Voortzetting van het beleidsdebat over de begroting van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (29200 XIV)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 1518-1529

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-06-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 28, pagina 1518-1529

18-05-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29200-XIVToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs, onder meer in verband met de beëindiging van de bekostiging van het onderwijs in allochtone levende talen (29019)Pagina 1529-1536
Lijst van besluiten (dinsdag 18 mei 2004)Pagina 1552-1552
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet met het oog op verbetering van de openheid en continuïteit van de landelijke publieke omroep (29030)Pagina 1545-1552
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 18 mei 2004)Pagina 1552-1553
Beleidsdebat over de begroting van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (29200 XIV)Pagina 1495-1512
Voortzetting van het beleidsdebat over de begroting van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (29200 XIV)Pagina 1536-1545
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs, onder meer in verband met de beëindiging van de bekostiging van het onderwijs in allochtone levende talen (29019)Pagina 1512-1518
Presentie en opening (dinsdag 18 mei 2004)Pagina 1495-1495
Voortzetting van het beleidsdebat over de begroting van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (29200 XIV)Pagina 1518-1529

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 75 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van het beleidsdebat over de
begroting van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (29200 XIV).Minister Veerman:Voorzitter. Dit debat is voor mij een bijzondere gelegenheid. Voor het
eerst sinds mijn aantreden als minister mag ik in uw Kamer op hoofdlijnen
spreken over mijn beleidsvoornemens. Ik waardeer dat zeer. Deze chambre de
réflection is een uitgelezen plaats voor een dergelijk debat. De inbreng
van de Kamer in eerste termijn stelt mij in geen enkel opzicht teleur. Ik
hoop dat mijn antwoorden niet verbleken bij de betogen van de Kamer.Bij de behandeling van de begroting in de Tweede Kamer – ik heb
begrepen dat men het hier over de "overzijde" heeft – heb ik drie trends
onderscheiden die voor de overheid in het algemeen en voor LNV in het bijzonder
van wezenlijke betekenis zijn. In de eerste plaats zie ik een diepgaande verandering
in het denken over de verhouding tussen mens en dier. Men kan dit de derde
emancipatiegolf noemen. Kort samengevat: van beheerser naar deelgenoot. Dat
gaat gepaard met statusverlies van de mens ten opzichte van de natuur en van
het dier. Dat is niet even gemakkelijk te doorgronden. In de tweede plaats
verliest de wetenschap als zekerheidsbaken aan status. Men kan dit het verlies
aan zekerheid van het objectieve noemen. Wetenschappelijk onderzoek is niet
langer de finale basis waarop wij onze besluiten, ook in de politiek, kunnen
grondvesten. Het blijft belangrijk, maar het is niet langer zoals in de tijd
van de Verlichting het grote ideaal. In de derde plaats is er een discussie
ontbrand over de rol van de overheid in de samenleving en over de verhouding
tussen de overheid en de burger.Veel van de betogen in eerste termijn verwijzen naar deze trends. Ik verwijs
naar de beschouwingen over de verhouding tussen landbouw en natuur en over
de vraag hoe de mens zich dient te verhouden tot productiedieren, tot de flora
en fauna. Ik kom daar straks uitvoerig over te spreken. Ook de rol van de
overheid en de verhouding tussen overheid en burger staan hoog op de agenda
van deze Kamer. Ik vat mijn visie daarop als volgt samen. De overheid moet
veranderen van een instantie die zorgt voor in een instantie die zorgt dat.
Ook daarover zal ik straks meer zeggen.Wanneer de betrekkingen van de mens tot zijn natuurlijke en maatschappelijke
omgeving zo fundamenteel in beweging komen zoals ik zojuist signaleerde, is
het noodzakelijk om ons goed bewust te zijn van de waarden en normen waarmee
wij de werkelijkheid tegemoet treden. Hoewel waarden en normen nauw verbonden
zijn, moet er toch een goed onderscheid gemaakt worden. Waarden definieer
ik als door gedeelde zingeving gedragen vaste oriëntaties. Waarden zijn
persoonlijk. Een mens draagt ze in zijn hart. De Franse filosoof Régis
Debray heeft daarbij gewezen op het belang van religie en religieuze instituties
voor de continuïteit en verdere ontwikkeling van die waarden; een belangrijk
thema ook in het licht van de Europese eenwording.Normen raken aan de positie van de overheid. Die omschrijf ik als de codificatie
van gezamenlijk gewilde vormgeving van betrekkingen tussen mensen. Het debat
over normen heeft dan ook twee dimensies, de relatie tussen overheid en burgers
en de relatie tussen burgers onderling. Wij moeten elkaar aan afspraken houden
en dat vergt een permanent debat. Publieke meningsvorming is niet statisch
en moet naar mijn mening zonder smetvrees en bekrompenheid gevoerd worden.
In de Tweede Kamer heb ik de gedachte uitgesproken dat de nieuwe visie op
de rol van de overheid er in essentie op neer zou moeten komen dat zij ruimte
biedt en richting wijst. Die twee zijn onlosmakelijk verbonden. Enkele weken
geleden heeft het kabinet in samenhang met de nota Ruimte de Agenda vitaal
platteland uitgebracht. Ruimte bieden en richting wijzen worden daarin voor
het plattelandsbeleid in praktijk gebracht. Het Rijk biedt meer ruimte aan
ondernemers en aan andere overheden om zelf op gebiedsniveau de problemen
aan te pakken en in te spelen op veranderingen. Het Rijk geeft de regie deels
uit handen. Er wordt flink gesnoeid in een aantal beleidscategorieën
en er komt één investeringsbudget voor het landelijk gebied.
Tegelijkertijd verliest het Rijk de richting niet uit het oog. De invulling
van de drie P's – van people, profit, planet – wordt in de meerjarenplanning
een concrete plaats gegeven. Daarbij wordt aangegeven wat wij daarvoor zelf
zullen doen en hoeveel geld wij daarvoor over hebben.Ruimte scheppen kan door regels af te schaffen, de bureaucratie verminderen
en daarmee de administratieve lasten. Ik kom daarover nog verder te spreken.
Dat plaatst de overheid wel voor een dilemma. Wanneer de verantwoordelijkheid
voor het naleven van normen komt te berusten bij burgers en ondernemers en
de overheid dus minder stuurt op de (handhaving van de) regelgeving neemt
de noodzaak toe van voldoende normbesef in de samenleving. Dat vereist oefening
in de bereidheid om elkaar aan te spreken op normoverschrijdend gedrag. De
overheid ziet erop toe dat dit afdoende gebeurt en dat dit nergens ontspoort;
toezicht op toezicht.Naast ruimte bieden komt het ook aan op richting wijzen. Het begrip "duurzame
ontwikkeling" zie ik daarbij als leidend. Het gaat telkens om afwegingen van
vaste waarden in de driehoek people, profit, planet. Voorbeelden van publieke
waarden die voor LNV van belang zijn: voedselkwaliteit, een aantrekkelijke
leefomgeving van rust en ruimte, het behoud van cultuurhistorische waarden,
biodiversiteit, een concurrerende agrosector, respectvolle omgang met dieren
en eerlijke handel. Zij verdienen het om verdedigd en gehandhaafd te worden.
Het doet mij genoegen dat vandaag is bevestigd dat deze waarden in deze Kamer
breed worden gedeeld.Bij verschillende thema's, zoals landbouw en natuur en voedselkwaliteitketens,
spelen de verschillende dimensies van het containerbegrip "duurzaamheid" steeds
expliciet dan wel impliciet een rol. Mijn departement bezint zich op zijn
rol en taken en onderzoekt waar wet- en regelgeving eenvoudiger, en ook minder
kunnen. De overheid moet risicobereidheid belonen, ondernemingszin ondersteunen,
gedeelde waarden codificeren en ten slotte, maar niet in de laatste plaats,
waarborgen scheppen voor basisvoorzieningen. In het LNV-programma voor deze kabinetsperiode "Vitaal en samen" heb ik
het als volgt mogen samenvatten. De overheid gaat van zorgen voor naar zorgen
dat. In de zogenaamde "pakketbrief", die ik vorig maand aan de Tweede Kamer
heb gezonden, staan concrete voorstellen voor het terugdringen van bureaucratie
en regelgeving en voor verlaging van de administratieve lasten. Ik heb in
de aanloop naar vandaag begrepen dat de Kamer het debat wil toespitsen op
drie thema's: EU-WTO, primaire landbouw versus natuur, voedselveiligheid en
ketenaanpak. Mijn beantwoording zal dit in grote lijnen volgen.Het is goed om in eerste instantie te spreken over de oorzaken en consequenties
van de structuurontwikkelingen, mede in relatie tot de WTO. Vervolgens ga
ik in op het Europese landbouwbeleid, de consequenties daarvan, de relatie
tussen landbouw en natuur, het plattelandsbeleid en voedselkwaliteit, waaronder
een aantal zaken is gerangschikt zoals dierziekten, genetisch gemodificeerde
organismen en de kwestie van mest en de intensieve veehouderij. Ik zal daarnaast
nog ingaan op een aantal specifieke vragen.Vrijwel alle sprekers hebben gewezen op de grote structurele ontwikkelingen
die de land- en tuinbouw in de afgelopen vijftig jaar hebben meegemaakt en
op de versnelling van het proces in de afgelopen jaren.Voorzitter: Bierman-Beukema toe WaterMinister Veerman:De productiviteit van zowel arbeid, kapitaal als grond, is met sprongen
omhoog gegaan. Een koe geeft nu twee keer zoveel melk als vlak na de oorlog.
Een veld van 1 ha levert, althans bij goede boeren, nu twee keer zoveel aardappelen
op als net na de oorlog. Dat zijn ongelooflijke productieve prestaties van
de land- en tuinbouw. Nog altijd stijgt de productie. Bijvoorbeeld in de glastuinbouw
slaagt men er nog altijd in om de productie per jaar met enkele procenten
te doen stijgen. Volgens sommigen gebeurt dit alles dankzij, volgens anderen
slechts als consequentie van technologische ontwikkelingen. Dat heeft geleid
tot een sterke druk tot schaalvergroting. Schaalvergroting in de land- en
tuinbouw is immers één van de effectiefste manieren om in de
lagekostprijsstrategie, die inherent is aan de land- en tuinbouwsector omdat
men de marktprijs niet kan beïnvloeden, te hanteren. Deze schaalvergroting
is door de technologische ontwikkeling ondersteund en daardoor ook in belangrijke
mate mogelijk gemaakt. Schaalvergroting in het grondgebruik leidt tot de bekende
micro-macroparadox. Op macroniveau hebben wij in Europa, ook in het nieuwe
Europa, grond over, terwijl de hoeveelheid grond op microniveau, op bedrijfsschaal,
te klein is en steeds meer te klein wordt voor een concurrerende productie.Het proces van technologische ontwikkeling heeft ertoe geleid dat milieugrenzen
en landschapselementen zijn verdwenen. Het heeft ertoe geleid dat wij ons,
soms ernstige, vragen moeten stellen over onze omgang met het dier en de verstandhouding
die de boer van nature met het dier heeft. Dat alles leidt ertoe dat het huidige
landbouwmodel in feite een grondige reorganisatie verdient. Daarbij moeten
wij goed in het oog houden dat de Nederlandse zeer productieve landbouw, die
in de wereld als voorbeeld wordt gezien van een ontwikkeling die men graag
wil doormaken, voor meer dan 50% afhankelijk is van afzet in het buitenland.
In sommige sectoren is dit zelfs meer dan 60 of 70%. Oplossingen die wij voor
deze ontwikkelingen voor ogen hebben, zullen altijd in dat licht moeten worden
beoordeeld. Ik meen dat wij ons niet moeten koesteren met gedachten die kunnen
leiden tot een eilandenpolitiek van het land Nederland en de agrarische sector
daarbinnen.Het viel mij op dat de standpunten in de bijdragen van de Socialistische
Partij en GroenLinks enerzijds en de bijdragen van de heer Holdijk anderzijds
elkaar zeer dicht naderen, opmerkelijk samengevat in het Franse spreekwoord
"les extrêmes se touchent". Het is opmerkelijk omdat in beide bijdragen
de wens, die ik op zichzelf wel kan delen, toch moeilijk verenigbaar is met
de feitelijkheid waarover ik zojuist sprak. Ik denk dat onze mogelijkheden
om de ontwikkeling op de door ons gewenste manier te beïnvloeden, beperkt
zijn, in het licht van de positie van Nederland en in het licht van de grote
bewegingen op wereldschaal.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):De minister sprak over twee uitersten die elkaar raken. Kan hij dat toelichten?
Ik meen dat wij elkaar wel kunnen vinden in de term "rentmeesterschap". Dat
is zowel voor de Socialistische Partij als voor de SGP een invulbaar begrip.Mijn tweede vraag ben ik even kwijt. Dat is jammer.Minister Veerman:Zal ik eerst de eerste vraag beantwoorden? Misschien schiet de tweede
vraag u straks te binnen.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Misschien kunt u herhalen waarover u daarna sprak.Minister Veerman:Ik zei dat het vanuit de Nederlandse positie moeilijk is om daarop invloed
uit te oefenen.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Ik weet het al weer.Volgens mij refereert de minister daarbij aan zijn uitspraak van een aantal
weken geleden, namelijk dat bepaalde ontwikkelingen als een rivier zijn die
je niet kunt tegenhouden. In Nederland hadden wij eerst geen dijken, maar
wij staan nu niet onder water, dus er gebeurt dus toch wel iets. Bovendien
kun je door een steen in de loop te leggen soms toch heel wat bewerkstelligen.
Kan de minister ook hierop zijn commentaar geven?Minister Veerman:Om mij te beperken tot uw bijdrage en die van de heer Holdijk, daarin
proef ik de wens om landbouw te hebben op een schaal die past bij het landschap
in Nederland en bij een houderijsysteem, waarbij wij een gerust geweten kunnen
hebben dat de betrekking tussen mens en dier inniger is dan wanneer men grote
hoeveelheden dieren in afgesloten ruimten houdt. De aard en omvang van die
landbouwproductie neigt naar de landbouw die wij een poosje na de oorlog hebben
gekend. Ik ben daarin opgegroeid en ik weet precies hoe dat voelt. Ik ben
wel niet in de voetsporen getreden van mijn grote voorganger, de heer Braks,
die ook nog een diploma handmelken had, maar ik kon het wel,
zij het beperkt. Ik had er geen hekel aan.Dat proefde ik in de bijdrage van beide sprekers. Ik plaats daartegenover
de plek die wij hebben gekregen, ontwikkeld of zelfs bevochten om in een internationale
omgeving, op de gemeenschappelijke markt van de EU of op de wereldmarkt een
afzet te vinden. In het latere deel van de jaren vijftig was er bij tal van
belangrijke agrarische producten al overproductie in Nederland. Nederland
heeft dan ook geweldig geprofiteerd van de steeds vrijer wordende gemeenschappelijke
landbouwmarkt die in de jaren zestig haar beslag kreeg.Die aanzuigende werking van het buitenland ging hand in hand met de schaalvergroting
die het mogelijk maakte om aan die vraag te voldoen. Dat proces gaat nog steeds
door, nu niet meer alleen op Europese schaal, maar op wereldschaal. Hoewel
onze afzet voor het grootste deel is gericht op de gemeenschappelijke markt
van de Europese Unie, moeten wij vaststellen dat de marges voor het nemen
van maatregelen die deze ontwikkeling tegengaan, buitengewoon gering zijn.
Ik kom straks nog op het transport van dieren, genetisch gemodificeerde gewassen
en biotechnologie. Dat proefde ik ook in de bijdrage van de heer Holdijk.In het kader van de structuurontwikkeling moet ik ook enige woorden wijden
aan het wereldhandelsoverleg als een van de drijvende krachten, waarbij de
landbouw een onderdeel is van het grote spel van onderhandelingen over vrijmaking
van markten. Tot ver in de jaren tachtig heb ik de landbouw altijd buiten
de onderhandelingen over liberalisering kunnen houden, zo zei Sicco Mansholt
mij eens. In de jaren tachtig werden de financiële offers door de overschotproducties
te groot om het landbouwbeleid te bekostigen. Het wereldhandelsverkeer ging
zich steeds meer storen aan de beschermde landbouwmarkten, de subsidies en
de ondersteuning die daarbij plaatsvonden.De waterscheiding in Europa was toen de Duitse industrie niet langer het
stilzwijgende pact met de landbouw erkende. De Duitse industrie had grote
voordelen ondervonden van de lage voedselprijzen waar de heer Rabbinge en
de heer Walsma op hebben gewezen. Door de productiviteitsgroei van de landbouw
waren uitgaven voor voedsel een laag aandeel in het totaal besteedbare inkomen
van de fabrieksarbeider, zoals wij toen zeiden. Daar profiteerde de hele samenleving
van, in het bijzonder ook de industrie.Wij hebben tijden gekend van grote publieke uitgaven, waarbij 60% van
het budget van de EU opging aan landbouwsteun. Een Duitse industrieel markeerde
de situatie door te zeggen dat het toch zot is om geld uit te geven aan boeren
om spullen te produceren die wij vervolgens weer met subsidie moeten afzetten.
Dat is een typerende uitspraak, waarin het stilzwijgende contract tussen die
twee sectoren werd opgezegd. Daarmee werd de landbouw onderdeel en zelfs weleens
speerpunt van de onderhandelingen over de vrijmaking van de wereldhandel.
Op dat moment was het ondenkbaar dat de landbouwsteun in wereldverband onbesproken
zou kunnen blijven. In verschillende rondes die daarna hebben plaatsgevonden,
zijn de landbouw, de landbouwsteun en de afbraak daarvan steeds bovenaan de
agenda gezet als een zeer wezenlijk onderdeel. Daarbij kwam dat met name de
exportsubsidies en het afzetten van overschotten op de internationale markt
de positie van de ontwikkelingslanden natuurlijk ernstig schaden. Daaraan
is geen twijfel. Onze zorg om ook de ontwikkelingslanden de noodzakelijke
ontwikkeling en welvaart te verschaffen die die landen krachtens humanitaire,
maar ook politieke motieven toekomen, heeft bevorderd dat de landbouwsubsidies
meer en meer ter discussie kwamen en dat het verstorende effect daarvan moest
worden weggenomen.Vorige week hebben wij een brief van de Europese Commissarissen Lamy en
Fischler aan alle WTO-leden gezien met het aanbod van de EU om onder een aantal
condities te komen tot onder meer de afschaffing van de exportsubsidies. De
Nederlandse regering heeft dat altijd als een belangrijk punt beschouwd en
doet dat nog steeds. Ook andere vormen van exportondersteuning dan exportrestituties –
dus andere vormen dan het simpel bijpassen van de interne prijs en de wereldmarktprijs –
zoals de in het Amerikaanse systeem toegepaste marketing loans, zouden een
heel belangrijke doorbraak zijn die het verstorende effect van deze subsidies
zou kunnen wegnemen.Ik kan vreselijk meevoelen met de discussie over een eerlijke prijs. Die
discussie is niet nieuw en dat werd ook door niemand gepretendeerd. Reeds
Thomas van Aquino heeft over de rechtvaardige prijs immers verschillende traktaten
doen verschijnen. Die vraag houdt dus ons al jarenlang bezig: wat is de juiste
prijs? Dat is voor de landbouw een buitengewoon actuele vraag. De beloning
die de boer uiteindelijk krijgt in relatie tot de marktprijs, is immers vaak
slechts een schijntje van de consumentenprijs. Daarop kom ik straks terug
in het kader van de keten. De positie van de ontwikkelingslanden is dus een
wezenlijk punt in het kader van het liberaliseren van de wereldmarkt, niet
als panacee voor alle kwalen, maar als een bijdrage aan het verminderen van
verstorende overheidsinvloed, in dit geval vanuit de EU, en aan het overtuigen
van de ontwikkelingslanden dat afschaffing van handelsbelemmeringen tussen
landen die in ontwikkeling zijn, een heel wezenlijke bijdrage is aan de verbetering
van hun economische situatie.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):U zegt dat de liberalisering ook gunstig is voor ontwikkelingslanden,
maar omdat ontwikkelingslanden veel minder power hebben, zou dat mogelijk
gepaard moeten gaan met regulering. Dat hebt u ook zelf in een eerder stadium
weleens opgemerkt. Ik ben dus benieuwd hoe u daar nu tegen aankijkt.Minister Veerman:Dat is juist. Bij het liberaliseren hoort dat wij onze markten openstellen
voor ontwikkelingslanden en dat wij ons richten op de armsten der armen. U
hebt terecht opgemerkt dat simpelweg liberaliseren niet altijd in het voordeel
is van de kleinste boer of de armste landen. Ik durf niet het tegendeel te
beweren, maar die vraag is gerechtvaardigd. Bijvoorbeeld op het punt van de
liberalisering van de suikermarkt, een dossier dat naar alle waarschijnlijkheid
tijdens ons voorzitterschap in discussie zal komen in Europa, heb ik altijd
de opvatting verdedigd dat wij ons moeten richten op de armsten der armen.
Het gaat naar mijn gevoel immers niet aan om Brazilië de vrije hand te
geven en daardoor onze markten te laten overspoelen met goedkope
producten, want daarmee zijn ontwikkelingslanden zoals Tanzania en Mozambique
niet geholpen. Zij kunnen evenmin op tegen de concurrentiekracht van bijvoorbeeld
Brazilië in de suikersector. Wij zullen ons dan ook moeten richten op
de ondersteuning van de competentiebuilding van dergelijke landen, zodat zij
gaandeweg beter aan onze kwaliteitseisen kunnen voldoen.De heer Rabbinge (PvdA):De minister merkt terecht op dat wij geen blind vertrouwen in de markt
mogen hebben. De markt kan een goed instrument zijn om efficiëntie en
effectiviteit te verhogen, maar dat neemt niet weg dat wij niet de situatie
moeten willen laten ontstaan dat partijen ongelimiteerd hun gang kunnen gaan,
omdat dat tot meer slachtoffers zal leiden en niet tot betere oplossingen.
Ik ben het dan ook volledig eens met de minister, maar kan hij ook zeggen
op welke wijze hij hieraan invulling denkt te geven?Minister Veerman:Exportsubsidies zullen aan de hand van algemeen aanvaarde criteria wereldwijd
en via een vast tijdspad moeten worden afgeschaft. Ik kan mij dan ook volledig
vinden in de brief van Fischler en Lamy. De markttoegang voor ontwikkelingslanden
zal inderdaad moeten worden verbeterd, maar dan wel voor die ontwikkelingslanden
die wij expliciet als zodanig aanmerken. Het is niet juist om ontwikkelingslanden
als een homogene groep te beschouwen en daarom zullen wij ons vooral moeten
richten op die landen in Afrika, waar wij daadwerkelijk een bijdrage kunnen
leveren aan verbeteringen. Daarvoor zullen wij moeten inzetten op competentiebuilding,
opdat zij op termijn kunnen voldoen aan de eisen die wij stellen aan producten
en productiewijzen. Het spreekt vanzelf dat het onmogelijk is om dat van vandaag
op morgen te realiseren, maar dat neemt niet weg dat het onze plicht is om
daaraan bij te dragen.Een belangrijk punt is dat wij in het kader van de "non-trade concerns"
eisen moeten kunnen stellen aan producten en productiewijzen, die naar onze
mening horen bij een ordentelijke wijze van produceren. Deze productiewijze
zal moeten aansluiten bij onze cultuur en bij onze morele opvattingen. De
regering zal hieraan graag een bijdrage leveren tijdens internationale handelsbesprekingen.Nederland moet zijn vermogen om hierbij sturend op te treden niet overschatten.
Wij hebben wel degelijk invloed, maar die is zeker niet doorslaggevend. De
lidstaat Nederland heeft overigens meer dan eens bewezen, ook in het Europese
kader, op cruciale momenten invloed te kunnen uitoefenen die uitstijgt boven
de omvang van ons land en ons stemgewicht.De heer Walsma (CDA):Ik kan mij goed vinden in deze benadering. Onduidelijk is echter wel hoe
de minister de invloed van andere werelddelen inschat. Wat is volgens hem
bijvoorbeeld het standpunt van de Verenigde Staten? Europa kan het natuurlijk
wel willen, maar dat neemt niet weg dat het onduidelijk is waar wij uit zullen
komen als andere grote delen van de wereld zich niet bij ons standpunt aansluiten.Minister Veerman:De brief is niet voor niets conditioneel geformuleerd. Dat is heel verstandig,
want als de VS niet bewegen, kan Europa niets doen. De brief heeft de defensieve
positie van Europa veranderd in een offensieve. Europa geeft duidelijk aan
waartoe het onder welke omstandigheden bereid is en andere landen zullen daarop
moeten reageren. Het is als eerste aan de VS om op deze brief te reageren,
maar ook de G20 en andere groepen zullen iets moeten doen met deze handreiking.
Wij kunnen terecht betwijfelen of de VS zo zullen reageren als wij hopen.
Er vinden dit jaar immers presidentsverkiezingen plaats in de VS en op deze
verkiezingen werpen nu al andere grote problemen hun politieke schaduwen vooruit.Voorzitter. De heer Holdijk wees terecht op het belang van het beeld van
de landbouw in de media. Zijn beschrijving van de negatieve kwaliteiten die
aan de landbouw worden toegedicht, was volgens mij bepaald uitputtend. Het
roept bij mij de dichtregel van De Genestet in herinnering: "O land van mest
en mist, van vuil en kouden regen." Dit beeld doet wel recht aan de inhoud
van veel programma's en artikelen in de media: de idee dat de Nederlandse
en Europese landbouw eigenlijk een sunset-industrie is. Het tegendeel is het
geval. De Nederlandse land- en tuinbouw is de tweede agrarische exporteur
van de wereld. Ik moet daar eerlijkheidshalve bij zeggen dat wij een poosje
op de derde plaats stonden, maar nu zijn wij door valuta-ontwikkelingen en
koersverhoudingen de tweede in de wereld. Wij volgen daarin onmiddellijk de
Verenigde Staten. Er is echter één heel groot onderscheid. Wij
exporteren vanuit Nederland hoogwaardige producten over de hele wereld, maar
vooral naar EU-landen. Dit is een prestatie waarover iedereen zich ten hoogste
verbaasd. Het mediabeeld van de land- en tuinbouw als sunset-industrie is
misschien bij sommige sectoren wel aan de orde, maar bij andere sectoren zeker
niet. Ik denk bijvoorbeeld aan de zeer succesvolle glastuinbouw en allerlei
vernieuwingen in andere sectoren.Wij moeten de waarschuwing serieus nemen dat deze negatieve beeldvorming,
die op zichzelf onterecht is, kan leiden tot demotivering bij land- en tuinbouwers.
Dit staat nog los van de druk die via administratieve lasten of regelgeving
op ondernemers wordt gelegd. Het is een ernstige zaak dat zij zich niet begrepen,
niet gewaardeerd en niet meer op hun plek voelen in Nederland. Wij moeten
ons realiseren dat het een eenzijdige weg is: als boeren vertrekken, komen
daar geen anderen voor terug. Daarmee wil ik niet gezegd hebben dat het in
één Europa bevorderen van de trek van boeren naar andere landen
in Europa niet kan worden toegejuicht. Integendeel: ik denk dat bij goed ondernemerschap
hoort dat men zijn mogelijkheden zoekt in het grotere Europa en één
gemeenschappelijke markt. Vooral de nieuwe lidstaten zijn zeer gediend bij
de Nederlandse knowhow en het Nederlandse ondernemerschap. Wij moeten die
twee zaken dan ook niet verwarren.Uit het feit dat er dagelijks elf Nederlandse agrarische bedrijven de
poorten sluiten, mag niet worden geconcludeerd dat daarmee het perspectief
van de land- en tuinbouw zou zijn verdwenen. Ik denk dat er een internationaal
netwerk ontstaat van gelieerde landbouwbedrijven. In de contacten die ik had
met boeren in het buitenland, viel mij op dat zij allemaal nog banden hebben
met Nederland. Dit waren niet alleen familiebanden, maar ook zakelijk betrekking zoals de voorziening van uitgangsmateriaal, het hebben
van een afzetmarkt en het benutten van kennis. Afstanden in Europa zijn, zeker
als wij kijken naar andere werelddelen, betrekkelijk klein. Het kan dus heel
goed dat Nederlandse boeren zich in die landen vestigen en toch betrekking
houden met hun eigen land. Dit kan betekenen dat de economie van Nederland
de vruchten plukt van de activiteiten van boeren in andere landen. Ik juich
dat toe. Dit speelt zich zelfs binnen mijn familie af, dus ik kan het ook
van dichtbij nog enigszins beoordelen.Als boeren van het land worden gejaagd of verdwijnen, dan is dit een onomkeerbaar
proces. De woordvoerders zouden hiertoe het boek Het verdriet van Rusland
moeten lezen. Wij moeten in Europa niet in de situatie komen dat wij boeren
simpelweg overbodig vinden. De vis waardeert het water pas als hij op de kar
ligt. De vanzelfsprekendheid en kwaliteit van de voedselvoorziening wordt
pas opgemerkt op het moment dat zich daarin verstoringen voordoen. Deze verstoringen
kunnen heel klein zijn door een dierziekte. Ineens zijn er geen eieren meer
en dan zeggen wij: wat zijn wij toch vreselijk afhankelijk. Dat komt allemaal
doordat die boeren en tuinders iedere dag weer trouw en kwalitatief hoogwaardig
bezig zijn, met alle mitsen en maren die je daarbij kunt hebben.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Kort samengevat zei u eerder dat de fracties van SP en SGP wel erg hechten
aan de romantiek, terwijl die romantiek weg is. Het thema waarover wij het
nu hebben, sluit daarbij aan. U zegt dat er negen bedrijven per dag sluiten.
Ik maak mij er net als de heer Holdijk zorgen over dat hierdoor de gehele
sociale structuur op het platteland verandert. Er ontstaan grote bedrijven.
Dat brengt risico's met zich mee, bijvoorbeeld voor het milieu en voor de
structuur. Ik doelde in mijn betoog niet zozeer op een nostalgisch verlangen
naar kleine bedrijfjes die ploeteren. Ik ben van mening dat er waardering
moet zijn voor kleinschalige bedrijven die wellicht op een andere manier bezig
zijn, maar die ook nuttig zijn voor de structuur van het platteland en voor
het beheer van de ruimte. Dat hoor ik niet terug in uw verhaal.Minister Veerman:Zo ver was ik nog niet. Ik kom daar zo op terug. Wij denken daar volgens
mij overigens niet zo heel verschillend over. Ik vond het echter aardig om
op te merken dat vanuit politieke denklijnen die op het oog heel verschillend
zijn uiteindelijk toch gedachten kunnen komen die dicht bij elkaar liggen.
Ik wil nu overgaan op het volgende onderwerp, namelijk het Europese landbouwbeleid.
Ik wil proberen om mij aan de tijd te houden.De heer Rabbinge (PvdA):Ik ga het u moeilijk maken om u aan de tijd te houden, hoewel ik denk
dat de beantwoording van mijn vraag betrekkelijk kort kan zijn. U zei dat
het erom gaat dat het positieve beeld wordt hersteld en dat de vraag is hoe
dat moet. U gebruikte een geaggregeerd cijfer waaruit blijkt dat wij de tweede
exporteur van landbouw zijn en dat de landbouw veel toegevoegde waarde heeft.
Het is van belang dat er wordt gedifferentieerd. Daarom heb ik de bedrijfstakanalyse
naar voren gebracht. Ik denk dat die meer overtuigt dan alleen zo'n geaggregeerd
cijfer. Het is goed dat u niet tegemoetkomt aan degenen die zeggen dat alle
veranderingen verslechteringen zijn. De dichter Bloem zei eens, om in uw stijl
te blijven: "Iedere verandering is een verslechtering, zelfs een verbetering."
Ik denk dat u dat niet beoogt te zeggen. Het is goed dat wij die gedifferentieerde
opvatting naar voren halen. U moet er alles aan doen om die beeldvorming ongedaan
te maken. Die is ontrecht en berust niet op feiten. Er moet geen lippendienst
worden bewezen aan degenen die om wat voor sentimentele gevoelens ook in feite
de werkelijkheid van verandering en dynamiek ontkennen en daartegen te hoop
lopen.Minister Veerman:Ik heb een grote hekel aan het bewijzen van lippendiensten, evenals aan
het aanreiken van strohalmen. Beide zijn vruchteloos. Ik probeer dan ook zeer
duidelijk te zijn. De veranderingen die plaatsvinden, zijn ingrijpend en fundamenteel.
Die brengen ook een grotere diversiteit in de structuur van de landbouw.Ik heb de situatie geschetst in de afgelopen vijftig jaar. Nu kom ik toe
aan een uiteenzetting van de consequenties van het landbouwbeleid. Mijn hoogleraarschap
heeft mij overigens nog niet verlaten. Ik kom dan vanzelf toe aan de vragen
van mevrouw Slagter en de heer Rabbinge. Welnu, het Europese landbouwbeleid
heeft de afgelopen zomer een wezenlijke verandering ondergaan. Er is een principieel
besluit genomen. Dat is voor een aantal andere producten recent herhaald.
Dat besluit hield in dat steun aan het product werd veranderd in steun aan
de boer. Dergelijke gedachten zijn twintig, dertig jaar geleden al uitgesproken
als theorie. Nu worden die toegepast op grond van de filosofie dat een ontkoppeling
van die steun de boer in staat stelt om zich te oriënteren op de markt
en geen producten hoeft te telen om steun te verkrijgen.Die ontkoppeling geeft ruimte aan marktontwikkeling en tegelijkertijd
aan diversificatie van het boerenbedrijf. In een aantal gevallen zal namelijk
worden besloten om niet meer datgene te produceren wat voordien met steun
geproduceerd kon worden. Het basisinkomen dat nu wordt genoten als vervanger
van de productsteun stelt de boer in staat om nieuwe wegen te bewandelen.
Tevens biedt het de boer de gelegenheid om het anders vorm te geven, bijvoorbeeld
via publieke dienstverlening. Immers, daarvoor ontstaat nu ruimte. Wanneer
er marktontwikkelingen zijn die hem aanstaan, kan hij daarop inspelen. Nogmaals,
dit is een buitengewoon wezenlijke verandering in het Europese landbouwbeleid.
De naam van Fischler zal daaraan wel blijvend verbonden worden. Naar mijn
mening is dat zeer terecht.Ik herhaal dat de consequentie van deze wezenlijke verandering is dat
de diversiteit van de landbouwstructuur toeneemt. Ik heb dat eerder in de
Tweede Kamer uiteengezet aan de hand van drie lagen c.q. typen van bedrijven.
Het eerste type is een bedrijf dat voor de wereldmarkt produceert. De heer
Rabbinge heeft er blijk van gegeven dat hij die ontwikkeling kent, evenals
de dynamiek waarvan hierbij sprake is. Ik noem ook de mogelijkheden in Nederland
voor de melkveehouderij, de glastuinbouw en andere sectoren. Dit betekent
niet dat het bij het oude blijft, maar dat er een versnelling komt in de structuurontwikkeling.
Als gevolg daarvan kunnen koeien binnen worden gehouden in plaats van
buiten. De nitraatrichtlijn zou daarvan een oorzaak kunnen zijn, maar daar
kom ik op terug.Wil men concurrerend voor de wereldmarkt produceren, dan zal een schaalvergroting
nodig zijn, evenals een zodanige wijze van produceren waardoor een goede verhouding
tussen kostprijs en kwaliteit mogelijk is. Men zal concurrentiekrachtig moeten
zijn op de internationale markt. Die bedrijven moeten de ruimte krijgen in
de letterlijke zin van het woord, dus geografische ruimte. Die bedrijven moeten
ook ruimte krijgen voor het ondernemerschap. De overheid kan beperkingen opleggen
of randvoorwaarden stellen aan de wijze van produceren. Dat moet op Europees
niveau op dezelfde voet gebeuren. Verschillende woordvoerders hebben hier
ook zeer terecht op gewezen. Het level playing field is daarbij natuurlijk
aan de orde. Als Nederland dit als lidstaat anders zou doen, zou het daarmee
de Nederlandse boeren en tuinders op achterstand plaatsen. En dat is ongewenst.
Daar waar dit nog niet bereikt is, zet ik mij ervoor in om dat gestalte te
geven. De heer Van Heukelum of de heer Walsma heeft hierover gesproken.Dat betekent dat deze bedrijven een ontwikkeling zullen doormaken die
in sommige regio's voor sommige sectoren en voor sommige producten kan plaatsvinden.
Er zijn echter ook regio's, producten of productiewijzen die niet, ook niet
op termijn, aan de wereldmarktcondities zullen voldoen. Daarmee zal niet de
benodigde concurrentiekracht kunnen worden opgebouwd. De steun die aan dit
type bedrijven (I) wordt gegeven, moet op termijn worden afgebouwd. Als de
structurele ontwikkeling is doorgemaakt, is er geen enkele reden om dan nog
ondersteuning, bijvoorbeeld in de vorm van inkomenssteun, te geven.De steun zou moeten worden gericht op bedrijven die in gebieden opereren
of activiteiten ontplooien die maatschappelijk van belang worden geacht. Ik
noem de instandhouding van het cultuurlandschap, het behoud van een vitaal
platteland, het bevolkt houden van dorpen, het instandhouden van voorzieningen
in dorpen en het produceren van publieke diensten. Om die reden zou steun
uit de algemene middelen gerechtvaardigd kunnen zijn. Of die steun op termijn
moet worden afgebouwd, moet nog blijken. Feit is dat deze een ander karakter
heeft dan de overbruggingssteun die aan type-I-bedrijven wordt gegeven. Immers,
deze bedrijven zijn concurrentiekrachtig genoeg. Andere bedrijven zullen dat
nooit bereiken. Als wij die steun daar weghalen, zullen de bedrijven teloorgaan.
Ze zullen een schaal en omvang krijgen die wij in dat gebied niet wensen.
De cultuurhistorie zal verloren gaan. Kortom, dan zal blijken of de vis het
water waardeert voordat hij op de kar ligt.De bedrijven die zich richten op het bedienen van de private markt op
terreinen die wat verderaf van het boerenbedrijf liggen dan wij gewend zijn,
zullen zich ook ontwikkelen. Ik denk aan recreatie en toerisme, aan zorgboerderijen,
aan speciale producten en marktniches. Onderschat, zo zegt Slicher van Bath
aan het eind van zijn betoog over de geschiedenis van de West-Europese landbouw,
niet de veerkracht en het doorzettingsvermogen van de landbouwers. Overal
in Nederland, maar ook in nieuwe lidstaten, zien wij dat men zoekt naar mogelijkheden
naast de traditionele voedselproductie. Men weet dat men het dáármee
niet gaat redden op de wereldmarkt. Men zoekt naar andere activiteiten om
via de benutting van boerderij, grond en ligging een product te creëren
dat op een private markt kan worden afgezet. Ik vind dat daarvoor ruimte moet
worden geboden en dat daaraan richting moet worden gegeven. Niet alles moet
mogelijk zijn. Er is een wetsvoorstel in voorbereiding om de Wet op de openluchtrecreatie
af te schaffen. Ik vind niet dat de rijksoverheid zich moet bemoeien met het
maximumaantal tenten dat bij een boer moet staan. Dat is een zaak voor het
afwegingskader van een gemeentelijke overheid.De sociale gevolgen van deze ontwikkeling moeten wij in het oog houden.
Door verschillende sprekers is gewezen op de inkomenspositie van boeren, die
in tal van gevallen zeer zorgelijk is. Wij moeten echter onderkennen dat de
overheid niet een specifieke zorg heeft voor het inkomen van de boer en tuinder,
maar een algemene zorg voor het inkomen van eenieder. In die zin zijn de boeren
en tuinders geen bijzondere categorie. Voor hen moet het inkomen op dezelfde
wijze worden gewaarborgd als voor anderen die door omstandigheden buiten henzelf
gelegen niet in hun inkomen kunnen voorzien. Enige alertheid is op zijn plaats.Bij het veranderen van de omstandigheden waaronder wordt geproduceerd
en bij de zich aandienende structuurveranderingen duurt het vaak lange tijd
voordat bij de boer, zijn vrouw en zijn gezin het besef is doorgedrongen dat
er iets zo fundamenteel veranderd is, dat men er geen oplossing meer voor
heeft. Men is geneigd zoiets een hele poos weg te schuiven, hetgeen natuurlijk
een zuiver menselijke reactie is, voordat men ruiterlijk erkent dat het zo
niet langer gaat en men passende maatregelen neemt. Dat niet te onderschatten
psychologische proces maken veel boeren en tuinders in deze tijd mee. Wij
proberen naar vermogen via voorlichting en ondersteuning door onze regionale
directies en door het departement te helpen. Er zijn tal van diensten die
zich toeleggen op het doen groeien van het besef dat er een toekomst is, welke
diensten nuttig zijn om het algemene bewustwordingsproces op dit punt door
te maken.De heer Pormes (GroenLinks):U zegt eigenlijk dat de positie van boeren niet wezenlijk anders is dan
die van anderen in het land. Daarmee ontkent u deels dat boeren hun positie
mede hebben te danken aan allerlei regels en Europees beleid. We weten allemaal
dat maar 16% van de bedrijven voor 100% voedsel produceren. 40% van de boeren
heeft al allerlei nevenfuncties ontwikkeld, zodat ze al erg veerkrachtig en
creatief zijn in het zoeken van nieuwe wegen. Het gaat bij de in armoede verkerende
boeren om een relatief kleine groep die eigenlijk geen veerkracht heeft. Volgens
mij hebt u daarin een eigen taak en verantwoordelijkheid.Minister Veerman:Ik ben het gedeeltelijk met u eens. Boeren/ondernemers zijn geen bijzondere
categorie. De regels gelden voor iedere ondernemer die als gevolg van structurele
ontwikkelingen in de markt en het afwezig zijn van het vermogen om daaraan
weerstand te bieden of daarop in te spelen het veld moet ruimen. Dat daarmee
nog niet is gezegd dat we iedereen aan zijn lot moeten overlaten, mag duidelijk
zijn. Wij doen ons best om in de eerste plaats de realiteitszin in die gevallen
waar moet worden betwijfeld of er een toekomst is te vergroten,
zodat men bewust beslissingen kan nemen en niet te ver in een situatie terechtkomt
waaruit geen redden meer mogelijk is, bijvoorbeeld wanneer men te lang met
verliezen werkt en het bedrijfsvermogen zo laag is geworden dat bij verkoop
van het bedrijf de schulden nauwelijks nog kunnen worden goedgemaakt. Uiteindelijk
is daar niemand bij gebaat.De heer Rabbinge (PvdA):De minister heeft daar een punt. Dit is het gevolg van het ondernemerschap.
Als er problemen ontstaan, is het niet zijn taak daarin te voorzien, maar
primair die van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Daarvoor
hebben we een vangnet ontwikkeld, dat goed ontwikkeld moet worden en blijven.
De minister kan natuurlijk erg veel trachten te voorkomen en te mitigeren,
waarbij zijn diensten ingezet zullen worden. Daarbij kan het Ontwikkelings-
en saneringsfonds van de landbouw, indertijd opgezet, een rol spelen.In het begin van zijn betoog ging de minister heel nadrukkelijk in op
de wijze waarop het Europese landbouwbeleid wordt herzien. Dreigt daar niet
het gevaar dat er wel een soort basisinkomen wordt gecreëerd voor een
bepaalde bevolkingsgroep, namelijk diegenen die land bezitten?Minister Veerman:Uit mijn antwoord bleek al dat ik van mening ben dat de ondersteuning
die nu wordt gegeven in het kader van het Europese landbouwbeleid voor de
categorie bedrijven die zich oriënteren op de wereldmarkt, een tijdelijke
zal moeten zijn. Dat kan worden gerechtvaardigd door het feit dat de grote
veranderingen die door het Europese landbouwbeleid worden ingegeven niet van
vandaag of morgen kunnen leiden tot de gewenste structuurveranderingen. Men
moet compenseren voor de gedaalde prijzen, die zich als gevolg van het nalaten
van marktingrijpen ongetwijfeld zullen manifesteren. Ik noem het rundvlees
en de zuivelsector.Voor bedrijven uit de tweede categorie, waaraan we een publieke waarde
hechten, is het de vraag of deze op termijn in bepaalde gebieden of bepaalde
sectoren zullen kunnen blijven bestaan en of we dat gewenst vinden. Als dat
niet gewenst is, moeten we bekijken wat de maatschappelijke meerwaarde is.
Als die er niet is, dan is dat zo. In de veenweidegebieden is die er echter
wel, want ik kan me daar geen landschap voorstellen zonder boeren. In de Krimpenerwaard
word ik steeds weer getroffen door het specifieke karakter ervan, maar vanuit
landbouwkundig oogpunt vraag ik me weleens af hoe ze het daar nog voor elkaar
krijgen. Op sommige perceeltjes kun je niet eens draaien met moderne landbouwapparatuur!
Als je om maatschappelijke redenen en vanwege hun bijdrage aan een vitale
samenleving wilt voorkomen dat boerenbedrijven verdwijnen, dan zal je daar
als overheid en als EU een bepaalde taak in moeten vervullen. Op dat punt
zie ik wel degelijk het aspect van de langetermijnondersteuning. Het is dus
zaak om daarover de discussie te starten. Hoewel het plafond voor de uitgaven
van de landbouw tot 2013 reeds is vastgelegd in het Brusselse besluit van
2002, voorzie ik dat over enkele jaren, in het licht van de pensioenen, de
zorg, het onderwijs, de research etc., zijnde publieke doelen die gediend
moeten worden bij een stagnerende bevolkingsgroei en een verouderende bevolking,
de vraag aan de orde zal worden gesteld waaruit de rechtvaardiging bestaat
voor het voortdurend ondersteunen van bedrijven die het zonder die steun ook
wel zouden redden binnen wereldmarktconcurrentieverhoudingen en waarbij de
steun uiteindelijk terechtkomtin de grondprijs. Dat is het principe dat Ricardo
215 jaar geleden al uiteengezet heeft in het hoofdstuk On rent. Steeds zal
de steun die wordt gegeven, zich moeten vertalen in de vaste productiefactor.
Het is dus zaak om het scenario van de wereldmarktgeoriënteerde bedrijven
helder te schetsen. Anders voorzie ik dat met een betrekkelijke willekeur
en onder invloed van de grote zorgen over de publieke financiën gewoon
wordt gesneden zonder dat men zich de consequenties ervan realiseert, met
alle noodlottige gevolgen voor regio's en producten van dien.De heer Walsma (CDA):In mijn bijdrage heb ik de minister gevraagd of het OVO-model niet behulpzaam
zou kunnen zijn in de situatie waarin wij nu verkeren. In de jaren zestig
en zeventig heeft dat model namelijk uitstekend gewerkt.Minister Veerman:Het OVO-model is 120 jaar succesvol in Nederland. Het is inmiddels over
de gehele wereld bekend als succesverhaal. Punt is evenwel dat de inhoud van
het OVO-drieluik fundamenteel verandert. Bijvoorbeeld in het landbouwonderwijs
zal een verandering optreden, onder meer waar het gaat om het type ondernemer
en het type productie. Dat kan men dan niet zo simpel voorstellen zoals in
mijn vaders boekje van de winterlandbouwschool waarin onder verwijzing naar
de Schrift stond: gaat heen en vermenigvuldigt u en bewerkt de aarde. Er zal
richting moeten worden gegeven aan onderzoek dat kan bijdragen aan het goed
beantwoorden van de vragen die ik zojuist heb geformuleerd. LNV besteedt grote
bedragen aan onderzoek. Het ministerie is verantwoordelijk voor een kennisinfrastructuur.
Aan de ene kant zijn er hoogtechnologische ontwikkelingen, terwijl er aan
de andere kant sprake is van verbreding van producten en diensten die een
totaal nieuw licht werpen op de aard van het landbouwbedrijf. Hiervoor moeten
nieuwe competenties ontwikkeld worden. De nieuwe producten en diensten moeten
aan de man gebracht worden. Dat zullen wij niet doen met dezelfde intensiteit
waarmee in de jaren zestig de intensieve veehouderij in Brabant aan de man
is gebracht. Het systeem van de verbinding tussen onderwijs, onderzoek en
voorlichting is een succes en kan ook hier weer zijn diensten bewijzen.De heer Rabbinge (PvdA):Het OVO-drieluik is in zekere zin gedateerd, omdat hierbij wordt uitgegaan
van een lineair kennismodel, terwijl er met een participatief-interactief
kennismodel gewerkt moet worden. Er is nog een vierde, niet onbelangrijke
partner, namelijk de boer als eindgebruiker. Tot nu toe is nog onvoldoende
inhoud gegeven aan het participatieve-interactieve kennismodel. Daar moet
nog aan gewerkt worden.Minister Veerman:Daar zijn wij het volledig over eens. Het is de kunst om de klompen van
de boer in het portaal van het onderzoeksinstituut te krijgen
en de lakschoenen van de onderzoeker in de stal van de boer. Daar moet de
benodigde gedachte-uitwisseling plaatsvinden. Bij mijn bezoek aan Beieren
heb ik gevraagd om Urlaub am Bauernhof. Men heeft wel twee keer gevraagd of
ik dit echt wilde. Kennelijk is het ongebruikelijk dat een minister bij een
boer wil overnachten. Ik was verrast door de zorgvuldigheid, de interesse
en de bereidheid tot dienstverlening van de desbetreffende boer en boerin.
Bovendien stookten ze uitstekende drank, uit alle gewassen.De rijksoverheid zet middelen in voor het realiseren van de ecologische
hoofdstructuur samen met de robuuste verbinding. Een en ander moet in 2018
klaar zijn. Daarnaast is het doel het verwezenlijken van twintig nationale
landschappen, zoals men kan lezen in de nota Ruimte en de Agenda vitaal platteland.
Daarop zet het Rijk zijn geld. Er is niet langer sprake van honderdduizend
verschillende doelen. Het budget wordt gebundeld ter realisering van enkele
heldere doelen. Het wetsvoorstel inzake de investeringen in het landelijk
gebied zal de Kamer te zijner tijd bereiken, maar er wordt nu al in die geest
gehandeld. Op deze wijze worden een betere prioritering en een scherpere focus
op de uitvoering van het beleid bereikt.Een andere hoofdpijler van het natuurbeleid is het soortenbeleid. Wij
zijn op dat punt in afwachting van een aanbeveling van de commissie onder
leiding van commissaris van de Koningin Jansen van Overijssel. Ik hoop dat
deze aanbeveling nog voor de zomer verschijnt. Bij het natuurbeleid zijn er
dus twee hoofdlijnen: het gebiedsbeleid voor behoud van natuur en het soortenbeleid.Gronden die op basis van landschappelijke waarden en gronden die op basis
van natuurbelang behoud verdienen, mogen niet verward worden. Het natuurbelang
is een eigenstandig belang om soorten en gebieden in stand te houden en de
biodiversiteit te garanderen die wij in het kader van de internationale verplichtingen
hebben afgesproken, bijvoorbeeld in het kader van Natura 2000, dan wel het
behoud van soorten te garanderen op grond van internationale verdragen. Het
behoud van het cultuurlandschap is een aparte redengeving voor plattelandsbeleid,
zoals ook in de Agenda vitaal platteland is neergelegd.De verhouding tussen landbouw en natuur krijgt een nieuwe dimensie door
het introduceren van agrarisch natuurbeheer. Door sommigen is erop gewezen
dat deze ontwikkeling zeer gewenst is. Het is een ondersteuning van het door
mij voorgestelde beleid. In het bijzonder is erop gewezen dat bij het agrarisch
natuurbeheer zonder functieverandering van de grond naar een langere contracttermijn
dan zes jaar moet worden gestreefd. Ik ben het daarmee eens. In Brussel pleiten
wij voorshands voor een verlenging tot tien jaar. Dat geeft meer zekerheid,
zowel voor de boer alsook voor de natuur.Ik weet dat er wordt gediscussieerd over de effectiviteit en de kwaliteit
van het agrarisch natuurbeheer. Ik neem de onderzoekingen zeker serieus. Ik
geef de onderzoekers toch nog een poosje het voordeel van de twijfel. Er is
nog onzekerheid over de effecten die in de afgelopen jaren zijn bereikt. De
periode waarin het agrarisch natuurbeheer heeft plaatsgevonden, is nog te
kort om een finaal oordeel over de effectiviteit ervan te geven, te meer daar
de kwaliteitseis onomstreden moet zijn. Het agrarisch natuurbeheer mag geen
doekje voor het bloeden worden of een soort van verholen subsidiëring
van de boer die nu eenmaal anders niet aan zijn inkomen kan komen. Het moet
gaan om degelijk, kwalitatief hoogwaardig beheer van de natuur zoals dat ook
anderszins zou geschieden door bijvoorbeeld grote beheersinstanties. Ik pleit
er dus voor om strak vast te houden aan de experimenten en de afgesproken
lijn. Mijn inspanningen zijn gericht op het tot stand brengen van een meer
evenwichtige verhouding tussen aankoop en beheer door particulieren en boeren.Ik heb al gezegd dat er geen sprake mag zijn van nostalgie over het plattelandsbeleid.
Wij moeten ons richten op een bredere dienstverlening, zowel in de particuliere
sfeer, bijvoorbeeld recreatie, toerisme en zorgboerderijen, alsook bij streekproducten,
nichemarktbediening enz. Een retailer zei vorige week tegen mij dat het toch
gek is dat hij zijn eigen geteelde kaas voor maar de helft van de prijs toch
nog niet zo goed kon afzetten als de boer. Volgens zijn zeggen rijden de mensen
eerst 5 km om vervolgens in de rij te staan om dezelfde kaas te kopen. Dat
zal ongetwijfeld niet zo zijn, maar het geeft wel aan hoe de belevingswaarde
van een product wezenlijk kan zijn bij de aankoopbeslissing. Ik herinner mij
uit een vorig leven nog de bekende uitspraak van een cosmeticafabrikant die
zei: in the factory we make cosmetics and in the shop we sell hope. Dat brengt
de belevingswaarde als centrale activiteit naar voren.Over het thema voedselkwaliteit is een aantal vragen gesteld. De ontwikkeling
van biologische landbouw wordt door sommigen afgeschilderd als teleurstellend.
Ik deel die opvatting niet. In een gesprek vorig week met een groep retailers
stelden zij simpelweg vast dat nog steeds sprake is van groei, maar in een
trager tempo dan een aantal jaren geleden werd aangenomen en misschien ook
wel gehoopt. Zij zien nog steeds goede ontwikkelingsmogelijkheden voor de
markt van biologische producten. Daarbij spelen een aantal zaken een rol,
zoals het prijsverschil tussen biologische en andere producten. Daarbij speelt
ook de gedachte om te komen tot een ecotaks, zoals naar voren gebracht door
de heer Pormes en mevrouw Slagter. Ik heb daar eerder over gesproken. Het
invoeren van een ecotaks is een buitengewoon gecompliceerde aangelegenheid.
Dat vereist immers twee kanalen met heel veel administratieve rompslomp. Bovendien
is het maar de vraag – en voor sommigen is dat geen vraag, maar een
weet – of zich dat met de Europese richtlijnen verdraagt. Het is wel
wezenlijk dat wij door middel van etikettering de herkomst kunnen aangeven.
Op dat vlak is veel te verdienen. De consument kan in het "oerwoud" van keurmerken
niet goed de weg vinden. Het ene is niet meer ecologisch dan het andere. Het
is voor de consument, die toch een beetje gehaast zijn boodschappen moet doen,
van wezenlijke betekenis om snel te kunnen zien wat hij of zij krijgt aangeboden
en hoe wordt gegarandeerd dat het product aan een bepaalde kwalificatie voldoet.
Ik wil mij inzetten voor het ondersteunen van de biologische landbouw. Aan
het eind van dit jaar vindt de evaluatie van het gevoerde beleid plaats. Uit
mijn contacten met de retailers heb ik begrepen dat de wijze waarop wij dat
nu doen, voor verbetering vatbaar is. Dat zal stellig bij de
evaluatie worden betrokken.De biologische landbouw is niet de panacee voor alle kwalen, maar het
is een deelmarkt die er mag zijn als de consumentenvraag daarvoor de basis
biedt. Dat de overheid helpt om die basis gedurende een aantal jaren te trachten
te creëren, is een zaak die volgens mij van de overheid mag worden gevergd.
Immers, een maatschappelijk wenselijke ontwikkeling mag voor een aantal jaren
door de overheid worden ondersteund, maar niet tot in het oneindige en niet
met alle middelen. De biologische landbouw krijgt zonder meer een plaats en
die kan hij naar mijn mening ook behouden. De kwalificatie "gifpieper" die
ik mocht optekenen, lijkt mij toch wel een al te rigoureuze aanduiding van
de producten die op een andere wijze worden geproduceerd. Ik zou dan toch
maar eens, mijnheer Pormes, tijdens de pauze met de heer Rabbinge spreken
om te kijken hoe groot de vorderingen zijn die op het gebied van de traditionele
aardappelteelt zijn gemaakt om een veel minder milieubelastende productie
te realiseren van dit oer-Nederlandse product.De heer Pormes (GroenLinks):Ik heb mij daarover al verstaan.Ik heb nog een vraag over de ecotaks. De minister zegt dat de invoering
hiervan complex is. Ik heb alleen maar voorgesteld om gangbaar vlees een ander
btw-tarief te geven. Dat lijkt mij toch niet lastig of complex.Minister Veerman:Dat is ingewikkelder dan de heer Pormes denkt. Je moet de twee producten
dan namelijk uit elkaar houden. De retailer moet van die twee producten dan
een aparte, zorgvuldige administratie bijhouden. Dan gaat zo iets mis. De
retailers zijn er absoluut niet voor en van hun medewerking zijn wij afhankelijk.De heer Pormes (GroenLinks):Het is toch geen moeite om nader onderzoek te doen naar de complexiteit
en de haalbaarheid van zo'n maatregel en deze zaken af te zetten tegenover
de voordelen? De minister vraagt of dit ons dichter bij het doel brengt, maar
dat is natuurlijk daarvan afhankelijk. Als dat zwaar weegt, zou ik het wel
doen.Voorzitter: JurgensMinister Veerman:Er is onderzoek naar gedaan. In de Tweede Kamer is een motie van de heer
Atsma aangenomen waarin ik daartoe ben uitgenodigd. Een verhoging van het
btw-tarief op vlees naar 19% heeft hetzelfde effect als het afschaffen van
de 6%. Dat is zelfs nog groter. In de praktijk is dat moeilijk. Vlees kent
erg veel verschillende verschijningsvormen, van gesneden vlees tot verwerkt
vlees. Je wil niet eens raden in welke vormen het allemaal nog meer voor kan
komen. Dat maakt het uitzonderlijk ingewikkeld om bijvoorbeeld te bepalen
hoeveel vlees er in een bepaald type worst zit, op grond waarvan de btw zou
moeten worden aangepast. Men kan zich voorstellen dat, als het btw-tarief
op vlees wordt aangepast, wij dan een heleboel worst krijgen waar buitengewoon
weinig vlees in wordt verwerkt om het lage tarief maar te kunnen bereiken.
Het is dus heel gecompliceerd. Ik ben graag bereid om de onderzoeken die daarnaar
zijn gedaan, aan de Kamer toe te sturen, zodat zij kan zien dat wij wat dat
betreft niet over een nacht ijs gaan.Dan kom ik bij de ketenaanpak, waarover door de heren Walsma en Van Heukelum
en door anderen is gesproken. Daarbij moet het gaan om transparante ketens
en om toezicht op de transparantie in die ketens. Gelukkig zijn er een aantal
belangrijke ontwikkelingen aan de gang. Een keten is nooit sterker dan de
zwakste schakel. Een van de zwakke schakels is bijvoorbeeld aan het begin
van de keten: de ingrediënten die dieren te eten krijgen. Wij hebben
daar in het verleden een paar keer grote narigheid mee beleefd, zowel in Nederland
als in andere landen.Het is verheugend om te zien dat een groot aantal veevoerfabrikanten zich
aaneen hebben gesloten om naast het GMP-label een eigen toetsingskader te
ontwikkelen. Dat getuigt van grote verantwoordelijkheidszin. Ik heb daar vorige
week het startschot voor mogen gegeven. Toen heb ik bepleit dat iedereen zich
daar snel bij aansluit.De ontwikkelingen in de veehouderij zullen naar mijn mening leiden tot
een snelle concentratie van veevoerfabrikanten en ook tot inkrimping in die
sector. Deze is al aan de gang. Het toezicht dat de overheid daarop moet houden,
moet gericht zijn op het gedrag van verantwoordelijke producenten. Dan kan
het toezicht beperkt blijven. Wanneer het gedrag aanleiding geeft om risico's
te vermoeden, moet het toezicht worden geconcentreerd en effectief en daadkrachtig
worden uitgevoerd.Ik heb vertrouwen in de zelforganisatie van tal van ketenpartijen en ik
probeer daar naar vermogen aan bij te dragen door dat te stimuleren. Er wordt
ook een bijdrage geleverd op het gebied van onderzoek.Kostenbeperking in de vorm van ketenverkorting is een heel wezenlijke
stap om de verdeling van de revenuen meer ten goede te laten komen van de
boer, zoals door sommigen is gezegd. De boer zal daarin ook keuzes moeten
maken. Wanneer men vrijheid wenst, neemt de onzekerheid toe en omgekeerd.
Ik denk dat de marktpartijen steeds meer aan elkaar worden geklonken bij de
ketenvorming. Dan ontstaat er veel meer duidelijkheid over de wijze waarop
de marges die in de keten ontstaan, worden verdeeld.Ik denk dat het van grote betekenis is dat boeren zich dan ook geconcentreerd
aansluiten, en niet ieder voor zich. De oude corporatieve gedachte is een
belangrijke leidraad om ervoor te zorgen dat de individuele boer niet onmachtig
is tegenover grote, zich steeds verder concentrerende marktpartijen.Op het gebied van marketing kan de agrarische sector nog heel veel leren,
en dat gebeurt ook. Gelukkig zijn er ontwikkelingen waarbij men niet meer
het kale product verkoopt, maar daaraan een beleving wordt gekoppeld. Dat
wordt op individuele boerenbedrijven al uitgenut, zoals bij het voorbeeld
van de boerenkaas, waar ik op wees. Bij grote coöperaties en particuliere
industrieën wordt steeds duidelijker dat de intrinsieke waarde van het
product maar een deel is van de attributen op basis waarvan een consument
tot zijn beslissingen komt.Van verschillende kanten is erop gewezen dat de ontwikkeling van genetisch
gemodificeerde gewassen tweeledig is. Genetisch gemodificeerde gewassen bieden
grote mogelijkheden, bijvoorbeeld dat bepaalde ingrediënten aanwezig
zijn die er van nature niet in voorkomen. Zij kunnen ook leiden tot vermindering
van pesticidengebruik. Vaststaat wel dat er ook een schaduwzijde
is. Het debat daarover is nog niet aan het eind.Ik heb een commissie ingesteld onder leiding van de heer Van Dijk, oud-gedeputeerde
uit Groningen. Deze spreekt met partijen zoals Natuur en Milieu, landbouworganisaties
en de afzet van die producten over de wijze waarop de coëxistentie van
beide productiewijzen vorm kan krijgen en of daarvoor een wettelijk kader
nodig is. In Duitsland heeft men besloten tot invoering van een wettelijk
kader en tot gentechvrije zones. In Nederland is het lastiger om die oplossing
vorm te geven, gelet op het feit dat de productieruimte veel fijner verkaveld
is en dichter bij elkaar ligt. De invoering en doorvoering van genetisch geproduceerde
gewassen zou overigens nog weleens kunnen tegenvallen omdat het voor de boer
nog niet eens aantrekkelijk is om daartoe over te gaan. Wat dat betreft, kunnen
de komende jaren belangrijke nieuwe gezichtspunten en feiten opleveren. Ik
stel bijvoorbeeld vast dat grote veredelaars mede onder druk van de publieke
opinie voorshands afzien van de verdere ontwikkeling van genetisch geproduceerde
tarwe als een belangrijk, zo niet het belangrijkste wereldvoedselgewas. Ik
bepleit dan ook een voorzichtige positie, waarbij mijn leidraad is dat gezondheidsschade
absoluut afwezig moet zijn om te komen tot het vrijgeven van die producten.
Wij hebben in het Europese kader recentelijk strenge regels doorgevoerd voor
de etikettering en de onvermijdelijke bijmenging. Wij discussiëren in
Europees verband nog over de minimumwaarden voor zaaizaad en ander uitgangsmateriaal.Ook over de VWA zijn opmerkingen gemaakt. De positie en de werkwijze van
de VWA zijn heel wezenlijk. Morgen bespreken wij in de ministerraad het wetsvoorstel
dat de positie van de VWA regelt. Als samensmelting van de Rijksdienst vee
en vlees en de Keuringsdienst van waren, ressorterend onder de beheersmatige
verantwoordelijkheid van het ministerie van LNV en onder de inhoudelijke verantwoordelijkheid
van beide ministeries – beide ministeries zijn opdrachtgever voor de
werkzaamheden – willen wij de VWA een positie geven van volstrekte onafhankelijkheid
bij de oordeelsvorming over risico's. Daarom hebben wij voorzien in een onafhankelijk
deel van deze organisatie, waarbij de politiek, de minister en het bestuur
geen invloed kunnen uitoefenen op het karakter en de inhoud van de adviezen
die op basis van wetenschappelijke inzichten naar de beste stand van de kennis
op een integere wijze zullen worden gegeven. Dat is ook een van de kernpunten
in het wetsvoorstel. Daarnaast blijft het toezicht, bijvoorbeeld het staatstoezicht
op de volksgezondheid of het toezicht bij vleeskeuringen, plaatsvinden op
dezelfde wijze als nu, namelijk al dan niet op aanwijzing van de minister,
maar in ieder geval onder volledige verantwoordelijkheid van de minister.Ik heb dit nodig gevonden om veilig te stellen dat een advies van het
onafhankelijk deel bij het publiek en de verbruikers nooit de associatie kan
oproepen dat het adviesverlenend orgaan hoort bij LNV, dat er zelf belang
bij heeft, en dat de minister zich er wel mee bemoeid zal hebben. Kortom:
ik wil volstrekte duidelijkheid over de wetenschappelijke kwaliteit en onafhankelijkheid
van die adviezen. Het doet mij genoegen dat ik de verwachting mag uitspreken
dat de ministerraad daar morgen mee akkoord zal gaan. U komt daar dus te zijner
tijd nog over te spreken. Dat is de kern van de zaak.De werkwijze zal zo zijn dat mettertijd, na verloop van een jaar of anderhalf
jaar, beide onderdelen volledig in elkaar overgaan en dat de algemene leiding
berust bij de directeur-generaal, die beheersmatig de baas is van de directeur
van de afzonderlijke afdeling, maar niet inhoudelijk. De minister kan alleen
schriftelijke aanwijzingen geven, zodat iedereen kan zien wat de minister
heeft gedaan als hij een aanwijzing heeft gegeven. Daarmee lijken mij de zozeer
gewenste onafhankelijkheid en de noodzakelijke kwaliteit gewaarborgd, zodat
de VWA zich kan ontwikkelen tot de autoriteit die op dit gebied zozeer noodzakelijk
is.Tot slot ga ik in op de kwestie van de dierziekten, de positie van de
intensieve veehouderij en de mest.De voorzitter:Kan de minister een indicatie geven hoeveel tijd hij nog nodig heeft?Minister Veerman:Tot precies kwart over zes. Zolang had ik van u gekregen. Dat hangt natuurlijk
ook een beetje af van de interrupties, maar die heb ik niet in de hand; die
hebt u in de hand.De voorzitter:U hebt dat enigszins in de hand, want er komen natuurlijk meer interrupties
als u provocerend spreekt.Minister Veerman:Zelfs dat zal ik proberen te mitigeren.Voorzitter. De problematiek van de dierziekten houdt de regering zeer
bezig. Nederland heeft dan ook recht van spreken, aangezien wij in de afgelopen
zes jaar zijn geconfronteerd met drie grote uitbraken van dierziekten en een
aantal kleinere problemen. Het zal dan ook geen verwondering wekken dat ik
een voorstander ben van het afschaffen van het non-vaccinatiebeleid.Bij de bestrijding van dierziekten zal een andere weg moeten worden ingeslagen.
Gelukkig zijn er onder Nederlandse aanvoering en druk enkele stappen in de
goede richting gezet. Zo zal bij een uitbraak van MKZ gebruik kunnen worden
gemaakt van het entinstrument om de verspreiding van deze ziekte zo snel mogelijk
tot een bepaald gebied te kunnen beperken. Verder maak ik mij sterk om de
geënte dieren via de gewone binnenlandse kanalen te kunnen afzetten.
Overigens zal het daar gezien de Europese regeling ook wel toe beperkt blijven.
Daarvoor is de medewerking van de industrie en de retail noodzakelijk. Ik
doe mijn uiterste best om die steun te krijgen. Overigens is daar zicht op,
zij het dat daar nog de nodige besprekingen voor nodig zijn.Er zijn geen vaccins voorhanden voor dierziekten bij pluimvee. Dat is
een belangrijke hinderpaal. Er wordt echter hard gewerkt om betrouwbare vaccins
tegen deze ziekten te ontwikkelen. De positie van hobbydierhouders is hierbij
cruciaal. Gezien de opgedane ervaringen stel ik mij dan ook voor dat wij bij
een onverhoopte uitbraak op zo'n manier kunnen optreden dat de confrontatie
van het publiek met de ziekte tot een minimum kan worden beperkt. Overigens
zal in de Tweede Kamer binnenkort worden gesproken over de evaluatie van de
vogelpestcrisis. Aan de hand van deze discussie zal ik mijn standpunt nader
bepalen.De heer Pormes en mevrouw Slagter hebben terecht opgemerkt dat
de afloop van de onderhandelingen over de diertransporten weinig bevredigend
is. Nederland heeft zich van meet af aan ingezet voor een maximum duur van
dergelijke transporten van acht uur. Helaas hebben wij moeten concluderen
dat een dergelijk maximum in Europa niet haalbaar is, ook al hebben wij tijdens
de laatste landbouwraad onze uiterste best gedaan om hierover tot overeenstemming
te komen. Dit bleek niet mogelijk, omdat er opvattingen waren die veel te
ver af lagen van de Nederlandse om tot een compromis te komen. Zelfs met landen
die een opvatting hadden die minder ver van het Nederlandse standpunt aflag,
kon niet tot een compromis worden gekomen. Om een dergelijke compromis tot
stand te brengen hebben wij onder meer voorgesteld om een onderscheid te maken
tussen slacht- en fokdieren en varkens en runderen. Verder hebben wij gezocht
naar een compromis voor de beladingsgraad, maar ook dat is helaas niet gelukt.Bezien zal worden of het mogelijk is om de onderhandelingen hierover tijdens
het komende Nederlandse voorzitterschap op te starten. De Kamer moet daarover
zeker geen al te grote verwachtingen koesteren, maar ik sluit evenwel niet
uit dat het mogelijk zal blijken om bijvoorbeeld overeenstemming te bereiken
over GPS-systemen. Dergelijke systemen maken het mogelijk om de rit te controleren
en zouden een kleine stap zijn om de controle op de transporten te verbeteren.Nederland moet zich in principe aansluiten bij de Europese voorwaarden
waaronder dieren moeten worden gehouden. Dat is noodzakelijk voor het realiseren
van een "level playing field", maar tegelijkertijd zullen wij ons in Europa
krachtig moeten inzetten voor verbetering van de omstandigheden waaronder
dieren worden gehouden. Dat is een zware taak, waarvoor ik mij onverminderd
in zal blijven zetten, omdat het noodzakelijk is dat de manier waarop wij
met dieren omgaan, wordt verbeterd.Het debat over de intensieve veehouderij heeft volgens sommigen niet zo
veel nieuwe inzichten opgeleverd. Dat moge zo zijn, maar dat betekent nog
niet dat het een nutteloze discussie is geweest. Het debat heeft namelijk
twee belangrijke zaken opgeleverd. In de eerste plaats is duidelijk geworden
dat het noch de taak van de overheid is om koste wat het kost de intensieve
veehouderij in de benen te houden, noch dat het haar taak is om de intensieve
veehouderij af te bouwen. Voor de intensieve veehouderij moet ook plaats zijn,
mits zij voldoet aan de randvoorwaarden die de samenleving en met name de
Europese wetgeving stellen. In de tweede plaats heeft het debat de erkenning
opgeleverd dat de wijze waarop wij de dierhouderij en de intensieve veehouderij
vorm hebben gegeven, het gevolg is van de koopbeslissingen die wij iedere
keer weer nemen. De koopbeslissing die de consument neemt, staat niet los
van de wijze waarop dieren worden gehouden.Deze wetenschap leidt weliswaar nog niet tot een geweldige gedragsverandering,
maar in ieder geval is het een belangrijk winstpunt dat de causaliteit tussen
het een en het ander onmiskenbaar is vast komen te staan. Dat is vooral voor
consumentenorganisaties, maar ook voor dierenbeschermingsorganisaties een
wezenlijk punt. Het is uiteindelijk niet de boer die de kwaaie genius is in
het proces, maar het is de wijze waarop wij in onze samenleving voedselproducten
van dierlijke oorsprong menen te kunnen consumeren en de prijs daarvoor te
betalen die nu eenmaal in het krachtenspel tot stand komt. Het is een taak
voor de overheid om er in internationaal verband voor te pleiten en er door
onderzoek aan bij te dragen dat de omstandigheden waaronder dieren worden
gehouden verbeteren zonder dat dit leidt tot geweldige kostprijsconsequenties.De sectorontwikkeling geschiedt natuurlijk niet zonder zorgen. Naast het
feit dat tariefmuren door het wereldhandelsoverleg steeds minder bescherming
zullen bieden, zal internationale concurrentie vanuit grote productielanden
als Thailand en Brazilië ertoe leiden dat de Nederlandse intensieve veehouderij
maar een beperkte concurrentiekracht zal hebben. Vooral in de vleeskuikenhouderij
en delen van de varkenshouderij zal dit ertoe leiden dat men tot grote veranderingen
zal komen.Dit wordt nog versterkt door het feit dat er op het gebied van mestbeleid
een grote verandering zit aan te komen. Morgen zal in het kabinet de notitie
aan de orde zijn die het mestbeleid voor de komende tijd uiteen zet. Toen
ik minister werd zei mijn voorganger: Cees, ik heb het mestbeleid voor je
opgelost. Ik heb mij toen verstout te zeggen: ik geloof het niet. Helaas is
die veronderstelling bewaarheid. De veroordeling van de Staat der Nederlanden
door het Hof in oktober 2003 is van cruciale betekenis voor de speelruimte
die wij hebben met betrekking tot de mestafzet en dus het houden van dieren.Het middelvoorschrift dat in de richtlijn wordt gegeven – ik ben
het met de heer Rabbinge eens dat wij eigenlijk een doelvoorschrift zouden
moeten hebben – is door het Hof met grote stelligheid genoemd als het
te volgen richtsnoer voor de landen van de EU. Er rest ons geen marge om nog
nieuwe systemen te bedenken, zoals wij dat tientallen jaren hebben gedaan,
waardoor ondernemerschap, slim voer en goed management zouden kunnen leiden
tot het houden van meer dieren, gegeven dezelfde doelstellingen. Het middelvoorschrift
is allesbepalend en zegt: 170 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare,
tenzij er sprake is van derogatie. Onze inspanning is erop gericht om vooral
voor de melkveehouderij te komen tot een derogatie tot 250 kg stikstof per
hectare. In sommige gevallen is dat echter voor de melkveehouderij nog niet
genoeg om een optimale voederwinning te hebben. Men moet dan kunstmest bijkopen
en mest afvoeren. Dat is de consequentie van het middelvoorschrift. Daar kunnen
wij van alles van vinden, maar dat is de realiteit van het toepassen van de
richtlijn.Daar komt de kaderrichtlijn Water nog bij, want ook deze zal eisen stellen
en de verstrenging van de toediening van dierlijke mest en het überhaupt
opbrengen van nitraat en fosfaat nog versterken. Het gestalte geven aan die
uitdagingen zal buitengewone consequenties hebben voor de structuur van de
sector. Daarom heb ik de dierrechten gehandhaafd als een middel om de herstructurering
van de sector enigszins te verzachten. Bedrijven die willen stoppen, kunnen
hun rechten verkopen zodat de dan optredende schaalvoordelen ertoe kunnen
bijdragen dat men de verhoogde kosten het hoofd kan bieden. Ook in de intensieve
veehouderij staan wij aan de vooravond van grote veranderingen. Mogelijk heb ik sommige specifieke vragen nog niet beantwoord, maar daarop
kom ik zonder twijfel terug in tweede termijn.De heer Pormes (GroenLinks):Ik heb nog gesproken over de onevenredig zware gevolgen van het gemeenschappelijke
landbouwbeleid voor bepaalde regio's. Het "worst scenario" is dat 76% van
de kleine bedrijven in de drie noordelijke provincies het heel erg moeilijk
krijgt. Het is niet uitgesloten dat die bedrijven verdwijnen. Ik heb daartoe
op het Kompas gewezen. In dat verband kunnen wij de nodige investeringen doen,
omdat anders de vitaliteit van de regio eraan gaat. Ook heeft het te maken
met de leefbaarheid, wat zeker geldt als het heel zwaar wordt. Het gaat dus
om de bereidheid om na 2006 specifiek daarin te investeren om leegloop te
voorkomen. Ook moet dus voorkomen worden dat het ten koste gaat van de leefbaarheid
op het platteland.Minister Veerman:Ik meen dat ik al heb aangegeven dat met name de categorie "type twee"-bedrijven
wat mij betreft op een langduriger ondersteuning via Europese dan wel nationale
fondsen zou moeten kunnen rekenen om te bereiken of te vermijden, afhankelijk
van de invalshoek, dat er gebeurt wat de heer Pormes vreest. Daarvoor moet
wel een basis zijn in de maatschappelijke waardering voor dat type bedrijven
op die plek. Ontbreekt die basis, dan is er sprake van een inkomensondersteuning
zonder oorzaak. Ik hoef niet te voorspellen welk lot dit op termijn beschoren
is.De heer Pormes (GroenLinks):Ik doel niet op een inkomensondersteuning. Ik wil graag dat er met de
provincies en de gemeenten in die regio's overleg wordt gevoerd over een nieuwe
impuls voor een soort Kompas 2. Dat is mijns inziens broodnodig.Minister Veerman:Ik kan zeggen dat niet alleen aan die gebieden, maar ook aan andere gebieden
de Agenda vitaal platteland een aantal handreikingen doet. Ik oriënteer
mij nu op de veenweidegebieden. Die pilot kan in een later stadium ook voor
andere gebieden gelden. In deze pilot gaan wij na op welke wijze een combinatie
kunnen maken tussen bijdragen van waterschappen, gemeenten, provincies, het
Rijk en de EU. Het doel is om te bereiken wat u bepleit. Dat ondersteun ik
evenzeer.De heer Rabbinge (PvdA):Ik voel mij nu toch geroepen om te interrumperen, omdat de minister iets
zegt wat volgens mij niet juist is. Hij zegt namelijk dat hij dit een goed
hart toe draagt. Daarvoor moet hij juist oppassen; hij moet dergelijke opmerkingen
niet maken. Het is heel belangrijk dat Kompas 2 zich ontwikkelt, maar de drie
noordelijke provincies hebben zich gecommitteerd aan de visie die voor die
provincies ontwikkeld is. De minister kent die ook heel goed: kracht door
kiezen en kiezen voor kracht. Dit houdt in dat geprobeerd wordt om de vitale
clusters tot ontwikkeling te brengen, alsook de veranderingsprocessen die
op andere plekken nodig zijn. Dit kan een grote uitstoot van arbeid tot gevolg
hebben. Dit moet wel liefdevol begeleid worden, maar dit moet niet tegengegaan
worden.Minister Veerman:Er bestaat geen enkel verschil van inzicht tussen wat de heer Rabbinge
en ik zeggen. Het een sluit het ander ook niet uit. Ik ben het helemaal met
hem eens dat wij de ontwikkelingen niet moeten tegenhouden. Wanneer evenwel
bepaalde bedrijfsactiviteiten behouden moeten worden, bijvoorbeeld uit landschappelijk
oogpunt, vormt dat een aparte basis voor een nadere overweging. Er moet niet
iets in stand worden gehouden wat op den duur geen levenskracht bezit. Daarover
zijn wij het dus volstrekt eens.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-1518-1529.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl