Behandeling van de Voorjaarsnota 2003, Voorjaarsbrief Zorg 2003, Voorjaarsbrief Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt 2003, de Jaarverslagen 2002, Rapport Rijk verantwoord 2002 en de bijbehorende rapporten van de Algemene Rekenkamer en de Slotwetten 2002
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 4679-4703

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-07-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 82, pagina 4679-4703

25-06-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28911Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28901Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28902Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28903Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28905Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28907Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28908Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28900Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28910Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28904Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28912Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28913Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28909Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28930Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28898Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28897Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28896Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28895Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28929Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28894Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28906Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28893Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28892Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28891Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28881Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28880Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28931Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28899Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het Wetsvoorstel wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28948)Pagina 4743-4746
Behandeling van het Wetsvoorstel wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28933)Pagina 4741-4743
Behandeling van het Wetsvoorstel wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28944)Pagina 4737-4741
Regeling van werkzaamheden (woensdag 25 juni 2003)Pagina 4703-4703
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 25 juni 2003)Pagina 4764-4764
Behandeling van de begrotingsstaten voor het jaar 2003, gewijzigd in verband met de voorjaarsnotaPagina 4746-4747
Voortzetting van de behandeling van de Voorjaarsnota 2003, Voorjaarsbrief Zorg 2003, Voorjaarsbrief Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt 2003, de Jaarverslagen 2002, Rapport Rijk verantwoord 2002 en de bijbehorende rapporten van de Algemene Rekenkamer, en de Slotwetten 2002Pagina 4703-4731
Behandeling van het Wetsvoorstel wijzing van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2003 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28947)Pagina 4731-4737
Behandeling van de Raming voor de Tweede Kamer in 2004 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten (28869)Pagina 4747-4763
Behandeling van de Voorjaarsnota 2003, Voorjaarsbrief Zorg 2003, Voorjaarsbrief Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt 2003, de Jaarverslagen 2002, Rapport Rijk verantwoord 2002 en de bijbehorende rapporten van de Algemene Rekenkamer en de Slotwetten 2002Pagina 4679-4703
Presentie en opening (woensdag 25 juni 2003)Pagina 4679-4679

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 125 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:de Voorjaarsnota 2003 (28929);de Voorjaarsbrief Zorg 2003 (28930);de Voorjaarsbrief Sociale Zekerheid en Arbeidsmacht 2003 (28931);de Jaarverslagen 2002 (28880);het Rapport Rijk verantwoord 2002 (28881), met de bijbehorende
rapporten van de Algemene Rekenkameren de slotwetten 2002, te weten de wetsvoorstellen:Wijziging van de begrotingsstaat van het Huis der Koningin (I) voor het
jaar 2002 (slotwet) (28891);Wijziging van de begrotingsstaat van de hoge colleges van staat, het kabinet
der Koningin, het kabinet van de Gouverneur van de Nederlandse Antillen en
het kabinet van de Gouverneur van Aruba (II) voor het jaar 2002 (slotwet)
(28892);Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Algemene Zaken
(III) voor het jaar 2002 (slotwet) (28893);Wijziging van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor het
jaar 2002 (slotwet) (28894);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (V) voor het jaar 2002 (slotwet) (28895);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI)
voor het jaar 2002 (slotwet) (28896);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2002 (slotwet) (28897);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2002 (slotwet) (28898); Wijziging van de begrotingsstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor het
jaar 2002 (slotwet) (28899);Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën
(IXB) voor het jaar 2002 (slotwet) (28900);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X)
voor het jaar 2002 (slotwet) (28901);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 2002 (slotwet) (28902);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
(XII) voor het jaar 2002 (slotwet) (28903);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken
(XIII) voor het jaar 2002 (slotwet) (28904);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij (XIV) voor het jaar 2002 (slotwet) (28905);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2002 (slotwet) (28906);Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2002 (slotwet) (28907);Wijziging van de begrotingsstaat van het Infrastructuurfonds voor het
jaar 2002 (slotwet) (28908);Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar 2002
(slotwet) (28909);Wijziging van de begrotingsstaat van het provinciefonds voor het jaar
2002 (slotwet) (28910);Wijziging van de begrotingsstaten van het Fonds economische structuurversterking
voor het jaar 2002 (slotwet) (28911);Wijziging van de begrotingsstaat van het Spaarfonds AOW voor het jaar
2002 (slotwet) (28912);Wijziging van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het
jaar 2002 (slotwet) (28913).De (algemene) beraadslaging wordt geopend.De heer Douma (PvdA):Mijnheer de voorzitter. De politicus Jan Schaefer stelde heel eenvoudige
politieke vragen, bijvoorbeeld: waarom zijn er eigenlijk onvoldoende betaalbare
huizen? De les van de afgelopen anderhalf jaar is dat kiezers geen genoegen
nemen met mooie praatjes. Ze willen tastbare resultaten zien. Jan Schaefer
zei ook "in gelul kan je niet wonen" en zo is het. Veel burgers zien de overheid
niet meer als een dienstverlener, maar als een bureaucratische vijand. Dat
bleek bij de opkomst van Pim Fortuyn en bleek tijdens de vele gesprekken die
PvdA-politici de afgelopen tijd op straat met mensen voerden. Krijgen de burgers
van Nederland waar voor hun stem en voor hun belasting- en premiegeld? Dat
is de vraag waar de verantwoording over moet gaan. Natuurlijk wordt er beleid
gemaakt, natuurlijk verandert de wereld in rap tempo, maar de vraag is of
het de overheid lukt greep te krijgen op die maatschappelijke ontwikkelingen.
Heeft het beleid nu resultaat? Onvoldoende, aldus de overheersende mening
aan de keukentafel en in de kantine.Of de huidige coalitiepartijen van de gebeurtenissen van 2002 hebben geleerd,
is de vraag. Het feit dat de fracties van CDA en VVD de verantwoording over
2002 niet eens een zelfstandig debat waard vinden, is tekenend voor hun onverschilligheid.
Er spreekt minachting voor de kiezer uit. Dat baart zorgen. Verantwoording
afleggen over het gevoerde beleid is een recht en een plicht. Wij zijn benieuwd
wat het kabinet vindt van de voortgang in het verantwoordingsproces en welke
ambitie het kabinet heeft voor de toekomst.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Wij hadden beloofd om heel terughoudend te zijn met interrupties, maar
om nu over ons heen te laten gaan dat wij een plenair debat uit de weg gaan
en dat er verder niets gebeurd is met de verantwoording over 2002, gaat mij
ook weer te ver. Er zijn zeer veel AO's geweest; de heer Zalm is bijna dagelijks
in de Kamer geweest, tot diep in de avond, om over allerlei problemen te praten.
U kunt dus niet stellen dat er nauwelijks over gesproken is; er is juist diepgaand
op ingegaan. Vandaag moeten echter ook nog een aantal andere zaken worden
besproken en daarom hebben wij afgesproken om niet het hele debat nog eens
over te doen.De heer Douma (PvdA):Ik constateer alleen dat het VBTB-proces met een grote ambitie is begonnen,
maar dat de verantwoording ondertussen een onderdeel is geworden van een ander
debat en niet meer zelfstandig in deze Kamer wordt besproken. Dat vind ik
een jammerlijke ontwikkeling.In mijn bijdrage namens de PvdA-fractie zal ik drie vragen behandelen:
hoe zit het met de voortgang van het verantwoordingsproces, is netjes met
de financiële middelen omgesprongen en zijn de beloofde resultaten geboekt.
Ik zal mijn betoog beëindigen met enige concrete verbetervoorstellen.Opvallend is dat in het jaarverslag 2002 wél aandacht wordt besteed
aan de voortgang van het verantwoordingsproces en aan de financiële verantwoording,
maar dat het geen samenhangende rapportage over de bereikte doelen bevat.
Dat is een gemiste kans. Komt de politie echt als drugsdealers voor de deur
van je huis de zaak van de ene in de andere auto staan over te laden, wanneer
kan ik aan iedere allochtone voorbijganger gewoon in het Nederlands vragen
naar een winkel waar ze goede baklava verkopen, wordt er meer geïnvesteerd
in nieuwe producten en goed opgeleide werknemers, kortom: heeft het beleid
van de overheid het gewenste resultaat? Veel burgers zetten daar vraagtekens
bij en ook de Algemene Rekenkamer heeft onlangs in een vernietigend rapport
aangetoond dat er veel misgaat tussen beleid en uitvoering. Bij slechts een
kwart van de besluiten van de Staten-Generaal is volgens de Rekenkamer sprake
van aantoonbare succesvolle uitvoering.Is de overheid in staat het verloren vertrouwen van de kiezer te herwinnen?
Dat is de vraag die de komende jaren volop aan de orde is. De Rekenkamer heeft
daar aanbevelingen voor gedaan. Mijn vraag is wat de reactie van de minister
daarop is.Mijn tweede punt betreft de financiële verantwoording. De Algemene
Rekenkamer constateert achteruitgang in het financieel beheer
van de ministeries. Het aantal onvolkomenheden nam toe van 85 naar 105 in
2002 en de Rekenkamer telt maar liefst zeven ernstige onvolkomenheden: bij
VROM met de huursubsidie en de bodemsanering, bij OCW met de hbo-fraude, bij
Verkeer en Waterstaat met de bouwdienst van Rijkswaterstaat, terwijl het doorgaans
braafste jongetje van de klas – minister Donner – problemen had
bij het openbaar ministerie, de Raad voor de rechtspraak en het KLPD. Daarnaast
waren er bij VWS problemen met de rechtmatigheid van subsidies.In het rapport Rijk verantwoord 2002 geeft de Algemene Rekenkamer haar
oordeel over het financieel jaarverslag van de rijksoverheid over 2002. Kritisch
is de Rekenkamer over de kwaliteit van de bedrijfsvoering die in haar ogen
in 2002 is teruggelopen. De Rekenkamer keurt het financieel verslag goed,
maar is niet positief over de jaarverslagen van VROM als gevolg van 35 mln
onrechtmatige verplichting huursubsidie, en niet positief over dat van het
Diergezondheidsfonds. De PvdA-fractie interpreteert het oordeel van de Rekenkamer
dan ook als een onvoldoende.De vorige minister van Financiën, Hoogervorst, deelde de eindconclusie
van de Rekenkamer niet. Hij meent dat er sprake is van vooruitgang in algemene
zin. Het hogere aantal onvolkomenheden verklaart hij onder andere uit het
feit dat de gerichte controle meer problemen aan het licht brengt: wie beter
kijkt, ziet meer. Van minister Zalm hebben wij inmiddels begrepen dat hij
bloemen wil geven aan ambtenaren die onvolkomenheden in het financieel beheer
opmerken en aangeven. Dat lijkt ons een goed idee, maar het ontslaat het kabinet
niet van de plicht serieuzer te reageren op het verwijt van een slechter financieel
beheer. Kabinet en Rekenkamer moeten hun geschillen over de definitie van
"onvolkomheden" snel oplossen, maar dat laat onverlet dat het rapport van
de Rekenkamer voor de PvdA-fractie aanleiding is haar zorg uit te spreken
over het financieel beheer.Mijn derde punt betreft de resultaten. In het jaarverslag van het Rijk
wordt niet of nauwelijks ingegaan op behaalde resultaten. Daarvoor moeten
wij zoeken in de ongeveer 3000 pagina's papier van de gezamenlijke departementale
jaarverslagen. Dat is veel te veel papier, voor veel te weinig concrete resultaten.
Ik loop toch kort enkele belangrijke onderwerpen langs.Nog onder het kabinet-Kok is begonnen met het terugdringen van de wachtlijsten
in de zorg. Ondanks een groeiende vraag zijn de wachtlijsten in 2002 ook fors
gedaald. De uitgaven voor zorg zijn in 2002 in totaal met circa 10% gestegen.
De bij de Miljoenennota 2003 aangepaste ijklijn zorg werd echter in 2002 toch
nog met 0,7 mld overschreden. Vooropgesteld moet natuurlijk worden dat de
wachtlijsten zijn teruggedrongen en dat is een goede zaak. Toch is de vraag
of de overschrijding van de budgetten in de zorg niet was te voorzien. Uit
de beantwoording van daarover gestelde vragen blijkt dat er volgens de minister
van Financiën in 2002 eigenlijk geen uitgavenkader voor de zorg bestond.
Ook de normaal gesproken bestaande verplichting om overschrijdingen binnen
het eigen uitgavenkader op te vangen, heeft in 2002 niet gewerkt. De wachtlijsten
zijn teruggedrongen, maar het lijkt erop dat het kabinet de financiële
controle over de zorg volstrekt kwijt is.Al enige jaren wordt geprobeerd de politiesterkte omhoog te krijgen. Uit
het jaarverslag blijkt dat die doelstelling tot op heden niet is gehaald.
Kan het kabinet daar een verklaring voor geven en de Kamer toezeggen dat voor
de komende periode jaarlijks harde cijfers worden gepresenteerd, waarmee kan
worden gegarandeerd dat de politiesterkte inderdaad van jaar tot jaar zal
toenemen?In de EU zijn afspraken gemaakt om de Europese economieën in 2010
tot de meest concurrerende en dynamische economie in de wereld te maken. Een
aantal voor ons land relevante Lissabon-doelstellingen werd in 2002 echter
volstrekt niet gehaald. De uitgaven voor research en development bleven achter,
het aantal nieuwe producten van bedrijven daalde, de investeringen ontwikkelden
zich negatief en de werkloosheid stijgt nu met 14.000 mensen per maand. Het
is een cynische constatering: de verantwoording van het ministerie van Economische
Zaken kreeg van de Algemene Rekenkamer een ruime voldoende, maar de concrete
economische resultaten zijn dramatisch. Is de minister het met de conclusie
van de PvdA-fractie eens, dat de verantwoordingsoperatie bij Economische Zaken
weliswaar is geslaagd, maar de patiënt bijna overleden is?Ik kom tot enkele afrondende conclusies, mijnheer de voorzitter. De komende
tijd moet geïnvesteerd worden in verbetering van het verantwoordingsproces.
De begroting 2004 dient voor de PvdA-fractie als eerste toets, of de burger
de komende jaren daadwerkelijk kan rekenen op een overheid die echt resultaten
wil boeken. Wij verwachten dat de beloftes van het huidige kabinet bij Prinsjesdag
eindelijk concreet zijn.Het kabinet legt in het jaarverslag verantwoording af aan het parlement,
niet rechtstreeks aan de kiezers. Volgens de PvdA-fractie zal in de toekomst
juist wél rechtstreeks aan de kiezers verantwoording moeten worden
afgelegd. Voor burgers moet helder zijn aan welke concrete doelstellingen
het kabinet zich verbindt, en op welke resultaten het wil worden afgerekend.
Volgens ons mag de burger van de overheid verwachten dat daarover, aansluitend
op de aanbevelingen van de commissie-Terlouw, actieve voorlichting wordt gegeven.
Wij hebben de domeinnaam "watisermetonsgeldgebeurd.nl" al gereserveerd, maar
wij stellen die eventueel graag aan de minister beschikbaar. In ieder geval
zijn wij benieuwd wat het kabinet wil ondernemen om in de toekomst kiezers
actief te informeren over doelstellingen en resultaten van beleid.Voor de PvdA-fractie is belangrijk dat het kabinet inzichtelijk maakt
tot welke doelstellingen wij ons hebben verplicht, ook Europees en internationaal.
Wij vragen dan ook of in de toekomst begroting en verantwoording een volledige
weergave kunnen bevatten van de internationaal aangegane verplichtingen.Subsidies maken onderdeel uit van het verantwoordingsproces. Het financieel
jaarverslag geeft aan dat alleen belastinguitgaven worden meegenomen waarvan
burgers bij hun aangifte melding moeten maken. Het resultaat van bijvoorbeeld
de Wet bevordering speurwerk ondernemingen blijft daardoor onduidelijk en
hetzelfde geldt voor de hypotheekrenteaftrek. Interessant is wat het de belastingbetaler
jaarlijks kost om het eigenwoning bezit in Nederland te stimuleren.
Kan het kabinet toezeggen dat in toekomstige jaarverslagen ook beleidsgerichte
belastinguitgaven en kortingen – dus inclusief de WBSO en de hypotheekrenteaftrek –
deel zullen uitmaken van de verantwoording?Bij onvoldoende resultaat van beleid is een grondige heroverweging van
instrumenten nodig. Op één onderdeel wil de PvdA-fractie speciaal
de aandacht vestigen: de vraag naar het profijt van de overheid. Welke groepen
burgers profiteren wel of niet of minder van de overheid? Begin jaren negentig
is door het Sociaal en cultureel planbureau zo'n onderzoek naar het profijt
van de overheid gedaan. Wil het kabinet dit planbureau opdracht geven om jaarlijks
begin mei de resultaten van een dergelijk onderzoek bekend te maken?De discussie over de topinkomens heeft zich verbreed van de marktsector
naar de publieke sector. De topinkomens op departementen, maar ook bij universiteiten,
ziekenhuizen en andere semi-publieke instellingen lopen uit de hand. In de
marktsector geldt inmiddels een publicatieplicht voor de individuele inkomens
van topmanagers. Het wordt tijd dat hetzelfde geldt voor de inkomens van de
topmanagers in de (semi-)publieke sector. Is het kabinet met de PvdA-fractie
van mening dat de Kamer ook over de topinkomens in die sector in de jaarverslagen
moet worden geïnformeerd?De heer Crone (PvdA):Voorzitter. Ik ben heel blij dat deze minister weer op deze plek zit en
dat de heer De Grave terug is op het oude honk als financieel woordvoerder.
Ik ben het volstrekt niet eens met Hans Hillen die verleden week in zijn column
in Elsevier schreef dat dit nu de twee VVD-politici zijn die over hun hoogtepunt
heen zijn. Dat is absoluut niet waar. Ik wens hen alle succes om het stevige
financiële regeerakkoord overeind te houden, want nu moeten ze laten
zien dat ze niet links en rechts gaan winkelen, maar echt staan voor hun zaak.
Il duro is terug. Nieuwe politiek is immers dat je je houdt aan de beloftes
die zijn gedaan.De economie is in zwaar, mogelijk zelfs zeer zwaar weer terechtgekomen.
Herstel blijft nog steeds uit. Het CPB houdt, voorzover ik weet, nog wel vast
aan het structurele groeipad, maar kennelijk gaat het herstel toch wat langzamer,
zo is gisteravond bekend geworden. Voor ons staat vast dat het beleid in eerste
instantie gericht moet worden op structureel herstel. Dan spreken wij over
beperking van de loonkostenstijging en over verbetering van de arbeidsmarktwerking,
met name het aanpakken van de armoedeval en het integratiebeleid, maar ook
zaken als meer kinderopvang. Verder spreken wij dan over verbetering van het
investeringsklimaat voor ondernemers. Er moet ruimte voor moderne, veelbelovende
bedrijven zijn om in ieder geval de recessie uit te zitten en te kunnen investeren.
Er gaan nu te veel bedrijven onderuit door de conjuncturele tegenwind die
dat niet verdienen. Natuurlijk moet herstel plaatsvinden van de verloren integriteit
van het bedrijfsleven, met een redelijke beloning aan de top.Op al deze punten heeft het kabinet weinig te bieden. Het staart zich
helemaal blind op lastenverzwaring, lastenverschuiving en bezuinigingen. Roel
Pieper heeft, vind ik, gelijk met zijn column; het komt neer op "wij weten
het ook niet meer, zoekt u het maar zelf uit". Het perspectief ontbreekt.
Het kernprobleem is, in tegenstelling tot hetgeen het kabinet bij monde van
de premier steeds zegt, heel anders dan tien of twintig jaar geleden. Wij
hadden toen te maken met de Dutch disease en twintig jaar geleden besloeg
de collectieve sector 58% van het nationaal inkomen, terwijl het tien jaar
geleden 51% was. Nu is de collectieve sector al teruggedrongen tot 41%. Het
probleem ligt dus nu niet bij een grote collectieve sector of een hoge collectievelastendruk,
maar toch doet het kabinet alsof dat het enige probleem is en dat er hard
moet worden ingegrepen, net zoals Lubbers en Kok hebben gedaan, omdat dan
alles wel goed komt.Ik vrees dat minister Zalm hier van twee walletjes wil eten. Hij wil aan
de ene kant kampioen bezuiniging en soliditeit zijn, maar aan de andere kant
ook zijn beloftes waarmaken om de publieke sector te verbeteren. Wie van twee
walletjes wil eten, valt echter in het water. Het Hoofdlijnenakkoord is overigens
niet eens genoeg om economisch herstel te bereiken. Op korte termijn is het
krimp, namelijk 0,2% per jaar. In de marktsector daalt het aantal banen zelfs
met 10.000 en loopt de werkloosheid door het beleid op, aanvullend op de conjuncturele
tegenslag. Verder is er geen sprake van structureel herstel, daalt de productiviteit –
over kenniseconomie gesproken – en dalen ook de investeringen, cumulatief
zelfs met 1,6%. De werkgelegenheid stijgt alleen maar als ánderen het
werk voor het kabinet opknappen en er loonmatiging plaatsvindt. Bovendien
moet niet worden vergeten dat deze effecten bovenop die van het Strategisch
akkoord komen. Hoe durft de minister dan te zeggen dat dit beleid leidt tot
economisch herstel?Deze slechte beleidseffecten zijn natuurlijk niet zo verrassend. Er zijn
weliswaar positieve effecten in het beleid, zoals het snijden in de sociale
zekerheid. Dat versterkt de economie door het vergroten van de afstand tussen
uitkeringen en lonen. Daartegenover staat echter dat het kabinet met een fikse
lastenverzwaring komt, van 3,25 mld. Dat doet het slecht. Naast die lastenverzwaring
verslechtert de structuur, omdat de productiviteitsgroei onderuit gaat. Daar
ligt een ander kritiekpunt van ons op het regeerakkoord: er zijn geen duidelijke
maatregelen om de arbeidsproductiviteit te verbeteren, bijvoorbeeld een beter
mededingingsbeleid en het versterken van het innovatievermogen en het investeringsklimaat.
Het antwoord blijft steeds monotoon: bezuinigen en lonen matigen.De lastenverzwaringen vinden wij overigens niet terug in het Hoofdlijnenakkoord.
Wij hebben het Centraal planbureau nodig om duidelijk te krijgen dat dit kabinet
lastenverzwaringen doorvoert, zoals eigen risico invoeren, pakketverkleining,
afschaffen van de WAZ en compensatie in de zorg. Minister Zalm weet dat dit
op zichzelf slechte maatregelen zijn en daarom zegt hij dat het geen lastenverzwaringen,
maar bezuinigingen zijn. Waarom doet hij dat eigenlijk zo? In het Hoofdlijnenakkoord
worden zelfs alleen maar lastenverlichtingen vermeld, zoals de OZB en het
voorstel-Hillen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De PvdA-fractie heeft een stuk geschreven waarin wordt aangegeven wat
er is gebeurd tijdens de onderhandelingen met het CDA. Ik vraag
daarom de heer Crone hoeveel lastenverzwaringen hij minder of meer petto had
dan nu in het Hoofdlijnenakkoord staan.De heer Crone (PvdA):Zullen wij nu eens de afspraak maken dat u niet vier jaar lang gaat roepen
wat wij fout zouden hebben gedaan, maar eerst eens verdedigt wat u zelf doet?
Ik stel aan u de vraag waarom u die lastenverzwaringen doorvoert, terwijl
u in het regeerakkoord alleen over lastenverlichtingen schrijft. Het eerste
wat u dan moet doen, is uitleggen waarom u een andere definitie hanteert dan
het CPB en waarom u afstapt van wat in dit land sinds jaar en dag gebruikelijk
is. Vervolgens zal ik dan zeggen hoe het beter had gekund.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Tijdens het debat over de regeringsverklaring is al verantwoording afgelegd
over het Hoofdlijnenakkoord. Als de heer Crone voortdurend met de vinger naar
anderen wijst en vergeet om de hand in eigen boezem te steken, word ik daar
nogal moe van. In het PvdA-plan zat trouwens een lastenverzwaring die x-maal
zoveel was als de lastenverzwaring die in het Hoofdlijnenakkoord zit.De heer Crone (PvdA):Dit onderwerp is niet besproken in het debat over de regeringsverklaring.
Het is ook meer een onderwerp van financieel beleid waar nu de financiële
woordvoerders over spreken en de minister van Financiën zich moet verantwoorden
over de vraag waarom hij ineens andere definities hanteert dan tot nu toe
gebruikelijk. Het gaat mij overigens natuurlijk niet zozeer om definities,
maar om het feit dat nu een beleid wordt ingezet dat helemaal niet goed is
voor de economie. Volgens het kabinet gaat het per saldo om lastenverlichting,
maar het is in feite lastenverzwaring. Het CPB wijst er terecht op dat mensen
zich zullen moeten herverzekeren voor zaken die uit het zorgpakket gaan, waarbij
het niet om luxe goederen gaat, en dat mensen de eigen risico's moeten gaan
betalen. Voor burgers is dit dus helemaal geen bezuiniging, maar een lastenverhoging.
Ik deel de opvatting van het CPB dat dit voor de burgers in feite precies
hetzelfde is als wanneer niet het pakket wordt verkleind en geen eigen risico
wordt ingevoerd, maar gewoon de premies worden verhoogd. Dat laatste is ook
een lastenverzwaring, maar dan zeg je tenminste eerlijk tegen de burgers dat
er een lastenverzwaring wordt doorgevoerd omdat de burgers betere voorzieningen
willen.Ik wil hier graag een reactie van de minister op en vraag ook een reactie
van de minister over het achterliggende maatschappijbeeld. Dit beeld is: wij
krimpen de overheid en de burgers gaan het zelf doen. De burgers worden daar
echter niet bij geholpen, want er is geen acceptatieplicht van verzekeraars
en er zijn geen extra financiële middelen, behalve voor de betere inkomens.
Die krijgen wél lastenverlichting, bij de OZB en met het voorstel-Hillen,
terwijl de CDA-voorstellen voor verhoging van de alcohol- en tabaksaccijns
van tafel zijn. Vooral de middengroepen zullen het gelag betalen. Zij hebben
nu nog bescherming van een aantal maatregelen zoals de WAO en de WW die, zoals
bekend, vooral voor middengroepen van belang zijn – lage inkomens zitten,
cynisch genoeg, per definitie met 70% van hun loon al op het bijstandsniveau...De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De heer Crone gaat maar door en schuift nu dingen in onze schoenen die
met name zaten in de plannen die de PvdA naar voren heeft gebracht. Ik zal
daar niet te veel over zeggen, want tijdens het debat met de informateurs
en het debat over de regeringsverklaring is afgesproken dat wij bepaalde zaken
niet naar buiten zouden brengen. Als hij mij uitdaagt, kan ik een lijstje
opnoemen van zaken die de PvdA naar voren heeft gebracht, maar ik zal het
op dit moment niet doen, omdat het gaat om stukken die niet geleid hebben
tot een overeenkomst en wij hebben afgesproken dat zulke stukken niet naar
buiten zouden moeten komen. Ik vind het wel irritant dat de heer Crone voortdurend
stelt dat het CDA bepaalde dingen zou willen.De heer Crone (PvdA):Wij hebben met elkaar afgesproken – dat lijkt mij staatsrechtelijk
ook zuiver – om stukken die onder verantwoordelijkheid van de informateurs
zijn besproken, niet te publiceren. Dat geldt bijvoorbeeld voor de doorrekening
van het CPB. Dat is jammer, maar het is niet anders. Wij hebben wel op onze
website geplaatst wat naar onze mening ons eindbod had kunnen zijn. Verder
hebt u zelf, zelfs al op de persconferentie in Nieuwspoort op de avond van
de breuk, twee A4'tjes naar buiten gebracht, waar zeer gedetailleerd op stond
welke bezuinigingen het CDA allemaal wilde doorvoeren. Daarbij ging het bijvoorbeeld
om een bezuiniging van 2 mld op de zorg, om...De voorzitter:Ik stel voor dat u dit nu niet gaat aangeven, want wij kunnen dit allemaal
nalezen. U bent al ruim in uw spreektijd gevorderd.De heer Vendrik (GroenLinks):Deelt de heer Crone mijn irritatie erover dat wij voor de zoveelste keer
weer te horen krijgen dat het CDA geïrriteerd is over het feit dat er
informatie over de informatie bekend is, en het CDA vervolgens het slot op
de mond houdt en die informatie niet wil prijsgeven? Ik hoop dat de heer Crone
het met mij eens is dat óf die informatie op tafel moet komen, óf
dat wij dit debat moeten stoppen. Ik heb al te vaak gehoord dat het CDA bij
de interruptiemicrofoon van alles gaat suggereren wat wij vervolgens niet
kunnen controleren.De heer Crone (PvdA):Het is minder erg dan u denkt, want de twee mogelijke situaties van het
eindbod liggen op tafel. Wij hebben het onze op de website gezet en het CDA
heeft twee A4'tjes uitgedeeld in Nieuwspoort. Aan de hand daarvan kan iedere
kiezer, dus ook u, beoordelen wat het CDA en wat de PvdA op het laatst hadden
gewild.De voorzitter:Ik zal graag zien dat u nu tot een afronding van uw betoog komt.De heer De Grave (VVD):Ik wil nog een vraag stellen over het initiatiefwetsvoorstel-Hillen dat
is overgenomen in het Hoofdlijnenakkoord. Als ik de heer Crone goed heb gehoord,
zei hij dat dit weer zo'n typische maatregel voor de rijken is.De heer Crone (PvdA):Als je financiële krapte voorstelt, is het voor ons zeer de vraag
of je mensen moet gaan steunen die de hypotheek op hun huis hebben afgelost
en dus per definitie vermogend zijn. Is het niet beter om dit in deze tijd
maar even op te zouten totdat er weer geld is, en er nu eerst
voor te zorgen dat mensen weer aan het werk komen? Het voorstel-Hillen bevordert
nauwelijks de werkgelegenheid, zoals blijkt uit alle doorrekeningen die zijn
gemaakt.De heer De Grave (VVD):Hoe reageert u dan op mijn ervaringen in de jaren dat ik wethouder in
Amsterdam was? In Amsterdam-Noord wonen veel mensen in voormalige arbeiderswoningen.
Dat zijn eigen woningen die in de loop der jaren sterk in prijs zijn gestegen.
Vaak gaat het om mensen die geen hypotheek op hun woning hebben. Zij hebben
veel problemen met de enorme stijging van de OZB, waar in bepaalde mate een
kwijtscheldingsbeleid voor geldt. Die mensen worden zeer geholpen als zij
niet meer het sterk gestegen huurwaardeforfait hoeven te betalen. Hetzelfde
geldt voor veel ouderen die in een vergelijkbare situatie verkeren: vaak lage
inkomens, een klein pensioentje met alleen AOW, en een enorme stijging van
de waarde van hun woning, omdat ze er al heel lang wonen. Ook die worden enorm
geholpen met het voorstel van de heer Hillen.De heer Crone (PvdA):Maar u deelt nu geld uit dat u eerst weghaalt bij dezelfde groep mensen,
want die mensen moeten nu wél een hoog eigen risico en hogere ziektekostenpremies
gaan betalen en moeten een deel van het pakket gaan herverzekeren. Het blijft
dus netto een lastenverzwaring. Verder doet u niets voor de huurders in diezelfde
wijken, die dezelfde last van een hogere OZB hebben. Aan die hogere OZB doet
het voorstel-Hillen niets; dat voorstel geldt alleen maar voor mensen die
de hypotheek op hun huis hebben afgelost en daarmee dus een vermogen en een
leencapaciteit hebben, waarmee ze van alles en nog wat kunnen betalen. Het
is voor iedereen klip en klaar dat dit soort maatregelen juist goed zijn voor
mensen die al vermogen hebben, en daar hebben wij juist nu geen geld voor.Ik kom straks terug op de concrete punten van de Voorjaarsnota, maar wil
eerst nog dit meer algemene deel afronden. Nu het misschien zelfs nog iets
slechter gaat, blijft het dan beleid om hard in te grijpen in de collectieve
sector en dat er verdere bezuinigingen moeten worden doorgevoerd als de cijfers,
zoals die gisteren in de krant stond, de juiste zijn? Of zegt de minister
dan dat hij nu de automatische stabilisatoren gaat laten werken en de economie
niet verder gaat afknijpen? Dan blijven wij trouwens ruimschoots binnen het
Stabiliteitspact. Ik koppel daar de vraag aan of de minister wil reageren
op het voorstel van Wouter Bos om de controle op het Stabiliteitspact bij
de Europese Centrale Bank of de Europese Commissie te leggen. Die controle
ligt nu bij de landen zelf, waardoor ze scheidsrechter in eigen zaak zijn.De Voorjaarsnota ziet er beleidsmatiger alweer een stuk aardiger uit.
Hoewel de economie slechter wordt, laat het kabinet in de Voorjaarsnota de
automatische stabilisatoren werken door het financieringstekort te laten oplopen
tot 1,6%, in plaats van de voorziene 0,5%. Er wordt dus toch wat minder geknepen
dan het kabinet misschien had willen doen. Ik heb een aantal concrete vragen
hierover.Door de minister-president is toegezegd dat bij de Voorjaarsnota duidelijk
zou worden dat er voldoende geld zou zijn om de rechters in opleiding aan
het werk te helpen en de overige problemen in de justitiële keten op
te lossen. In de Voorjaarsnota staat hier echter helemaal niets over. Wij
willen, zeker voor het lopende jaar, niet wachten op de Miljoenennota, maar
vandaag al de toezegging hebben van minister Zalm dat er in het begrotingsjaar
2003 geen financiële knelpunten in de justitiële keten zullen zijn.Vergelijkbaar is het punt van de onzekerheid bij de politie. Ook daarover
is bij de regeringsverklaring gesproken en ook daarover lezen wij nu niets,
terwijl het kabinet heeft toegezegd dat dit structureel zou worden geregeld.
Je ziet nu steeds meer opleidingen gaan leeglopen, omdat deze opleidingen
niet meer de garantie aan de leerlingen kunnen geven dat ze straks bij de
politie aan het werk kunnen.Over het cultuurbudget zal de heer Vendrik straks mede namens ons een
voorstel doen.Vervolgens nog een aantal opmerkingen over ontwikkelingshulp, onderwijs
en zorg.De voorzitter:Nee, dat sta ik u niet meer toe. U bent al ruim over uw spreektijd heen.
Ik verzoek u nu tot een afronding te komen.De heer Crone (PvdA):Ik kan dat niet accepteren. Ik heb met de Kamervoorzitter afgesproken
dat wij een ruimere spreektijd zouden krijgen, omdat de behandeling van deze
twee zaken in één debat plaatsvindt. Als u mij nu in een minuut
mijn betoog laat afronden, heb ik de amendementen toegelicht en kan de minister
zijn antwoord op dit punt gaan voorbereiden.De voorzitter:Ik sta u nog één minuut toe, maar u hebt met uw fractiegenoot
al 20 minuten gebruikt, terwijl u 12 minuten was toegestaan. Ik ben dus zeer
ruimhartig geweest.De heer Crone (PvdA):Ik zal hier bij het Presidium op terugkomen, want de Kamervoorzitter heeft
ons gezegd om dit gisteren niet bij de regeling van werkzaamheden aan de orde
te stellen omdat...De voorzitter:Ja, dat is prima. Neemt u nu maar die ene minuut.De heer Crone (PvdA):Ik vind dit vervelend.De voorzitter:Ik ook.De heer Crone (PvdA):Er is door het CDA een procedurevoorstel gedaan dat...De voorzitter:Neemt u nu die minuut, want dit gaat allemaal van uw tijd af.De heer Crone (PvdA):De manier waarop u dit aan de orde stelt, is in strijd met de afspraken
die wij hebben gemaakt.Voorzitter. Bij ontwikkelingshulp wordt wel degelijk bezuinigd door het
nu opnemen van landen als Nigeria en Congo in de schuldaflossing, landen waar
Nederland veel commerciële kredieten heeft. Het kabinet heeft steeds
gesteld dat dit staand beleid is, maar dat is niet waar. Het is nieuw beleid
dat de G7 en de G8 – waar Nederland dus niet eens bij zit – zullen
voorstellen aan de OESO. Het moet nog blijken of dat geaccepteerd wordt. Wij
zullen, waarschijnlijk met andere fracties, een amendement indienen om dat
niet te doen.In de zorg wordt de nominale premie verhoogd, maar ook onverwacht
een efficiencykorting opgelegd van 250 mln. Dat zal de facto niet tot meer
maar tot minder zorg leiden, want de efficiency zal in de laatste maanden
van het jaar niet kunnen worden gehaald. Wij willen dit ook bij amendement
terugdraaien. Ik vraag de minister ook of de efficiencykorting niet in strijd
is met het principe van boterbij de vis, want dat garandeert toch dat mensen
worden geholpen. Of zal het kabinet toch in oktober of november tegen mensen
zeggen dat het geld op is?Bij onderwijs wordt ook extra bezuinigd via een generieke kaasschaaf en
efficiency- en prijsbijstellingen. Dan gaat het om bijna 200 mln. Volgend
jaar komt er 200 mln bij. Ik denk dan ook te kunnen rekenen op de steun van
de heer Bakker. Nu gaat er dus 200 mln af en volgend jaar komt dat erbij.
Dat gaat allemaal van de 700 mln af. Laten wij dat niet doen en ervoor zorgen
dat dit geldbedrag overeind blijft. Ik voeg daaraan toe dat door de koppeling
de salarissen in het onderwijs de facto 1,25% per jaar, dus 5% in vier jaar,
gaan achterlopen. Ook dat zal van de 700 mln. af moeten. Laten wij dus in
ieder geval de 200 mln zien te corrigeren.Naar mijn schatting komt door onze voorstellen het financieringstekort
0,1% hoger uit dan het kabinet voorziet. Dan is er echter geen sprake meer
van het heen en weer schuiven van lastenverzwaringen en van geld, maar wordt
eerlijk tegen de burgers gezegd wat er gebeurt. Daarmee bieden wij de burgers
wat aan hen is beloofd.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Voorzitter. Wij naderen het einde van een bizar parlementair jaar. De
algemene beschouwingen in het najaar van vorig jaar vonden plaats toen het
kabinet al demissionair was. Ondanks de demissionaire status van het kabinet
is de begroting 2003 gelukkig toch nog redelijk ongeschonden door het parlement
gekomen. Wij zijn inmiddels alweer een debat met de informateurs en een debat
over de regeringsverklaring verder. Wij praten nu naar aanleiding van de Voorjaarsnota
over de uitvoering van de begroting 2003 en over het financieel jaarverslag
van het Rijk over 2002. In tegenstelling tot wat de PvdA naar voren bracht,
zijn wij van mening dat het jaarverslag uitvoerig is besproken in de diverse
commissies. Er heeft intensief overleg plaatsgevonden met de diverse bewindslieden.
Voorzover nodig, zijn tijdens dat overleg de puntjes op de i gezet. In het
overleg met minister Zalm dat gisteravond plaatsvond, is het VBTB-proces uitgebreid
aan de orde geweest. Mijn fractie rekent er, mede naar aanleiding van de uitlatingen
van de minister van gisteravond, op dat het VBTB-proces in 2006 voldoende
kwaliteit zal hebben.Ik kom op de Voorjaarsnota. Het doet de CDA-fractie genoegen dat wij ons
weer kunnen richten tot een bewindsman van een missionair kabinet. Bij sommigen
in mijn kring heeft missionair een speciale betekenis; dat zal de heer Zalm
wat minder aanspreken. Daarom hoop ik dat wij vandaag van de heer Zalm nog
een enigszins plezierige boodschap te horen krijgen. Maar dat is waarschijnlijk
hopen tegen beter weten in.De economische en budgettaire situatie is verder verslechterd. Een in
de Miljoenennota 2003 nog verwacht tekort van 0,5% over 2003 is door forse
tegenvallers in de belastingontvangsten van per saldo 4,9 mld euro inmiddels
opgelopen tot 1,6%. De economische groei over het eerste kwartaal van 2003
was 0,3% negatief. Dit is het tweede kwartaal met een negatieve groei. Dat
betekent dat Nederland in een recessie verkeert. Gevoegd bij een negatieve
groei over twee kwartalen in 2001, is er sprake van een "double dip".Het kabinet geeft in de Voorjaarsnota aan dat het in navolging van het
Centraal economisch plan 2003 van het CPB nog steeds uitgaat van een economisch
groei over heel 2003 van 0,75% en 1,75% over 2004. Ook in het geactualiseerde
stabiliteitsprogramma van Nederland dat naar Brussel is gestuurd, gaat het
kabinet nog steeds van die 0,75% in 2003 uit. Inmiddels is er wel wat gebeurd.
De Europese Centrale Bank heeft de groeiverwachting over 2003 voor de eurozone
gehalveerd; De Nederlandsche Bank voorspelt in zijn op 18 juni jl. verschenen
kwartaalbericht voor Nederland zelfs een negatieve economische groei van 0,4%
over 2003 en een magere groei van 0,75% over 2004. Het CPB schijnt volgens
het uitgelekte straatexemplaar van zijn rapport, cijfers te noemen van een
nulgroei in 2003 en een groei van 1,25% in 2004. Mijn fractie wil graag van
de minister weten of die uitgelekte cijfers in dat straatexemplaar inderdaad
juist zijn. Wat zijn dan de budgettaire consequenties voor de jaren 2004 tot
2007 en de consequenties voor het EMU-saldo in die jaren? Volgens dat rapport
komt het tekort in 2004 uit op 2,6%. Ik kom daar dadelijk op terug.Eerst ga ik in op de uitgavenkaders. Het is de minister bekend dat mijn
fractie hecht aan de zogenaamde schottentheorie die zowel in het Strategisch
akkoord als in het Hoofdlijnenakkoord is vastgelegd. In het Strategisch akkoord
staat dat alleen in uitzonderlijke gevallen compensatie tussen de drie budgetdisciplines
kan plaatsvinden. Uit de summiere gegevens in de Voorjaarsnota blijkt dat
een dergelijke compensatie nu al plaatsvindt. Mijn fractie neemt aan dat zich
naar het oordeel van de minister nu al een uitzonderlijke situatie voordoet.
Het beeld wordt er niet beter op als wij kijken naar de nieuwe cijfers van
het CPB. Het tekort loopt op naar 2,6% in 2004. Mijn vraag aan de minister
is hoe hij deze nieuwe tegenvallers denkt op te vangen. In het Hoofdlijnenakkoord
is opgenomen dat in ieder geval nadere maatregelen genomen moeten worden als
het feitelijk tekort de 2,5% nadert. Neemt de minister genoegen met een tekort
van 2,5% en neemt hij voor het excedent boven die 2,5% maatregelen, of bouwt
hij een veiligheidsmarge in en, zo ja, tot welk bedrag of percentage?De heer Vendrik (GroenLinks):Het is mooi dat de heer De Nerée een aantal indringende vragen
aan de minister stelt, maar wat is nu de opvatting van de CDA-fractie? Ik
ga ervan uit dat de heer Kalse van NRC Handelsblad het bij het goede eind
heeft en dat de cijfers kloppen. Wat moet er dan, gelet op de waarschijnlijk
oplopende tekorten, volgens de CDA-fractie in 2003 en 2004 gebeuren?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik heb de minister gevraagd of de cijfers kloppen. Volgens u is dat het
geval. Dat vind ik prachtig, want dan kan ik straks misschien bij u het rapport
inzien om na te gaan wat de gevolgen zijn. Mijn vraag is volstrekt
duidelijk. In het Hoofdlijnenakkoord staat dat bij 2,5% nadere maatregelen
moeten worden genomen. Ik vraag de minister wat hij van die passage vindt.
Ik ga er nog steeds van uit dat dit Hoofdlijnenakkoord wordt uitgevoerd. De
CDA-fractie vindt dat het Hoofdlijnenakkoord moet worden uitgevoerd; dat zal
u niet verbazen.De heer Vendrik (GroenLinks):U zei meer. U vroeg de minister ook of het niet verstandig is om een veiligheidsmarge
in te bouwen. Dat betekent een oproep aan het kabinet.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Nee, ik heb gevraagd wat de minister gaat doen. Gaat hij het tekort terugbrengen
tot 2,5%, waarmee wordt voldaan aan het Hoofdlijnenakkoord, of gaat hij verder
en bouwt hij een veiligheidsmarge in? Het Hoofdlijnenakkoord verplicht tot
2,5%.De heer Vendrik (GroenLinks):Politiek onschuldige vragen bestaan niet, zeker niet hier. Een vraag stellen
roept ook de vraag op wat uw eigen antwoord is. Is de CDA-fractie voorstander
van een Miljoenennota 2004 waarin een tekort wordt geprognosticeerd dat beduidend
lager is dan de grens van 2,5%?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Nogmaals, in het Hoofdlijnenakkoord staat dat maatregelen moeten worden
genomen als het tekort de 2,5% nadert. Het CDA staat voor dat Hoofdlijnenakkoord.
Ik heb de minister gevraagd of hij ook een marge wil inbouwen. Meestal bouw
je een marge in omdat je vreest dat je het niet redt als je precies op die
2,5% gaat zitten, omdat de economische situatie nog verder kan verslechteren.
Dan is de marge nodig om op die 2,5% te komen.De voorzitter:Ik stel voor dat u uw betoog vervolgt.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Voorzitter. Naast de tegenvallers door de afnemende economisch groei zijn
er ook tegenvallers in de uitgaven voor de zorg. Minister Hoogervorst maakte
gisteren melding van een tegenvaller in de zorg over dit jaar (2003) van 1,8
mld euro. Van deze tegenvaller is, zoals minister Hoogervorst aangaf, maar
300 mln gedekt. Hoe denkt de minister van Financiën de rest van de tegenvaller
op te kunnen lossen?De heer Crone (PvdA):Mag ik ook hierover de opvatting van het CDA zelf vragen? U spreekt over
een tegenvaller, maar het gaat om de begroting van het vorige kabinet-Balkenende
en wij wisten allemaal dat boter bij de vis geld kost. Het is dus geen tegenvaller,
maar het gevolg van het oplossen van problemen. Vindt u dat wij moeten bezuinigen
om die 1,8 mld weg te halen, bijvoorbeeld door efficiencykortingen? Dan houden
wij de wachtlijsten in de zorg.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Als ik hier voortdurend mijn opvattingen naar voren breng, hoef ik verder
geen vragen meer te stellen aan de minister. Ik vraag de minister hoe hij
de tot 1,8 mld euro opgelopen kosten denkt te gaan dekken, rekening houdend
met het feit dat 300 mln reeds gedekt is.De heer Crone (PvdA):Het is in een democratie niet ongebruikelijk dat een fractie zichzelf
verantwoordt. Het is dus heel terecht als wij af en toe vragen wat de CDA-fractie
zelf wil. U vraagt nu hoe het kabinet de kosten wil dekken, wat in ieder geval
een betere formulering is, maar mijn vraag is hoe u dat zelf wilt doen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Waarom is dat een betere formulering? Mijn fractie maakt zich ernstige
zorgen over de onbeheersbaarheid en onvoorspelbaarheid van de uitgaven voor
de zorg, met name in de AWBZ. Het baart ons ook zorgen dat de gegevens over
de kosten pas erg laat beschikbaar komen, zodat er meestal nauwelijks nog
bij te sturen valt. Dat bleek bij de Najaarsnota van vorig jaar. Hoe kan de
minister ervoor zorgen dat die gegevens eerder bekend worden, zodat wellicht
eerder kan worden ingegrepen?In het Hoofdlijnenakkoord is de mogelijkheid van compensatie tussen de
budgetdisciplines niet opgenomen. Houdt dit naar het oordeel van de minister
in dat in 2004 geen compensatie meer kan plaatsvinden tussen de disciplines,
zodat iedere sector zijn eigen broek moet ophouden?Ik kom nu op een onderwerp dat ik nauwelijks nog durf aan te roeren, gezien
de slechte CPB-prognoses voor Nederland voor 2004. Dat betreft het Stabiliteits-
en groeipact. Tot genoegen van mijn fractie heeft de minister onlangs in Luxemburg
geprobeerd steun te krijgen voor een besluit om Frankrijk te dwingen zijn
begrotingstekort per 1 januari 2004 terug te brengen met 0,5%, zoals voorzien
in het Stabiliteits- en groeipact. Het begrotingstekort in Frankrijk schijnt
inmiddels opgelopen te zijn tot 3,7%. Hij kreeg alleen de steun van een andere
kleine of middelgrote lidstaat, namelijk van Denemarken. Duitsland heeft recentelijk
aangegeven dat het de voor na 2004 geplande belastingverlaging toch wil doorvoeren
in 2004. Het tekort in Duitsland voor 2003 loopt op naar 4%. De voorgenomen
belastingverlaging voor 2004 zal zeker geen positief effect hebben op het
tekort. Mijn fractie wil graag van de minister weten hoe geloofwaardig het
Stabiliteits- en groeipact nog is als grote landen als Frankrijk en Duitsland
zich weten te onttrekken aan de gevolgen van dat pact. Wat denkt hij te gaan
doen om het Stabiliteits- en groeipact nieuw leven in te blazen of vindt hij
dat nu niet opportuun nu Nederland ook in de gevarenzone zit?Een ander onderwerp dat grote belangstelling heeft van mijn fractie, zijn
de topinkomens in de particuliere en (semi-)publieke sector. Als één
van de oorzaken voor het relatief slecht presteren van de Nederlandse economie
worden de hoge loon- en pensioenkosten gezien. Ik wijs in dat verband ook
op een zojuist gepubliceerde studie van het CPB, waarover sommigen zeiden
dat het CPB zich met de politiek bemoeit. Maar goed, die studie is uitgebracht
en daaruit bleek dat de hoge loon- en pensioenkosten inderdaad mede oorzaak
zijn van het relatief slecht presteren van onze economie. In het Hoofdlijnenakkoord
zijn daarom ook plannen opgenomen om wat aan die loonkosten te doen. De voornemens
van de regering komen hard aan maar zijn noodzakelijk, zeker in een periode
waarin de werkloosheid dramatisch oploopt, nu al met ongeveer 14.000 mensen
per maand. Er worden offers gevraagd in de collectieve sector. In het Hoofdlijnenakkoord
wordt ook op de marktsector een dringend appèl gedaan om de lonen te
matigen.Naar de mening van de CDA-fractie dient dit ook te gelden voor bestuurders
van commerciële en maatschappelijke ondernemingen en voor bestuurders
van zelfstandige organen in de publieke en semi-publieke sector. Het is voor
mijn fractie onaanvaardbaar dat bij sommigen van deze bestuurders nog steeds
bovenmatige inkomensontwikkelingen plaatsvinden. Mijn fractie heeft met genoegen
kennisgenomen van het pleidooi van de Algemene werkgeversvereniging Nederland
(AWVN) van enkele dagen geleden om te stoppen met opties en gouden handdrukken.
Mijn fractie ziet ook met meer dan normale belangstelling uit naar de bevindingen
van de commissie-Tabaksblat op dit punt. Het CDA hoopt dat de sector zelf
met dwingende aanbevelingen komt, maar zal niet aarzelen aan te dringen op
wetgeving als de sector zijn eigen verantwoordelijkheid niet neemt.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat zijn mooie woorden voor een CDA-fractie die anderhalve maand geleden
nog tegen een initiatiefwetsvoorstel pleitte dat juist de aanpak van de topinkomens
zou bevorderen. De heer De Nerée wil geen bovenmatige stijgingen aan
de top. VNO-NCW zegt: op de werkvloer in 2004 nul procent. Zegt het CDA dan:
aan de top nul procent?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Het CDA vindt inderdaad dat aan de top moet worden gematigd. Ik kom daarop
terug door aan de hand van een voorbeeld in de publieke sector aan te tonen,
dat daar ontwikkelingen plaatsvinden die voor ons onaanvaardbaar zijn. Wij
moeten eerst zien of de markt inderdaad op nul gaat zitten. Als de top van
zijn werknemers offers vraagt, dan moet die top zelf ook offers brengen.De heer Vendrik (GroenLinks):Wij zouden ook bij de top kunnen beginnen. Juist het CDA, dat zich laat
aanspreken op waarden en normen, zou voor 2004 een prachtig heldere norm de
wereld in kunnen helpen: nul procent in 2004 voor alle topinkomens in Nederland.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Wij zullen zien wat in de marktsector gebeurt. U zegt zelf dat de top
niet mag voorlopen op wat in de marktsector wordt gevraagd. Daar staan wij
voor, maar ik weet niet of dat nul procent is. Dat zou wel prachtig zijn,
want dan is de heer Zalm van een klein deel van zijn probleem af.In het Hoofdlijnenakkoord is opgenomen dat inkomens in de publieke en
semi-publieke sector die uitgaan boven het inkomensniveau van een minister,
openbaar moeten worden gemaakt. Mijn fractie vraagt de regering hier snel
wat aan te doen.De reden waarom ik namens mijn fractie de minister van Financiën
hiermee lastigval is tweeledig.De eerste reden is dat mijn fractie waar mogelijk gewoon op deze ongewenste
ontwikkelingen wil blijven wijzen. Met name in de publieke en semi-publieke
sector is het onaanvaardbaar dat publieke gelden, gelden die door de belasting-
en premiebetalers opgebracht worden, of heffingen die omgeslagen worden over
bepaalde bedrijfstakken, mede aangewend worden voor meer dan riante inkomensstijgingen
én de daaraan gekoppelde pensioenvoorzieningen. Ik verwijs in dit verband
naar een recent in Intermediair opgenomen artikel.De tweede reden is dat uit al wél gepubliceerde gegevens blijkt
dat bij instellingen waarvoor de minister van Financiën mede verantwoordelijk
is, nog steeds riante inkomensstijgingen plaatsvinden. Mijn fractie doelt
hier op de Pensioen- en Verzekeringskamer. Volgens het jaarverslag over 2002
is het salaris van de voorzitter van de PVK bij koninklijk besluit over 2001
vastgesteld op 204.200 euro en voor 2002 op 232.200 euro. Een verhoging met
13,7%. Mijn fractiegenoten Myra van Loon en Nihad Eski hebben hierover aan
de minister schriftelijke vragen gesteld. Een saillant maar niet onbelangrijk
detail is dat het pensioenfonds van de PVK een tekort vertoont van 9 mln euro.
Dit is voor ongeveer 1 mln euro te wijten aan de zogenaamde back-service door
de verhoogde salarissen. De toezichthouder heeft, op basis van door de toezichthouder
zelf geformuleerde eisen, besloten om het tekort in vier jaar ten laste van
de exploitatie te brengen. Wie controleert de toezichthouder, zo is mijn vraag
aan de minister.De voorzitter van de Autoriteit financiële markten genoot over 2002
een salaris van 259.279 euro. Ook de Autoriteit financiële markten valt
mede onder de minister van Financiën. Bij De Nederlandsche Bank liggen
de salarissen nog hoger. De Nederlandsche Bank en de PVK zijn vrijwel gefuseerd.
Het kan toch niet zo zijn dat daardoor in de toekomst de salarissen van de
fusiepartner en dan natuurlijk in het kader van het gelijkheidsbeginsel ook
die van de AFM opgetrokken worden naar het niveau van De Nederlandsche Bank?
Mijn fractie wil graag van de minister weten of hij hieraan wat gaat doen
en, zo ja, wat?De heer Vendrik (GroenLinks):Als de heer De Nerée uitsluit dat het salaris van de heer Wellink
maatgevend wordt voor het nieuwe salaris van de heer Witteveen, dan is er
maar één andere oplossing, namelijk dat het salaris van de heer
Witteveen maatgevend wordt voor het salaris van de heer Wellink.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):En wellicht het salaris van de heer Docters van Leeuwen, nu u toch namen
gaat noemen.De heer Vendrik (GroenLinks):Laten wij het beestje maar bij de naam noemen. Gaat u de heer Wellink
ook vertellen dat u hier dit pleidooi heeft gevoerd?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik kom niet aan vastgelegde rechtspositionele regelingen. Het past ons
niet om daarin te treden. Als de verhogingen zijn toegekend op basis van een
contract, dan dienen zij in stand te blijven. Als een voorzitter van een instelling
een lager inkomen heeft dan de directeur van de fusiepartner, dan kan het
geen automatisme zijn dat het beloningsniveau van die voorzitter wordt opgetrokken
naar dat hogere niveau. Daarvoor vraag ik de aandacht van de minister. Is
daar wat aan te doen?Tot slot kom ik op het ondernemingsklimaat in Nederland en ook op het
fiscale vestigingsklimaat. Mijn fractie heeft daarvoor met steun van andere
fracties al een aantal keren met toenemende indringendheid aandacht gevraagd.
Uit het bedrijfsleven blijven klachten komen over het instituut kennisgroepen
binnen de belastingdienst. Dat zijn – ik besef dat ik het wat ongenuanceerd
ga zeggen – een soort wetenschappelijke instituten waarin hoog intellectuele
arbeid verricht wordt die leidt tot conclusies waarvan slechts weinigen
weet hebben maar velen last. Op verzoek van staatssecretaris Wijn is een hierover
nog voor de zomer gepland overleg uitgesteld tot in september. Mijn fractie
hoopt dat hij de extra tijd voor het doordenken en oplossen van dit probleem
goed gebruikt en in september kan zeggen: makkelijker zullen we het maken
en ook leuker.Een groot aantal ondernemingen in Nederland zit met een veelheid van kleine
ankers aan Nederland vast. Als sommige van deze ankers loslaten, bestaat het
gevaar dat alle ankers gaan schrapen en het geheel op drift raakt richting
het buitenland. Het is op dit punt vijf voor twaalf. Mijn fractie zou graag
in de begroting van het ministerie van Financiën voor 2004 een specifieke
vermelding zien van het aantal personen dat betrokken is bij de kennisgroepen,
alsmede het begrotingsgeld en de begrotingspost die hiermee gemoeid zijn.
Gaarne krijg ik een toezegging van de minister op dit punt.Mijn fractie wenst de regering en deze minister van Financiën veel
wijsheid bij het oplossen van de problemen waar Nederland voor staat. Het
zal geen gemakkelijke taak zijn, maar wij kennen deze minister als iemand
die geen uitdaging, hoe moeilijk ook, uit de weg gaat.De heer De Grave (VVD):Mijnheer de voorzitter. Allereerst dank ik de heer Crone voor het warme
welkom. Ook ik ben blij weer op het oude honk terug te zijn, zoals ook geldt
voor de minister van Financiën. Bij de minister kan nu het idee bestaan
dat hij het met de VVD-fractie erg makkelijk heeft gekregen nu zijn vroegere
vice-voorzitter woordvoerder is en dat hij prima op de oude voet verder kan
gaan. Ik moet hem dan wel wijzen op een ervaring die ik met een verre voorganger
van hem heb gehad, namelijk met de heer Ruding. De heer Ruding had een klein
misverstand over de verhouding tussen Kamer en minister. Hij vond de Kamer
een soort veredelde ondernemingsraad, waarbij je de oppositiefracties kon
uitschelden en de regeringsfracties moesten goedkeuren wat de "raad van bestuur"
had besloten. Dat liep bij mij, jong en wild als ik toen was, regelmatig fout,
waarop de heer Ruding een noodgreep toepaste door de oude heer Joekes –
toen voorzitter van de vaste commissie voor Financiën – uit te
nodigen voor een gesprek waarbij hem werd gevraagd of hij geen eind kon maken
aan dat vervelende gedoe van die De Grave. De heer Joekes kwam op mij af met
de woorden: jochie, ik moet je dringend spreken. Hij vertelde mij over het
ongerief dat bij de minister van Financiën leefde maar hij eindigde met
de woorden: ga vooral zo door! De heer Joekes was van mening dat de minister
niets anders was dan een dienaar van de Kroon en dat het ultieme gezag bij
de Kamer ligt. Ik geef dit aan de minister van Financiën mee. Ik heb
deze boodschap van de heer Joekes nooit vergeten.In de jaren tachtig was ik financieel woordvoerder. In deze periode was
de situatie nog somberder dan nu, maar ook nu ziet het beeld er niet goed
uit. Er zijn hier al veel vragen over gesteld die ik niet herhaal. Ik nodig
de minister van Financiën uit om, voorzover dat mogelijk is, aan de Kamer
het meest actuele beeld aan te geven. Namens de VVD-fractie benadruk ik, in
navolging van wat mijn collega van het CDA zei, dat in het Hoofdlijnenakkoord
hierover duidelijk afspraken zijn gemaakt. De VVD-fractie gaat ervan uit dat
de minister conform de afspraken in het Hoofdlijnenakkoord maatregelen zal
nemen.De heer Crone (PvdA):Ik wil u een vraag stellen, gelet op uw rijke historische ervaring. Overigens
heb ik zelf het een en ander in de stukken opgezocht, maar de situatie was
in 1982 en 1993 dramatisch slechter dan nu. Het financieringstekort was toen
5% en bleef dat tot 1992. Nu ligt het nog steeds in de buurt van 2%. Tevens
zijn 1,5 miljoen mensen meer aan het werk dan toen. De arbeidsparticipatie
was toen onder de 60%, maar is nu 75%. Indertijd zaten wij op een collectief
uitgavenniveau en -lastendruk van ongeveer 60% en nu zitten wij op 41%. Blijft
uw enige reactie dat Lubbers en Kok toen durfden in te grijpen en dat dit
nu weer moet gebeuren?De heer De Grave (VVD):Ik wil andersom redeneren. De maatregelen uit die tijd hebben –
met grote dank aan de toenmalige minister van Financiën, de heer Kok –
het grote succes daarvan aangegeven. Daaruit blijkt dat het mogelijk is een
forse vergroting van het arbeidsvolume te bereiken en een verlaging van het
tekort. Voor mij is dit een bewijs dat het kan en dat het moet.De heer Crone (PvdA):U weet dat onze collectieve sector inmiddels zo klein is dat er minder
politieagenten, minder verpleegkundigen en dokters en minder onderwijsgevenden
per 1000 inwoners zijn. Als je dat niet stopt, gaan wij tot in het absurde
door met het inkrimpen van de collectieve sector omdat de particuliere consumptie
moet stijgen.De heer De Grave (VVD):Ik begrijp hier niets van. Bij mijn beste weten gaat de werkgelegenheid
in de collectieve sector met 76.000 arbeidsplaatsen omhoog.De heer Crone (PvdA):U moet toch naar de vraag kijken? Er zijn wachtlijsten omdat er geen mensen
voor de klas staan. De politieacademies lopen leeg omdat de politieleiding
niet meer durft te beloven dat mensen een baan krijgen. Gelderland zet 8000
politieagenten op straat. U weet toch hoe het in dit land gaat?De heer De Grave (VVD):Hoe kunt u zeggen dat de collectieve sector geweldig wordt ingekrompen
terwijl ik u net zeg dat de werkgelegenheid aldaar met 76.000 arbeidsplaatsen
stijgt?De heer Crone (PvdA):Ik herhaal uw woorden, dat het kennelijk niet genoeg is om de vraag bij
te houden. De vraag stijgt toch door de vergrijzing en omdat wij een achterstand
moeten inhalen? Nederland heeft de grootste klassen en de grootste uitval
van leerlingen van Europa. Wilt u deze problemen zonder extra mensen of politie
oplossen?De heer De Grave (VVD):In het Hoofdlijnenakkoord zijn omvangrijke bedragen uitgetrokken voor
de punten die u noemt. Daarom gaat de groei in het onderwijs, de politiesector
en de zorg door. Voor de door u genoemde punten worden omvangrijke bedragen
uitgetrokken. De periode 1982-1986 en de periode tot 1992 onder leiding van
Wim Kok gaven aan dat het niet verstandig is om dit op de pof te doen. Je
moet binnen verantwoorde financiële kaders deze afwegingen maken. Dan
zie je dat daardoor de economische groei weer aantrekt en dan
zijn er meer mogelijkheden om nadere afwegingen te maken om aan de behoeftes
in de samenleving tegemoet te komen.De heer Crone (PvdA):U miskent dat de patiënt een heel ander probleem heeft en dat dit
niet in een te grote collectieve sector zit. Toen hebben wij hard ingegrepen
waardoor het financieringstekort nu ruim onder de 3% kan blijven. Dan moet
je zeggen dat dit mag. Wij gaan niet de collectieve sector afknijpen omdat
het percentage verder omlaag moet. Toen moest dat wél, maar u ziet
het verschil niet. U kijkt door een verkeerde bril naar een overeenstemming
die er niet is. Als de diagnose fout is, kan de patiënt overlijden.De heer De Grave (VVD):Nu is het ook onder dokters niet ongebruikelijk dat er verschil van mening
is over de beste behandeling. Ik vind dat de heer Crone slecht naar mijn argumenten
luistert. Op de door hem genoemde punten zijn keuzes gemaakt in een verder
groeiende collectieve sector. De werkgelegenheid zal op de door hem genoemde
terreinen dan ook verder stijgen. Kortom, je moet de collectieve sector niet
over één kam scheren. Je moet hiervoor een nadere analyse maken.
Bovendien omvat het Hoofdlijnenakkoord een balans. Je kunt blijven twisten
over de financiële maatvoering, maar er is sprake van een automatische
stabilisatie. U gaf dit zelf ook al aan in het geval van 2003. Zelfs met de
gunstiger financiële uitgangspunten waar het Hoofdlijnenakkoord van uitgaat
ten opzichte van het beeld dat de pers ons voorhoudt, is er sprake van een
tekort van 0,5% in 2007. Kortom, er is al naar een balans gezocht. De heer
Crone gaf al aan dat niet alleen naar oplossingen wordt gezocht via bezuinigingen.
Er is wel degelijk sprake van een bepaald lastenbeeld. Het is niet conform
de werkelijkheid als gesteld wordt dat alleen wordt gezocht naar een onverantwoord
inkrimpen van de collectieve sector als oplossing van het probleem.Ik herhaal mijn uitnodiging aan de minister van Financiën om het
meest actuele beeld te geven, voorzover dit mogelijk is. De VVD-fractie gaat
ervan uit dat de afspraken die in het Hoofdlijnenakkoord zijn gemaakt als
de situatie verder verslechtert, worden nagekomen. Over de Voorjaarsnota zelf is niet veel te zeggen. Via stabilisatoren
is sprake van een tekort. Wij vinden dit jammer maar begrijpelijk. Er worden
maatregelen getroffen om het niet helemaal uit de klauwen te laten lopen.
Deze maatregelen betitel ik als de betere kaasschaafmethodiek. Hieronder valt
het voor maar 40% uitkeren van de prijscompensatie. Als minister van Defensie
had ik een grote hekel aan dat soort maatregelen. Ik weet ook dat de minister
van Financiën daar geen fan van is, maar ik heb hier begrip voor. Gelet
op de bijzondere situatie in 2003 zijn deze maatregelen onvermijdelijk. Ik
neem echter aan dat ik dit soort maatregelen in de rest van de kabinetsperiode
niet zal tegenkomen.De heer Vendrik (GroenLinks):Het pikante van deze Voorjaarsnota is dat er een liberaal puntje in zit.
Deze minister heeft vooral last van tegenvallende belastinginkomsten, maar
deze worden voor een klein stukje gecompenseerd door stijging van de premie-inkomsten.
Dat is een zeer liberaal punt: stijging van belasting- en premie-inkomsten
om het tekort te drukken. Is dit een mooie formule voor de komende jaren?
Moeten wij dit niet vaker doen?De heer De Grave (VVD):Ik weet niet wat de heer Vendrik hier precies mee wil zeggen. Ik ben altijd
op mijn hoede als iemand van GroenLinks mij ondervraagt over liberale beginselen.
Volgens mij ga ik over liberale beginselen en de heer Vendrik over GroenLinkse
beginselen. Voorzover de heer Vendrik het heeft bestudeerd, heeft hij het
goed begrepen dat liberalen over het algemeen geen grote liefhebbers zijn
van lastenverzwaringen.De heer Vendrik (GroenLinks):Toch niet!De heer De Grave (VVD):Ik zei: over het algemeen. Ik wil ook toegeven dat u soms voor lastenverlichting
bent. U bent bijvoorbeeld bereid om de maatregelen rondom het milieu te compenseren
door op andere punten de lasten te verlagen. Ik zei dus dat u in het algemeen
voor lastenverzwaring bent, maar dat u daar soms een uitzondering op maakt.
Wat mij betreft, is dit zo'n uitzondering. Als je nuchter naar het beeld kijkt,
zie je forse overschrijdingen bij de zorg. Ik vind het verantwoord dat het
vorige kabinet de forse overschrijdingen in de AWBZ niet op het bord van het
nieuw kabinet wilde leggen en toen al een verhoging van de AWBZ-premie voorstelde
om zodoende de problematiek enigszins in de hand te houden.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik dank de heer De Grave voor zijn interesse in mijn standpunten, maar
hij beschrijft een lastenverschuiving. In budgettaire zin heeft dat niet veel
betekenis. Wij hebben nu te maken met minister Hoogervorst die in het Belastingplan
2003 een lastenverzwaring van 2,4 mld knalt. En dat voor een liberale minister!
Daarna kwam Zalm. Die gooit er nog een AWBZ-premieverhoging tegenaan. Wat
doet de liberaal De Grave? Wat is belangrijker voor de VVD-fractie in de Tweede
Kamer: het tekort of voldoende belastinginkomsten?De heer De Grave (VVD):De hoofdlijn is voor mij het tekort. Dat is het ankerpunt. Vervolgens
moeten wij binnen bepaalde financiële kaders opereren. Ik behoor niet
tot de afdeling dogmatiek en ik neem aan dat u dat op prijs stelt. Ik dacht
namelijk dat u dat ook niet was en daarom gaf ik het voorbeeld. Helaas is
het geen goed voorbeeld want u bent alleen maar voor lastenverschuiving. Volgens
uw hoofdlijn moet er nog meer aan lastenverzwaring bij. Dat aanvaard ik, maar –
nogmaals – ik ben niet van de afdeling dogmatiek. Mijn hoofdpunt is
een verantwoord financieel beleid. Wanneer er sprake is van tegenvallers,
moet de overheid ervoor zorgen dat zij haar eigen broek ophoudt. Forse extra
uitgaven in bijvoorbeeld de zorg kunnen tot kleinere wachtlijsten en meer
prestaties voor de burgers leiden. Bezien moet worden of hierin kan worden
voorzien zonder een extra bijdrage van de burgers. Onder deze omstandigheden
is mijn conclusie dat deze ingreep niet te vermijden was en ik vind het verstandig
dat het vorige kabinet deze maatregel getroffen heeft. De problemen voor dit
kabinet zijn al groot genoeg, maar waren anders nog groter geworden. De problemen
voor de burgers zouden ook groter zijn geworden.De heer Vendrik (GroenLinks):U spreekt over de uitgaven, maar mijn vraag gaat over de inkomsten. Opeenvolgende VVD-ministers van Financiën zijn niet te beroerd
om inkomstentegenvallers die tot een hoger tekort leiden te compenseren door
de belastingen te verzwaren. Nogmaals, dat is heel liberaal. De vraag is of
ook de VVD-fractie in de Tweede Kamer accepteert dat in de nabije toekomst –
en misschien zelf al in 2004 – extra inkomstentegenvallers verder worden
gecompenseerd door belastingverzwaring, omdat in de woorden van de heer De
Grave, het tekort het startpunt is van de overweging.De heer De Grave (VVD):Het is bekend dat dit absoluut niet onze voorkeur heeft.De heer Vendrik (GroenLinks):Maar u doet het wel.De heer De Grave (VVD):Ik zei dat het ankerpunt een verantwoord financieel beleid moet zijn.
Verder zei ik dat de overheid haar eigen broek moet ophouden. Je moet er dan
rekening mee houden dat vanuit dat ankerpunt maatregelen, zoals bijvoorbeeld
bij de AWBZ, moeten worden genomen.De heer Crone (PvdA):Kunt u mij dan misschien beantwoorden? U ontloopt, met alle respect, de
vraag. Het ankerpunt is het financieel beleid. Het financieringstekort is
dus een grens. Dat accepteer ik. U zegt vervolgens dat, als er meer zorg nodig
is, het eerste punt efficiency is. Als dat niet mogelijk is, wordt die zorg
toch geleverd. U zegt dat ook: het is goed dat het kabinet-Balkenende I die
maatregelen getroffen heeft. Dan moeten toch de lasten omhoog? Burgers moeten
dan toch te horen krijgen dat er weliswaar meer zorg is, maar dat dit een
prijs heeft.De heer De Grave (VVD):Dit is mij duidelijk, maar ik vind het niet zo verstandig. Het is een
kwestie van de manier waarop je dit met elkaar in balans wilt zien. Het ankerpunt
daarbij is dat de VVD-fractie altijd van mening zal zijn dat een verantwoord
financieel beleid moet worden gevoerd. Vervolgens moeten er keuzes worden
gemaakt en daar zitten natuurlijk weer grenzen aan. Dat begrijpt u toch ook?
Wanneer je op een onverantwoorde manier naar het lasteninstrument grijpt,
ontstaat er toch weer een afwenteling die weer bij de loonkosten terechtkomt.
Wij spannen dan het paard achter de wagen.De heer Crone (PvdA):U moet kiezen. U kunt niet tegelijkertijd het tekort handhaven, meer zorg
bieden en niet de lasten verhogen. Er komt een moment waarop de lasten omhoog
gaan. Zeg dat dan gewoon.De heer De Grave (VVD):Ik maak een keuze op het moment waarop dat nodig is. Ik kies nu bij de
behandeling van de Voorjaarsnota voor de maatregelen die getroffen zijn rondom
de AWBZ-premie. Verder ligt er een pakket bij het Hoofdlijnenakkoord betreffende
het tekort, de lasten en de uitgaven dat de VVD-fractie voor haar verantwoording
neemt, steunt en dus ook politiek dekt.De heer Crone (PvdA):Dus is het mogelijk dat mensen vanaf september niet meer geopereerd worden.
U moet zeggen dat dit uw prioriteit is en dat u bereid bent om daarvoor de
lasten te verhogen.De voorzitter:De heer De Grave antwoordt op deze vraag en zet daarna zijn betoog voort.De heer De Grave (VVD):Misschien kunnen wij afspreken dat u over de vragen gaat en ik over de
antwoorden. Dan komen wij een stuk verder. Ik heb dit punt zeer uitvoerig
beantwoord en volgens mij komt deze discussie nog uitgebreid terug. De heer
Crone weet zelf wel dat zijn vraag enigszins demagogisch is en dus niet op
een verstandige wijze kan worden beantwoord. Aangezien ik alleen maar verstandige
en genuanceerde antwoorden wil geven – omdat u dit verdient –
lijkt het mij het beste om niet op deze vraag in te gaan.De lastendruk is een belangrijke doelstelling in het Hoofdlijnenakkoord.
Het vorige kabinet heeft dit ook al geprobeerd. Uit een rapport van het MKB
blijkt dat de administratieve lasten enorm gestegen zijn. Tegelijkertijd geeft
het EIM aan dat de economie kan toenemen met 1,8% als de lasten met 20% zouden
afnemen. Ik benadruk het grote belang hiervan. Ik wil graag dat wij bij de
Miljoenennota precies weten waar wij aan toe zijn. Ik wil dus een exacte nulmeting
hebben, stand 31 december 2002, over de stand van zaken. Verder wil ik een
plan van aanpak en een tijdpad over de wijze waarop de minister denkt de afspraken
op dit punt te kunnen realiseren. Misschien kan dit niet alleen departementaal
worden gedaan, maar ook clustergewijze. De metaalsector kan bijvoorbeeld met
behulp van brancheorganisaties bezien hoe de vermindering met een kwart lastendruk
kan worden bewerkstelligd.Een belangrijk deel van de administratievelastendruk komt uit Europa.
Tijdens een algemeen overleg van 16 april heeft het CDA, met steun van de
VVD, gepleit voor een Europese ACTAL. De minister antwoordde dat de Europese
Commissie met een plan bezig was voor vermindering van de administratievelastendruk.
Wat is de stand van zaken hieromtrent binnen Europa? Het is goed als deze
minister in Europa pleit, in aanvulling op de Europese plannen, voor een Europese
Zalmnorm voor de administratievelastendruk. Wat mij betreft mag dit il Duro-2
worden genoemd. Er komt dan ongetwijfeld onmiddellijk steun van Italië.
Ik vind het belangrijk dat de Nederlandse aanpak een Europese component krijgt.
Ik nodig de minister uit, zich daarvoor sterk te maken.Ook bij de lagere overheden is sprake van omvangrijke lastendruk. Wil
de minister terzake contact opnemen met de VNG en het IPO om te bezien of
een bestuursakkoord of een convenant kan worden gesloten, zodat lagere overheden
zich bij dit project kunnen aansluiten? Alle spelers zijn dan bijeen en dan
is de slaagkans het grootst.Het kabinet wil 205 mln op externen bezuinigen. Ik ben gefascineerd door
dat bedrag; ik vind die 5 erg vermakelijk, maar er zal ongetwijfeld goed over
zijn nagedacht. Wij zijn het hiermee eens. Hoe wil de minister dit beleid
volgen? Ik heb de begroting bekeken, maar het is erg lastig om een post externen
te vinden. Deze post zit verscholen in bijvoorbeeld reorganisatiekosten en
projectkosten. Heeft de minister van Financiën hier goed zicht op en
hoe pakt hij dit aan? Ik wil voorkomen dat de kaasschaafmethode wordt toegepast
omdat dit ten koste kan gaan van overheidsproductie. Ik wil kunnen beoordelen
of deze post niet ergens anders wordt versleuteld. Ik vraag ook aandacht voor de aanpak van de malafide infrastructuur rondom
illegalen. Ik denk hierbij aan huisjesmelkers en malafide werkgevers. Dit
is in belangrijke mate een vorm van moderne uitbuiting en slavernij, puur
gericht op geldgewin. Hier was misschien tijdens andere arbeidsmarktomstandigheden
nog enig begrip voor, maar vandaag de dag absoluut niet meer. Ik zie graag
dat het kabinet rake klappen gaat uitdelen. Ik heb op dit punt goede ervaring
met de FIOD die zeer effectief te werk gaat. Ik nodig de minister uit om zijn
aanpak uit de doeken te doen. Verder hoor ik graag dat dit urgentie heeft,
niet alleen om de taakstelling te halen, maar gewoon om aan deze maatschappelijk
zeer ongewenste situatie zo spoedig en effectief mogelijk een eind te maken.
De VVD-fractie vindt dat dit stevig en hard mag worden aangepakt.Ik sluit mij graag aan bij wat mijn CDA-collega heeft gezegd over de topinkomens.
Ik ben het zeer eens met wat hij hierover zei. Wij wachten, vrij naar Thorbecke,
op de daden van het kabinet. Dat geeft mij de tijd om nog iets te zeggen over
de rechterlijke macht.De heer Crone (PvdA):Waarom sluit u zich niet aan bij de heer Douma die als eerste spreker
dit punt naar voren bracht? Misschien komt u nog toe het VBTB-debat. U hebt
daar nog geen woord over gezegd. Zelfs de afkorting hebt u nog niet genoemd.De heer De Grave (VVD):Ik kom hierover te spreken aan het eind van mijn betoog. Misschien mag
ik zelf over de indeling van mijn spreektijd gaan.De heer Crone (PvdA):Mag ik zelfs niet meer vragen waarom u zich niet wilt verantwoorden over
wat u hebt gezegd?De heer De Grave (VVD):Ik zeg toch dat ik dit aan het eind van mijn betoog doe.De heer Crone (PvdA):Dan kunt u dat toch zeggen? Dan zegt u toch niet dat ik dit niet mag vragen?De heer De Grave (VVD):Ik antwoord dat ik over de indeling van mijn betoog ga. U verwijt mij
onmiddellijk dat ik de afkorting VBTB nog niet eens genoemd heb.De heer Crone (PvdA):Ik verwijt u niets, ik vraag of u daar nog aan toekomt.De voorzitter:Ik stel voor dat de heer De Grave snel zijn betoog vervolgt zodat hij
nog aan de VBTB toekomt.De heer De Grave (VVD):Natuurlijk. Ik ben misschien wat te gevoelig, maar als iemand tegen mij
zegt dat ik de afkorting VBTB nog geen een keer heb gebruikt, dan klinkt mij
dat als een licht verwijt in de oren. Maar ik begrijp van de heer Crone dat
ik dit niet als een verwijt moet beschouwen.De heer Crone (PvdA):Met excuses, maar de omgangsvormen zijn hier, sinds u weg was, bikkelhard
geworden!De heer De Grave (VVD):Ik heb hier begrip voor, dat is misschien wel zo. U draagt uw verleden
vanuit de vakbond natuurlijk ook met u mee.Ik kwam bij de rechterlijke macht en ik wil mij op dat punt bij uw woorden,
mijnheer Crone, aansluiten. Het kabinet heeft een duidelijke toezegging gedaan.
Ik wijs op de woorden van de minister-president, bladzijde 4389 van de Handelingen.
Mijn fractievoorzitter Van Aartsen heeft hierover uitvoerig gesproken. Het
debat eindigde met de woorden dat wij voor de Voorjaarsnota hierover een brief
zouden ontvangen, zodat bij de behandeling daarvan verder kan worden gesproken.
Die brief had er dus moeten zijn, maar dat is niet het geval. Dat kan dus
niet. Het mag dan een toezegging aan de heer Bos zijn geweest, maar het is
een toezegging aan de Kamer en dus ook aan mij.De heer Van Aartsen heeft ook gewezen op essentiële onderdelen van
het plan van aanpak, zoals veiligheid rondom de keten politie en rechterlijke
macht. Wij horen dat daar problemen zijn. De minister-president zei dat het
allemaal in orde is. Ik ga daar dan ook van uit en dat eventuele problemen
opgelost worden. Ik hoor graag van deze minister dat er op dat punt geen problemen
te verwachten zijn.Wat zijn de feiten over de korting op cultuur? Volgens mijn berekening
vindt een korting van 30 mln plaats op de begroting voor cultuur. Enige weken
geleden zag ik een ingenieuze berekening van de heer Van de Camp van de CDA-fractie
die op 2 mln uitkwam. Ik ken de heer Van de Camp als een ervaren en bekwaam
Kamerlid. Hij is zelfs secretaris van de CDA-fractie. Zo'n berekening kan
ik niet negeren. Hoe zit dit precies?De term "overschrijding" in de zorg is wat mij betreft een puur financiële
term. Er wordt 2,6 mld meer aan zorg uitgegeven dan bij de Miljoenennota 2002
was geraamd. Ik vraag de minister of dit bedrag, als je het toetst aan de
VBTB, volledig besteed is aan extra zorg. Ik doel op wachtlijsten, productie
en kwaliteit. Ik wil weten of dit bedrag goed is besteed. Wij zullen nog discussies
voeren over de vraag hoe de problemen moeten worden opgelost. Je kunt niet
altijd Gods water over Gods akker laten lopen. Ik vind het dus voor dit debat
zeer belangrijk om te weten in hoeverre het kabinet het gevoel heeft dat die
extra enorme bedragen die voor de zorg worden uitgegeven, kwaliteit en zorg
opleveren en in welke mate dit niet het geval is.De heer Vendrik (GroenLinks):Stel dat het antwoord is: ja, de financiële term "overschrijding"
bij de zorg is geheel besteed aan extra productie, dus minder wachtlijsten.
Wat is dan de conclusie van de VVD?De heer De Grave (VVD):Dat het geld goed besteed is.De heer Vendrik (GroenLinks):Maar dit kabinet doet pogingen om via een aantal zeer ongelukkige instrumenten
die "overschrijding" terug te halen, wat het tegenovergestelde effect heeft:
minder productie, meer wachtlijsten.De heer De Grave (VVD):Dit kabinet neemt maatregelen zodat de zorg optimaal blijft en binnen
verantwoorde financiële kaders plaatsvindt. U ziet dat toch ook? De zorg
kan toch niet oneindig blijven groeien? Er moeten afwegingen worden gemaakt
met andere belangen in deze samenleving. Zorg hoeft toch niet buiten elke
afweging worden gehouden? Dat vindt u toch ook?De heer Vendrik (GroenLinks):Wat ik vind, zal ik straks vertellen. Ik spreek u aan op een tamelijk
sociale uitspraak voor een liberaal. U verwacht dat er sprake is van extra
productie. U vindt dat goed en dat doet me deugd, maar nu even de consequenties.
Gaat u voor het terugdringen van de wachtlijsten of, als het wat moeilijker
gaat, ineens niet meer? Moet, als het moeilijk gaat, de zorg ook haar eigen
broek ophouden en eventuele overschrijdingen zelf terug betalen? Het gevolg
hiervan is dat de komende jaren de wachtlijsten terugkeren.De heer De Grave (VVD):Waarom moet het naar de mening van de heer Vendrik altijd zwart of wit
zijn? Hier zitten toch marges tussen? Kijk eens naar de bedragen voor de gezondheidszorg:
bijvoorbeeld 4,7 mld meer tot 2007. Er kan met dit enorme bedrag veel worden
gedaan. Er moet grondig gediscussieerd worden over de vraag of al die miljarden
voor de zorg doelmatig worden besteed. U en ik zullen het erover eens zijn
dat op dat punt nog slagen gemaakt kunnen worden. Verder moet een marge bepaald
worden waarin een zorgvraag – die theoretisch oneindig kan groeien –
in balans moet worden gebracht met andere belangen rond bijvoorbeeld onderwijs,
milieu, inkomen, vergrijzing en de AOW. U kunt echter, kijkend naar de extra
bedragen die in het Hoofdlijnenakkoord zijn opgenomen, niet zeggen dat een
onverantwoorde keuze wordt gemaakt. Er gaat toch heel veel extra geld naar
de zorg?De voorzitter:Ik stel voor dat u uw betoog voortzet en tot een afronding komt.De heer De Grave (VVD):Ik wil nog twee punten bespreken. Met betrekking tot de VBTB heb ik weinig
aanvullende opmerkingen te maken, buiten hetgeen al tijdens de overleggen
hierover is gezegd. Ik wil de minister nog een vraag stellen. Ik heb het gevoel
dat er tussen de Algemene Rekenkamer en het ministerie van Financiën
nuanceverschillen bestaan. Financiën is op bepaalde punten positiever
over de prestaties van de departementen dan de Algemene Rekenkamer. Is de
minister dat met mij eens? Kan het liggen aan het feit dat er onvoldoende
duidelijkheid is over de precieze criteria voor de verschillende oordelen?
Als dit het geval is, stel ik het op prijs als de minister hierover met de
Algemene Rekenkamer wil spreken. Voor de controletaak van de Kamer is het
belangrijk om te weten welke criteria worden gehanteerd.Ik wil nog iets opmerken over het PvdA-alternatief. Ik doe dit niet om
weer een discussie met de heer Crone te voeren, maar er staat in dit alternatief
een aantal dingen over de formatie. Deze zaken zijn wat de inzet betreft hoger
dan in het Hoofdlijnenakkoord is afgesproken. Dat zijn wat mij betreft potentiële
interessante posten. Misschien hebben wij er niet goed naar gekeken en is
er meer mogelijk. De heer Crone heeft al aangegeven dat de situatie een stuk
somberder is. Ik wil weten of er nog mogelijkheden zijn.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Het geschil tussen de ministeries en de Algemene Rekenkamer is al een
oud zeer. Hoe denkt de heer De Grave dat dit moet worden opgelost? Moeten
er striktere afspraken worden gemaakt? Moeten er nadere invullingen komen
wat er gaat gebeuren?De heer De Grave (VVD):Mijn suggestie is dat de minister van Financiën met de Rekenkamer
spreekt over de vraag of men het eens is over de beoordelingscriteria. Zo
ja, dan moet men verder spreken over de vraag of de Rekenkamer op een aantal
punten tot strengere oordelen komt dan de minister van Financiën. Dan
hebben wij een level playing field op dat punt. Als er daarover duidelijkheid
is, is het voor de Kamer makkelijker om erover te oordelen.In mijn analyse komt de PvdA op drie punten tot forsere bezuinigingen
dan het Hoofdlijnenakkoord. Mijn interesse is daardoor gewekt, omdat het niet
uitgesloten is dat het slechter gaat. De PvdA meent dat op het Gemeentefonds
en het Provinciefonds 1,62 mld kan worden bezuinigd. Dat is aanzienlijk meer
dan in het Hoofdlijnenakkoord. Misschien kan de heer Crone er nog iets over
zeggen. Het lijkt mij voor het kopje koffie van Wouter Bos in de Haagse Schilderswijk
van belang. Ik heb uitgerekend dat 1,62 mld voor de gemeente Den Haag 60 mln
minder in het Gemeentefonds betekent.In het Hoofdlijnenakkoord is men met veel pijn en moeite gekomen tot 120
mln aan efficiencymaatregelen in de sfeer van veiligheid, maar de PvdA is
van mening dat het 270 mln kan zijn. Ook daarover hoor ik graag iets meer.Ik ben het meest geïnteresseerd in de subsidietaakstelling van de
PvdA van 350 mln. Dat is heel veel. Ook hierover hoor ik graag meer specificaties.Ik spreek de hoop uit dat de PvdA met Prinsjesdag met een tegenbegroting
zal komen. Ik neem aan dat dit zal gebeuren, want het is echt verhelderend
voor het debat.Mijn allerlaatste woorden richt ik tot de minister van Financiën.
Ik ben zeer blij dat in deze financieel toch slechte tijden een man aan het
roer van Financiën staat die het klappen van de zweep kent. Wij hebben
veel verwachtingen van hem, niet alleen dat de broodnodige financiële
spelregels handhaaft, maar ook dat hij al zijn creativiteit zal gebruiken
om de belangrijke maatschappelijke doelstellingen van het Hoofdlijnenakkoord
zoveel mogelijk overeind te houden.De heer Crone (PvdA):Ik werd uitgedaagd, maar ik zal slechts heel kort antwoorden. U mag al
onze voorstellen overnemen, maar niet selectief. Zullen wij dan ook de andere
voorstellen uit ons alternatief overnemen? Dan zult u zien dat wij iets meer
in de bureaucratie snijden. Er is in het Hoofdlijnenakkoord nog steeds sprake
van een groei in de bureaucratie in het Gemeentefonds en Provinciefonds. Bij
ons wordt het ongeveer stabiel. Die mensen hoeven er niet eens uit, maar het
blijft ongeveer stabiel. Dat is helemaal geen dramatische bezuiniging en in
ruil daarvoor komen er mensen terug in de zorg, het onderwijs en de veiligheid.
Bij ons zal het aantal arbeidsplaatsen in de collectieve sector met zo'n 120.000
stijgen en bij u slechts 80.000. Wij hebben 40.000 mensen meer in de collectieve
sector. Daar zal Den Haag heel blij mee zijn, want dat wordt door u gekort
met vele miljoenen meer dan u net noemde voor de bijstandswet, de Melkertbanen,
het onderwijs, het taalonderwijs en noem het allemaal maar op. Per saldo bezuinigt
u veel meer. Wij hevelen het over en het blijft bij de gemeenten.De heer De Grave (VVD):Ik vind het een beetje jammer dat de heer Crone zo reageert, want dat
hoeft wat mij betreft voorlopig helemaal niet. Ik heb dat ook helemaal niet
willen ontkennen. Er zitten heel andere afwegingen in het Hoofdlijnenakkoord.
Ik was oprecht geïnteresseerd in deze drie posten, omdat ik ze in mindere
mate tegenkom. De eerste vraag is of het kan en of het verantwoord is. Zo
ja, dan wil ik graag nader met de heer Crone spreken over de beste besteding
van de middelen. Wij weten allemaal dat er stevige problemen zijn, dat de
situatie misschien slechter wordt en dat er nog allerlei maatschappelijke
noden zijn. Als u mij ervan kunt overtuigen dat deze posten, die hoger zijn
dan in het Hoofdlijnenakkoord, verantwoord zijn, is het goed om te kijken
of er mogelijkheden zijn. Dan kunnen wij daarna nog eens debatteren over de
vraag wat wij met dat geld doen.De heer Crone (PvdA):Dat klinkt al een stuk redelijker. U bent dus bereid om niet alleen naar
onze bezuinigingen te kijken, maar ook naar onze intensiveringen.De heer De Grave (VVD):Zeker.De heer Crone (PvdA):Dat doen wij dan allebei, want u mag hier niet eenzijdig zeggen dat wij
de gemeente Den Haag armer maken, terwijl wij juist extra geld uittrekken
voor Melkertbanen, arbeidsmarktbeleid en wat dies meer zij. Per saldo zou
in ons beleid de gemeente erop vooruitgaan. Daarom zouden er bij ons uiteindelijk
40.000 mensen meer in de collectieve sector werken dan nu, niet in de bureaucratie,
maar in het beleid.De heer De Grave (VVD):Ik heb het voorbeeld van de 60 mln gegeven om een orde van grootte aan
te duiden. Het is heel fors voor de gemeente Den Haag. De korting op het Gemeentefonds
en het Provinciefonds is inderdaad veel forser dan in het Hoofdlijnenakkoord.
De uitnodiging heeft te maken met de eventuele alternatieve begroting rond
Prinsjesdag. Als de PvdA mogelijkheden ziet om op een aantal posten additioneel
te bezuinigen, dan ben ik zeer geïnteresseerd en vanzelfsprekend ook
bereid om te spreken over de besteding van die extra bezuinigingsmogelijkheden.De heer Crone (PvdA):Wij zullen samen amendementjes maken voor de Miljoenennota.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Pim Fortuyn veegde in zijn boek "De puinhopen van Paars" de
vloer aan met het beleid van acht jaar Paars. De Algemene Rekenkamer ging
er nog eens dunnetjes overheen. Als je het rapport van de Algemene Rekenkamer
leest, kun je je als leek niet aan de indruk onttrekken dat zij van de regering
gehakt heeft gemaakt, ook al is het jaarverslag goedgekeurd. Woensdag gehaktdag,
verantwoordingsdag; hoe goed heeft de overheid het afgelopen jaar gepresteerd?
De Algemene Rekenkamer spreekt van onvolkomenheden betreffende het contractbeheer,
onvolkomenheden betreffende de bedrijfsvoering van het "clean development
mechanism". Eenderde van de agentschappen vertoont fouten en onzekerheden
in de rechtmatigheid en/of deugdelijke weergave in de verantwoording. Er zijn
ernstige onvolkomenheden in het subsidiebeheer bij VWS. De implementatie van
de veiligheidsplannen stagneert bij veel ministeries en bij het Korps landelijke
politiediensten is het een financiële chaos. Bij ministeries is ook sprake
van achteruitgang in de bedrijfsvoering en met name in het financieel beheer.
Met name dit laatste zou de minister van Financiën moeten uitnodigen
om bij zijn collega-ministers met een financiële strafexpeditie te komen.
De vorige minister van Financiën deed er wat laconiek over. Ik ben benieuwd
hoe minister Zalm hier tegenaan kijkt.Als je de lijst van onvolkomenheden zo ziet, zou je denken dat de overheid
van fouten aan elkaar hangt. Maar de Rekenkamer geeft wel weer haar goedkeuring.
Dat is aan de burger niet meer uit te leggen. "Ernstige onvolkomenheden in
het subsidiebeheer bij VWS" zegt de burger ook weinig. Het is weer een typisch
Haagse zin. Een halfjaar op een operatie moeten wachten; dat zegt de burger
wat. Of een oplossingspercentage van 15 bij de politie, wat natuurlijk onder
de maat is; dat zegt de burger ook wat. Het zegt eigenlijk zoveel dat het
goed mis is in ons land, niet alleen in de veiligheid of de volksgezondheid,
maar ook in het onderwijs en de overheidsbureaucratie. Er was al grote irritatie
bij diverse partijen over de enorme vaagheid van het Hoofdlijnenakkoord, ook
bij de fractie van de Lijst Pim Fortuyn. De tekst van de regeringsverklaring
was helemaal een hoogtepunt of dieptepunt van nietszeggendheid. Vraag maar
aan een willekeurige burger in ons land of hij ook maar een zin van die indrukwekkende
speech van de premier kan herhalen. Ik vrees dat die burger niet te vinden
is. Dit is weer zo'n voorbeeld van de enorme communicatiekloof tussen de politiek
en de burger.Wat wil die burger dan en hoe verklein je die enorme kloof: door je als
betrouwbare overheid te gedragen, door te zeggen wat je wilt en te doen wat
je zegt, door het kwartje van Kok terug te geven, door niet aan de hypotheekrenteaftrek
te morrelen en door niet ongeloofwaardig te zijn. De burger heeft recht op
een betrouwbare overheid die nakomt wat zij belooft en die doet wat zij moet
doen. Wat zij moet doen, is bekend, maar wat wil de regering aan het volk
beloven? Met hoeveel wil de regering het oplossingspercentage van 15 bij de
politie verhogen? Hoeveel aangiften mogen er in 2004 maximaal onbehandeld
blijven? Met hoeveel maanden moeten de wachtlijsten in de zorg worden verkort?
Hoeveel klassen mogen er in 2004 maximaal naar huis worden gestuurd? Hoe gaan
wij met de administratieve lasten om? Hoe hoog mogen die eind 2004 maximaal
zijn? Hoeveel beleidsambtenaren moeten er in 2004 afvloeien? De minister van
Onderwijs weet bijvoorbeeld niet eens hoeveel beleidsambtenaren er bij haar
op het departement rondlopen.De doelstellingen die uit deze vragen moeten komen, zijn heel concreet
en iedere burger moet het kunnen begrijpen. De Algemene Rekenkamer zei het
al in het rapport "Tussen beleid en uitvoering, lessen uit recent onderzoek
van de Algemene Rekenkamer": er is te veel beleid en te weinig aandacht voor
de uitvoering en de resultaten. Daarover hebben wij al een discussie gehad
met de minister van Financiën. Wij hebben de minister ook al aangegeven
dat wij pas echt een gesprek met hem kunnen voeren, als wij de concrete voorstellen
op Prinsjesdag tegemoet kunnen zien. Wellicht is de minister bekend met het
Rotterdamse model. De gemeente Rotterdam heeft dat concrete model recentelijk
ingevoerd. Het is meetbaar en afrekenbaar. Wellicht is het
een suggestie voor de minister van Financiën om te bekijken of het als
voorbeeld kan dienen voor de aanpak van de rijksbegroting.Wij willen verder niet omzien in kritiek. Wij hebben dat nu gesignaleerd.
Wij willen in kritisch-positieve zin met de regering meedenken en de discussie
aangaan. Wij hebben alle vertrouwen in minister Zalm en willen hem een aantal
suggesties aan de hand doen. Onzes inziens zou er nieuw begrotingsbeleid moeten
worden toegepast. Dat heb ik recentelijk gezegd in het AO Financiën.
Je moet uitgaan van normale parameters voor de inkomstenkant en zonder groei
moet je ervoor zorgen dat de uitgaven worden teruggedrongen en dat er structureel
met Prinsjesdag een pakket van maatregelen wordt aangedragen waarin de regering
aangeeft hoe zij dat ziet. Wij hebben al aangegeven dat je moet streven naar
minder ambtenaren, dus minder overheid en meer bedrijfsleven. Ik begrijp ook
wel dat dit niet binnen een of twee jaar kan, maar de regering zou kunnen
beginnen met een totale personeelsstop. Wellicht zal zo'n personeelsstop moeten
worden doorgevoerd bij het Rijk, de provincies en de gemeenten, zodat er meer
zicht op komt dat op basis van efficiency met minder ambtenaren meer en harder
wordt gewerkt. Wij zullen ook een tandje hoger moeten werken.Wij vragen de minister of het niet zinvol is om met een pakket stimulerende
maatregelen te komen. De werkloosheid neemt schrikbarend toe. Wij zien iedere
maand dat het steeds slechter wordt. Ook de komende zomermaanden zal dat blijken.
Wellicht is het goed om met stimulerende maatregelen te komen. Ik verneem
graag van minister Zalm of het niet zinvol is om desnoods met tijdelijke maatregelen
te komen gedurende een bepaalde periode. Wij hebben vorig jaar het Belastingplan
vastgesteld, maar het is denkbaar dat de aftrek in de onderhoudssfeer weer
mogelijk wordt gemaakt, ook al is het voor een bepaalde periode. De vraag
is of die multiplier een plus oplevert. Zo ja, dan is dat een goede zaak en
kunnen wij daarmee de bouw veel meer stimuleren.De heer Bakker (D66):Dit is boeiend. Ik hoorde de heer Van As een lange tirade houden tegen
de overheid: minder overheid, minder ambtenaren enzovoorts. Maar nu bepleit
hij stimulerend beleid. Dat betekent volgens mij meer overheid.De heer Van As (LPF):Neen, dat bedoel ik niet. Het lijkt mij zinvol dat de regering met Prinsjesdag
met een pakket maatregelen komt, bijvoorbeeld fiscale maatregelen waarmee
onderhoud aan gebouwen weer aftrekbaar wordt ter stimulering van de werkgelegenheid.De heer Bakker (D66):Dan is natuurlijk wel de vraag hoe u dat ziet in het totaal. Wij hebben
toch een probleem met belastinginkomsten, tekorten en noem maar op.De heer Van As (LPF):Voor monumenten wordt de aftrek van onderhoud wel toegestaan. Dat levert
een multiplier op die leidt tot een plus. Het is zinvol dat de regering, met
name de minister van Economische Zaken, in overleg met minister Zalm bekijkt
welke stimulerende maatregelen door het kabinet kunnen worden voorgesteld
om de werkgelegenheid aan te jagen. Je zult wat moeten doen. Op dit moment
is het huidige akkoord in hoofdlijnen de trap op de noodrem. Wij zullen structureel
moeten ombuigen en met nieuwe maatregelen moeten komen.De heer Bakker (D66):Ik kan mij er wel iets bij voorstellen, maar u laat het tekort daarvoor
oplopen en zegt: dat verdienen wij later wel terug.De heer Van As (LPF):Dat hoeft niet. Als het aftrekbaar maken van de onderhoudskosten in de
sfeer van de belastingen – ik denk aan de loonbelasting en de btw –
tot een plus leidt, dan is dat geen toename van het tekort. Dat wil ik graag
van de minister weten.Het zou goed zijn als wij het ziekteverzuim kunnen terugdringen, niet
alleen bij de overheid, maar ook in het bedrijfsleven. Dat leidt zeker ook
tot een besparing en tot een plus.Over de administratievelastendruk is het nodige gezegd, ook binnen Europees
verband. Wij zijn het helemaal eens met de suggestie van de heer De Grave
en wachten de beantwoording af.Het zou goed zijn als er voor de werknemers duidelijkheid komt over de
auto van de zaak. Ik heb recentelijk iets gelezen over de visie van de minister
hierop, maar ik heb begrepen dat een en ander nog niet helemaal is uitgekristalliseerd.
Wij zien met belangstelling de voorstellen van de minister hierover tegemoet.Ik heb begrepen dat er nog problemen zijn met het beroepsgoederenvervoer.
Daarover heeft ons recentelijk een brief bereikt in verband met de problematiek
die in Duitsland en andere landen is gerezen met de toeslag. Hoe kijkt de
minister hier tegenaan? Welke maatregelen zullen wij nemen voor het beroepsgoederenvervoer
in Nederland?De heer De Nerée tot Babberich heeft al het nodige gezegd over
de topinkomens. Als de regering overweegt een totale loonstop af te kondigen,
dan geldt die vanzelfsprekend ook voor de topinkomens. Wij kunnen ons hier
volledig in vinden.Wat de maatregelen in het akkoord in hoofdlijnen betreft, wil ik er toch
op wijzen dat er een bedrag kan hangen aan meer politie, maar dat er ook moet
worden gelet op de organisatie. Het betekent niet dat er morgen meer politiescholen,
meer docenten, meer gebouwen en meer leslokalen zijn. Wij kunnen het geld
ervoor wel oormerken, maar het kan niet worden uitgegeven als de organisatie
er niet is. Dat wil ik natuurlijk ook niet.Per saldo hebben wij een aantal zaken aangereikt. Ik ben benieuwd hoe
de minister aankijkt tegen de efficiencymaatregelen binnen de overheid. Waarom
komt er niet een financiële administratie voor alle departementen? Wij
hebben een voorstel gedaan voor een centrale subsidiedienst. Ik ga er nu niet
verder op in, want de minister weet wat ik hiermee bedoel. Ik hoor graag zijn
visie hierop.De heer Bakker (D66):Voorzitter. De Voorjaarsnota van nog maar een maand geleden laat al een
verontrustend beeld zien van de ontwikkeling van de rijksbegroting en vooral
van de onderliggende economische ontwikkeling: teruglopende groei, scherp
oplopende werkloosheid en als gevolg daarvan tegenvallende belastinginkomsten
en hogere uitgaven met daarbij gevoegd de fikse overschrijdingen in de gezondheidszorg
en het uitstel van de maatregelen van het vorige kabinet, bedoeld
om te besparen. Wij weten natuurlijk allemaal wat de reden daarvan was. Het
gevolg is een financieringstekort van 1,6% BBP in 2003 in plaats van 0,5%
BBP zoals bij de Miljoenennota werd verwacht. Tegen die achtergrond heeft
het kabinet in de Voorjaarsnota moeten besluiten tot een noodgreep met maatregelen
die veel weg hebben van de welbekende kaasschaaf en in beginsel niet de voorkeur
verdienen. Ze worden vaak ook wel "sluipmoordenaars" genoemd, omdat ze sluipenderwijs
de financieringsbasis van de zorg, het onderwijs, de veiligheid en ook andere
sectoren aantasten en uithollen. Toch kon dat niet anders. Door de langdurige
kabinetsformatie, het gegeven dat de Voorjaarsnota nu eenmaal voor 1 juni
moest worden ingeleverd en het dramatisch verslechterende beeld was het nodig
die keuze te maken, ook omdat het onmogelijk was om in die Voorjaarsnota al
werkelijke beleidskeuzen te maken. De zaak op zijn beloop laten kon al helemaal
niet.De heer Vendrik (GroenLinks):Moet ik uit de woorden van de heer Bakker opmaken dat dit kabinet met
instemming van D66 sluipmoordenaars het onderwijs binnenstuurt?De heer Bakker (D66):Dat is een heel goede vraag. U weet dat er in het verleden vele malen
met sluipmoordenaars is gewerkt. Toen de Voorjaarsnota op stapel stond, liepen
de onderhandelingen over het Hoofdlijnenakkoord nog. Het was de facto onmogelijk
om te komen tot andere ingrepen dan die welke nu zijn voorgesteld, waaronder
een prijsbijstelling, om de zaak weer sluitend te krijgen. Wij hebben dat
toen uiteindelijk willen afwegen in het kader van het "boedelprobleem" van
het vorige kabinet tegen het voornemen van dat vorige kabinet om te investeren
in het onderwijs en tegelijkertijd een aantal sluipmoordenaars toe te passen.
Dat saldo bleef positief. Vervolgens hebben wij gezegd dat wij ons richten
op de begroting die dit kabinet in 2004 zal inleveren. Kortom, het antwoord
is ja, maar dit is de achtergrond.De heer Vendrik (GroenLinks):Maar geldt dan voor D66 ook: dit is eens maar nooit weer?De heer Bakker (D66):Ja, mijn volgende zin is dan ook dat de fractie die aanpak steunt met
dien verstande dat soortgelijke maatregelen, met name dat soort niet uitgedeelde
prijsbijstellingen, dat soort sluipmoordenaars, in de toekomst achterwege
moeten blijven en vervangen moeten zijn door daadwerkelijk beleid. Liever
maken wij soms heel moeilijke keuzes dan dat wij dit soort maatregelen nemen
die sluipenderwijs en zonder dat wij er echte pijn van hebben de zaak in de
scholen, de ziekenhuizen enzovoort uitholt.De heer Vendrik (GroenLinks):D66 heeft goede sier gemaakt met wat extra geld voor onderwijs. 700 mln
was dat beroemde bedrag, maar er is nu alweer 200 mln van af. Zegt de heer
Bakker: aan sluipmoordenaars in het onderwijs doen wij niet mee, dus dit was
eens maar nooit weer; echt stevig bezuinigen op onderwijs kan nog wel als
de noodzaak daartoe strekt?De heer Bakker (D66):Het antwoord is "nee". In de uitvoering van de begroting 2003 –
dat heb ik uitdrukkelijk willen beschouwen als een erfenis van het kabinet
onder druk van de afnemende economische groei, de afnemende belastingopbrengsten
enzovoort – was het naar mijn gevoel onvermijdelijk. Andere ingrepen
bovenop de eerdere ingrepen zouden nog slechter hebben uitgepakt. Iedereen
weet dat dit soort sluipmoordenaars niet moet worden toegepast, dat het buitengewoon
slecht is voor de sectoren die eronder lijden en dat wij ervan af willen.
Daarover wil ik geen enkel misverstand laten bestaan.De heer Crone (PvdA):Maar er is dit jaar wel een sluipmoordenaar. Waar ga je nu meer dood van:
van een sluipmoordenaar of van iemand die het gewoon in een keer doet? Dat
maakt toch niets uit? U bent 200 mln van de 700 mln kwijt. De onderwijssalarissen
blijven 1,25% achter, in vier jaar tijd 5%. Leraren gaan ook een paar 100
mln inleveren, dus van die 700 mln blijft weinig over.De heer Bakker (D66):Wij moeten twee dingen onderscheiden. U wees zo-even al op de salarisontwikkeling
in het onderwijs. Het zou onterecht zijn om tegenover welke sector dan ook
te suggereren dat er in de komende jaren ruimte is voor loonstijging. Wat
dat betreft loopt iedereen in de collectieve sector mee in de aanpak die door
het kabinet is voorgesteld. Dat gold trouwens ook in uw plannen, maar daarover
is het debat al geweest. Dat ga ik trouwens graag met u aan, maar er is de
komende jaren geen uitzonderingspositie in het onderwijs of in de zorg. Iedereen
loopt daarin mee.De heer Crone (PvdA):Dus u accepteert dat de onderwijssalarissen een paar 100 mln gaan achterlopen
op de marktsector?De heer Bakker (D66):Nee.De heer Crone (PvdA):Dat is geen investeren in kenniseconomie, maar dat is mensen wegjagen.De heer Bakker (D66):U weet heel goed wat de benadering is van de salarisontwikkeling in de
collectieve sector. De benadering is dat de markt te hoog zit.De heer Crone (PvdA):Ja!De heer Bakker (D66):U kunt er wel om lachen, maar dat vind ik uw grote probleem. U doet net
alsof er niets aan de hand is. U steunt dus degenen die net doen alsof de
werkloosheid niet met 14.000 per maand oploopt. U steunt dus degenen die zeggen:
laten wij maar een beetje teruggaan naar de jaren tachtig, waarin wij een
arbeidsparticipatie van 60% en een tekort van 10% hadden. Ondertussen doet
u voorstellen voor een regeerakkoord waarin u weliswaar 400 mln investeert
in het onderwijs, maar 500 mln bezuinigt op het hoger onderwijs. Dan komt
u mij als pot de ketel verwijten dat wij ingrijpen in het onderwijs. Het tegendeel
is het geval.De heer Crone (PvdA):Ik citeer alleen de getallen uit de doorrekening van het Hoofdlijnenakkoord:
5% salarisachterstand in het onderwijs. Ik ben zelf begonnen met de noodzaak
van loonmatiging. Maar u moet nu eerlijk zeggen dat u de Koppelingswet intrekt.
Dan heeft u gelijk. Doet u dat niet, dan zal die achterstand er zijn.De heer Bakker (D66):Dat is precies zoals de PvdA al met het CDA was overeengekomen, want daarin
stonden precies dezelfde bedragen die dit kabinet heeft ingeboekt.
U kunt wel zeggen van niet, maar u deed precies hetzelfde beroep op de marktsector
om die matiging door te voeren.Ik heb er alle vertrouwen in dat het kabinet de beleidsvoorstellen doet
en afziet van verdere sluipmoordenaars. Wij wachten de plannen op Prinsjesdag
af inclusief de invulling van de intensiveringen en de invulling van het Hoofdlijnenakkoord
in de zin van concrete doelstellingen in VBTB-termen. Mijn collega Giskes
heeft er gisteren ook al een debat over gevoerd. De discussie ging over de
vraag hoe je accountants kunt laten informeren of de beleidsinformatie daadwerkelijk
betrouwbaar is. Ik noem in dit verband het amendement-Van Walsem. Dat zegt
de minister alles, maar ik zie af van een uitvoerige uitleg. D66 vindt het
belangrijk dat in die geest wordt gehandeld. Natuurlijk kunnen accountants
niet overal verstand van hebben, maar het is mogelijk om te toetsen of de
vermelde informatie zorgvuldig tot stand is gekomen en binnen redelijke grenzen
aannemelijk is. Graag zien wij uit naar de VBTB-aanpak op Prinsjesdag.Er wordt veel gezegd over de zorg en over de kaasschaaf, die ook in de
zorg wordt toegepast. De heer Crone sprak over de 90 mln in het onderwijs,
maar ik heb het ook over de 250 mln in de zorg. In 2002 en 2003 samen loopt
het volume van de uitgaven voor de zorg op met 16%. Dat betekent meer productie,
waarmee wij allemaal blij zijn. Ten opzichte van de eerdere ramingen, waarin
al forse investeringen waren verwerkt, is er dit jaar een overschrijding van
2,6 mld. Daarvan wordt het merendeel ofwel elders gecompenseerd dan wel via
premieverhoging weggewerkt en wordt er 300 mln bezuinigd binnen de gezondheidszorg.
Het wil er bij mij niet in dat er niet ook doelmatigheidswinst kan worden
geboekt. Tegen die achtergrond steunt mijn fractie deze benadering.De heer Crone (PvdA):Hoe denkt u dat het lukt om nu het jaar al zover heen is, 0,8% efficiency
te halen, wat voor de laatste maanden van het jaar neerkomt op 1,6 tot 2%?
U kunt mijn amendement nog medeondertekenen om deze sluipmoordenaar eruit
te halen.De heer Bakker (D66):De vraag is of u met een verantwoorde dekking komt dan wel of u het tekort
wilt laten oplopen. Dat wilt u; ik heb uw eerste termijn goed gehoord. U heeft
gezegd: als wij al die dingen doen, komt het tekort een tiende procentje hoger
uit. U zou aan mij kunnen vragen of een tiende procentje een probleem is.
Nee, een tiende procentje is geen probleem, maar ik hoor elke dag voorstellen:
een tiende procentje hier, een tiende procentje daar, een beetje premie zus
en een beetje premie zo. De optelsom is dramatisch.De heer Crone (PvdA):Misschien mag ik u uit de droom helpen. Dit amendement bevat een dekking
uit een gering hogere AWBZ-premie. Wij zeggen tegen de burgers: de AWBZ-premie
gaat iets omhoog om een efficiencykorting ongedaan te maken. Voor het tekort
is dat geen belasting. Ik wil overigens met u afspreken dat wij vandaag een
tiende procent omhoog doen en dan doen wij het een maand niet meer. U hoeft
niet bang te zijn dat ik het morgen weer doe. Wij doen het alleen vandaag.De heer Bakker (D66):Dat zegt de heer Crone elke dag. De AWBZ-premie was een paar jaar geleden
270 gulden per maand en is nu 270 euro per maand. Die zal over een paar jaar
500 euro per maand zijn. Als de heer Crone zijn zin krijgt en alle overschrijdingen
daarin weglopen, dan loopt het nog verder op. Dat zegt u ook tegen dezelfde
mensen voor wie u zegt op te komen. Dat is niet goed en het is bovendien slecht
voor de werkgelegenheid.De voorzitter:Ik heb aan het begin van het debat gezegd dat ik ernaar streef om tegen
half één de eerste termijn van de Kamer af te ronden. Dan moeten
wij terughoudend zijn met het plaatsen van interrupties. De antwoorden moeten
dan ook kort en bondig zijn.De heer Crone (PvdA):Ik moet reageren, want de heer Bakker verdraait mijn woorden. De AWBZ-premie
gaat omhoog, omdat er anders een wachtlijst is en mensen niet worden geholpen
in het ziekenhuis of waar dan ook. Daar gaat het om. Eerst zegt hij dat het
niet is gedekt en dat het financieringstekort niet mag worden vergroot. Als
ik zeg dat het wel gedekt is, zegt hij dat het ook niet goed is. Of hij is
een kerel en zegt dat het wegwerken van de wachtlijst geld kost of hij zegt
dat de wachtlijst blijft.De heer Bakker (D66):Een premieverhoging is niet dekken, maar gewoon afwentelen op hogere loonkosten
die weer leiden tot meer werkloosheid. Dat zou u niet moeten willen. Een tiende
procent is niet rampzalig, maar elke keer opnieuw zult u voorstellen doen
om echte keuzes te ontwijken.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bakker is dit debat begonnen onder de titel "de sluipmoordenaar".
Hebben wij van de afgelopen jaren in de gezondheidszorg niet geleerd dat dit
type maatregelen – de heer Bakker gaat daarachter staan: weer een paar
100 mln weg uit de zorg en volgend jaar gaat er weer wat gebeuren –
de bijl is aan de wortel van een goede gezondheidszorg? Het kabinet weigert
keer op keer te benoemen waar die zogenaamde doelmatigheidswinst, die zogenaamde
efficiency kan worden behaald. Het wordt niet aangegeven, het wordt niet gerealiseerd
en het wordt dus afgewenteld op de productie.De heer Bakker (D66):Ik ben het niet met de heer Vendrik eens. De zorg gaat, uitgaande van
dit jaar en vorig jaar tezamen, met 16% omhoog. De maatregel van het kabinet
haalt daar 0,8% van af. Dat is vervelend, maar ik kan er het drama niet van
inzien.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bakker begint dit debat onder de titel "de sluipmoordenaar". Dat
zal de minister van Financiën maar gezegd worden.De heer Bakker (D66):Ik heb gezegd dat wij die sluipmoordenaars niet moeten hebben. Het kabinet
stond nu echter voor de keuze de zaak voor zich uit te schuiven dan wel het
financieringstekort te laten lopen en alle overschrijdingen te accepteren
dan wel tot deze noodgreep te besluiten. Tegen de achtergrond van het gegeven
dat het land een jaar lang niet werkelijk is geregeerd, is deze noodgreep
onontkoombaar. Natuurlijk moeten er in de toekomst echte keuzes worden gemaakt, waartoe ik het kabinet heb opgeroepen en waarover wij vervolgens
veel in discussie zullen zijn. Maar wat mij betreft komen er geen sluipmoordenaars
meer.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik zal straks zeggen wat ik van de maatregel vind. Is de heer Bakker het
niet de heer Crone en mij eens dat in ieder geval de verzekering moet komen
dat dit geen inbreuk op het boter-bij-de-visprincipe mag betekenen in de loop
van dit jaar?De heer Bakker (D66):Dat is juist. De minister van Volksgezondheid heeft gisteren bevestigd:
als die extra productie er is conform het boter-bij-de-visprincipe, dan komt
dat extra geld erbij. Het grote probleem is dat wij in de zorg de plafonds
hebben losgelaten. Dat wilden wij allemaal en dat moest ook. De rechter heeft
het ook opgelegd. Wij willen naar meer productie, opdat die wachtlijsten kunnen
verdwijnen, maar wij hebben nog geen enkel nieuw beheersingsinstrument in
de zorg geïntroduceerd. Dat komt omdat de stelselherziening al jarenlang
vooruitgeschoven wordt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik was gisteren ook bij dat algemeen overleg. De teksten die de heer Bakker
uitsprak over de voorbeelden van de AWBZ-premie, kwamen gisteren letterlijk
uit de mond van de minister van VWS. De heer Bakker wil met mij de garantie
dat dat boter-bij-de-visprincipe de rest van dit jaar niet in gevaar komt
door deze afspraak over een efficiencykorting van 0,8%.De heer Bakker (D66):Zoals u het formuleert, is mijn antwoord ja.Gisteren hebben wij in de krant nieuwe cijfers kunnen lezen die de zaak
verder dramatiseren. De groei valt verder tegen. De werkloosheid loopt harder
op. Het tekort zal in 2004 uitkomen op het niveau van 2,6%. In de startfase
van dit kabinet dreigt dus meteen al de zogenaamde signaalwaarde van het Hoofdlijnenakkoord
te worden overschreden. Fluctuaties in het tekort hoeven op zichzelf niet
te leiden tot grote nervositeit, maar wel als de onderliggende structurele
ontwikkeling zo slecht is als zij nu lijkt te zijn. De concurrentiekracht
van de Nederlandse economie loopt nog steeds terug. In de loop van volgend
jaar zit een half miljoen mensen of meer thuis, afhankelijk van hoe de cijfers
worden berekend.Misschien is het een geluk bij een ongeluk, in die zin dat ook elders
in dit land de urgentie gaat doorwerken dat er echt iets moet gebeuren. De
heer Crone sprak al over de sociale partners. Ik zeg het ook richting de mensen
met topinkomens, zowel in de publieke sector als in het bedrijfsleven. Ik
vind het in deze situatie dus echt "game over", over en sluiten. Ik zeg het
helderder in de zin van een politieke wens. Ik kan mij herinneren dat een
werkgeversvoorzitter een aantal jaren geleden tegen de werknemers zei: nul
is nodig, nul is genoeg. Laat ik dat nou ook eens in die richting zeggen.De vraag of die prognose van 2,6% aanleiding is om ogenblikkelijk tot
verdergaande bezuinigingen te komen, is niet meteen te beantwoorden. Het is
van belang om van de minister te horen hoe hij tegen die cijfers aankijkt.
Welke marges zitten erin en hoe structureel is een en ander? Eerlijk gezegd
ben ik er niet zo optimistisch over. Tegenvallende groei en uitstel van economisch
herstel is niet zomaar ingelopen.Het meest maak ik mij echter zorgen over de werkloosheid, die echt als
een komeet omhoog gaat. Ik ga ervan uit dat het kabinet op Prinsjesdag aan
ons meldt hoe de nieuwe financiële tegenvallers tegemoet worden getreden,
hoe het het macro-economisch beleid, de structuur van onze economie en daarmee
de situatie op langere termijn zal verbeteren, en hoe op korte termijn de
werkgelegenheid kan worden vergroot en de werkloosheid kan worden bestreden.
Het kabinet moet proberen te voorkomen dat net als in de jaren tachtig opnieuw
hele categorieën mensen ver van de arbeidsmarkt verwijderd raken en dat
er een soort "lost generation" van nieuwkomers ontstaat die niet aan de slag
komt. Dat kunnen wij ons, alleen al in het perspectief van vergrijzing en
ontgroening op de arbeidsmarkt, niet permitteren. Daarvoor moet je wel nú
wat doen. Ik begrijp dat het kabinet aanstaande vrijdag al een brief over
de jeugdwerkloosheid wilt vaststellen. Ik verwacht daar veel van.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bakker benoemt zeer terecht de sterk oplopende werkloosheid. Wat
is voor D66 belangrijker: de oplopende werkloosheid of het oplopende financieringstekort?De heer Bakker (D66):U doet net alsof daar geen relatie tussen is. Een hoger financieringstekort
en hogere belastinginkomsten, de combinatie waar de heer Vendrik vaak mee
komt, leidt op korte termijn tot meer werkgelegenheid, maar dat is ook geen
kunst. Natuurlijk kun je dit op papier uitrekenen. Je kunt het ook realiseren.
Als je meer geld geeft en je maakt daar banen van, dan heb je die banen meteen.
Op termijn hol je echter de economische structuur en de verdienkracht van
onze economie uit en daarmee de werkgelegenheid op langere termijn. Ik kies
liever voor een structureel beleid dat goed is en dat ons straks ook in staat
zal stellen om de hoge lasten van de vergrijzing te betalen, dan voor een
beleid dat op korte termijn, de eerstkomende één, twee jaar,
wat doet voor de cijfers, maar waarvoor wij de tol laten betalen door de mensen
die hierna komen, voor de mensen die na ons de verantwoordelijkheid in deze
zaal dragen. Dat is in het verleden veel te veel gebeurd.Mevrouw Terpstra zal vanmiddag bij de behandeling van de suppletoire begroting
Ontwikkelingssamenwerking komen met een amendement voor de uitgaven voor aids-bestrijding
in de Derde Wereld. Dit is een uitwerking van het budgetrecht van de Kamer,
waarvoor de Kamer vorig jaar heeft gekozen. Het voorstel zal voorzien zijn
van een dekking. Ik heb het van harte medeondertekend.Ik noem de filmstimuleringsregeling in dit debat, omdat ik vrees dat zij
anders al is afgeschaft. Ruim vijf jaar geleden is door de ministeries van
Financiën, Economische Zaken en Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen het
initiatief genomen om de totstandkoming van Nederlandse speelfilms te bevorderen
door middel van een aantal kleinere subsidieregelingen en de zogenaamde film-CV,
een fiscale faciliteit om het investeren door particulieren in films aantrekkelijk
te maken. De bedoeling was dat dit vijf jaar zou werken, maar door de vele
tussentijdse wetswijzigingen heeft het programma de facto maar drie jaar gewerkt.
Economische Zaken zou de regeling evalueren, maar daarvan hebben wij voorlopig
nog niets gezien. Er zijn geluiden dat het kabinet van de regeling
afwil. Bij mijn fractie en bij naar ik vermoed een groot deel van de Kamer
zou dat niet in goede aarde vallen.Waarom breng ik dit punt vandaag naar voren? In de eerste plaats omdat
er aanwijzingen zijn dat de regeling gewoon goed werkt, zowel in economische
zin (opbrengst, groei van de sector, bedrijvigheid) als in de zin van publieke
belangstelling en culturele betekenis.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Er zijn gevallen bekend dat in plaats van een Discovery of Heaven een
afdaling in de hel plaatsvond. Er zijn films gemaakt die niets opgeleverd
hebben. Wij moeten ervoor waken dat dit soort instrumenten, ook na wat wij
gezien hebben met Legio Lease en Dexia, tot verliezen gaan leiden. Als de
heer Bakker gegevens heeft dat de film-CV's goed werken, dan horen wij dat
graag.De heer Bakker (D66):De bedenkingen deel ik. Er zijn ook uitvoeringstechnische bezwaren tegen
een en ander. Het is zaak om daar eens goed naar te kijken. Ik vraag het kabinet
om de regeling alsnog van een evaluatie te voorzien. Daarmee voorkom ik dat
ik nu alle cijfers hier moet verstrekken. De sector beschikt over cijfers,
maar dat is natuurlijk wel de sector. Ik wil er graag een oordeel van het
kabinet over. In dat licht vraag ik het kabinet om geen definitieve beslissing
over het vervallen van de film-CV te nemen en alsnog tot een evaluatie te
komen. Verder vraag ik het kabinet om de mogelijkheid open te houden van een
verlenging van de regeling met twee jaar. Ten slotte vraag ik het kabinet
om hierover op Prinsjesdag voorstellen te doen. Ik realiseer mij dat verlenging
van de regeling geld kost, maar dat moeten wij bezien in het kader van de
evaluatie. In het debat over de Miljoenennota of bij de algemene beschouwingen
kunnen wij op dit punt zaken doen. Ik geef aan dat ik mij medeverantwoordelijk
voel voor het vinden van een verantwoorde dekking. Dat ik dat nu nog niet
doe, is omdat wij in dit debat allereerst spreken over 2003 en omdat ik vind
dat het kabinet eerst een evaluatie moet presenteren.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Wat denkt Brussel hierover? Als ik het mij goed herinner, wordt het gezien
als een vorm van staatssteun die slechts een aantal jaren is toegestaan.De heer Bakker (D66):Dat moet worden bezien in het licht van de toestemming die Brussel in
het verleden heeft gegeven. Op titel van culturele stimulansen bestaan overal
in Europa tal van fiscale regelingen. Nederland heeft natuurlijk een klein
taalgebied, waardoor het moeilijker is om een en ander gefinancierd te krijgen.
Ik zeg het met enige schroom, omdat wij natuurlijk een debat over tegenvallers
voeren. Ik zeg het echter ook vanuit een gevoel van medeverantwoordelijkheid
voor een nette manier om de regeling voort te zetten.De heer Vendrik (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter. Ik heb genoten van het optreden van de heer De
Grave. Ik vond het heel goed om hem te horen uitleggen hoe belastingverhoging
toch ook heel liberaal kan zijn. Dat gaan wij de komende jaren natuurlijk
vaker meemaken, ook in het debat over de verlaging van de OZB, die natuurlijk
helemaal niet nodig is. Ik heb ervan genoten. Ik ben dol op Kopspijkers, maar
live is het nog veel beter.Het gaat niet zo goed met de werkgelegenheid in Nederland. Volgens de
laatste cijfers van het Centrum voor werk en inkomen, afgelopen maandag gepresenteerd,
loopt de werkloosheid volgend jaar op tot meer dan 700.000 mensen. Dat is
volgens de fractie van GroenLinks een sociaal probleem van formaat. Wij weten
dat vooral mensen met een lage of geen opleiding hiervan als eerste de dupe
worden. Er zal weer verdringing op de arbeidsmarkt optreden.Dit kabinet, zo bleek helaas opnieuw in het debat over de regeringsverklaring,
heeft honderdduizenden mensen zonder werk niets te bieden, want het beleid
van het kabinet leidt de komende vier jaar tot verlies van werkgelegenheid
en draagt dus bij aan een oplopende werkloosheid. Een probleem dat al groot
is, wordt dus nog groter gemaakt. Door fors te bezuinigen wordt de economie
afgeremd en de kwetsbare groei van de werkgelegenheid in de komende jaren
afgeknepen, vooral in de marktsector. Veel economen hebben zich inmiddels
met GroenLinks gekeerd tegen dit onverstandige beleid. Met dit kabinet moeten
deze werklozen wachten tot later. Voorbij het laatste jaar van dit kabinet,
2007, trekt de werkgelegenheid misschien weer iets aan, maar daar kopen honderdduizenden
werklozen helemaal niets voor. Ik vraag de minister van Financiën in
dit debat wat hij deze mensen heeft te bieden. Wat is zijn sociale gezicht?
Of is daarvoor alleen het CDA het kabinet binnengestapt?Het Centrum voor werk en inkomen meldt voor 2004 een verwachting van 735.000
werklozen. Het CPB schreef in het Centraal economisch plan nog een aantal
van 490.000 werklozen op voor hetzelfde jaar. Uit de uitgelekte MEV-cijfers,
die gisteren in NRC Handelsblad stonden, blijkt dat het CPB voor 2004 een
werkloosheid van 530.000 werklozen becijfert. Ik vraag naar een duiding van
dit grote verschil. Ik vraag dat niet voor niets, want dit kabinet zal in
september een tamelijk heldere doelstelling moeten formuleren voor wat het
de komende vier jaar op het gebied van werkgelegenheid wil. Wij zullen toch
niet net als in de jaren tachtig willen meemaken dat doelstelling en realisatie
bij elkaar worden gebracht door een verandering van definitie? Wat is het
beleidsmatige cijfer waar de minister van uitgaat? Mij dunkt dat wij moeten
afgaan op de cijfers van het CWI. Daar krijgt men de mensen aan de loketten,
daar worden de mensen ingeschreven.De fractie van GroenLinks vindt een werkgelegenheidsoffensief noodzakelijk.
Dat vraagt veel, bijvoorbeeld een overheid die nu investeert in het behoud
van waardevolle publieke werkgelegenheid, in het bijzonder de gesubsidieerde
arbeidsplaatsen die nu worden afgebroken, een overheid die investeert in moderne
vormen van herverdeling van arbeid en zorg, in een breed sociaal akkoord met
de vakbeweging, etc. Wij zien daar eigenlijk helemaal niets van terug.Een ander punt dat hierbij een rol kan spelen, is het experiment met lage
btw-tarieven. Met de vorige staatssecretaris van Financiën hebben wij
daarover een pittig debat gevoerd. Er was contra-expertise van het CPB. Nu
is er een persbericht verschenen waarin staat dat de maatregel volgens Financiën,
taxerend het rapport van het CPB, toch niet werkt. Dat was niet de conclusie
van het CPB. Ik hoop niet dat het ministerie van Financiën tegen de wil
van de Kamer een streep door dit experiment gaat halen.Een breed werkgelegenheidsoffensief vraagt ook dat de ECB wat soepeler
wordt met het rentebeleid. Dat kan en dat moet. De euro is ongekend duur.
De munt is sinds 2000 bijna 40% in waarde gestegen. Ook dat is een belangrijke
oorzaak van de verslechterde concurrentiepositie van euroland en Nederland.
Laten Duisenberg en Trichet nu eens een beetje meer een voorbeeld nemen aan
Greenspan. En onderschat het gevaar van deflatie niet. Wat is de reactie van
de minister van Financiën?De heer De Grave (VVD):Met een forse verlaging van de rentetarieven lopen wij toch juist het
risico van deflatie?De heer Vendrik (GroenLinks):Die stelling kan ik absoluut niet volgen.De heer De Grave (VVD):Lagere rente betekent over het algemeen dat men goedkoper kan produceren.
Lagere rente is een bijdrage aan deflatie.De heer Vendrik (GroenLinks):Wij hebben op dit moment een economie die bijna stilstaat. Ik zie een
lagere rente dus niet onmiddellijk bijdragen aan lagere prijzen. Wat ik wel
zie, is dat het voor bedrijven en burgers makkelijker, uitdagender, aantrekkelijker
wordt om investeringen te doen. Men kan goedkoper aan geld komen. Dat is het
abc'tje van het rentebeleid.De heer De Grave (VVD):Er zitten natuurlijk allerlei voordelen aan een lagere rente. Als het
verantwoord kan, zal ik het ogenblikkelijk steunen. Het ging mij even om de
relatie tussen een lagere rente en deflatie. Een van de overwegingen om voorzichtig
te zijn met een verlaging van rentetarieven is de bijdrage die dat aan deflatie
kan leveren. Als de heer Vendrik mij niet gelooft, moet hij maar eens naar
Japan kijken.De heer Vendrik (GroenLinks):Japan is een land apart. Ik verwijs de heer De Grave graag naar het jaarverslag
van De Nederlandsche Bank. Er is een analyse gemaakt van de lessen die wij
kunnen trekken uit de Japanse ervaring met deflatie. Het ging daar echt om
een heel bijzondere samenloop van omstandigheden, die met name betrekking
had op de onroerendgoedmarkt aldaar. In een situatie van een opkomende recessie
is daar de onroerendgoedmarkt in elkaar geklapt. Daardoor is er deflatie ontstaan.
Achteraf moet worden geconstateerd dat de daarop volgende renteverlagingen
van de bank van Japan geen enkel resultaat meer hebben gehad. Het voorbeeld
geeft ook aan hoe verschrikkelijk moeilijk het voor monetaire autoriteiten
is om een economie uit een situatie van deflatie weg te krijgen. Bij de ECB
lijkt die gedachte nog niet geheel geland. Hierover wordt debat gevoerd tussen
de Europeanen en de Amerikanen. Laat ik voor één keer mijnheer
Greenspan een beetje volgen. Het is niet altijd slecht wat er uit Amerika
komt, meestal wel, maar deze keer niet. De heren van de ECB moeten hier ook
van doordrongen raken. Nogmaals, een situatie van deflatie zou voor Nederland
zeer ernstige consequenties hebben, juist met het oog op de toch al zo kwetsbare
werkgelegenheid.Ik vraag de collega's na te denken om het werkgelegenheidsbeleid niet
alleen aan het kabinet over te laten. Op dat punt verwachten wij niet heel
veel, zo moet ik tot mijn grote spijt opmerken. Een aantal jaren ging het
bij de klimaatdiscussie om een breed maatschappelijk vraagstuk. Ik stel de
collega's voor om in navolging van de klimaatcommissie thans een parlementair
onderzoek te starten naar het werkgelegenheidsbeleid. Wij vinden deze kwestie
op dit moment zo urgent, dat de Tweede Kamer er goed aan zou doen om alles
uit de kast te halen, om alle onorthodoxe ideeën uit de samenleving naar
voren te laten komen, om te kijken hoe wij de werkgelegenheid in Nederland
snel kunnen bevorderen. Ik wacht met spanning op een reactie van mijn collega's.Soms zit het mee, soms zit het tegen. Acht paarse jaren heeft minister
Zalm in voorspoed mogen regeren. De meevallers vlogen hem om de oren. Vooral
bij de inkomsten bleek het Rijk almaar rijker, waardoor deze minister van
Financiën als echte liberaal gigabedragen aan lastenverlichting kon uitgeven.
Er is in acht jaar paars 30 mld gulden weggegeven aan lagere belastingen.
De minister van Financiën zal zich goed herinneren dat GroenLinks stelselmatig
oppositie heeft gevoerd in de strijd tegen publieke armoede en deze private
rijkdom.En nu? Nu zit het tegen. De economische groei komt in 2002 en 2003 nauwelijks
uit boven nul. Nu blijkt hoe tijdelijk de paarse inkomstenmeevallers waren.
Het gaat vandaag om zwaar tegenvallende belastinginkomsten, die leiden tot
een hoger tekort. Nu blijkt hoe onverstandig het verjubelen van die inkomstenmeevallers
in de paarse jaren is geweest.De huidige premier Balkenende zei in een vorige hoedanigheid: Zalm heeft
op te grote voet geleefd. Daarbij vergat hij wat mij betreft te vertellen
dat de voet van het CDA in zijn jaren nog een maatje groter was. Balkenende
sprak zeer ten onrechte alleen over de uitgavenmeevallers, daarbij vergetend
dat minister Zalm acht jaar lang met groot succes heeft gewaakt tegen overschrijding
van het behoedzaam vastgestelde uitgavenkader. Dat is nooit overschreden.
Vandaag is het evenwel tijd om af te rekenen. Niet met het uitgavenbeleid
van deze minister, maar met zijn inkomstenbeleid. Moet de minister van Financiën
vandaag de dag niet ronduit toegeven dat waar hij de uitgaven keurig volgens
het boekje in de hand heeft gehouden, op de inkomsten zijn begrotingsbeleid
is ontspoord? Moet niet de conclusie zijn dat waar aan de uitgavenkant trendmatig
is begroot, dit aan de inkomstenkant helaas volledig is mislukt?De minister van Financiën a.i. mijnheer Hoogervorst gaf dat eigenlijk
met zoveel woorden toe. Voor 2003 verhoogde hij, heel liberaal, de belasting-
en premiedruk. Dat was niet voldoende om het paarse belastingfeest te compenseren,
zo blijkt uit deze Voorjaarsnota. De inkomstentegenvallers zijn nog veel talrijker.
De inkomsten vallen zo dramatisch tegen, dat het tekort onvermijdelijk oploopt,
waarschijnlijk hoger dan in de Voorjaarsnota staat. Het tekort komt in de
buurt van de 2,5%. Klopt dit of moet het ministerie van Financiën eerst
nog even de nieuwe cijfers van het CPB verifiëren? Trouwens, waarom moet
dat? Zijn de cijfers van het CPB niet betrouwbaar? Kan de minister mij uitleggen
wie aan de vooravond van dit debat deze cijfers heeft gelekt? Is dat een strategisch
handigheidje en, zo ja, van wie? Wij zijn toch tegen lekken?Er is een klein lichtpuntje in dit debat: de nieuwe obligatielening die
het agentschap van het ministerie van Financiën afgelopen maandag in
de markt heeft gezet. De Staat leent tegen een couponrente van 2,75%. De werkelijke
rente zal enkele tienden hoger zijn, maar veel zal het niet schelen. De boodschap
is helder: geld is nu goedkoop. Een begrotingstekort is niet leuk, maar tegenwoordig,
anders dan in de jaren tachtig, wel veel makkelijker te financieren. Dat scheelt
een factor 4 à 5. Deze opsteker mogen wij vandaag met alle treurigheid
toch graag in onze zak steken. Wij moeten een beetje oppassen voor overdrijving
in dit debat. Ik neem aan dat de minister van Financiën op dit punt een
heel evenwichtige koers gaat varen.Wat mij betreft mag hij ook helderheid schappen over de begrotingsregels
van het kabinet. Hoe zit het nu? Welke regels gelden voor de Voorjaarsnota
2003: die van Balkenende-I, Balkenende-II of Zalm-III? De minister moet niet
alleen uitleggen wat de feitelijke tekortnorm van het nieuwe kabinet betekent,
maar vooral aangeven wat de verplichting tot een jaarlijkse verbetering van
het structurele saldo gaat inhouden. Het zou moeten van Brussel. Ik waag dat
te betwijfelen, maar laten wij dat debat nu even niet voeren.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Wat zijn de begrotingsregels van Zalm-III?De heer Vendrik (GroenLinks):Wij weten allemaal hoe machtig de minister van Financiën in dit land
is. Ik heb het idee dat er een apart stelsel van begrotingsregels bij de Voorjaarsnota
is gehanteerd. Er zitten wat ongerijmdheden in. Het is een beetje Balkenende-I,
het is een beetje Balkenende-II en dan kom ik uit bij Zalm-III.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Het is een beetje niks, inderdaad.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat vind ik een onterechte kwalificatie. De minister van Financiën
wil ik zo niet aanspreken. Het is een beetje veel misschien.Ik kom terug op de 0,5% verbetering van het structurele saldo. Het is
een dure verplichting uit het Hoofdlijnenakkoord. Hoe zit het? Blijkens de
CPB-doorrekening van het Hoofdlijnenakkoord voldoet het kabinet zelf niet
aan de eigen taakstelling, namelijk een verbetering van 2 procentpunt in vier
jaar. Het CPB komt uit op een saldoverbetering van 1,7 procentpunt. Geldt
de structurele saldoverbetering vanaf het jaar 2004 of is dit Balkenende-II
van toepassing op de Voorjaarsnota 2003?Wat is de motivatie voor de verhoging van de AWBZ-premie? Conform de scheiding
van inkomsten en uitgaven zou deze gelegen moeten zijn in het feit dat de
inkomsten tegenvallen. Als dat klopt, vraag ik mij af waarom de tegenvallers
bij de vennootschapsbelasting niet worden aangepakt. Waarom worden er überhaupt
niet meer tegenvallers via belastingverhoging aangepakt? Waarom zouden wij
straks, bij tegenvallende inkomsten, dan weer naar de uitgaven gaan om daar
het hogere tekort af te wentelen? Dat is toch strijdig met de geest van het
trendmatig begrotingsbeleid. Kortom, ik ben in verwarring, maar ik heb er
veel vertrouwen in dat de minister mij kan helpen.Ik sluit mij aan bij de punten die de heer Crone heeft genoemd over onderwijs
en zorg. Inderdaad geldt ook in de zorg het boter-bij-de-visprincipe. Waarom
is de maatschappelijke opvang als enige uitgesloten van dit principe?Er is sprake van uitstel van de Wet basisvoorziening kinderopvang. Wij
lezen dagelijks in de krant dat sprake is van een gigantisch probleem. Het
kabinet trekt nog 100 mln uit, maar het tekort is al 400 mln. Veel ouders
met kinderen proberen arbeid en zorg te combineren. Zij hollen nu weg van
de arbeidsmarkt. Dat is nu misschien even winst, maar dat kan structureel
nooit het beleid van dit kabinet zijn. Er moet veel meer urgentie komen om
de wet heel snel in te voeren met meer geld. Dat is pas een echte investering
in het arbeidsmarktbeleid.Ik kom op EKI en ODA. Waar is die 300 mln op gebaseerd? Het komt mij voor
dat dit bedrag uit de lucht is komen vallen.De vogelpest is een van de tegenvallers, niet alleen voor de boeren, maar
nu ook voor de rijksbegroting. Wij gaan weer compenseren. Zou het niet logisch
zijn om eens een keer een fonds te vormen dat boeren zelf gaan financieren,
zodat zij hun bedrijfsrisico's gewoon zelf kunnen afdekken? Wij zien dit soort
incidenten elke keer weer terugkomen. Het gaat om structurele incidenten,
want de landbouw zit gewoon niet goed in elkaar.Ik overweeg een motie op het punt van de opbrengst van de veiling van
radiofrequenties. Als ik het goed zie, gaat het bedrag naar aflossing van
de staatsschuld. De rentevrijval komt terug in het FES. Ik vind het logisch
om onder het mom "cultuur voor cultuur" de rentevrijval toe te voegen aan
het cultureel budget.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Opnieuw een debat over de overheidsfinanciën onder ongunstig
economisch gesternte. Sloten wij 2002 af met een geringe groei van 0,3%, voor
2003 voorspelde De Nederlandsche Bank voor het eerst sinds 1982 een krimp
van 0,4%. Daarmee bevindt Nederland zich in een recessie en dat waren wij
niet meer gewend. Bovendien wijkt het dramatisch af van de officiële
groeiverwachting waarmee het kabinet in de Voorjaarsnota nog rekent, want
die ligt nog steeds op 0,75%, al wordt daarbij wel opgemerkt dat de kans op
een lager groeicijfer reëel is. Dat is een forse mistaxatie, ook als
wij het voorlopig houden op stagnatie.Voor minister Zalm zijn de sombere omstandigheden waarin hij aantreedt
de ultieme kans om te bewijzen dat hij ook de juiste man is om aan het financiële
roer te staan bij minder gunstige weersomstandigheden. Het mooiweerzeilen
onder Paars is echt voorbij. Hij heeft met de Voorjaarsnota alvast een kenmerkend
visitekaartje afgegeven. De uitgaventegenvallers zijn volledig opgevangen
door bezuinigingen. De tegenvallers bij WW, bijstand, huursubsidie, asielopvang
en vogelpest bedroegen 2 mld, maar worden op 100 mln na volledig opgevangen
door specifieke en generieke bezuinigingen. Helaas verslechterden de belastingopbrengsten,
met name de vennootschapsbelasting, met 5 mld zodat wij nu toch met een fors
opgelopen EMU-tekort zitten van 1,6% BBP, dik een procent meer dan in de Miljoenennota
2003 werd verwacht. Het is geen florissante startpositie voor een nieuw kabinet, en dan zwijg
ik nog maar over de jongste CPB-prognoses van 1,9% tekort. Het kabinet zal
alles op alles moeten zetten om het economisch herstel te bevorderen. Wij
leven wat dat betreft tussen hoop en vrees. Als de wereldeconomie zich na
de korte oorlog in Irak al herstelt, dan is het nog maar de vraag of Nederland
direct kan meeprofiteren. Immers, wij hebben te kampen met een verslechterde
ruilvoet, een te hoge loon- en prijsontwikkeling en een achterblijvende productiviteitsontwikkeling.Het kabinet zet in op bezuinigingen en loonmatiging, maar de vraag is
of de inzet van het kabinet om productiviteitsgroei te bevorderen wel groot
genoeg is. Onze concurrentiepositie in Europees verband is mede hierdoor verzwakt.
In de rest van de EU ligt de groeiverwachting voor 2003 op 1,3%, aanzienlijk
hoger dan bij ons.In dit verband noem ik ook de NRC-enquête onder Nederlandse economen.
Anderhalve week geleden pleitten zij unisono voor scholing en innovatie. Zij
verwachten minder heil van het bezuinigingsparadigma van minister Zalm.Over de haalbaarheid van de bezuinigingen past ook nog wel een relativerende
opmerking. De meeste ervan hebben een taakstellend karakter. Dat blijkt uit
het feit dat alle vragen over het realiseren van efficiencykortingen, ombuigingen
op het inhuren van externen en verhoging van ontvangsten uit niet-belastingmiddelen
niet concreet worden beantwoord. Kan de minister toezeggen dat de Kamer precies
zal worden geïnformeerd over de manier waarop de bezuinigingen op de
departementen straks feitelijk zullen worden gerealiseerd? Anders blijven
wij te veel hangen in een fictieve cijferexercitie.Een van de kernopdrachten binnen het financiële beleid zal zijn om
de zorguitgaven in de hand te houden. Voor het derde jaar op rij stijgen de
zorguitgaven explosief. Onderschrijft de minister de stelling die onlangs
door prof. Eyffinger in NRC Handelsblad werd verwoord, dat de omvorming naar
een vraaggestuurde zorg drie tot vier jaar overschrijding betekent, die dan
later wordt terugverdiend in een efficiënter systeem? Maatregelen zijn
dan wel nodig. Voor het eerst gooit het kabinet er dit jaar een nominale maatregel
tegenaan om een efficiencyprikkel te geven. Ik heb niet de neiging om direct
te roepen dat dit sowieso onverantwoord is, al ben ik niet geheel vrij van
zorgen omtrent de effecten van een dergelijke korting voor individuele instellingen.
Wel wil ik graag de verzekering krijgen dat dit geen inbreuk zal maken op
het boter-bij-de-visprincipe, want het mag niet ten koste gaan van de productie.
Aan het eind van het jaar mag niet worden gezegd: door die efficiencykorting
kunnen wij de productie niet leveren. Dat lijkt mij in strijd met wat wij
eerder hebben afgesproken ten aanzien van wat fundamenteel van belang is in
de zorg. Graag op dat punt een duidelijke stellingname van de minister.Mijn fractie is minder te spreken over de tussentijdse verhoging van de
AWBZ-premie. In de schriftelijke beantwoording wordt met zoveel woorden toegegeven
dat de premiestijging niet te maken heeft met de stijgende zorgkosten, maar
met het op peil brengen van het EMU-saldo. Maar als inkomensverhogende maatregelen
nodig zijn, zoals de minister stelt, waarom dan niet gekeken naar de rijksbijdrage
aan de AWBZ-kas, die een bredere grondslag heeft, zodat de pijn meer wordt
uitgesmeerd? Wat is de nadere argumentatie om juist de AWBZ-premies te verhogen?Het meest omstreden voornemen uit de Voorjaarsnota is wat mijn fractie
betreft het ODA-budget. Ik zit in dat verband met een dilemma. Eigenlijk hoort
de principediscussie thuis bij de Miljoenennota 2004. Maar nu het kabinet
al bij Voorjaarsnota de EKI-toerekening verhoogt met 300 mln, vind ik dat
wij die nu al moeten voeren, meer in het bijzonder vanmiddag bij de behandeling
van de suppletoire begroting Buitenlandse Zaken, vooral omdat de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking heeft gesteld dat, wanneer het bedrag voor
schuldkwijtschelding niet juist geraamd blijkt, het resterende bedrag als
hulp onder ODA mag worden gebracht. De minister van Financiën bevestigt
dat in zijn beantwoording van vragen van mijn fractie. Dat is op zichzelf
positief. Het kabinet is er dus uit, zo zou je kunnen zeggen. Het is nu aan
de Kamer om meer ten principale hierover een oordeel te geven in dit debat
en in ieder geval voor het lopende begrotingsjaar 2003. Mijn punt is en blijft –
wij hebben hierover eerder bij de regeringsverklaring gesproken – dat
hoe wij het wenden of keren, een hogere EKI-toerekening lagere uitgaven voor
andere ODA-relevante zaken – zeg maar armoedebestrijding – betekent;
een vorm van verdringing. Wat ons zorgen moet baren, is de gestage toename
van EKI-kwijtschelding en de daarmee gepaard gaande verdringing van hulpbudgetten
binnen ODA. Ik heb op basis van oude HGIS-nota's de ontwikkeling van de EKI-toerekening
op een rij gezet. Bedroeg de EKI-toerekening slechts 36 mln in 1998, op basis
van de HGIS-nota 2003 praten wij al over 206 mln in 2003. Dat wordt nu bij
Voorjaarsnota verhoogd tot 506 mln. In percentages uitgedrukt, komt het erop
neer dat aanvankelijk zo'n 1 à 2% van de ODA-middelen aan schuldkwijtschelding
opging. Maar bij deze Voorjaarsnota praten wij al over 11 à 12%. 12%
van 0,8% BBP is ongeveer gelijk aan 0,1 procentpunt BBP. Voor werkelijk ontwikkelingsrelevante
doelen, de echte armoedebestrijding, blijft dan nog maar 0,7% BBP over. De
conclusie moet dan ook zijn dat de VVD op dat punt haar doel gewoon bereikt
heeft.Daar komt nog bij dat de ontvangsten voor de exportkredietverzekering
hoger uitvallen dan geraamd. Dat wordt ook bij deze Voorjaarsnota en in antwoord
op onze vragen erkend. Maar, zo zegt de minister, daar kunnen wij niet aankomen,
omdat het geen ODA-ontvangsten zijn. Dat klopt wel, maar het deugt natuurlijk
niet. Dat hoort thuis in de sfeer van financiën en de premies via de
NCM en niet bij ODA. Ik vraag de minister om op dat punt nog te reageren.Ik houd dan nog mijn hart vast voor de potentiële toekomstige stijging,
als in Parijs meer schuldkwijtschelding aan grote debiteuren aan de orde komt.
Hoe groot zijn die uitstaande vorderingen van de Staat? Ik vind het van belang
om die informatie meer gedetailleerd te hebben, voordat wij maar doorgaan
met de vanzelfsprekende toerekening van EKI ten laste van het ODA-budget.
Ik voel er wel voor om tot een nieuwe politieke afspraak te komen waarin wij
de EKI-toerekening aan het ODA-budget maximeren tot bijvoorbeeld 6%. Als ik
de 1% van een aantal jaren geleden – 1997-1998 – afzet tegen nu
11 à 12%, is dat toch een buitensporig forse stijging
te noemen. Het lijkt mij goed om na te gaan of die EKI-toerekening gemaximeerd
kan worden, bijvoorbeeld op 6%. Ik zal vanmiddag bij de behandeling van de
suppletoire begroting Buitenlandse Zaken uitvoering daarop terugkomen bij
de desbetreffende minister.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik begrijp het niet. Op een gegeven moment wordt in Parijs door het Development
Assistence Committee vastgesteld wat ontwikkelingshulp is. Het is wel of niet
ontwikkelingshulp. Je kunt niet zeggen: ik wil de ene soort ontwikkelingshulp
geven, maar de andere soort niet, omdat ik die slechter vind. Dan meng je
je in beleid. Bij het debat over de regeringsverklaring is uitvoerig ingegaan
op dit onderwerp. Er is toen gesteld dat het wel degelijk onder de ODA-norm
valt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Er is inderdaad uitvoerig hierover gesproken, maar niet tot onze tevredenheid.
Dat is precies de reden waarom ik er nu op terugkom, nog los van het feit
dat het in de Voorjaarsnota al voor het lopende jaar wordt verwerkt. Dat is
op zich al een punt waarover je kunt discussiëren. Daarom heb ik ook
gezegd dat het principiële punt bij de Miljoenennota 2004 opgepakt moeten
worden. Maar het is nu ook aan de orde, want de regering heeft ervoor gekozen
om dit punt bij al Voorjaarsnota mee te nemen.De heer De Nerée ziet een aantal punten over het hoofd. Het valt
mij steeds op dat er in deze discussie wordt gezegd: als in Parijs wordt vastgesteld
dat het kan, dan moeten wij dat hier ook doen. Die stelling bestrijd ik ten
principale. Het is de vraag of iets ook toegerekend moet worden als het kan.
Mijn stelling is: nee. Je hebt wel degelijk een eigen beoordelingsmarge. Ik
zou niet weten waarom ik niet kan zeggen dat de ene vorm van ODA-besteding
beter is dan de andere. Ik vind pure armoedebestrijding beter dan het punt
van de exportkredietverzekeringen en het kwijtschelden van schulden. Er wordt
steeds gezegd: als in Parijs wordt besloten. Daarbij wordt vaak verzwegen
dat Nederland er hard aan trekt om dit soort nieuw beleid toe te voegen aan
wat er in Parijs in besloten. Zover is het nog niet. Ik plaats dus kanttekeningen
bij het automatisme. Als dit in Parijs besloten wordt, zal dat vooral op aandringen
van Nederland en een paar bondgenoten zijn. Ik vind dat Nederland daar niet
zo hard aan zou moeten trekken. Als het al besloten wordt, hoeven wij daar
niet automatisch in mee te gaan. Wij hebben wel degelijk een eigen keuzevrijheid.
Als u zich geen zorgen maakt over het feit dat het van 1 à 2% is gestegen
naar 11 à 12%, begrijp ik het CDA niet meer. Het CDA heeft altijd gezegd
dat beter 0,8% puur aan armoedebestrijding besteed kan worden dan aan de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Over de 0,8% hebben wij vorige keer al gesproken. De overeenkomst is dat
het ontwikkelingshulp is, maar de heer Rouvoet wil liever dat bepaalde hulp
niet uit de ODA-gelden betaald wordt. Dat is dan een politieke keuze.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het is inderdaad een politieke keuze. Ik stel vast dat het CDA een andere
politieke keuze maakt en het niet bezwaarlijk vindt dat de echte armoedebestrijding
steeds verder verdrongen wordt door kwijtschelding van exportkredieten en
schulden. Die keuze betreur ik, maar die heeft het CDA gemaakt, overigens
in strijd met wat u vorig jaar nog hebt gezegd in de discussie over de vraag
inzake minister of budget. Kennelijk heeft de minister nu voorrang gekregen.
Ik kom vanmiddag nog uitvoerig terug op dit punt.Ik vind dat voor dit jaar de verdringingseffecten van de EKI-ophoging
zoveel mogelijk ongedaan moet worden gemaakt. Vandaar dat ik samen met de
collega's Crone en Vendrik een amendement heb ingediend op de suppletoire
begroting Buitenlandse Zaken, waarmee wordt beoogd om de bezuiniging op bilaterale
hulp van 130 mln terug te draaien.Er wordt opnieuw bezuinigd op natuurbeleid. Dit jaar gaat het om 70 mln,
oplopend tot 90 mln in 2007. Op de vraag of hierdoor bestuurlijk en juridisch
aangegane verplichtingen niet worden nagekomen, luidt het laconieke antwoord,
dat deze verplichtingen worden opgeschort. Dat is ook een manier om te zeggen
dat er gewoon bezuinigd wordt op natuur. Graag een nadere verantwoording.
Verdwijnt de ecologische hoofdstructuur nu wel of niet verder uit het zicht?
Of staat deze bezuiniging daar los van, gelet op hetgeen hierover in het Hoofdlijnenakkoord
is opgenomen?Nog een enkele opmerking over de jaarverslagen. Ik vond de defensieve
houding van het kabinet ten opzichte van de kritiek van de Algemene Rekenkamer
opvallend. Zeker het argument, toen nog genoemd door minister Hoogervorst,
gehanteerd in zijn eerste reactie op de rapporten van de Rekenkamer, dat hij
de beoordelingscriteria van de ARK niet kende, vond ik merkwaardig. Ik verwijs
naar de beantwoording van de Algemene Rekenkamer op onze vragen, waarin zij
dat toch wel gek noemt, omdat ieder jaar de gehanteerde criteria keurig aan
de minister worden gemeld. Hij had hiervan wel degelijk op de hoogte kunnen
zijn. Voor de zekerheid vraag ik of de huidige minister van Financiën
wel de criteria van de Rekenkamer kent en of hij een verklaring heeft voor
de opmerking van zijn voorganger.Eenzelfde defensieve houding spreekt uit de opmerking dat de Rekenkamer
stringenter zou controleren. Terecht repliceert de Rekenkamer dat –
ik citeer – "wanneer de normen ten aanzien van een voorafgaand jaar
ongewijzigd zijn, er geen sprake is van een stringentere toepassing van de
normen". Het kabinet zou zich wat ons betreft wat meer open mogen stellen
voor deze terechte kritiek van de Rekenkamer, wil de derde woensdag van mei
ook werkelijk tot verbeteringen leiden.De (algemene) beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik verontschuldig nog de heer Van der Vlies, die bezigheden elders heeft
in dit gebouw.De vergadering wordt van 12.55 uur tot 13.40 uur geschorst.Voorzitter: WeisglasDe voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen
geen bezwaren zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen
heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-4679-4703.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl