wel met de heer Varela van mening dat er soms zorg
is over de vraag of alle sociale diensten in alle gevallen in staat zijn om
dit aspect van het beleid goed uit te voeren.Wij hebben eerder gediscussieerd over het grote verschil in uitvoering
van de bijstandswet door individuele sociale diensten. Ik ben onder de indruk
van de inspanningen van de vereniging van directeuren van sociale diensten
(DIVOSA) op dat terrein. Toch blijft hierover zorg bestaan. Dat betreft geen
zorg over de capaciteit, maar zorg over de vraag of sociale diensten in alle
gevallen kennis en kunde in huis hebben om goed vorm te geven aan de uitvoering.
De tendens van deregulering en toenemende risicospreiding bij de uitvoering
van de bijstandswet, zal hier ongetwijfeld invloed op hebben.Gemeenten leggen inderdaad verantwoording af aan de raad. Ook nu al hebben
wethouders sociale zaken een rechtstreekse relatie met de raad in het kader
van de uitvoering van de sociale dienst. De raad van Amsterdam heeft zich
bijvoorbeeld de laatste jaren intensief bemoeid met de Amsterdamse sociale
dienst. Dat neemt niet weg dat ik hoop dat de betrokkenheid in de toekomst
zal toenemen, zeker als wij er in slagen om de risicospreiding en de decentralisering
van de bijstandswet gestand te doen.Door middel van de Monitor scholing en activering proberen wij op een
goede manier inzicht te krijgen in de uitvoering van het scholingsbeleid.
Ik zeg echter in algemene zin dat ik voorzichtig wil zijn bij het verder op
gang brengen van de gegevensstroom naar het ministerie. Een van de doelstellingen
van de WWB, zoals die hopelijk ooit in de Kamer behandeld wordt, is het beperken
van de gegevensstroom. Overigens is dat ook het algemene kabinetsbeleid in
de context van de huidige bijstandswet. De Monitor scholing en activering
zou toereikend moeten zijn. Ik ben het echter met de Kamer eens dat wij goed
zicht op de uitvoering van dit beleid moeten houden.Er is gevraagd of je niet eerst een nieuwe bijstandswet moet hebben voordat
je kunt overgaan tot de uitvoering van dit wetsontwerp en de bijbehorende
deregulering. Ik begrijp de vraag en de nieuwe bijstandswet kan ook wat mij
betreft niet snel genoeg van kracht worden, maar dit wetsontwerp past mijns
inziens ook in de context van de huidige bijstandswet. Als de WWB in de toekomst
van kracht wordt, zal de budgettering maximaal worden. Ook in de huidige situatie
ervaren gemeenten echter al een aantal financiële prikkels, zowel betreffende
het scholings- en activeringsbudget als de 25% budgettering van de bijstand.
De lijn is volstrekt duidelijk in de bestaande bijstandswet, dit wetsontwerp
en het wetsontwerp Werk en bijstand: werk staat voorop, vervolgens komen de
duale trajecten en pas als dat niet werkt, komt scholing aan de orde. B en
W bepalen ook in dit wetsontwerp de noodzaak van scholing en daarbij staat
de arbeidsmarktrelevantie van de scholing voorop. Mijn taxatie is dat er ook
in de huidige bijstandswet voldoende waarborgen zijn om deze verdergaande
deregulering vorm te geven.De bijstand als alternatief voor studiefinanciering is een lastig punt.
De vraag doet zich voor of het met dit wetsvoorstel mogelijk wordt om een
initiële opleiding in de bijstand af te ronden. Het afronden van een
initiële opleiding, in voortgezet onderwijs of mbo, kan in incidentele
gevallen noodzakelijk zijn voor de arbeidsinschakeling. De gemeenten moeten
hierbij de afweging maken. Het wetsvoorstel laat dus ruimte voor het afronden
van initiële opleidingen. De studiefinanciering is een voorliggende voorziening.
De Bakker heeft daarover vragen gesteld, die zullen worden beantwoord door
mevrouw Nijs, staatssecretaris van OCW, mede namens mij. Ik zal daarbij aangeven
dat de studiefinanciering als een voorliggende voorziening geldt, dat wil
zeggen inclusief de mogelijkheid tot aanvullende leningen die in de Algemene
bijstandswet is geregeld. Dit alles maakt deel uit van het gehele stelsel
van een voorliggende voorziening. Dit wetsvoorstel brengt hierin verder geen
wijziging. Daarbij kan het probleem ontstaan dat de studiefinanciering als
zodanig niet toereikend is, maar de discussie daarover moet ook worden gevoerd
in de commissie-Vermeend die mevrouw Nijs heeft ingesteld. Deze commissie
houdt zich bezig met het gehele complex van de studiefinanciering.
Laten wij echter wat de bijstand betreft het er met elkaar over eens worden
dat de WSF, indien van toepassing, een voorliggende voorziening is.De heer Bakker (D66):Dat is natuurlijk juist, maar de Wet studiefinanciering 2000 kent beperkingen,
zoals de leeftijdsgrens. Ik pleit er niet voor, om van de bijstand een verkapte
studiefinanciering te maken, ook niet in incidentele gevallen. Als men echter
geen beroep kan doen op studiefinanciering omdat de wet niet meer van toepassing
is, terwijl men nog een paar maanden te gaan heeft, zou het toch mogelijk
moeten zijn de opleiding af te ronden. Stel dat jarenlang in een persoon is
geïnvesteerd, maar dat betrokkene om welke reden dan ook langer over
de studie heeft gedaan of later is begonnen. Dan is het toch raar dat niemand
daarvan vervolgens zou mogen profiteren? In welke gevallen is het afronden
van een hbo- of wo-opleiding mogelijk?Staatssecretaris Rutte:Dat kan alleen als de gemeente tot de conclusie komt, nadat de betrokken
persoon andere inspanningen heeft verricht om aan de slag te komen, dat het
noodzakelijk is de opleiding af te ronden. In dat geval loopt de bijstandsuitkering
door, terwijl de betrokkene is vrijgesteld van de sollicitatie- en arbeidsverplichting.
De gemeente heeft de opleiding dan echter als noodzakelijke scholing aangemerkt.
Het is mogelijk om in een uitkeringssituatie een hbo- of wo-opleiding te volgen,
maar dan geldt de 19-urengrens. Dient zich een baan aan, dan moet betrokkene
die accepteren.De heer Bakker (D66):Ik vind dat dit laatste in alle gevallen moet gelden. Als er echter geen
baan beschikbaar is, waarom zou men dan woensdagmiddag met studeren moeten
stoppen?Staatssecretaris Rutte:Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk een opleiding op hbo- of wo-niveau
te volgen. De opleiding moet dan wel worden aangemerkt als noodzakelijke scholing
voor het weer verwerven van een positie op de arbeidsmarkt. In de wet staat
hiervoor een aantal voorwaarden. Een daarvan is, dat betrokkene alles in het
werk heeft gesteld om een baan te vinden. Als blijkt dat dit niet lukt en
de gemeente het afronden van de opleiding aanmerkt als een vorm van noodzakelijke
scholing, kan de betrokkene de opleiding afronden.De heer Bakker:"Noodzakelijk" is geen eenduidig begrip. Iemand die werkloos is en een
opleiding volgt die niet als noodzakelijk is aangemerkt, mag niet meer dan
19 uur studeren, want hij moet zich inspannen op de arbeidsmarkt. Ik vind
dat dit altijd moet, maar zolang dit geen resultaat oplevert, mag betrokkene
toch ook die andere 19 uur college lopen?Staatssecretaris Rutte:Neen, de wet is daarin volstrekt helder. Stel dat de gemeente tot de conclusie
komt dat het volgen of afronden van de opleiding niet noodzakelijk is en dat
de betrokkene aan het solliciteren is en een bijstandsuitkering geniet, maar
ervoor kiest om toch een hbo- of wo-opleiding te volgen, dan moet hij dit
op grond van het wetsvoorstel melden. De gemeente moet dan vaststellen of
dit niet in de weg staat aan de arbeidsinschakeling, maar ik ga ervan uit
dat, als de opleiding niet uitkomt boven 19 uur per week, dit normaal gesproken
zal worden geaccepteerd. Als de opleiding boven de 19 uur uitkomt, ontstaat
er een probleem, want solliciteren en het vinden van een baan kost tijd. Ofwel
het is noodzakelijk, dan krijg je vrijstelling voor de omvang en duur van
de opleiding. Ofwel het is niet noodzakelijk en het is vrijwillig, dan zit
er een 19-urengrens op. Ik wil de Kamer voorhouden dat dit echt verstandig
is.De heer Bakker (D66):De VNG zegt dit niet verstandig te vinden, omdat men die mogelijkheid
toch wil. Wat je anders krijgt, is dat de meldplicht niet functioneert, omdat
men het gewoon niet meldt, of dat ambtenaren van de sociale diensten tegen
de aanvragers zeggen: ach, als u op de woensdag, de donderdag en de vrijdag
ook college loopt, meldt u het gewoon niet officieel. Dat is een verhouding
die niet wenselijk is.Staatssecretaris Rutte:Ik denk dat daarin nou just financiële prikkels werken. Ook in de
huidige context van de bijstandswet met de 25%-budgettering zit er al een
algemene prikkel. Er is een onderlinge positieve strijd gaande over de vraag
welke gemeente het met de uitstroom het beste doet. Dat merk je ook nu al.
Verder noem ik de Agenda van de toekomst, waarin bijna alle gemeenten zich
hebben gecommitteerd aan zeer ambitieuze uitstroomdoelstellingen. Dat zijn
allemaal stokken achter de deur om te voorkomen dat gemeenten doen wat de
heer Bakker vreest, namelijk een oogje dichtknijpen en het aanzien. Het is
volstrekt helder: als het noodzakelijke scholing betreft, krijgt iemand voor
de omvang en duur van de opleiding vrijstelling van de sollicitatieplicht
en anders niet.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter. Ik heb nog een vraag over de voorliggende voorziening. Stel
er is een 35-jarige die geen recht meer heeft op studiefinanciering. Het wordt
echter wel noodzakelijk gevonden dat die persoon haar wo-opleiding afrondt.
Wat gebeurt er in dat geval? Kan deze persoon bijstand krijgen of wordt er
gezegd: u zou een lening kunnen afsluiten, want dat had een ander ook moeten
doen als hij of zij buiten de studiefinanciering valt?Staatssecretaris Rutte:Als die persoon niet meer in aanmerking komt voor studiefinanciering –
dat is voorwaarde één – en dus die voorliggende voorziening
niet meer aanwezig is en als door het college van B en W wordt geconstateerd –
dat is voorwaarde twee – dat de scholing noodzakelijk is om weer aan
de slag te kunnen, dan krijgt die persoon ontheffing van de sollicitatie-
en arbeidsverplichting voor de omvang en duur van de hbo- of wo-opleiding.
Die persoon krijgt dus een bijstandsuitkering naast het volgen van de opleiding.
Maar dan moet wel aan alle voorwaarden voldaan zijn!De heer Mosterd (CDA):Voorzitter. Ik vind het belangrijk dat de staatssecretaris de voorliggende
voorziening niet meer aanwezig acht, want daar gaat de discussie steeds over.
In de visie van de staatssecretaris is de voorliggende voorziening niet meer
aanwezig en kan de scholing met behoud van uitkering plaatsvinden.Staatssecretaris Rutte:Het is een ander geval als de WSF nog wel van toepassing
zou zijn, omdat het op een of andere manier toch nog mogelijk is in aanmerking
te komen voor een lening. Ik ken de WSF niet goed genoeg en zou liever een
keer schriftelijk op uw vraag terug willen komen. Als de WSF echt niet meer
aan de orde is, dan is er geen voorliggende voorziening meer en komt de bijstandswet
in beeld. Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen, kan zo'n persoon met behoud
van de bijstandsuitkering een opleiding volgen, mits die opleiding noodzakelijk
is om weer aan de slag te kunnen. Dan geldt een ontheffing voor de duur en
omvang van de opleiding.De heer Varela (LPF):Is de staatssecretaris ook van mening dat de beoordeling van gemeenteambtenaren
subjectiviteit in de hand kan werken? Het kan zo zijn dat een verzoek in de
ene gemeente wordt afgewezen en dan na een verhuizing door de nieuwe woongemeente
wel wordt toegewezen. Wat wil de staatssecretaris doen om dat te ondervangen?
Ik kan mij voorstellen dat een gemeente dit ook laat afhangen van de financieringsruimte
die zij nog heeft.Staatssecretaris Rutte:Mevrouw Noorman stelde al de vraag of dit ongelijkheid tussen de gemeenten
in de hand werkt. Ik maak mij daar geen zorgen over en heb niet het gevoel
dat hier nieuwe gronden worden gecreëerd om ongelijkheid in de hand te
werken. Het is tenslotte in het belang van gemeenten om uitkeringsgerechtigden
door middel van noodzakelijke scholing uit de bijstand te laten stromen. Dat
geldt natuurlijk ook nu al, alleen praten wij nu over een uitbreiding met
hbo- en wo-opleidingen. Gemeenten werken nu al hard om een zo groot mogelijke
uitstroom te krijgen, daar hebben zij een financieel belang bij. Als een gemeente
de wo-opleiding aanmerkt als noodzakelijke scholing, dan moet zij deze ook
betalen uit het scholings- en activeringsbudget. Dat zijn hoge kosten. Waarom
zou de gemeente dat doen als het niet nodig is? Natuurlijk zou ik ook willen
dat het niveau van alle hierbij betrokkenen zo hoog mogelijk is, maar wij
weten dat het beeld wisselend is en dat er hard wordt gewerkt aan een verhoging
van het niveau. Als die nieuwe wet er komt, is er een extra stimulans om die
beweging te versterken. Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat allerlei gemeenten
ineens bijstandsgerechtigden toestemming geven om hun hbo- of wo-opleiding
af te ronden op hun kosten.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik wil de staatssecretaris een casus voorleggen. Een aio is door de tijd
heen die hij voor zijn promotie heeft gekregen, maar zijn dissertatie is nog
niet helemaal af. Hij heeft geen recht op WW. Hij kan over vier of vijf maanden
een baan krijgen op voorwaarde dat hij dan gepromoveerd is. Er zou kunnen
worden gezegd dat hij tijdelijk een baantje moet zoeken, zodat hij geen beroep
hoeft te doen op de bijstand. Het probleem is echter dat zijn dissertatie
niet af is en dat hij de tussenliggende tijd nodig heeft om deze af te maken.
Heeft deze persoon recht op bijstand, terwijl hij impliciet beschikbaar is
voor de arbeidsmarkt maar wel een baangarantie heeft op voorwaarde dat de
dissertatie af is?Staatssecretaris Rutte:De criteria in de wet zijn heel duidelijk. De gemeente zal moeten beoordelen
of deze man of vrouw voldoende heeft gedaan om aan het werk te komen. Als
dat het geval is, maar het is niet gelukt, kan een bijstandsuitkering worden
toegekend. Ik kan mij voorstellen dat deze persoon voor de genoemde vier of
vijf maanden 's avonds aan zijn dissertatie werkt en overdag vakken vult,
dus dat hij gewoon zijn eigen geld verdient.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Wat gebeurt er als hij zijn onderzoek moet doen in een laboratorium en
hij dus niet acht, maar twaalf uur per dag bezig is om zijn dissertatie af
te maken? Dit is overigens een bestaande casus.Staatssecretaris Rutte:Natuurlijk. Dit is zo'n fuik waar men inzwemt.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Daar gaat het dus om. Ik heb moeite met de algemene ruimte die mijnheer
Bakker wil geven, maar het gaat er nu om wat er binnen de wet mogelijk is.
Als men van mening is dat het zou moeten kunnen, maar dat het niet mogelijk
is binnen de wet moet de wet dus worden gewijzigd. Mijn vraag is wat er gebeurt
als mensen hun volledige tijd besteden aan iets wat binnen afzienbare tijd
tot een baan leidt en die dus geen tijd hebben om er een baantje al vakkenvuller
bij te hebben. Ik vind overigens dat zo iemand zo'n baantje moet nemen als
hij de mogelijkheid heeft. Maar wat moet er gebeuren als die mogelijkheid
er niet is?Staatssecretaris Rutte:Mevrouw Noorman heeft al gevraagd of het noodzakelijk is dat mensen hebben
gesolliciteerd. Deze wet geeft aan in artikel 1, onder b – dat betreft
een verandering van artikel 114 – dat er sprake moet zijn van aantoonbare
inspanningen van de belanghebbende om aan het werk te komen. Dat gaat dus
niet alleen om het schrijven van sollicitatiebrieven. Het volgen van reïntegratietrajecten
valt hier ook onder.De sociale dienst moet in het genoemde geval vaststellen of de betrokkene
pogingen heeft gedaan om werk te vinden voor die vier of vijf maanden. Als
blijkt dat dit niet is gelukt, krijgt hij een bijstandsuitkering. Wij kunnen
alle mogelijke gevallen bedenken – ik kan er ook wel een paar verzinnen –
die zich in de praktijk voor kunnen doen. Ik ga ervan uit dat een gemeente
in zo'n geval een verstandige afweging probeert te maken tussen alle middelen
die haar ter beschikking staan. Ik ben van mening dat in deze wet voldoende
ruimte zit om tot een verstandige afweging te komen.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het is Oost-Groningen, dus er zijn 7700 werklozen en 80 vacatures.Staatssecretaris Rutte:Dan is er dus geen probleem, althans niet voor deze persoon.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het gaat mij erom of de staatssecretaris vindt dat het afmaken van de
opleiding noodzakelijk is op grond van de eerste bepaling van deze wet, zodat
de persoon vrijgesteld wordt van sollicitatieplicht. Of vindt hij dat de persoon
geen ontheffing moet krijgen, maar dat de 19 uur kan worden opgerekt? Dat
is namelijk van belang. Mogen burgemeester en wethouders in zo'n geval kiezen
voor het oprekken van die 19 uur?Staatssecretaris Rutte:Ik wil dat hier niet zo zeggen. Ik kan mij goed voorstellen dat burgemeester
en wethouders in deze specifieke situatie onderzoeken of de
betrokkene mogelijkheden heeft om de vier of vijf maanden te overbruggen en
of hij de zekerheid heeft dat hij over vijf maanden een baan heeft. Op grond
van dit wetsontwerp is dan dus de vraag aan de orde of betrokkene inspanningen
heeft verricht ter verkrijging van een inkomensvoorziening gedurende die vier
of vijf maanden. Als dat tot niets heeft geleid, is de bijstand aan de orde.
B en W zullen dan de scholing als noodzakelijk aanmerken. Nogmaals, eerst
zal moeten worden nagegaan of betrokkene kansen heeft gehad c.q. mogelijkheden
gevonden om zelf in een inkomen te voorzien. Het lijkt mij verstandig om die
lijn te volgen.De heer Aptroot (VVD):Is deze verruiming van de 19-urentermijn en de mogelijkheid van een opleiding
aan de universiteit of hbo juist bedoeld voor degenen met de zwaardere opleidingen
en degenen die na vier of vijf maanden de beter betaalde banen krijgen? Zij
zouden toch gewoon een lening kunnen sluiten?Staatssecretaris Rutte:Precies om die reden wil ik geen richtinggevende uitspraak doen in een
specifieke casus. Dit wetsontwerp geeft namelijk B en W de ruimte om dan een
aantal afwegingen te maken. Dat kan de vraag zijn of betrokkene zijn best
heeft gedaan om aan de slag te komen, meer dan alleen sollicitatiebrieven
te versturen. Natuurlijk is dan tevens de vraag aan de orde of er voor betrokkene
andere middelen zijn geweest om in een inkomen te voorzien. Als dat alles
niet gewerkt heeft, is de bijstand het laatste vangnet.Belangrijk aan dit wetsontwerp is ook het principe van het laatste vangnet.
Vandaar de aanscherping van scholing met behoud van uitkering. Tegen deze
achtergrond heb ik ook enigszins bezwaar tegen enkele voorstellen van de heer
Bakker ter zake; naar mijn gevoel wil hij iets te veel afbreuk aan dat principe
doen. Het risico is dan dat er een alternatieve vorm van studiefinanciering
ontstaat.Het principe van laatste vangnet houdt ook in dat B en W de regeling op
alle onderdelen moeten checken, voordat de uitspraak wordt gedaan dat het
redelijk is. Daarbij komt dat je dit punt niet tot in detail moet willen regelen.
De wet is er nu helder over: B en W hebben een bevoegdheid in dezen. Ik ben
ervan overtuigd dat zij een verstandige afweging maken. De huidige situatie
in Oost-Groningen met een hoge werkloosheid is misschien anders dan die in
de midden jaren negentig tijdens de hoogconjunctuur met een grote werkgelegenheid.
Als ik medewerker van de sociale dienst was, zou ik de volgende uitspraak
helemaal niet gek vinden: de dissertatie wordt afgeschreven en bij eventuele
afwezigheid van mogelijkheden voor een lening kan worden overwogen om 10 of
15 uur per week bij Albert Heijn te gaan werken. Ik geloof dat mevrouw Noorman
het daarmee eens is.Ook ingevolge dit wetsontwerp kunnen gemeenten het voortzetten van scholing
als noodzakelijk aanmerken, als, ondanks alle inspanningen van belanghebbende,
de duurzame gang naar betaald werk niet is gelukt. Ik herhaal dat eerst moet
worden nagegaan of alle pogingen zijn gedaan om duurzaam werk te vinden. Dit
is mijn reactie op de opmerking dat de bijstand als alternatieve studiefinanciering
fungeert.De heer Aptroot maakt bezwaar tegen de uitbreiding met wo en hbo. Er zijn
evenwel drempels ingebouwd in het kader van de agenda voor de toekomst. Ik
denk aan de prikkelwerking met de 25% risicofinanciering als onderdeel van
de bijstandswet. Ik wijs op de te constateren opgaande lijn in de uitvoering
van de bijstandswet in het huidige regime van de sociale diensten. Met het
oog hierop maak ik mij geen grote zorgen over problemen bij de uitvoering
van de onderhavige uitbreiding. Ik zie er zeker de voordelen van om wo en
hbo onder de werking van de wet te laten vallen. Ik heb overigens nog vergeten
te zeggen dat de studiefinanciering een voorliggende voorziening is. Men kan
niet op grond van dit wetsvoorstel gaan studeren terwijl men een beroep op
de ABW doet, omdat dat meer geld oplevert dan studiefinanciering. Dat kan
überhaupt wettelijk niet. Er zijn echter allerlei groepen mensen waarvoor
het goed is dat wij dit wetsvoorstel doen.Mevrouw Noorman noemde zo'n geval, van een verpleegster die nu bij de
bloemenveiling bloemen samenbindt. Dat is ook belangrijk werk, maar er zijn
vermoedelijk toch gemakkelijker mensen te vinden die dit goed kunnen doen
dan goed opgeleide verpleegsters. Het afronden van een opleiding op hbo-niveau
kan belangrijk zijn om tot uitstroom te komen, tenzij men natuurlijk al een
baan heeft. Als de inkomensvoorziening op die manier al gegarandeerd is, zal
de sociale dienst niet zeggen dat die baan maar moet worden opgegeven om weer
te gaan studeren. Je moet altijd eerst alles gedaan hebben om zelf aan geld
te komen.De heer Aptroot (VVD):Als de staatssecretaris het zo stelt is er een behoorlijke ongelijkheid
tussen burgers in vergelijkbare omstandigheden. Als men al in de bloembollen
werkt moet men de hbo-opleiding maar afmaken in de avonduren of in de weekends.
Iemand in de bijstand die zo'n baan zou kunnen krijgen, maar ook de hbo-opleiding
of een universitaire studie wil afronden, behoeft die baan niet te accepteren.
Dat kan toch eigenlijk niet?Staatssecretaris Rutte:Wij moeten even teruggaan naar het principe. De bijstand is het sluitstuk
van ons prachtige stelsel van sociale zekerheid. Die komt alleen in actie
als iemand niet in staat is om zelf in een inkomen te voorzien en ook in geldtermen
niet het vermogen heeft om zich anderszins overeind te houden. Daarvoor geldt
de bijstand. De mevrouw in het voorbeeld heeft een baan, dus de bijstand kan
daarvoor niet in beeld komen. Dat is ondenkbaar.De heer Aptroot (VVD):Wie in de bijstand zit en een baan kan krijgen, kan dus gaan werken. Die
zou dat ook moeten doen. Het is dan jammer als dat geen baan is op het gewenste
niveau, waarvoor de opleiding al bijna is afgerond, maar dat geldt voor zoveel
mensen die naast hun werk een opleiding volgen. Ik vind het een ongelijkheid
als de baan wel acceptabel is voor iemand die hem heeft, maar dat iemand die
in de bijstand zit die baan niet hoeft te accepteren, omdat die de "luxe" –
bijstand is natuurlijk niet van een heel luxe niveau – heeft gewoon
overdag op kosten van de belastingbetaler een opleiding te volgen.Staatssecretaris Rutte:Nee, dat geldt alleen als hij er niet in slaagt een baan te vinden. Eerst
geldt, ook in het wetsvoorstel, dat alles moet zijn gedaan
om zelf aan een inkomen te komen. Als dat niet lukt, gaat de gemeente kijken
of een bepaalde scholing als noodzakelijk kan worden aangemerkt om de betrokkene
wel aan de slag te helpen. Is dat het geval, dan kan zij helpen. Wij praten
dan bijvoorbeeld over de hoogopgeleide vluchteling die inmiddels een verblijfsstatus
heeft gekregen. Dat was de concrete casus die in relatie tot de motie-Bussemaker
aan de orde is gekomen. Lukt het niet om werk te vinden, dan wordt bekeken
welke scholing noodzakelijk is. Tot nu toe konden wo en hbo binnen het regime
van de bijstandswet niet zo worden aangemerkt, maar dadelijk kan dat wel.
Dat lijkt mij uitermate goed nieuws voor het land en ook voor de mensen die
op die manier aan de slag kunnen komen. Nogmaals, dat kan pas als de gemeente
heeft vastgesteld dat het de betrokkene niet lukt om aan de slag te komen.De heer Aptroot (VVD):Ik ben het daar niet met de staatssecretaris over eens. Wij willen een
uitsluiting van wo en hbo zien. In ieder geval moet het voorbeeld van mevrouw
Noorman afgewezen worden. Iemand moet niet rustig zijn hbo-opleiding kunnen
afmaken in plaats van vier maanden, zij het onder zijn niveau, te gaan werken.
Zo iemand heeft in feite de plicht om aan het werk te gaan.Staatssecretaris Rutte:Altijd geldt dat er eerst alles aan moet worden gedaan om een baan te
vinden. Lukt dat niet, dan moet de gemeente kijken of een bepaalde vorm van
scholing denkbaar of noodzakelijk is om aan de slag te komen. Een hoogopgeleide
vluchteling, bijvoorbeeld met een artsenkwalificatie uit Afghanistan, zou
bijvoorbeeld in staat kunnen worden gesteld om die om te zetten in een artsenkwalificatie
hier. Dat is natuurlijk veel verkieslijker dan dat die persoon wat voor werk
dan ook zou accepteren. Als er werk is, gaat dat altijd voor. Het is belangrijk
om het principe vast te houden dat de Algemene bijstandswet geen vrijbrief
is om allerlei opleidingen te gaan volgen. Het is een laatste vangnet, waar
je zo gauw mogelijk uit moet. Juist omdat je er zo gauw mogelijk, en natuurlijk
als het enigszins kan duurzaam, uit moet, kan ik mij heel goed voorstellen
dat een wethouder of een sociale dienst in een bepaald geval vaststelt, dat
het beter is om bijvoorbeeld de scholing die er al is geweest om te zetten
in een Nederlandse kwalificatie. Als de mevrouw uit het voorbeeld werkloos
wordt, zou zij in staat moeten worden gesteld na scholing weer als verpleegster
aan de slag te gaan.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Voorzitter. Is de staatssecretaris het ermee eens dat het in het geval
van de verpleegster en de bloemen in wezen primair de werkgevers in de zorg
zijn die voor deze mensen eventueel met behulp van O&O-fondsen in een
leer-werkbaan moeten voorzien om hen weer verpleegster te laten worden, voordat
zij verpleegkundigen uit Zuid-Afrika halen? De financiering van de opleiding
is maatschappelijk gezien gewaarborgd, als de betrokkene eenmaal aan het werk
is, maar mijn vraag was juist of wij alles op alles willen zetten om iemand
snel om te scholen voor een beroep waarnaar zeer veel vraag op de arbeidsmarkt
is, ook als daarvoor een hbo-opleiding nodig is. De U-bocht via de werkgever
werkt nog steeds niet, dat moeten wij gewoon eerlijk toegeven.Staatssecretaris Rutte:In algemene zin begrijp ik uw redenering, maar ik vind het lastig om die
direct aan dit wetsvoorstel te koppelen, want hierbij gaat het om de zeer
bijzondere situatie waarin iemand niet zelf kan voorzien in een inkomen en
ook geen eigen vermogen heeft om in het levensonderhoud te voorzien, zodat
hij bijstand heeft en er bekeken wordt of de betrokkene er alles aan gedaan
heeft om er weer uit te komen. Ik kan me in dit concrete geval trouwens voorstellen
dat de sociale dienst eerst heel goed nagaat of er niet uit andere fondsen
geput kan worden om die omscholing te financieren. Dat is inderdaad absoluut
noodzakelijk, maar ik kan me ook voorstellen dat er zich een situatie voordoet
waarin men tot de slotsom komt dat het er gewoon niet in zit. Dan is het met
deze wet wél mogelijk om die aanvullende hbo-opleiding aan te bieden.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik vind het verstandig om de gemeenten deze bevoegdheden te geven, ook
uit sociaal-economisch oogpunt, maar daarmee wordt de rekening voor een deel
van het arbeidsmarktbeleid wel bij de gemeente gelegd, zonder dat zij daarvoor
enige compensatie krijgt. Sterker nog, de rekening voor het eventueel nog
wat langer in de bijstand blijven van de betrokkene gaat ook naar de gemeente.
Is dit eigenlijk wel redelijk? Zou de onderwijscomponent in een aantal situaties
niet door bijvoorbeeld UWV betaald moeten worden? Daar heb ik een aantal vragen
over gesteld.Staatssecretaris Rutte:U doelt waarschijnlijk op uw vraag over het bedrag van € 1500
dat UWV dan verstrekt. Wel, er is overleg gaande tussen UWV en de VNG, zowel
over de bedragen als over de samenwerking in dit verband. In de voortgangsrapportage
over de SUWI is aangegeven dat wij hierover in mei meer duidelijkheid zullen
verschaffen. Dit is dus onderkend en er wordt aan gewerkt. Op het meer algemene
punt van de verantwoordelijkheid van werkgevers in een dergelijke sector ben
ik het ook voor een groot deel met u eens, maar in het kader van dit wetsvoorstel
gaat het om de vraag of een gemeente, als alle mogelijkheden zijn uitgeput
en iemand er alles aan gedaan heeft om zelf geld te kunnen verdienen, ook
een hbo-opleiding mag aanbieden om de betrokkene voor te bereiden op een structurele
plaats op de arbeidsmarkt. Dit wordt met het wetsvoorstel mogelijk gemaakt,
nu kan het nog niet.Voorzitter. In reactie op de vraag van de heer Aptroot zou ik zeggen:
laten wij die uitbreiding wél in de wet opnemen, want met het wetsvoorstel
worden op tal van punten enorme beperkingen aangebracht. Het wordt voor de
gemeenten veel belangrijker om nog beter na te gaan of scholing nodig is;
dat wordt bijna wettelijk afdwingbaar. Er is geen vrijstelling voor de totale
opleiding meer mogelijk, doch alleen nog maar voor de concrete omvang en de
duur van de opleiding. Dit betekent dat er in bepaalde gevallen gedurende
de tijd dat er niet gestudeerd hoeft te worden, gewerkt moet worden of dat
er in ieder geval pogingen moeten worden gedaan om aan de slag te komen. En
ten slotte is de gemeente nu gehouden om expliciet een beslissing op dit punt
te nemen. Het wordt een facultatieve bevoegdheid van het college
van burgemeester en wethouders om een individuele ontheffing te verlenen.
Ook dit is een aanscherping van de bestaande praktijk. Ik ben het eens met
de opmerkingen van een paar fracties in de schriftelijke ronde dat het wetsvoorstel
een verruiming is, maar ook een verscherping. Het is een verruiming door het
toelaten van hbo- en wo-opleidingen en een verscherping door alle dammen die
wij opwerpen om mensen zo lang mogelijk te bewegen zelf alles eraan te doen
om aan de slag te komen.In het kader van de verruiming van de mogelijkheden heeft mevrouw Noorman
gevraagd naar de duurzaamheid voor alleenstaande ouders. Dit wetsvoorstel
biedt die ruimte. De gemeenten moeten daarin een afweging maken.Mevrouw Noorman heeft ook gevraagd of taalonderwijs en algemeen vormend
onderwijs mogelijk zijn. Het antwoord daarop is bevestigend. Taalonderwijs
is mogelijk. Algemeen vormend onderwijs is ook mogelijk, maar alleen als de
gemeente tot de conclusie komt dat het noodzakelijk is voor de arbeidsinschakeling.
Iedere keer geldt weer de vraag of het een noodzakelijke vorm van scholing
is om zo snel mogelijk tot een eigen inkomensvoorziening te komen.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Wat de staatssecretaris nu zegt, staat niet in de toelichting op het wetsvoorstel.
Daarin staat nadrukkelijk dat het is uitgesloten.Staatssecretaris Rutte:Ik heb de toelichting nog even doorgebladerd naar aanleiding van uw vraag.
Ik heb dat niet kunnen vinden.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):In de toelichting staat dat algemeen vormend onderwijs niet is toegestaan.Staatssecretaris Rutte:Op pagina 10 van de nota naar aanleiding van het verslag vragen de fracties
van de VVD en het CDA of initiële opleidingen in de bijstand kunnen worden
afgerond. Het antwoord is dat het wetsvoorstel B en W de vrijheid laat om
in individuele gevallen afronding van de initiële opleiding toe te staan,
omdat dit in het specifieke geval de meest snelle weg naar inschakeling voor
arbeid kan zijn.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dat is de afronding; daar heb ik het niet over. Mijn vraag is of algemeen
vormend onderwijs in situaties, dus niet als regel, is toegestaan. Dat is
niet zo. Het afronden is wel toegestaan, maar daar gaat het niet om. Taalonderwijs
is een algemene initiële opleiding en is niet afrondend.Staatssecretaris Rutte:Ik kan mij heel slecht voorstellen dat gemeenten iemand die een bijstandsuitkering
geniet en die aan de slag moet komen, een volledige opleiding laten volgen
die algemeen vormend van karakter is, tenzij het een kortdurende opleiding
is zoals een taalopleiding kortdurend kan zijn. Algemeen vormende opleidingen
zijn toch aanmerkelijk langer van duur. Daarvan kan ik mij voorstellen dat
het wordt beperkt tot het afronden van een dergelijke opleiding. Ik zal het
ambtelijk laten nagaan, maar ik heb niet uit de teksten gehaald dat het onder
geen enkele omstandigheid mogelijk is. Mijn indruk is dat het wetsvoorstel
zo is geschreven dat allerlei dammen worden opgeworpen om die beslissing zo
lang mogelijk uit te stellen.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik heb in mijn amendement nadrukkelijk aangegeven dat het doel moet zijn
het onafhankelijk worden van bijstand en dat het voor mensen die zijn aangewezen
op deeltijdwerk, bijvoorbeeld alleenstaande ouders die zorg en arbeid combineren
of gedeeltelijk arbeidsongeschikten, mogelijk moet zijn om een zodanig opleidingsniveau
te volgen dat zij met dat deeltijdwerk onafhankelijk worden van een bijstandsuitkering.
Daar gaat het toch om. Kan de staatssecretaris hierover duidelijkheid verschaffen?
Het zou namelijk betekenen dat hij ook mijn amendement een goed idee vindt.Staatssecretaris Rutte:Ik kom daarop straks terug in verband met andere vragen die zijn gesteld.Vervolgens is gevraagd of het mogelijk is voor alleenstaande ouders om
een opleiding af te maken. Ik ben het ermee eens dat hier scholing dienstbaar
kan zijn. Ook bij deeltijdwerk en dus gedeeltelijke bijstand mag men scholing
afmaken. Die keuze is aan de gemeente. Het wetsvoorstel biedt die ruimte.De heer Bakker (D66):Ik heb met het Bureau wetgeving overleg gehad over een mogelijke wijziging
van mijn amendement op stuk nr. 7. Ik heb gezien dat die inmiddels ook is
ingediend en rondgedeeld, maar dat was niet de bedoeling. Ik vraag u dus om
het gewijzigde amendement op stuk nr. 7 als niet ingediend en niet rondgedeeld
te beschouwen.De voorzitter:Mevrouw Noorman, wilt u het nu bij korte vragen houden?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik heb gevraagd of alleenstaande ouders en gedeeltelijk arbeidsongeschikten
een hogere opleiding zouden moeten kunnen volgen om met deeltijd uit de bijstand
te komen. Daar heeft de staatssecretaris geen antwoord op gegeven. Dat is
evenwel beleidsruimte die wettelijk toegestaan moet worden.Verder blijft onduidelijk of de bepaling dat, zodra een baan wordt aangeboden,
de opleiding gestaakt moet worden, wel zo rigide gelezen moet worden. Het
kan namelijk van belang zijn dat de opleiding wordt afgemaakt, maar dat wordt
nu uitgesloten. Daarom hoor ik graag van de staatssecretaris hoe hij het betreffende
artikel interpreteert.Staatssecretaris Rutte:Het wetsvoorstel strekt ertoe – mijn voorganger heeft dit ingediend
en ik heb het van harte overgenomen – dat de gemeente bepaalt of men
in geval van deeltijdarbeid en ook deeltijdbijstand de scholing mag afmaken.
Als de scholing is aangemerkt als noodzakelijk om volledig aan de slag te
komen, dan is er een vrijstelling voor een deel van de arbeidsverplichting,
overeenkomend met de omvang en de duur van de scholing. Als de scholing op
initiatief van betrokkene plaatsvindt, moet hij of zij, zodra zich een baan
aandient, die baan accepteren. Ik begrijp de casus van mevrouw Noorman, maar
volgens mij past die precies in de kaders van het wetsvoorstel.De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Noorman weer wil interrumperen. Ik sta haar nog een
interruptie toe.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het gaat wel om wetsgeschiedenis.De voorzitter:Een keer is een keer. Dat is nu ook geschiedenis.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Als een alleenstaande ouder die een opleiding volgt, maar nog geen sollicitatieverplichting
heeft om straks duurzaam aan het werk te gaan, onafhankelijk van de bijstand,
een baan krijgt aangeboden – die baan leidt overigens niet tot duurzame
arbeidsgeschiktheid – moet zij die dan accepteren? Nu wordt dat verboden.Staatssecretaris Rutte:Als de scholing door de gemeente is aangemerkt als noodzakelijk, niet.
Als de scholing op initiatief van betrokkene plaatsvindt en alleen gemeld
is bij de gemeente, dan moet zij de baan accepteren. Dat volgt uit de discretionaire
bevoegdheid die de sociale dienst heeft gehad bij het accepteren van die opleiding
en het erop plakken van het label "noodzakelijk" of "vrijwillig". Bij "vrijwillig"
moet zij de baan accepteren; bij "noodzakelijk" niet.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dat kan betekenen dat de gemeente voor iemand zonder sollicitatieverplichting
nooit een noodzakelijke scholing indiceert. Dat zou echt een probleem zijn.Staatssecretaris Rutte:Voor mensen zonder sollicitatieverplichting geldt niet de grens van 19
uur. Voor hen mogen ook opleidingen op eigen initiatief gevolgd, langer duren
dan 19 uur. Dat geldt bijvoorbeeld voor alleenstaande ouders met kinderen
onder de vijf, mensen van 57,5 jaar en ouder en mensen die individueel ontheven
zijn van de arbeidsverplichting en daarmee van de sollicitatieverplichting.
Als iemand ontheven is van de sollicitatieverplichting, kan de gemeente scholing
wel degelijk als noodzakelijk aanmerken, als het vermoeden gerechtvaardig
is dat de ontheffing van de sollicitatieverplichting op afzienbare termijn
eindigt. Dat geldt bijvoorbeeld voor een vrouw met een kind van vier jaar.
Ik kan mij voorstellen dat, als betrokkene een vrouw of man van allochtone
herkomst is die slecht Nederlands spreekt, de gemeente dan zegt dat taalonderwijs
een vorm van noodzakelijke scholing is en dat dit dus ook gefinancierd zal
worden.Ik heb nog even ambtelijk laten checken hoe het precies zit met een initiële
opleiding. Wij interpreteren de tekst zo dat het in zeer bijzondere omstandigheden
mogelijk moet zijn om, als de gemeente na al die voorwaarden waaraan voldaan
moet worden, tot de conclusie komt dat het volgen van een initiële opleiding
noodzakelijk is om aan de slag te komen, die opleiding ook te volgen. Mevrouw
Noorman interpreteert de tekst evenwel anders. Daarom moeten wij misschien
nog even kijken naar de onderliggende tekst in het wetsvoorstel.De heer Mosterd heeft gezegd dat de poort naar scholing smal moet zijn.
Wij hebben net al even gesproken over studiefinanciering als onderdeel van
zijn vraagstelling. Ik ben het daar volstrekt mee eens. Daarom wordt in het
wetsvoorstel ook op allerlei punten een verscherping geboden van de weg naar
scholing. Daardoor worden veel meer afwegingen gevraagd, voordat die weg open
komt te staan. Als die evenwel open komt te staan, is er nu ook sprake van
een verbreding, in die zin dat er, als het noodzakelijk is, ook hoger onderwijs
gevolgd kan worden. Als er geen voorliggende voorziening is in de vorm van
bijvoorbeeld studiefinanciering, dan zijn er bij ontheffing van de arbeidsverplichting
geen beperkingen. Normaal gesproken, zal er dan echter ook geen sprake zijn
van gemeentelijke financiering. Een uitzondering vormt het bijzondere geval
dat iemand op afzienbare termijn weer onder de arbeids- en sollicitatieverplichting
gaat vallen. Als iemand geen vrijstelling van de sollicitatieplicht krijgt,
zal de gemeente de volgende drieslag maken. Eerst moet die persoon werk vinden.
Als dit niet lukt, moet hij werkend leren. Als dat ook niet lukt, kan een
opleiding inderdaad noodzakelijk zijn, wil die persoon weer aan de slag komen.
Het algemene uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat de poort smal moet zijn.Ik ben het eens met mevrouw Noorman dat scholing noodzakelijk is voor
de inschakeling op de arbeidsmarkt. Daarom moeten er eerst aantoonbare inspanningen
zijn geleverd om aan de slag te komen. Die inspanningen zijn niet noodzakelijk
enkel aantoonbaar door het overleggen van een stapel sollicitatiebrieven.
De gemeente bepaalt, gebruikmakend van haar uitvoeringsvrijheid, wat aantoonbare
inspanningen zijn. Het schrijven van sollicitatiebrieven kan daar onderdeel
van zijn, maar ook het raadplegen van vacatures bij het CWI of het volgen
van een reïntegratietraject bij een reïntegratiebureau dat tot niets
geleid heeft. Overigens verkeren alleenstaande ouders met een kind boven de
vijf jaar niet in een uitzonderingspositie.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dat is niet waar ik op doel. Er gaat kostbare tijd verloren als er eerst
naar uw oordeel een serie inspanningen moet zijn geleverd zonder dat u specificeert
waar die uit bestaan en wat het minimale tijdsbestek is dat daarvoor wordt
gehanteerd. Wij hebben een kansenmeter. Bovendien geven het CWI en vervolgens
de sociale dienst er een oordeel over. Toch moeten sommige mensen een tijd
met kansloze dingen bezig zijn. Dat is toch niet reëel? Beeldt u zich
eens in wat het effect op de motivatie van mensen is als zij eerst eindeloos
dingen hebben moeten doen, waarvan van tevoren al vaststaat dat het volledig
zinloos is omdat zij bijvoorbeeld in Oost-Groningen wonen of de taal niet
spreken. Het is volledig zinloos om een half jaar lang te niksen, althans
brieven te schrijven of ergens langs te gaan.Staatssecretaris Rutte:Ik weet niet of wij het oneens zijn met elkaar. Misschien zijn wij het
niet met elkaar eens over de vraag of je het goed vindt dat zo'n wet een zekere
uitvoeringsvrijheid aan de gemeenten geeft, doordat zij het begrip aantoonbare
inspanningen mogen definiëren. Dat vind ik wel degelijk reëel. Ik
kan mij niet goed voorstellen dat een wethouder van Sociale Zaken van de gemeentelijke
sociale dienst accepteert dat die allerlei onzinnige activiteiten door mensen
laat ontplooien, omdat zij een extreem ingewikkelde definitie heeft gegeven
van het begrip aantoonbare inspanning. Ik heb dus wel vertrouwen in de gemeentelijke
uitvoering, als ik het polemisch mag zeggen. Aantoonbare inspanningen bestaan
niet alleen maar uit sollicitaties, maar ook uit een reïntegratietraject
dat tot niets geleid heeft of uit het raadplegen van vacatures bij het CWI.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik heb er moeite mee dat u vindt dat er een voortraject moet zijn. Dat
zal in veel gevallen zo zijn. Dat zal ik niet bestrijden, maar in de wet is
al bepaald dat er gesolliciteerd moet worden. Er zijn echter
situaties waarin dat niet aan de orde is. Door deze bepaling op te nemen wordt
dat uitgesloten. Deze bepaling is in wezen overbodig, omdat de verplichting
om je beschikbaar te stellen al in een ander artikel van de bijstandswet is
bepaald. Dus waarom doet u het hier nog een keer? Door dit te doen, voegt
u een periode toe waarin niet geschoold mag worden omdat er een pauzetermijn
tussen moet zitten. Dat begrijp ik niet. Wat moet iemand die volledig kansloos
is op de arbeidsmarkt naar uw oordeel doen om wel voor scholing in aanmerking
te komen?Staatssecretaris Rutte:Ik kom nog even terug op de persoon die in uw ogen volledig kansloos is
op de arbeidsmarkt. De heer Oudkerk schetste in het Financieele Dagblad eind
vorig jaar – vaak aangehaald – de situatie waarin Albert Heijn
om 20 vakkenvullers vraagt en de sociale dienst, met een bestand van 40.000
mensen, niet in staat is om die 20 mensen te leveren. Ik vind dat een sociale
dienst, die het vangnet moet zijn van de sociale zekerheid, gehouden is eerst
de check te doen of een persoon in het bestand wel die aantoonbare inspanning
heeft gedaan, zoals het in het wetsvoorstel heet. Dat is niet een kwestie
van het inlassen van een afkoelingsperiode of iets wat maandenlang moet gaan
duren. Een medewerker van een sociale dienst moet één keer checken
of een poging is gedaan, ofwel via een reïntegratietraject ofwel via
het bezoeken van vacaturesites en het CWI ofwel via een daadwerkelijke sollicitatie.
Het gaat dus om de vraag of de inspanningen zijn gedaan. Als het volstrekt
helder is dat die inspanningen zijn gepleegd en dat die vacatures bij Albert
Heijn wegens bijzondere omstandigheden voor die persoon niet openstaan, dan
komt de vraag in beeld of noodzakelijke scholing aan de orde is.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het door u geschetste voorbeeld van Amsterdam is een karikatuur. Het feit
dat Amsterdam in ieder geval tot voor kort zijn klanten niet kende, is geen
maat der dingen. Er zijn gemeenten genoeg die dat wel doen en die ook verstand
hebben van het leren kennen van de klanten. Amsterdam heeft daar moeite genoeg
voor gedaan. Ik geef een casus om te laten zien hoe krom uw redenering is. Een alleenstaande
ouder in de bijstand met een kind onder de vier jaar, dus zonder arbeidsverplichting,
wil een opleiding doen van twee jaar of wellicht nog langer waardoor het mogelijk
wordt om arbeid en zorg te combineren en uit de bijstand te komen. Zij heeft
een onafgemaakte vmbo-opleiding en wil graag in bijvoorbeeld de zorg werken.
Zij komt in Oost-Groningen niet aan de slag. Wat moet zij gedaan hebben voordat
zij van u die opleiding mag volgen?Staatssecretaris Rutte:Zij mag die opleiding gewoon volgen, want zij is vrijgesteld van een sollicitatieplicht.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Nu is het kind zes jaar.Staatssecretaris Rutte:Dat is een makkelijker voorbeeld. Met het vorige voorbeeld had u het mij
moeilijker kunnen maken. Het kind is zes jaar. Dat betekent dat de arbeidsverplichting
en de sollicitatieplicht actueel zijn en er geen sprake meer is van een categorale
ontheffing voor die persoon. Als ik medewerker van de sociale dienst zou zijn,
dan zou ik allereerst naar de thuissituatie vragen en vervolgens zou ik zeggen:
wij moeten snel proberen om u weer aan de slag te krijgen; laten wij eens
kijken wat u de laatste tijd gedaan heeft. Als die persoon aangeeft dat zij
in het jaar nadat het kind vijf jaar is geworden, eigenlijk niet zoveel heeft
gedaan, dan heb ik als medewerker van de sociale dienst mijn werk niet goed
gedaan. Dan zeg ik: ik had u eigenlijk al een jaar lang veel meer moeten aansporen
om weer een baan te vinden, want u komt al een jaar niet meer in aanmerking
voor de categorale ontheffing.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Zij is net gescheiden.Staatssecretaris Rutte:Dat is allemaal vreselijk vervelend. Nogmaals, het gaat hier wel om het
vangnet van de sociale zekerheid. Ik vind dat de medewerker van de sociale
dienst op dat moment aan die mevrouw mag vragen of zij er alles aan gedaan
heeft om in haar eigen levensonderhoud te voorzien. Wij hebben ook de regeling
voor kinderopvang in de bijstand. Wij hebben allerlei mogelijkheden om vangnetten
aan te brengen, maar wij mogen wel degelijk tegen een moeder van een kind
van bijvoorbeeld vijf jaar en drie maanden zeggen dat zij weer moet solliciteren.
Als zij vrijwillig een opleiding wil volgen, mag dat eigenlijk altijd wel,
mits die opleiding niet meer dan 19 uur in beslag neemt en mits die opleiding
arbeidsinschakeling niet in de weg staat. Als het echter op kosten van de
gemeente gaat gebeuren, moet de gemeente het eerst aanmerken als noodzakelijke
scholing. Dat kan echt pas nadat de gemeente heeft gezegd: het zit er voor
u ook even niet in om het op een andere manier te doen. Maar dat is niet iets
wat maanden hoeft te duren! Dat kan toch heel snel!De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Noorman weer wil interrumperen. Zij heeft gezegd dat
alles wat hier wordt gezegd, van belang is voor de wetsgeschiedenis. Dat is
waar. Maar dat wil niet zeggen dat ik daardoor de verplichting heb om ieder
gedetailleerd voorbeeld bij iedere interruptie toe te staan. Ik sta het nu
gewoon even niet toe. Als zij nadere vragen wil stellen, dan doet zij dat
maar in tweede termijn of desnoods in een nader commissieoverleg. Dit is niet
de manier om in eerste termijn een wet te behandelen.Het woord is aan de staatssecretaris.Staatssecretaris Rutte:Ik ontraad de Kamer dus de aanvaarding van het amendement van mevrouw
Noorman. Wij moeten ervoor oppassen om geen karikatuur te maken van het begrip
"aantoonbare inspanning". Dat is niet een afkoelingsperiode, dat is niet een
kwestie van maandenlang solliciteren voordat je in aanmerking komt voor noodzakelijke
scholing. Het is wel de vraag of de sociale dienst kan vaststellen dat er
inderdaad pogingen zijn gedaan om in een eigen inkomen te voorzien. Daar gaat
het om. Ik ontraad de Kamer dus de aanvaarding van het amendement.Ik wil de Kamer voorts de aanvaarding van het amendement van de heer Bakker
inzake de 19 uur ontraden. Ik doe dat om de volgende reden. De grens van twee
jaar is vervallen. Wij gaan er in principe van uit dat opleidingen twee jaar
duren. Op zichzelf is die grens echter vervallen. Ik doel dan op de strikte bepaling van de grens van twee jaar in de Regeling noodzakelijke
scholing. Het is weldegelijk mogelijk om in bijzondere gevallen, als er reden
voor is, een opleiding van langer dan twee jaar mogelijk te maken.De grens van 19 uur per week geldt niet als scholing noodzakelijk is.
Daarover zijn wij het eens. Als scholing noodzakelijk is, kan de opleiding
meer tijd in beslag nemen dan 19 uur per week. De grens van 19 uur geldt ook
niet als er een ontheffing is van een sollicitatie- en arbeidsverplichting.
Het kan dan gaan om een alleenstaande mevrouw of mijnheer met een kind onder
de vijf jaar. Die kan een opleiding volgen die meer tijd in beslag neemt dan
19 uur per week. Dat geldt alleen voor arbeidsplichtigen die op eigen initiatief
scholing gaan volgen. In die gevallen stelt de gemeente dat scholing niet
noodzakelijk is, maar vindt de persoon in kwestie die wel noodzakelijk. Die
mag vervolgens de scholing volgen. Daarbij gelden twee beperkingen: de kosten
voor de scholing liggen bij de persoon en de scholing mag qua tijd niet meer
dan 19 uur per week in beslag nemen. Ik ben bang dat de voorgestelde uitbreiding
het voor sociale diensten lastiger maakt om in gevallen waarin sprake is van
een arbeidsplicht en niet noodzakelijke scholing mensen naar arbeid te leiden.De heer Bakker (D66):Ik heb twee vragen. Wat betekent de term noodzakelijk in dit verband?
Daar ligt de crux. Niemand wil een situatie van vrijheid en blijheid, zodat
men in de bijstand kan studeren wat men wil. Mensen met een kind onder de
vijf jaar mogen vrijwillig niet noodzakelijke scholing volgen. Wat als het
kind vijf jaar wordt?Staatssecretaris Rutte:In dat geval moet de gemeente vaststellen of, als de scholing meer tijd
in beslag neemt dan 19 uur per week, die scholing noodzakelijk is. Als de
scholing niet noodzakelijk is, ligt er een probleem. Dan moet de scholing
afgebroken worden. Ik maak mij op dit punt niet veel zorgen over de praktijk.
Een gemeente die goed werk levert, voert immers regelmatig gesprekken met
alleenstaande ouders met kinderen onder de vijf jaar. Op een aantal punten
is dat wettelijk voorgeschreven. Op een aantal andere punten vormt het onderdeel
van een goede uitvoering van de wet door de gemeenten. Er is dus in een dergelijk
geval al eerder vastgesteld of de gevolgde opleiding leidt tot een aanvaring
of juist gezien wordt als hulpvol om aan de slag te komen. Ik maak mij dus
niet veel zorgen over dit specifieke punt, mits de dialoog op een goede manier
wordt gevoerd.Er is overigens geen sprake van democratie in dit overleg. Uiteindelijk
bepaalt de sociale dienst dat. De vraag wat noodzakelijk is, behoort tot de
uitvoeringsvrijheid van de sociale dienst, zij het nadat aan een aantal criteria
is getoetst. Het belangrijkste criterium is of een persoon zonder noodzakelijke
scholing aan de slag kan komen. De vrijheid die in het gemeentelijke domein
nu al in de praktijk vorm krijgt voor de niet-hbo- en niet-wo-opleidingen,
is naar mijn taxatie en waarneming niet het grootste probleem bij de uitvoering
van de bijstandswet.De heer Varela en de heer Mosterd hebben gevraagd hoe wordt toegezien
op het volgen van een opleiding en op de geboekte resultaten. Over de kwaliteit
van degene die moet bepalen of een opleiding de juiste is, is reeds gesproken
in de discussie over uitvoering van de bijstandswet door de gemeentelijke
sociale diensten. Op dit specifieke punt is sprake van oplopende kwaliteit.
Een ander aspect is hoe de sociale dienst te weten komt of een persoon een
opleiding al dan niet volgt. Op het moment is een wijziging van het SUWI-besluit
in voorbereiding, waarin staat dat bij verlening van trajectopdrachten in
de contracten wordt opgenomen dat het reïntegratiebedrijf moet terugmelden
als betrokkene niet meewerkt. Deze wijziging hangt voor bij de Kamer, geloof
ik. Ik heb daarover een brief aan de Kamer gestuurd. Dit heeft werking op
UWV-domein en het gemeentelijke domein. Daarnaast beschikken gemeenten reeds
over sancties bij het niet meewerken aan arbeidsinschakeling. De uitkering
kan volgens vreselijk ingewikkelde regels met een bepaald percentage worden
verlaagd voor een bepaalde duur als blijkt dat iemand niet meewerkt. Deze
aanpassing van het SUWI-stelsel, in combinatie met wat nu wettelijk mogelijk
is binnen WW en WAO en de Algemene bijstandswet, is sluitend in die zin dat
voorkomen wordt dat mensen buiten de boot vallen.De voorzitter:Wij zijn nu gekomen aan het slot van de eerste termijn. Bestaat er behoefte
aan een tweede termijn? Mevrouw Noorman geeft aan dat zij hieraan behoefte
heeft. Gezien zijn vele internationale verplichtingen heb ik de minister van
Buitenlandse Zaken en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken beloofd,
om 13.30 uur met het volgende onderwerp te beginnen. Ik stel voor, om 15.30
uur met de tweede termijn van de behandeling van het nu aan de orde zijnde
wetsvoorstel te beginnen of die volgende week op een nader te bepalen tijdstip
te laten plaatsvinden.Staatssecretaris Rutte:Vanmiddag van 14.00 uur tot 16.00 uur moeten de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid en ik aanwezig zijn bij een algemeen overleg. Laat de agenda
toe om de tweede termijn aansluitend te doen?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Voorzitter. Met alle respect vraag ik om de tweede termijn tot volgende
week uit te stellen. Ik heb namelijk een fractievergadering over een belangrijk
onderwerp.De voorzitter:Naar mij blijkt, is er geen bezwaar tegen de tweede termijn van de behandeling
van dit wetsvoorstel te verdagen naar volgende week. In overleg met de staatssecretaris
zal ik de precieze datum vaststellen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.43 uur tot 13.30 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-3619-3639.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl