Behandeling van de wetsvoorstellen:  - Wijziging van de Wet op de studiefinanciering in verband met de overgang van studerenden van de ziekenfondsverzekering naar de particuliere ziektekostenverzekering, op grond waarvan de zogenaamde vrije voet wordt verhoogd en het zogenaamde kortingspercentage wordt verlaagd (25330);  - Wijziging van de Ziekenfondswet in verband met de beëindiging van de medeverzekering van WSF-gerechtigden (25368)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 1922-1935

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

15-07-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 35, pagina 1922-1935

30-06-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25330Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25368Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (maandag 30 juni 1997)Pagina 1936-1936
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met verbetering van de aansluiting van het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs en het hoger algemeen voortgezet onderwijs op het hoger onderwijs (profielen voortgezet onderwijs) (25168)Pagina 1905-1922
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs inzake afwijking van de bevoegdheidseisen ten behoeve van leraren-in-opleiding (25197)Pagina 1935-1936
Stemming over de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Tijdelijke wet stimulering sociale vernieuwing (24504); - Wijziging van Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot hulpverlening en daarmee verband houdende wijziging van enige andere wetten (24799); - Goedkeuring van de op 26 januari 1994 te Genève tot stand gekomen Internationale Overeenkomst inzake tropisch hout, 1994, met bijlagen (Trb. 1995, 194) (25032); - Wijziging van de grens tussen de gemeenten Elst en Nijmegen (25169); - Wijziging van de Wet op de telecommunicatievoorzieningen in verband met de liberalisering van de spraaktelefoondienst (25331)Pagina 1898-1898
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 30 juni 1997)Pagina 1936-1938
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Kieswet, houdende verlaging van de voorkeurdrempel (25221); - Wijziging van de Kieswet, houdende verlenging van de duur van de stemming tot acht uur 's avonds alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (25227)Pagina 1898-1905
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet op de studiefinanciering in verband met de overgang van studerenden van de ziekenfondsverzekering naar de particuliere ziektekostenverzekering, op grond waarvan de zogenaamde vrije voet wordt verhoogd en het zogenaamde kortingspercentage wordt verlaagd (25330); - Wijziging van de Ziekenfondswet in verband met de beëindiging van de medeverzekering van WSF-gerechtigden (25368)Pagina 1922-1935
Presentie en opening (maandag 30 juni 1997)Pagina 1897-1898

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Wet op de studiefinanciering in verband met de overgang van
studerenden van de ziekenfondsverzekering naar de particuliere ziektekostenverzekering,
op grond waarvan de zogenaamde vrije voet wordt verhoogd en het zogenaamde
kortingspercentage wordt verlaagd (25330);Wijziging
van de Ziekenfondswet in verband met de beëindiging van de medeverzekering
van WSF-gerechtigden (25368).De beraadslaging wordt geopend.De heer Werner (CDA):Mijnheer de voorzitter! Aan de orde is een tweetal wetswijzigingen: een
wijziging van de Ziekenfondswet en een wijziging van de Wet op de studiefinanciering
in verband met het beëindigen van de medeverzekering van studenten die
studiefinanciering ontvangen in de ziekenfondsverzekering.Bij de behandeling van het initiatiefwetsvoorstel-Van Otterloo heeft onze
fractie al gewezen op het ernstige manco dat als gevolg van de plannen van
Van Otterloo een grote groep ouderen die tot dan in de ziekenfondsverzekering
zat, erbuiten zou gaan vallen. De consequentie daarvan was, dat deze ouderen
van de ene op de andere dag niet meer krachtens de Ziekenfondswet verzekerd
waren en aangewezen waren op een veel duurdere particuliere verzekering. Onze
fractie heeft toen al aangedrongen op snelle reparatie. De CDA-fractie heeft
dan ook gaarne ingestemd met de wetswijziging die beoogde, deze groep ouderen
in twee tranches per 1 januari 1997 en 1 juli 1997 terug te brengen in de
ziekenfondsverzekering.Het ontgaat onze fractie echter nog steeds waarom dit gepaard moet gaan
met het uit de ziekenfondsverzekering halen van de studenten die nu een WTZ-polis
krijgen aangeboden. De ene groep wordt kennelijk ingeruild voor de andere.
De oude boeken moeten weg, voordat de nieuwe erin kunnen.Dit heeft een aantal gevolgen. Een van die gevolgen is, dat de ziekenfondsverzekering
steeds meer een vergaarbak wordt van slechte risico's en daarmee ook steeds
onbetaalbaarder dreigt te worden. Is het niet zo dat aan een sociaal ziektekostenverzekeringsstelsel
ten grondslag behoort te liggen solidariteit tussen oud en jong en arm en
rijk en dat met deze manoeuvre de samenstelling van het verzekerdenbestand
van de ziekenfondsverzekering verder uit balans raakt? Daarenboven vindt onze
fractie dat het gejojo met verzekerden in en uit de ziekenfondsverzekering,
zonder dat daar een meer fundamentele benadering aan ten grondslag ligt, wel
erg armoedig overkomt.Wat is de ratio achter het per se willen vasthouden aan een vaste verhouding
tussen particulier en ziekenfondsverzekerden? Dat is ons nog niet helemaal
helder geworden uit de antwoorden van de schriftelijke voorbereiding. Wreekt
zich hier niet weer het regeerakkoord met het zogenaamde no-regretbeleid?
Is de minister van volksgezondheid nu niet wederom de gevangene van een regeerakkoord
dat een meer principiële lijn bij de ziektekostenverzekeringen in deze
kabinetsperiode verhindert?Veel studenten hebben een klein bijbaantje. Vier uur werken in de week
is al voldoende om krachtens de verplichte ziekenfondsverzekering voor een
zeer lage premie verzekerd te zijn tegen ziektekosten. Zelfs bij behoud van
de aanpak die nu wordt voorgesteld, was het mijns inziens in alle omstandigheden
toch beter geweest om de studenten niet in de WTZ of andere particuliere verzekeringen
onder te brengen, maar in de verplichte ziekenfondsverzekering te laten, zodat
er een consistente samenhang zou zijn tussen een eventuele bijdrage uit de
studiefinanciering en de premieafdracht voortkomend uit betaalde baantjes.
Studenten die in het ziekenfonds komen, omdat zij bijvoorbeeld een betaald
bijbaantje hebben, behouden hun compensatie in de studiefinanciering maar
hebben daar geen kosten in de vorm van een ziektekostenverzekeringspremie
tegenover staan. Het wordt zo wel erg aantrekkelijk om een baantje van vier
uur te zoeken. Je bespaart op de studiefinanciering en houdt de compensatie
over. Kunnen de bewindslieden aangeven of ik dit goed zie?Alhoewel de financiële consequenties uiterst ondoorzichtig zijn –
ik ga daar na de uitvoerige discussie die twee weken geleden in de Tweede
Kamer is gevoerd niet verder op in – is mij uit de beantwoording van
de schriftelijke vragen gebleken dat uiteindelijk, nadat vele honderden miljoenen
heen en weer zijn geschoven via allerlei kanalen, het effect op de collectievelastenuitgaven
nul is. Er liggen aan deze berekeningen wel een heleboel aannames ten grondslag,
waarbij het risico groot is dat zij anders uitpakken. De eerste tekenen wijzen
in die richting. In zijn algemeenheid kan uit deze operatie niet worden geconcludeerd
dat daarmee de collectieve uitgaven per saldo groter of kleiner worden. Dus
ook daarin kunnen wij geen reden vinden om de studenten uit de ziekenfondsverzekering
te halen.De manoeuvre van de minister van volksgezondheid om 160 mln. over te hevelen
naar het ministerie van onderwijs is op zichzelf natuurlijk een budgettair
neutrale operatie. De minister van volksgezondheid blijft per saldo met een
groot financieel risico zitten en wij vragen haar of zij kan garanderen dat
de eventuele tekorten die ontstaan in de loop van het traject niet ten laste
worden gebracht van het budget voor kaderzorg. De minister van onderwijs heeft
zijn 160 mln. gegarandeerd binnen, maar hoe de dekking in de boekhouding van
het ministerie van VWS eruit ziet, is allerminst duidelijk.Wij hebben begrip voor de wijze waarop de minister van onderwijs gebruikgemaakt
heeft van de 160 mln. die hem ten deel zijn gevallen ter compensatie van de
ziektekostenpremie die de studenten nu zelf moeten gaan betalen. Ik heb zelf
geen betere aanwending van die 160 mln. kunnen bedenken. Evenwel, gelet op
de samenhang van dit wetsvoorstel met het voorstel inzake de ZFW zal onze
fractie deze wetsvoorstellen in die samenhang beoordelen.Onze fractie vraagt zich af waarom de regering niet de uitkomsten van
een meer fundamentele discussie heeft afgewacht, zeker nu het debat over de
studiefinanciering weer volop gaande is en de minister van VWS in het najaar
nog met een nota over de kring van verzekerden in de ZFW zal komen. De studenten
zullen in die nota dan wel op voorhand uitgesloten worden voor de ZFW. Ik
moet tenminste haast aannemen dat de minister dan niet zal aangeven dat studenten
er wel in kunnen. Komt die nota overigens nog wel in het najaar? Ik heb de
minister er wel eens voor horen pleiten, de ZFW uit te breiden met kleine
zelfstandigen. Zouden de studenten niet gezien kunnen worden als kleine zelfstandigen
die dan ook aanspraak op de ZFW hebben? Onze fractie zou liever hebben gezien
dat een heldere lijn gevolgd was. Studenten behoren tot de lagere-inkomenscategorieën
en dus in het ziekenfonds.Voorzitter! Tenslotte wil ik nog een enkele vraag stellen over de overgang
van de ziekenfondsverzekering naar een particuliere verzekering. Kunnen de
bewindslieden garanderen dat er sprake zal zijn van een naadloze aansluiting
van het een op het ander, zodat niet het risico ontstaat dat bepaalde studenten
onverzekerd blijven, omdat zij er niet van op de hoogte zijn dat zij uitgeschreven
zijn uit het ziekenfonds of omdat zij nog niet zijn overgeschreven naar een
andere verzekering of door andere omstandigheden? Verloopt het proces zo dat,
als men uitgeschreven wordt uit de Ziekenfondswet, dit automatisch opname
betekent in de WTZ? Hoe gaat dit precies? Studenten zijn geen mensen die op
hun kamer blijven afwachten en brieven lezen. Zijn er voldoende waarborgen
dat zij niet onverzekerd blijven?Ik heb in het voorgaande enige bezwaren tegen deze operatie kenbaar gemaakt.
Wij wachten met ons definitieve oordeel gaarne tot na de reacties van de bewindslieden.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Voorzitter! Wij begonnen onze schriftelijke inbreng met de opmerking dat
wij, de fractie van de PvdA, de gedachtelijn bij deze wetsvoorstellen nog
niet tot de onze hadden gemaakt. Bij zo'n zin hoop je dan dat het kabinet
nog eens goed kijkt naar de eigen argumentatie voor de beoogde wijzigingen,
te meer waar de vreugde over de aanvaarding van de wetsvoorstellen door de
Tweede Kamer niet zo groot was. Minister Borst schreef in haar dagboek in
NRC Handelsblad: Die zijn erdoor. Daarmee maakte zij duidelijk dat het kabinet
sterk hecht aan deze wetgeving.Het moet mij van het hart dat de inhoud van de antwoorden bepaald niet
overtuigend was te noemen. De hoofdlijn van de argumentatie is eigenlijk:
het moet want het is een politieke afspraak. Het moet bovendien dit jaar want
begin van het jaar zijn er al nieuwe groepen ouderen voor het ziekenfonds
verzekerd en de spelregel is: voor er een nieuwe groep ingaat, moet er een
andere groep uit. De heer Werner verwees al naar een boekenkast. Bij een boekenkast
doet het er niet toe welk boek eruit gaat, zolang die boekenkast maar niet
behoeft te worden uitgebreid.De beantwoording en de behandeling in de Tweede Kamer rieken naar torentjesoverleg
en een noodzakelijke deal in verband met de samenstelling van de coalitie.
Dit verzwakt de inhoudelijke argumentatie naar de kant van de Eerste Kamer.
Immers, wij zijn nooit bij het torentjesoverleg.Het wetsvoorstel Wijziging van de Ziekenfondswet hangt onmiskenbaar samen
met de wijziging van de toelatingsgrenzen voor het ziekenfonds en de grondslag
voor ouderen. Ik betwijfel of veel ouderen gelukkig zullen worden van deze
in principe goedbedoelde operatie. Al bij de twee voorgaande instroommomenten
bleken ouderen er deels op achteruit te gaan. Ik heb bij de begrotingsbehandeling
al eens de suggestie gedaan, voor deze groepen het ZVO de werkgeverspremie
te doen vergoeden om een al te grote inkomensterugval te voorkomen. Immers,
een goede ziektekostenverzekering is een recht dat als arbeidsvoorwaarde is
verkregen. Ik zou bijna zeggen: daar is destijds wel wat voor ingeleverd.
Heeft de minister van BiZa al getracht voor deze groep een oplossing te vinden
of is er bij BiZa enige vreugde dat als gevolg van deze verschuiving geld
bij het ZVO overblijft, dat voor andere doeleinden kan worden ingezet? Met
andere woorden: wordt het ZVO al bij voorbaat uitgeput?Bij de nieuwe ouderen die instroomden op 1 januari 1997 zullen er velen
zijn wier ziektekosten reeds geregeld zijn als onderdeel van hun werknemerschap
in een vermoedelijk aanzienlijk gunstiger regeling dan hen thans te wachten
staat. Moeten wij wel zo hard nastreven dat werknemers die in de actieve leeftijd
niet voor het ziekenfonds verzekerd zijn dat na pensionering wel moeten worden?
Maar die discussie is nu niet aan de orde. Dat is het probleem ook. Steeds
weer worden discussies ten principale uitgesteld. De heer Werner wees er al
op dat wij een discussie zouden hebben over de Ziekenfondswet, inkomensgrenzen
en inkomensbegrippen, terwijl de studiefinanciering naar wij verwachten aan
een grote herstructurering binnenkort onderhevig is. Maar nee, kleine stapjes.
Dat is de filosofie. Zo hobbelen wij voort zonder een goede discussie over
inkomensgrenzen, over rechtsgronden van verzekeren en meeverzekeren.In dat hobbelige kader past het om op 1 augustus de medeverzekering van
de studenten te beëindigen, want tot hobbels leidt dit zeker. Waarom
voor studenten het recht op meeverzekeren beëindigen op 1 augustus a.s.
en niet op 1 januari 1998, het moment waarop de studiefinancieringsverandering
ingaat? Kunnen studenten die nu vermoedelijk met vakantie zijn en wellicht
pas op 1 september terug zijn, zich naadloos aansluitend verzekeren, zoals
minister Ritzen in de nota naar aanleiding van het verslag aan de Tweede Kamer
aangaf? Hoe loopt de voorlichting dan? Zij zijn immers helemaal niet thuis.
Blijft soms een dekking van het ziekenfonds in stand in de eerste maand of
twee maanden nadat de verzekering is beëindigd? Is het echt zeker dat
er geen sprake zal zijn van een periode van niet verzekerd zijn door deze
mogelijke overgangsproblematiek? Waarom doet de minister van onderwijs of
hij het geen probleem vindt dat studenten die thans gratis zijn meeverzekerd
de eerste maanden geen compensatie zullen krijgen? Die compensatie begint
pas op 1 januari. Voor een niet onaanzienlijk deel komt er in het geheel geen
compensatie. Hoe gaat hij dat uitleggen? Is het omdat hij die 160 mln. for
better and for worse wel erg plezierig vindt uitkomen?Voor de lagere en de middeninkomens is de compensatie voor de SSP-polis
geregeld, terwijl de reikwijdte voor de aanvullende beurs wordt verbreed naar
inkomens tot ruim ƒ 66.000 belastbaar, wat zeker niet slecht is. Maar
het allermooiste is dat alle studenten die vanwege de hoogte van de beurs –
zij noemen het geloof ik de laagte – in loondienst gaan werken weer
in het ziekenfonds komen. Leek het voorheen als gratis meeverzekerde nog zonde
ziekenfondspremie te moeten betalen, straks is het mooi meegenomen: via je
baan zit je in het ziekenfonds, je krijgt van de minister ook nog ƒ
70 in de maand en voorzover het een leningdeel is, hoef je dat deel van de
lening in elk geval niet af te sluiten.Macro gezien is de winnaar in financieel opzicht de minister van OCW.
Of hij zich ook winnaar zal voelen in gesprekken met studenten en hun ouders
die zich door deze maatregel, gecombineerd ook nog eens met een andere OV-jaarkaart,
voor hogere kosten zien geplaatst dan toen het oudere kind vorig jaar ging
studeren, valt nog te betwijfelen.Een tweede kernprobleem is natuurlijk: hoe kan het dat er ouders zijn
die "te arm zijn", althans een zo laag inkomen hebben dat zij voor het ziekenfonds
verzekerd moeten zijn en hun kinderen gratis kunnen meeverzekeren tot 1 augustus
a.s. als dit wetsvoorstel wet wordt, en tegelijkertijd te rijk zijn voor de
aanvullende beurs? Ik weet dat het dan gaat over inkomensgrenzen en individualisering.
Tellen in geval van inkomensaanspraken ten gunste van kinderen alle ouders
mee of slechts eentje?En direct daarmee samen hangt natuurlijk de vraag, wanneer en hoe lang
ouders verantwoordelijk zijn voor hun kinderen. Hierbij wreken zich de steeds
wisselende opvattingen in de diverse wetten. Nu eens zijn studenten zelfstandig,
dan weer zijn ze afhankelijk. Nu eens zijn ze afhankelijk van één
ouder, dan weer van alle. Vroeger zou ik "beide ouders" gezegd hebben, maar
nu weet je maar nooit... Niet voor niets is er eindeloos getracht, een gecoördineerd
jongeren- en inkomensbeleid op de politieke agenda te krijgen, en ik weet
wel dat het moeilijk is. In de kinderbijslag is het uitgangspunt dat kinderen
afhankelijk zijn van de ouders tot zij de leeftijd van achttien jaar hebben
bereikt. In de studiefinanciering was het de filosofie dat kinderen onafhankelijk
van de ouders zouden moeten zijn, dus uit de kinderbijslag naar de eigen studiebeurs.
De financiële ruimte gebood echter, die filosofie wat los te laten. Thans
wordt met het inkomen van alle ouders rekening gehouden. In het ziekenfonds
worden kinderen meeverzekerd – tenminste, in ieder geval tot 1 augustus –
als de meest verdienende ouder zelf verzekerd is. Er wordt maar naar één
ouder gekeken. In de sociale zekerheid, bijvoorbeeld bij de WAJONG, de Wet
arbeidsongeschiktheid jong-gehandicapten, zijn studenten gelijkgesteld met
kinderen, jonger dan achttien jaar. Er is dus financiële onafhankelijkheid
en financiële afhankelijkheid. In het laatste geval is afhankelijkheid
als uitgangspunt gekozen. Als wij de lijn van deze wet voor de sociale zekerheid
aanhielden, dan zouden studenten nu een eigen WAS hebben, een Wet arbeidsongeschiktheid
studenten. Bij een adviesaanvrage van een vorig kabinet is daar ook voor gekozen,
maar dat kost natuurlijk geld en kennelijk is minister Melkert minder ruimhartig
met een financiële tegemoetkoming aan de minister van OCW dan minister
Borst, maar in ieder geval was hij wel ruimhartig genoeg om studenten gewoon
als afhankelijke kinderen mee te laten delen in een gratis verzekering.Iedere wet kent z'n eigen overwegingen. Studenten zijn nu eens onafhankelijk,
dan weer afhankelijk van het inkomen van soms beide ouders, soms de ouder
die hoofdkostwinner is van het gezin. De "kleine stapjes"-filosofie maakt
het onmogelijk, dergelijke zaken gecoördineerd te bekijken. Nu gaat het
dus ongecoördineerd, zoals al blijkt uit de spoedwetgeving en uit het
gat tussen 1 augustus en 1 januari voor de studenten die wel compensatie krijgen.
Er is dus alle reden om áls deze operatie al nodig is, de wijziging
van de Ziekenfondswet pas op 1 januari te laten ingaan. Dat de motie om het
in combinatie met de OV-jaarkaart te doen het niet heeft gehaald, kon ik wel
begrijpen, want je kunt geld maar één keer uitgeven. Maar 1
januari zou voor het ziekenfonds toch zeker haalbaar zijn geweest; dan zou
in ieder geval dat gat tussen 1 augustus en 1 januari vermeden zijn. Er zou
ook iets meer tijd geweest zijn om de nieuwe instroom in het ziekenfonds te
bekijken en wij zouden de Ziekenfondswet en de kwestie van medeverzekering
ook iets meer principieel kunnen bekijken.Voorzitter! Wat is nu eigenlijk het voordeel voor de ziekenfondsen van
deze operatie? Studenten gaan eruit. Nu betaalden zij geen premie, dus het
zou een besparing zijn geweest, ware het niet dat de gelden, gemoeid met de
ziektekosten die studenten gemiddeld maken, overgeheveld worden naar OCW.
Er is dus geen budgettair voordeel; de zaak is budgettair neutraal, zoals
de heer Werner al aangaf. De instroom van ouderen is voor de ziekenfondsen
een financieel nadeel, dus het getalsmatige evenwicht tussen ziekenfondsverzekerden
en particulier verzekerden wordt misschien op dit moment wel bereikt –
op termijn komen studenten natuurlijk toch bij een particuliere verzekeraar
terecht, als ze een goede baan krijgen – maar het kwalitatieve evenwicht
wordt verder verstoord. De heer Werner wees hier ook al op. Gunstige risico's
gaan naar de markt, ongunstige naar het ziekenfonds, en dat zonder budgettair
voordeel voor het ziekenfonds. Maar misschien zie ik het verkeerd, misschien
gaat de MOOZ-premie door de relatief nog sterkere oververtegenwoordiging van
ouderen, door de grotere instroom van ouderen en de uitstroom van jongeren,
zo veel omhoog dat het ziekenfonds er voordeel van heeft. En dat voordeel
wordt groter naarmate er meer studenten uitstromen. Het zou zelfs groter zijn
dan wanneer al die studenten in het ziekenfonds waren gebleven, omdat dat
budgettair neutraal zou zijn geweest. Zou het soms een nivellerende operatie
zijn – niet hardop gezegd, maar wel in de praktijk wel – omdat
het WSF-budget, verhoogd via het ziekenfonds, compensatie biedt, maar alleen
aan ouders uit de lagere groepen en de middengroepen, en omdat de inkomsten
voor de ziekenfondsen stijgen door de hogere MOOZ-premie in de particuliere
sector? Particulier verzekerden betalen dan dus meer aan het ziekenfonds.
Als dat zo is, kan mijn fractie misschien zichzelf overtuigen. Dan rest ons
nog slechts het raadsel, waarom het evenwicht tussen ziekenfonds en particuliere
 verzekeringen zo sterk wordt bepleit door onze andere coalitiepartner.Voorzitter! Mijn fractie verwacht van het kabinet heldere antwoorden.
Wij kunnen ons er dan op beraden of het zal lukken, de gedachtelijn van het
kabinet tot de onze te maken.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Twee wetsvoorstellen vanuit twee verschillende ministeries
staan vandaag op de agenda. Het wetsvoorstel 25368 is een wijziging van de
Ziekenfondswet en wetsvoorstel 25330 is een wijziging van de Wet op de studiefinanciering.
Beide wetsvoorstellen regelen de uitstroom van studenten uit het ziekenfonds
door het per 1 augustus 1997 afsluiten van de toegang tot de gratis medeverzekering
voor nieuwe WSF-gerechtigden. De huidige WSF-gerechtigden vallen er niet onder.
Ik hoop dat ik dit goed heb begrepen.Om studenten te compenseren voor de kosten van een particuliere verzekering
wordt er geld overgeheveld van Volksgezondheid, Welzijn en Sport naar Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen: 80 mln. voor directe compensatie en 80 mln. voor
indirecte compensatie. Het voorstel wordt gerechtvaardigd door een koppeling
te maken met de Algemene kinderbijslagwet. Sinds 1 januari 1996 bestaat namelijk
alleen nog recht op kinderbijslag voor kinderen jonger dan achttien jaar.Volgens de memorie van antwoord zijn de uitstroom van studenten uit het
ziekenfonds en de instroom van nieuwe senioren in het ziekenfonds twee op
zichzelf staande maatregelen die inhoudelijk niets met elkaar te maken hebben.
Dat vinden wij ook. De instroom van meer senioren in het ziekenfonds is politiek
onomstreden. Dit is een reparatie van de wet-Van Otterloo. Ook GroenLinks
is daarvan een voorstander. Het kabinet wil de verzekeringspositie van een
grote groep particulier verzekerde bejaarden dan ook zo snel mogelijk verbeteren.Nu doet zich het merkwaardige feit voor dat een maatregel die door alle
partijen wordt gewild – instroom van meer senioren in het ziekenfonds –
kennelijk alleen kan worden uitgevoerd als die wordt gekoppeld aan een maatregel
die daarvan inhoudelijk geheel los staat: WSF-gerechtigden worden niet meer
toegelaten tot het ziekenfonds. Het enige argument dat daarvoor wordt gebruikt
is de afspraak in het regeerakkoord dat het aantal verzekerden in het Ziekenfonds
niet mag stijgen. Ik citeer uit de memorie van antwoord: "De mogelijkheid
om deze – de particulier verzekerde bejaarden – toegang te geven
tot de ziekenfondsverzekering is in beleidsmatig opzicht onlosmakelijk verbonden
met de maatregel waarbij WSF-gerechtigden het ziekenfonds verlaten. Zulks
omdat door de politieke groeperingen, waarop dit kabinet primair steunt, de
afspraak is gemaakt om de verdeling van de aantallen verzekerden over de verschillende
verzekeringssegmenten globaal in stand te houden." Ik vraag me af, welke andere
groep ziekenfondsverzekerden uit het ziekenfonds zou worden geweerd als niet
toevallig het aantal instromende senioren ongeveer overeen zou stemmen met
dat van de meeverzekerde studenten, hoewel over die aantallen een heleboel
te zeggen is. Ik verwijs maar even naar ouderen die niet overgaan naar het
ziekenfonds, om wat voor reden dan ook, en studenten die een bijbaantje hebben.Mijn fractie vindt het onverantwoord dat op grond van zo'n armzalig argument
bovengenoemde wetsvoorstellen nu worden doorgedrukt. Wetsvoorstellen die grote
verschuivingen in de uitvoering van de verzekering van studenten tot gevolg
zullen hebben, met veel administratieve rompslomp en met de kans dat binnen
een paar jaar de hele boel weer op zijn kop staat. Over jojobeleid gesproken!
Want er zijn veranderingen op komst! "Per 1 januari 1998 is een herstructurering
van de Ziekenfondswet voorzien", woorden van minister Borst tijdens de discussie
op 18 juni in de Tweede Kamer. Als die herstructurering tijdig – voor
1 januari 1998 – in het Staatsblad moet staan, zal een voorstel daarover
zo snel mogelijk na het zomerreces aan de Tweede Kamer moeten worden aangeboden.
Zal dat gebeuren? En wordt die fundamentele discussie dan gevoerd?Bovendien komt er een herziening van het stelsel van studiefinanciering.
Die studiefinanciering is zo uitgekleed dat een algehele herziening noodzakelijk
is. Er zijn geen belemmeringen om ook die discussie zo snel mogelijk te starten.
Het rapport van de commissie-Hermans ligt er, naast het probleem met de OV-jaarkaart.
Het ligt voor de hand, bij de herziening van het stelsel van studiefinanciering
ook de kinderbijslagwet te betrekken. Gegronde redenen om eerst die twee discussies
af te wachten. Dan kan worden bekeken of een maatregel, zoals nu wordt beoogd,
past in de uitkomsten van die discussie. Dus niet nu – los van die discussies –
de toegang tot het ziekenfonds van WSF-gerechtigden regelen. GroenLinks zal
tegen beide wetsvoorstellen stemmen.De heer Dees (VVD):Mijnheer de voorzitter! Beide onderhavige wetsvoorstellen zijn sequelen
van het eerder in deze Kamer aanvaarde wetsvoorstel tot structurele verhoging
in twee etappes van de inkomensgrens voor de toelating van ouderen tot de
ziekenfondsverzekering. De randvoorwaarde, dat deze extra instroom van 65-plussers
in de verplichte ziekenfondsverzekering gecompenseerd werd door de gratis
medeverzekering van studenten in het ziekenfonds te beëindigen, is toen
bij de behandeling van het wetsvoorstel door de VVD-fractie met kracht ondersteund.In politiek-beleidsmatig opzicht kan de VVD-fractie derhalve instemmen
met beide onderhavige wetsvoorstellen.Niettemin heb ik er behoefte aan om op een tweetal financiële aspecten
commentaar te leveren. Ik verzoek beide bewindslieden, daarop te reageren.Allereerst iets over de omvang van het bedrag dat via de rijksbijdrage
van de ziekenfondsverzekering wordt overgeheveld naar Onderwijs en Wetenschappen
om de premies van particuliere ziektekostenverzekeringen voor studenten op
basis van de Wet studiefinanciering te financieren. Die overheveling bedraagt
volgens de memorie van toelichting 160 mln.De VVD-fractie heeft een aantal twijfels over de deugdelijkheid van de
onderbouwing van het bedrag van 160 mln. dat overgaat van Volksgezondheid
naar Onderwijs en Wetenschappen. Die twijfels kan ik het best uiten aan de
hand van een recht-toe-recht-aan-rekenvoorbeeld. Een standaardpakketpolis
voor een student, nu en straks, kost, zo blijkt uit de memorie
van toelichting, ƒ 794,52, prijspeil 1996. Ik rond dat gunstig af voor
de minister van Onderwijs en Wetenschappen en kom uit op ƒ 800. Dat
is dus al in zijn voordeel. Het gaat om 185.000 studenten die in de nieuwe
regeling uit het ziekenfonds komen.Een eenvoudige rekensom over de overheveling van het budget leert dat
het gaat om 148 mln. (185.000 studenten en een standaardpakketpolis à ƒ
800). Dit is een eenvoudige rekensom voor een HBS-B-afgestudeerde, die nog
niet in aanraking is geweest met de basisvorming en de nieuwe profielen voor
het voortgezet onderwijs, maar dit terzijde.Met andere woorden: wanneer de minister van Onderwijs en Wetenschappen
voldoende financiële ruimte wil hebben om kostendekkend de verzekering
voor de studenten via de Wet studiefinanciering te betalen, moet het gaan
om 185.000 maal ƒ 800 is 148 mln. Maar er wordt 160 mln. overgeheveld,
dus een verschil van 12 mln. Er wordt meer overgeheveld dan de kosten lijken
te zijn. Ik zeg het wat bescheiden; ik geef de bewindslieden de gelegenheid,
hierop te reageren. Zij zullen voor dit verschil van 12 mln. wel een verklaring
moeten geven.Uiteraard heb ik de rekensom nagerekend die de minister van Volksgezondheid
geeft in de nota naar aanleiding van het eindverslag aan de Tweede Kamer.
Ik vat die rekensom als volgt samen. Het eerste voordeel voor de ziekenfondsverzekering
is volgens de minister dat de beëindiging van de medeverzekering van
studenten een beperking van de schadelast oplevert van 130 mln. Vervolgens
zegt zij dat door de opname van meer ouderen in de ziekenfondsverzekering
particulier verzekerden hogere MOOZ-bijdragen betalen, namelijk 80 mln. Samen
is dus het voordeel voor de ziekenfondsverzekering 210 mln. De instroom van
200.000 bejaarden heeft per saldo een negatief effect – dat zegt de
minister en die term "per saldo" is van belang – op de uitgaven voor
de ziekenfondsverzekering van 45 mln. Het verschil komt dan uit op 165 mln.
Dat is de redenering in de toelichtende stukken.Merkwaardig in deze cijferopstelling is echter dat de MOOZ-bijdragen,
betaald door de particulier verzekerden, kennelijk hoger zijn dan de extra
schadelast voor de ziekenfondsverzekering die voortkomt uit de toelating van
de ouderen tot het ziekenfonds. Dat verschil is 80 mln. minus 45 mln., dus
35 mln. Met andere woorden: door de particulier verzekerden wordt 35 mln.
extra betaald aan deze operatie. Als je dit op de keper beschouwt en kijkt
welk geld de minister van Onderwijs nodig heeft, dan heeft hij nodig 185.000
studenten maal ƒ 800...Mevrouw Ter Veld (PvdA):De minister van Onderwijs compenseert bovendien niet alle studenten. U
kunt dus de berekening nog veel zuiniger maken. Hij gebruikt het voor een
deel voor nivellerende operaties.De heer Dees (VVD):Ik ben nog redelijk vriendelijk voor het kabinet, maar merk in elk geval
op dat zoals ik het voorlopig zie, de minister van Onderwijs 12 mln. te veel
krijgt. Volgens mijn rekensommen zou die 12 mln. te veel ertoe moeten leiden
dat wat particulier verzekerden aan MOOZ-bijdragen betalen, met dat bedrag
verlaagd wordt. De minister van Onderwijs heeft er belang bij dat het bedrag
dat hij via de studiefinanciering voor de studenten moet betalen, kostenneutraal
gefinancierd kan worden, maar hij krijgt een hoger bedrag dan uit oogpunt
van de kostenberekening noodzakelijk is. Dat is toch een kernpunt van onze
kritiek.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Ik ben de heer Dees dankbaar voor het feit dat hij meteen op mijn verbazing
ingaat. Ook hij constateert dus dat het wetsvoorstel bij uitstek nivellerend
uitwerkt?De heer Dees (VVD):Dat gaat niet helemaal op. Gezien de uitwerking in de Wet studiefinanciering
is er voor de middengroepen een relatieve verbetering, die de VVD-fractie
als zodanig toejuicht. Het gaat mij erom dat de verschuiving van financiën
van Volksgezondheid naar Onderwijs niet meer mag zijn dat op grond van de
cijfers noodzakelijk is. Het moet een kostendekkende overheveling zijn. Dit
is meer dan een kostendekkende overheveling. Het gaat om die 148 mln. De redenering
dat het bedrag moet overgaan dat in die ingewikkelde gezondheidszorgcircuits
met MOOZ, WTZ en alles en nog wat, wordt bespaard, vind ik geen goed uitgangspunt.
Het moet om de werkelijke kosten gaan.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Ik ben wel blij met deze ondersteuning van mijn betoog door de heer Dees.
Hieruit blijkt dat er geld naar Onderwijs gaat, niet zozeer voor compensatie
van de particuliere ziektekostenpolis voor alle studenten als wel voor een
verbetering van de situatie van middengroepen ouders, tot ƒ 67.000.
Ik ben ook zeer verheugd dat de heer Dees bevestigt dat er veel meer MOOZ-opbrengst
gaat van de particuliere verzekerden naar het ziekenfonds. Ook dat zie ik
als een nivellerende operatie. Zijn bezwaren zijn voor ons een voordeel.De heer Dees (VVD):Er moeten twee verschillen worden gemaakt. Mijn kritiek richt zich op
het feit dat volgens mijn berekening meer geld overgaat naar Onderwijs en
Wetenschappen dan nodig is voor de financiering van de standaardpakketpolis
voor studenten. Het gaat om die ƒ 800 maal 185.000 studenten. Dan kom
je op 148 mln. Er is dus een gat in die 160 mln. die de minister van Volksgezondheid
overdraagt. Mevrouw Ter Veld spreekt over de wijze waarop de minister van
Onderwijs de zaken insluist in de Wet op de studiefinanciering. Ik constateer
dat in die insluizing een denivellerend element zit. De kinderen van mensen
met de inkomens in de middengroepen komen namelijk wat makkelijker in aanmerking
voor een aanvullende beurs. Dat is een pluspunt.Het tweede financiële aspect betreft de invloed van deze operatie
op de collectievelastendruk. In de nota naar aanleiding van het eindverslag
in de Eerste Kamer gaan de bewindslieden daarop in. Ik begrijp de redenering
van de bewindslieden dat heel deze operatie geen invloed heeft op de collectieve
uitgaven en de collectievelastendruk, niet. Nogmaals, ik ben van de HBS-B
en de algebra!In de nota naar aanleiding van het verslag schrijven de bewindslieden
dat de collectieve lasten met 540 mln. stijgen. In datzelfde stuk staat, dat
niet alleen de collectieve lasten stijgen, maar ook de collectieve uitgaven,
en wel met 535 mln. Dat is ongeveer neutraal. Het is verder geen probleem,
aldus de bewindslieden, omdat het te doen gebruikelijk is
in de collectieve lasten en uitgaven geen rekening te houden met financieringsverschuivingen
ten gevolge van verschuivingen binnen het verzekeringssysteem. Dat is een
heel ingewikkelde zin, die ik in de eerste plaats niet begrijp en die ik op
de tweede plaats denk te kunnen bestrijden. Uit het verleden zijn namelijk
bezuinigingsoperaties in de volksgezondheid bekend die een financieringsverschuiving
inhielden. Als een kabinet besluit om bijvoorbeeld inkomensafhankelijke premies
te verschuiven naar eigen bijdragen, of als een kabinet besluit om pakketten
voorzieningen uit de verplichte ziekenfondsverzekering te verschuiven naar
de vrijwillige aanvullende verzekering, zijn dat financieringsverschuivingen.
Die leiden als zodanig niet tot minder kosten en uitgaven in de gezondheidszorg.
Het zijn wel financieringsverschuivingen die zowel in het verleden als door
dit kabinet zijn beargumenteerd als een ontlasting van collectieve uitgaven
en collectieve lasten.Bij dit wetsvoorstel volgt het kabinet deze redenering kennelijk niet
en dat is mij een raadsel. Ook als wij het los zien van de getallen –
de collectieve lasten gaan omhoog, alsmede de collectieve uitgaven met 540
c.q. 535 mln. – en het kwalitatief bekijken, zien wij dat studenten
met ouders met een inkomen beneden de ziekenfondsgrens nu in een verplichte
ziekenfondsverzekering zitten. Dat is een collectieve last. Het bedrag dat
daarmee gemoeid is, wordt overgeheveld naar de studiefinanciering. Dat blijft
dus een collectieve last. Tegelijkertijd worden ouderen die in het particuliere
circuit zaten, toegelaten tot de verplichte ziekenfondsverzekering. Dat is
toch een cumulatie van collectieve lasten en collectieve uitgaven, die haaks
staat op een kabinetsbeleid dat gericht is op beteugeling, matiging en vermindering
van collectieve uitgaven en collectieve lasten?Als ik mijn betoog moet samenvatten, voorzitter, zou ik het volgende willen
opmerken. Wij hebben in het late najaar beslist om ouderen tot de ziekenfondsverzekering
toe te laten, akkoord. Een sequeel daarvan is een uitstroom van bepaalde mensen
uit de ziekenfondsverzekering te realiseren. De fractie van de VVD is daarmee
akkoord gegaan. Wij hebben echter grote problemen met de financiële onderbouwing
van het geheel. Naar mijn voorlopige mening gaat er te veel geld van Volksgezondheid
naar Onderwijs. Ook leidt deze operatie tot een verhoging van de collectievelastendruk.
Had het kabinet de verhoging van de collectievelastendruk niet kunnen compenseren
door bijvoorbeeld de jaarlijkse verhoging van de loongrens voor toelating
tot het ziekenfonds wat te matigen? Of men daar nu vóór of tégen
is, laat ik in het midden. Dat was echter wel een instrument geweest om deze
operatie ook qua collectieve uitgaven neutraal te laten verlopen. Wij hebben
deze wetsvoorstellen met veel haast moeten behandelen. Dat heeft de laatste
dagen veel leeswerk gegeven. Daarom betreur ik het dat het verhaal dat ik
net heb gehouden over de collectieve uitgaven en de collectievelastendruk,
noch in de schriftelijke behandeling noch in de mondelinge behandeling aan
de overkant aan de orde is geweest. Dit punt heeft daar gewoon geen enkele
aandacht gekregen.Minister Borst-Eilers:Mijnheer de voorzitter! Ik wil beginnen met mijn waardering uit te spreken
voor de Kamer, omdat zij de behandeling van deze wetsvoorstellen zo voortvarend
heeft aangepakt. Als deze Kamer zou instemmen met de voorliggende wetsvoorstellen,
zou plaatsing in het Staatsblad inderdaad nog voor 1 augustus kunnen geschieden.Ik begin met het wetsvoorstel tot wijziging van artikel 4 van de Ziekenfondswet.
Door deze wijziging is het met ingang van het komende studiejaar, dus 1997-1998,
voor nieuwe studenten met een WSF-studiebeurs niet meer mogelijk om met een
van hun ouders in het ziekenfonds medeverzekerd te zijn. Zoals de Kamer weet,
zal door deze maatregel op een termijn van vijf jaar naar schatting een aantal
van 185.000 studenten minder meeverzekerd zijn met hun ouders. Dat getal is
overigens niet heel exact; ik kom hier straks nog op terug.In mijn brief van 17 september 1996 heb ik de beëindiging van de
medeverzekering van deze studenten voor het eerst aangekondigd. Die brief
ging over de herstructurering van de Ziekenfondswet. De beëindiging van
de medeverzekering van personen van achttien jaar of ouder is, denk ik, op
zichzelf op een aantal gronden gerechtvaardigd. Van oudsher heeft er een nauwe
relatie bestaan tussen die categorieën van personen waarvoor kinderbijslag
wordt betaald, en de kinderen die medeverzekerd zijn ingevolge de Ziekenfondswet.
Al vanaf het begin van het bestaan van de ziekenfondsverzekering is het zo
geweest dat kinderen tot 27 jaar gratis meeverzekerd konden zijn. En dat is
ook heel lang de leeftijdsgrens voor de kinderbijslag geweest. Zoals wij weten,
is de Algemene kinderbijslagwet de laatste jaren echter grondig gewijzigd.Sinds 1 januari van het vorige jaar bestaat er alleen nog recht op kinderbijslag
voor kinderen jonger dan 18. In de medeverzekering ziekenfondsverzekerden
zijn die onderscheiden categorieën kinderen van 18 tot 27 echter nog
gehandhaafd. Het merendeel van die kinderen is studerend. Als je de bedoelde
koppeling helemaal doorzet tussen kinderbijslag en medeverzekering, dan zou
dat inhouden dat alle meeverzekerden tussen 18 en 27 jaar de ziekenfondsverzekering
eigenlijk hadden moeten verlaten per 1 januari 1996. WSF-studenten zijn door
een fictie onder de medeverzekering gebracht.Nu is besloten tot een deel van deze maatregel, namelijk voor studerenden
voor wie het mogelijk is om compensatie te verlenen in het kader van de studiefinanciering.
Daarom heeft de beëindiging van de medeverzekering in eerste instantie
betrekking op die studerenden met studiefinanciering krachtens de WSF. Studenten
met een aanvullende beurs zullen volledig gecompenseerd worden in de kosten
van hun ziektekostenverzekeringen. Wij zitten dan nog met de medeverzekering
van de andere categorieën personen van 18 tot 27. Dit is in het kabinet
nog onderwerp van nader beraad. Het kabinet zal hierop terugkomen, als de
kwestie van de herstructurering van de Ziekenfondswet nader aan de orde komt.Mevrouw Schoondergang heeft gevraagd of die voorstellen er inderdaad komen.
Het is de bedoeling dat het kabinet de voorstellen die bedoeld zijn om in
te gaan op 1 januari aanstaande, nog voor het zomerreces van het kabinet afrondt,
zodat ze inderdaad direct na dat reces bij de Tweede Kamer kunnen liggen.
Zoals bekend, heeft het kabinet op het punt van het ziekenfonds
twee toezeggingen gedaan. De ene betreft een aantal maatregelen die per 1
januari aanstaande in zouden gaan. De andere betreft een notitie over een
waarschijnlijk op langere termijn mogelijke, meer fundamentele herziening
van de ziekenfondsverzekering. Die is eigenlijk bedoeld als input voor een
volgend regeerakkoord.De wens om de gratis medeverzekering te beëindigen, dus om de fictie
te beëindigen, leeft al langer bij mijn ministerie en mijzelf. Er is
een mogelijkheid gekomen om die maatregel te nemen door de maatregel tot verhoging
van de inkomensgrens voor AOW-gerechtigden.Sommige leden hebben opmerkingen gemaakt over de aantallen AOW-gerechtigden
die dit jaar de ziekenfondsverzekering zullen instromen. Het aantal dat tot
dusverre na de maatregel op 1 januari is ingestroomd, is inderdaad kleiner
dan verwacht. Er zijn diverse redenen te bedenken waarom dat aantal niet overeenkomt
met wat wij verwacht hadden. Zo heeft het te maken met het feit dat de aantallen
geschat zijn op grond van CBS-gegevens die van een aantal jaren geleden dateren
en dus geëxtrapoleerd moesten worden en die uitgaan van een ander inkomensbegrip
dan het geval is in de ziekenfondsverzekering. Het CBS heeft alleen gegevens
over het belastbaar inkomen, terwijl voor het ziekenfonds het inkomen uit
AOW en aanvullend pensioen geldt. Verder zijn er mensen die zich om wat voor
reden dan ook niet gemeld hebben. Waarschijnlijk zitten er ook een aantal
ex-ZVO-gerechtigden bij.In deze Kamer is al eerder aan de orde geweest het feit dat ZVO-gerechtigden
er niet om zitten te springen om na hun 65ste jaar het ziekenfonds in te gaan,
omdat de tegemoetkomingen vanuit de ZVO-regeling ook voor gepensioneerden
dermate gunstig zijn, dat mensen er inderdaad op achteruit kunnen gaan. Een
van de maatregelen die per 1 januari 1998 door het kabinet voorgenomen zijn,
is een zogenaamde "opting out" uit het ziekenfonds voor al die mensen die
er als gevolg van de wet-Van Otterloo in terechtgekomen zijn en die dat eigenlijk
niet willen. Dat is ook een reden om nu niet achter allerlei 65-plussers aan
te jagen die zich niet hebben aangemeld voor die overgang naar het ziekenfonds,
omdat er dan echt een jojosituatie zou ontstaan; degenen die helemaal niet
in het ziekenfonds willen, zouden er dan in terechtkomen en dan zouden ze
per 1 januari aanstaande weer de mogelijkheid krijgen om de ziekenfondsverzekering
te verlaten. Gezien de complicatie van de ZVO-gerechtigde moeten wij dat maar
even op z'n beloop laten. Het is in ieder geval zo, dat de ouderen die zich
gedupeerd voelden door de gedwongen uittreding uit het ziekenfonds, zich natuurlijk
wel degelijk meteen enthousiast gemeld hebben om weer in het ziekenfonds te
kunnen komen.Er is ook gevraagd naar de stand van zaken met betrekking tot de onderhandelingen
van de minister van Binnenlandse Zaken over de ZVO-regelingen. Die onderhandelingen
hebben niet geleid tot een wijziging van de regeling. Vandaar dat het voor
een heleboel mensen aantrekkelijk blijft om in de ZVO te blijven of er straks
in terug te keren.De heer Werner heeft gevraagd waarom de balans tussen de compartimenten
van particulier verzekeren en ziekenfondsverzekerden voor het kabinet zo belangrijk
is. Voorzitter! Er is geen voorgeschreven balans. Wat er, gezien de samenstelling
van de bevolking te veel aan ouderen in de ziekenfondsverzekering is opgenomen,
wordt via de MOOZ-bijdrage in de particuliere verzekering gecompenseerd. De
solidariteit moet overigens breder gezien worden dan alleen binnen de kring
van ziekenfondsverzekerden. Het overgrote deel van de premie van de jongere
ziekenfondsverzekerden wordt door de werkgever betaald. Bovendien wordt een
kwart van het totaal dat in de ziekenfondskas stroomt, betaald via de rijksbijdrage,
dus door de belastingbetaler. Er zijn allerlei vormen van solidariteit waarmee
gecompenseerd wordt dat de verhouding tussen ziekenfondsverzekerden en particulier
verzekerden om demografische redenen niet in balans is.De heer Werner heeft gesproken over de student met een betaald bijbaantje.
Minister Ritzen zal straks nader ingaan op de regelingen voor studenten. Ik
kan alvast melden dat studenten die WTZ-verzekerd zijn en door het aanvaarden
van een bijbaantje in het ziekenfonds terechtkomen, de compensatie van de
WTZ-premie verliezen. Dat voordeel hebben zij dus niet.De heer Werner vroeg zich af of het budgettair kader zorg niet de dupe
van dit beleid wordt. Het staat wel vast wat de minister van Onderwijs krijgt,
maar volgens de heer Werner is de dekking binnen de VWS-boekhouding allerminst
zeker. Uit de tabel op pagina 5 van mijn brief van 17 september 1996 is af
te leiden dat er op dit moment sprake is van een forse overdekking van in
totaal 210 mln. Naar alle menselijke berekeningen is deze dekking verzekerd.
Zelfs als er verschuivingen optreden, kunnen er op dat punt geen problemen
ontstaan.De heer Werner heeft gevraagd waarom de regering niet het resultaat heeft
afgewacht van een meer fundamentele discussie. Hij doelde daarbij op de debatten
over de studiefinanciering en de kring van verzekerden in de Ziekenfondswet.
Het antwoord is tweeledig. Naar mijn overtuiging is er wel degelijk sprake
van een eigenstandige reden om de medeverzekering voor studenten te beëindigen.
Daarnaast wijs ik erop dat wij, als wordt gewacht tot deze discussies zijn
afgerond en de resultaten zijn vertaald in wet- en regelgeving, inmiddels
zijn aangeland aan het eind van de volgende kabinetsperiode. Er is dit kabinet
veel aan gelegen de compenserende maatregelen niet te lang op zich te laten
wachten.Voorzitter! De nota inzake de meer fundamentele bezinning op de kring
van ziekenfondsverzekerden zal tegen het einde van het jaar verschijnen. De
nota over de maatregelen per 1 januari gaat direct na het zomerreces naar
de Tweede Kamer.De vraag of studenten gezien kunnen worden als kleine zelfstandigen kan
beter door collega Ritzen beantwoord worden. Ik denk dat hij daar meer verstand
van heeft dan ik.Mevrouw Ter Veld sneed het punt aan dat sommige ouderen niet gelukkig
zijn met de overgang. Daar ben ik in mijn algemene inleiding al op ingegaan.
Juist omdat wij toegaan naar een situatie van "opting out" willen wij in de
toekomst een situatie creëren waarbij ouderen zoveel mogelijk keuzevrijheid
hebben. Zij worden dus ook niet verplicht om in het ziekenfonds te gaan als
zij dat niet willen en in het omgekeerde geval mogen mensen
die particulier verzekerd zijn wel in het ziekenfonds, mits zij natuurlijk
onder die inkomensgrens van ƒ 38.300 zitten. Het probleem van ouderen
die in het ziekenfonds moeten terwijl zij dat niet willen zal per 1 januari
aanstaande tot het verleden behoren.Mevrouw Ter Veld heeft beschouwingen gehouden over de verhoudingen in
het ziekenfonds. Zij beweerde dat de ongunstige risico's erin komen en dat
de gunstige risico's eruit verdwijnen. Dat leek haar een slechte zaak. Vervolgens
maakte zij een opmerking over de MOOZ-bijdrage. Zij zei dat de kans bestaat
dat de PvdA-fractie zichzelf zal overtuigen van de wenselijkheid van dit wetsvoorstel.
Die kans wil ik natuurlijk absoluut niet laten lopen. Dus ik haast mij om
te zeggen dat mevrouw Ter Veld volkomen gelijk heeft met die analyse. Die
MOOZ-bijdrage gaat inderdaad omhoog. De tabel in de brief van 17 september
geeft ook aan dat het hierbij gaat om een bedrag van 80 mln. Dat bedrag zullen
de particulier verzekerden meer moeten betalen vanwege de oververtegenwoordiging
van ouderen in het ziekenfonds.De heer Dees (VVD):Het bedrag dat u noemt dat particulieren extra moeten betalen van 80 mln.
staat volgens uw cijfers tegenover de extra schadelast die gemoeid is met
de oververtegenwoordiging van ouderen in het ziekenfonds. Dat bedrag is aanzienlijk
lager dan die 80 mln. Dat is natuurlijk wel merkwaardig.Minister Borst-Eilers:In die tabel staat dat de extra lasten voor de Ziekenfondswet een bedrag
van 130 mln. betreft. Het tekort in de algemene kas is 45 mln. Dat maakt per
saldo 165 mln. Het bedrag dat al eerder is genoemd.De heer Dees (VVD):Het gaat om het volgende. Als studenten uit de ziekenfondsverzekering
gaan, is er geen schadelast meer. Daar heeft het bedrag van 130 mln. betrekking
op. Dus dat klopt. Een ander punt is het feit dat er ouderen in het ziekenfonds
komen. Dan nemen de MOOZ-bijdragen met 80 mln. toe. Die MOOZ-bijdragen zijn
bedoeld om de extra schade van het opnemen van meer ouderen in de ziekenfondsverzekering
te compenseren. Maar die extra schadelast van de oudere in het ziekenfondssysteem
is volgens de memorie van toelichting 45 mln. Dus er wordt door de particulier
verzekerden 80 mln. betaald om het negatieve effect van de opname van de ouderen
in de ziekenfondsverzekering van 45 mln. te financieren. Dat is volstrekt
evenwichtig en dat zou moeten leiden tot een vermindering van de MOOZ-bijdragen.Minister Borst-Eilers:Ik heb ook geen HBS-B. Ik heb het nooit verder gebracht dan gymnasium-bèta.
Dus het is voor mij moeilijk om dit te volgen. Ik begrijp wel dat 80 mln.
min 45 mln. 35 mln. is. Maar de extra lasten voor de Ziekenfondswet vanwege
de toetredende ouderen bedragen 1,1 mld. Dat moet ook een gigantisch bedrag
zijn, want het gaat om een groot aantal ouderen. Dus volgens mij klopt het
niet dat het maar 35 mln. is. Het is een veel hoger bedrag. Daar gaat dan
weer een schadelast van 130 mln. af doordat de studenten het ziekenfonds verlaten.
Per saldo is er dus een extra schadelast in het ziekenfonds van 1,005 mld.
Als het niet zo oneerbiedig klonk, zou ik bijna zeggen: "dat is andere koek".Voorzitter! De heer Werner kan heel goed rekenen. Misschien dat hij...De heer Werner (CDA):Voorzitter! Ik heb wél HBS-B, maar ik moet heel eerlijk zeggen
dat ik het antwoord op onze schriftelijke vragen ook heb zitten bekijken.
Het gaat daar echt niet over bedragen van 12 mln. of 80 mln. We hebben hier
verschuivingen van 1 mld., 415 mln. en 630 mln. Ik weet niet waar we dan over
zitten te peuteren. Ik zou me niet zo druk maken over die 12 mln. waar de
heer Dees zich steeds zo druk over maakt, als ik maar begrepen had wat hier
stond. Mag ik nu eens een zin voorlezen?Minister Borst-Eilers:Uit welke tekst leest u voor?De heer Werner (CDA):Uit het schriftelijk antwoord dat ik gekregen heb in één
dag tijd. Mijn complimenten aan de ambtenaren, maar misschien heeft het antwoord
daardoor iets aan duidelijkheid ingeboet. Ik lees hier: ... een totale stijging
van de collectieve uitgaven derhalve van 535 mln., als deze uitgaven worden
meegenomen in de mutatie van de collectieve uitgaven. Van zo'n zin snap ik
ook niets. Men zegt dat het een stijging is van 535 mln., "als we die tenminste
meenemen als een stijging van de collectieve uitgaven". Ik kom er met dit
soort zinnen ook niet meer uit. Ik heb in eerste termijn al gezegd dat ik
u vanavond niet zal vermoeien met al deze cijfers. Ik denk dat het met alle
onzekerheden die er in deze bedragen zitten, volstrekt onvoorspelbaar is hoe
de balans uiteindelijk zal uitvallen.Minister Borst-Eilers:Dat het volstrekt onvoorspelbaar is, wil ik ontkennen, maar er zullen
natuurlijk enige verschuivingen optreden. Ik kan de kwestie van de collectieve
lasten even proberen te verantwoorden. Daar staat: financieringsverschuivingen
ten gevolge van verschuivingen binnen het verzekeringssysteem. De huidige
minister van Financiën heeft in feite het initiatief genomen om in de
zorg met andere begrippen te gaan werken. U zult misschien zeggen dat wij
dan in de eigen brieven niet meer over collectieve lasten moeten praten. Wij
hebben het inderdaad alleen nog maar over Budgettair Kader Zorg en wat daarbinnen
en daarbuiten valt. Het is de verantwoordelijkheid van de minister van VWS
om te proberen te zorgen dat de uitgaven binnen het BKZ blijven. Eigen bijdragen
vallen daarbuiten. Maar of je van ziekenfonds naar particuliere ziektekostenverzekering
heen en weer schuift, maakt niet uit. Dit valt allemaal binnen het Budgettair
Kader Zorg. Ook de uitgaven in de particuliere ziektekostenverzekering vallen
daaronder. Daarom is er gezegd dat dit soort verschuivingen voor het Budgettair
Kader Zorg, voorheen aangeduid met de term "collectieve lasten", niet uitmaakt.
Dat staat er. Het had er misschien beter in de termen van BKZ dan in de termen
van collectieve lasten kunnen staan. Hoewel de ambtenaren snel geschreven
hebben, is het misschien door de snelheid een beetje onduidelijk gebleven.Voorzitter! Ik heb dus gezegd dat de MOOZ-bijdrage met 80 mln. omhooggaat.
Voor de goede orde merk ik op dat hier tegenoverstaat dat de WTZ, de omslagbijdrage,
naar beneden gaat. Het omslagtekort dat de particulier verzekerden betalen
voor de mede-particulier verzekerden, maar dan degenen die een standaard
pakketpolis hebben, gaat weer naar beneden. Per saldo komt daar micro vermoedelijk
een totale verhoging van de wettelijke bijdrage per verzekerde in guldens
per jaar van ƒ 25 uit.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Voorzitter! De minister zegt dat de WTZ-verzekering naar beneden gaat.
Kan de minister van Volksgezondheid een dergelijke toezegging doen? Of legt
zij een verwachtingspatroon neer, de particuliere verzekeraars kennend en
hopend?Minister Borst-Eilers:Ik heb op het ogenblik geen ander middel dan bestuurlijk overleg met de
SUO, zoals u weet. Ik heb afgelopen week net weer een bestuurlijk overleg
gehad. De SUO ziet net als ikzelf geen enkele reden om de WTZ, de omslagbijdrage
per 1 januari a.s. te verhogen. Een jaar later, 1 januari 1999, zijn wij naar
ik hoop in een situatie dat de wetswijziging WTZ is aangenomen. Dan komt dit
in handen van de minister. De WTZ-omslag is dan alleen nog maar een rekenkundige
uitkomst van bedragen die door de minister worden vastgesteld.Voorzitter! In reactie op de beschouwing van mevrouw Ter Veld breng ik
nog naar voren dat wij in een ander opzicht in een betere situatie terechtkomen.
Ik denk dat die redenering haar wellicht ook aanspreekt. Nu hangt de vergoeding
van de ziektekosten voor studenten – dus of zij gratis zijn meeverzekerd –
niet alleen af van de inkomenspositie van de ouders, maar van het feit of
de vader of moeder al dan niet werknemer is. Ook al is de inkomenspositie
van de ouders van studenten gelijk, toch moeten ouders die zelfstandig zijn,
de ziektekostenverzekering geheel zelf betalen. In de nieuwe situatie zal
de vergoeding afhangen van de inkomenssituatie. Ik vind dat een redelijker
systeem, geredeneerd vanuit het belang van de studenten.Mevrouw Schoondergang heeft duidelijk uitgelegd waarom zij bij het standpunt
blijft, deze wetsvoorstellen niet te steunen. Ik heb reeds de argumenten genoemd
op basis waarvan ik het wel verantwoord vind om tot die wijziging over te
gaan. Ik heb ook gesproken over het bewaren van de huidige balans tussen ziekenfondsverzekerden
en niet-ziekenfondsverzekerden. Overigens hecht niet alleen dit kabinet daaraan.
Ook eerdere coalitiekabinetten hadden dit vaak als doelstelling. Ook al werd
die niet altijd expliciet in regeerakkoorden vastgelegd, men handelde er in
de praktijk toch sterk naar.Ik ben blij dat de VVD-fractie met de wetsvoorstellen kan instemmen. De
heer Dees is ingegaan op het bedrag van 160 mln. Hij heeft perfect uitgerekend
dat, als 185.000 studenten gecompenseerd worden met ƒ 800 per student,
je op 148 mln. uitkomt en niet op 160 mln. De premie van de standaardpakketpolis
is echter niet stabiel. Op het ogenblik is zij al geen ƒ 800 meer,
maar ƒ 807. Er is sprake van een jaarlijkse premiestijging. Geleidelijk
zal er dus een hogere compensatie nodig zijn. Het kabinet heeft zich bovendien
gerealiseerd dat het aantal van 185.000 afhangt van het aantal studenten,
dat wij ook niet geheel in de hand hebben. De heer Ritzen en ik hebben net
tegen elkaar gezegd dat, als het weer zo slecht blijft als het nu is, misschien
meer studenten zich tot de studie zullen bekeren. Je weet dus niet precies
hoe dat soort aantallen op den duur uitvallen. Wij stonden voor de keuze.
Je kunt het ieder jaar precies uitmeten en per jaar het bedrag vaststellen.
De heer Ritzen heeft als bestemming ervoor gekozen om een deel van het geld
te gebruiken om de toegang tot de aanvullende beurs te verruimen. Daarmee
moet dan ook gejojood worden. Dat is buitengewoon ongewenst. Vandaar dat wij
nu wellicht iets aan de hoge kant zitten, maar in de toekomst zeker niet.
Wij hebben dan ook de afspraak gemaakt dat het 160 mln. is. Dat blijft ook
zo. De heer Ritzen weet dan ook precies welk beleid hij binnen dat bedrag
kan voeren.Minister Ritzen:Voorzitter! Ik ondersteun datgene wat de collega van VWS naar voren heeft
gebracht: dank aan de geachte afgevaardigden voor de combinatie van snelheid
van de behandeling en de gedegenheid van de inbreng.Er circuleerden wat cijfers. Ik ben ook gymnasium-bèta, dus je
weet nooit of je het dan helemaal goed hebt. Het gaat om een bedrag van 130
mln. dat sowieso voor compensatie nodig is. Dat is het bedrag dat minder aan
ziekenfondspremie wordt betaald. Maar de WTZ-premie is duurder, zoals mijn
collega heeft gezegd. Zo kwam de heer Dees ook aan zijn 148 mln. Vervolgens
komen er een aantal onzekerheden en de vrijval in het ziekenfonds, uitgaande
van de bestaande MOOZ-regelingen. Volgens de bestaande MOOZ-regelingen is
deze vrijval: 130 plus 80 min 45 is 35. De totale vrijval is dus 165 mln.
bij de huidige MOOZ-premies. De heer Dees had gelijk dat je die premies ook
kunt verlagen.Dan kom ik op de politieke lijn die er is gekozen. Dit is geen wetsvoorstel
dat vanuit de studiefinanciering is bedacht. Ik geloof ook dat niemand uit
de Eerste Kamer op die gedachte is gekomen. Het is duidelijk voortgekomen
uit een heel andere sfeer. Vervolgens vindt dat plaats in de context van de
studiefinanciering die niet de gemakkelijkste is. Er zijn nogal wat veranderingen
in de studiefinanciering geweest.Het beeld in het kabinet was: wij vragen aan de minister van OCW of hij
hiermee akkoord kan gaan, maar hij moet de studenten wel recht in de ogen
kunnen kijken, doordat er in de studiefinanciering geen nieuwe, extra bezuiniging
wordt geïntroduceerd. Zo is dat bedrag van 160 mln. tot stand gekomen.
Dat is een afspraak for better and for worse. Het kan meevallen, wij kunnen
eraan overhouden. Ik denk dat dit een goed ding zou zijn. Het kan ook zijn
dat het enigszins tegenvalt. Dat is belangrijk om vast te stellen.Mevrouw Schoondergang-Horikx heeft gevraagd naar de overgangsregeling
voor de huidige WSF-gerechtigden. Die overgangsregeling moest ook getroffen
worden, omdat wij ons als kabinet schriftelijk op alle onderdelen van de studiefinanciering,
exclusief de OV-kaart, hadden vastgelegd. Inmiddels hebben wij ook de OV-kaart
toegevoegd aan de regelingen van de studiefinanciering, waar dat overgangsregime
voor geldt, een cohortsgewijze benadering.Mevrouw Ter Veld bracht heel direct en correct naar voren dat niet alle
studenten worden gecompenseerd. Er zijn studenten met ouders die een hoger
inkomen hebben. Hoger is altijd wat moeilijk te plaatsen. Als je kijkt naar
de inkomensverdeling, dan gaat het echt om de top eenderde van de inkomensverdieners.
Als het gaat om de inkomensverdeling van ouders met kinderen in die leeftijdsgroep,
zit je toch al gauw rond het midden. Er zijn ouders die daar
ver boven zitten, met kinderen die op dit moment toch in het ziekenfonds zitten.Ik vind het heel goed te verdedigen om dan te zeggen: in de beweging die
er wordt gemaakt, laten wij dat voordeel vervallen, maar wij laten het binnen
de studiefinanciering toevallen aan degenen die dit het meest nodig hebben.
Dat zijn degenen die juist rond die grens zitten waar je nog net een aanvullende
beurs kunt krijgen. Daar zijn de problemen logischerwijs het grootst.Met andere woorden, met dit wetsvoorstel vindt een herverdeling plaats
binnen de studiefinanciering van rijkeren naar armeren. Je kunt niet zeggen
van rijk naar arm. Aan de arme kant zitten jongeren met ouders die een lager
of middeninkomen hebben. Daarvoor bestaat al een aanvullende beurs. In de
afgelopen jaren is de koopkracht hiervan, rekening houdend met collegegeldverhogingen,
vrijwel niet veranderd. Ik kan dat niet voor ieder individu garanderen. In
de afgelopen jaren hebben in de studiefinanciering behoorlijke bezuinigingen
plaatsgevonden, maar voor die categorie hebben wij gemeend te moeten zeggen
dat daarin geen veranderingen mogen optreden.Dan het punt dat wij ook zelf met de grootste inzet hebben bekeken. Er
is een kleine groep, een groep van 2800 nieuwe studenten, die tot 1 januari
1998 geen aanvullende beurs ontvangen en de particuliere ziektekostenverzekering
zelf moeten bekostigen. Dat is niet helemaal zonder problemen. Ik zou het
liefst zeggen dat de zaak naadloos aansluit en wij zullen ons ook zeker inspannen
om dit te bevorderen. De regeling houdt in dat de ziekenfondsverzekering automatisch
wordt beëindigd, zodat het nu op de voorlichting aankomt om ervoor te
zorgen dat de betrokkenen echt op de hoogte zijn, opdat men zich als de donder
opnieuw verzekert.De heer Dees (VVD):Mijnheer de voorzitter! In de toelichtende stukken worden voor de kloof
tussen het niet meer toelaten tot het ziekenfonds per 1 augustus en de toegang
tot de studiefinanciering per 1 januari uitvoeringstechnische redenen gegeven.
Wel, als er al een uitvoeringstechnische reden is – ik begrijp het niet
helemaal, maar ik neem gewoon aan dat het waar is – waarom zou het verschil
van die paar maanden dan niet achteraf te berekenen en te compenseren zijn?Minister Ritzen:Dat is nu juist het uitvoeringstechnische element. Het gaat om een relatief
kleine groep, de groep die voorheen niet in aanmerking kwam voor aanvullende
financiering. Je kunt dus ook zeggen dat deze groep door deze extra regeling
al zeer zwaar gecompenseerd is. Maar ik leg er graag nogmaals de nadruk op
dat wij ons een uiterste inspanning zullen getroosten om deze studenten goed
te informeren.Wat mevrouw Ter Veld nog over het jongerenbeleid heeft gezegd, kan ik
niet ontkennen. Ik denk dat er nog steeds vragen zijn, vragen waarmee ook
mevrouw Ter Veld overigens wel bekend is. Als die vragen bezien worden vanuit
verschillende departementen, worden ze ter sprake gebracht, uitgaande van
specifieke groepen en specifieke omstandigheden. Op grond van die specifieke
omstandigheden kun je ook niet zeggen dat alle jongeren gelijk zouden zijn
en dat je vaste leeftijdsgrenzen zou kunnen hanteren.De heer Werner heeft ervoor gepleit, studenten als kleine zelfstandigen
te beschouwen. Voor alle duidelijkheid, ik beschouw studenten wel als ondernemend
en ik hoop ook dat zij dat vooral in hun studie zullen zijn, maar ik vind
studenten echt een categorie sui generis. Ik vind wel dat je bij de discussie
over de organisatie van ziektekostenverzekeringen op de lange termijn de positie
van de studenten goed moet bekijken. De keuze die wij nu gemaakt hebben, beschouw
ik ook niet als een keuze voor de eeuwigheid. Die discussie is immers voorlopig
nog niet afgerond.Ten slotte kan ik nog bevestigen wat mijn collega Borst heeft gezegd over
studenten met een bijbaantje. Zo is het inderdaad in de studiefinanciering
ook geregeld.De heer Werner (CDA):Voorzitter! Als er compensatie gezocht had moeten worden voor de groep
van ouderen die nu tot de ziekenfondsverzekering is toegelaten, dan zouden
wij dat graag hebben gedaan aan de hand van de vele vraagstukken in het kader
van de kring van verzekerden in het ziekenfonds. Ik noem maar een paar categorieën
waar tal van adviezen van de Ziekenfondsraad over bestaan. Mensen met een
klein vast inkomen, maar ook provisie, komen soms boven de ziekenfondsgrens
uit. Eigenlijk zou die provisie meegerekend moeten worden bij de beoordeling
of zij tot het ziekenfonds worden toegelaten. Ik noem verder mensen met een
klein vast inkomen en een eigen vermogen. Verder wijs ik op de problemen met
de deeltijdarbeid. Hierbij kun je je afvragen of er een evenwicht bestaat
tussen de premie, de lasten en de lusten. Tot slot wijs ik op het fenomeen
van de tweeverdieners. De ziekenfondsverzekering is in zijn algemeenheid in
de kring van verzekerden hard aan herziening toe. Op grond van de een of andere
redenering die te maken heeft met de kinderbijslag kan men nu mensen uit de
verzekering sturen. Wij vinden dit willekeurig en hadden dit liever gezien
in de context van een totale herziening van de Ziekenfondswet die hard nodig
is. Ook daarom maakt het geheel op ons een krampachtige indruk.De constante verhouding tussen ziekenfonds en particuliere verzekering
spreekt ons niet aan. Ik wijs op het solidariteitscomplex dat gegroeid is
met de MOOZ, de WTZ, en nog vele andere elementen. Dit complex is zo ingewikkeld
geworden dat het criterium van een constante verhouding tussen ziekenfonds
en particulier niet meer werkt, zeker niet nu de convergentie tussen ziekenfonds
en particulier verzekerde nagenoeg volledig is.De financiële consequenties zijn uitvoerig aan de orde geweest. Ze
bevestigen ons dat er eigenlijk geen goed beeld bestaat van wat dit betekent
voor de collectieve lasten en de premiedruk. Wat is kortom het netto-effect?
De instroom van ouderen is zeer onzeker. Volgens de eerste tranche zijn het
er slechts 40.000, terwijl er 100.000 waren geraamd. Dit zijn grote onzekerheden.
Tevens is het volstrekt onbekend hoeveel studenten er toch weer in het ziekenfonds
terecht komen omdat ze bijvoorbeeld een baantje hebben.Het hele beleidskader waarin de studenten uit het ziekenfonds moeten,
bevalt ons niet. We willen de weg nadrukkelijk openhouden voor de meer principiële
discussie door nu niet mee te gaan in een ad hoc-benadering.
Langzamerhand heeft onze fractie genoeg van dat lapwerk. Wij willen daar niet
meer aan meewerken.Ik wil nog een vraag stellen over de compensatie van studenten die een
bijbaantje hebben en weer in het ziekenfonds komen. Heb ik goed begrepen dat
zij hun compensatie in de studiefinanciering kwijtraken? Ik zie de minister
bevestigend knikken. Dat is nieuw voor mij. Ik heb dat nergens in de regeling
kunnen vinden. Is verder het risico in verband met het niet verzekerd zijn
afgedekt? Kan een student niet tussen de wal en het schip raken omdat hij
niet meer in het ziekenfonds zit en ook nog niet ingeschreven staat bij een
andere verzekering? Dit kan gemakkelijk gebeuren. Wie draagt het risico?Ik heb de minister gevraagd of het financiële risico dat zij met
deze operatie loopt valt onder het BKZ, het beleidskader zorg. Dat is voor
mij de hamvraag. Als men tijdens de rit een paar honderd miljoen tekortkomt
en dat geld moet bijgepast worden uit de gezondheidszorg is dat erg zuur.
Ik hoor graag van de minister of zij de garantie kan geven dat er bij tegenvallers
geen geld wordt weggehaald bij het beleidskader zorg.Dit alles overziend, kunnen we niet zo warm lopen voor dit plan dat we
onze steun aan de manoeuvre zullen geven.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Voorzitter! Minister Ritzen zei dat het heel goed te verdedigen is dat
kinderen niet gecompenseerd worden voor een ziektekostenverzekering tot aan
een inkomen van ruim ƒ 66.000 belastbaar inkomen van de beide ouders.
Op zichzelf ben ik het daarmee eens, maar ik had deze discussie liever gevoerd
in de sfeer van de medeverzekerden in de Ziekenfondswet omdat het nooit alleen
gaat over de groep WSF-kinderen. Ik hoop overigens dat er nog even goed naar
gekeken wordt wanneer de huishoud- en niet-WSF-kinderen al of niet uit het
ziekenfonds gehaald worden.Op zichzelf heeft minister Borst terecht opgemerkt dat ook op de zelfstandigen
gelet moet worden. Zij hebben hun kinderen altijd in de particuliere regeling
moeten meenemen, al of niet meeverzekerd. Immers, daarvoor geldt ook vaak
de grens van achttien jaar. De gelijke behandeling behelst dus veel meer.Ik had graag deze discussie gevoerd in het kader van de Ziekenfondswet,
maar ik herhaal dat het onderhavige inhoudelijk nivellerend is. De minister
van Onderwijs sprak in dit verband van rijkeren naar armeren. Ach, als de
heer Dees het over middengroepen heeft en die tot ƒ 67.000 bruto daar
wel belastbaar wil hebben, houd ik hem daar graag aan bij de behandeling van
alle volgende wetten. Dit is een positief punt.Ook een positief punt is dat door de overgang van ouderen naar het ziekenfonds
de solidariteit zo breed is dat particulier verzekerden daarvoor een rekening
van ƒ 25 via de MOOZ gaan betalen. Het komt dus niet alleen terecht
bij de ziekenfondsverzekerden. Ook dit is dus een uitermate positief punt.
Eigenlijk is dit een leuk bijeffect dat ik bij eerste lezing van het wetsvoorstel
niet echt had gezien. Ik dacht eerst dat het weer om een voordeel voor de
particuliere verzekeraars ging en om een nadeel voor de ziekenfondsen. Nee,
het is dus een nadeel voor de particuliere verzekeraars: die verzekeringen
worden nog onaantrekkelijker. Dat vond ik wel grappig.Ik denk dat de MOOZ ook een kwestie van collectievelastendruk is. Iedereen
weet dat collectievelastendruk datgene is wat je moet betalen, maar dat je
niet precies weet waarvoor. Het is dus een kwestie van definitie.Ik ben niet bij voorbaat voor opting out in het ziekenfonds. Het heeft
wel een zekere charme en ik ken weduwen die er graag uit willen. Ook bij het
VNO zijn er ideeën over opting out: het leidt tot mogelijkheden van risicoselectie.
Toch moet daar maar even goed naar gekeken worden, voordat definitief besloten
wordt dat die keuze er per 1 januari 1998 is. Als wij daartoe besluiten, is
het dan wel zeker dat BiZa nog geld heeft om de mensen terug te laten in het
ZVO of heeft BiZa dat geld opgemaakt en kunnen de mensen straks niet meer
terug naar het ZVO? Dit geldt ook voor andere particuliere verzekeringen.
Immers, opting out (erin, eruit, erin, eruit) lukt niet altijd op de markt.De heer Werner heeft ook al over het volgende gesproken. Ik stel terzake
ook de volgende concrete vraag. Als men 1 augustus uit het ziekenfonds gaat,
loopt dat dan een maand door zoals dat vaak gebruikelijk is bij socialeverzekeringswetten?
Of zijn er straks in de maand augustus mensen niet verzekerd? Dat kunnen wij
natuurlijk niet hebben. Volgens mij moet het ziekenfonds die mensen verzekeren,
want zij zijn nu met vakantie. Ik vind het eigenlijk ook heel tragisch dat
2800 studenten niet gecompenseerd worden. Tegen de bewindslieden zeg ik dan
ook: zoek er nog maar iets voor. Ik heb begrepen dat de Informatiebeheergroep
tegenwoordig een stuk beter werkt dan vroeger. Daar kan men er heus wel iets
aan doen. Het is de USZO niet, nietwaar?Alles bij elkaar is het een merkwaardig debat: de VVD is voor, maar ziet
bezwaren en wij zijn er eigenlijk niet gelukkig mee en zoeken naar voordelen.
Als ik alles optel en aftrek, kom ik tot de conclusie dat beide wetsvoorstellen
zeker met de nodige problemen worden ingevoerd. Toch is het duidelijk dat
er sprake is van een verschuiving van de rijkeren naar de middengroepen en
de armeren en dat de positieverbetering van de ouderen in ieder geval leidt
tot een uitbreiding van de solidariteit in de richting van de particulier
verzekerden.Als je dan alles afweegt en je realiseert dat je uiteindelijk in een coalitie
bent, is zelfs mijn fractie zo ver dat zij ook op de laatste dag voor het
reces de wijsheid laat prevaleren boven de hitte die hier overigens nooit
aanwezig is. Dit betekent dat onze keuze zal zijn: doe dan maar.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Het gaat over de instroom van senioren in het ziekenfonds
in twee fasen. Dit is een reparatie van de wet-Van Otterloo. Die moet dus
zo spoedig mogelijk ingaan. Ik heb mij inmiddels afgevraagd: door de wet-Van
Otterloo zijn er indertijd toch ook mensen uitgegaan? Over welke getallen
hebben wij het nu dus eigenlijk? Immers, de mensen die er toen buiten vielen,
moeten er nu weer in.Natuurlijk moeten wij de instroom van de huidige senioren niet laten wachten
op de afronding van de fundamentele discussie over de vraag wie wel en wie
niet in het ziekenfonds moet. Volgens de minister zou die
fundamentele discussie pas afgerond zijn aan het eind van de volgende kabinetsperiode.
Ik hoop niet dat de minister daarin gelijk heeft, maar ik herhaal dat de instroom
van de senioren daar niet op moet wachten.Bij de onderhavige wetsvoorstellen gaat het daar echter ook niet om, want
de instroom van de senioren is best mogelijk onafhankelijk van de onderhavige
wetsvoorstellen. Die zijn er namelijk met de haren bij gesleept in verband
met de desbetreffende zin in het regeerakkoord. De minister vindt het een
valide argument. Mijn fractie vindt dat geen valide argument. Deze wetsvoorstellen
zouden moeten wachten op twee principiële discussies, zowel over de Ziekenfondswet
als over de Wet studiefinanciering. Dat zou dan ook meteen een stok achter
de deur zijn om dit niet te laten eindigen aan het eind van de volgende kabinetsperiode.Ik ben blij dat minister Borst zei dat de reden voor afwijzing duidelijk
is overgekomen in mijn eerste termijn. Dat is door de beantwoording van de
twee ministers niet gewijzigd.De heer Dees (VVD):Mijnheer de voorzitter! De politiek-beleidsmatige voordelen van de beide
wetsvoorstellen, nadat wij in het najaar een wetsvoorstel hebben aangenomen
inzake de toelating van meer ouderen tot de ziekenfondsverzekering, blijven
wij ondersteunen. In politiek-beleidsmatige zin zijn wij dus voor deze twee
wetsvoorstellen. Ik herhaal echter dat wij over de financiële onderbouwing
en de financiële effecten twijfels en bezwaren hebben. Als het gaat om
de overdracht van financiële middelen van het ministerie van Volksgezondheid
uit de ziekenfondskas naar O&W, hadden wij het correcter gevonden om te
kiezen voor 148 mln. in plaats van 160 mln. Dit zeker waar in de brief van
september van het vorige jaar aan de Tweede Kamer nog een bedrag van 130 mln.
werd genoemd.Ik heb ook wel bezwaren tegen de redenering die is gevolgd ten aanzien
van de gevolgen voor de collectieve uitgaven en de collectievelastendruk.
Ik kan de minister van Volksgezondheid wel volgen, wanneer zij zegt dat de
uitwerking voor het budgettaire kader zorgneutraal is. Je praat dan namelijk
over uitgaven. Voor het budgettaire kader zorg maakt het in beginsel geen
verschil of iets gefinancierd wordt uit het ziekenfonds of vanuit de particuliere
verzekering. De wijze waarop iets gefinancierd wordt, heeft natuurlijk wel
gevolgen voor de collectievelastendruk en de collectieve financiering. Daar
maakt het verschil of iets betaald wordt vanuit de collectieve uitgaven, studiefinanciering
en ziekenfonds in plaats van uit de particuliere verzekering. Ik moet toch
vaststellen, als het gaat om de collectievelastendruk, dat er een verscherping
in zit van die ruim 500 mln. Mijn fractie blijft dat toch een bezwaar vinden.
Daar staat wel tegenover dat wij de prinsjesdagstukken positief hebben beoordeeld
en dat het kabinet in het algemeen ten aanzien van de collectievelastendruk
een verstandig beleid voert. Op dit punt hadden wij echter liever een andere
keuze gezien, met een zodanige compensatie dat ook dit effect op de collectievelastendruk
er niet was geweest.Dit leidt mij tot het wat ongelukkige antwoord dat in de nota naar aanleiding
van het eindverslag is gegeven, waarvan de minister zei dat het misschien
niet helemaal goed geformuleerd was. Ik moet toch de vraag stellen of de nota
naar aanleiding van het eindverslag op het punt van de collectieve uitgaven
en de collectieve lasten, vooral dat laatste, de instemming van de minister
van Financiën heeft gehad.Minister Borst-Eilers:Mijnheer de voorzitter! Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun inbreng
en opmerkingen in tweede termijn. Ik zal proberen daar zo kort mogelijk op
te reageren. De heer Werner heeft een aantal opmerkingen over de solidariteit
gemaakt en de ingewikkeldheid daarvan. Dat laatste wil ik hem graag toegeven.
Ik heb daar zelf al voorbeelden van gegeven. Hij had geen goed beeld van het
netto-effect. Wij blijven van mening verschillen over de bandbreedte. Ik denk
dat goed te overzien is in welke orde van grootte het ligt en dat die afwijkingen
niet zo heel groot zullen zijn.De instroom van mensen, van ouderen, in het ziekenfonds sinds 1 januari
bedraagt volgens de laatste mededeling van de Ziekenfondsraad 58.000. Daarvan
moeten wij natuurlijk aftrekken de mensen die sowieso ingestroomd zouden zijn
als niet de eerste correctie van de wet-Van Otterloo had plaatsgevonden. Het
aantal dat als gevolg van die correctie is ingestroomd, komt eerder uit bij
50.000 dan bij 40.000.De heer Werner stelde twee vragen over de compensatie van de ziektekostenpremie
die men verliest bij een bijbaantje en zag ons beiden instemmend knikken.
Ik moet een correctie aanbrengen op wat ik daarover in eerste termijn gezegd
heb, namelijk dat de compensatie pas vervalt de eerstvolgende keer dat de
toets weer plaatsvindt. Dat is per 1 januari van het jaar daarop. Men kan
dus een aantal maanden wel degelijk dubbel genieten.Mevrouw Ter Veld vroeg nog eens heel nadrukkelijk naar het risico van
onverzekerd zijn.De heer Werner (CDA):Dat zou dus betekenen dat de minister van Onderwijs geld overhoudt van
het bedrag dat hij van de minister van VWS heeft gekregen? Krijgt de minister
van VWS dat bedrag dan weer terug om een en ander kloppend te maken met de
ziekenfondsverzekering, of blijft het geld ter beschikking van de minister
van OCW?Minister Borst-Eilers:De student met dat bijbaantje betaalt zijn eigen ziektekostenverzekering
zelfs als hij een dag per week voor een minimumloon werkt. Dan kost hij evenveel
als hij opbrengt. Er wordt geen verlies geleden, want hij betaalt natuurlijk
premie. Hij betaalt een nominale premie, valt onder het eigenbijdragesysteem
en betaalt verder zijn procentuele premie. Ik heb in het overleg met de Tweede
Kamer helemaal voorgerekend op welke bedragen dat uitkomt.Het is zo geregeld, dat men naadloos overgaat van het ziekenfonds naar
de standaardpakketverzekering. Dat moet naar mijn mening ook betekenen, dat
men altijd onder een van beide verzekeringen valt.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Officieel is dat misschien wel zo, maar hoe weten die mensen dat nu? Ik
zie bijvoorbeeld iemand voor mij die net eindexamen heeft gedaan, ingeloot
 is en nu weg is met vakantie. Hij komt eind augustus terug
voor de introductieweek. Het lijkt mij toch dat hij zich zelf moet aanmelden
voor een standaardpakketpolis. Hoe werkt dat nu concreet? Iemand gaat per
1 augustus uit het ziekenfonds, zwerft op dit moment misschien ergens in India,
breekt een been en komt terug of weet ik veel wat er gebeurt. Dat is het probleem.
Daarom vraag ik of de Ziekenfondswet niet, net zoals een heleboel andere sociale
verzekeringen, een doorloopperiode van één maand kent om dit
soort problemen op te vangen.Minister Borst-Eilers:Als dat niet zo geregeld is, moet het in ieder geval zo geregeld worden.
Ik wil mij daarvoor graag inspannen. Als iemand nu gaat studeren, moet hij
allerlei paperassen invullen. Er is een afspraak over informatiekoppeling
tussen de informatiebeheergroep en de ziekenfondsen. Zodra de paperassen zijn
ingevuld, krijgt de vader of moeder van betrokkene de mededeling dat het kind
per een bepaalde datum uit het ziekenfonds gaat verdwijnen. Dan wordt duidelijk
dat er een andere verzekering gesloten moet worden.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Bij een voorbereiding van twee maanden zou ik dit geloven. Ik ben ervan
overtuigd dat de mensen nu hierdoor overvallen worden. Ik ga ervan uit dat
de minister een hiervoor een oplossing zoekt.Minister Borst-Eilers:Gaat u daarvan maar uit, mevrouw Ter Veld. Als het minder goed geregeld
is dan collega Ritzen en ik dachten, zullen wij ons inspannen om ervoor te
zorgen dat er geen studenten, al of niet met gebroken benen, tussen wal en
schip vallen. Ik denk dat zij trouwens eerst vallen en daardoor een been breken!De heer Werner vroeg hoe het gaat met het BKZ, als er toch een verlies
zou optreden. Die kans is volgens mij vrijwel non-existent. Als dat zo is,
hebben wij afgesproken dat wij dat via de rijksbijdragen compenseren aan de
ziekenfondskas, zodat er geen tekort ontstaat in het budgettair kader.Mevrouw Ter Veld heeft gezegd dat er allerlei aspecten kleven aan de opting
out uit het ziekenfonds en dat daar goed naar gekeken moet worden. Wij zullen
dit uiteraard uitgebreid voorleggen en bespreken. Dit zal niet zo maar tussen
neus en lippen door gebeuren. Verder heeft mevrouw Ter Veld gevraagd of Binnenlandse
Zaken het geld heeft opgemaakt. Met de verschuiving die zich voordeed, toen
de ZVO-verzekerden boven de 65 ziekenfondsverzekerden werden, was een bedrag
van 40 mln. gemoeid. Dat geld is van Binnenlandse Zaken naar Financiën
gegaan en teruggevloeid in 's Rijks schatkist. En als er iemand is die goed
op geld kan passen, dan is het wel de minister van Financiën. Hij heeft
die 40 mln. dus nog keurig liggen om die, zo nodig, weer terug te geven aan
de minister van Binnenlandse Zaken.Mevrouw Schoondergang heeft nog gevraagd hoeveel ouderen er nu eigenlijk
uitgegaan zijn door de wet-Van Otterloo. Dat is hetzelfde aantal van ongeveer
200.000. Dat komt, omdat de inkomensgrens van ƒ 38.300 zo gekozen is
dat mensen die voor hun 65ste in het ziekenfonds zitten, ook praktisch allemaal
in het ziekenfonds blijven. Dat is dus een inkomen dat overeenkomt met de
loongrens onder de 65 jaar. Het gaat dan natuurlijk om andere bedragen, maar
dat behoef ik niet uit te leggen. In het ene geval gaat het om het loon, zoals
dat geldt voor de ziekenfondsgrens. In het andere geval gaat het om het inkomen.
Omdat dit zo is, kun je ervan uitgaan dat degenen die wij nu weer laten toestromen,
in aantal gelijk zijn aan het aantal dat er door Van Otterloo uitgestroomd
is.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Dan kom je toch op nul en dan behoef je die zin uit het regeerakkoord
er toch niet bij te halen. Het regeerakkoord gaat ervan uit dat er ongeveer
200.000 zullen instromen. Als zij er eerst uitgestroomd zijn en er nu weer
gaan instromen, dan begrijp ik het helemaal niet meer.Minister Borst-Eilers:Daarvoor is als uitgangspunt een moment gekozen, nadat de uitstroom ingevolge
de wet-Van Otterloo had plaatsgevonden. Men kiest nu eenmaal zijn momenten
in het leven. En dat geldt ook voor dit kabinet.Ik wil de heer Dees toch nog een reactie geven op zijn opmerkingen en
vragen over de collectievelastendruk. Hij zei dat hij het begrip "collectieve
lasten" hanteerde, zoals wij gewend zijn om dat te hanteren. Dat zo zijnde,
heeft hij in zekere mate gelijk dat de collectieve lasten stijgen als gevolg
van de maatregelen die wij nu bespreken. Het kabinet voert het collectievelastenbeleid
echter niet op de afzonderlijke dossiers. Het wordt altijd in zijn totaliteit
bekeken. Als wij in augustus weer gaan kijken naar de lasten, de premies en
dergelijke, dan kijken wij ook naar de collectievelastendruk in zijn geheel.
Wij bekijken dan welke invloed daarop is uitgeoefend door bepaalde beleidsmaatregelen.
Zo nodig, brengen wij de collectievelastendruk weer in evenwicht door corrigerende
maatregelen.Minister Ritzen:Voorzitter! Ik kan heel kort zijn. Ik kan hoogstens op een enkel punt
aanvullen of onderstrepen. Hetgeen mevrouw Borst heeft gezegd over de ZFW
in het geval waarin een student een bijbaantje neemt, gaat inderdaad ook op
voor de studiefinanciering. Iedereen is dan dus verzekerd. Misschien moet
ik hier nog aan toevoegen dat er in de WTZ een formule voor terugwerkende
kracht zit. Er behoeft dus niemand in de problemen te komen, als hij of zij
zich binnen vier maanden laat verzekeren ingevolge de WTZ. Daarnaast is het
zo dat, zoals mevrouw Borst al zei, zowel de ouders als de desbetreffende
studenten hierover worden geïnformeerd.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Die terugwerkende kracht houdt dus in dat je met een gebroken been een
verzekering in kunt.Minister Ritzen:Ja.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Dat is mooi.Minister Ritzen:Ik wil dit nog wel eens onderstrepen en hier ook op dezelfde wijze over
spreken als collega Borst. Wij rekenen die naadloze overgang inderdaad tot
onze verantwoordelijkheid op een wijze waarop dat bij hardheidsclausules aan
de orde is. Waar iemand er door omstandigheden niet van op de hoogte kon zijn
of geen regeling kon treffen, is er de uitwijkformule.Mevrouw Ter Veld heeft nog gevraagd waarom de WSF niet eerder wordt aangepast,
bijvoorbeeld per 1 augustus 1997. Uitvoeringstechnisch is dat vrijwel onmogelijk.
Dat heeft vooral te maken met het peiljaar. De WSF gaat uit van het inkomen
van de ouders in een bepaald jaar. Vervolgens wordt de studiefinanciering
over een geheel jaar berekend.De beraadslaging wordt gesloten.Beide wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fracties van het CDA en GroenLinks wordt conform
artikel 121 van het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij geacht
willen worden zich niet met de wetsvoorstellen te hebben kunnen verenigen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-1922-1935.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl