Behandeling van het wetsvoorstel:  - Algehele herziening van de Vreemdelingenwet (Vreemdelingenwet 2000) (26732);  - Invoering van de Vreemdelingenwet 2000 en daarmee verband houdende wijziging van diverse wetten alsmede intrekking van de Wet gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf (Invoeringswet Vreemdelingenwet 2000) (26975)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 5311-5366

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 83, pagina 5311-5366

06-06-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26732Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26975Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 6 juni 2000)Pagina 5297-5297
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 6 juni 2000)Pagina 5308-5309
Stemmingen over elf moties, ingediend tijdens het debat over de Hoofdlijnennotitie structuurschema regionale en kleine luchthavens, te weten: - motie-Verbugt over een verhandelbaarheidssysteem (26893, nr. 6); - motie-Verbugt/Feenstra over de luchtverkeersbeveiliging (26893, nr. 7); en negen andere moties (26893, nrs. 8 t/m 15)Pagina 5309-5311
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat over de kerncentrale Dodewaard, te weten: - motie-Karimi over een verbod van opwerking met onmiddellijke ingang (26800 XI, nr. 65); - motie-Feenstra over reducties van lozingen van radioactieve stoffen (26800 XI, nr. 66)Pagina 5311-5311
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 6 juni 2000)Pagina 5366-5367
Vragen van het lid De Wit aan de minister van Verkeer en Waterstaat over de positie van werknemers met een Melkertbaan bij het Amsterdams Gemeentelijk Vervoerbedrijf (mondelinge vragenuur)Pagina 5297-5301
Vragen van het lid Harrewijn aan de minister van Economische Zaken en de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de heer Hoogervorst, over het pleidooi van eerstgenoemde om arbeidsongeschikten met perspectief op herintreding niet langer in de WAO maar in een aparte wet onder te brengen (mondelinge vragenuur)Pagina 5304-5308
Het ontslag van de substituut-ombudsman (27169); mw. L. de BruinPagina 5311-5311
Vragen van het lid Atsma aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, over de voorbereiding van de Nederlandse politie op het Europees kampioenschap voetbal (mondelinge vragenuur)Pagina 5301-5304
Behandeling van het wetsvoorstel: - Algehele herziening van de Vreemdelingenwet (Vreemdelingenwet 2000) (26732); - Invoering van de Vreemdelingenwet 2000 en daarmee verband houdende wijziging van diverse wetten alsmede intrekking van de Wet gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf (Invoeringswet Vreemdelingenwet 2000) (26975)Pagina 5311-5366

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 263 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Algehele
herziening van de Vreemdelingenwet (Vreemdelingenwet 2000) (26732);het wetsvoorstel Invoering van de Vreemdelingenwet 2000 en daarmee
verband houdende wijziging van diverse wetten alsmede intrekking van de Wet
gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf
(Invoeringswet Vreemdelingenwet 2000) (26975).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter! Het vreemdelingenbeleid dat vandaag, morgen en
overmorgen wordt behandeld, is een van de belangrijkste vraagstukken in de
politiek. Hoe gaan wij om met de vele aanvragen van mensen
die in Nederland willen komen wonen, werken, leven, al dan niet met familie
die er al woont of nog na zal reizen? Over dat soort onderwerpen gaat het
onderhavige wetsvoorstel.Een in het oog springend onderdeel daarvan is het asielbeleid. Het gaat
om mensen die elders in de wereld huis en haard verlaten hebben, die uit benarde
omstandigheden zijn gevlucht en zich in Nederland melden om er een veilig
heenkomen te zoeken en een nieuw bestaan op te bouwen. Voor hen die terecht
gevlucht zijn, moet er altijd plaats zijn in Nederland en in de andere EU-lidstaten.Maar niet iedereen die als asielzoeker naar Nederland komt, voldoet aan
de eisen die wij aan het vluchtelingenschap stellen, aan de criteria die in
internationale verdragen, zoals het Vluchtelingenverdrag, zijn vastgelegd.
In onze wetgeving moet duidelijk zijn aangegeven wie wel en wie niet voor
verblijf in Nederland in aanmerking komt. De desbetreffende procedures moeten
zorgvuldig zijn. Fouten moeten zoveel vermeden worden, want iemand terugsturen
naar een land dat hij ontvlucht is zonder dat duidelijk is of hij een terechte
vrees voor vervolging had, kan in het ergste geval een mensenleven kosten.In de zomer van 1998 is er door de woordvoerders van de coalitiefracties
zeer intensief onderhandeld over de tekst in het regeerakkoord met betrekking
tot het asielbeleid. Het is geen geheim dat de opvattingen over het vreemdelingenbeleid
binnen de coalitie op onderdelen soms ver uiteen lopen. Na intensieve besprekingen
kon in de zomer van 1998 uiteindelijk een tekst voor het regeerakkoord geschreven
worden waarover alle drie fracties het eens zijn. Met die tekst als uitgangspunt
is de nieuwe Vreemdelingenwet door de regering opgesteld. Daar is veelvuldig
in de Kamer over gesproken. Er is een aantal wetgevingsoverleggen terzake
geweest en zeer veel AO's. Tijdens die discussies bleek dat onder andere de
drie coalitiefracties het op onderdelen niet met elkaar en ook niet met de
regering eens waren over het wetsvoorstel. Dat heeft weer tot, soms intensief,
beraad geleid.Ik moet zeggen dat voor de coalitie deze Vreemdelingenwet essentieel is.
Naar aanleiding van de vele discussies hebben de woordvoerders het wetsvoorstel
doorgenomen en zijn er wijzigingsvoorstellen ingediend, zoals ook de oppositie
amendementen heeft ingediend. Collega Rouvoet vroeg zich af of dit debat nog
wel zin heeft. Ik beantwoord die vraag met een volmondig "ja". In dit debat
moeten wij nagaan op welke wijze wij het wetsvoorstel kunnen verbeteren. Wij
kunnen elkaar ervan overtuigen dat sommige wijzigingsvoorstellen gesteund
moeten worden en andere wellicht niet. Het moet absoluut een open debat zijn.
Ik hoop straks de Kamer ervan te kunnen overtuigen dat de amendementen van
de fractie van D66 goede voorstellen zijn.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voor het weekend is door de coalitiefracties consensus op een aantal hoofdpunten
bereikt, die heeft geresulteerd in een groot aantal amendementen. Is er binnen
de coalitie nog ruimte voor steun voor andere constructieve ideeën over
de onderwerpen waarop die amendementen betrekking hebben? Het is goed om op
dit punt aan het begin van het debat helderheid te bieden. Ik wil graag aannemen
dat de heer Dittrich wil kijken naar voorstellen van andere fracties, maar
het gaat ook om voorstellen die onderwerpen raken waarover moeizame deals
gesloten zijn.De heer Dittrich (D66):Dat acht ik zeker denkbaar, als die voorstellen passen binnen de visie
die de fractie van D66 heeft. Wij gaan geen voorstellen steunen waar wij het
niet mee eens zijn. Natuurlijk moet dat kunnen. Daar is dit debat ook voor.
Als de heer Rouvoet spreekt, hoor ik graag de achtergrond van zijn ideeën.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het antwoord van de heer Dittrich stelt mij gerust. Ik heb toch nog een
aanvullende vraag. Wij hebben een groot aantal amendementen ingediend die
overeenkomen met hetgeen de heer Dittrich heeft betoogd in het wetgevingsoverleg.
Zou hij ook met een wijzigingsvoorstel van GroenLinks kunnen instemmen als
de andere coalitiepartijen daar grote moeite mee hebben, als D66 de enige
coalitiepartij is die daarmee instemt?De heer Dittrich (D66):Dat zal dan uitgebreid in het debat aan de orde komen. Er is een aantal
amendementen waarop dat betrekking kan hebben. Dan zal mevrouw Halsema dat
gewoon horen. Dit Dittrichopenbare debat is er ook voor om te bekijken hoe
fracties zullen stemmen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Dittrich geeft dus aan dat hij bij de beoordeling
van amendementen, van wie ze ook afkomstig zijn, zuiver op grond van inhoudelijke
en op de politieke ideologie van D66 gebaseerde argumenten zal bekijken of
hij daarmee kan instemmen of niet.De heer Dittrich (D66):Ik heb altijd onderwerpen naar voren gebracht die voor D66 van belang
zijn. Wij hebben bij ander overleg gehoord dat niet-coalitiefracties soms
soortgelijk dachten. Naar mijn mening bestaat die mogelijkheid, maar het moet
wel binnen de visie van D66 passen. Dat is logisch.Tegen de achtergrond van het dichtbevolkt zijn van Nederland bekijkt D66
de inhoud van het wetsvoorstel Vreemdelingenwet 2000. Mijn fractie is van
oordeel dat het sinds jaar en dag gevoerde restrictieve toelatingsbeleid een
juist beleid is en dat dit beleid ook noodzakelijk is. Dat betekent dat niet
iedereen die in Nederland wil komen wonen, hier ook mag komen wonen. Er moeten
dan ook duidelijke voorwaarden in de wet staan waaraan iemand moet voldoen.De redenen die mensen opgeven om in Nederland te willen leven, moeten
dan ook gecontroleerd worden. Voldoe je aan de voorwaarden, dan mag je hier
komen of blijven, maar voldoe je er niet aan, dan mag je geweigerd worden
of er mag verlangd worden dat je Nederland verlaat. Nederland moet daarom
een degelijk vreemdelingentoezicht uitoefenen en een consequent uitzettingsbeleid
voeren.Vooral de laatste twee aspecten zijn onsympathiek. Het is nooit leuk om
iemand die hier wil blijven wonen aan te zeggen dat hij het land moet verlaten.
Daarom is het zo belangrijk dat de regels daarover helder zijn en de toepassing
ervan verstandig is. Dat houdt naar de mening van mijn fractie in dat een
humane benadering op zijn plaats is. De grenzen daarvan zijn in het algemeen
moeilijk aan te geven.Een staatssecretaris van Justitie zal in uitzonderingssituaties het algemeen
belang voor ogen moeten houden, maar het menselijke aspect niet uit het oog
moeten verliezen. Het zal dus altijd moeilijk zijn om op die evenwichtsbalk
algemene regels te maken en uitzonderingen toe te passen. Ik las in de krant
dat de staatssecretaris dat zelf niet eens een evenwichtsbalk noemt, maar
een scheermes waarop hij balanceert. Dat geeft alleen maar aan dat het extra
lastig is.Dat brengt mij meteen op de kan- en moet-bepalingen die in het wetsvoorstel
staan. D66 is het ermee eens dat op verschillende plaatsen in dit wetsvoorstel
een facultatieve bepaling is geformuleerd. Het gaat hierbij met name om regels
waarbij je van tevoren weet dat daarop uitzonderingen gemaakt moeten kunnen
worden. Door de kan-bepaling geef je de hoofdrichting van het beslissen aan,
maar geef je de administratie, de IND, ook de mogelijkheid daarvan in lagere
regelgeving af te wijken of die regel nader toe te spitsen. Zou je bij die
bepalingen een imperatieve formulering gebruiken, dan zou je in zo'n wetstekst
in feite meteen een hardheidsclausule moeten inbouwen. Zo'n hardheidsclausule
kan in feite alleen maar in uitzonderlijke situaties, en ook dan alleen in
individuele gevallen, zeer beperkt worden toegepast. Naar het oordeel van
de fractie van D66 geeft dat de administratie te weinig armslag. Kortom, wij
zijn het eens met de kan- en de moet-bepalingen, zoals die geformuleerd zijn
op één na. Ik kom daar straks op terug.De fractie van D66 bekijkt deze nieuwe Vreemdelingenwet niet alleen vanuit
het besef dat een restrictief toelatingsbeleid noodzakelijk is, maar ook dat
de rechtspositie van de individuele vreemdeling die in Nederland wil komen
wonen van groot belang is. Daarvoor is een allereerste vereiste dat de gestelde
regels duidelijk en rechtvaardig zijn, zodat iedereen weet waaraan hij toe
is. Het beleid van de overheid dient inzichtelijk te zijn en toepassing van
de regels moet goed gebeuren. Onder de huidige Vreemdelingenwet ontbreekt
het daaraan nog wel eens.Ik wil een voorbeeld geven. Wij zien dat vreemdelingen die een machtiging
voorlopig verblijf aanvragen in het buitenland soms maanden en maandenlang
op uitsluitsel moeten wachten. De mensen die hun partner naar Nederland willen
laten komen, staan bijvoorbeeld garant en voldoen aan alle voorwaarden, maar
toch worden zij met nodeloze vertragingen in de bureaucratie geconfronteerd.Ik wil het nog wat concreter maken. Mij bereiken klachten over de vreemdelingenpolitie
in Amsterdam met betrekking tot de behandeling van dit soort zaken. Dossiers
over aanvragen voor machtiging voorlopig verblijf die bijvoorbeeld door de
ambassades zijn ingestuurd, zouden daar onaanvaardbaar lang blijven liggen.
Wil de regering onderzoeken of de trage behandeling van die dossiers structureel
is bij alle vreemdelingendiensten en het dus landelijk voorkomt of dat het
specifiek is voor Amsterdam? Hoe dan ook, ik hoor graag de reactie van de
regering.In de praktijk zijn de regels voor gezinshereniging ondoorgrondelijk en
moeilijk uitvoerbaar. De fractie van D66 meent dat er meer aandacht moet komen
voor een regulier vreemdelingenbeleid. Wij constateren dat de politieke aandacht
het meest gevestigd is op het asielbeleid. Indertijd was dat voor ons de reden
om te pleiten voor een specifieke asielwet en als het ware de Vreemdelingenwet
in twee delen te knippen: een asielwet en een aparte wet voor reguliere vreemdelingen.
Wij dachten dat op die manier beide onderwerpen de aandacht konden krijgen
die zij verdienen. De regering heeft ervoor gekozen beide onderdelen in één
wet onder te brengen. Het nadeel daarvan is dat veel aandacht naar het asielbeleid
uitgaat, maar uiteraard heeft het ook grote voordelen van onderlinge samenhang.Mevrouw de voorzitter! Mijn fractie vindt het van belang dat de vreemdeling
die voor onbepaalde tijd in Nederland wil wonen een bepaalde mate van kennis
van de Nederlandse taal en samenleving heeft. Veel vreemdelingen vinden dat
zelf ook belangrijk. Zij doen er op eigen initiatief van alles aan om snel
op een goede manier in het Nederlands te kunnen communiceren. Volgens de Wet
inburgering nieuwkomers zijn nieuwkomers verplicht, een inburgeringscursus
te volgen tenzij zij daarvan zijn vrijgesteld. Op het niet volgen of voltooien
van deze cursus staan sancties zoals een korting op de uitkering of het opleggen
van een bestuurlijke boete. Uit een tussenrapportage over de werking van de
Wet inburgering nieuwkomers blijkt dat een fors percentage van de nieuwkomers
de cursus niet afmaakt en dat ook de gemeenten onvoldoende daartegen optreden.
Een belangrijke oorzaak van het niet deelnemen aan de cursus is dat de nieuwkomer werk vindt en dan afhaakt. Dat afhaken hoeft niet per
se op desinteresse van de vreemdeling, de nieuwkomer te wijzen. Het komt ook
voor dat de gemeente of het regionaal opleidingscentrum, het ROC, georganiseerde
cursussen niet goed laat aansluiten op bijvoorbeeld het werk. In het aanbod
van cursussen kan nog veel verbeterd worden. Ook werkgevers zouden naar de
mening van mijn fractie meer moeite moeten doen om cursussen als Nederlandse
taal op de werkvloer te organiseren. Je ziet ook dat bij verhuizing van een
vreemdeling het inpassen van de inburgeringscursus in de nieuwe plaats gemakkelijker
zou moeten worden gemaakt.In elk geval staat voor ons vast dat de vreemdeling die voor onbepaalde
tijd in Nederland wil blijven en die onder het bereik van de Wet inburgering
nieuwkomers valt, een inburgeringscursus gevolgd moet hebben. Wij hebben bij
het wetgevingsoverleg naar aanleiding van de Invoeringswet waarin de Wet inburgering
nieuwkomers centraal stond de suggestie gedaan die de regering heeft overgenomen
dat er gekeken moet worden naar de relatie tussen de Wet inburgering nieuwkomers
en de nieuwe Vreemdelingenwet. Toen heeft de minister voor het grotesteden-
en integratiebeleid gezegd: volgend jaar wordt die wet geëvalueerd en
dan zullen wij de suggestie bekijken of het mogelijk is dat een vreemdeling
die voor onbepaalde tijd in Nederland wil blijven, eerst de cursus moet hebben
afgemaakt. De fractie van D66 wil dat de regering, vooruitlopend op de evaluatie,
onderzoek doet naar de mogelijkheden om de verlening van de vergunning voor
onbepaalde tijd afhankelijk te maken van het afmaken van de inburgeringscursus.
In de te houden evaluatie moet specifiek met die optie rekening worden gehouden.
Als uit de evaluatie blijkt dat dit een zinvolle bijdrage is aan het stimuleren
van het afmaken van inburgeringscursussen, moet de wet daartoe worden aangepast
als uit dat onderzoek blijkt dat dit juridisch mogelijk is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij hebben hierover in de wetgevingsoverleggen al verscheidene malen gediscussieerd,
maar de heer Dittrich blijft vaag over de vraag hoelang de tijdelijke vergunning
kan duren als mensen geen cursus volgen.De heer Dittrich (D66):Die vraag hebt u mij in het wetgevingsoverleg inderdaad gesteld. Toen
heb ik geantwoord dat u daarmee een punt hebt. Je kunt de vergunning voor
bepaalde tijd immers natuurlijk niet tot sint-juttemis laten duren als je
tegelijkertijd vindt dat er een maatregel moet komen om te stimuleren tot
het afmaken van de cursussen. In dat vaarwater bevindt zich dit punt; daarom
voelde ik mij enigszins geholpen toen de regering zei dat zij dit gaat onderzoeken
en dat het onderzoek de juridische mogelijkheden in kaart moet brengen. Als
uit dat onderzoek blijkt dat dit absoluut niet kan of dat het voor mijn fractie
onwenselijk is, moeten wij daar niet aan beginnen. De gedachte lijkt mij op
zich echter zeer waardevol.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik kan mij die toezegging van de regering eerlijk gezegd niet herinneren,
maar het kan zijn dat ik daarbij niet aanwezig ben geweest. De vraag is echter
waar voor u de grens ligt. U kunt wel vrijblijvend een onderzoek willen laten
verrichten, maar ik hoor graag van de fractie van D66 hoelang er gespeeld
mag worden met de vergunningen voor bepaalde tijd. Hoelang kunnen zij opgerekt
worden? Ik vind uw antwoord tot nu toe eerlijk gezegd erg onbevredigend. Daardoor
blijft uw suggestie voor mij leeg.De heer Dittrich (D66):Het is natuurlijk geen vrijblijvende optie. Het gaat er nu om dat een
heleboel mensen de inburgeringscursus niet afmaken, bijvoorbeeld omdat zij
werk vinden of verhuizen. Onze visie is juist dat men de cursus moet afmaken
als men voor onbepaalde tijd in Nederland wil wonen en als men onder het bereik
van de wet valt; veel nieuwkomers vallen immers helemaal niet onder de wet.
De wet bevat enkele sancties die het afmaken van de cursus proberen te stimuleren.
Wij weten dat die sancties niet werken. Vandaar dat mijn fractie een link
legt met de vergunning voor onbepaalde tijd. Ik geef graag toe dat dat niet
ellenlang zou moeten duren. Ik wil nu geen antwoord geven op de vraag hoeveel
maanden of jaren dat moeten zijn, want ik wil eerst dat onderzoek van de regering
afwachten. Als een soort leidraad kan ik wel zeggen dat het niet te lang moet
duren, want je moet mensen niet te lang in onzekerheid houden. Ik wil echter
wel weten waarom zij de inburgeringscursus niet hebben afgemaakt. In dat krachtenveld
bevindt dit punt zich.Mevrouw Albayrak (PvdA):Ik zie het belang van het onderzoek ter verduidelijking van de werking
van sancties en de effectiviteit van de WIN als zodanig. Met het verzoek om
dat onderzoek kan ik dus best leven, maar ik hoor graag de visie van de fractie
van D66 over de reikwijdte van dat onderzoek. Bent u van mening dat de door
u voorgestelde maatregel zowel betrekking zou moeten hebben op statushouders
als bijvoorbeeld op mensen die via gezinshereniging naar Nederland komen?De heer Dittrich (D66):Het zou moeten gaan om mensen die voor onbepaalde tijd in Nederland willen
wonen, welke achtergrond zij ook hebben, en die onder het bereik van de Wet
inburgering nieuwkomers vallen. Dat laatste is natuurlijk heel belangrijk.
Er kunnen natuurlijk altijd uitzonderingen worden gemaakt, bijvoorbeeld voor
mensen die zo getraumatiseerd zijn dat ze de inburgeringscursus niet kunnen
volgen of afmaken. Daarover zou ik willen spreken als het onderzoek is afgerond.
Ik ben niet met een amendement op dit punt gekomen omdat ik het verstandig
vond van de regering dat zij dat wil onderzoeken.Voorzitter! Daar waar opvang in de eigen regio veilig en mogelijk is,
moet dat krachtig ondersteund worden. De UNHCR heeft in diverse regio's in
de wereld vluchtelingenkampen. In 1998 heb ik namens D66 het voorstel gedaan
om voor de verre toekomst te werken aan een regiogebonden asielbeleid. Ik
nam Irak en Turkije als voorbeeld. Ondersteun de UNHCR en Turkije bij de opzet
van de vluchtelingenkampen; maak als Europese Unie afspraken met het regioland
om asielzoekers uit het buurland op te vangen; Laat de UNHCR in de kampen
de vluchtelingenstatus vaststellen; ondersteun de UNHCR daarbij met mensen
en middelen; spreek als Europese Unie af dat degenen die in het regioland
door de UNHCR erkend worden op een evenredige manier door de
Europese landen worden opgevangen. Degenen, die op een dergelijke manier naar
Nederland komen, kunnen de asielprocedure overslaan. Zij kunnen zich in Nederland
meteen op inburgering richten. Het spaart in Nederland een lange asielprocedure
uit. Je zou deze vluchtelingen kunnen vergelijken met de uitgenodigde vluchtelingen,
zoals we die de afgelopen jaren kenden. Helaas heeft deze staatssecretaris
het aantal uitgenodigde vluchtelingen niet uitgebreid, zoals de Kamer dat
een aantal jaren geleden bij motie heeft gevraagd.De heer Middel (PvdA):Kan de heer Dittrich aangeven wat het selecteren van asielzoekers door
de UNHCR betekent voor de positie van Nederland ten aanzien van het Vluchtelingenverdrag?
Betekent dit dat wij het Vluchtelingenverdrag moeten relativeren? Zo ja, welke
gevolgen heeft dat dan in de Europese context?De heer Dittrich (D66):In een wet of in een algemene maatregel van bestuur zullen de regio's
moeten worden aangewezen waar zo'n systeem kan werken. Het kan natuurlijk
niet overal, want er zijn niet overal regiolanden en niet in alle regiolanden
kan de UNHCR fatsoenlijk werken. Dit systeem kan vanzelfsprekend niet morgen
worden ingevoerd. De regering heeft steeds gezegd dat het Vluchtelingenverdrag
zich niet verdraagt met mijn voorstel en dat het dan zou moeten worden opengebroken.
Ik denk dat de EU eerst waterdichte afspraken moet maken met de regiolanden
en de UNHCR. Men moet ervan verzekerd zijn dat de asielzoekers in kwestie
vanuit het regioland niet teruggestuurd worden naar het land van herkomst.
Als dit systeem indruist tegen het Vluchtelingenverdrag – waar ik overigens
niet van overtuigd ben – moet bezien worden of het kan worden aangevuld.
Maar eerst moet nagegaan worden of daarvoor voldoende politiek draagvlak in
Nederland is. Ik vind dat de regering zich steeds te terughoudend heeft opgesteld
en daarom grijp ik deze gelegenheid aan om haar te vragen, nog eens in te
gaan op suggesties op dit punt die van verschillende zijden in de Kamer zijn
gedaan. Het is van groot belang dat deze kwestie op de politieke agenda van
de EU wordt geplaatst.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! De heer Dittrich refereerde aan een schriftelijke reactie
van de staatssecretaris op een concreet plan van de RPF-fractie. Ik dank hem
voor de samenvatting. Is hij het met mij eens dat voorstellen in die richting
gezien moeten worden als een modernisering van het Vluchtelingenverdrag met
behoud van verantwoordelijkheid van de desbetreffende landen en het niveau
van bescherming? Ik denk dat dat de essentie is van het gevoelige debat over
een eventuele herziening van het Vluchtelingenverdrag.De heer Dittrich (D66):Als men spreekt over "modernisering" van het Vluchtelingenverdrag bedoelen
velen eigenlijk een radicale wijziging ervan. Daar zou ik geen voorstander
van zijn. Ik zie het als een aanvulling in de geest van het verdrag zoals
dat indertijd tot stand is gekomen. Als ik het woord "modernisering" zo mag
zien, zou ik uw vraag wel met "ja" kunnen beantwoorden.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik heb inderdaad gesproken over behoud van verantwoordelijkheidsniveau
en van beschermingsniveau en met name dat laatste is voor onze fracties essentieel.
Inherent aan voorstellen in deze richting is wel dat het individuele recht
zoals dat nu gewaarborgd wordt in het Vluchtelingenverdrag – de staatssecretaris
heeft daarop terecht gewezen – om bij een individueel land aan te kloppen,
niet gehandhaafd kan worden op dezelfde wijze als nu, als men dat wil concentreren
in UNHCR-voorzieningen. Vandaar mijn vraag. Gaat u in die richting mee en
zegt u "behoud van het beschermingsniveau van het Vluchtelingenverdrag, maar
op een andere wijze georganiseerd", dan betekent dat wel een forse internationale
discussie om het verdrag in die richting te moderniseren.De heer Dittrich (D66):Toen ik in 1998 namens D66 dit voorstel deed, heb ik ook gezegd dat als
je dat zo wilt organiseren een individueel asielverzoek van iemand die wel
het regioland bezocht heeft maar daar niet de procedure heeft gevoerd en bijvoorbeeld
rechtstreeks of uit dat regioland naar Nederland is gekomen, in het aanmeldcentrum
kan worden afgedaan of kan worden aangehouden met de mededeling dat betrokkene
zich toch moet melden bij de post in het regioland waar dan een zorgvuldige
procedure gevolgd moet worden. Dat klinkt allemaal vrij gemakkelijk, maar
laten wij wel wezen, het is natuurlijk verre toekomstpolitiek. Maar wel denk
ik dat wij die richting op zouden moeten gaan. Wat dat betreft zijn u en ik
het geloof ik wel met elkaar eens.Mevrouw de voorzitter! Ik wil gaan spreken over de lengte van de asielprocedures.
Asielzoekers die hun aanvraag hebben gedaan, zitten soms jarenlang in opvang-
of asielcentra te wachten op duidelijkheid. Zulke lange wachttijden zijn echt
onmenselijk. Asielzoekers met talenten verpieteren en raken gehospitaliseerd.
Cursussen of toestemming om tijdens de procedure te mogen werken, maken de
lange wachttijden misschien wel iets minder ondraaglijk, maar waar het echt
om gaat is om de lengte van de asielprocedures te verkorten. De fractie van
D66 is ervan overtuigd dat kortere asielprocedures niet alleen voor het welzijn
van de asielzoekers zelf beter zijn, maar dat het effect daar ook nog eens
van kan zijn dat minder asielzoekers naar Nederland komen om hier hun aanvraag
te doen. Mensensmokkelorganisaties vertellen hun klanten vaak dat je in Nederland
al gauw een paar jaar onder de pannen bent, voordat de beslissing valt. Nu
zijn de asielzoekprocedures onaanvaardbaar lang. Dat kunnen wij zien en daarom
functioneert de huidige Vreemdelingenwet ook niet goed. Er ligt natuurlijk
wel een aantal oorzaken aan die lange procedures ten grondslag. Ik wil er
een enkele noemen.In de eerste plaats het grote aantal asielzoekers dat zich in Nederland
aanmeldt. In vergelijking met andere Europese landen lijkt het erop alsof
de mensensmokkelorganisaties Nederland als een goed asielland zien. Daarbij
valt op dat meer dan 80% van alle asielzoekers die zich aanmelden geen identiteitsdocumenten
of reispapieren bij zich heeft. Dat vertraagt op zichzelf de asielprocedure,
want alles moet onderzocht en gecontroleerd worden, soms moeten individuele
ambtsberichten ingewonnen worden in het land van herkomst om te beoordelen of de reis of het vluchtrelaas klopt. De asielzoekers zonder documenten
hebben de lange duur van de procedure voor een deel aan zichzelf te wijten,
al zeg ik er direct bij dat er asielzoekers zijn die er absoluut niets aan
kunnen doen dat zij geen documenten hebben, maar het is wel een probleem.In de tweede plaats werkt de Immigratie- en naturalisatiedienst tegen
de klippen op. De organisatie heeft te maken met een heel moeilijke positie
op de arbeidsmarkt. Het is niet eenvoudig om geschikte ambtenaren te werven.
Talentvolle jonge ambtenaren vertrekken met enige regelmaat naar het bedrijfsleven.
De kwaliteit van de beschikkingen is, om het maar zacht te zeggen, niet om
over naar huis te schrijven. Bijna alle asielzoekers die door de IND geweigerd
worden, maken bezwaar en gaan tegen een nieuwe weigering in beroep. De rechter
vernietigt in een fors aantal gevallen de beslissing van de IND. Dat vernietigingspercentage
is wel eens 20 geweest! Ik weet niet wat het percentage nu is – dit
is een vraag aan de regering –, maar in elk geval is het een veel hoger
percentage dan in andere onderdelen van het administratief recht als fatsoenlijk
wordt gezien. Ook gaan asielzoekers in beroep omdat zij de status die zij
hebben gekregen, onvoldoende vinden. Zij willen de A-status; daar hangt een
aureool omheen dat die "de beste is". Op zich is dit al opvallend, omdat een
verblijfsvergunning op humanitaire gronden niet of nauwelijks intrekbaar is
en in feite sterker is dan een A-status die formeel wel kan worden ingetrokken.Mijn fractie is ervan overtuigd dat de nieuwe Vreemdelingenwet wel eens
heel wat minder effectief zal kunnen dan de regering beoogt indien de werkwijze
en organisatie van de IND niet aanmerkelijk verbeteren. Graag hoor ik dan
ook van de regering welke organisatorische verbeteringen de introductie van
de nieuwe Vreemdelingenwet zullen begeleiden. Wij kennen de uitspraken van
het nieuwe hoofd van de IND die in een interview heeft aangegeven dat de achterstanden
aan het eind van 2000 zullen zijn ingelopen. Wat is de stand van zaken op
dit punt? Mogen wij de staatssecretaris erop afrekenen als aan het eind van
het jaar 2000 blijkt dat de achterstanden niet zijn weggewerkt of dat dit
ten koste is gegaan van ander werk van de IND? Voordat ik dit punt in de fractie
besprak, had ik de opening van Trouw van vandaag nog niet gezien waarin wordt
opgemerkt dat het personeel van de IND vreest voor een chaos na de inwerkingtreding
van de nieuwe wet. Daarom klemt de vraag te meer welke verwachtingen de staatssecretaris
heeft van het verloop van de introductie. Hoe denkt hij over de suggestie
van de ondernemingsraad om de invoeringsdatum niet op 1 januari te stellen,
maar de IND iets meer tijd te gunnen om zich beter te kunnen voorbereiden
op de nieuwe wet?De heer Middel (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Mag ik de heer Dittrich vragen wat hij in dit verband
precies bedoelt met de term afrekenen? Misschien moet de Kamer zichzelf ook
"afrekenen"; zij heeft immers herhaaldelijk – overigens terecht –
het punt van de IND ter discussie gesteld?De heer Dittrich (D66):Inderdaad. Ik geloof dat de IND door alle woordvoerders met zorgen wordt
bekeken. Ik kan mij herinneren dat mevrouw Halsema hierop in verschillende
debatten uitgebreid is ingegaan. Ikzelf trouwens ook. Ik vind dit een groot
probleem. De Kamer vraagt iedere keer aan de regering ervoor te zorgen dat
het goed gaat. Zij krijgt dan al of niet geruststellende antwoorden als: wij
werken er aan, wij zijn er mee bezig, wij gaan een slag maken, enzovoorts.
De Kamer moet het met die antwoorden doen, omdat zij zich tot de hoofdlijnen
beperkt. Als echter rond de voorziene invoeringsdatum van de nieuwe Vreemdelingenwet
op 1 januari a.s. blijkt dat de IND het niet aan kan, is dit natuurlijk erg
zorgelijk. Ik zal die situatie dan beoordelen in het licht van de uitspraken
van de staatssecretaris die hij wellicht in dit debat zal herhalen. Voor ons
komt het erop neer dat de IND het goed moet doen en daarvoor is de staatssecretaris
politiek verantwoordelijk. De Kamer kan hem daarop aanspreken, maar ook zichzelf
omdat zij altijd is meegegaan in die antwoorden. De politieke beoordeling
vindt dan hier in de Kamer plaats.De heer Middel (PvdA):Wij worden bij de verkiezingen afgerekend, of niet, natuurlijk. De heer
Dittrich is echter niet duidelijk over de positie van de staatssecretaris.
Als niet gebeurt wat de staatssecretaris toezegt dat zal gebeuren, wat betekent
dit dan voor zijn positie? Moet hij dan weg of zo?De heer Dittrich (D66):Wij zullen dit dan in dat debat bespreken. Als de invoering van de nieuwe
Vreemdelingenwet mislukt doordat de IND daarvoor nog niet klaar is, kan de
heer Middel ervan op aan dat de Kamer daarover zal debatteren. Wij zullen
dan nalopen welke toezeggingen er zijn gedaan, door welke oorzaak daaraan
niet kan worden voldaan en wat daarvan de politieke implicaties zijn.De heer De Wit (SP):De heer Dittrich vindt dat de nadruk wat de werking van wet betreft komt
te liggen op de IND. Ik ben dat overigens met hem eens. Hoe is het dan te
rijmen dat in het wetsvoorstel de belangrijke bevoegdheden en mogelijkheden
van de IND worden gekort doordat de bezwarenfase wordt afgeschaft? Is het
niet een garantie voor een veel betere werking van de IND als die bezwarenfase
wordt gehandhaafd?De heer Dittrich (D66):Ik zou die vraag willen beantwoorden als ik thema van de bezwaarfase ga
bespreken.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Mag ik uit de vraagstelling van de heer Dittrich aan de staatssecretaris
afleiden dat wat D66 betreft de ingangsdatum indien nodig verschoven kan worden?
Staat voor zijn fractie die ingangsdatum vast? Of is, als de situatie bij
de IND er aanleiding toe geeft verschuiving met een, twee of drie maanden
mogelijk?De heer Dittrich (D66):Ik heb dat al in het wetgevingsoverleg naar voren gebracht. Ik maak mij
grote zorgen over de IND en dat wil ik hier herhalen. Ik heb in het wetgevingsoverleg
gezegd dat hoe je over de wet ook denkt – ik denk dat die redelijk goed
in elkaar zit – het woorden op papier zijn. Het gaat om de toepassing
van de wet door de IND. Problemen die wij in het vreemdelingenbeleid hebben
zullen niet worden opgelost door een goede wet aan te nemen. Nee, daar is
een goede uitvoering voor nodig. Als de regering zegt dat er
geen vuiltje aan de lucht is en op 1 januari van start kan worden gegaan en
ik daarin voldoende vertrouwen heb, is dat natuurlijk best. Als de staatssecretaris
er ook over aarzelt en zegt dat hij het even moet bekijken omdat hij ziet
dat de ondernemingsraad bij de IND al begint te piepen, dan vind ik het logisch
dat de invoeringsdatum wordt uitgesteld.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Mijn vraag richt zich op die derde situatie. De staatssecretaris zegt
dat hij zeer hecht aan de ingangsdatum van 1 januari. Dat heeft hij uit-en-ter-na
gezegd. Zegt D66: wij vinden het zo belangrijk dat de uitvoering goed gebeurt
dat wij pleiten voor uitstel?De heer Dittrich (D66):Het is de derde keer dat ik dit punt aan de orde stel. Waarom? Omdat ik
nog steeds niet overtuigd ben door de beantwoording van de staatssecretaris.
Als ik in het wetgevingsoverleg overtuigd was, had ik dit punt niet eens aan
de orde gesteld. Zeker nu ik de opening van Trouw van vandaag zie, maak ik
mij daarover zorgen. Ik wil overtuigd worden door de staatssecretaris. Misschien
overtuigt hij mij wel. Dan zal ik niet op uitstel aandringen. Wij moeten het
serieus onder ogen zien.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Dittrich wil het aanzien. Rond de datum van inwerkingtreding van
de wet wil hij er eventueel een debat over voeren, mocht blijken dat de IND
niet gereed is. Dat lijkt mij, eerlijk gezegd, nogal riskant. Zou het niet
wijs zijn, zeker omdat de staatssecretaris steeds heeft gehamerd op die datum
van 1 januari, dat de Kamer een duidelijk signaal geeft dat de wet uitgesteld
moet worden?De heer Dittrich (D66):U neemt dan veel te grote passen. Ik breng het onder de aandacht en ik
merk dat het ook aandacht vangt. Ik probeer onder de aandacht van de regering
te brengen dat wij dit een serieus punt vinden. Als de regering met argumenten
zegt: je hoeft je geen zorgen te maken, ondanks de krantenberichten, en ik
raak daarvan overtuigd, dan is dat zo. Rond de invoering zelf zullen er ook
allerlei aspecten spelen. Nu hebben wij het debat en daarom stel ik het nu
aan de orde.Voorzitter! Ik was gebleven bij een aantal redenen waarom die procedures
zo lang duren. Er zijn vaak te weinig goede tolken zodat procedures daarom
alleen al langer duren. Wordt hier verbetering verwacht? Welke wervingsactiviteiten
zijn er geweest om goede tolken aan te trekken? Hoe zal het gaan bij de introductie
van de nieuwe wet?De wetgeving heeft in de loop der jaren allerlei statussen en substatussen
gecreëerd die op hun beurt weer tot allerlei procedures hebben geleid.De vijfde reden is dat die procedures achterstanden hebben doen ontstaan
bij de rechtbanken die vreemdelingenzaken behandelen. Een paar weken geleden
hebben wij in de Kamer het wetsvoorstel goedgekeurd dat het mogelijk maakt
dat meer rechtbanken vreemde- lingenzaken zullen behandelen. Ik denk dat dit
het probleem van de vele procedures en de lange wacht- tijden nog niet oplost.De doelstelling van de regering is om met deze nieuwe wet het aantal procedures
drastisch terug te brengen. De fractie van D66 onderschrijft die doelstelling
volledig. Voor mijn fractie is het echter niet duidelijk, hoe de regering
denkt dat onder de vigeur van het nieuwe systeem de eerste beslissing van
de IND binnen zes maanden genomen zou kunnen worden. Welke verbeteringen zijn
er bij de IND aangebracht die zo'n optimisme rechtvaardigen? Is de Kamer niet
meer dan eens voorgehouden dat de procedures korter zouden kunnen worden,
terwijl in feite het tegenovergestelde gebeurde? Op dit punt behoudt de fractie
van D66 haar reserves. Wij vragen de regering, nog eens helder uiteen te zetten
op grond van welke veranderingen zij meent dat de IND kwalitatief goede beoordelingen
binnen zes maanden zou kunnen geven. Verwacht de regering dat er vaak gebruik
gemaakt gaat worden van de verlengingsmogelijkheid van zes maanden? Wordt
die verlenging in individuele zaken toegepast of gaat de IND de termijn voor
aanvragen collectief verlengen? En welke sanctiemogelijkheid is er als de
termijn niet gehaald wordt?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! De heer Dittrich zegt dat hij sterk betwijfelt dat de IND
binnen de beslistermijn van zes maanden zal blijven. Tendeert zijn betoog
naar een verdere uitbreiding van de beslistermijn of naar de herinvoering
van bezwaar?De heer Dittrich (D66):Geen van beide. Mijn betoog tendeert naar de stelling dat de IND zijn
werk goed moet doen, binnen zes maanden. Dat wil ik bereiken. In het wetsvoorstel
staat al dat de beslissing binnen zes maanden genomen moet worden, tenzij
er sprake is van een uitzondering, want dan kunnen er nog eens zes maanden
bijkomen. Met deze opmerking beoog ik een prikkel te geven om ervoor te zorgen
dat de beslissing ook echt binnen zes maanden genomen wordt. Ik heb erbij
gezegd dat ik er een beetje sceptisch over ben, omdat achtereenvolgende staatssecretarissen
in overleg met de Kamer hebben aangegeven dat de procedures korter moesten,
terwijl dat nooit lukte.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik neem aan dat ik dan van u mag verwachten dat u later in uw betoog zult
aangeven op welke manier de IND zijn werk beter moet doen. Ik neem aan dat
u daarvoor concrete suggesties heeft?De heer Dittrich (D66):Mijn betoog zal nog lang duren, mevrouw Halsema. Ik kom hierop terug.Voorzitter! Ik wil stilstaan bij het volgtijdelijk systeem. De regering
wil met het wetsvoorstel ook drastisch snijden in het aantal procedures en
daartoe heeft zij het stelsel van volgtijdelijke statussen met één
voorzieningenpakket per status bedacht. Ik vind het een vernuftige aanpak
van het probleem. De grondgedachte is dat iedereen die mag blijven, aanvankelijk
voor bepaalde tijd blijft. Of je nu een reguliere verblijfsvergunning hebt
aangevraagd of een asielverzoek hebt ingediend, je mag voor bepaalde tijd
blijven, maar de termijnen verschillen wel. Bij regulier geldt de vergunning
voor bepaalde tijd voor vijf jaar en bij asiel voor drie jaar. Mijn fractie
vindt dit verschil in termijnen te rechtvaardigen. Iemand die gevlucht is
uit ellendige omstandigheden en noodgedwongen, onvrijwillig zijn land verlaten
heeft, moet niet vijf jaar behoeven te wachten om uitzicht te verkrijgen op
een nieuw bestaan in Nederland. Dat werkt demotiverend en frustreert de inburgering. Daarom is D66 het ook niet eens met het amendement van het CDA.
Wij menen dat de periode van drie jaar asiel in de praktijk in sommige situaties
wel vier jaar kan worden, bijvoorbeeld als het besluitmoratorium wordt toegepast.
Ik kom daar nog uitgebreider over te spreken.Omdat het voorzieningenpakket binnen de verblijfsvergunning voor bepaalde
tijd hetzelfde is, gaat de regering ervan uit dat er geen reden is om door
te procederen voor een andere status. Er is immers geen andere status meer
en voor de voorzieningen hoeft men het ook niet te doen, want die zijn gelijk.
Dat klinkt aannemelijk en aantrekkelijk. Toch heb ik hierover een aantal vragen.
Bestaat niet het risico dat binnen de verblijfsvergunning voor een bepaalde
tijd er toch een belang bestaat bij het voeren van een procedure? Kan een
asielzoeker die onder de huidige wet in het oude systeem een A-status of een
humanitaire verblijfsvergunning had gekregen, zich toch niet tot de rechter
wenden en zeggen dat het voor zijn psychisch welbevinden van vitaal belang
is, te weten hoe de overheid hem inschat? Immers, na drie jaar moet bekeken
worden of de vergunning kan worden omgezet in een vergunning voor onbepaalde
tijd. Een A-statushouder of iemand met een humanitaire verblijfsvergunning
maakt, afhankelijk van de omstandigheden, wellicht meer kans op een bestendig
verblijf dan iemand die onder de huidige wet een voorwaardelijke verblijfsvergunning
zou hebben gekregen. Als de rechter eenmaal een belang ziet om differentiatie
in de vergunning voor bepaalde tijd aan te brengen, dan lijkt mij dat het
hek van de dam is. Want dan zal iedereen willen gaan procederen voor die status
met meer perspectief op verblijf voor onbepaalde tijd. Ik vraag de regering
uiteen te zetten, al is het in het wetgevingsoverleg al aan de orde geweest,
hoe zij dit risico ziet en, zo ja, hoe groot zij dit acht.Wij hebben commentaren gelezen van Vluchtelingenwerk en Amnesty International
die aanvoeren dat er wel degelijk situaties zijn waardoor er wel een procesbelang
ontstaat wanneer de asielvergunning voor bepaalde tijd wordt verleend. Zij
voeren aan dat, wanneer de vergunningverlening geschiedt op basis van vluchtelingenschap,
daarmee vaststaat dat weigering of intrekking of niet-verlenging in de toekomst
nog slechts mogelijk is op basis van artikel 1c van het Vluchtelingenverdrag,
de zogenoemde cessation clauses. Krijgt een vreemdeling de asielvergunning
voor bepaalde tijd op andere gronden en is hij van mening dat die grond onjuist
is, dan heeft hij volgens Amnesty International en Vluchtelingenwerk dus wel
een procesbelang. Ik meen dat je daar tegenover kunt stellen dat de vreemdeling
zich in elk geval kan gaan prepareren voor het moment waarop de overheid,
in zijn ogen, onverhoopt tot verblijfsbeëindiging zal overgaan en de
vraag acuut wordt of hem dan niet ten onrechte verlening op grond van het
vluchtelingenschap onthouden is.In Ars Aequi van mei 2000 las ik een artikel van prof. Vermeulen die eenzelfde
redenering hanteert. Hoe ziet de regering dit? Hoe ziet de procedure er na
drie jaar vergunning voor bepaalde tijd uit? Is dit een procedure met alle
toeters en bellen? Of is dit een wat meer marginale toetsing? Wil de staatssecretaris
hierop ingaan?Het valt mijn fractie op dat het door de regering voorgestelde volgtijdelijke
systeem enige gelijkenis vertoont met het voorstel dat wij in de discussie
in 1998 hebben gedaan, toen het ging over het beleid ten aanzien van A-statushouders
uit Bosnië. Mijn fractie stelde toen voor, de aan Bosniërs verleende
A-status die korter dan drie jaar daarvoor collectief was verstrekt zonder
een individuele toetsing, te herbeoordelen. Van degenen bij wie tijdens de
herbeoordeling zou blijken dat ze niets meer in Bosnië te vrezen hadden,
zou de A-status kunnen worden ingetrokken, net als voor de Bosniërs die
in dezelfde periode een voorwaardelijke verblijfsvergunning hadden gekregen.
Mijn fractie was toen niet onder de indruk van het argument van de UNHCR dat
iemand met een voorwaardelijke vergunning tot verblijf wel naar bepaalde gebieden
veilig kon terugkeren en een A-statushouder niet. Wij hadden toen de redenering
dat een gebied wel of niet veilig is voor iemand om naar terug te keren. Het
papiertje dat iemand in Nederland gekregen heeft, moet voor de beoordeling
van de veiligheid in het land van herkomst geen groot verschil maken. Ik heb
er toen voor gepleit dat na de herbeoordeling in sommige situaties de collectief
verleende A-status zou kunnen worden ingetrokken. Dat kon ook volgens de huidige
wet, al werd die bevoegdheid door de verschillende staatssecretarissen niet
toegepast. D66 heeft toen bij motie gevraagd om te kijken naar de intrekbaarheid
van een A-status, vanuit de gedachte dat ook vluchtelingenschap een tijdelijke
bescherming biedt, maar dat het redelijk is om daarover na drie jaar anders
te denken zodat mensen zich op een bestendig verblijf in Nederland kunnen
richten.Ik herinner mij dat dit een heftig debat is geweest. In 1998 was kennelijk
de tijd er nog niet rijp voor, ook gelet op de weerstand bij de staatssecretaris
die er toen niet aan wilde. Wij hebben toen gezegd dat wij erop zouden terugkomen
bij de behandeling van de nieuwe Vreemdelingenwet. Nu ziet mijn fractie die
gedachte verder uitgewerkt. Daarom moet ik echt nog de vraag aan de staatssecretaris
stellen hoe het komt dat hij in 1998 voor de Bosnische A-statushouders met
een niet individueel toegekende maar een collectief verleende A-status niet
tot een herbeoordeling wilde overgaan, maar nu voorstelt om dat voor alle
mensen met een vergunning voor bepaalde tijd in die drie jaar te doen. Ik
krijg daar graag een reactie op.De heer Middel (PvdA):Ik begrijp niet zo goed hoe de heer Dittrich alsnog zijn gelijk probeert
te halen dat hij in 1998 niet kreeg, omdat hij nu maar even de context van
dit punt verwaarloost. Was het niet zo, meneer Dittrich, dat u stuitte op
een meerderheid in de Kamer die zei dat bij verlening van de A-status de betrokkenen
er gevoeglijk van uit mochten gaan dat een permanent verblijf in Nederland
in het verschiet lag en dat het dus van een gigantische hardheid zou getuigen
om daar in wezen ad hoc en aan de hand van de Bosnische casus van terug te
komen?De heer Dittrich (D66):De discussie begon omdat ik zei dat ook een A-status in beginsel tijdelijke
bescherming biedt en dat dit ook de reden is waarom in de huidige Vreemdelingenwet
staat dat een A-status kan worden ingetrokken. U hebt gelijk dat dit in de
praktijk dus niet wordt toegepast, maar zo is die discussie
begonnen. Vervolgens zijn er toen allerlei bezwaren geopperd, onder andere
dat iemand die een A-status krijgt meteen het gevoel moet hebben dat hij altijd
in Nederland kan blijven en dat dit niet teruggetrokken kan worden. Inderdaad
hebben wij daar toen geen meerderheid voor gekregen en om die reden heeft
de motie, die overigens wel door de Kamer is aangenomen, geleid tot het verzoek
om dat te onderzoeken. Nu constateer ik echter dat voor alle mensen –
en dus niet alleen voor mensen die een collectieve vergunning hebben gekregen
maar ook in individuele gevallen – na drie jaar een herbeoordeling plaatsvindt.
Daar ben ik het mee eens. Ik wil niet achteraf mijn gelijk halen, maar ik
vind het inconsequent en daarom wil ik van de regering horen waarom zij toen
zo tegen was terwijl zij dat nu zelf zo voorstelt.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Ik wil nog één poging doen, want ik krijg een
beetje vervelend gevoel bij het feit dat deze discussie op deze manier nu
weer terugkomt. Ik dacht dat deze discussie toen was afgesloten en dat niet
alle leden van de D66-fractie daar even enthousiast over waren. De fout –
voorzover je van een fout kunt spreken – lag toch vooral bij de Nederlandse
overheid die collectief was overgegaan tot het verlenen van de A-status voor
de eerste keer. Gegeven de situatie van dat moment was dat volstrekt begrijpelijk.
Mensen die op grond van die collectieve beslissing een A-status hadden gekregen,
mochten niet gestraft worden met het feit dat de overheid die fout had gemaakt.
Nu komt u er toch weer met een draai op terug en ik vind het jammer als u
dit punt weer inbrengt in de discussie over deze wet.De heer Dittrich (D66):Ja, ik heb toen al gezegd dat ik erop terug zou komen en ik houd mij aan
mijn woord. Sterker nog, daar waar de vergunning collectief was verleend,
werd gezegd dat dit niet moest gebeuren terwijl zij nu individueel wordt verleend
en voor iedereen opnieuw wordt beoordeeld. Ik wil graag weten hoe de regering
daartegenover staat.Mevrouw de voorzitter! De regering stelt voor dat de IND bij het verlenen
van een asielvergunning voor bepaalde tijd niet hoeft te motiveren waarom
de vergunning verleend is. Expliciet wordt dat ook in artikel 40 naar voren
gebracht. Dit motiveringsverbod roept allerlei vragen op. De hoofdregel in
het bestuursrecht is dat de overheidsadministratie moet motiveren waarom zij
een aangevraagde vergunning verleent. Waarom hier dan niet? Het gaat hier
om belangrijke zaken. Mensen moeten weten waar zij aan toe zijn. De regering
heeft tijdens het wetgevingsoverleg het motiveringsverbod een extra slot op
de deur genoemd. Geen zekerheid kon verschaft worden over de vraag of niet
via andere wetten – bijvoorbeeld de Wet openbaarheid van bestuur –
bij de rechter inzage gevraagd kon worden in alle documenten die zich in het
dossier bevinden, inclusief de minute waarin staat waarom iemand voor bepaalde
tijd een vergunning heeft gekregen. Het komt de fractie van D66 uitermate
ongelukkig voor dat de uiteindelijke motivering achterwege mag blijven. We
hebben dat in het wetgevingsoverleg naar voren gebracht en ik heb toen al
een amendement op dit punt aangekondigd. Ik moet zeggen dat ik nog steeds
niet overtuigd ben door de argumentatie van de regering op dat punt. Het amendement
komt erop neer dat wel degelijk door de IND gemotiveerd moet worden waarom
iemand de vergunning voor bepaalde tijd verkregen heeft. Dat zal niet veel
extra tijd vergen, omdat zo'n beslissing alleen genomen kan worden als men
op de hoogte is van alle relevante gegevens. Ik hecht eraan om op te merken
dat het absoluut niet de bedoeling is dat het wel motiveren leidt tot procedures
naar aanleiding van de motivering. Voor D66 is het terugdringen van procedures
een belangrijk kenmerk van dit wetsvoorstel. Als de asielvergunning voor bepaalde
tijd wordt toegekend, is er op dat moment geen rechtens relevant concreet
belang om te procederen. Er is eerder sprake van een hypothetisch, potentieel,
toekomstig of uitgesteld belang. Prof. Vermeulen oppert dit in Ars Aequi van
mei 2000 en mijn fractie is het daarmee eens. Pas aan het eind van de periode
van drie jaar komt er een beschikking of de vergunning kan worden verleend
voor onbepaalde tijd. Bij afwijzing moet daartegen natuurlijk wel geprocedeerd
kunnen worden. Op dat moment is er een voldoende actueel belang.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! In het amendement-Wijn c.s. op stuk nr. 17, ontvangen op 30
mei, staat dat artikel 40, lid 2, vervalt. In het amendement-Dittrich op stuk
nr. 34, ontvangen op 31 mei, staat ook dat artikel 40, lid 2, vervalt. Mag
ik uit deze overeenkomst afleiden dat de heer Dittrich niet op de hoogte was
van het eerdere amendement?De heer Dittrich (D66):Ik was met mijn collega's aan het praten over de Vreemdelingenwet, toen
opeens allerlei amendementen van de oppositie binnengebracht werden. Blijkbaar
waren die in achterkamertjes met z'n allen besproken. Ik zei toen: hé,
wat raar nou dat zij ons niet eens gevraagd hebben om mee te doen met dat
amendement.De heer Wijn (CDA):Dan vragen wij dat bij dezen. Doet u mee met ons amendement?De heer Dittrich (D66):Nou, nee. U hebt de tekst van uw amendement in de hand. De toelichting
bij dat amendement is heel erg kort. Aangezien zo'n toelichting een soort
memorie van toelichting is, moeten de hoofdpunten daarin worden weergegeven.
Een van de hoofdpunten is dat extra procedures worden vermeden, als een motivering
wordt toegelaten. Als ik mij niet vergis, staat dat niet in het amendement
dat de gehele oppositie heeft ingediend en waar de coalitiepartijen buiten
zijn gehouden.De heer Wijn (CDA):Dat vind ik erg sneu voor u, maar nogmaals, u bent van harte welkom om
met ons mee te doen. Toch heb ik nog een vraag. Als u zegt dat de toelichting
van essentieel belang is, moet u het toch met mij eens zijn dat dit niet getuigt
van veel vertrouwen in de systematiek van de wet?De heer Dittrich (D66):Dat ben ik niet met u eens. Als ik geen vertrouwen zou hebben in de systematiek
van de wet en dus het volgtijdelijke systeem plus de motivering niet zou zien
zitten, zou ik gewoon tegen de wet moeten zijn. Ik geloof dat u al maanden
geleden hebt gezegd dat u tegen de wet was.De heer Wijn (CDA):Nee, dat heb ik niet gezegd. Dat zult u ook nergens kunnen
aantreffen. De staatssecretaris heeft echter meerdere malen aangegeven dat
de systematiek van de wet zo sterk is dat er geen rechtens relevant belang
kan zijn om door te procederen. U hebt blijkbaar een toelichting nodig om
uzelf daarvan te overtuigen. Ik kan daarom niet anders concluderen dan dat
u weinig vertrouwen hebt in het systeem van de wet.De heer Dittrich (D66):Nee, ik heb heel veel vertrouwen in het systeem van de Algemene wet bestuursrecht.
Zoals u weet, en zoals collega Van der Staaij kan bevestigen, is een hoofdregel
dat je het moet motiveren als je een beslissing neemt. Ik vind dat dit ook
moet gelden voor dit soort asielvergunningen.De heer Wijn (CDA):Ik trek dan toch de conclusie dat uw toelichting overbodig is, als dit
al in de systematiek van de wet zit.De heer Dittrich (D66):Nee, natuurlijk niet. Daarom is het amendement juist nodig. In het voorliggende
wetsvoorstel staat dat er niet gemotiveerd hoeft te worden. Niet alleen de
coalitiefracties, maar ook de rest van de Kamer – gezien het amendement
waaronder uw naam als eerste staat – vindt dat dit wel moet. Dit is
dus een punt waarover wij het allen eens zijn. Het is toch heel erg mooi dat
wij als Kamer tegen de regering zeggen dat in de wet moet staan dat er gemotiveerd
moet worden. Dat is toch prima. Het is alleen jammer dat de oppositie daarover
gezamenlijk, zonder ons erin te kennen, een amendement heeft ingediend.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Ik laat het hierbij, want het wordt mij nu iets te potsierlijk.De heer Van der Staaij (SGP):Ik begin met een procedureel punt. Ik heb namelijk begrepen dat de mensen
van de regeringspartijen niet gestoord konden worden op het moment dat wij
met de amendementen bezig waren, omdat zij in overleg waren. Ik vind het een
beetje een raar verwijt dat zij erbuiten gehouden zouden zijn.De heer Dittrich (D66):Dat is niet juist.De heer Van der Staaij (SGP):Maar goed. Inhoudelijk geeft de heer Dittrich aan dat het verschil tussen
de amendementen zit in de toevoeging en in de toelichting. Zoals collega Wijn
al heeft gezegd, zijn de amendementen qua tekst verder precies hetzelfde.
Het is dan relevant om te bekijken wat er precies in de toelichting van het
amendement-Dittrich staat. In die tekst staat dat het uitgangspunt blijft
dat de vreemdeling bij een dergelijk beroep geen rechtens relevant belang
heeft. Begrijp ik uit het voorgaande betoog van de heer Dittrich dat dit eigenlijk
niet zozeer een vaststelling, maar meer een veronderstelling is?De heer Dittrich (D66):U weet dat u en ik daar allebei vragen over hebben gesteld tijdens de
wetgevingsoverleggen en dat daar ook antwoorden op zijn gekomen. Oorspronkelijk
stond in lid 2 van het amendement dat er niet geprocedeerd mocht worden. Dat
heb ik in het wetgevingsoverleg voorgesteld. U heeft mij toen geïnterrumpeerd
en gezegd: als je dat doet, kan de burgerlijke rechter wel eens bevoegd worden.
Dat heeft de staatssecretaris toen ook naar voren gebracht. Ik heb mij toen
onder andere door u laten overtuigen en gedacht dat dat dan niet in het amendement
zou moeten staan, aangezien daardoor anders een procedeermogelijkheid voor
de burgerlijke rechter zou worden gecreëerd.De heer Van der Staaij (SGP):Maar dan zult u toch met mij eens zijn dat door een opmerking in de toelichting
niet ineens het procesbelang kan vervallen.De heer Dittrich (D66):Nee, maar in de toelichting staat hoe de indieners het amendement zien.
Als u mij vraagt of ik een 100% garantie kan geven dat een burgerlijke rechter
ooit zal zeggen dat hij bevoegd is en beslissingen zal gaan nemen, dan kan
ik u die niet geven. Dat kunt u echter ook niet.De heer Van der Staaij (SGP):U verwees zojuist naar het stuk van prof. Vermeulen in Ars Aequi en zei
dat er op grond van bepaalde argumenten geen procesbelang aanwezig hoeft te
zijn. In het vervolg van zijn betoog gaf hij echter aan dat het wel van belang
is om helderheid te krijgen over de bewijspositie in het kader van een intrekking
die betrokkene heeft. Wat zijn uw gedachten daarover? Vindt u de positie van
de betrokkene voldoende helder?De heer Dittrich (D66):Dat hangt af van de redenen voor de intrekking. Ik wil deze vraag kortheidshalve
doorgeleiden naar de regering. Het artikel van de heer Vermeulen gaat namelijk
over allerlei andere aspecten. Daarom wil ik aan de regering vragen hoe zij
daar tegenover staat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als ik de heer Dittrich goed beluister, komen wij eigenlijk allemaal op
hetzelfde inhoudelijke punt uit – ik ben heel blij dat de coalitie dat
steunt – namelijk dat de motivering moet terugkeren en dat een intentieverklaring
dat er niet doorgeprocedeerd mag worden, van geen enkele betekenis is voor
de rechter. Dat erkent u dus ook.De heer Dittrich (D66):De rechter in Nederland is onafhankelijk. Hier vindt een debat plaats
en alles wat hier gezegd wordt is voor de wetsgeschiedenis. Ik weet dat rechters
die wetsgeschiedenis goed nalezen. Als zij zien dat de hele Kamer en de regering
vinden dat je eigenlijk niet zou moeten doorprocederen, kan ik mij voorstellen
dat dat een zeer belangrijk gegeven is. De rechter is echter onafhankelijk.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Er liggen twee volstrekt gelijkluidende amendementen. Nu ken ik de procedure
in de Kamer een klein beetje en volgens mij betekent dat dat het amendement
op stuk nr. 17 in stemming wordt gebracht en het amendement op stuk nr. 34,
uw amendement, niet.De heer Dittrich (D66):Dat zou het zeker kunnen betekenen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Bent u dan bereid om voor het amendement-Wijn c.s. te stemmen?De heer Dittrich (D66):Dat is een goede vraag. Ik heb echter eerst het antwoord van de regering
nodig, want de regering zit nog steeds op een heel ander spoor. Daarom ben
ik zo blij dat ook de oppositie vond dat dit amendement moest worden ingediend. Wij zijn het er dus als gehele Kamer mee eens. Ik wil
dus eerst de reactie van de regering horen. Het kan best zijn dat de regering
zegt dat zij, als zij de hele Kamer zo hoort, met een nota van wijziging zal
komen. Ik ben voor alles in. Het gaat mij er echter om dat de motivering terug
moet komen. Dat heb ik in drie wetgevingsoverleggen gezegd en elders ook.
Daar mag u mij dus aan houden.Voorzitter! Er is een tijd geweest dat ongeveer 20% van de beschikkingen
van de IND door de rechter vernietigd werd. Dat is voor het bestuursrecht
een ongehoord hoog percentage. En dat gebeurt niet bij de aanvraag tot het
verbouwen van een dakkapel, maar bij beslissingen die het leven van mensen
verregaand kunnen bepalen. Daarom is in het regeerakkoord door de drie coalitiepartijen
overeengekomen dat de kwaliteit van de beslissing in eerste aanleg aanmerkelijk
dient te worden verbeterd. Op het eerste gezicht lijkt het schrappen van de
bezwaarfase in asielzaken daarmee in tegenspraak te zijn. Praktisch overal
in het bestuursrecht kan men eerst bezwaar maken tegen een negatieve beslissing
bij het bestuursorgaan zelf om daarna in beroep te gaan bij de rechter. Waarom
hier dan niet? Ik kan niet verhelen dat de fractie van D66 het moeilijk heeft
met dit onderdeel van het regeerakkoord en het wetsvoorstel.Om de kwaliteit van de beslissing van de IND op peil te houden, introduceert
de regering de voornemenprocedure. Voordat de IND voornemens is, het verzoek
af te wijzen, laat hij dat aan de vreemdeling weten. Deze kan dan op dit voornemen
beargumenteerd reageren. De IND bekijkt die reactie. Blijft de IND bij de
negatieve beslissing, dan zal hij die formeel doen uitgaan. Apert onjuiste
beslissingen zullen er door de voornemenprocedure uitgezeefd worden. Dus de
kwaliteit van de beslissing in eerste aanleg kan op peil blijven. Maar volgens
het regeerakkoord dient dat peil te worden verhoog. Opnieuw vraag ik de regering
op welke wijze dat wordt bereikt.Overigens gaan sommige asielzoekers er met de introductie van de voornemenprocedure
op vooruit. Ik denk hierbij aan de aanvragen van asielzoekers die niet-ontvankelijk
of kennelijk ongegrond verklaard zijn, of ten aanzien van wie een vrijheidsbeperkende
of -ontnemende maatregel is genomen. Voor hen geldt nu geen bezwaarprocedure
en ook geen voornemenprocedure. Zij gaan er dus op vooruit. De fractie van
D66 vindt dat de hoofdlijnen van de voornemenprocedure niet in lagere regelgeving
moeten worden opgenomen, maar in de Vreemdelingenwet zelf. De uitwerking kan
natuurlijk wel in lagere regelgeving. Het opnemen in de wetstekst geeft aan
dat de wetgever de voornemenprocedure van bijzonder belang vindt om de kwaliteit
van de beslissing van de IND te verbeteren. Daarom hebben wij op dit onderdeel
een amendement ingediend. Daarin wordt voorgesteld dat ook de stukken die
betrekking hebben op de asielaanvraag en die de asielzoeker niet kon kennen,
bij de voorgenomen beslissing moeten worden gevoegd. Het gaat dus niet om
openbare stukken, zoals rapporten van Amnesty International of algemene ambtsberichten,
maar bijvoorbeeld om brieven die aan de IND zijn gestuurd met daarin informatie
over de asielzoeker. Ik heb vernomen dat dit nogal eens voorkomt.Toch staat of valt de verbetering van de kwaliteit van de beslissing in
eerste aanleg met de kwaliteit van de hoor- en beslisambtenaren en de verdere
invulling van de voornemenprocedure. Wil de staatssecretaris toezeggen dat
de Kamer eerst inhoudelijk de AMvB over de voornemenprocedure kan bespreken,
voordat zij in werking treedt? Wil de staatssecretaris ook ingaan op het bezwaar
van vluchtelingenwerk dat de asielzoeker in de voornemenprocedure gehoord
moet worden, de zogenaamde hoorplicht?De heer De Wit (SP):Bent u hiermee niet terug bij een normale procedure van bezwaar? Kunnen
wij dan niet beter de voornemenprocedure afschaffen en gewoon bezwaar mogelijk
maken? Op die manier wordt de kwaliteit van de beslissingen van de IND verhoogd
en wordt een verdere procedure bij de rechter en zelfs hoger beroep voorkomen.De heer Dittrich (D66):Beide procedures zijn niet exact gelijk. Om die reden heeft mijn fractie
hier ook moeite mee. Het is belangrijk dat de voornemenprocedure in de wet
is opgenomen, maar zij is anders dan een normale bezwaarprocedure. In het
regeerakkoord is afgesproken dat die laatste procedure geschrapt wordt als
er hoger beroep wordt geïntroduceerd. Daar kom ik ook niet op terug.De heer De Wit (SP):U heeft gezegd, het te betreuren dat de bezwaarfase wordt afgeschaft.De heer Dittrich (D66):Dat klopt.De heer De Wit (SP):U zet nu een volgende stap. U wilt het mogelijk maken dat betrokkenen
ook in het kader van de voornemenprocedure worden gehoord. Daarmee zit u eigenlijk
al in de bezwaarfase.De heer Dittrich (D66):U moet scherp luisteren. Ik heb gezegd dat Vluchtelingenwerk er bij de
Kamer op aandringt – ik neem aan dat u de brief ook heeft gezien –
dat er een hoorplicht komt. De voornemenprocedure is nog vaag, zeker wat daarover
in de wet staat. Dat moet nog verder uitgewerkt worden. Ik heb gezegd dat
ik dat hier wil bespreken. Daarom wil ik de AMvB eerst hebben. Vluchtelingenwerk
vindt dat er een hoorplicht moet komen. Die vraag leid ik door aan de staatssecretaris.
Hoe ziet hij dat? Ik kan mij daar wel wat bij voorstellen. Ik zie ook wel
bezwaren, maar daarvoor voeren wij dit debat. Eerst hoor ik graag een reactie
van de staatssecretaris op dat punt.Dan kom ik op de ex-nunctoetsing. Een groot nadeel van de huidige wet
is dat de rechters in de beroepsprocedure alleen mogen kijken of de IND een
terechte beslissing heeft genomen. Zij beoordelen dat aan de hand van de gegevens,
die op het moment van de beslissing van de IND bekend waren. Nu zit er tussen
de beslissing van de IND en die van de rechter een geruime tijd. Soms is dat
zelfs meer dan een jaar. Er kan in de tussentijd dus veel gebeurd zijn. Wordt
de asielzoeker afgewezen door de rechter, dan betekent dat in de huidige praktijk
al gauw dat er een tweede of soms een derde asielverzoek wordt ingediend.
Op zo'n manier komt er nooit een einde aan het procederen. Soms lijkt dit
procedurestelsel wel eens op het bekende plaatje op een blikje van Drostechocolaatjes.Daarom is de fractie van D66 het er zeer mee eens dat de regering in de nieuwe Vreemdelingenwet kiest voor de ex-nunctoetsing. Met de
laatste stand van zaken dient door de rechter rekening te worden gehouden.
Dit spaart vervolgprocedures uit. Heeft de rechter met de meest recente gegevens
rekening gehouden en komt hij tot een afwijzende beslissing, ook in hoger
beroep, dan vindt mijn fractie dat er geen argumenten meer zijn voor een tweede
of een opvolgend asielverzoek. Mocht een asielzoeker daar toch toe overgaan,
dan kan dat tweede verzoek naar onze mening in het aanmeldcentrum worden afgewezen.
Gaat de asielzoeker tegen een negatieve beslissing in het aanmeldcentrum in
beroep bij de rechter, dan komt hem naar de mening van mijn fractie geen recht
op opvang meer toe. Het formeel uitsluiten van het mogen doen van een tweede
asielverzoek lijkt mijn fractie weer te ver te gaan. Volgens mij is dat ook
in strijd met internationale verdragen.Er is wel een risico dat de rechter, wanneer hij rekening houdt met de
laatste stand van zaken, op de stoel van het bestuur, de IND, gaat zitten.
Daarom acht mijn fractie het raadzaam dat de rechter eerst aan de IND vraagt
zich uit te laten over de nieuwe feiten en omstandigheden, zoals die door
de vreemdeling zijn aangevoerd. De rechter zal van de IND moeten horen of
die nieuwe feiten en omstandigheden de genomen beslissing beïnvloeden.
Honoreert de IND de nieuw aangedragen feiten en omstandigheden, dan zal de
IND de vergunning verlenen. Dan hoeft de rechter daar niet eens meer een uitspraak
over te doen. Acht de IND de nieuwe feiten en omstandigheden irrelevant voor
de beslissing of wel relevant, maar komen zij toch op andere gronden tot een
afwijzing, dan pas is het aan de rechter er zijn oordeel over te geven.Aangezien in artikel 81 sprake is van een facultatieve benadering, vindt
mijn fractie dat dit echt een imperatieve bepaling moet zijn. De rechter moet
weten dat hij in beginsel altijd met de nieuwe feiten en omstandigheden rekening
dient te houden. In het artikel zelf staan de uitzonderingen op het hoofdbeginsel,
namelijk de goede procesorde, de mogelijke vertraging en de relevantie van
de feiten en omstandigheden die worden aangedragen. Dat staat al in de tekst.
Het is aan de rechter om in elke concrete zaak die hij voor zich krijgt, te
beslissen of die uitzonderingen zich voordoen. Daarom is door de coalitiepartijen
op dit artikel een amendement ingediend.De heer Van der Staaij (SGP):Ik hoorde de heer Dittrich zeggen dat herhaalde aanvragen moeten kunnen
worden afgewezen als de procedure nog loopt. Op welke grond zouden die dan
afgewezen kunnen worden? Dat begreep ik nog niet helemaal.De heer Dittrich (D66):Het is goed dat u dat vraagt, dat ben ik eigenlijk vergeten te zeggen.Een asielverzoek wordt ingediend en afgewezen. De rechter hoort op de
zitting nieuwe feiten en omstandigheden. Hij vraagt aan de IND wat hij daarvan
vindt. De IND vindt die niet belangrijk en blijft bij zijn afwijzing. Dan
moet de rechter tot beoordeling overgaan. Hij houdt dan rekening met de laatste
stand van zaken en komt dan tot een afwijzing.Nu kan dat niet omdat onder de huidige wet niet ex nunc getoetst mag worden,
maar ex tunc getoetst moet worden. Dat betekent dat een heleboel asielzoekers
kunnen zeggen dat zij wel bij de rechter zijn geweest, maar dat deze alleen
maar met de oude feiten rekening heeft gehouden. Zij hebben er dus alle belang
bij, een tweede of derde asielverzoek in te dienen. Als je het ex-nuncsysteem
aanhangt, heeft de rechter met de laatste stand van zaken rekening gehouden.
D66 vindt in dat geval dat er eigenlijk geen plaats meer is voor een tweede
asielverzoek. Er is immers rekening gehouden met de laatste stand van zaken.
Ik voeg daaraan toe dat je het formeel nooit kunt uitsluiten, want je moet
altijd een asielverzoek kunnen doen. Je kunt in het aanmeldcentrum dan wel
tot een snelle afwijzing komen. Immers, de rechter die over de "bodemzaak"
geoordeeld heeft, heeft met die laatste stand van zaken rekening gehouden.
Het is een aanmerkelijke versnelling van procedures en voorkomt opvolgende
asielverzoeken.De heer Van der Staaij (SGP):Het gaat dus niet om situaties waarin de rechter nog moet beslissen? Kan
een herhaalde asielaanvraag, hangende zo'n zaak bij de rechtbank, al worden
afgewezen of moet daarover in de visie van de heer Dittrich toch nog inhoudelijk
worden beslist?De heer Dittrich (D66):Dat begrijp ik niet. Ik heb het over de situatie waarin de zaak bij de
rechter aanhangig is en er nieuwe feiten en omstandigheden worden aangedragen.
Het karakter van dit amendement is dat de rechter daarmee rekening moet houden.De heer Van der Staaij spreekt over een situatie waarin tijdens die procedure
al een ander verzoek wordt ingediend. Mij lijkt een dergelijk verzoek al helemaal
niet ontvankelijk, omdat de rechter zich eerst nog moet buigen over het verzoek
dat al is gedaan.De heer Van der Staaij (SGP):Dat is precies mijn vraag. Je weet nog niet of die rechter inderdaad vindt
of de goede procesorde zich verzet tegen ex-nunctoetsing. Wat moet je in zo'n
situatie dan doen? Hoe moet de IND met zo'n herhaalde aanvraag omgaan?De heer Dittrich (D66):Als er serieus te nemen nieuwe feiten en omstandigheden zijn, moet de
IND die bekijken. De IND kan uitstel vragen van de zitting, omdat de asielzoeker
nieuwe dingen naar voren heeft gebracht die serieus lijken en goed bekeken
moeten worden. De heer Van der Staaij vraagt nu of tijdens die periode waarin
onbekend is wat de rechter ervan vindt, de asielzoeker een nieuw asielverzoek
kan indienen. Mij lijkt dat heel onlogisch, want over het eerste asielverzoek
moet nog door de IND geoordeeld worden. Als de IND met die nieuwe gegevens
niets doet, omdat men de feiten niet nieuw vindt of onbelangrijk, dan moet
de rechter daarover nog oordelen. Ook in die fase is er geen enkele aanleiding
om een nieuw asielverzoek in te dienen. Je zou dan procedure naast procedure
krijgen en dat is absoluut niet de bedoeling.De heer Van der Staaij (SGP):Is het gevolg van dit amendement niet dat de rechtbank in alle gevallen
waarin de appellant zegt dat er nieuwe feiten en omstandigheden zijn, de minister
om een reactie gevraagd moet worden? Betekent dat geen vertraging van de procedure?De heer Dittrich (D66):Dat denk ik niet. Stel dat die nieuwe feiten op het laatste moment, op
de zitting, bekend worden dan is het nu al, maar zeker in het nieuwe systeem
zo dat eerst aan de IND en de vertegenwoordiger van de IND,
de landsadvocaat, gevraagd wordt wat de overheid daarvan vindt. Pas daarna
buigt de rechter zich erover. Het is natuurlijk een kwestie van hoor en wederhoor.
Ik denk niet dat dit tot vertraging zal leiden. Als het tot een vertraging
zou kunnen leiden, dan kan het in strijd met de goede procesorde zijn. Daarom
staat in het artikel geformuleerd dat als de rechter die mening is toegedaan,
hij dat naast zich mag neerleggen. In die zin is het systeem helemaal afgedekt.Mevrouw de voorzitter! Ik wil gaan spreken over de ongedocumenteerden.
In 1998 is daarover een heftig debat gevoerd in de Kamer en is de Wet ongedocumenteerden
aangenomen. Dat heeft tot een wijziging in de Vreemdelingenwet geleid. Een
asielzoeker zonder documenten moet aannemelijk maken dat hij een geldige reden
heeft, geen documenten of reispapieren te hebben. Heeft hij een ongeloofwaardig
verhaal dan kan zijn verzoek in het aanmeldcentrum worden afgewezen.De fractie van D66 heeft nooit zo geloofd dat door deze aanscherping –
omkering van de bewijslast werd het ook genoemd – het aantal asielzoekers
met documenten en reispapieren in aantal zou toenemen. De wet moet op dit
punt nog geëvalueerd worden, maar uit de praktijk bereiken mij geluiden
dat het percentage ongedocumenteerden eerder is toe- dan afgenomen. Dat is
een heel zorgelijk gegeven. Te vaak komt het voor dat asielzoekers hun documenten
zoek maken en dat zij zonder documenten hier komen. Als dat opzettelijk gebeurt,
lijden ook degenen die zonder papieren moeten vluchten daaronder. Hoe het
ook zij, mijn fractie is het ermee eens dat er iets gedaan moet worden om
het aantal ongedocumenteerden terug te dringen. Bij de behandeling van de
Wet arbeid vreemdelingen heeft de fractie van D66 voorgesteld om asielzoekers
die ongedocumenteerd door de aanmeldprocedure komen, bijvoorbeeld omdat er
geen taalexpert binnen 48 uur beschikbaar was, niet in aanmerking te laten
komen voor betaalde arbeid na de periode van zes maanden. Daarover hebben
wij gesproken met minister Vermeend, die heeft toegezegd dat de regering die
suggestie zal onderzoeken. Daar is mijn fractie blij mee: dit kan een rem
betekenen op het wegmaken van documenten en reispapieren, ook al is dat lastig
omdat er altijd mensen zullen zijn die er echt niets aan kunnen doen dat zij
geen papieren hebben. Er moet dus goed bekeken worden of en, zo ja, hoe een
soort scheiding kan worden aangebracht. Mensen die er niets aan kunnen doen
dat zij geen papieren hebben, moeten natuurlijk kunnen werken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit is de tweede keer dat er verwezen wordt naar een toezegging die ik
mij niet kan herinneren. Ik kan mij wel herinneren dat de heer Vermeend zei
dat dit volstrekt onhaalbaar was, omdat 90% van de asielzoekers dan niet aan
het werk zou kunnen.De heer Dittrich (D66):Ik weet niet of de heer Vermeend dat heeft gezegd, maar ik heb wel de
brief van de regering met de vastlegging van de toezeggingen gezien. Misschien
luister ik anders naar een debat: ik luister met name naar de toezeggingen
aan mijn fractie en ik heb opgeschreven dat de regering dat gaat onderzoeken.
U zegt dat dat helemaal niet zo is; bij dezen vraag ik de regering, die immers
"een en ondeelbaar" is, daarom of dit inderdaad onderzocht zal worden. Ik
ga ervan uit dat dit zo is. Mijn fractie ziet dit als een van de manieren
om een rem te zetten op het aantal asielzoekers die hun papieren opzettelijk
wegmaken voordat zij in het aanmeldcentrum komen.In de 48-uursperiode van het aanmeldcentrum kan overigens niet alles uitgezocht
worden wat noodzakelijk is om een flinterdunne zaak te onderscheiden van andere
zaken. Ik heb er bij de discussie over de Wet arbeid vreemdelingen al op gewezen
dat het wel eens zo kan zijn dat er helemaal geen geschikte tolk beschikbaar
is. Op zich vindt mijn fractie het dus mogelijk dat een verlengde onderzoeksmogelijkheid
naar aspecten rond identiteit en reis nodig is. Dat kan ook in het belang
van de vreemdeling zelf zijn. Wij krijgen immers nogal eens signalen dat in
aanmeldcentra zaken worden afgedaan waar de uitgebreide procedure veel beter
geschikt voor is. Wij denken dus dat een verlengde onderzoeksmogelijkheid
kan bijdragen aan het beter selecteren van zwakke zaken voor onmiddellijke
afdoening.Overigens kan ik mij ook een andere variant voorstellen die ik nu aan
de staatssecretaris voorleg. Waarom kunnen zaken waarvan men in het AC vermoedt
dat zij zwak zijn, maar die niet binnen de 48 uur of binnen de verlengde onderzoeksperiode
afgedaan kunnen worden, niet bij voorrang in de gewone asielprocedure worden
afgedaan? Zou het niet handig en praktisch zijn om een soort "zwakkezakenbrigade"
bij de IND in te stellen die zich uitsluitend met dit type zaken bezighoudt?
Uit de aanmeldcentra kan die brigade al horen welke zaken zwak zijn, maar
waarvoor de tijd ontbrak om ze daar goed te bekijken. Als die zwakke zaken
bij voorrang worden afgedaan, is de logische consequentie dat in de gewone
procedure de serieuze zaken overblijven. Graag krijg ik op dit punt een reactie.Ik kom te spreken over het besluitmoratorium. Op asielaanvragen moet binnen
zes maanden beslist worden met – in sommige situaties; daarover heb
ik al vragen gesteld – een verlengingsmogelijkheid van nog eens zes
maanden. Dat blijkt uit artikel 40. Toch zijn er drie redenen op grond waarvan
niet binnen deze termijn beslist hoeft te worden. Artikel 41 regelt het besluitmoratorium.
Daar is in allerlei overleggen al uitvoerig over gesproken. Ik beperk mij
daarom tot de grond onder c van artikel 41. Het aantal op grond daarvan ingediende
aanvragen is zo groot dat de staatssecretaris redelijkerwijs niet in staat
is om daarop binnen zes maanden een beschikking te geven. Door ervaring met
de IND wijs geworden, kan ook onder de vigeur van de nieuwe Vreemdelingenwet
een grote achterstand ontstaan, hoezeer de regering dat ook wil voorkomen.
Het aantal ingediende aanvragen kan dan zo groot zijn dat er geen tijdige
beslissing meer te verwachten is. Mijn fractie vindt dat een dergelijke situatie,
waarbij de organisatie van de lND de reden is voor niet tijdig kunnen beslissen,
geen reden mag zijn voor het afkondigen van een moratorium. Wil de staatssecretaris
onomwonden toezeggen dat bij deze grond alleen gedacht wordt aan grote aantallen
gelijktijdig ingediende asielaanvragen van vreemdelingen, die in een kort
tijdsbestek een bepaalde situatie in hun land ontvluchten? Ik denk hierbij
aan de situatie in Kosovo. Wil de staatssecretaris tevens toezeggen dat hij
een soort "voornemenprocedure" met de Tweede Kamer afspreekt?
Dat zou dan moeten inhouden dat eerst het voorgenomen moratorium met de Kamer
wordt besproken en dat het wordt afgekondigd als de Kamer ermee akkoord gaat.
Het besluitmoratorium is een besluit van algemene strekking waartegen bij
de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State beroep openstaat. Verwacht
de regering dat veel asielzoekers tegen een besluitmoratorium in beroep gaan?
Hoe kan worden voorkomen dat hierdoor een papierwinkel ontstaat, die verlammend
werkt op de Raad van State? Kunnen alle beroepen worden aangehouden wanneer
het eerste in behandeling is? Moet dat niet in deze wet geregeld worden of
is hierop de AWB van toepassing?De heer Rouvoet (RPF/GPV):Hoe ziet de heer Dittrich toetsing door de Kamer in verhouding tot toetsing
door de rechter? Ook hier is de verhouding tussen bestuur en rechter in het
geding.De heer Dittrich (D66):Ik neem aan dat de rechter zorgvuldig zal lezen wat hierover in de Kamer
is besproken en dat hij daarmee rekening zal houden in zijn oordeel. De rechter
is uiteraard onafhankelijk, dus mag ik niet veronderstellen dat hij het besluit
van de Kamer zal volgen. Er kunnen immers in het verkeer tussen Kamer en regering
zaken over het hoofd worden gezien die volgens de rechter wel degelijk een
rol dienen te spelen. Het kan natuurlijk ook zijn dat hij het een slag anders
ziet dan de Kamer en het bezwaarschrift honoreert.De heer Rouvoet (RPF/GPV):U bent op dit punt een stuk aarzelender dan wanneer het gaat om het gedrag
van de rechter bij de motiveringsplicht en het doorprocederen. Ik ben mijn
gedachten nog aan het vormen, maar hecht aan uw oordeel op dit punt. Het besluitmoratorium
wordt aan een politieke toetsing onderworpen als wij daarover discussiëren
in de Kamer. Acht u het denkbaar dat het onttrokken wordt aan rechterlijke
toetsing?De heer Dittrich (D66):Ik denk dat dat niet mogelijk is omdat het besluitmoratorium moet worden
beschouwd als een besluit van algemene strekking waartegen volgens de AWB
en de nieuwe Vreemdelingenwet beroep mogelijk is. Er zijn veel amendementen
ingediend door de oppositie zonder dat daarover met mij overleg is gepleegd,
dus ik weet niet of er een amendement is ingediend dat ertoe strekt het uit
de Vreemdelingenwet te halen. Ik zou daar niet direct mee kunnen instemmen.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzover ik kan overzien, ligt er nog geen amendement met die strekking.
Hoe de politieke toetsing zich verhoudt tot de rechterlijke toetsing blijf
ik een interessante vraag vinden. Wij hebben het zo-even gehad over de REK
en de problemen die zich daarbij kunnen voordoen, kunnen zich heel goed ook
bij het besluitmoratorium voordoen. Ik zoek naar uw en mijn positie in dezen!De heer Dittrich (D66):Dat is een heel interessant punt en naarmate wij er verder over praten
denk ik dat het erg belangrijk is dat de rechter rekening houdt met de politieke
besluitvorming. Als wij hier uitgebreid over een voorgenomen besluitmoratorium
gesproken hebben, kan dat door een rechter op basis van dezelfde gegevens
toch niet op een andere manier worden ingeschat? Maar goed, een rechter is
onafhankelijk!De heer Wijn (CDA):Heeft de heer Dittrich dit al in het coalitieoverleg besproken?De heer Dittrich (D66):U staat zo te lachen en het is inderdaad wel een grappige vraag. In het
coalitieoverleg spreken wij over hoofdlijnen die voortkomen uit het regeerakkoord.
Ik kan u verklappen dat wij in dat overleg niet overal over praten. Wij hebben,
dit even te uwer geruststelling, al tig keer in het openbaar over dit soort
onderwerpen gesproken. Het is jammer dat ik het moet zeggen, maar dit is niet
de eerste keer dat ik dit punt namens D66 aan de orde stel. U hebt dat ook
al eerder kunnen horen in een wetgevingsoverleg.De heer Wijn (CDA):Vindt u dit wel of niet een hoofdlijn? Als u zegt dat dit niet in een
coalitieoverleg aan de orde is geweest, dan vindt u dit blijkbaar dus geen
hoofdlijn.De heer Dittrich (D66):Ik vind het wel een hoofdlijn, want ik probeer in dit debat alleen op
hoofdlijnen te praten!De heer Wijn (CDA):Als u in de coalitie over hoofdlijnen gesproken hebt en het blijkt dat
het hier nog niet ligt, maar u brengt het nu aan de orde, dan was men het
in het coalitieoverleg blijkbaar niet met u eens!De heer Dittrich (D66):U kijkt mij zo verlekkerd aan alsof uzelf bij dat coalitieoverleg aanwezig
had willen zijn.De heer Wijn (CDA):Ik vind eerlijk gezegd dat u mij nogal dubieus aankijkt!De heer Dittrich (D66):Dubieus nog wel! In ieder geval is dit voor mijn fractie een hoofdlijn
en wil ik dit punt inbrengen. In een goed dualisme hoor ik vervolgens graag
wat de regering daarvan vindt. Ik moet zeggen – de heer Rouvoet zal
dat met mij eens zijn – dat dit inderdaad een belangrijk punt is, zeker
waar het gaat over het snijvlak tussen de onafhankelijke rechter en de politieke
besluitvorming.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb nog een andere vraag ten aanzien van het besluitmoratorium en dat
betreft de relatie tot het amendement-Kamp c.s. op stuk nr. 36 dat door u
is medeondertekend. Dat gaat om de omkering van de bewijslast op de onveilige
landen. Voortaan zal een asielzoeker aannemelijk moeten maken of hij inderdaad
te vrezen heeft en zal er geen sprake meer zijn van een lijst van veilige
en onveilige landen. Naar mijn idee is een onvoorziene consequentie van dat
amendement dat het besluitmoratorium overbodig wordt. Zoudt u daar eens op
in willen gaan?De heer Dittrich (D66):Ik ben het niet met u eens dat daardoor het besluitmoratorium overbodig
wordt. Het amendement dat collega Kamp als eerste indiener ongetwijfeld uitgebreid
zal toelichten, strekt ertoe dat de lijst van veilige landen kan worden uitgebreid.
Nu is de hoofdregel dat iemand die uit een veilig land komt en zich in een
AC aanmeldt bijzondere redenen moet aangeven waarom hij een asielverzoek indient
en waarom hij denkt dat dit verzoek ook kans maakt. Kan hij
dat niet, dan is er al die omkering van de bewijslast en wordt dat in het
AC afgedaan. Ik noem maar een voorbeeld. Nu staat op de lijst van veilige
landen Roemenië. Een asielverzoek van een Roemeen die zich bij het AC
meldt wordt daar afgedaan, tenzij hij zegt dat hij homoseksueel is en dat
hij in Roemenië wordt vervolgd omdat dit daar strafbaar is. In dat geval
hoort dat verzoek uit de AC-procedure gelicht te worden en moet dat in een
gewone procedure bekeken worden, hetgeen kan leiden tot een toewijzing. Door
het amendement van collega Kamp wordt die systematiek uitgebreid naar meer
landen die in onze optiek veilig zijn, die dus allerlei verdragen hebben ondertekend.
U zegt dat het besluitmoratorium daar invloed op heeft, maar dat gaat, althans
wat betreft grond C, over een enorme komst van mensen uit een bepaalde oorlogssituatie,
zoals Kosovo. Een massale aanmelding dus. Het is dan logisch dat de IND dat
niet aan kan en dat er dan door de staatssecretaris een besluitmoratorium
wordt gepresenteerd. Hier gaat het meer om individuele asielverzoeken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik verwijs ook niet naar het C-criterium in het moratorium. Overigens
hebben wij inderdaad een amendement ingediend om het moratorium in te perken.
Het gaat om een van de andere criteria, namelijk de onzekere situatie in het
land van herkomst. Dit is volgens mij een categoriaal criterium, maar dit
valt mijns inziens weg als het amendement op stuk nr. 36 wordt aangenomen.
Dit betekent dat een aantal van de redenen voor het instellen van het besluitmoratorium
vervalt, waardoor de staatssecretaris dit minder vaak zal kunnen instellen.De heer Dittrich (D66):Volgens de redenering van mevrouw Halsema zou de staatssecretaris dan
minder snel tot een besluitmoratorium kunnen komen. Dit staat echter nog te
bezien. Ik wil die vraag doorleiden aan de regering, maar ik geloof dit eerlijk
gezegd niet.Mevrouw de voorzitter! Tijdens het wetgevingsoverleg heb ik namens mijn
fractie bezwaar geuit tegen de regeling dat een eventuele vergunning pas ingaat
op het moment van een beslissing op een aanvraag waarop het besluitmoratorium
van toepassing is. De hoofdregel in andere zaken is dat de geldigheidsduur
van de vergunning voor bepaalde tijd ingaat op het moment van aanvraag. Ik
wil onze bedenkingen duidelijk maken aan de hand van een voorbeeld.Ik ga er even van uit dat de wet op 1 januari 2001 in werking treedt.
Een asielzoeker uit Tsjetsjenië vraagt op 1 januari 2001 asiel aan. Als
de wet werkt zoals de regering verwacht en er gunstig wordt beslist, krijgt
hij binnen zes maanden een asielvergunning voor bepaalde tijd. De looptijd
van drie jaar gaat in op de dag van de aanvraag, dat wil zeggen op 1 januari
2001. Maar nu het voorbeeld dat niet binnen zes maanden kan worden beslist
en per 1 juli 2001 – dus na zes maanden – een besluitmoratorium
wordt vastgesteld voor Tsjetsjeense asielzoekers. Dan vindt er maximaal een
jaar uitstel plaats en op uiterlijk 30 juni 2002 moet over zijn aanvraag worden
beslist. Indien de aanvraag wordt toegewezen en betrokkene een asielvergunning
voor bepaalde tijd krijgt, gaat de looptijd van drie jaar in per 30 juni 2002.
Zo kan het dus voorkomen dat de ingangsdata van asielaanvragen die vlak na
elkaar zijn ingediend, uiteindelijk vanwege het besluitmoratorium enorm uiteen
zullen lopen. Is dit wel een te rechtvaardigen verschil? Ik heb dit punt al
eerder in een wetgevingsoverleg aan de orde gesteld. Ik heb behoefte aan een
nadere toelichting van de staatssecretaris op dit punt.Mevrouw de voorzitter! Volgens artikel 27, lid 1, onder e, kan een asielvergunning
voor bepaalde tijd worden verleend aan de vreemdeling die zijn echtgenoot
of ouder binnen drie maanden nadat aan die echtgenoot of ouder de asielvergunning
voor bepaalde tijd is verleend, is nagereisd.De heer Rouvoet (RPF/GPV):De heer Dittrich heeft grond C iets anders omschreven dan in de tekst
van de wet. Zou hij er niet voor voelen om – zoals ik ook al tijdens
het wetgevingsoverleg heb gesuggereerd – behalve gronden A en B, ook
grond C expliciet categoraal te maken en te binden aan een massale instroom
uit een bepaald land of een bepaalde regio? Hoe denkt hij hierover?De heer Dittrich (D66):Ik vind dit een interessante gedachte. Ik zal bezien hoe zij in het amendement
wordt omschreven en hoe zij zich verhoudt tot de andere leden van dit artikel.
Ik ben ook benieuwd naar de reactie van de regering op deze suggestie, maar
ik zeg niet bij voorbaat dat wij dit niet zouden moeten doen.Mevrouw de voorzitter! Ik vervolg mijn betoog over het nareiscriterium.
De D66-fractie vindt de termijn in het wetsvoorstel van zes maanden alleszins
redelijk. Men moet zich ook bedenken dat aan het moment van de asielvergunning
nog een periode van minimaal zes maanden vooraf is gegaan. Maar is het wel
zo redelijk het nareiscriterium te beperken tot echtgenoten en minderjarige
kinderen? Wij zijn het op dit punt niet met de regering eens en daarom hebben
wij het amendement van de fracties van de PVDA en de VVD mede ondertekend
en ingediend. Waarom zouden bijvoorbeeld homoseksuele partners achter moeten
worden gesteld bij echtgenoten? Waarom zouden meerderjarige kinderen die afhankelijk
zijn van de vreemdeling die al een vergunning heeft gekregen van het nareiscriterium
moeten worden buiten gesloten?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het zal u niet verbazen dat wij blij waren met dit amendement. Voor één
verruiming is niet gekozen en dat verbaast mij een beetje. U was daar zeer
kritisch over tijdens de wetgevingsoverleggen. Het betreft de eis dat partners
van dezelfde nationaliteit moeten zijn.De heer Dittrich (D66):Ik heb daarover vragen gesteld. De regering heeft mij overtuigd. Het is
niet nodig om over dezelfde nationaliteit te beschikken. Degene die een andere
nationaliteit heeft, maar wel tot het gezinsverband behoort, kan op andere
gronden in Nederland een vergunning tot verblijf krijgen. Dat heeft de regering
geantwoord. Ik heb dat op mij laten inwerken. Ik kan mij daarin vinden. Er
was geen aanleiding voor het indienen van een amendement.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik snap dat, eerlijk gezegd, niet. Ik snap ook niet hoe het zich verhoudt
tot uw redenering van zo-even. U vind het gezinsleven belangrijk en er mag
niet gediscrimineerd worden naar niet-getrouwden, homoseksuelen
en meerderjarige kinderen. Waarom introduceert u dan wel een toch enigszins
discriminerende eis, dat gezinshereniging eigenlijk alleen maar mogelijk is
als partners dezelfde nationaliteit hebben? Er zijn tal van paren die een
verschillende herkomst hebben, maar daarom wellicht niet minder van elkaar
houden.De heer Dittrich (D66):Natuurlijk, maar u zegt dat het discriminatie is als je een onderscheid
aanbrengt naar nationaliteit. Dat is geen discriminatie. Ik maak het met een
voorbeeld duidelijk. Iemand uit Somalië is getrouwd met iemand uit Soedan.
Als ze gelijktijdig vluchten, is er niets aan de hand. Zij dienen dan samen
een verzoek in. De een komt eerder, krijgt een vergunning. Nu heeft de ander
een andere nationaliteit. Kun je dan zeggen dat het nareiscriterium op die
ander niet van toepassing is? Ik heb daarover vragen gesteld. Mijn eerste
reactie was: wat raar, want is het toch een gezinsverband, en je moet het
meenemen. De regering heeft geantwoord: het hoeft niet want die ander kan
zelf die vergunning aanvragen. Hij krijgt die omdat hij in gezinsverband heeft
geleefd, uit dezelfde situatie komt. Ik zie het probleem niet meer. Ik heb
mij laten overtuigen en daar zijn de debatten voor.Ik kom over hoger beroep te spreken. De kwaliteit van de beslissing in
vreemdelingenzaken zal verbeteren door invoering van het hoger beroep. Eindelijk
zal in deze wet ongedaan gemaakt worden wat indertijd door het CDA/PvdA-kabinet
ten onrechte onmogelijk was gemaakt. D66 heeft zich toen en vanaf die tijd
ook beijverd voor introductie van het hoger beroep. In het vorige regeerakkoord
was nog een adviesaanvrage op dit punt van de Hoge Raad opgenomen. De Hoge
Raad heeft – het was in 1995 – geadviseerd dat er een beperkte
vorm van hoger beroep mogelijk moest zijn. Toen ook de VVD het verzet gestaakt
had, kwam het vorige kabinet met een wetsvoorstel om hoger beroep in te voeren.
Bij nadere beschouwing leek het beter het hoger beroep te regelen in het kader
van de algehele herziening van de Vreemdelingenwet. Het andere wetsvoorstel
is nog steeds bij de Kamer aanhangig. Mijn fractie vindt het voorstel van
de regering nog steeds niet ver genoeg gaan. Wij vinden dat er een uitgebreidere
regeling nodig is, met name op het punt van de vreemdelingenbewaring. Het
is een vrijheidsontnemende maatregel met verstrekkende gevolgen. De vreemdeling
wordt slechts om administratieve redenen van zijn vrijheid beroofd. Over die
principiële beslissing moet de rechter in hoger beroep zijn oordeel kunnen
geven. Dat is ook de reden waarom D66 samen met de twee andere fracties een
amendement terzake heeft ingediend. Wij zijn overigens blij met het standpunt
van de regering om in te gaan tegen de wens van de PvdA en de VVD om de vreemdelingenbewaring
voor onbepaalde tijd mogelijk te maken. Vreemdelingenbewaring is en blijft
een administratieve maatregel en het is geen straf. De bewaring dient om de
vreemdeling te kunnen uitzetten. Als er geen enkel reëel vooruitzicht
op uitzetting is, kan de bewaring niet voortduren en moet die worden opgeheven,
hoe onbevredigend dat ook kan zijn. Maar administratieve opsluiting voor onbepaalde
tijd past niet in ons land. Een dergelijke opsluiting zal ook in de ogen van
de onafhankelijke rechter geen genade ondervinden.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Hoe sympathiek de meeste opvattingen van de D66-fractie ook
zijn, ik heb er toch een beetje moeite mee dat nu al voor de tweede keer vanmiddag
een punt waarvan ik dacht dat het uitgediscussieerd was, langs een omweg terugkomt.
Dat gebeurt dan ook nog op een manier die niet geheel recht doet aan de werkelijkheid
inzake de vreemde- lingenbewaring. Wij hebben indertijd bijna Kamerbreed,
met uitzondering van D66...De heer Dittrich (D66):Ik meen dat GroenLinks ook tegen was.De heer Middel (PvdA):Dat klopt. U bevond zich in gezelschap waarvoor u zich niet hoeft te schamen.
Maar in ieder geval de drie grootste fracties hebben duidelijk gemaakt dat
het zaak is om illegalen die crimineel gedrag vertonen, niet op straat te
laten lopen, maar hen aan te houden, te veroordelen, hun straf uit te laten
zitten en ondertussen er alles aan te doen om ervoor te zorgen dat deze mensen
het land verlaten. Voor die categorie was de motie bedoeld. En nu houdt u
een generaliserend verhaal over de vreemdelingenbewaring, terwijl u weet dat
dit niet de strekking was van de motie-Middel die indertijd is aangenomen.
Ik wil dat toch even benadrukken, anders zou er een verkeerd beeld ontstaan
in de discussie over deze wet, alsof de PvdA er een voorstander van zou zijn
om onbeperkt tot vreemdelingenbewaring over te gaan. Dat is bepaald niet het
geval.De heer Dittrich (D66):Het is goed dat u mij op dat punt interrumpeert. Wij moeten dat nog maar
eens even uitdiscussiëren. Het gevolg van uw motie is wel dat mensen
die een gevangenisstraf hebben gekregen omdat zij zich crimineel hebben gedragen,
tijdens de straf of daarop volgend in vreemdelingenbewaring worden genomen
om uitgezet te worden. In uw motie, die inderdaad door een meerderheid van
de Kamer is ondersteund, heeft u aangegeven dat deze bewaring net zo lang
moet duren tot de uitzetting plaats kan vinden. Ik heb u toen voorgehouden
dat dit niet kan, omdat iemand dan twee, drie, vier, misschien wel vijf jaar
in vreemdelingenbewaring blijft, als de uitzetting niet geëffectueerd
kan worden. Over deze groep praten wij, laten wij daar duidelijk over zijn.
Ik vond dat onterecht. Natuurlijk willen wij allemaal dat deze mensen het
land verlaten en wij moeten van alles doen om de uitzetting mogelijk te maken.
Maar de bewaring is een administratieve maatregel en u kunt niet volhouden
dat die tot sint-juttemis moet duren. Uw motie is aangenomen en wij hebben
daar in het wetgevingsoverleg over gesproken, onder andere naar aanleiding
van het rapport over vreemdelingen in de strafrechtketen, het VRIS-rapport.
De regering heeft vervolgens in een brief geschreven dat zij die motie niet
zal uitvoeren. Ik zeg nogmaals dat ik dit een heel goed standpunt van de regering
vind.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! De winst van deze interruptie is in ieder geval dat de heer
Dittrich aangeeft dat het om een beperkte groep gaat. Het gaat niet om de
hele categorie vreemdelingen. Daarnaast is het juist dat de regering heeft
aangetoond dat het om praktische redenen moeilijk is om de motie uit te voeren.
De intentie van de motie was dat criminele illegalen niet meer
door een draaideureffect op straat komen te staan, maar dat zij vastgehouden
worden. In principe kan dit betekenen dat deze bewaring langer gaat duren
dan aanvankelijk was voorzien. Wij moeten dat op de koop toenemen. Hoe het
in de praktijk uitwerkt, zullen wij wel zien en daar zullen wij nog wel op
terugkomen. Maar ik wil in dit debat graag duidelijkheid over de intentie
die aan de motie ten grondslag lag. De motie beperkte zich tot de criminelen.De voorzitter:Het lijkt mij goed dat u dit punt straks in uw eigen betoog opneemt, waarmee
ik maar wil zeggen dat dit eigenlijk geen interruptie was. Ik schijn dit altijd
expliciet te moeten zeggen...De heer Dittrich (D66):Voorzitter! De intentie van de motie de heer Middel was wel duidelijk,
maar uitvoering daarvan zou in de praktijk onmogelijk zijn. Ik heb toen al
gezegd dat vreemdelingenbewaring volgens de jurisprudentie zo'n zes maanden
duurt. In sommige situaties kan dit oplopen tot acht à negen maanden,
als de vreemdeling echt tegenwerkt, maar dan houdt het op. De intentie van
de motie van de heer Middel was om de vreemdelingenbewaring in sommige situaties
voor onbepaalde tijd te laten duren en dat kan gewoon niet. Ik ben blij dat
de heer Middel dat ook inziet.Voorzitter! De status van de Rechtseenheidkamer in verband met de vreemdelingenbewaring
is natuurlijk informeel. Rechters van alle nevenzittingsplaatsen kunnen participeren
in de Rechtseenheidkamer.Voorzitter: WeisglasDe heer Dittrich (D66):Voorzitter! Als het wetsvoorstel is ingevoerd, inclusief het amendement
van hoger beroep, zullen er zaken blijven liggen waartegen geen hoger beroep
mogelijk is. Ik noem als voorbeelden de beschikking over visa voor een kort
verblijf van minder dan drie maanden en besluiten over schadevergoeding voor
onrechtmatige vrijheidsbeneming, bijvoorbeeld als iemand ten onrechte te lang
in vreemdelingenbewaring heeft gezeten. Tegen deze zaken is geen hoger beroep
mogelijk. Het is de vraag of voor dit soort zaken nog een Rechtseenheidkamer
noodzakelijk is. Uiteraard is dit aan de rechters zelf ter beoordeling, maar
mij lijkt dat er niets tegen is dat rechters van verschillende nevenzittingsplaatsen
bij elkaar komen en proberen in dezelfde soort zaken tot rechtseenheid te
komen. Voor zaken waartegen een hoger beroepen open staat, kan ik mij voorstellen
dat er geen rol meer voor de Rechtseenheidkamer is weggelegd. Welke gedachten
heeft de staatssecretaris hierover?Volgens artikel 48, lid 1, zijn ambtenaren, belast met het toezicht op
vreemdelingen, bevoegd om op grond van een redelijk vermoeden van illegaal
verblijf, personen staande te houden ter vaststelling van hun identiteit,
nationaliteit en verblijfsrechtelijke positie. De fractie van D66 vindt dat
deze grond te ruim is geformuleerd. De huidige wet kent in artikel 19 als
reden, concrete aanwijzingen over illegaal verblijf. Natuurlijk kennen wij
de verhalen van de vreemdelingenpolitie dat het moeilijk is om met het criterium
"concrete aanwijzingen" te werken en dat dit vleugellam maakt. In de praktijk
zie je dan ook dat vreemdelingentoezicht niet veel voorstelt. Ik meen dat
de heer Verhagen het redelijk vermoeden en de werking van het vreemdelingentoezicht
op straat bij de vorige staatssecretaris aan de orde heeft gesteld. Ik begrijp
niet dat de toenmalige staatssecretaris Schmitz toen zei dat na onderzoek
bleek dat hier niet veel problemen mee waren, terwijl wij nu signalen van
de vreemdelingenpolitie krijgen dat zij niet uit de voeten kan met de wettelijke
omschrijving. Ik vraag deze staatssecretaris om daarop te reageren en dat
te verklaren. De ene staatssecretaris zei dat er in de praktijk geen problemen
waren, maar waarom is dan toch in het wetsvoorstel een heel nieuw criterium
ingevoerd? Het voorgestelde criterium van redelijk vermoeden creëert
de mogelijkheid dat de politie op straat mensen aanhoudt die opvallen omdat
ze er bijvoorbeeld anders uitzien of een andere taal spreken. Vindt zo'n staandehouding
dan plaats op grond van een vermoeden dat redelijk is? Die term "redelijk"
is vaag en laat ruimte voor subjectieve interpretaties van de ambtenaar. Het
risico bestaat dat de staandehouding dan ook op onterechte gronden gebeurt.
Als de personen hun papieren laten zien en er is niets aan de hand, dan zullen
wij daar bijna nooit achterkomen. De meeste mensen dienen niet gauw een klacht
in en zullen gewoon doorlopen.Toch kan door een te ruim geformuleerde bepaling in de wet, de sfeer op
straat en dus in de samenleving, verslechteren. Wij willen geen samenleving
waarin mensen bijvoorbeeld met een ander kleurtje de kans lopen dat ze op
straat steeds om hun papieren gevraagd worden. Vanuit de gedachte dat de vreemdelingenpolitie
voldoende armslag moet hebben om aan een effectief vreemdelingentoezicht te
doen en in het achterhoofd dat niet al te gemakkelijk personen staande gehouden
moeten kunnen worden, hebben de coalitiepartijen na lang beraad een wijzigingsvoorstel
ingediend. Wij hebben "redelijk vermoeden" herschreven tot "feiten en omstandigheden
die naar objectieve maatstaven gemeten een redelijk vermoeden van illegaal
verblijf opleveren". Met die formulering ben ik ervan overtuigd dat onze bezwaren
goeddeels worden ondervangen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter!...De voorzitter:Mevrouw Halsema, u gaat met mijn toestemming nu uw vijftiende interruptie
maken!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan heb ik er waarschijnlijk nog een boel te gaan!Voorzitter! Ik vind het interessant dat de heer Dittrich is teruggekomen
van zijn eerdere stelling dat de formulering "concrete aanwijzingen" weer
in de wet moest worden opgenomen. Hij zet nu de jurisprudentie rond "redelijk
vermoeden" in de wet, zo begrijp ik althans. Hij wil vermijden dat mensen
op grond van subjectieve criteria staande worden gehouden. Is huidskleur een
subjectief of een objectief criterium?De heer Dittrich (D66):Wat door het amendement niet meer mogelijk is, is dat louter op basis
van subjectieve gevoelens van de ambtenaar iemand op straat staande kan worden
gehouden en gevraagd kan worden om zijn papieren te laten zien. Om die reden
is het amendement ingediend, dat spreekt over feiten en omstandigheden die
naar objectieve maatstaven gemeten een redelijk vermoeden van
illegaal verblijf hebben. Dat betekent dat iemand met een andere huidskleur
dus niet zo maar staande kan worden gehouden om zijn papieren te tonen. Er
moeten feiten en omstandigheden plaatsvinden die objectiveerbaar zijn. Zo
moet dat bijvoorbeeld te maken hebben met een huis, waarvan bekend is dat
er vele vreemdelingen illegaal verblijven. Ook in de jurisprudentie is dat
uitgemaakt en dat soort dingen willen wij in de wetstekst vastleggen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nu komt u toch aan het punt. U zegt dat er een huis moet zijn waarvan
bekend is dat er veel illegalen zijn. Dat is precies wat een "concrete aanwijzing"
dekt! Als er een huis is waar illegalen verblijven, heeft de politie haar
noodzakelijke concrete aanwijzing om te kunnen ingrijpen!De heer Dittrich (D66):Dan hebt u ook geen bezwaar tegen het amendement, want in uw optiek is
er dan geen verschil tussen concrete aanwijzingen en dit amendement. Ik ben
dankbaar voor de steun.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is heel slim maar u probeert een nieuwe categorie te introduceren
tussen "redelijk vermoeden" en "concrete aanwijzingen". Mijns inziens is dat
echter niet mogelijk en val je ofwel terug op "redelijk vermoeden" of op "concrete
aanwijzingen". Ik begrijp overigens niet waarom u dit voorbeeld, dat overigens
duidelijk binnen de "concrete aanwijzingen" valt, niet gewoon in de wet zet.De heer Dittrich (D66):Omdat dit voorbeeld valt onder de "objectieve maatstaven". U bent van
mening dat er een keuze is tussen "redelijk vermoeden" en "concrete aanwijzingen"
maar u doet net alsof het een digitale keuze is. Er zijn echter allerlei mogelijkheden.
Wij hebben er lang over nagedacht na al die openbare debatten waarin dit punt
aan de orde kwam en hebben een formulering gevonden die mijn fractie tevredenstelt.
En dat is deze formulering.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik herinner mij dat ik de staatssecretaris hierover tijdens
het wetgevingsoverleg vragen heb gesteld. Ik heb hem onder andere gevraagd
of onder "redelijk vermoeden" hetzelfde niveau qua feitelijke grondslag worden
aangenomen als bij artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering. De staatssecretaris
heeft daar bevestigend op geantwoord. Met dit amendement voegt de heer Dittrich
hieraan "feiten en omstandigheden" toe. Dat heeft artikel 27 Wetboek van Strafvordering
ook staan en daar kan ik mij dus iets bij voorstellen. De heer Dittrich voegt
er echter nog iets aan toe en wel "naar objectieve maatstaven gemeten". Wat
voegt dat element toe aan wat er al in het Wetboek van Strafvordering staat?
Zonder die terreinen door elkaar te halen, wil ik vragen of het om hetzelfde
niveau van vermoeden, van feitelijkheid gaat als basis voor het redelijk vermoeden.
Wekt de heer Dittrich daarmee niet de indruk meer en iets anders te willen
dan wat in artikel 27 Wetboek van Strafvordering wordt gevraagd?De heer Dittrich (D66):Ja, er is aan toegevoegd "naar objectieve maatstaven gemeten". Dat is
iets extra's dan alleen "feiten en omstandigheden". Iedereen kan zeggen dat
het feiten en omstandigheden zijn, maar "naar objectieve maatstaven gemeten"
is een stapje extra. Daarom staat dat ook zo in het amendement. Overigens
geef ik de heer Rouvoet graag toe dat de praktijk nog moet leren om hiermee
om te gaan. De rechtspraktijk moet weten of dit een te ruim of een te strak
criterium is. Daarom vraag ik de staatssecretaris ook of hij met maatschappelijke
organisaties zoals het Landelijk bureau racismebestrijding contact wil opnemen
om te kijken of gemonitord kan worden of mensen, als zij klachten hebben omdat
zij ten onrechte staande worden gehouden, de weg weten naar het Landelijk
bureau racismebestrijding. Daarmee kan de werking van deze bepaling in de
praktijk goed bekeken worden. Ik zou bovendien graag zien dat in de evaluatie
van de nieuwe Vreemdelingenwet hierop verder wordt doorgegaan.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik ga nog een paar stappen terug. De heer Dittrich zegt dat
er nu iets extra's wordt gevraagd. Niet alleen wordt naar de feiten en de
omstandigheden gevraagd, maar die moeten ook nog eens naar objectieve maatstaven
worden gemeten. Daarmee zegt hij dat dit in artikel 27 van het Wetboek van
Strafvordering niet het geval is. Denkt de heer Dittrich vol te kunnen houden
dat deze bepaling, anders dan in artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering,
objectief wordt? Meent hij dat in alle oprechtheid?De heer Dittrich (D66):Wij behandelen nu niet het strafrecht en de strafvordering, maar het administratief
recht, namelijk de Vreemdelingenwet. Daarom is het volkomen terecht dat de
collega's Kamp en Middel en ik gezegd hebben dat wij de objectieve maatstaven
moeten expliciteren in de wet.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Mijn vraag was niet of de heer Dittrich het met mij eens is
dat er een verschil is tussen het strafrecht en het vreemdelingenrecht, het
bestuursrecht. Wij hebben het hier over het niveau van de feitelijke grondslag
voor een redelijk vermoeden. De heer Dittrich suggereert in zijn interventie
in dit debat dat hij dit heel objectief wil maken in het bestuursrecht, omdat
het in het strafrecht niet objectief zou zijn. Hij heeft dus de term "naar
objectieve maatstaven gemeten" nodig. Die stelling kan hij, denk ik, niet
volhouden.De heer Dittrich (D66):Ik meen dat ik dit wel vol kan houden. Ik heb dat met argumenten aan de
heer Rouvoet voorgehouden.Mevrouw Halsema (Groenlinks):Voorzitter! Ik heb nog een vraag over het tweede deel van het exposé
van de heer Dittrich. Hij verzoekt de regering om het nieuwe criterium te
laten monitoren door het Landelijk bureau racismebestrijding. Naar mijn idee
spreekt daaruit de angst dat mensen onterecht aangehouden zullen worden, want
anders zou zo'n verzwaard systeem van controle niet nodig zijn. Is die indruk
terecht?De heer Dittrich (D66):Nee, die indruk is niet terecht. Ik ben niet zo bang aangelegd. Ik heb
wel scherp de brief voor ogen die het Landelijk bureau racismebestrijding
naar de gehele Kamer heeft gestuurd en die mevrouw Halsema dus ook gelezen
zal hebben. Daarin staat dat het bureau denkt dat door het criterium dat de
regering voorstelt, "redelijk vermoeden", veel mensen ten onrechte
staande gehouden zullen worden. Wij hebben goed naar die redenering geluisterd
en zijn met een strenger criterium gekomen, zodat het in de praktijk minder
vaak voorkomt. Hoe je het echter ook wendt of keert, het is een nieuw criterium
in de Vreemdelingenwet. Ik wil dan ook dat goed bekeken wordt op welke manier
dit op straat gaat. Daarvoor hebben wij het Landelijk bureau racismebestrijding
nodig.Meneer de voorzitter! Ik kom op het punt van het binnentreden van een
woning en van andere plaatsen. Door de aanpassing van het artikel over staandehouding
moest ook het artikel over het binnentreden van woningen, artikel 51, worden
gewijzigd. Ook daar verandert het criterium in: feiten en omstandigheden die
naar objectieve maatstaven gemeten een redelijk vermoeden van illegaal verblijf
opleveren. Tijdens het wetgevingsoverleg heeft de staatssecretaris meegedeeld
dat onder een woning ook valt een kerk of een andere plaats waar illegale
vreemdelingen zijn ondergebracht door hulpverleners. Als het bijvoorbeeld
bekend is dat een kerkelijke organisatie zich principieel verzet tegen het
democratisch tot stand gekomen vreemdelingenbeleid en aan uitgeprocedeerde
asielzoekers die van de overheid moeten vertrekken, opvang en ondersteuning
biedt, kan, naar de letter, artikel 51 van toepassing zijn. De fractie van
D66 vindt dat het sluitstuk van het vreemdelingenbeleid, de uitzetting, niet
mag stuiten op actieve tegenwerking van derden. Wij willen echter ook niet
dat de vreemdelingenpolitie kerken en andere opvangplaatsen met razzia-achtige
invallen gaat schoonvegen. Ik vraag de staatssecretaris daarom welk beleid
hij uitstippelt om in dit dilemma te opereren. Het vreemdelingentoezicht moet
effectief zijn en mag niet onmenselijk zijn. Hoe gaat de staatssecretaris
daar in de praktijk mee om, nu artikel 51 dit in wezen toelaat? Wanneer pleegt
een organisatie of een gemeente die een illegale vreemdeling opvang biedt
en ondersteunt, een strafbaar feit? Hoe gaat het openbaar ministerie daar
in de praktijk mee om? Wordt daarvoor een vervolgingsrichtlijn opgesteld?
Kortom, hoe zal dat er in de praktijk uitzien?De heer Middel (PvdA):Nu de heer Dittrich deze meer juridische kant aan de staatssecretaris
voorlegt, wil ik hem vragen hoe hij daar politiek tegen aankijkt. Ik geef
een voorbeeld om de zaak aan op te hangen. Op dit moment speelt in Zuidoost-Drenthe
het geval van de Stichting India die via kerkasiel uitgeprocedeerde asielzoekers
heeft opgevangen. Zij wist op een bepaald moment niet meer hoe zij daarmee
moest omgaan en heeft het toen op het bordje van de samenleving gelegd. Tegen
de gemeente Emmen heeft de stichting gezegd dat zij geld wil hebben en de
gemeente overweegt om dat te geven. Wat is het politieke oordeel van de heer
Dittrich over zo'n situatie?De heer Dittrich (D66):Politiek vind ik dat een onverstandige houding van de gemeente, want die
gaat dan als het ware tegen het landelijk beleid in ondersteuning bieden.
Ik sta er dan ook niet positief tegenover. Iets anders is echter hoe je daar
in gaat grijpen. Ik zeg tegen de staatssecretaris: wees daar behoedzaam in.
Bekeken moet worden hoe met dat soort lastige kwesties moet worden omgegaan.Voorzitter! Artikel 43 regelt van rechtswege een aantal rechtsgevolgen,
wanneer de verblijfsvergunning wordt afgewezen. Dit is de zogenaamde meeromvattende
beschikking. D66 acht dit een grote vooruitgang in vergelijking met de huidige
Vreemdelingenwet, waarbij een negatieve beslissing aanleiding geeft tot een
waaier van procedures. Volgens artikel 43 vervalt de rechtsgrond om rechtmatig
in Nederland te verblijven. De vreemdeling moet binnen vier weken Nederland
verlaten, bij gebreke waarvan hij kan worden uitgezet en hij verliest het
recht op opvang. Volgens lid 4 kan de vreemdeling in afwijking van de hoofdregel
nog opvang worden gegund. De naderhand genomen beslissing tot beëindiging
van de opvang kan uiteraard niet meer in de eerdere procedure tegen de afwijzing
worden meegenomen. Vormt die beslissing dan toch als het ware een zelfstandig
besluit, waartegen beroep kan worden ingesteld?Daarnaast ontbreekt in asielzaken een bepaling analoog aan artikel 70,
lid 3. Dat houdt in dat feitelijke uitvoeringshandelingen die niet kunnen
worden geacht in de afwijzende beschikking op te lossen – bijvoorbeeld
uitzetting nadat de uitgeprocedeerde asielzoeker gedurende lange tijd uitstel
van vertrek is verleend – en dat ze niet onder de competentie van de
vreemdelingenrechter en ook niet onder die van de algemene administratieve
rechter vallen, zodat een vordering bij de burgerlijke rechter om de uitzetting
te verbieden, ontvankelijk lijkt. Hoe denkt de regering dit te voorkomen?
Het zal toch niet de bedoeling zijn dat de burgerlijke rechter via een achterdeur
bevoegd wordt.In het terugkeerbeleid heeft de regering bepaald dat de vreemdeling, die
buiten zijn schuld niet kan vertrekken, Nederland niet hoeft te verlaten en
opvang behoudt. Waar is deze regel in de wetstekst terug te vinden? Zou het
niet logisch zijn deze uitzondering op het hoofdbeginsel van artikel 59 aldaar
in de wetstekst op te nemen? Waarom heeft de regering dat niet gedaan?Bij de behandeling van de Wet arbeid vreemdelingen is een motie van D66
aangenomen, waarin staat dat de kosten van uitzetting van een vreemdeling
die illegaal in Nederland heeft verbleven en voor een bepaalde werkgever heeft
gewerkt, op die werkgever moet kunnen worden verhaald. Geeft dit de regering
aanleiding om artikel 64 te wijzigen? Zo nee, waarom niet?Volgens artikel 65 kan de vreemdeling die niet rechtmatig in Nederland
verblijft en bij herhaling een bij deze wet strafbaar gesteld feit heeft begaan,
ongewenst worden verklaard. Wil de regering een volledige opsomming geven
van welke feiten bij de Vreemdelingenwet strafbaar zijn gesteld en die kunnen
leiden tot een ongewenstverklaring? Is een ongewenstverklaring op al die overtredingen
van de Vreemdelingenwet wel een proportionele sanctie? Dit klemt te meer,
omdat een ongewenst verklaarde vreemdeling geen toegang meer heeft tot het
gehele Schengengebied. Een ongewenstverklaring kan na tien jaar worden opgeheven
volgens artikel 66, lid 2. Waarom staat niet in artikel 66 dat een ongewenstverklaring
na vijf jaar kan worden opgeheven bij veroordelingen wegens niet-geweldsdelicten
en niet-opiumdelicten? Waarom is dat belangrijke onderscheid niet in de wetstekst
terug te vinden? Over alleenstaande minderjarige asielzoekers heeft op 29 mei jl. een uitgebreid
notaoverleg plaatsgevonden. Ik beperk me hier dan ook tot het maken van enkele
opmerkingen. Collega Wijn heeft als eerste gesproken over alleenstaande minderjarige
vreemdelingen in plaats van over alleenstaande minderjarige asielzoekers.
Ik vond dat een goede suggestie en ik ga dat dan ook proberen te doen. Het
gaat immers om alleenstaande vreemdelingen, die minderjarig zijn, maar wier
asielverzoek is afgewezen. D66 maakt zich ernstige zorgen over het groeiend
aantal AMV's dat naar Nederland komt. Een aantal jaren geleden werden de signalen
steeds duidelijker dat een significant aantal minderjarigen doelbewust een
lagere kalenderleeftijd opgaf om voor de AMA-procedure in aanmerking te komen.
De fractie van D66 heeft er bij de vorige staatssecretaris op aangedrongen
dat er bij gerede twijfel een leeftijdsonderzoek zou worden ingesteld. Jaren
heeft dat maar mondjesmaat tot helemaal niet plaatsgevonden. Dit is volgens
mij een van de oorzaken dat mensensmokkelaars minderjarigen naar Nederland
brengen. In vergelijking met andere Europese landen vangt Nederland buitengewoon
veel minderjarigen op. D66 steunt het streven van de regering om al in het
aanmeldcentrum een leeftijdsonderzoek te verrichten wanneer aan de opgegeven
leeftijd wordt getwijfeld.In het notaoverleg is afgesproken dat de regering een onderzoek instelt
naar adequate opvangmogelijkheden in diverse landen van herkomst. Er wordt
ook nagegaan in welke landen een minderjarige van 16 jaar of ouder zich zonder
bezwaar kan redden. Ik raad de staatssecretaris aan dat onderzoek ook daadwerkelijk
in de herfst af te ronden. Het probleem van de steeds groeiende stroom minderjarigen
naar Nederland is groot en wij kunnen ons het niet veroorloven om op dat terrein
nog meer tijd te verliezen. Wij hebben al erg lang op de nota van de regering
moeten wachten. Collega Hoekema heeft al tijdens het notaoverleg op spoed
aangedrongen. Ik herhaal dit verzoek vandaag graag.Het invoeren van de nieuwe Vreemdelingenwet moet zomin mogelijk leiden
tot een vermeerdering van het aantal asielzoekers, die een beroep op het driejarenbeleid
kunnen doen. Dat driejarenbeleid moet natuurlijk behouden worden, maar introductie
van de nieuwe wet mag geen extra mogelijkheden genereren.Voor mijn fractie is de evaluatie van de nieuwe Vreemdelingenwet essentieel.
Ik stel voor, de wet al na drie jaar te evalueren, met daarna vervolgevaluaties.
De opzet moet tevoren met de Kamer worden besproken, zodat alle fracties daarvoor
punten kunnen aandragen. Ik heb in mijn betoog al enkele zaken genoemd die
specifiek voor de evaluatie van belang zijn.Voorzitter! Ik kom tot een voorlopige conclusie. Het wetsvoorstel heeft
belangrijke verbeteringen in zich, maar het roept ook tal van vragen op. De
regering moet met goede argumenten komen om de fractie van D66 ervan te overtuigen
dat de IND het werk onder de nieuwe wet aan zal kunnen en dat geen nieuwe
achterstanden zullen ontstaan. De chaos waarover in de kranten wordt geschreven,
moet vermeden worden.Tot slot merk ik op dat de wet uiteindelijk een stuk papier is met veel
woorden erop. Waar het op aankomt, is hoe de afspraken uit de wet in de praktijk
worden uitgevoerd en welk beleid de regering binnen het raamwerk van de wet
weet te realiseren.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik heb een vraag over de invoeringswet gerelateerd aan uw opmerkingen
over het herstel van de motiveringsplicht. Verbindt u hier consequenties aan
terzake van het voorzieningenpakket voor de verschillende categorieën
van houders van een tijdelijke status? Wilt u daarin geen differentiatie meer
aanbrengen?De heer Dittrich (D66):Ik blijf bij hetgeen ik daarover in het wetgevingsoverleg heb gezegd.
Ik heb ingetekend voor een spreektijd van 60 minuten en bij mijn voorbereiding
zag ik dat ik nog twee minuten over had. Ik heb een keuze moeten maken. Het
door u genoemde punt heb ik niet genoemd. Daarover zijn, onder anderen door
u, veel vragen gesteld. Met belangstelling wacht ik de reactie van de regering
daarop af.De heer De Wit (SP):Een van de belangrijkste uitgangspunten van dit wetsvoorstel was voor
de coalitie de snelheid van de procedures. De asielzoeker moet sneller duidelijkheid
worden geboden. Ik weet niet of de heer Dittrich kennis heeft genomen van
het artikel van mr. Grutters in NRC Handelsblad van gisteravond. Hij heeft
uitgerekend dat wij toch al gauw op acht beslissingen uitkomen. Hij is overigens
niet de enige die betwijfelt dat de snelheid gehaald zal worden. Hij vraagt
zich af of wij het afschaffen van de bezwarenfase later niet moeten bekopen
doordat degenen die doorprocederen naar de rechter gaan. Hij stelt dat juist
door het hoger beroep en doordat wij twee soorten vergunningen krijgen, het
aantal procedures verdubbelt. Daardoor zal verstopping optreden en zullen
de snelheid en zekerheid afnemen.De heer Dittrich (D66):Ik heb dat artikel met belangstelling gelezen, maar ik ben het er niet
mee eens. De berekening die daarin wordt gemaakt, wordt vanuit een soort doemscenario
naar voren gebracht.Als de IND onder vigeur van deze wet snel en goed werkt, kan het in orde
komen. Kan de IND dat werk niet aan, dan is dat onder de huidige wet en onder
de nieuwe wet een groot probleem. Dat is de essentie. De berekeningen die
gisteren in het artikel naar voren zijn gebracht, vind ik echt overdreven.
Het gaat erom dat duidelijke beslissingen worden genomen. Het is heel goed
dat er ook een hoger beroep is. In het begin zullen er veel hogerberoepzaken
zijn. Dat is altijd zo. Daar komt jurisprudentie uit voort die een uitstraling
heeft op allerlei andere asielverzoeken en discussies bij de rechter in eerste
aanleg. Omdat het hoger beroep er is – dat is echt een belangrijk winstpunt
van dit wetsvoorstel – kan de rechter in eerste aanleg naar die jurisprudentie
verwijzen. De hoogste rechter heeft dan gesproken en dat bespoedigt de procedures
aanmerkelijk. Ik vond het artikel te pessimistisch. Ik ben het er niet mee
eens.De heer De Wit (SP):Eerst is er een tijdelijke vergunning. Men kan procederen als de vergunning
voor onbepaalde tijd wordt afgewezen. Daarbij kan in twee termijnen geprocedeerd
worden. Daardoor wordt de rechter toch in aanmerkelijke mate belast.De heer Dittrich (D66):Dat gebeurt niet bij iedereen. Degenen die een vergunning
voor bepaalde tijd krijgen, gaan niet procederen. Het geldt alleen voor een
groep die eerst afgewezen wordt. Zij willen een vergunning voor bepaalde tijd.
Stel, zij krijgen die vergunning. Van die mensen zal een deel een vergunning
voor onbepaalde tijd krijgen. Zij hoeven ook niet te procederen. Alleen degenen
die de vergunning niet krijgen – dat kunnen ook de mensen zijn die eerst
afgewezen zijn, toen een vergunning kregen, maar na drie jaar worden afgewezen –
zullen allicht opnieuw procederen. Ik vind dat het wetsvoorstel wat dat betreft
qua structuur goed in elkaar zit. Dat betekent dat heel zorgvuldig naar de
feiten en omstandigheden wordt gekeken die een asielzoeker naar voren brengt.
En dan is er ook nog hoger beroep. Dan hebben de heer De Wit en ik daar toch
niet over te klagen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Dittrich begon zijn betoog met te zeggen dat er meer aandacht
moet komen voor de reguliere vreemdeling. Ik verheugde mij daarover en dacht
"dat wordt tijd". Ik heb hem daar helemaal niet meer over gehoord.De heer Dittrich (D66):Dat is heel jammer. Dan heeft mevrouw Halsema niet goed geluisterd. Ik
heb daar wel degelijk aandacht aan besteed. Volgens mij hebben wij al drie
wetgevingsoverleggen gevoerd, naast de algemene overleggen. Daarin hebben
wij daar uitgebreid aandacht aan besteed. Voorzover dat niet heeft geleid
tot een discussie tussen de fractie van D66 en de regering of tot een discussie
over hoofdpunten van politiek, wil ik daar nu niet over praten. Dat is immers
al in eerder overleg afgewikkeld. Als ik het niet met de regering eens ben,
moet ik dat hier natuurlijk naar voren brengen, maar dat is niet op die punten.De voorzitter:Ik stel voor, de inbreng van de VVD voor de dinerpauze te houden. Als
ik het goed heb begrepen, hebben VVD en GroenLinks geruild. Ik ga ervan uit
dat wij rond half acht voor de dinerpauze kunnen schorsen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Voordat ik het woord geef aan de heer Kamp, benadruk ik nog even dat ik
rond half acht wil schorsen voor de dinerpauze. Ik wil u niet aanmoedigen,
maar als tegen die tijd blijkt dat het niet lukt de bijdrage van de VVD afgerond
te hebben, zal ik nog in de spreektijd van de heer Kamp of de heer Niederer
schorsen. Ik wil niet te lang doorgaan na half acht.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! In mijn bijdrage namens de VVD-fractie aan de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel Vreemdelingenwet 2000 wil ik eerst ingaan op het probleem
dat met de wet opgelost moet worden. Vervolgens wil ik ingaan op de politieke
context. Daarna zal ik de vraag proberen te beantwoorden, waarom de Vreemdelingenwet
1994 is mislukt en wat de kansen zijn dat het met de nieuwe wet beter gaat.
Ik zal het in dat verband onder meer hebben over de Rechtseenheidkamer, het
hoger beroep, de gratis rechtsbijstand, de driejarenregeling en het ongedocumenteerd
zijn in relatie tot de eerste beoordeling van de asielaanvrage in de aanmeldcentra.
Ik wil dan doorgaan met de opvang in de eigen regio, het punt waarmee de VVD-fractie
haar bijdrage aan het schriftelijk verslag over het wetsvoorstel begon. Vervolgens
komen aan de orde het vreemdelingentoezicht, de ex-nunctoetsing, het besluitmoratorium,
de vraag of een vergunning asiel voor bepaalde tijd na drie of na vijf jaar
in een vergunning voor onbepaalde tijd moet worden omgezet, veilige landen
en veilige derde landen, de keuze tussen facultatieve en imperatieve bepalingen,
de machtiging voorlopig verblijf en als laatste de adviescommissie voor vreemdelingenzaken.De VVD-fractie stelt zich bij ieder wetsvoorstel om te beginnen één
vraag: wat is het probleem? Het probleem dat de Vreemdelingenwet 2000 moet
helpen oplossen, is de veel te grote toestroom van asielzoekers naar ons land.
5% van de inwoners van de Europese Unie leeft in Nederland. Van de asielzoekers
die in het laatste kwartaal van 1999 naar de Europese Unie gingen, koos 13%
voor Nederland. In het eerste kwartaal van 2000 lag dat percentage op 14.
Slechts twee van de vijftien EU-landen krijgen in absolute zin meer asielzoekers
dan Nederland. Het zijn Engeland en Duitsland. De situatie in Nederland is
echter veel ernstiger dan in deze landen. Per hoofd van de bevolking ligt
het aantal asielzoekers in Nederland ruim twee keer zo hoog als in Engeland
en ruim drie keer zo hoog als in Duitsland.Opvallend is de rechtstreekse relatie die er steeds is tussen afwijkend,
ruimhartig Nederlandse beleid ten opzichte van een land en de toename van
het aantal asielzoekers uit dat land. Bij eerdere gelegenheden noemde ik Afghanistan
en Irak als voorbeeld, nu geef ik enkele andere voorbeelden.Van alle asielzoekers uit Somalië en Sierra Leone die dit jaar naar
de Europese Unie gingen, koos ruim een kwart voor Nederland. Dat is vijf keer
meer dan evenredig zou zijn als wij zoveel kregen als op grond van het aantal
inwoners voor de hand had gelegen. Vijf keer zoveel! Van de asielzoekers uit
Angola ging bijna 40% naar Nederland, ofwel acht keer zoveel als evenredig
is. Van de asielzoekers uit Soedan ging meer dan de helft naar Nederland ofwel
tien keer ons evenredige aandeel.In 2000 zullen zich naar wij verwachten voor het derde achtereenvolgende
jaar rond de 45.000 asielzoekers in Nederland aanmelden. 70.000 asielzoekers
verblijven op dit moment in de opvangcentra. In de kasten van de Immigratie-
en naturalisatiedienst en van de rechtbanken liggen de dossiers van honderdduizend
lopende zaken. Als je die op een rijtje legt, is dat een rij van hier naar
Zoetermeer en weer terug.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Collega Kamp is gek op cijfers. Wij worden daar regelmatig
op getrakteerd als hij Nederland vergelijkt met andere landen voor het aandeel
mensen dat uit een bepaald derde land hierheen komt. Heeft hij ook cijfers
waarin Nederland in negatieve zin afsteekt bij andere landen? Uit welke landen
nemen wij veel minder mensen op dan andere Europese landen? Kan hij ons die
cijfers ook voorschotelen? Dat zou namelijk iets nieuws zijn.De heer Kamp (VVD):Ik hoop dat de heer Middel die voorbeelden kan geven. Hij zoekt er al
jaren naar, maar heeft ze nog niet gevonden. De uitkomst van
de minnen die hij zoekt en de plussen die ik noem, is dat Nederland per hoofd
van de bevolking in vergelijking met de Europese Unie als geheel drie keer
zoveel asielzoekers krijgt, jaar in jaar uit.De heer Middel (PvdA):U komt telkens met voorbeelden van landen waaruit blijkt dat een disproportioneel
aandeel naar Nederland gaat, maar u moet toch erkennen dat er ook voorbeelden
te geven zijn waaruit blijkt dat een disproportioneel aandeel naar andere
landen gaat? Voor het evenwicht en de volledigheid lijkt het mij goed als
u ook dat eens inbrengt.De heer Kamp (VVD):Ik heb al gezegd dat ik die voorbeelden niet kan vinden. Als u zulke voorbeelden
hebt, vind ik dat erg interessant; dat hoor ik straks graag van u.Op de rijksbegroting is voor de directe kosten in verband met de toestroom
van asielzoekers 3,4 mld. uitgetrokken. Wat ook niet onderschat mag worden,
is de asielindustrie die in ons land is gegroeid. Tienduizenden hebben een
goedbetaalde baan bij een van de vele instanties, instellingen en bedrijven
die bezig zijn met asielzoekers. Het feit dat mensen niet geneigd zijn hun
eigen broodwinning overbodig te maken, is inmiddels een van de factoren geworden
die de oplossing van het asielprobleem in de weg staan. De intensieve, bijna
twee jaar actieve lobby richting de Kamer over de nieuwe wet was uitsluitend
gericht op versoepeling.De Nederlandse asielprocedure is gebaseerd op het 50 jaar oude Vluchtelingenverdrag
van Genève. Vorig jaar voldeed volgens de IND minder dan 3% van de
asielzoekers aan de criteria van het verdrag. Het is ook mogelijk een verblijfsvergunning
te krijgen om humanitaire redenen of omdat de situatie in het land van herkomst
te slecht is om terug te keren. Op dit moment krijgt in totaal ongeveer 10%
van de asielzoekers een verblijfsvergunning van de IND. Een zeer klein deel
van de asielzoekers is dus vluchteling, het overgrote deel van hen is economische
migrant en verwacht in Nederland een beter leven te kunnen leiden dan in hun
eigen land. Economische migranten maken alleen kans op een verblijfsvergunning
asiel als zij erin slagen om de IND te misleiden. Dat begint met het niet
meenemen, achterhouden of weggooien van documenten. Vorig jaar november had
87% van de asielzoekers niet één document met betrekking tot
hun identiteit of reis bij zich; in december van het vorig jaar was dat 91%.De Vreemdelingenwet 1994 werd vastgesteld in het jaar waarin een recordaantal
asielzoekers naar Nederland kwam. In 1995 en 1996 daalde het aantal, maar
daarna ging het weer mis. Bij de onderhandelingen over een nieuw regeerakkoord
na de verkiezingen van 1998 was duidelijk dat de wet was mislukt. De discussie
ging niet over de vraag of er een nieuwe wet moest komen, maar hoe die eruit
zou moeten zien.Waarom is het eigenlijk een probleem dat jaarlijks 45.000 asielzoekers
naar Nederland komen? Ook dat moeten wij met elkaar bespreken. Het feit dat
wij in ons land met een ernstige integratieproblematiek te maken hebben, is
inmiddels onomstreden. Op dat punt zijn ook vanuit de PvdA de laatste tijd
waardevolle bijdragen geleverd. Het blijkt voor veel immigranten moeilijk
om ertussen te komen in onze welvarende, hoog ontwikkelde kennissamenleving
met een socialezekerheidsstelsel dat werken niet noodzakelijk en voor velen
zelfs niet lonend maakt. Actief werven dertig jaar geleden van 10.000 tot
20.000 tijdelijke gastarbeiders uit Turkije en Marokko bracht een permanente
immigratiestroom op gang en heeft geleid tot de aanwezigheid in ons land van
meer dan een half miljoen mensen van Turkse en Marokkaanse afkomst. In de
jaren negentig zijn immigratiestromen naar Nederland op gang gekomen vanuit
tientallen landen in de hele wereld. Het gaat dus om veel meer landen dan
dertig jaar geleden; het gaat bovendien om veel grotere aantallen. Zo kwamen
alleen al de afgelopen vier jaar 20.000 mensen uit Afghanistan naar Nederland.
In 2015 zal volgens het Sociaal en cultureel planbureau 40% van de allochtone
bevolking van Nederland een asielachtergrond hebben en volgens het Centraal
bureau voor de statistiek is 60% van de asielzoekers die in de jaren negentig
een verblijfsvergunning asiel kregen, nu nog van een uitkering afhankelijk.Een aantal van 45.000 asielzoekers per jaar is op de korte termijn een
probleem, omdat het onwaarschijnlijk veel geld kost, meer dan de UNHCR, de
vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, beschikbaar heeft om 23
miljoen vluchtelingen en ontheemden in de hele wereld op te vangen. Op de
lange termijn is het een nog groter probleem, omdat het tot ontwrichting van
de samenleving kan leiden.Ik zal straks ingaan op de oorzaken van de mislukking van de Vreemdelingenwet
1994 en de kans dat de Vreemdelingenwet 2000 een succes wordt, maar eerst
wil ik een misverstand rechtzetten dat twee weken geleden nog eens werd verwoord
in een artikel in het Twentse politieke weekblad De Roskam; dat weekblad is
mevrouw Halsema wel bekend. De Kamerdebatten over de Vreemdelingenwet 2000
zouden een zegetocht worden voor de VVD, de liberalen zouden van Cohen in
alles hun zin hebben gekregen. Was dat maar waar. Helaas is de harde werkelijkheid
anders. Een VVD-Vreemdelingenwet 2000 zou er anders uit hebben gezien dan
het voorliggende wetsvoorstel. Het zou een wet zijn waarbij het op grond van
een verdrag iemand niet terug mogen sturen in veel gevallen niet zou leiden
tot het verlenen van een verblijfsvergunning; een wet waarbij – behoudens
uitzonderingen – alleen gedocumenteerden nog voor een verblijfsvergunning
in aanmerking zouden komen; waarbij consequent iedere vergunningaanvraag wordt
afgewezen en een al verleende vergunning wordt ingetrokken indien op enigerlei
wijze sprake is van het geven van onjuiste informatie, het gebruiken van valse
documenten als waren ze echt, tegenwerken of niet meewerken; een wet waarbij
een asielzoeker de gelegenheid krijgt in Nederland in totaal één
juridische procedure te voeren, een asielprocedure, met slechts gratis rechtsbijstand
tijdens de beroepsfase van die ene procedure; een wet ook waarbij alle overheidsinstanties
en alle door de overheid gesubsidieerde of gereguleerde instellingen iedere
constatering van illegaal verblijf zouden melden, met als vervolg een uitzettingsactie;
een wet waarbij eerder dan nu de verblijfsvergunning wordt ingetrokken indien
de betrokken vreemdeling een misdrijf begaat. Kortom, een wet die ertoe leidt
dat economische migranten zich wel drie keer bedenken voordat ze proberen
in Nederland misbruik van de asielprocedure te maken en die
bereikt dat illegalen het land verlaten of uitgezet worden. Maar ook een wet
die ervoor zorgt dat echte vluchtelingen, voor wie ons land de eerste veilige
plek is na hun vlucht voor vervolging of die door de UNHCR zijn voorgedragen,
een gastvrij onthaal krijgen en alle hulp die ze nodig hebben om snel op eigen
kracht volwaardig van de Nederlandse samenleving deel uit te gaan maken.Net zomin als de VVD iets heeft tegen mensen op de vlucht voor vervolging
die in Nederland bescherming zoeken en daartoe terecht asiel op grond van
de Vreemdelingenwet aanvragen, hebben wij iets tegen economische migranten,
mits zij met een vergunning op grond van de Wet arbeid vreemdelingen in Nederland
aan de slag gaan. Wij hebben wat tegen misbruik van de asielprocedure en zijn
zeer ongerust over de gevolgen voor de Nederlandse samenleving van het misbruik
op grote schaal dat nu plaatsvindt. Bij de uitvoering van het asielbeleid
zouden wij ernaar streven het aantal asielzoekers dat jaarlijks naar Nederland
komt met een factor 10 te verminderen, het aantal asielzoekers in de opvang
met een factor 15 en het aantal asielprocedures dat op de plank ligt met een
factor 20.Voorzitter! De Vreemdelingenwet 2000 is dus geen VVD-wet maar een schoolvoorbeeld
van een politiek compromis, een typisch coalitieproduct binnen de Nederlandse
politieke verhoudingen. De debatten over de nieuwe Vreemdelingenwet zijn geen
zegetocht voor de VVD. Wij ploeteren moeizaam voort om de kar in het goede
spoor of in ieder geval ongeveer in de goede richting te krijgen.Hoe is dit politieke compromis tot stand gekomen? Bij ieder asieldebat
komen grote verschillen tussen de diverse fracties in deze Kamer, binnen en
buiten de coalitie, aan het licht. Met een behendig opererende staatssecretaris
en coalitiefracties die met elkaar rekening willen houden, heeft dat nog niet
tot ongelukken geleid. Bij de plenaire behandeling van de nieuwe Vreemdelingenwet –
een wezenlijk onderdeel van het regeerakkoord – is het risico op een
ongeluk veel groter. De coalitiefracties kunnen van mening verschillen over
de wijze waarop de afspraken op hoofdlijnen in het regeerakkoord, in het wetsvoorstel
zijn uitgewerkt. Zij kunnen opnieuw van mening verschillen over de vraag of
het eindresultaat van de behandeling in deze Kamer – na de stemmingen
over amendementen – nog in overeenstemming is met het regeerakkoord.
Met een conflict over het regeerakkoord is de coalitiesamenwerking in het
geding. De drie coalitiefracties waren zich van dit risico bewust en hebben
zich daarom – maar ook omdat een nieuwe wet hard nodig was – vanaf
het begin voorzichtig opgesteld met betrekking tot de nieuwe Vreemdelingenwet.
Bij de onderhandelingen over het regeerakkoord is geduldig, langdurig en intensief
onderhandeld om de onmiskenbare verschillen van inzicht te overbruggen. Met
het resultaat is staatssecretaris Cohen aan de slag gegaan. Zijn uitwerking
in hoofdlijnen week op sommige punten af van de afspraken en is begin 1999
in coalitieverband besproken. Na een aantal gespreksrondes leidde dat tot
overeenstemming. Vervolgens kwam de staatssecretaris met zijn wetsvoorstel.
Bij de schriftelijke behandeling en de drie wetgevingsoverleggen kwamen opnieuw
verschillen van inzicht aan het licht. De drie fracties hebben die verschillen
geïnventariseerd en daarover van gedachten gewisseld. Dat heeft geleid
tot enkele amendementen en tot een tweede nota van wijziging van de staatssecretaris.
Deze en volgende week zal duidelijk worden – ik denk dan ook aan de
stemming over eventuele moties – of de coalitiefracties op de brug boven
de meningsverschillen blijven staan. Wat de nieuwe Vreemdelingenwet betreft,
heeft de VVD-fractie haar kaarten op de coalitie gezet, zowel waar het gaat
om de hoofdlijnen als om de details. Gegeven de stemverhoudingen in deze Kamer
sinds de verkiezingen van mei 1998 en gegeven de coalitiesamenwerking is er
voor ons geen alternatief om tot een goede wet te komen.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! De heer Kamp geeft aan wat hij allemaal wil bereiken: alles
moet met een factor zoveel omlaag worden gebracht. Tegelijkertijd is hij toch
medeverantwoordelijk voor wat er op dit moment gebeurt. Als hij zegt dat hij
eigenlijk niet tevreden genoeg is en dat als zijn fractie voor het zeggen
had gehad de wet er heel anders uit had gezien, dan vraag ik hem waar hij
zo langzamerhand een geloofwaardigheidsprobleem begint te krijgen om wel verantwoordelijk
te zijn voor een beleid dat al zes jaar leidt tot onbeheersbare toestanden
en waar hij de verantwoordelijkheid nog wel voor kan en wil nemen. Hij zegt
toch zelf dat het op dit moment helemaal niet goed loopt?De heer Kamp (VVD):De VVD-fractie draagt de medeverantwoordelijkheid voor het regeringsbeleid
omdat wij immers een van de fracties zijn waar deze regering op rust. Dat
is dus geen enkel probleem. Ik heb aangegeven hoe de VVD-fractie tegen die
nieuwe Vreemdelingenwet en tegen het asielbeleid aankijkt. De heer Wijn heeft
ook het verhaal van de heer Dittrich gehoord die net zo goed verkiezingen
heeft meegemaakt, ook steun heeft gekregen onder de bevolking, ook een verkiezingsprogramma
heeft en ook zijn eigen overtuiging die hij hier ook naar voren heeft gebracht.
Straks horen wij de verhalen van mevrouw Albayrak en de heer Middel die namens
de PvdA, de grootste fractie in de Kamer, zullen aangeven hoe zij denken dat
het zou moeten. Zolang er geen partijen zijn die de absolute meerderheid hebben,
zal het nodig zijn om met een aantal fracties te proberen om tot iets gemeenschappelijks
te komen. Dat doen wij op elk onderdeel, dat hebben wij gedaan als het gaat
om het saneren van het financieringstekort van de overheid – dat is
nu weg – dat hebben wij gedaan als het gaat om de werkloosheid –
die is ook weg – en wij zijn nu bezig om datzelfde te doen als het gaat
om het asielprobleem. Ik geef toe, het duurt lang, in ieder geval langer dan
mijn fractie zou willen, maar ik heb er goede hoop op dat wij er uiteindelijk
wel zullen komen. Als dat wat versneld kan worden, ook met de steun van de
heer Wijn, dan is hij mijn man!De heer Wijn (CDA):Voorzitter! De heer Kamp geeft aan dat hij het allemaal niet goed vindt
gaan, maar laat hij dan eens al die punten nalopen die hij net noemde. Hij
zei dat als de VVD-fractie de wet had gemaakt, misbruik meteen zou leiden
tot einde procedure en tot uitzetting. Dat is niet bereikt. Hij zei dat als
de VVD-fractie het voor het zeggen had, de driejarenregeling helemaal zou
worden afgeschaft. Dat is niet bereikt. Als hij nu eens die lange inleiding
neemt – wij zitten nu al zo'n kwartier naar een analyse te luisteren –
en elk punt neemt dat de VVD had willen bereiken, dan is er toch wel bitter
weinig overgebleven?De heer Kamp (VVD):Ik ben die punten al langs gelopen en ik ga er nog uitgebreid op in. U
sprak over een kwartier, maar u weet dat ik nog een uur te spreken heb. Er
komt nog dus nog heel wat waar u plezier aan kunt beleven.Als ik alle punten langs heb gelopen, kom ik uiteindelijk ook tot een
conclusie. Die zou ik nu kunnen verklappen, maar dat doe ik toch maar niet.De heer Wijn (CDA):Dan wacht ik verder ook maar, en dan kunnen wij straks misschien nog wat
lol beleven!De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Na het aanhoren van de openbare biecht van de heer Kamp hoe
hij in deze positie terecht is gekomen, heb ik nog een vraag over zijn opmerking
dat hij in dit debat alles zet op de kaart van de coalitie, niet alleen voor
de hoofdpunten, maar ook voor de details. Ik vroeg mij even af hoe dat zich
verhoudt tot zijn opmerking in mijn richting bij de regeling van werkzaamheden,
namelijk dat hij natuurlijk wel bereid was te luisteren en andere voorstellen
eventueel te honoreren. Moet ik nu begrijpen dat hij zich helemaal heeft vastgelegd
op hetgeen in coalitieverband is afgesproken, ook op de details? Dat zou mij
van hem teleurstellen.De heer Kamp (VVD):Ik heb gezegd dat wij onze kaarten hebben gezet op de coalitie en dat
betekent dat wij het gemeenschappelijke hebben gezocht met de andere coalitiepartijen.
Wij zullen luisteren naar alles wat hier wordt ingebracht en ik denk dat het
goed mogelijk is dat de coalitiefracties een enkel punt nog kunnen ondersteunen.
De VVD-fractie heeft in ieder geval niet de bedoeling om te proberen buiten
het verband van de coalitie wijzigingen in de opzet van deze wet aan te brengen.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik heb die vraag ook aan collega Dittrich gesteld. Voelt de
heer Kamp zich voor een eventuele steun aan amendementen van andere fracties
dan de regeringsfracties afhankelijk van het goed vinden van de coalitiepartijen
of beoordeelt de heer Kamp het toch het liefst zelfstandig of hij een bepaald
voorstel wil steunen? Hij heeft nogal een wensenlijstje neergelegd en wie
weet wat er nog komt!De heer Kamp (VVD):Juist om dat wensenlijstje van mij en juist om wat hier aan de hand is
als het gaat om de behandeling van amendementen heb ik ook gezegd waarom de
VVD-fractie wat doet. Wij kopen er niets voor om alleen maar te vertellen
wat er allemaal zou moeten gebeuren, wij hebben medeverantwoordelijkheid te
dragen voor dit kabinet en dat betekent dat wij het gemeenschappelijke in
de coalitiefracties hebben gezocht en gekeken hebben of het resultaat voor
ons acceptabel was. Welnu, dat is voor ons acceptabel en wij gaan er dan ook
onze best voor doen om dat ook in het Staatsblad te krijgen zodat per 1 januari
2001 die nieuwe wet in werking kan treden. Er zullen allerlei andere punten
aan de orde kunnen komen. Misschien dat wij ons daardoor laten overtuigen.
De VVD-fractie is erop uit om die overtuiging dan voor alle drie de fracties
gelijkelijk te laten gelden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Kamp zei net in antwoord op de vraag van de heer Rouvoet dat hij
niet openstaat voor welk wijzigingsvoorstel dan ook van buiten de coalitie.
Heb ik dit goed begrepen?De heer Kamp (VVD):Nee, dat heeft mevrouw Halsema niet goed begrepen. Ik zal het voor de
derde keer zeggen. Het is heel goed mogelijk dat er punten aan de orde worden
gesteld waarvan wij menen dat zij steun verdienen. De VVD-fractie is erop
uit dat de drie coalitiefracties die conclusie gezamenlijk trekken, omdat
wij het gemeenschappelijke dat wij hebben gevonden in deze wet, belangrijk
vinden. Wij willen graag dat deze wet per 1 januari 2001 in het Staatsblad
staat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dus als ik het goed begrijp, wil de heer Kamp alleen maar in overleg treden
over een voorstel van bijvoorbeeld een lid van de oppositie als de andere
twee coalitiepartners het met hem eens zijn? De VVD opereert dus helemaal
niet meer zelfstandig in dit debat?De heer Kamp (VVD):Wij opereren geheel zelfstandig. Wij hebben geheel zelfstandig om redenen
die ik zojuist heb aangegeven, gezegd dat wij het belangrijk vinden dat er
een goede wet komt en dat wij de mogelijkheid om tot een goede wet te komen
in het verband van de coalitie zien. Wij hebben die mogelijkheden gezocht.
Wij zijn tot de conclusie gekomen dat wat daar uit komt, voor ons acceptabel
is. Vervolgens proberen wij dit in het Staatsblad te krijgen. Wij zullen zien
welke alternatieven er zijn en als die alternatieven steun verdienen, zullen
wij proberen die conclusie in het verband van de coalitie te trekken.De voorzitter:Dit is nu juist het punt dat bij de regeling van werkzaamheden aan de
orde is geweest. Mevrouw Halsema komt nu weer op de procedure van het debat
terug. Ik sta nog een korte vraag toe, maar geen uitgebreid debat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Is de belofte van de heer Kamp aan de coalitiepartners dat hij alleen
zal onderhandelen met de oppositie als zij hem daarin steunen, door hen beantwoord?
Zullen zij ook alleen maar onderhandelen met de oppositie als hij met hen
akkoord gaat?De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Ik heb niet gesproken over een belofte aan de coalitiepartners.
Ik heb gesproken over de overtuiging van de VVD-fractie. Ik zal ook zeggen
waarom wij die overtuiging hebben. Er is voor de VVD-fractie in deze Kamer
geen alternatieve stabiele meerderheid op grond waarvan wij denken dat er
een samenhangende, voor ons acceptabele Vreemdelingenwet tot stand kan komen.
Vandaar dat wij onze kaarten op de coalitie hebben gezet.De heer Wijn (CDA):De ware ruimte die er is, blijkt natuurlijk straks bij de stemmingen en
niet bij wat hier met de mond wordt beleden in het debat. De fractievoorzitter
van de VVD zegt: wij doen alleen dingen in coalitieverband. Dit betekent feitelijk
dat de VVD zich onderwerpt aan het veto van de Partij van de Arbeid.De heer Kamp (VVD):De heer Wijn merkt hoe mevrouw Halsema mijn woorden op
een verkeerde manier samenvat en er nieuwe elementen aan toevoegt. Wat hij
nu doet, is via de kranten iets naar voren halen dat mijn fractievoorzitter
gisterenavond in Friesland heeft gezegd. Als hij daarbij was geweest, precies
had opgeschreven wat er is gezegd en dat nu had geciteerd, zou er een goede
basis voor een discussie zijn. Nu zeg ik hier wat mijn fractievoorzitter heeft
gezegd en bedoeld. Dit is hetzelfde als ik hier heb gezegd en bedoeld, omdat
wij beiden namens de VVD-fractie spreken.De heer Wijn (CDA):De heer Kamp bedoelt dus dat straks bij het stemmen – want nogmaals,
dan blijkt welke ruimte er is – de VVD-fractie de handen niet omhoog
zal steken voor iets waarmee zij het eigenlijk wel eens is, als de PvdA-fractie
dit niet toestaat.De heer Kamp (VVD):Ik heb gezegd wat de inzet van de VVD-fractie in dit debat is. Ik heb
gezegd wat onze overwegingen zijn en wat onze conclusie is. Ik heb daarvoor
mijn eigen woorden gebruikt.Voorzitter! Wij vergelijken deze situatie met een situatie waarin het
koud is en een warme deken noodzakelijk. De oude deken – de Vreemdelingenwet
1994 – is te klein en te dun; er moet een andere komen. Wij hebben met
veel moeite een nieuwe deken gevonden: de Vreemdelingenwet 2000. Die is niet
helemaal wat wij zochten, maar in ieder geval een stuk warmer. De kleur en
het patroon zijn niet mooi en er zitten enkele weeffouten in. Wij denken dat
wij die deken toch maar moeten nemen, omdat er geen betere beschikbaar is
en de oude echt niet meer kan.Ik zei al dat de Vreemdelingenwet 1994 is mislukt. Daarvoor kan een aantal
oorzaken worden aangewezen. Op zeven daarvan ga ik nader in, ik zal ze kort
aanstippen en vervolgens zal ik bekijken in hoeverre de Vreemdelingenwet 2000
op deze punten een verbetering is.1. De belangrijkste oorzaak van het mislukken van de Vreemdelingenwet
1994 is dat er teveel mogelijkheden zijn om procedures aan te spannen. Over
van alles en nog wat moet de overheid beslissingen nemen en tegen iedere beslissing
staan bezwaar en beroep open. Een advocaat heeft mij eens voorgerekend dat
op het moment dat wij denken dat iemand uitgeprocedeerd is over zijn asielaanvraag,
er nog veertien mogelijkheden zijn om juridische procedures aan te spannen.2. De mogelijkheden die de wet aan de rechterlijke macht biedt om procedures
te verkorten en samen te voegen, zijn direct om zeep geholpen.3. Door iedereen onbeperkt gratis rechtsbijstand te geven, worden asielzoekers
uitgenodigd voortdurend nieuwe juridische uitwegen te beproeven.4. Ondertussen is er opvang voor iedereen, zelfs, tot voor kort, voor
wie uitgeprocedeerd is.5. Voor de volhouders kwam via de driejarenregeling de beloning steeds
dichterbij. Zelfs voor wie aan geen van de eisen voldoet en alle procedures
heeft verloren, ligt een verblijfsvergunning in het verschiet. Hoe meer procedures
de asielzoekers en hun rechtshulpverleners met elkaar aanspannen, hoe meer
verstopping en vertraging bij de IND en de rechtbanken, hoe meer vertraging,
hoe groter de kans op een verblijfsvergunning.6. De zorgvuldige en juiste beoordeling van de asielverzoeken wordt ernstig
bemoeilijkt door het ongedocumenteerd zijn. Zekerheidshalve knipt men vaak
ook nog de labels uit de kleding. Wijziging van de Vreemdelingenwet 1994 met
de Wet ongedocumenteerden hielp helemaal niets.7. Op fraude in de vorm van onjuiste informatie, het gebruiken van valse
documenten als waren ze echt, tegenwerking of gebrek aan medewerking, wordt
halfzacht gereageerd. Het feit wordt als minpunt genoteerd en de IND gaat
door met het nieuwe verhaal weer zo goed mogelijk te beoordelen.In hoeverre is de Vreemdelingenwet 2000 op deze punten een verbetering?
De nieuwe wet beperkt het aantal mogelijkheden om te procederen drastisch.
Eén status in plaats van drie kan in één klap een eind
maken aan het doorprocederen. Het laten wegvallen van de bezwaarmogelijkheid
scheelt ruim 30.000 procedures per jaar. En nog veel meer procedures vallen
weg, doordat één besluit in de plaats komt van drie aparte besluiten
over de vergunningverlening, de beëindiging van de opvang en de aanzegging
het land te verlaten. Bovendien wordt de mogelijkheid een herhaalde aanvraag
in te dienen weliswaar niet afgeschaft, maar wel veel minder aantrekkelijk
gemaakt. Veel minder procedures geeft de IND de gelegenheid om zijn werk beter
en veel sneller te doen. Korte procedures gecombineerd met de huidige geringe
kans om een verblijfsvergunning te krijgen – rond de 90% van de aanvragen
wordt afgewezen – kan ertoe leiden dat veel minder economische migranten
als asielzoeker naar Nederland komen. Het is niet aantrekkelijk om ƒ
10.000 of meer aan een mensensmokkelorganisatie te betalen en een halfjaar
later weer met lege handen terug te moeten keren. Dit is de overweging waarom
wij het belangrijk vinden dat deze wet in het Staatsblad komt. Als wij dit
voor elkaar krijgen hebben wij het probleem voor een groot deel opgelost.
Daar gaat het ons om.Voor wat betreft de rechterlijke macht biedt de instelling van het hoger
beroep perspectief, omdat de Rechtseenheidkamer nu kan verdwijnen. Op essentiële
punten is het asielbeleid de afgelopen jaren door de Rechtseenheidkamer onderuit
gehaald, met grote negatieve gevolgen. Alleen al de laatste paar maanden drie
keer op het gevoelige punt van het landgebonden asielbeleid. Ik heb het over
het terugsturen van personen waarvan de IND vaststelde dat zij niet voor een
A-status of een vergunning tot verblijf humanitair in aanmerking kwamen naar
Noord-Irak, naar het destijds nog relatief veilige deel van Sierra Leone en
naar Pakistan van Afghanen die daar eerder verbleven. Het onderuit halen van
het door regering na zorgvuldige afweging en met instemming van het parlement
vastgestelde landgebonden asielbeleid, heeft direct geleid tot een grotere
toestroom uit deze landen, die alledrie tot de toptien van landen van herkomst
van asielzoekers behoren.De heer De Wit (SP):Betekent het instellen van hoger beroep dat de rechters in hoger beroep
voortaan aan de leiband van de politiek gaan lopen? U bejubelt het mogelijk
afschaffen van de Rechtseenheidkamer, bedoeld om eenheid te brengen in de
rechtspraak. Wat is de taak van hoger beroep anders dan in tweede instantie
een kans wagen, in de veronderstelling dat de rechter de zaak
nog eens wikt en weegt. Er wordt jurisprudentie tot stand gebracht. Waarop
baseert u uw verwachting dat door het afschaffen van de Rechtseenheidkamer...De voorzitter:Uw vraag is duidelijk.De heer Kamp (VVD):Wij weten wat wij hebben en dat bevalt ons niet. Wij weten niet wat wij
krijgen, maar wij hebben goede hoop dat dit ons wel zal bevallen. De Raad
van State heeft voor de invoering van de Vreemdelingenwet 1994, toen de AROB-procedure
nog gebruikt werd, hier op een heel andere en voor ons veel aantrekkelijker
manier lijn in gebracht dan de Rechtseenheidkamer de afgelopen jaren heeft
gedaan. Daarop baseren wij onze verwachting.De heer De Wit (SP):Ik neem aan dat u ervan uitgaat dat de rechter nog steeds onafhankelijk
is, ook bij hoger beroep, en dat hij niet door bijvoorbeeld het parlement
beïnvloed kan worden?De heer Kamp (VVD):Ja, maar ik denk dat de rechter heel goed in staat is onafhankelijk te
zijn zonder het gevoelige landgebonden asielbeleid onderuit te halen. Dit
beleid met betrekking tot drie landen is door middel van heel zorgvuldige
besluitvorming totstandgekomen en Nederland verkeert op dit punt in een zeer
kwetsbare situatie, zoals ik in het begin van mijn betoog al heb beschreven.Voorzitter! Deelt de staatssecretaris de opvatting van de VVD-fractie
dat het voor de hand ligt en dat het juist zou zijn als de Rechtseenheidkamer
haar activiteiten staakt zodra de nieuwe wet in werking is getreden en de
mogelijkheid van hoger beroep bestaat? Het hoger beroep bij de Raad van State
is niet alleen van belang voor vreemdelingen die het niet eens zijn met de
uitspraak van de rechter. Het is zeker van net zoveel belang voor de overheid,
die wil voorkomen dat een afwijkende rechterlijke uitspraak de uitvoering
van noodzakelijk beleid onmogelijk maakt. Is de staatssecretaris van plan
om, indien nodig, zelf ook in hoger beroep te gaan?Het derde punt betreft de gratis rechtsbijstand. De Vreemdelingenwet 2000
bevat geen verbetering op dit punt. De VVD-fractie is van mening dat wij in
ons land totaal zijn doorgeschoten bij het geven van gratis rechtsbijstand
aan asielzoekers. In Frankrijk is gratis rechtsbijstand slechts mogelijk in
bijzondere gevallen. Wij vinden het Duitse systeem ook redelijk, waarbij er
voor iedereen slechts gratis rechtsbijstand is in de beroepsfase van de procedure.
Het is ons een raadsel waarom onze herhaalde voorstellen op dit punt niet
voldoende steun in de Kamer hebben gekregen. Wie in ons land asiel vraagt,
krijgt eerst gedurende twee uur een rechtshulpverlener te spreken, voordat
een IND-ambtenaar ook maar heeft kunnen vragen naar het asielrelaas. Tot het
eind van de procedure blijft de rechtshulpverlener beschikbaar. En het eind
van de ene procedure betekent veelal het begin van de volgende.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Denkt de heer Kamp niet dat juist de aanwezigheid van een
rechtshulpverlener in die eerste fase van de asielprocedure kan leiden tot
een veel betere beslissing van de IND op het asielverzoek? Met andere woorden,
het is toch echt in het belang van de asielzoeker?De heer Kamp (VVD):Het is mijn vaste overtuiging dat de benodigde kwaliteit voor de eerste
beslissing door de IND geleverd kan worden. De IND-ambtenaar heeft daarvoor
absoluut niet de hete adem van de rechtshulpverlener in zijn nek nodig.De heer Dittrich (D66):Waarop baseert u die overtuiging als u ziet dat soms wel 20% van de beschikkingen
die door de IND worden gemaakt – misschien is het nu iets minder, maar
het was 20% – uiteindelijk door de rechter vernietigd wordt?De heer Kamp (VVD):Dat krijg je natuurlijk, als de situatie zo uit de hand is gelopen. Ik
heb al gezegd dat het in 1994 – het laatste jaar dat het CDA in de regering
zat – om 52.000 asielzoekers ging. De laatste jaren zijn het er steeds
45.000 en ook dat aantal is zeer hoog. Als je met zulke aantallen wordt geconfronteerd,
als er iedere week twee jumbo's met nieuwe asielzoekers binnenkomen, loopt
je met een organisatie als de IND op een gegeven moment spaak. De rechtbanken
lopen dan ook spaak en er ontstaat een situatie waarin er onvoldoende kwaliteit
geleverd kan worden. Het is mijn vaste overtuiging dat, als wij erin slagen
om het aantal procedures te verminderen, de IND de noodzakelijke kwaliteit
kan leveren en het probleem kan worden opgelost.De heer Dittrich (D66):U zegt daarmee eigenlijk dat de kwaliteit onvoldoende is. Dat moet toch
tot de conclusie leiden dat het goed is dat er rechtshulpverleners zijn?De heer Kamp (VVD):Nee, ik denk dat de IND de vereiste kwaliteit kan leveren als de ambtenaren
voldoende tijd krijgen om hun werk goed te doen. Zij krijgen voldoende tijd
als er minder procedures zijn en juist dat willen wij bereiken met deze wet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Heeft de heer Kamp een amendement of een motie voorbereid
inzake de rechtshulp?De heer Kamp (VVD):In tweede termijn zal ik met mijn moties komen. Ik geef nu aan wat voor
ons belangrijk is en ik wacht af hoe de staatssecretaris daarop reageert.
De amendementen die ik heb ingediend, liggen op uw bureau.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dus wat de rechtshulp betreft gaat de VVD akkoord met de bestaande situatie?De heer Kamp (VVD):Nee, wij zullen nog iets aan de orde stellen op het punt van de rechtshulp.
Ik wacht af hoe de staatssecretaris daarop zal reageren. Mocht het gewenst
zijn, dan zal ik de Kamer ook nog een motie voorleggen.De IND en de rechtbanken weten zich geen raad meer met de werkvoorraden
en de overschrijding van de driejarentermijn is een van de belangrijkste redenen
van vergunning geworden. Wij dringen er met klem bij de regering op aan, een
einde aan deze toestand te maken. Van de IND-ambtenaren mag verwacht worden
dat zij gewetensvol en met kennis van zaken hun werk doen en de asielzoeker
alle gelegenheid geven, naar waarheid zijn verhaal te houden. Toepassing van
de wettelijke regels op de feiten en omstandigheden levert de beslissing op
de aanvraag op. De IND-ambtenaren hebben niet de hete adem in hun nek van
de rechts hulpverleners nodig om goed werk te leveren. Laat
ze hun werk doen, laat ze staan voor de kwaliteit van dat werk en laat vervolgens,
desgewenst, de rechter het resultaat toetsen. Geef de asielzoeker gratis rechtsbijstand
bij de rechter, maar beperk het daartoe. Als wij tot dit systeem in dit land
overgaan, zal het aantal procedures aanmerkelijk verder verminderen en sneller
kunnen worden afgewikkeld.Over het vierde punt, de opvang, kan ik kort zijn. Het beleid terzake
van de opvang is inmiddels verbeterd. Er is geen opvang meer voor uitgeprocedeerden,
er is geen opvang voor asielzoekers die eerder in een ander EU-land verbleven
en daar asiel hadden kunnen vragen en er is geen opvang meer voor wie een
herhaald asielverzoek indient. Het komt nu aan op consequente uitvoering.Het vijfde punt betreft de driejarenregeling. Bij de opzet van de nieuwe
wet valt de betekenis van de driejarenregeling eindelijk weg. Het zal in de
praktijk niet meer voorkomen dat een aaneenrijging van procedures langer dan
drie jaar in beslag kan nemen. Wel levert de regeling nog een probleem op
gedurende de overgangsperiode naar de nieuwe wet. Omdat de IND en de rechtbanken
verstopt zitten, worden veel procedures vertraagd afgewikkeld. Als dan ook
nog het aantekenen van beroep een standaard schorsende werking oplevert en
dus de wachttijd bij de rechtbank in alle gevallen meetelt voor de driejarentermijn,
zal dat volgens de berekeningen van de VVD-fractie tot in totaal 8000 extra
verblijfsvergunningen kunnen leiden. De tweede nota van wijziging van de staatssecretaris
neemt dat gevaar weg en is daarmee een belangrijke verbetering.Het zesde punt gaat over ongedocumenteerden.De heer Wijn (CDA):Kan de heer Kamp aangeven waarom hij zegt dat onder de nieuwe wet geen
status- of verblijfsvergunningen meer kunnen worden verleend op grond van
de driejarenregeling?De heer Kamp (VVD):Omdat binnen een halfjaar een beslissing genomen zal worden aangezien
het aantal procedures drastisch vermindert. De IND met 3000 medewerkers hoeft
veel minder procedures uit te voeren. Dit betekent dat er ook minder procedures
bij de rechtbanken worden gevoerd, zodat ook daar de wachttijden bekort worden.
Gelet op het feit dat er drie beslissingen ineen worden genomen, een van de
hoofdelementen van de wet, is er geen zicht op dat die driejarenregeling nog
van toepassing zal zijn.De heer Wijn (CDA):De heer Kamp geeft het theoretische plaatje, maar het gaat natuurlijk
om het praktische plaatje. En dat houdt in dat wij met een grote instroom
zitten en dat wij tegelijkertijd te maken hebben met forse achterstanden bij
de IND en grote en oplopende achterstanden bij de rechterlijke macht. Verder
hebben wij van de staatssecretaris een brief ontvangen waarin hij stelt dat
door aanpassing van het overgangsrecht, uiteindelijk naar schatting tussen
de 1500 en 2000 zaken per jaar alsnog aanspraak kunnen maken op het driejarenbeleid.
Dit aantal is mede als gevolg van de verhoging in 1998 iets hoger dan het
gemiddelde van de jaren daarvoor. Kortom, per jaar gaat het om 1500 tot 2000
zaken. Op een instroom van 40.000 zaken is dit een kans van 1 op 20.De heer Kamp (VVD):Mijn benadering is niet theoretisch. Je kunt een theoretisch verhaal houden
en zeggen dat het langer dan drie jaar kan duren. Mijn verhaal echter is praktisch.
Ik heb gezegd dat onder de nieuwe wet een zodanige situatie ontstaat dat die
driejarenregeling in de praktijk geen betekenis meer zal hebben. Verder leest
u de brief van de staatssecretaris selectief. Hij stelt daarin namelijk ook
wat ik daarnet zei. De driejarenregeling zal geen betekenis meer hebben. Hij
spreekt ook over een overgangssituatie totdat alle achterstanden zijn weggewerkt.
In die situatie zullen zich de aantallen voordoen waarover u spreekt. U sprak
ook over een grote instroom en achterstanden, maar daar gaat het nu juist
om. Als wij allen het voor elkaar krijgen dat die procedures snel afgewikkeld
kunnen worden en dat economische migranten daarbuiten vallen en volhouden
dat 90% van de aanvragen wordt afgewezen en als de mensen die als economisch
migrant hier naartoe komen en vervolgens arm en met lege handen weer naar
het land van herkomst terug worden gezonden, dan kan een beweging ontstaan –
en ik hoop dat wij dit allen in dit huis proberen te bereiken – dat
er veel minder asielzoekers naar Nederland komen. Wie nog wel komen, zullen
echte vluchtelingen zijn die in Nederland een eerste veilige plek vinden na
een vlucht voor vervolging.De heer Wijn (CDA):Maar daar geeft u dus precies aan dat uw verhaal van zojuist theorie was
en dat de praktijk anders kan zijn. Het heeft volgens u namelijk wel degelijk
te maken met de instroom in een bepaald jaar. We zien die instroom stijgen,
er zitten aanzuigende elementen in deze wet en u heeft tot nu toe altijd gezegd
dat u helemaal af wilt van de driejarenregeling. Nu zegt u dat die eigenlijk
toch niet zoveel voorstelt. Waarom zegt u niet wat u altijd gezegd heeft,
namelijk dat we van die driejarenregeling af moeten?De heer Kamp (VVD):Absoluut, en dat ben ik nog steeds van mening. Dat is ook geen enkel punt
en u kunt tijdens mijn verhaal nog een aantal keren zeggen dat wij ergens
anders mee akkoord gaan dan waarvoor wij in het verleden hebben gepleit. Maar
zo is het ook! Straks zegt u hetzelfde tijdens het betoog van mevrouw Albayrak
en de heer Middel, maar wij hebben het gemeenschappelijke gezocht en dat proberen
wij voor elkaar te krijgen. We hopen dat het effect van de wet is dat deze
problemen opgelost worden.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Als het inderdaad volstrekte theorie is dat op grond van het
driejarenbeleid in de toekomst nog vergunningen worden verstrekt, moet het
toch ook geen enkel bezwaar zijn om in de wet vast te leggen dat het onmogelijk
is?De heer Kamp (VVD):Ik zou het heel mooi vinden als wij de driejarenregeling zouden afschaffen,
mijnheer Van der Staaij. Ik heb dat bij een groot aantal gelegenheden in de
Kamer gezegd. Ik ben blij dat u dezelfde mening bent toegedaan en ik ben blij
dat de heer Wijn dezelfde mening is toegedaan. Ik tel dat bij elkaar op en
ik zie dat wij minder dan de helft hebben. Dan kan ik wel iedere keer blijven
roepen wat we willen, maar ik wil ook graag wat bereiken. Daar is de nieuwe
wet voor, daar is de regering voor en daar is de samenwerking in de coalitie
voor. Daar hebben wij onze kaarten op gezet.De heer Van der Staaij (SGP):Tot zover was uw verhaal helder, maar ik kan u niet meer helemaal volgen
als u zegt dat op grond van het driejarenbeleid in de toekomst geen vergunning
meer zal worden verstrekt. Het zijn toch juist uw coalitiepartners die dat
beleid willen handhaven omdat zij verwachten dat er in de toekomst wel gebruik
van zal worden gemaakt? Daar klopt uw verhaal toch niet helemaal!De heer Kamp (VVD):Ik denk niet zo slecht over de PvdA en D66 als u. Ik denk niet dat zij
de driejarenregeling als een doel op zichzelf zien. Ik denk dat zij van mening
zijn dat het niet verantwoord is om mensen nog langer in onzekerheid te laten
als procedures na drie jaren nog geen uitkomst hebben gehad. Zij zijn er net
zo hard als ik op uit om te proberen die drie jaren niet te halen. Als dat
lukt, zijn zij blij, is de VVD-fractie blij en – naar ik hoop –
u en de heer Wijn ook!Voorzitter! Er is maar één maatregel die direct helpt tegen
het ongedocumenteerd zijn en dat is om geen verblijfsvergunning te geven.
Formeel kan dat, ook als het om echte vluchtelingen gaat. De verdragen staan
slechts het terugsturen naar een mogelijk onveilige situatie in de weg. Zij
verplichten niet tot vergunningverlening. Toch wil de VVD-fractie vanwege
de belangen van de echte vluchtelingen – hoewel ook zij naar onze overtuiging
bijna altijd tenminste over enige documenten kunnen beschikken – bij
deze nieuwe Vreemdelingenwet een poging doen het probleem op een andere wijze
aan te pakken. Dat zou kunnen op de manier zoals in de Verenigde Staten en
in Denemarken gebeurt: indien men geen documenten heeft en er twijfel bestaat
over identiteit of reis, wordt de asielzoeker vastgehouden tot die twijfel
is weggenomen. Een lichtere variant is om de ongedocumenteerden aan te zeggen
dat zij op het terrein van de opvangcentra dienen te blijven om beschikbaar
te zijn voor onderzoek naar identiteit, nationaliteit reisroute en dergelijke.
Wie dan toch het opvangcentrum verlaat, komt gewoon niet meer voor opvang
in aanmerking. Het allerminste wat wij kunnen doen, is de ongedocumenteerden
in de aanmeldcentra de extra aandacht geven die zij verdienen. Als iemand
geen documenten heeft en er twijfel bestaat over identiteit, nationaliteit
of reisroute en die twijfel door de IND met een nader onderzoek kan worden
weggenomen, moet de dienst daar de gelegenheid voor krijgen. Pas nadat de
onderzoeksresultaten beschikbaar zijn gekomen, kan de AC-procedure worden
afgerond. Als het goed is, leidt dat ertoe dat veel meer ongedocumenteerde
economische migranten die ten onrechte een beroep op de asielprocedure doen,
al in het aanmeldcentrum worden afgewezen en direct teruggestuurd kunnen worden.Voorzitter! Het laatste punt gaat over fraude. Als een economische migrant
probeert via de asielprocedure een verblijfsvergunning voor Nederland te krijgen,
is er meestal meer aan de orde dan alleen het niet meenemen, weggooien of
achterhouden van documenten. Men komt ook met een onjuist vluchtrelaas of
toont valse documenten als waren zij echt. Het komt ook voor dat men niet
meewerkt als dat gevraagd wordt door de ambtenaren of dat men zelfs regelrecht
tegenwerkt. Zolang dit geaccepteerd wordt, zal het blijven doorgaan. Er is
geen enkele reden om dit te accepteren, want echte vluchtelingen hoeven niet
te liegen. Van hen mag bovendien verwacht worden – ik verwijs naar het
UNHCR-handboek – dat zij vanaf het allereerste moment volledig meewerken.
Van alle anderen, die dus geen echte vluchteling zijn, hoeven wij helemaal
niets te accepteren. Zij doen onterecht een beroep op de asielprocedure en
moeten direct afgewezen en teruggestuurd worden. Het is de VVD-fractie een
compleet raadsel waarom dit niet een vanzelfsprekendheid is voor de regering
en alle andere fracties in de Kamer. In het wetsvoorstel wordt er maar op
een beperkt aantal plaatsen voor een deel rekening mee gehouden en dan nog
in de sfeer van "meewegen": als een asielzoeker dit of dat doet, is het voor
hem een negatief punt bij de verdere beoordeling. De staatssecretaris weet
uit de praktijk van de afgelopen jaren dat dit niet voldoende is. Waarom heeft
hij dan niet de vier punten die ik net genoemd heb, opgenomen in de artikelen
14, 16, 19, 20, 29, 30 en 33?Mijnheer de voorzitter! De Vreemdelingenwet 2000 heeft het in zich om
een succes te worden. De VVD-fractie is ondanks de grote verschillen van inzicht
die telkens weer blijken bij de asieldebatten, niet zonder hoop over het asielbeleid.
Wij stellen vast dat achtereenvolgens de Koppelingswet is ingevoerd, het landgebonden
asielbeleid is beperkt, het terugkeerbeleid is aangescherpt, het AMA-beleid
recent eveneens is aangescherpt en dat er nu ruim voldoende draagvlak lijkt
te bestaan voor een betere Vreemdelingenwet. Wij drukken ons voorzichtig uit:
"niet zonder hoop". De verbeteringen op papier moeten immer nog waargemaakt
worden in de weerbarstige praktijk van alledag. Voorlopig is er nog niet één
AMA teruggestuurd en voorlopig heeft de projectleider voor het nieuwe terugkeerbeleid
het over augustus voor de eerste uitzettingen ingevolge het nieuwe beleid.
Ondertussen morrelen de gemeenten aan de Koppelingswet, morrelt de Rechtseenheidkamer
aan het landgebonden asielbeleid en is er nog geen actief vreemdelingentoezicht.
Verbeteringen op papier zijn prachtig, maar het komt aan op de praktijk.Wij hebben hoop maar geen zekerheid. De VVD-fractie denkt dat het daarom
verstandig is om te werken aan een alternatief dat onverhoopt nodig kan zijn.
Zo'n alternatief vraagt jaren van voorbereiding en moet dus nu aan de orde
worden gesteld. Ik doel dan op het concept "Opvang in de eigen regio", oftewel
het uitsluitend opvangen en verlenen van asiel in de eigen regio door de UNHCR.
Als dit concept consequent wordt toegepast, kan het in één klap
de asielproblematiek in Nederland en andere vergelijkbare landen oplossen.
In deze strikte zin, "uitsluitend in de eigen regio", is dit concept eerder
aan de orde gesteld door de heer Leerling van de RPF-fractie en daarna door
de heer Bolkestein in het begin van de jaren negentig. Het is door de VVD-fractie
aan de orde gesteld in de nota Immigratie en integratie, in 1997, en tijdens
algemeen overleggen over het asielbeleid, in 1998 en in 1999. Verder is het
door onze fractie als eerste punt volledig uitgewerkt aan de orde gesteld
in de VVD-bijdrage aan het schriftelijke verslag over de Vreemdelingenwet
2000.Het concept "opvang in de eigen regio" houdt in dat alle vluchtelingen en ontheemden uitsluitend nog door de UNHCR in de eigen regio van
herkomst worden opgevangen. De UNHCR beoordeelt dan wie van hen onder de werking
van een internationaal verdrag vallen, wie van hen niet binnen een redelijke
tijd naar hun land terug kunnen keren en wie van hen ook niet elders in de
eigen regio geherhuisvest kunnen worden. Die personen – relatief gezien
gaat het om uitzonderingen – gaan niet als asielzoekers, maar als erkende
vluchtelingen naar landen elders in de wereld, zoals Nederland. Nederland
en andere vergelijkbare landen moeten de UNHCR financieel in staat stellen
om die nieuwe taken – opvang, terugkeer, herhuisvesting, selectie en
doorzending – naar behoren te verrichten. Die landen moeten zich bovendien
bereid verklaren om naar evenredigheid vluchtelingen op te vangen.Nu legt het Vluchtelingenverdrag de verplichting om asielverzoeken te
beoordelen, nog bij de landen. Die verplichting moet helemaal komen te vervallen.
Anders zullen asielzoekers die over geld kunnen beschikken, blijven komen,
omdat een land als Nederland voor hen nu eenmaal aantrekkelijker is dan de
eigen regio. Ook zullen economische migranten dan blijven proberen om op deze
wijze een verblijfsvergunning te bemachtigen. De VVD-fractie is er vast van
overtuigd dat het mogelijk is om de 50 jaar oude verdragsafspraken te vernieuwen.Het is in het belang van de UNHCR dat die van de welvarende landen meer
geld krijgt en de toezegging dat vluchtelingen zo nodig doorgestuurd kunnen
worden. De UNHCR kan dan voldoende opvang en veiligheid organiseren voor iedereen
en niet alleen voor wie geld heeft.Het is in het belang van de ontheemden en vluchtelingen. Zij worden allemaal
snel en dichtbij opgevangen. Als zij na enige tijd niet terug kunnen, krijgen
ze een alternatieve verblijfsmogelijkheid elders in de eigen regio aangeboden.
Als dat ook niet lukt en men aan de criteria van de verdragen voldoet, is
er een opvangmogelijkheid elders in de wereld. In dat laatste geval hoeven
zij geen lange procedures met een onzekere uitkomst te doorlopen.Het is ook in het belang van een land als Nederland. Wij hoeven geen tijd,
geld en energie meer te verspillen aan het tegengaan van misbruik van de asielprocedure
en aan het tegenhouden of weer weg krijgen van economische migranten. Het
is ook financieel aantrekkelijk, want ons aandeel in het UNHCR-budget zal
veel minder zijn dan wat wij nu uitgeven. En het zal om veel minder mensen
gaan dan nu, vanwege het systeem van evenredigheid en omdat men aan de criteria
van de verdragen moet voldoen.Het maken van nieuwe internationale afspraken over de opvang van vluchtelingen
en ontheemden zal tijd kosten. De VVD-fractie wil dat de regering daar met
onmiddellijke ingang aan gaat werken. Alleen dan hebben we over een aantal
jaren duidelijkheid: of er is een alternatief, of wij weten dat wij op onszelf
aangewezen zijn en dat wij het probleem in eigen land dan wel binnen de EU
moeten oplossen.Mevrouw Albayrak (PvdA):Ik begrijp dat het betoog van de heer Kamp zich vooral richt op een wereldwijd
systeem, waarin het Vluchtelingenverdrag niet meer centraal staat. Dat komt
erop neer dat de individuele landen niet meer de plicht hebben om asielverzoeken
in behandeling te nemen. Bent u echter niet bang dat als wij die individuele
plicht voor Westerse landen schrappen, ook de landen in de regio zich niet
meer geroepen zullen voelen om in te gaan op asielverzoeken van die personen
waarvan u zegt dat die voortaan maar in de regio moeten worden opgenomen?
Waarom zouden de landen in de regio datgene wel doen, wat wij voortaan zullen
weigeren te doen?De heer Kamp (VVD):Het verdrag is geen doel op zichzelf. Het doel is de mensen die bescherming
nodig hebben, ook te beschermen. Het ligt voor de hand dat als iemand in Zuid-Amerika
bescherming nodig heeft, je eerst probeert of hij na enige tijd wellicht naar
zijn land terug kan keren, omdat daar de situatie is verbeterd. Als dat niet
kan, kijk je of hij ergens anders in Zuid-Amerika gehuisvest kan worden. Hij
kent dat deel van de wereld en hij spreekt de taal en daarom heeft hij daar
de beste kansen. Het ligt verder voor de hand dat als er wat in het ex-Joegosla-
vische gebied gebeurt, je de mensen niet naar het verre oosten stuurt, maar
dat je ze hier in Europa probeert op te vangen. Wij moeten ons bij het Vluchtelingenverdrag
dus steeds voor ogen houden dat het erom gaat bescherming te geven en niet
om mensen over de hele wereld te slepen als dat niet nodig is. Ik weet dat
het moeilijk zal zijn om dat verdrag te veranderen. Dat verdrag kan ook niet
worden losgelaten zonder dat er iets anders voor terug komt. Maar als wij
nu een nieuwe wet vaststellen en als wij de overtuiging hebben dat die nieuwe
wet kan werken, hebben wij een paar jaar de tijd om dat andere te proberen.
Mocht er dan met die nieuwe wet onverhoopt toch wat mis blijken te zijn, dan
hebben wij het andere voldoende voorbereid en weten wij hoe de situatie is
en of wij ermee uit de voeten kunnen.Mevrouw Albayrak (PvdA):Ik begrijp wel waar u heen wilt en dat het een goed principe zal zijn
om mensen vooral in de regio te huisvesten, aangezien zij daar het meeste
thuishoren. Als het Vluchtelingenverdrag echter als instrument wordt weggehaald
uit het internationale recht, is er geen middel meer om individuele landen
te verplichten mensen op te nemen. Heeft u dan wel een alternatief voor dat
Vluchtelingenverdrag als middel om de landen daartoe te verplichten?De heer Kamp (VVD):Dat is de uitwerking van het concept dat ik zojuist heb verwoord. In 1997
hebben wij dat ook al in een notitie verwoord. De heer Bolkestein kwam daar
al eerder mee en dat is rond 1990 in essentie al door de heer Leerling aan
de orde gesteld. Dat zou de basis kunnen zijn van een nieuw verdrag. Als een
verdrag 50 jaar oud is en destijds is geschreven op de situatie in Europa
na de Tweede Wereldoorlog, en als je nu ziet dat het effect van dat verdrag
is dat er grote problemen ontstaan in landen als Nederland, dan is het goed
om op het moment dat je enige tijd hebt gecreëerd, te proberen dat verdrag
te verbeteren.Het draagvlak voor het nieuwe verdrag zal opgebouwd moeten worden. Dit
kan niet alleen via de UNHCR. De landen in de regio hebben ook te maken met
de Wereldbank, het IMF en ontwikkelingssamenwerking. Wij moeten proberen het
geheel zo te organiseren dat voor de problemen van vluchtelingen
en ontheemden de beste oplossing kan worden geboden. Dat is ook het beste
voor de regeringsleiders in de landen die het betreft.De heer Rouvoet (RPF/GPV):De heer Kamp omarmt ideeën die eerder door de RPF naar voren zijn
gebracht. Het siert hem overigens dat hij dat steeds royaal toegeeft. Dat
kan niet iedereen zeggen. Omarmt hij echter ook de motieven van het oorspronkelijke
voorstel? Daaraan lag zeker niet ten grondslag dat onze verantwoordelijkheid
voor de mondiale migratieproblematiek moest afnemen. Een en ander dient bijvoorbeeld
tot uitdrukking te komen in een financiële medeverantwoordelijkheid.
Uitgangspunt was onder andere dat het niveau van het bescherming niet mocht
verminderen.De heer Kamp (VVD):Wij zijn iedere dag bereid om voort te borduren op ideeën die door
anderen naar voren worden gebracht. Wij zitten hier om van gedachten te wisselen.
De VVD-fractie heeft de wijsheid niet in pacht. In andere fracties zullen
net zoveel goede ideeën naar voren komen. Wij horen graag wat anderen
te berde brengen en wij hopen dat anderen naar ons willen luisteren. Wij proberen
gezamenlijk verder te komen.Het is belangrijk dat de bescherming die het internationale verdrag biedt,
gehandhaafd wordt. Dat kan Nederland doen door samen met vergelijkbare landen
de UNHCR financieel in staat te stellen, veel meer te doen dan op dit moment
mogelijk is en door het sluitstuk te garanderen. Als men niet in de eigen
regio terecht kan, moet men in andere landen opgevangen worden. Betrokkenen
moeten daar dan niet jarenlang allerlei moeilijke procedures doorlopen. Als
zij op dinsdag binnenkomen, moeten zij op woensdag al geholpen worden. Wij
willen af van het hopeloze misbruik dat van de asielprocedure wordt gemaakt.
Daar is die procedure niet voor bedoeld. Als u als economische migrant Nederland
wilt binnenkomen, moet u gebruik maken van de Wet arbeid vreemdelingen en
geen misbruik maken van de asielprocedure. Daar gaat het mij om.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Mijn eerste opmerking was bedoeld als een compliment aan het adres van
de heer Kamp en niet als een verwijt.Ik wil graag duidelijk hebben wat uw motieven zijn om aan te sluiten bij
dit voorstel. Als ik u goed beluister, is het u er niet primair om te doen
om aan een veranderende vormgeving een ander niveau van verantwoordelijkheid
van Nederland of een ander niveau van bescherming van vluchtelingen te koppelen.De heer Kamp (VVD):Zeker niet! Wij willen dat het voor de vluchtelingen en ontheemden per
saldo beter wordt. Niet alleen het misbruik stoort ons, maar ook dat alleen
degenen met geld uit die landen weg kunnen komen en de anderen maar af moeten
wachten. Wij willen voor iedereen het maximale regelen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Met alle respect voor de heer Rouvoet, maar ik heb het idee dat het plan-Leerling
in dit voorstel maar ten dele tot uitdrukking komt. Het lijkt er meer op dat
de heer Kamp het voorstel van mevrouw Dupuis uit de kast heeft gehaald, nadat
de VVD dit daar wijselijk in had opgeborgen. Mevrouw Dupuis wilde in plaats
van de universele verantwoordelijkheid die voortvloeit uit het vluchtelingenverdrag,
overgaan op een systeem van regionale verantwoordelijkheid. Niet de ernst
van het leed, maar de nabijheid van degene die het heeft doorgemaakt, is daarbij
bepalend voor het toekennen van opvang en bescherming. De heer Kamp moet daaraan
ook dezelfde consequentie verbinden als mevrouw Dupuis. Nederland moet als
deel van een Europese regio een veel grotere verantwoordelijkheid nemen voor
bijvoorbeeld de oorlogen in voormalig Joegoslavië dan waartoe in ieder
geval de VVD bereid was.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Daar ben ik niet slim genoeg voor. Mevrouw Halsema veronderstelt
dat ik iets anders bedoel dan ik zeg, maar zo werkt het niet. Ik zeg gewoon
wat ik denk en wat mijn fractie denkt. Ik probeer onze voorstellen te beargumenteren.
Als ik a zeg, bedoel ik niet b.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Is Nederland voor de heer Kamp dan deel van een Europese regio? Dat betekent
dat wij veel ruimhartiger dan wij in het verleden hebben gedaan bijvoorbeeld
mensen uit voormalig Joegoslavië zullen moeten toelaten, mocht daar onverhoopt
weer oorlog uitbreken.De heer Kamp (VVD):Over het voormalig Joegoslavië heeft de VVD-fractie indertijd het
volgende gezegd. Wij vonden dat zij in de eerste plaats in hun eigen directe
omgeving moesten worden opgevangen. De rest van Europa moest garanderen dat
iedereen die daar niet opgevangen kon worden, naar evenredigheid over de rest
van Europa kon worden verdeeld. De VVD-fractie heeft daarbij gezegd dat wij
de mensen niet lastig moesten vallen met procedures, maar hun vanaf het eerste
moment de opvang en bescherming zouden moeten geven die zij nodig hadden.
Vervolgens moesten wij proberen de situatie in Kosovo te normaliseren en daarna
de mensen zo snel mogelijk weer naar hun eigen land terug te laten keren.
Dat was het standpunt van de VVD-fractie. Dat sluit helemaal aan bij hetgeen
ik net heb gezegd.Voorzitter! Het zoeken van internationale steun voor het concept "opvang
in de eigen regio" moet natuurlijk beginnen in het verband van de Europese
Unie. Omdat zich vergelijkbare problemen, hoewel in mindere mate, in een aantal
andere EU-landen voordoen, moet het mogelijk zijn steun te krijgen voor Europees
initiatief op dit punt. Wij vragen de staatssecretaris zijn afhoudende opstelling
te wijzigen en zich bereid te verklaren op dit punt met enthousiasme en overtuiging
in internationaal verband het initiatief te nemen.Actief vreemdelingentoezicht ontbreekt nu bijna helemaal. De politie heeft
concrete aanwijzingen over illegaal verblijf nodig om personen staande te
kunnen houden en te vragen naar hun papieren. De politie kan in de praktijk –
en dat is het enige wat voor de VVD-fractie telt – niet uit de voeten
met dit criterium en controleert dus maar helemaal niet. Dat is een onacceptabele
situatie. Illegaal verblijf in ons land moet actief tegengegaan worden. De
VVD-fractie was dan ook blij met het voorstel om in een nieuwe wet als criterium
"redelijk vermoeden" op te nemen, omdat wij weten dat dit wel werkbaar is
voor de politie. Natuurlijk komt er geen vrijbrief om maar in het wilde weg
mensen van etnische minderheids groepen te gaan controleren.
Dat wil geen zinnig mens, en zeker een politieagent niet. Het moet natuurlijk
gaan om feiten en omstandigheden die naar objectieve maatstaven gemeten een
redelijk vermoeden van illegaal verblijf opleveren. Zonder feiten en omstandigheden
kan er geen reden voor een vermoeden zijn en die feiten en omstandigheden
moeten niet subjectief maar objectief beoordeeld worden. Met de aanvulling
van het amendement op stuk nr. 31 stemmen wij daarom in. Het gaat erom dat
in het vervolg geen concrete aanwijzingen meer vereist zijn, maar een redelijk
vermoeden genoeg is.Deze wijziging maakt actief vreemdelingentoezicht mogelijk. Dat is hard
nodig om op te treden tegen het voortgezette verblijf van naar schatting 50.000
tot 200.000 illegalen in ons land. Het als een gegeven accepteren van illegaal
verblijf is vragen om moeilijkheden. Het jaarverslag over 1999 van de Binnenlandse
veiligheidsdienst geeft daar een voorbeeld van: een toenemend aantal illegalen
dreigt afhankelijk te worden van criminele organisaties. Op het gebied van
illegaal verblijf is de afgelopen jaren één zeer belangrijke
verbetering gerealiseerd, namelijk de invoering van de Koppelingswet. Voor
het overige is slechts sprake van verslechteringen. Ambtenaren van de gemeentelijke
sociale diensten hebben te horen gekregen dat ze de vreemdelingendienst niet
mogen informeren als zij in hun werk met een illegaal te maken krijgen. Illegalen
komen in aanmerking voor alle medische zorg. In een reactie op een door de
Kamer aangenomen motie laat staatssecretaris Cohen weten dat hij tot de conclusie
is gekomen dat van de organisaties die onder de ministeries van VWS en OCW
vallen niet mag worden verwacht dat zij constateringen van illegaal verblijf
melden. Je gaat je afvragen wat de staatssecretaris eigenlijk wél wil
doen tegen illegalen. Met de grote migrantengemeenschappen in ons land, die
in staat en bereid zijn illegale landgenoten te helpen, de vele vacatures
op de arbeidsmarkt en de druk die daarvan het gevolg is, het jarenlang ontbreken
van actief vreemdelingentoezicht, de toegankelijkheid van onderwijs voor kinderen
van illegalen, de beschikbaarheid van medische zorg en het zelfs niet willen
laten melden van constateringen van illegaal verblijf, wordt het hoog tijd
dat de regering precies aangeeft wat zij van plan is te gaan doen om te bereiken
dat alle illegalen Nederland zo snel mogelijk verlaten en er geen illegalen
meer komen. De VVD-fractie vraagt de staatssecretaris de Kamer nog voor de
behandeling van de begroting van Justitie over 2001 over het kabinetsbeleid
op dit punt te informeren. Daarin moet ook staan wat ambtenaren geacht worden
te doen als zij illegaal verblijf constateren.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Ik kan de redenering van de heer Kamp wel begrijpen, zeker
vanuit de optiek van de VVD. Ik vraag mij af of de heer Kamp zich er ook van
bewust is dat je realiteitszin moet hebben. Als je in een land leeft met open
grenzen, moet je illegaliteit als een gegeven, een weinig plezierig gegeven
beschouwen. Het hebben van een democratische rechtsstaat, waar zowel zijn
fractie als de mijne pal voor staan, betekent dat je een aantal maatregelen
niet kunt treffen, die je zou moeten treffen als je datgene doet wat de heer
Kamp beoogt. Die afweging tussen wat eigenlijk zou moeten en waarover wij
het in theorie eens kunnen zijn, maar wat feitelijk niet mogelijk is, omdat
wij gelukkig in een rechtsstaat leven en in een land met open grenzen, mis
ik in zijn betoog.De heer Kamp (VVD):Wij moeten de grenzen niet sluiten en om de vijftig meter bewaking installeren.
Ik ben er ook niet voor, de jacht op illegalen te openen. Ik zeg wel dat wij
in de dagelijkse praktijk heel veel dingen kunnen doen. Ik heb die aangegeven.
Als een ambtenaar stuit op illegaal verblijf, laat hem dat dan melden. Laat
er vervolgens actie worden ondernomen. Laten wij ervoor zorgen dat er actief
vreemdelingentoezicht is. Ik heb meer dingen genoemd die wij allemaal wel
kunnen doen. Wij moeten de mogelijkheden benutten die wij hebben om consequent
op te treden tegen illegaal verblijf. Als wij dat doen, kunnen wij twee dingen
voorkomen: in de eerste plaats dat Nederland een politiestaat zou moeten worden
en in de tweede plaats dat er een samenleving is met heel veel mensen die
hier legaal verblijven en alles mogen en een kleine groep die hier illegaal
is en langzamerhand in handen van criminele organisaties wordt gedreven.De heer Middel (PvdA):De heer Kamp heeft volstrekt gelijk als hij zegt dat wij een aantal dingen
moeten voorkomen. Ik ben ook blij met zijn relativering. Hij noemt echter
een voorbeeld waarvan ik mij herinner dat daarover in de verkiezingscampagne
in 1994 een heel debat ontstond tussen Bolkestein en Kok, namelijk het onderwijs
aan kinderen. Moet je kinderen er op deze manier toch weer bij betrekken?
Kan zelfs de VVD niet zeggen dat je bepaalde zaken buiten beschouwing moet
laten, omdat het gaat om mensen, in dit geval kinderen, die er helemaal niets
aan kunnen doen?De heer Kamp (VVD):Ik heb aangegeven hoe in de praktijk de situatie is voor illegalen in
Nederland. Als de sociale dienst niks mag melden, als de artsen niks mogen
melden, als het ministerie van OCW niks mag melden, als de staatssecretaris
schrijft dat er geen actief vreemdelingentoezicht is en als alle medische
zorg toegankelijk is, dan creëer je voor jezelf langzamerhand wel een
situatie waarin je naar een soort tweedeling toegaat tussen legaal, waarbij
alles mag, en illegaal, waarbij niks mag en het risico van criminaliteit ontstaat.
Een dergelijke tweedeling willen wij niet.De heer De Wit (SP):Voorzitter! De heer Kamp praat over illegale situaties. Zit in de nieuwe
Vreemdelingenwet al geen element ingebouwd, waardoor asielzoekers illegaal
worden, namelijk artikel 57? Als de zaak bijna rond is, kan men in bewaring
worden genomen teneinde uitgezet te worden. Als iemand dat ziet aankomen,
duikt hij onder. Nogal wat mensen uiten de vrees dat de wet juist uitnodigt
tot illegaliteit.De heer Kamp (VVD):Nee. Als je de hele procedure hebt doorlopen, gratis rechtsbijstand hebt
gekregen, opvang hebt gekregen, een beoordeling hebt gekregen, een toetsing
door de rechter hebt gekregen en je uiteindelijk nee te horen krijgt, dan
nodigt de wet je uit om het land te verlaten. Doe je dat niet en word je aangetroffen,
dan krijg je weer een aanzegging om het land te verlaten. Doe je dat weer niet, dan krijg je de volgende keer aangezegd dat je een ongewenste
vreemdeling bent en kun je opgesloten worden. Het moet een keer afgelopen
zijn, mijnheer De Wit!De staatssecretaris heeft laten weten de motie-Middel over criminele illegalen
niet te willen uitvoeren. De VVD-fractie blijft er voorstander van, criminele
illegalen na het uitzitten van hun straf vast te houden, totdat zij het land
uitgezet kunnen worden. Het minste wat de staatssecretaris kan doen en wij
vragen hem dat uitdrukkelijk, is een organisatorische voorziening te treffen,
een vaste verbinding tussen het openbaar ministerie en de IND om zo te bereiken
dat iedere illegaal die veroordeeld wordt automatisch en direct de status
van ongewenste vreemdeling krijgt. Voor het overige zullen wij met de ondertekenaars
van de motie bekijken hoe wij alsnog tot effectuering daarvan kunnen komen.In het wetsvoorstel wordt de rechter de mogelijkheid gegeven ex nunc te
toetsen, dat wil zeggen rekening te houden met feiten en omstandigheden die
naar voren kwamen na het bestreden besluit. Het grote nadeel van dit nieuwe
fenomeen in het bestuursprocesrecht is dat het de rechter op de stoel van
de bestuurder zet. Daar ziet de VVD-fractie geen heil in. Als voordeel zien
wij wel dat als de rechter na een ex-nunctoetsing het bestreden besluit in
stand laat, een eventueel herhaald asielverzoek direct in de AC-procedure,
dus binnen 48 uur, kan worden afgewezen. Met het amendement op stuk nr. 33
wordt bereikt dat de rechter alvorens deze ex nunc kan toetsen, eerst aan
de IND en in de systematiek van de wet "aan onze minister" vraagt of er aanleiding
is voor een ander besluit. De systematiek van beoordeling door de bestuurder
en toetsing door de rechter blijft dan materieel in stand. De consequentie
moet dan wel zijn dat het materieel afgelopen is met de herhaalde asielverzoeken.
De staatssecretaris heeft laten weten geen kans te zien om de afspraak in
het regeerakkoord na te komen dat überhaupt geen herhaalde asielverzoeken
meer kunnen worden ingediend. Dat zou in strijd zijn met verdragsbepalingen.
Wat wel kan, zeker na de ex-nunctoetsing, is strikt vasthouden aan het eerdere
besluit dat bij een herhaald asielverzoek geen opvang meer wordt gegeven,
bepalen dat het verzoek slechts bij één Aanmeldcentrum kan worden
ingediend en daar door een gespecialiseerde eenheid snel wordt afgehandeld
en bepalen dat geen gratis rechtsbijstand meer wordt gegeven. Daarop doelde
ik toen mevrouw Halsema mij zojuist op dit punt aansprak. Wij verzoeken de
staatssecretaris te bevestigen dat hij er op de zojuist door mij bepleite
wijze voor zal zorgen dat herhaalde asielverzoeken de uitvoering van genomen
en getoetste besluiten niet meer in de weg zullen staan. In dit verband wil
ik ook een positief punt melden: in het wetsvoorstel is geregeld dat in geval
van een herhaald asielverzoek beroep geen schorsende werking heeft. Dat vinden
wij prima.Het doorprocederen voor een vergunning met meer rechten is onmogelijk
gemaakt door met één vergunning te werken die aan iedere vergunninghouder
dezelfde rechten geeft. Als extra slot op de deur stelt de staatssecretaris
voor om de motivering, de grond waarop de vergunning wordt verleend, niet
bekend te maken. Het komt de VVD-fractie voor dat dit een gekunstelde constructie
is die eerder procedures zal uitlokken dan voorkomen.Een kwetsbaar punt in de nieuwe wet is de uitbreiding van rechten voor
de huidige VVTV'ers, mensen met een voorwaardelijke vergunning tot verblijf.
Zij zijn geen vluchteling, maar krijgen onder de nieuwe wet dezelfde status
met dezelfde rechten als een echte vluchteling, inclusief het vluchtelingenpaspoort.
Nederland is het enige land dat dit doet, met als gevolg het risico van aanzuigende
werking. Dat risico kan beperkt worden door een besluitmoratorium en een zeer
terughoudend landgebonden asielbeleid. Wij stellen vast dat het besluitmoratorium
deel uitmaakt van de wet. De bedoeling van het besluitmoratorium is om een
wachtperiode van maximaal een jaar te kunnen invoeren indien sprake is van
een massale toestroom, indien er naar verwachting een korte periode onzekerheid
zal zijn over de slechte situatie in een land of indien de situatie in het
land korte tijd slecht zal zijn. Als die situatie in dat land na een jaar
beter is, komen asielzoekers die onder een besluitmoratorium vielen, alleen
nog om individuele redenen in aanmerking voor een verblijfsvergunning; artikel
27, lid 1, onder a, b en c. Het is dan niet zo dat iedereen uit dat land voor
een verblijfsvergunning in aanmerking komt op grond van artikel 27, lid 1,
onder d. Zonder het moratorium had iedereen uit dat land gedurende dat jaar
wel een verblijfsvergunning gekregen die vervolgens weer ingetrokken zou moeten
worden. Dan was er weer een beroepsprocedure gevolgd, met eventueel een hoger
beroep.Artikel 41b is niet juist geformuleerd. Of een slechte situatie van korte
duur zal zijn, staat natuurlijk nooit vast. Neem het voorbeeld van Ethiopië
en Eritrea. De situatie in die landen, in het bijzonder in Eritrea, is nu
slecht, maar wij krijgen natuurlijk nooit een getekende verklaring van beide
regeringsleiders dat zij op 1 september de oorlogshandelingen beëindigd
zullen hebben. Wij kunnen wel constateren dat Ethiopië de oorlog aan
het winnen is en dat de situatie naar verwachting binnen afzienbare tijd zal
verbeteren. Het is dus beter om in de tekst van artikel 41b net als in artikel
41a de term "naar verwachting" op te nemen. Vandaar het amendement op stuk
nr. 39, maar wij hebben vastgesteld dat de staatssecretaris dit element al
heeft opgenomen in zijn tweede nota van wijziging. Daarom trek ik het amendement
op stuk nr. 39 in. Dat geldt ook voor het amendement op stuk nr. 40, dat ook
is meegenomen in de tweede nota van wijziging.De voorzitter:Aangezien het amendement-Kamp c.s. (stuk nr. 39) en het amendement-Kamp
c.s. (stuk nr. 40) zijn ingetrokken, maken zij geen onderwerp van beraadslaging
meer uit.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Daarmee is mijn eerste opmerking komen te vervallen, maar ik had nog een
andere opmerking. De heer Kamp maakte ineens een heel snelle stap. Hij zei
dat het een kwetsbaar punt is dat iedereen nu hetzelfde pakket voorzieningen
en dezelfde status krijgt en dat de VVTV'ers er dus op vooruitgaan; hij zei
daarna dat dit onder andere kan worden tegengegaan door het besluitmoratorium,
waarna hij doorging met het besluitmoratorium. Hij sloeg volgens mij één
stap over en ik stel hem daarom de vraag die ik ook aan collega Dittrich heb
gesteld. Juist als de heer Kamp zegt dat de motiveringsplicht moet terugkomen, ziet hij dan vanuit de optiek van de VVD geen ruimte om te differentiëren
in de voorzieningen die aan de verschillende houders van een tijdelijke status
worden aangeboden? Daarbij kan worden gedacht aan het vluchtelingenpaspoort,
maar bijvoorbeeld ook aan de Wet inburgering nieuwkomers.De heer Kamp (VVD):Als je gaat differentiëren, wordt de kans op doorprocederen groter.
Essentieel voor ons is: minder procedures en dus het onmogelijk maken van
doorprocederen. Dat kan op basis van een wettelijke bepaling, maar dat heeft
veel minder effect dan het geven van dezelfde rechten aan vergunninghouders.
Het lijkt ons dus veel beter om te werk te gaan volgens de wet.De heer Wijn (CDA):Hoe ziet de heer Kamp de verhouding tussen het besluitmoratorium en de
VVTV-gronden? In het wetsvoorstel staat dat bij een besluitmoratorium sprake
moet zijn van kortdurende VVTV-gronden. Ik leid daaruit af dat in het andere
geval sprake is van een VVTV-beleid. Moet aan de VVTV-gronden de indicator
"lange duur" worden toegevoegd?De heer Kamp (VVD):Nee, in artikel 27 staan vier gronden die aanleiding kunnen zijn om iemand
een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd te geven. Onder bepaalde omstandigheden
kan het onmogelijk zijn om asielzoekers direct te beoordelen. In die situatie
laten wij hen enige tijd wachten op grond van drie bijzondere redenen. Als
dat wachten achter de rug is, wordt bezien voor welke verblijfsvergunning
zij in aanmerking komen. Dat zal dan niet meer kunnen op grond van artikel
27.1.d, omdat die grond vervallen is vanwege de verbetering van de situatie
in het land van herkomst.De heer Wijn (CDA):In het wetgevingsoverleg heeft de heer Kamp gezegd dat hij onder twee
voorwaarden de aanzuigende werking kan accepteren: het besluitmoratorium en
het verder beperken van het landgebonden asielbeleid. De staatssecretaris
heeft gezegd dat hij dat landgebonden asielbeleid niet gaat wijzigen, maar
de heer Kamp is daarentegen wel van mening dat het landgebonden beleid moet
worden afgezwakt. Waarop baseert hij het vertrouwen dat de voorwaarde met
betrekking tot het landgebonden asielbeleid wordt gehonoreerd?De heer Kamp (VVD):Ik was bezig te vertellen welke twee elementen een rol spelen bij dit
kwetsbare punt: een besluitmoratorium en een zeer terughoudend landgebonden
asielbeleid. Ik heb steeds gezegd dat een voorwaarde voor de VVD-fractie een
zeer terughoudend landgebonden asielbeleid is, maar u hebt het nu over het
verder beperken van dit beleid. Ik houd het maar bij mijn eigen woorden.Voorzitter! De Europese Commissie heeft twee weken geleden voorgesteld
de Europese raad van binnenlandse zaken en justitie bij gekwalificeerde meerderheid
te laten bepalen of van massale instroom sprake is. Vervolgens mag een besluitmoratorium
maximaal twee jaar duren. Hoe verhoudt dit voorstel zich met het wetsvoorstel
in het licht van ons streven naar een Europees asielbeleid?Voor wat betreft het landgebonden asielbeleid heeft staatssecretaris Cohen
krediet bij de VVD-fractie. In het begin van zijn ambtsperiode heeft hij een
forse beperking doorgevoerd. Dat die beperking vervolgens weer voor een deel
door de Rechtseenheidkamer onderuit is gehaald, is hem niet aan te rekenen.
Nu, bij de behandeling van het wetsvoorstel, kunnen wij slechts benadrukken
dat het van het grootste belang is voor het succes van de Vreemdelingenwet
2000 dat het landgebonden asielbeleid zoveel mogelijk wordt beperkt. Dat Nederland
verder gaat met het verlenen van rechten dan andere landen, moet gepaard gaan
met het nog terughoudender zijn dan andere landen bij het stellen dat de situatie
in een land te slecht is om terug te keren. Dat zal er om te beginnen toe
moeten leiden dat het landgebonden asielbeleid met betrekking tot Afghanistan
wordt beëindigd of tenminste drastisch beperkt wordt tot bepaalde groepen
uit bepaalde delen van het land.De heer Wijn (CDA):De heer Kamp zegt dat hij als voorwaarde, als eis stelt dat de staatssecretaris
aangeeft terughoudender te zullen zijn dan de andere Europese landen in het
landgebonden asielbeleid. Als de staatssecretaris dat niet doet, dat hij hetzelfde
wil als alle andere Europese landen, welke conclusie trekt de heer Kamp dan?De heer Kamp (VVD):Ik heb niet gezegd dat de VVD die voorwaarde of eis stelt, ik heb gezegd
wat de VVD inhoudelijk van mening is. Ik leg onze argumenten op tafel en luister
naar die van u en van de staatssecretaris. Daarvoor zijn wij hier bij elkaar.Ik zal u nog wat vertellen wat ik ook al bij andere punten heb gezegd.
U kunt rustig stellen dat de VVD niet op alle punten haar zin krijgt, want
zo is het ook. Ik heb uitgelegd dat dit voor andere fracties ook geldt. Als
het CDA in de regeringscoalitie zou zitten, zou het ook niet op alle punten
zijn zin krijgen. Wij hebben geprobeerd zoveel mogelijk van wat wij noodzakelijk
vinden in de wet te krijgen. Vervolgens hebben wij gekeken of dat voldoende
is om perspectief te bieden op het resultaat dat wij met de wet willen behalen.
Als wij constateren dat dit het geval is, besluiten wij vervolgens om het
geheel voor onze rekening te nemen, onze kaarten op de coalitie te zetten
en te kijken of wij er daarmee komen. Als u elk punt dat de VVD-fractie zou
willen nog even in het zonnetje zet met de mededeling dat zij daarin niet
haar zin heeft gekregen, dan wil ik u daar graag bij helpen. Daarom ben ik
ook begonnen met de vertellen hoe de wet eruit had gezien als het een VVD-wet
zou zijn geweest.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Dat is ook een bekend verhaal, maar als de heer Kamp zegt
dat hij een aanzuigende werking ziet en daarom twee randvoorwaarden stelt
en dat hij alleen dan ermee akkoord kan gaan – dat heeft hij letterlijk
gezegd in het wetgevingsoverleg – dan is dat toch heel duidelijk voor
hem een grens. Hij heeft gezegd dat de rechten omhoog gaan en dat daar tegenover
moet staan dat het aantal landen waar wij een landgebonden asielbeleid voor
hebben in vergelijking met Europa omlaag moet gaan en hij draait daar nu van
af, dan wil ik dat wel geconstateerd hebben, of hij moet nu tegen de staatssecretaris
zeggen: een strenger landenbeleid dan de rest van Europa, anders gaan wij
niet akkoord!De heer Kamp (VVD):Ik zeg hetzelfde als wat ik bij iedere gelegenheid heb
gezegd, namelijk dat wij vinden dat er twee dingen moeten gebeuren om akkoord
te kunnen gaan met die ene status. Het eerste is dat er een besluitmoratorium
komt en die staat in de wet, zij het dat dit op één punt nog
wat beter geformuleerd zou kunnen worden. Het andere is een zeer terughoudend
landgebonden asielbeleid. Ik heb gezegd dat de staatssecretaris het nodige
krediet bij ons heeft en dat wij met elkaar verder kunnen gaan. Dat geldt
niet alleen de staatssecretaris, want toen ik Afghanistan in de Kamer aan
de orde stelde, kreeg ik steun van u en van de heer Van der Staaij en was
er weer geen meerderheid. Maar ik kan het mij niet permitteren om telkens
stil te blijven staan bij de punten waarvoor geen meerderheid in de Kamer
is te vinden. Ik moet zoeken naar punten waarvoor wel een meerderheid te vinden
is. Een regering moet immers kunnen regeren en daar is overeenstemming voor
nodig en niet het benadrukken van verschillen.Voorzitter! In de nieuwe wet krijgt iemand met een verblijfsvergunning
regulier voor bepaalde tijd na vijf jaar een vergunning voor onbepaalde tijd
en iemand met een vergunning asiel al na drie jaar. De VVD-fractie geeft de
voorkeur aan vijf jaar ook voor de vergunning asiel. Het regeerakkoord spreekt
over drie jaar, maar dat ziet volgens ons niet op de situatie met één
vergunning asiel voor bepaalde tijd in plaats van twee, een vergunning die
bovendien na drie jaar wordt omgezet in een verblijfsvergunning voor onbepaalde
tijd met de rechten van de huidige vestigingsvergunning. Staatssecretaris
Cohen leest het regeerakkoord anders en wordt daarbij gesteund door de fracties
van PvdA en D66. De VVD-fractie erkent dat de andere interpretatie van het
regeerakkoord ook mogelijk is. Daar komen twee overwegingen bij. De meeste
verblijfsvergunningen gaan naar asielzoekers die onder de huidige wet voor
een verblijfsvergunning (VTV) of een voorwaardelijke verblijfsvergunning (VVTV)
in aanmerking komen. De VTV'ers hebben materieel al direct de rechten van
een vestigingsvergunning, de VVTV'ers krijgen na drie jaar een onvoorwaardelijke
verblijfsvergunning en hebben dan dus ook dezelfde rechten als de vestigingsvergunning.
Het invoeren van een vijfjarenperiode zou dus voor de meeste vergunninghouders
een verslechtering zijn. De tweede overweging is dat voor de grootste groep,
zijnde de VVTV'ers – onder de nieuwe wet zou je die 27.1.d'ers kunnen
noemen; ik denk dat de staatssecretaris daar maar een betere term voor moet
vinden – een besluitmoratorium is ingeroepen of kan worden ingeroepen.
Voor hen duurt het dan in totaal vier jaar alvorens men een verblijfsvergunning
voor onbepaalde tijd krijgt, een verslechtering met een jaar ten opzichte
van de huidige periode. Maximaal vier is een redelijk compromis tussen drie
en vijf en de VVD-fractie legt zich daarbij neer.De heer Middel (PvdA):Ik mis in het betoog van de heer Kamp het onderscheid tussen degenen die
onder het landgebonden asiel blijven vallen en degenen die onder het moratorium
vallen. Dit onderscheid is in het wetgevingsoverleg wel door de VVD erkend.
Er is dus geen sprake van middelen tussen drie en vijf naar vier jaar, want
de periode van vier jaar bij het besluitmoratorium geldt voor een aparte categorie
en niet voor het landgebonden asielbeleid.De heer Kamp (VVD):Voor een aantal landen kan een besluitmoratorium worden ingeroepen. Dit
betekent dat mensen uit die landen geen vergunning krijgen op grond van artikel
27, lid 1, onder d. Als de situatie in het land van herkomst na enige tijd
is verbeterd, wordt het besluitmoratorium opgeheven. De asielaanvrage wordt
vervolgens beoordeeld. Artikel 27, lid 1, onder d, is dan niet meer aan de
orde, omdat de situatie in dat land is gewijzigd. Voor betrokkenen geldt dan
wel dat zij maximaal een jaar in het besluitmoratorium hebben gezeten en daarna
nog eens drie jaar moeten wachten voordat zij een vergunning voor onbepaalde
tijd krijgen. Die optelsom levert vier jaar op, dus tussen drie en vijf in.
Dit heb ik willen zeggen, meer niet.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Met alle respect, maar de heer Kamp vergelijkt nu appels met
peren. Het VVTV-beleid is iets anders dan het besluitmoratorium, dat heeft
hij zelf ook in het interruptiedebat met de heer Wijn gezegd. De periode van
drie jaar blijft gelden voor het VVTV-beleid; die mensen krijgen een vergunning
voor bepaalde tijd van drie jaar. Voor het besluitmoratorium dat een heel
andere categorie betreft, geldt inderdaad een wachtperiode van drie jaar.
Die wordt gevoegd bij de periode van drie jaar en dan kom je inderdaad uit
op vier jaar. Dit geldt echter niet voor degenen die onder de VVTV blijven
vallen. De periode van vier jaar geldt dus niet voor die categorie.De heer Kamp (VVD):Ik begrijp dit niet, voorzitter. De heer Middel moet dit in zijn eigen
termijn maar uitleggen en de staatssecretaris zal daarop ook wel ingaan. Ik
zal daarnaar goed luisteren en hoop daarmee mijn voordeel te kunnen doen.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Was het een verspreking van de heer Kamp dat hij het besluitmoratorium
standaard voor de VVTV-procedure plakt of heeft hij dit bewust gedaan?Om de geloofwaardigheid van de VVD in deze kwestie nog eens te testen,
vraag ik hem verder of hij erkent dat hij liever een periode van vijf jaar
had gezien, maar dat dit niet is gelukt, omdat hij nu eenmaal in die coalitie
zit.De heer Kamp (VVD):De heer Wijn formuleert een vraag en wordt vervolgens al bijna boos als
hij eraan denkt dat ik de gelegenheid krijg om daarop een antwoord te geven.
Dit maakt het voor mij niet erg aantrekkelijk dit te doen.Het punt dat de heer Middel aan de orde heeft gesteld, is mijns inziens
wel voldoende uitgesproken. Wij zullen van de staatssecretaris horen hoe hij
erover denkt. Ik hoor dit ook graag van de heer Middel en ik hoop dat ik daarmee
mijn voordeel kan doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Volgens mij is dit nog helemaal niet voldoende uitgesproken, volgens mij
is er een groot misverstand. Bedoelt de heer Kamp eigenlijk te zeggen dat
het volgens zijn uitleg van de wet zo zal zijn dat de huidige VVTV'ers in
de toekomst in het besluitmoratorium terechtkomen?De heer Kamp (VVD):Ik hoop dat dit niet het geval is. Ik denk dat wij moeten proberen de
mensen die naar Nederland komen, zo snel mogelijk zekerheid te geven.De heer Dittrich (D66):Denkt de heer Kamp niet dat het besluitmoratorium echt in uitzonderlijke
situaties zal worden ingezet waardoor de termijn van drie jaar voor de meeste
asielzoekers zal gelden?De heer Kamp (VVD):Ik denk dat het besluitmoratorium geen flauwekul is. Ik denk dat wij meer
rechten zullen geven aan een bepaalde groep. De VVD-fractie is daarmee akkoord
gegaan op twee voorwaarden. In de eerste plaats: het besluitmoratorium. In
de tweede plaats: een zeer terughoudend, landgebonden asielbeleid. Ik heb
gezegd hoe de VVD-fractie dit ziet. Ik hoor graag van anderen hoe zij dit
zien. Verder wacht ik graag de opvatting van de staatssecretaris af. Ik hoop
dat wij aan het einde van het debat kunnen constateren dat wij het met elkaar
eens zijn.De heer Rouvoet (RPF/GPV):In de schriftelijke stukken zegt de staatssecretaris met zoveel woorden
dat de verlenging van de termijn – ook als het gaat om het besluitmoratorium –
slechts in uitzonderlijke gevallen mogelijk is. Deelt de heer Kamp die intentie?De heer Kamp (VVD):Ik heb al gezegd dat ik hoop dat het niet teveel ingesteld zal worden.
De VVD-fractie is er voorstander van om zo snel mogelijk duidelijkheid te
verschaffen en is tegen vertraging. Hoe langer mensen in onzekerheid verkeren,
hoe lastiger het voor hen is. Wij moeten het hen niet moeilijker maken dan
nodig en zo snel mogelijk laten blijken waar zij aan toe zijn. In die gevallen
die in de wet staan zal het toegepast moeten worden. Als in de praktijk blijkt
dat het een uitzonderlijke situatie is, dan is het zo. In de gevallen waarin
het nodig is, zullen wij een besluitmoratorium moeten instellen. Ik verwacht
dat ook van de staatssecretaris.Een deel van de asielzoekers is afkomstig uit een land waar zij niet voor
vervolging hebben te duchten of heeft in zo'n land verbleven alvorens naar
Nederland te reizen, de zogenaamde veilige landen en veilige derde landen.
Landen die het Vluchtelingenverdrag hebben ondertekend en een van de andere
relevante verdragen, kunnen als veilig worden aangemerkt tenzij de vreemdeling
het tegendeel aannemelijk kan maken. Het amendement op stuk nr. 36 legt deze
definitie vast in de wet.Diezelfde duidelijkheid is ook nodig voor wat betreft de landen waarvoor
een landgebonden asielbeleid geldt. Opnieuw dringt de VVD-fractie er daarom
bij de staatssecretaris op aan om ieder besluit over het instellen, verlengen,
wijzigen of beëindigen van landgebonden asielbeleid door het kabinet
te laten nemen. De gevolgen van deze besluiten voor de toestroom van asielzoekers
zijn zo groot, dat het nodig is ze op het hoogste niveau en op ondubbelzinnige
wijze te nemen. Ik wees al op de recente problemen met Noord-Irak, Afghanen
via Pakistan en Freetown als alternatief gebied binnen Sierra Leone.De VVD-fractie heeft bij meerdere gelegenheden kenbaar gemaakt de voorkeur
te geven aan wordt-bepalingen (imperatief) boven kan-bepalingen (facultatief).
Wordt-bepalingen maken klip en klaar duidelijk wat de wetgever wil. Die duidelijkheid
is belangrijk voor de uitvoerende ambtenaren en voor de rechters. Staatssecretaris
Cohen redeneert dat wordt-bepalingen een hardheidsclausule nodig maken. De
toepassing daarvan zal onvermijdelijk uitgewerkt moeten worden in een circulaire.
Dat is regelgeving van lagere orde en dus minder hard, minder bindend, dan
regelgeving in een algemene maatregel van bestuur. Door aan een kan-bepaling
uitwerking in een algemene maatregel van bestuur te koppelen, zou volgens
de staatssecretaris dus uiteindelijk meer duidelijkheid gecreëerd worden.
Wij merken op dat het dan natuurlijk wel aankomt op de wijze waarop de kan-bepaling
in de algemene maatregel van bestuur is uitgewerkt. Hoe wil de staatssecretaris
daar de Kamer bij betrekken? Indien wij uiteindelijk met deze opzet instemmen,
zal in de praktijk moeten blijken dat het uitpakt zoals ons nu wordt voorgehouden.
Dat betekent dat op dit punt de wet over drie jaar nadrukkelijk geëvalueerd
zal moeten worden.Om de toestroom naar Nederland van mensen die een verblijfsvergunning
regulier willen aanvragen te beperken, moet een vreemdeling eerst in het land
van herkomst een machtiging tot voorlopig verblijf (MVV) aanvragen. Alleen
met zo'n machtiging kan hij vervolgens in Nederland een verblijfsvergunning
voor bepaalde tijd aanvragen. Volgens artikel 15, lid 1, onder c, wordt het
ontbreken van een MVV niet tegengeworpen, indien verlening van medische zorg
in Nederland noodzakelijk is. Die bepaling is veel te ruim, omdat we weten
dat minister Borst vindt dat alle medische zorg die verleend wordt noodzakelijk
is. Vandaar het amendement op stuk nr. 38: het ontbreken van een MVV wordt
slechts niet tegengeworpen, indien het voor de vreemdeling gelet op diens
gezondheidstoestand niet verantwoord is terug te reizen. In de regel zal dat
wel verantwoord zijn, omdat hij immers ook in staat was de reis naar Nederland
te maken.De adviescommissie voor vreemdelingenzaken valt net als alle andere adviescolleges
onder de Kaderwet adviescolleges. In die kaderwet is niet voor niets bepaald
dat een college niet meer dan 14 leden mag tellen. De gronden die worden aangevoerd
om voor de ACV een uitzondering te maken, zijn minder sterk dan die in de
afgelopen jaren voor andere adviescolleges zijn aangevoerd en niet tot uitzonderingen
hebben geleid. Voor de ACV gaat het in het vervolg om beleidsadvisering en
niet meer om advisering in individuele zaken, met uitzondering van die zaken
waar internationaal-rechtelijke verplichtingen dat noodzakelijk maken. Met
het amendement op stuk nr. 37 blijft het aantal leden van de ACV tot 14 beperkt.Deze nieuwe Vreemdelingenwet kan leiden tot korte asielprocedures die
snel duidelijkheid bieden door juiste beslissingen van de IND, beslissingen
die bij een eventuele toetsing door de rechters in stand blijven. Dat is goed
voor degenen die recht hebben op een verblijfsvergunning. Zij kunnen zich
er snel helemaal op richten op eigen kracht volwaardig deel uit te gaan maken
van de Nederlandse samenleving, voorzover en voor zolang nodig daarbij door
die samenleving geholpen. Het is ook goed voor de Nederlandse samenleving,
die nu grote lasten draagt en grote risico's loopt als gevolg van de toestroom
van tienduizenden economische migranten die misbruik van de asielprocedure
maken. Het is niet goed voor de economische migranten, maar het is nu eenmaal
inherent aan een rechtstaat dat regels gehandhaafd moeten worden.
Bovendien is het onmogelijk iedereen tot Nederland toe te laten die denkt
het hier beter te hebben dan in het eigen land. Het is ook oneerlijk om slechts
degenen onder de economische migranten toe te laten, die het geld hebben om
een mensensmokkelaar te betalen en die brutaal en handig genoeg zijn om de
IND te misleiden.De Vreemdelingenwet 2000 is het sluitstuk van het voorbereidende werk
van de staatssecretaris. Het is nu de allerhoogste tijd om de noodzakelijke
grote beleidsombuiging in de praktijk te realiseren. Het gaat, vindt de VVD-fractie,
om drie keer minder, veel minder: minder asielzoekers, minder AMA's, minder
illegalen. Hoe krachtiger het optreden van de staatssecretaris in de tweede
helft van deze kabinetsperiode zal zijn, des te krachtiger zal de VVD-fractie
hem ondersteunen.De heer Niederer (VVD):Voorzitter! De invoeringswet Vreemdelingenwet 2000 is weliswaar te onderscheiden
van het wetsvoorstel Vreemdelingenwet 2000, maar daarvan niet te scheiden.
Vandaar de gezamenlijke plenaire behandeling. Omdat ik namens de VVD-fractie
het woord heb gevoerd in het wetgevingsoverleg over de invoeringswet, neem
ik dit onderdeel ook plenair voor mijn rekening. Gelet op de tijd en op de
uitvoerige behandeling in het wetgevingsoverleg van twee weken geleden beperk
ik mij tot een drietal punten.Het eerste punt betreft de voorgenomen intrekking van de zorgwet VVTV
in relatie tot de eerder geuite vrees, onder andere van de VNG, voor een ongelijkmatige
spreiding van vergunninghouders over de Nederlandse gemeenten. Deze ongelijkheid
zou hierin bestaan dat het merendeel van de vergunninghouders zich zou vestigen
in de grote steden. Dat heeft weer invloed op de uitvoering van het grotesteden-
en integratiebeleid. In het wetgevingsoverleg heeft de regering erop gewezen
dat de verhuisbewegingen steeds zullen worden gemonitord. Toch gaat van de
grote steden onmiskenbaar een grote aantrekkingskracht uit. Grote steden hebben
namelijk een forse goedkope woningvoorraad en vergunninghouders vestigen zich
vaak in de sociaal kwetsbare wijken. De regering heeft gewezen op meer gedifferentieerde
woningbouw als instrument om ongewenste concentraties tegen te gaan. Maar
wat gebeurt er als dit instrument niet effectief blijkt? Welke andere maatregelen
staan de staatssecretaris dan voor ogen? En wat is bij monitoring het nulpunt
op basis waarvan wordt besloten op enig moment wel of geen aanvullende maatregelen
te nemen? Met ander woorden, wanneer vindt de regering dat er sprake is van
te veel verhuisbewegingen – meer in het algemeen: migratie – naar
de grote steden?Het tweede punt betreft de inburgeringsprogramma's. Die programma's moeten
niet eenduidig zijn gericht op integratie, maar mede op terugkeer. In het
wetgevingsoverleg is uitvoerig stilgestaan bij die terugkeermodule. Wij hebben
een brief van 29 mei ontvangen die in het wetgevingsoverleg was toegezegd.
In deze brief wordt nader op de terugkeermodule ingegaan. Het valt op dat
de regering het terugkeerperspectief aan de orde wil stellen bij de aanvang
van het inburgeringstraject, althans zo lees ik dat. Waarom pas op dat moment?
Waarom wordt niet reeds bij de intake voor de centrale opvang gewezen op de
mogelijke noodzakelijkheid van terugkeer naar het land van herkomst? Over
de uitwerking van die module qua inhoud, organisatie en dergelijke, blijft
de brief vaag. Er staat dat een en ander nog nader moet worden uitgewerkt.
Hoe prominent zet de regering in op de terugkeermodule? Wat is de inzet van
de regering in de gesprekken met het veld?De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik weet niet of de heer Niederer nog meer wil zeggen over
de inburgeringsprogramma's, maar ik wil daar een vraag over stellen.De heer Niederer (VVD):Ik kan dit punt even afronden.De voorzitter:Rond u het eerst even af. Misschien is de vraag van de heer Rouvoet dan
beantwoord. Ik denk het wel.De heer Niederer (VVD):Refererend aan de brief van 29 mei wijst de staatssecretaris erop dat
betrokkenen onder voorwaarden in aanmerking kunnen komen voor de voorzieningen
van de zogeheten remigratiewet. Wat zijn die voorwaarden en kan de staatssecretaris
een indicatie geven van de aantallen vergunninghouders die hiervoor in aanmerking
komen?De voorzitter:Ziet u wel, de vraag is beantwoord! Gaat u door, mijnheer Niederer.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Zo ken ik u niet. Mijn vraag gaat over de motiveringsplicht. Ligt het
volgens de heer Niederer voor de hand dat aan mensen die wezenlijk vluchteling
zijn via terugkeerprogramma's, terugkeermodules worden aangeboden en dat mensen
die tijdelijk op grond van humanitaire redenen hier mogen blijven een programma
aangeboden krijgen dat sterk op integratie gericht is? Vindt de heer Niederer
beide opties wenselijk of ziet hij ruimte voor veranderingen in terugkeerprogramma's
nu volgens zijn fractie de motiveringsplicht moet terugkomen?De heer Niederer (VVD):Er moet sprake zijn van differentiatie in de intensiteit van het aanbieden
van de terugkeermodule. Dat hoeft wat mij betreft geen eenheidsworst te zijn.
Er kan een onderscheid worden gemaakt naar het type asielzoeker dat zich aanmeldt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat wil dus zeggen dat de VVD langs de lijn van inburgeringscursussen
verschillende statussen introduceert.De heer Niederer (VVD):U kent de verschillende statussen uit het wetsvoorstel dat mijn collega
Kamp zojuist heeft behandeld. Daar doet dit niet aan af.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Misschien moet ik u dit nog even uitleggen. Als binnen een tijdelijke
status de één een terugkeerprogramma volgt en de ander een integratieprogramma,
dan heeft die ene een bijna permanente status en de andere een zeer tijdelijke.
U hebt dan in plaats van één, twee statussen.De heer Niederer (VVD):U legt mij woorden in de mond; ik heb dit niet gezegd. Er is sprake van
een inburgeringsprogramma waarin een terugkeermodule thuishoort. Het is aan
de ambtenaar die het inburgeringsprogamma aanbiedt om te taxeren
in hoeverre betrokkene die terugkeermodule nodig heeft. Dat kan voor de een
intensiever zijn dan voor de andere, maar dat doet niets af aan een verschil
in status. Integendeel.Mijn laatste punt betreft de beoordeling van de aanvragen voor de gezinshereniging
en -vorming. Daarbij wordt onder meer gelet op het inkomen. Wij hebben hierover
overigens ook in het wetgevingsoverleg gesproken. Het voorstel is dat onder
inkomen voortaan wordt verstaan elk inkomen uit gesubsidieerde arbeid. Dit
zal plaatsvinden met terugwerkende kracht tot 1 januari 1998. De VVD vroeg
toen, en herhaalt dit, naar de gevolgen van de verzoeken tot gezinshereniging
en gezinsvorming die voor de inwerkingtreding van de beleidswijziging –
en je spreekt dan over de periode van 1 januari 1998 tot heden – zijn
afgewezen. De staatssecretaris antwoordde schriftelijk op onze schriftelijke
inbreng dat hij inschatte dat deze verzoeken zich vrijwel allemaal in de bezwaarfase
bevinden. Wat betekent dit voor de IND in termen van werklast? Dit zal een
geheel nieuwe beoordeling met zich brengen. Wat gebeurt er met verzoeken die
zich niet, of niet meer, in de bezwaarfase bevinden? Ik doel hierbij op verzoeken
die onherroepelijk zijn geworden in de vorm van een afwijzende beschikking.
Kan de staatssecretaris een indicatie geven van het aantal beschikkingen op
dit punt?De vergadering wordt van 19.45 uur tot 21.05 uur geschorst.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! In het ordedebatje voorafgaand aan deze behandeling is door
de heer Rouvoet al het een en ander gezegd over vermeende afspraken tussen
de coalitiepartijen. De heer Kamp heeft toen het woord gevoerd en het is mij
niet geheel duidelijk of hij het woord heeft gevoerd namens de coalitie of
op eigen titel. Als hij het namens de coalitie heeft gedaan, bevestigt dat
enigszins onze indruk dat de heer Kamp de hoofdwoordvoerder is als het om
de Vreemdelingenwet gaat. Inmiddels heeft de heer Dittrich zelf aangegeven
dat hij openstaat voor debat. Ik moet zeggen dat wij zeer benieuwd zijn naar
de houding van de PvdA, aangezien zij tot nu toe stil is geweest over het
al dan niet bestaan van afspraken, terwijl het citaat dat aanleiding gaf tot
zoveel rumoer afkomstig was van de heer Middel, namelijk dat het debat feitelijk
zou zijn voorgekookt.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Om de stilte maar even te doorbreken: de PvdA had vanmiddag
geen enkele behoefte om een zogenaamd ordedebatje te voeren los van de inhoud
van de Vreemdelingenwet. Vorm en inhoud wensen wij in één geheel
te zien en dat betekent dat ik namens mijn fractie ook over de vorm zal spreken
als de inhoud aan de orde komt. Dat doen mevrouw Albayrak en ik in één
keer. Als mevrouw Halsema dat op een andere manier wil, is dat haar keuze,
maar wij hoeven daar niet aan mee te doen. Daarom hebben wij vanmiddag niets
gezegd. Wat de heer Kamp doet, doet hij namens de VVD-fractie en wat ik straks
doe, doe ik namens de PvdA-fractie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat respecteer ik en ik begrijp het ook dat de PvdA nog geen uitsluitsel
wil geven over al dan niet gedane afspraken en wat deze betekenen.De heer Middel (PvdA):Ik zei toch zojuist dat wij de vorm niet los willen zien van de inhoud?
Als ik straks over de inhoud spreek, spreek ik ook over de vorm!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zei dat ik dat respecteerde. Ik zei ook wat de consequentie daarvan
was.Voorzitter! Het is geen geheim dat GroenLinks zeer kritisch staat tegenover
het wetsvoorstel Vreemdelingenwet 2000 dat deze week wordt behandeld. Het
grote aantal amendementen dat ik heb ingediend, is hier de neerslag van. In
eerste termijn zal ik een groot deel van die amendementen bespreken maar niet
alle. Een deel van de amendementen spreekt voor zich en heb ik in het wetgevingsoverleg
ook al aangekondigd.Enige weken geleden heb ik namens de GroenLinks-fractie tijdens een publiek
debat ons alternatief voor een naar onze maatstaven rechtvaardige Vreemdelingenwet
gepresenteerd. De titel ervan "status onbeslist" wijst voor ons ook vooruit
naar dit debat. Wat ons betreft is de status – de uitkomst van dit debat –
onbekend en voorlopig onbeslist. In de beste parlementaire traditie ben ik
benieuwd naar de argumenten van anderen en hoop ik, alle hier aanwezige partijen
ervan te kunnen overtuigen dat de wet op een cruciaal aantal punten wat ons
betreft gewijzigd dient te worden. Ik zal aldus niet verder ingaan op het
al dan niet bestaan van afspraken in de coalitie, wel zou ik de staatssecretaris
één vraag willen stellen aangezien hij niet aanwezig was bij
het ordedebat vanmiddag. Die vraag is of hij in deze Kamer zou willen toelichten
wat de betekenis is van de opmerkingen die hij heeft gemaakt in de Volkskrant
van afgelopen zaterdag, namelijk dat dit onderwerp – de Vreemdelingenwet –
zich niet leent voor dualisme.Voorzitter! Dit wetsvoorstel kent een bijzondere procedure waar ik op
afstand met ambivalente gevoelens naar heb gekeken. In een vroeg stadium zijn
conceptversies van de wet naar een groot aantal maatschappelijke organisaties
en uitvoerende instanties gestuurd. Hun is gevraagd de wet te becommentariëren
Op zichzelf heb ik er begrip voor dat de regering bij een dergelijk gevoelig
en politiek beladen onderwerp zoekt naar zo breed mogelijke maatschappelijke
steun en vooral dat nieuwe wetsvoorstellen vanaf het begin worden gecontroleerd
op hun uitvoerbaarheid. Door de lange voorbereidingstijd die de wet heeft
gevergd – overigens ook begrijpelijk – heeft zich echter de afgelopen
twee jaar een merkwaardige situatie voorgedaan. Niet zelden heb ik de indruk
gehad dat de politieke oppositie de enige was, die het conceptwetsvoorstel
niet in haar bezit had en zodoende niet in staat was om deel te nemen aan
maatschappelijke discussies die her en der losbarstten. De gevolgde procedure
had met andere woorden ook tot gevolg dat de politieke oppositie zo nu en
dan een informatieachterstand leek te krijgen. Ik acht dat niet wenselijk.Een volgend bezwaar tegen de gevolgde procedures ligt in de wijze waarop
de regering het commentaar heeft verwerkt. Het nader rapport naar aanleiding
van het advies van de Raad van State was een gecombineerde reactie op hun
niet mis te verstane commentaar en op dat van verschillende maatschappelijke
organisaties. Niet alleen dreigt door die gecombineerde reactie van de
regering de Raad van State te devalueren tot een van de spelers in het veld,
maar ook de afzonderlijke machtspositie van verschillende maatschappelijke
organisaties wordt hierdoor verminderd. Hun afzonderlijke commentaar kan nu
namelijk tegen elkaar en tegen dat van de Raad van State worden weggestreept.
Uit een oogpunt van beheersing van het debat kan dit gelden als een briljante
strategie, maar uit een oogpunt van democratische openheid is er nogal wat
op af te dingen. Daar staat wel tegenover dat ik de wijze waarop de staatssecretaris
de laatste maanden de Kamer heeft geïnformeerd in wetgevingsoverleggen
en per brief, als zeer constructief heb ervaren.De heer Dittrich (D66):Ik hoorde mevrouw Halsema spreken over het advies van de Raad van State.
Ze zei dat dit eigenlijk een beetje ter zijde wordt gesteld. Hoe verhoudt
zich dat tot het advies van de Raad van State over het initiatiefwetsvoorstel
van Rosenmöller met betrekking tot de zwarte handel in voetbalkaartjes?
Dat advies was vernietigend, maar door Groenlinks en het CDA is toch met het
wetsvoorstel doorgegaan. Moeten wij dat met andere maatstaven meten?Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Dittrich begrijpt de pointe van mijn kritiek niet. Natuurlijk
lag daar een negatief advies van de Raad van State en dat is door de fracties
van Groenlinks en het CDA vervolgens beargumenteerd en voorzien van een uitgebreide
reactie doorgestuurd naar de Kamer. Daarbij realiseerden beide fracties zich
dat dit het debat over het wetsvoorstel niet vergemakkelijkte. Er speelt nu
echter een ander probleem. Het advies van de Raad van State lijkt namelijk
niet het gewicht te hebben gekregen dat het normaal heeft en dat het bij het
initiatiefwetsvoorstel zeker heeft gekregen, omdat het gelijkgesteld wordt
met allerlei adviezen van rechters, advocaten en maatschappelijke organisaties.
Daarin schuilt het gevaar dat de Raad van State devalueert tot één
van de spelers in het veld. Dat is volgens mij niet de positie die het Hoge
College van Staat zou moeten krijgen. Het is in ieder geval niet de positie
die onze fractie de raad heeft gegeven bij het initiatiefwetsvoorstel.Voorzitter! In de internationale samenleving waarin wij leven, die wordt
beheerst door internationaal verkeer van goederen en personen, flitskapitaal
en globalisering, is migratie wat mij betreft een van de belangrijkste politieke
vraagstukken geworden. Gedurende het grootste deel van de 20ste eeuw is het
verdelingsvraagstuk van arbeid en kapitaal in grote mate bepalend geweest
voor de politieke en bestuurlijke ontwikkeling van dit land. Nog steeds liggen
er grote opgaven in de herverdeling van welvaart en welzijn onder de Nederlandse
bevolking. Recente discussies over de kwaliteit van de zorg en van het onderwijs,
met name voor de lagere inkomensgroepen, demonstreren dit. Aan het begin van
de 21ste eeuw kunnen wij hier inmiddels een nieuw verdelingsvraagstuk aan
toevoegen, namelijk dat van de mondiale onderdrukking, uitbuiting en armoede.
Daar waar de techniek het mogelijk maakt om ons naar alle uithoeken van de
wereld te verplaatsen, zijn democratische en politieke vrijheid en welvaart
een schaars goed geworden dat bevochten moet en kan worden. Ik bedoel hiermee
dat voorheen, toen de nationale grens voor vrijwel iedereen samenviel met
zijn geestelijke en materiële horizon, vrijheid, welvaart en welzijn
simpelweg buiten het bereik en zelfs buiten het voorstellingsvermogen van
velen vielen.Politieke en democratische vrijheid, welvaart en welzijn zijn een schaars
goed geworden, omdat iedereen er dankzij de moderne techniek in principe toegang
toe heeft door te dagdromen van en over een andere wereld en door de grauwe
werkelijkheid van onderdrukking, mensenrechtenschendingen soms, honger en
armoede lijfelijk te ontvluchten om elders rechten op te eisen. Wereldwijd
heeft dit geleid tot nieuwe afhankelijkheden tussen staten en de mensen die
er wonen. Paul Kalma, directeur van de Wiardi Beckmanstichting, heeft het
in "De wonderbaarlijke terugkeer van de solidariteit" ooit verwoord als: een
investeringsbeslissing, watersnood of volksopstand in land X belandt in de
vorm van afzetverlies, een groeiende immigratie en een demonstratie in land
Y. Volgens Kalma echter dragen nieuwe afhankelijkheden – of, in mijn
termen, een nieuw en groter verdelingsvraagstuk – niet enkel gevaren
in zich. Met de zichtbare hindermacht van de migrant die in West-Europa aan
de deuren klopt, worden Westerse regeringen aangespoord om te investeren in
de landen van de Derde Wereld, zodat daar misschien de waarborgen kunnen worden
geschapen voor het leiden van in ieder geval een leefbaar minimumbestaan met
erkenning van de meest fundamentele politieke vrijheden.Deze noodzakelijke investeringen zijn niet enkel een kwestie van altruïsme,
maar ook van welbegrepen eigenbelang. Het besef van internationale afhankelijkheid
moet wat betreft GroenLinks ook gepaard gaan met herijking van de internationale
solidariteit. Hiermee bedoel ik, voortkomend uit het besef met elkaar samen
te leven, bereid zijn passie met elkaar te hebben en zorg te dragen voor de
verbetering van elkaars lot en bestaan. Dit moet tot uitdrukking komen in
de internationale politiek, in ontwikkelingssamenwerking, in Europese politiek
die meer is dan het bewaken van de buitengrenzen, en op een nationale schaal
in de omgang met de migrant.Voor GroenLinks geldt dat migratie naar Nederland en zeker die met politieke
motieven, moet worden tegemoet getreden vanuit het bewust aanvaarde besef
dat wij deel uitmaken van een internationale en open samenleving en dat ons
dat de plicht geeft tot zorg voor en solidariteit met hen die hier naartoe
komen. Daar waar wij echter uitgaan van een internationale samenleving met
open grenzen, erkennen wij tegelijkertijd het bestaan van die grenzen. Grenzen,
zo erkennen wij ook, hebben wij nodig als selectiemechanisme voor wie wel
en wie niet mag komen. Bij ons geldt echter eerst dat het een kwalitatieve
grens is. De ernst van de bedreiging die wordt ontvlucht, bepaalt de mate
van gastvrijheid en niet bijvoorbeeld de grootte van de groep die hier naartoe
komt, noch de bevolkingsdichtheid van dit land.In de Volkskrant van zaterdag stelt de staatssecretaris dat deze nieuwe
wet de oplossing probeert te bieden voor een bestuurlijk probleem. De staatssecretaris
heeft in zoverre gelijk dat met deze wet vooral ordentelijk moet worden geregeld
wie wel binnen mag komen en wie niet en hoe de verschillende uitvoerings organisaties te werk hebben te gaan bij de selectie. Hij zou zijn
eigen wet echter tekortdoen en daarmee ook de kwestie van vreemdelingen en
asiel als hij hiermee zou stellen dat het enkel een ordeningsvraagstuk is.
Dat zou ook geen verklaring kunnen bieden voor de nu al twee jaar terugkerende
en soms hoog oplopende ruzies in de coalitie, waarover de kranten ons berichten.
Deze wet beoogt naar ons idee ook wel degelijk een normatieve en kwalitatieve
grens te stellen aan de mate van gastvrijheid, van rechtvaardigheid en, zoals
daar naar goed Paars gebruik aan toe dient te worden gevoegd, de mate van
strengheid. Ik heb bij het laatste echter een beetje het gevoel dat de grens
niet zo nauw wordt genomen.De wet moet dus niet alleen een oplossing bieden voor een kwantitatief
bestuurlijk probleem, maar ook een kwalitatieve standaard introduceren voor
de omgang met asielzoekers, reguliere vreemdelingen en statushouders. Een
wet als deze verdient het wat ons betreft dan ook om begeleid te worden door
een duidelijk normatief standpunt. Wij missen een dergelijk standpunt geheel
en al in de stukken van de regering. Dit voedt eerlijk gezegd bij ons de gedachte
dat de waarschuwing die de heer Wolfensperger in 1994 afgaf bij de behandeling
van de vorige Vreemdelingenwet, met deze mede door D66 getekende wet bewaarheid
is geworden. Toen zei de heer Wolfensperger namelijk de vrees te hebben dat
de angst voor de grote aantallen het zou winnen van de zorg voor de kwaliteit
van de rechtstaat. Hij voegde daaraan toe dat de kwaliteit van de rechtstaat
niet alleen is af te meten aan de zorg voor de eigen onderdanen, maar net
zozeer en misschien wel met name aan de waarborgen die wij toekennen aan vreemdelingen.Niet alleen het missen van een normatief uitgangspunt, maar ook de uitwerking
van een aantal beleidsdoelstellingen voedt de gedachte bij ons dat de aantallen
binnenkomende migranten maatgevend zijn geweest voor deze wet. De wet kent
namelijk officieel drie beleidsdoelstellingen: het creëren van wettelijke
waarborgen voor de kwaliteit van de beslissing, het voorkomen van procedures
en het bevorderen van vertrek van degenen die niet in Nederland mogen blijven.
Van de eerste beleidsdoelstelling is in de wet niet zoveel terecht gekomen.
De enige waarborg voor de kwaliteit van de beslissing, de voornemenprocedure –
waarmee wij overigens blij zijn – moet in lagere regelgeving, die wij
nog niet kennen, worden uitgewerkt. Hierbij moet ik aantekenen dat hierop
inmiddels terecht een coalitieamendement is ingediend, het amendement-Dittrich
c.s., dat wij voornemens zijn van een noodzakelijk subamendement te voorzien.
De heer Dittrich lijkt namelijk vergeten te zijn wettelijke waarborgen voor
de termijnen en het horen in het amendement op te nemen. Vanzelfsprekend willen
wij hem hierbij graag ter wille zijn.Als de voornemenprocedure in de wet wordt opgenomen, kent de wet in ieder
geval één wettelijke waarborg. Voor de rest – dan val
ik terug op de tweede en de derde beleidsdoelstelling – lijkt de wet
enkel ten dienste te staan van afschrikking, vermindering van de aanzuigende
werking en versnelling van uitzetting. De kwantiteit lijkt daarmee de kwaliteit
te gaan overheersen. Als dat zo is, betreuren wij dat.De eerlijkheid vereist te zeggen dat een aantal delen van de wet wel degelijk
een vooruitgang is ten opzichte van de bestaande wet. Zoals gezegd, zijn wij
blij dat een oude wens van GroenLinks, de voorne- menprocedure, nu op een
of andere manier geregeld wordt. Wij zijn natuurlijk zeer blij met de terugkeer
van de mogelijkheid van hoger beroep, ondanks dat dit recht beperkter is dan
wij willen. In 1994 was het wegvallen van het hoger beroep voor ons een van
de belangrijkste redenen om tegen de wet te stemmen. Wij hebben toen ook gewaarschuwd
voor het verdwijnen van de rechtseenheid. Ik moet eerlijk zeggen dat dit een
gelijk is dat ik zes jaar later niet met erg veel plezier incasseer. Daarbij
komt dat ik op dit moment het angstige vermoeden heb dat ik over een jaar
of zes opnieuw een gelijk moet incasseren, namelijk dat het verdwijnen van
het recht van bezwaar onterecht is.Wij zijn gelukkig met de versterking van de rechtspositie van de tijdelijke
statushouders en met name met het toekennen van het recht op gezinshereniging.
Zoals bekend, pleiten wij hier al lang voor. Met de regering erkennen wij
dat door het toekennen van het recht van gezinshereniging aan houders van
een tijdelijke status een belangrijke reden om door te procederen voor hen
is weggevallen. Wel vragen wij ons af of de huidige houders van een tijdelijke
status nog in aanmerking kunnen komen voor de nieuwe tijdelijke status en
daarmee ook daadwerkelijk profiteren van de versterkte rechtspositie. Vooralsnog
moet ik bekennen dat ik bij ons meer bezwaren tel tegen de nieuwe wet dan
dat wij er voordelen van zien. Ik hoop dan ook dat de wet de komende week
grondig zal worden gewijzigd.De heer Kamp (VVD):U bent blij met de verbetering van de rechtspositie van houders van een
tijdelijke status. Ik wijs erop dat iedereen die uit een VVTV-land afkomstig
is, recht heeft op een verblijfsvergunning.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar niet op gezinshereniging.De heer Kamp (VVD):De leden van een gezin krijgen allemaal om dezelfde reden als de oorspronkelijke
aanvrager een verblijfsvergunning. Materieel is er geen enkel verschil.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind het jammer dat u een paar complimenten die ik de regering wilde
geven, uit handen slaat. Ik had gehoopt, dit punt op een optimistische manier
te kunnen benaderen. U heeft daar op zichzelf gelijk in, maar er is wel degelijk
verschil met het in de praktijk toekennen van het recht op gezinshereniging.
Dat is iets anders dan dat betrokkenen onder het mom van een VVTV naar Nederland
kunnen komen. De erkenning van het recht blijf ik als een vooruitgang beschouwen.Eén van de omvangrijkste groepen die door de nieuwe wet wordt geraakt,
is die van de reguliere vreemdelingen. Zo'n 75% van de mensen die jaarlijks
naar Nederland komen, doet dat in het kader van gezinshereniging of om te
werken of te studeren. Van vele kanten is de kritiek geuit dat de wet op z'n
zachtst gezegd eenzijdig is. De wet wordt geacht alle vreemdelingen te omvatten,
maar het blijkt dat er voornamelijk regels worden gesteld voor asielzoekers
en vluchtelingen. Bij lezing van de wet blijkt dat reguliere vreemdelingen
ongemerkt het kind van de rekening zijn geworden, niet alleen door een gebrek aan aandacht, maar ook omdat zij harder aangepakt worden.
Tijdens een van de wetgevingsoverleggen heeft de staatssecretaris met nadruk
gesteld dat met deze wet geen verandering wordt aangebracht in de rechtspositie
en de rechtsbescherming van de reguliere vreemdeling. Hier komt nog bovenop
de belofte van de regering tijdens de top van Tampere dat de positie van zogenaamde
derdelanders meer in overeenstemming zou worden gebracht met die van EU-burgers.
Je zou zeggen dat verslechtering onmogelijk is en dat verbetering van hun
rechtspositie en rechtsbescherming tot de mogelijkheden moet behoren.De heer Dittrich (D66):Realiseert u zich dat de bezwaarprocedure wel degelijk voor reguliere
vreemdelingen geldt? Alleen bij de asieltak van de wet wordt deze procedure
afgeschaft.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ja, dat realiseer ik mij.De heer Dittrich (D66):Waarom zegt u dan dat de positie zo verslechterd is? Die bezwaarfase geldt
nog steeds voor alle beslissingen die genomen moeten worden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Bij de rechtspositie denk ik bijvoorbeeld aan de verruiming van de intrekkingsgronden,
de verruiming van het openbareordecriterium of de aanscherping van de gezinsherenigingseis.
De positie van de tweede generatie migranten is dramatisch verslechterd als
gevolg van deze wet. Daarover zal de heer Dittrich het toch met mij eens zijn.
De kans om in aanmerking te komen voor een permanente verblijfsvergunning
bij het bereiken van de 18-jarige leeftijd is niet beter geworden, maar verslechterd.
Daarom heeft het mij zo verbaasd dat de heer Dittrich daar geen enkel woord
aan heeft gewijd in zijn eerste termijn.De heer Dittrich (D66):Dit kan ik niet onbeantwoord laten. Ik heb al geantwoord dat de fractie
van D66 daar tijdens de wetgevingsoverleggen opmerkingen over heeft gemaakt.
Wij zien geen aanleiding om op deze punten wijzigingsvoorstellen te doen.
Wij zijn het eens met de regering. Dan vind ik het logisch dat ik mijn spreektijd
zo besteed dat ik aandacht geef aan de onderwerpen waar ik het niet of niet
helemaal mee eens ben.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik kan mij niet exact voor de geest halen wat de heer Dittrich daarover
in het wetgevingsoverleg heeft gezegd, maar ik ken de uitgangspunten die D66
in deze debatten altijd heeft ingenomen, zij het dat hierin de laatste tijd
misschien enige kentering te bespeuren is. Het verbaast mij daarom eens te
meer dat D66 om inhoudelijke redenen niet met wijzigingsvoorstellen is gekomen.
Misschien was de ruimte er niet, maar dat kan ik niet goed overzien. De heer
Dittrich zou eigenlijk trouw aan zijn standpunten moeten zijn en hier een
groot punt van de verslechterde positie van de reguliere vreemdeling moeten
maken. Zij hebben een zeer onzekere rechtspositie.Als je af moet gaan op de woorden van de staatssecretaris en de belofte
van de regering in Tampere, zou verslechtering van de positie van reguliere
vreemdelingen onmogelijk zijn en zou verbetering van hun rechtspositie en
rechtsbescherming tot de mogelijkheden moeten behoren.In tegenstelling hiermee schreef hoogleraar Groenendijk al geruime tijd
geleden in NRC Handelsblad: "Het wetsvoorstel wijzigt regels die al meer dan
dertig jaar belangrijke waarborgen voor vreemdelingen vormen. Deze gaan zelfs
zover dat, als de voorgestelde verslechteringen tot wet worden, lang gevestigde
vreemdelingen zullen moeten gaan terugvallen op de bescherming van de minimumnormen
van het Europese verdrag voor de rechten van de mens". Dat lijkt mij niet
mis te verstaan. Vanochtend vulde oud-hoogleraar d'Oliveira deze kritiek nog
eens aan. Hij stelt dat het wetsvoorstel een onevenwichtige opbouw kent. Waar
mogelijk, zegt hij, wordt de rechtspositie van de gewone migrant uitgehold.
Hij voegt eraan toe dat het te verwachten resultaat zal zijn – dat zou
zowel de regering als de coalitie in overweging moeten nemen – dat er
enkel door de verslechteringen meer procedures zullen worden aangespannen.Staatssecretaris Cohen:Mevrouw Halsema, de heer d'Oliveira zegt: waar mogelijk wordt de rechtspositie
van de gewone migrant uitgehold. Welke argumenten voert hij daarvoor aan?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mag ik even het stuk Halsemaerbij pakken?Staatssecretaris Cohen:Van mij mag het. Ik heb het ook gelezen. Ik kon ze niet
vinden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Bijvoorbeeld het verlenen van een vergunning, enkel nog onder beperkingen.
Dat is een argument dat hij noemt. Hij verwijst daarbij naar artikel 3. Hij
verwijst ook naar de gezinshereniging en de verruiming van het openbareordecriterium.
Ik heb het stuk hier niet bij de hand, maar ik heb het vanmorgen redelijk
nauwkeurig gelezen. Naar mijn idee heeft de heer d'Oliveira daar een groot
aantal argumenten bij gegeven. Hem een beetje kennende, moet ik zeggen dat
hij nooit onbeargumenteerd een stelling inneemt.Staatssecretaris Cohen:Daarom verbaasde mij dat artikel juist zo.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Welke verslechteringen van de rechtspositie er zijn, heb ik het wetgevingsoverleg
uitgebreid aangegeven. Ik memoreer hier nog slechts kort de vermindering van
de bescherming tegen uitzetting van alle toegelaten vreemdelingen. Vooral
bij de tweede generatie migranten steekt dit. Hierbij gaat het met name om
de verruiming van de gronden om verblijfsvergunningen in te trekken en te
weigeren. Bij de bestaande wet was hiervoor in ieder geval de veroordeling
tot een strafbaar feit nodig. Nu is verdenking voldoende. Wij hebben op dit
punt een amendement ingediend. Ik heb mij overigens enigszins verbaasd over
het amendement-Albayrak c.s. op stuk nr. 28. Het is jammer dat mevrouw Albayrak
er nu niet is. Aangezien het cum suis is, neem ik aan dat ook de anderen in
staat zijn daarover het een en ander te zeggen.Als ik het goed begrijp, verandert deze amendering namelijk niet veel
aan de rechtspositie van de tweede generatie. Ik lees het amendement zo dat
aan de tweede generatie die hier vanaf de geboorte is of in ieder geval voor
het vierde levensjaar is gekomen bij het bereiken van de leeftijd van 18 jaar
een tijdelijke verblijfsvergunning – met de nadruk op tijdelijk –
kan worden verleend. Het is niet zeker en het gaat om een tijdelijke verblijfsvergunning.
De mogelijkheid blijft groot om uitgezet te worden. De zekerheid van permanent
verblijf wordt volgens mij niet groter dan de staatssecretaris al heeft voorgesteld.
Ik neem aan dat mevrouw Albayrak zelf zal ingaan op haar amendement in eigen
termijn. Ik hoop dan ook dat zij mijn commentaar daarbij betrekt.Daarnaast heb ik een amendement ingediend op artikel 3 om daar een facultatieve
bepaling van te maken. Daarbij merk ik nog even op, omdat het iets is dat
door de heer Middel aan de orde is gesteld in het wetgevingsoverleg, dat daarmee
ook de discretionaire bevoegdheid van de staatssecretaris in ere wordt hersteld.Een ander punt is de mogelijkheid van gezinshereniging die voor de reguliere
vreemdeling dramatisch verslechtert, alsook voor de toegelaten vluchteling
die niet heeft voldaan aan de eisen van het nareiscriterium. De inkomenseis
is opgeschroefd tot 100% ABW, terwijl het aantal groepen voor wie een vrijstelling
geldt, vermindert. Het is geen nieuws dat wij grote moeite hebben met deze
aanscherping. Inmiddels heeft de coalitie twee amendementen ingediend om de
aanscherping van de eisen van gezinshereniging enigszins te compenseren. Ook
daarover heb ik een aantal vragen, maar die zal ik bij interruptie stellen.Het verbaast mij echter dat mevrouw Albayrak – ik neem even aan
dat zij het woord hierover voert namens de fractie van de PvdA – geen
amendement heeft ingediend om het recht op gezinshereniging ook als norm in
de wet te verankeren. Enige weken geleden debatteerden mevrouw Albayrak en
ik samen voor Argos radio van de VPRO. Mevrouw Albayrak kondigde toen met
verve aan, dit in de vorm van een amendement in te brengen in het debat. Wij
vinden een wettelijke verankering van groot belang, omdat dit het noodzakelijke
signaal geeft van erkenning van het fundamentele recht op gezinshereniging,
zoals dat ook is vastgelegd in het EVRM en de meeste wetten van de andere
Europese lidstaten. Bij het uitblijven van een PvdA- of breder amendement
heb ik inmiddels noodgedwongen hierop zelf een amendement ingediend. Ik ben
echter altijd bereid het stokje weer door te geven.Wij hebben ook een amendement ingediend op de verruiming van het nareiscriterium
voor tijdelijkestatushouders. Opnieuw moet ik zeggen dat wij ons voordeel
hebben gedaan met een door de heer Middel met nadruk gedane suggestie tijdens
het eerste wetgevingsoverleg om de termijn van drie maanden te verruimen tot
zes maanden. Dit ligt namelijk dichter in de buurt van het criterium uit de
huidige wet "de redelijke termijn", maar grendelt dit tegelijkertijd een beetje
af. Daarmee kan naar ons idee veel leed van onnodig gescheiden gezinsleden
worden voorkomen.Voorzitter! De kern van het wetsvoorstel is de nieuwe, zogenaamd volgtijdelijke
status. In plaats van verschillende statussen komt de asielzoeker in het vervolg
nog maar in aanmerking voor een tijdelijke status van drie jaar die daarna
kan – met de nadruk op kan – worden omgezet in een permanente
status. Voor elke toegelaten asielzoeker geldt ook dat hij dezelfde rechtspositie
krijgt die is verbonden aan die ene status. Laat ik vooropstellen dat wij
begrip hebben voor de achtergrond van deze beleidskeuze. De beleidsdoelstelling
is, het vele doorprocederen van status naar status en van slechte rechtspositie
naar betere rechtspositie te verminderen. De vraag blijft voor ons echter
wel of dit stelsel, waarvoor nu is gekozen, houdbaar en wenselijk is. Wij
betwijfelen dit zeer en hebben dan ook een alternatief amendement ingediend
om alsnog twee statussen te handhaven. Wij hebben hiervoor een aantal redenen.Zoals gezegd, verbetert de rechtspositie van de tijdelijke vluchteling
aanmerkelijk als deze inderdaad wordt toegelaten tot de nieuwe tijdelijke
status. Hiertegenover staat dat de rechtspositie, maar bovenal de rechtsbescherming
van de verdrags- en humanitaire vluchteling aanmerkelijk verslechtert. Diegene
die vroeger direct uitsluitsel kreeg over permanent verblijf, wordt nu drie
jaar in onzekerheid gelaten. Met de verslechtering van de rechtspositie kunnen
wij nog wel leven. Voor maatregelen waarmee wij dat niet kunnen, hebben wij
een aantal amendementen ingediend of zijn wij nog voornemens die in te dienen
om de positie van alle tijdelijkestatushouders te verbeteren. Dan heb ik het
over het eerdergenoemde nareiscriterium en de tewerkstellingsvergunning, waarop
ik later zal ingaan. Wij vinden het echter niet wenselijk en niet humaan om
mensen van wie wij zeker weten dat zij niet meer zullen worden uitgezet –
dan heb ik het over de verdragsvluchtelingen en de humanitaire
vluchtelingen – drie jaar in onzekerheid te laten verkeren. In ons alternatief
van twee statussen blijven wij dezelfde rechtspositie hanteren voor alle statushouders.
Die status komt in grote lijnen overeen met de rechtspositie die de regering
voor alle statushouders heeft geïntroduceerd. Wij brengen echter een
onderscheid aan in rechtsbescherming en wij herintroduceren de A- en C-status,
om het in goed asieljargon te zeggen. Daarbij geldt voor de A-status dat die
direct permanent is, terwijl de C-status na drie jaar kan worden ingetrokken.Ik kom nu bij de houdbaarheid, want het tweede argument om voor een alternatief
stelsel van twee statussen te kiezen, is dat ik grote twijfels heb of de volgtijdelijke
status staande zal blijven. De wet kent al, enigszins verborgen, extra verblijfstitels,
zoals het besluit- en het vertrekmoratorium. De ervaring met de huidige wet
zou ook de staatssecretaris en alle andere aanwezigen geleerd moeten hebben
dat verblijfstitels in no time kunnen uitgroeien tot nieuwe statussen, die
dan wel de noodzakelijke juridische bescherming ontberen. Als je in aanmerking
neemt wat de geschiedenis van de huidige wet ons leert, leidt dat tot deze
vraag: waarom regelen wij nu niet iets in de wet waarvan iedereen weet dat
het binnen een aantal jaren weer tot de werkelijkheid zal gaan behoren?De kans dat er meerdere verblijfstitels en in de loop van de tijd ook
nieuwe statussen ontstaan, wordt vergroot omdat inmiddels Kamerbreed wordt
erkend dat bij een beslissing om tijdelijk te mogen blijven, de motivering
hoort waarin de gronden worden bepaald waarop men mag blijven. Men zal begrijpen
dat wij, welk amendement dan ook wordt aangenomen, hier heel gelukkig mee
zijn. Tegelijkertijd heb ik al in het eerste wetgevingsoverleg gesteld dat,
als het motiveringsvereiste terugkeert in de wet, de bodem dreigt te worden
weggeslagen onder het broze bouwwerk dat het stelsel van de volgtijdelijke
status uiteindelijk is. Om de heer Wijn te parafraseren: een extra slot wordt
niet zomaar op een deur gezet.Ik heb even een vraag tussendoor. Wij gaan ervan uit dat de motivering
zoals eigenlijk alle Kamerfracties die in de wet willen hebben, inderdaad
de verschillende gronden bevat waarop de status zal worden verleend. Als dat
niet zo is en als het alleen een motivering is zonder gronden, blijft er natuurlijk
toch een grote reden bestaan om te blijven procederen tegen het besluit van
de staat. Misschien zou de staatssecretaris hier eens op in willen gaan. Ik
heb begrepen dat inmiddels een nota van wijziging in voorbereiding is, maar
misschien loop ik daarmee enigszins op de zaken vooruit. Wij zijn er niet
van overtuigd dat er niet geprocedeerd zal worden ten behoeve van betere gronden
en grotere rechtsbescherming. De gronden voor verlening van de status bepalen
namelijk hoe sterk de status is. Dat zal zich naar ons idee in de komende
jaren uittekenen. Opnieuw geldt dan: waarom niet in de wet regelen wat in
de praktijk vroeg of laat zal ontstaan?Wij hebben ook een probleem van andere aard met de volgtijdelijke status.
Om na drie jaar in aanmerking te kunnen komen voor een permanente vergunning,
gaat de IND opnieuw een procedure starten. Dit levert niet alleen onnodige
procedures op – daar ga ik straks nog apart op in – maar leidt
ook opnieuw tot wachttijden en onzekerheid voor de asielzoeker. Ook op dit
punt hebben wij inmiddels een amendement ingediend om de permanente vergunning
ambtshalve te verlenen.Ik heb al gezegd dat wij ons afvragen of de huidige tijdelijke vluchteling
nog wel zal worden toegelaten tot het nieuwe stelsel van de volgtijdelijke
status. Alleen dan zal zijn rechtspositie immers worden verbeterd. Ik heb
het dan met name over de betekenis die het besluitmoratorium en in mindere
mate het vertrekmoratorium zullen hebben voor de positie van de tijdelijke
asielzoeker. Artikel 41, waarin het besluitmoratorium is geregeld, noemt een
groot aantal criteria op basis waarvan dit kan worden ingesteld. Die criteria
zijn vaag en ruim opgesteld, zelfs zo vaag en zo ruim dat naar onze verwachting
een groot deel van de asielzoekers hierin zou kunnen verdwijnen. Wij zijn
ook geenszins overtuigd van de noodzaak van het moratorium bij kortdurende
onzekere situaties in het land van herkomst. Het lijkt ons dat de beslistermijn
lang genoeg moet zijn om soelaas te bieden en bovendien is de tijdelijke status
intrekbaar.Ik maak mij zorgen over de introductie van het besluitmoratorium en het
vertrek moratorium. Ik sta hierin niet alleen, getuige het ingezonden artikel
van een groot aantal maatschappelijke organisaties van enige tijd geleden
in Trouw. Ik ben bang dat een groot deel van de huidige VVTV'ers straks eerst
een jaar is opgesloten in het besluitmoratorium, daarna doorgaat naar de procedure,
vervolgens uitgeprocedeerd raakt en ten slotte in het vertrekmoratorium terechtkomt.
Die angst is alleen maar groter geworden na het betoog van de heer Kamp; hij
leek zich te verspreken of gaf hij weer wat de praktijk zal gaan worden? De
mogelijkheid van de door mij geschetste gang van zaken – besluitmoratorium,
procedure, uitgeprocedeerd raken, vertrekmoratorium – is aanzienlijk
vergroot door het amendement op stuk nr. 36 van de coalitiepartijen. De staatssecretaris
heeft tijdens een wetgevingsoverleg gezegd dat het goed mogelijk is dat iemand
van een vertrekmoratorium opnieuw in een besluitmoratorium terechtkomt. Ik
sta hier niet om mijn gelijk te halen, maar áls ik gelijk heb, kan
de volgende vicieuze cirkel ontstaan: besluitmoratorium, procedure, uitgeprocedeerd
raken, vertrekmoratorium, besluitmoratorium enz. Het is immers al veel vaker
gebeurd dat de regering uitgaat van een kortdurende periode maar vervolgens,
als het veel langer gaat duren dan werd verondersteld, allerlei aanvullende
maatregelen moet nemen. Je kunt een moratorium instellen op grond van een
tijdelijke onzekere situatie, maar het lijkt mij niet onredelijk te veronderstellen
dat die situatie na dat jaar niet veranderd is.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik begrijp uw aarzelingen bij het besluitmoratorium, maar hoe stelt u
zich het voor dat een asielzoeker van een vertrekmoratorium naar een besluitmoratorium
gaat? In het wetsvoorstel staat dat een besluitmoratorium maximaal één
jaar duurt. Is dat niet een voldoende garantie? Of hebt u het oog op een nieuw
besluitmoratorium? Dat ligt niet voor de hand, omdat er dan geen sprake is
van een korte periode van onzekerheid.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Er is geen tweede besluitmoratorium. Wat ik heb geschetst is een gevolg
van hetgeen de staatssecretaris zelf in het wetgevingsoverleg
heeft gezegd. Wanneer kan iemand van een vertrekmoratorium opnieuw in een
besluitmoratorium terechtkomen? Als de situatie in het land van herkomst nog
steeds onveilig is. De staatssecretaris heeft dat met zoveel woorden bevestigd
in een wetge- vingsoverleg. Als iemand niet kan worden uitgewezen, zijn er
twee mogelijkheden: hij wordt alsnog in procedure genomen of er wordt een
nieuw besluitmoratorium ingesteld.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Maar dat laat onverlet dat in individuele gevallen een besluitmoratorium
maximaal één jaar mag duren. Als ik het mis heb, hoor ik het
wel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik denk even met u mee en vraag of u dat aanvaardbaar vindt. Er is een
besluitmoratorium van één jaar en daar overheen komt een procedure
die ook een jaar gaat duren. Dan zijn al twee jaar verstreken. Iemand raakt
vervolgens uitgeprocedeerd en komt in een vertrekmoratorium terecht. Het lijkt
mij niet irreëel om rekening te houden met die mogelijkheid. Dat betekent
dus dat iemand drie jaar in Nederland heeft verbleven zonder enige vorm van
rechtsbescherming en zonder enige rechtspositie. Daar komt het dan op neer!De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik zal straks zeker in mijn eigen termijn zeggen wat ik van het besluitmoratorium
vind, maar om het scherper te krijgen, wilde ik weten waar dat het beeld van
die vicieuze cirkel, dat mevrouw Halsema terecht niet helemaal wilde afmaken –
dat zou haar ook niet lukken, want zij zou dan wel heen snel moeten stoppen –,
en het besluitmoratorium voor de tweede keer in haar verhaal opduikt, vandaan
komt en of dat zich verdraagt met de toezegging, de garantie dat een besluitmoratorium
in een individueel geval nooit langer dan in totaal één jaar
kan duren. Volgens mij moet zij zich binnen dat kader bewegen!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Die stellingname komt rechtstreeks van de staatssecretaris. In het wetgevingsoverleg
heb ik hem gevraagd of op een vertrekmoratorium opnieuw een besluitmoratorium
kan volgen en dat is toen met "ja" beantwoord.Staatssecretaris Cohen:Het is wel mogelijk, maar niet opnieuw, dat kan niet!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat neemt in ieder geval een deel van mijn angst weg, maar niet de angst
dat een groot deel van de mensen die nu een VVTV krijgt daarin toch terechtkomt!De rechtvaardiging om het jaar van het besluitmoratorium niet mee te tellen
bij de termijn van de asielgerechtigde status heb ik in de voorgaande besprekingen
steeds gemist. Mijn verzoek aan de staatssecretaris is om dat nog eens uit
te leggen. Met de introductie van het besluitmoratorium kan in principe de
IND dossiers van grotere groepen asielzoekers nu lange tijd, een jaar, op
de plank laten liggen. De beslistermijnen gaan pas na een jaar in, dus zou
er in principe twee jaar de tijd zijn voor een eerste beslissing. In afwachting
van een reactie van de staatssecretaris op dit punt dat niet alleen door mij
zeer nadrukkelijk aan de orde is gesteld, maar ook door de heer Dittrich van
D66, een reactie die tot op heden is uitgebleven, heb ik een amendement ingediend
en ik ben zeer benieuwd naar de reactie van D66 daarop.Voorzitter! Hiermee ben ik aangeland bij de nieuwe procedure. De herziening
van de Vreemdelingenwet is voor een belangrijk deel ingegeven door de behoefte
aan kortere en aan minder procedures. Met verkorting van de procedures zou
veel onzekerheid en verdriet kunnen worden voorkomen, een wens die Kamerbreed
leeft. De vraag is echter of met het voorliggende wetsvoorstel die begeerde
versnelling van de procedures ook al zal worden bereikt. Gisterenavond –
de heer De Wit zei het al – verscheen in NRC Handelsblad een artikel
van de rechtsgeleerde Grütters, waarin hij wat mij betreft aan de hand
van objectiveerbare feiten – ik zeg dit met name in de richting van
de heer Dittrich – overtuigend aangeeft dat in plaats van een afname
van het aantal beslissingen – nu worden er in een gemiddelde procedure
vijf beslissingen genomen: twee ambtelijke en drie rechterlijke – er
sprake van een toename zal zijn. De nieuwe procedure omvat in elk geval acht
beslissingen: twee ambtelijke en zes rechterlijke. De toename van het aantal
beslissingen wordt in belangrijke mate veroorzaakt doordat de tijdelijke statushouder
opnieuw een verzoek zal moeten indienen als hij in aanmerking wil komen voor
een permanente vergunning. Bij de afwikkeling van dat verzoek zal de tijdelijke
statushouder opnieuw, voor de tweede keer, de gehele procedure moeten doorlopen;
beslissing in eerste aanleg, eventueel beroep en zo nodig hoger beroep. Het
lijkt ons eerlijk gezegd geheel overbodig, omdat de tijdelijke vergunning
intrekbaar is en de IND dan ook voldoende mogelijkheden heeft om te controleren
of er voldoende gronden zijn voor verblijf. Ik zei eerder al dat wij een amendement
hebben ingediend om de permanente vergunning ambtshalve te verlenen. Naast
de redenen die ik hiervoor al heb gegeven, lijkt mij een belangrijke reden
om dit in de wet te veranderen dat het aantal procedures hierdoor aanzienlijk
zal afnemen.Strijdig met de ambitie voor kortere procedures zijn wat ons betreft de
nieuwe beslistermijnen. De beslistermijn van zes maanden zou naar ons idee
al moeten worden beschouwd als een uiterste termijn, aangezien deze al meer
dan het dubbele is van andere bestuursrechtelijke beslistermijnen. Als meer
onderzoek nodig is, zou dat eigenlijk bij de aanvang van de beslistermijn
kunnen worden geconstateerd, zodat het onderzoek afgerond kan zijn binnen
de zes maanden. De mogelijkheid van verlenging daagt naar ons idee ongewenst
het bestuursorgaan uit om zaken te laten liggen. Graag zou ik van de staatssecretaris
willen horen of ook hij dit gevaar ziet. Daarnaast zou ik graag van de staatssecretaris
willen weten of hij niet heeft overwogen om een gedifferentieerd stelsel van
beslistermijnen te introduceren waarbij zaken volgens vaste criteria meer
of minder tijd krijgen. De heer Van Driel, advocaat te Alkmaar en voormalig
kwaliteitsambtenaar bij de IND, heeft dit zeer nauwkeurig uitgewerkt. Ik neem
aan dat de staatssecretaris op de hoogte is van zijn publicatie; anders zal
ik hem graag een kopie bezorgen.Voorzitter! Ik bespreek een aantal onderdelen van de procedure afzonderlijk
en begin met de AC-procedure. Wij begrijpen – al is dit in het debat
nog niet bevestigd – dat de coalitie deze wil verruimen naar drie weken.
De staatssecretaris heeft het afgelopen jaar de aanmeldcentra al meer tijd
gegeven om een kennelijk ongegrond asielverzoek af te doen.
De termijn is van 24 uur naar 48 uur gegaan. Ons bereiken al lange tijd signalen
dat dit leidt tot behandeling in het aanmeldcentrum van zaken die eigenlijk
niet AC-waardig zijn. Het gaat dan om zaken waarbij geen sprake is van een
flinterdun asielrelaas, dit was het oude AC-criterium, maar zaken die uitgebreid
onderzoek vergen en de mogelijkheid voor de rechtshulpverlener om zich grondiger
voor te bereiden. Het plan van de coalitie onder aanvoering van de heer Kamp
om de AC-procedure te verruimen naar drie weken, vinden wij verontrustend.
De bedoeling is waarschijnlijk het mogelijk te maken een veel groter aantal,
ook niet-flinterdunne zaken, te kunnen afdoen in het AC-centrum. Ook in een
drie weken durende procedure kan er naar onze mening echter geen sprake zijn
van equality of arms. De asielzoeker die een moeilijk verhaal heeft, maar
wellicht ook reden heeft om hier te blijven, komt daardoor in een hopeloze
achterstandpositie ten opzichte van de autoriteiten. Hier kan wat ons betreft
geen sprake zijn van een zorgvuldige en kwalitatief goede procedure. Dit staat
dan ook haaks op een van de intenties van de wet, namelijk om de kwaliteit
van de procedure en van de beslissing te verbeteren.Ik denk ook dat een verruiming van de AC-procedure naar drie weken, zal
kunnen leiden tot een groot aantal nieuwe procedures. Ik hoop dat de coalitie
deze bezwaren in aanmerking wil nemen indien er alsnog een amendement of motie
wordt ingediend. Ik ben anders zeer benieuwd hoe de fracties van D66 en de
PvdA dit voorstel voor verruiming van de AC-procedure zullen verdedigen.Aan de staatssecretaris vraag ik of dit voorstel niet destructief is ten
opzichte van het AC-model. Het gaat daarbij immers juist om een snelle schifting
van asielverzoeken. Als voor een onderzoek drie weken nodig is, is het asielverzoek
kennelijk niet zo kansloos of eenvoudig. Dan is de reguliere procedure in
een opvangcentrum op zijn plaats.Ik keer terug van het voorstel van de coalitiepartijen naar het oorspronkelijke
wetvoorstel. Mij blijkt dat het AC-criterium – een zaak moet binnen
48 uur kunnen worden afgewezen – een willekeurige behandeling bevordert.
Veel rechtshulpverleners verwachten dat dit ruime en niet inhoudelijke criterium
de gewone procedure zal verdringen. Dit staat opnieuw haaks op het streven
naar kwaliteitsverbetering en vermindering van procedures. Beslisambtenaren
en rechters hebben een inhoudelijk criterium nodig om een zorgvuldige procedure
te kunnen garanderen. Vandaar dat wij ook op dit punt een amendement hebben
ingediend om dit wettelijk te regelen. Dit wordt eens te meer urgent indien
de procedure onverhoopt zou worden verruimd naar drie weken.Daarnaast hebben wij grote twijfels bij het voorstel om ook een voornemenprocedure
te introduceren in het AC. Onze belangrijkste vraag aan de staatssecretaris
is of dit überhaupt op een zorgvuldige manier mogelijk is. Hoe denkt
de staatssecretaris dat de rechtshulpverlener in drie uur tijd kan komen met
een degelijke reactie op de conceptbeslissing? Wij voorzien een groot aantal
praktische problemen en zouden graag van de staatssecretaris willen horen
hoe hij die denkt te kunnen verminderen.Voorzitter! Als je naar het wetsvoorstel kijkt, is het moeilijk te begrijpen
hoe de geambieerde verbetering van de kwaliteit van de beslissing en de procedure
zich verhoudt tot het afschaffen van bezwaar. Percentages gewonnen zaken in
bezwaar en beroep van de afgelopen jaren demonstreren dat een kwaliteitsimpuls
zeer noodzakelijk is. Op andere bestuursrechtelijke terreinen wordt bezwaar
geroemd om zijn corrigerend en educatief effect op het bestuursorgaan. Volgens
de staatssecretaris is bezwaar niet meer nodig omdat de kwaliteit als vanzelf
zal verbeteren met de introductie van de voornemenprocedure. Ik heb hierover
al eerder opgemerkt dat wij blij zijn met de voornemenprocedure, maar dat
het niet het afschaffen van bezwaar kan rechtvaardigen. Het lijkt mij dat
de staatssecretaris hier een a-contrarioredenering hanteert. Daar waar bezwaar
een belangrijk middel is om kwaliteit te waarborgen, kan toename van de kwaliteit
juist niet worden verondersteld met het wegvallen van bezwaar. Het wegvallen
van bezwaar betekent ook dat de zaken waarin nu in bezwaar wordt beslist,
worden verschoven naar de rechter. Hoe ziet de staatssecretaris de toekomstige
toetsing door de rechtbanken? Ook al kan de rechter nu ex nunc toetsen, toch
zal hij altijd terughoudender moeten zijn dan het bestuursorgaan dat in bezwaar
toetst. Hoe valt te voorkomen dat de rechter niet steeds vaker op de stoel
van de bestuurder gaat zitten en dat daarmee ongewild wordt bijgedragen aan
juridisering? Het is toch een belangrijke doelstelling van dit kabinet om
de juridisering te verminderen. Hoe denkt de staatssecretaris te voorkomen
dat het wegvallen van bezwaar een zwaardere druk op de rechtbanken zal betekenen
alleen al omdat meer zaken daar meer dan eens zullen verschijnen? Zaken die
zijn vernietigd, daarna zijn teruggegaan naar de IND en daarna weer bij de
rechter terechtkomen. De voornemenprocedure zou een maatregel voor kwaliteitsverbetering
moeten zijn, ware het niet dat deze nu dient als compensatie voor het wegvallen
van bezwaar. De winst valt weg tegen het verlies waardoor verbetering te betwijfelen
valt. Daar waar in de voornemenprocedure nog moet worden bewezen dat het inderdaad
leidt tot verbetering van de kwaliteit, lijkt het ons in ieder geval niet
meer dan wijs om als correctiemecha- nisme voor het bestuursorgaan bezwaar
te handhaven.De heer Dittrich (D66):Ik wil u een vraag stellen over de ex-nunctoet- sing en het gevaar dat
de rechter op de stoel van het bestuur gaat zitten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik koppel dat aan bezwaar.De heer Dittrich (D66):Ik houd u voor dat wij een amendement hebben gemaakt op die ex-nunctoetsing,
met in lid 3 van dat amendement een soort regel om te voorkomen dat de rechter
op de stoel van het bestuur gaat zitten, namelijk doordat de rechter eerst
aan de IND moet vragen wat die ervan vindt en vervolgens pas kan beslissen.
Dan voorkom je dat hij eigenmachtig de beslissing gaat nemen zonder dat hij
weet wat het bestuur ervan vindt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik moet dat amendement nog beter bestuderen. Zoals ik het begrijp betekent
het ook vermindering van de rechtszekerheid voor de asielzoeker. Als dat niet
zo is, zal ik uitermate serieus naar dat amendement kijken, zoals ik naar
alle amendementen uitermate serieus kijk. Ik hoor nu dat de
staatssecretaris dat ook zal doen. Dat is fijn.Ik kom over hoger beroep te spreken. Uiteraard zijn wij blij dat de vergissing
van de vorige wetswijziging eindelijk na bijna zeven jaar wordt hersteld.
De vorm waarin het hoger beroep terugkeert stelt ons echter niet gerust over
de vraag of de rechtseenheid in zijn geheel gegarandeerd is. De Rechtseenheidkamer
zal naar verloop van tijd haar bestaansrecht verliezen – dat erkennen
wij ook – met het hoger beroep. Dat betekent dat het hoger beroep in
alle gevallen een oplossing moet bieden bij uiteenlopende rechtspraak. Dat
de rechtspraak uiteen zal gaan lopen, is te verwachten met de uitbreiding
van het aantal vreemdelingenkamers en het verdwijnen van de Rechtseenheidkamer.
Juist daarom hebben wij bezwaar tegen de vele uitzonderingen die worden gemaakt
op de toegang tot hoger beroep. De belangrijkste uitzondering is in ieder
geval teniet gedaan bij amendement. Er blijven er nog enkele over. Met name
in die zaken waar de rechter heeft doorgepakt in bezwaar en administratief
beroep, zou wat ons betreft hoger beroep open moeten blijven staan. Ook hierover
heb ik een amendement ingediend. Verder is het de vraag wat een hoger beroep
voorstelt als de afdeling van de Raad van State kan volstaan met een verkorte
uitspraak buiten zitting. Ook daarbij zouden wij graag meer zorgvuldigheidsgaranties
zien. De staatssecretaris legitimeert deze mogelijkheden met het verwachte
capaciteitstekort als gevolg van het procedeergedrag van advocaten. Wij vinden
dit eerlijk gezegd geen goede onderbouwing. Bovendien menen wij dat dit onrecht
doet aan de rechtshulpverlening. Ons adagium zou zijn: eerst de kwaliteit
structureel verbeteren en dan pas de advocatuur op zijn procedeergedrag beoordelen.
Als je hoger beroep niet alleen voor de overheid wilt invoeren, maar deze
mogelijkheid ook ziet als een waarborg voor rechtsbescherming, dan dien je
ervoor te zorgen dat een hoger beroep zorgvuldig behandeld wordt.Voorzitter! Afsluitend een aantal korte opmerkingen over terugkeer, toezicht
en de invoering van de wet. Aan terugkeer zal ik niet al te veel woorden vuilmaken,
omdat er al een aantal keren een debat over is gevoerd. Wij hebben al verschillende
keren in een algemeen overleg kenbaar gemaakt dat wij grote moeite hebben
met het nieuwe terugkeerbeleid. Ik merk hierbij wel op dat wij het eens zijn
met de gedachte die eraan ten grondslag ligt, namelijk de verantwoordelijkheid
van de uitgeprocedeerde asielzoeker om het land te verlaten. Wij tekenen er
wel bij aan dat deze zijn verantwoordelijkheid wel moet kunnen nemen; iemand
zonder keuzevrijheid kan geen verantwoordelijkheid voor keuzes dragen.Het grootste probleem dat wij in het nieuwe terugkeerbeleid zien, komt
eruit voort dat de staatssecretaris de eigen verantwoordelijkheid van de asielzoeker
naar ons idee te veel verabsoluteert. En dan gaat het met name om de groep
die wel terug wil, maar niet terug kan. Onder verwijzing naar de "black box"
op ambassades gaat de staatssecretaris ervan uit dat de uitgeprocedeerde asielzoeker
eigenlijk altijd verantwoordelijk is voor wat zich op de ambassade heeft voorgedaan.
Ik heb hem al eens voorgehouden dat uit gegevens van het IOM blijkt dat deze
stellingname niet houdbaar is. Er blijkt bijvoorbeeld uit dat Chinezen die
bij hun ambassade een verzoek hebben ingediend om naar Canada of Amerika te
mogen migreren, niet de daarvoor benodigde papieren krijgen. Dit geeft aan
dat de Chinese ambassade gewoon dwarsligt en dat het dus niet altijd en vanzelfsprekend
de schuld van de asielzoeker is. Wij vinden dat iemand niet altijd de schuld
heeft van zijn voortgezette verblijf in Nederland, ook als hij is uitgeprocedeerd.
Wij zouden dan ook graag zien dat het meewerkcriterium gehandhaafd blijft.Een ander probleem is dat bij het nieuwe buitenschuldcriterium behoort
dat na vier weken de opvang vervalt. En omdat er geen onderscheid meer wordt
gemaakt tussen wel en niet meewerken, staat iedereen in principe na vier weken
op straat. Dus ook de mensen die wel meegewerkt hebben aan hun eigen uitzetting,
maar waarbij de papieren langer op zich laten wachten, lopen het risico van
illegaliteit. Wij hebben al eerder gezegd dat wij dit niet humaan vinden;
wij vinden het ook contraproductief, omdat het betekent dat degenen op wie
je normaal controle zou kunnen uitoefenen in een opvangcentrum, uit het zicht
van de overheid verdwijnen.Het laatste onderdeel van het terugkeerbeleid is de ongewenstverklaring.
Deze wordt uitgebreid tot degenen die de aanzegging om te vertrekken hebben
genegeerd. Nu zou ik de staatssecretaris er graag aan herinneren dat hij bij
een eerder overleg heeft gezegd dat niet iedereen die zich twee keer niet
heeft gemeld, meteen als ongewenst zal worden bestempeld. Voor ons was dit
een zeer belangrijke toezegging en ik zou de staatssecretaris hier ook aan
willen houden. Ik overweeg om anders in tweede termijn nog een motie in te
dienen om de mogelijkheden tot ongewenstverklaring enigszins te beperken.
Wij blijven het namelijk ongewenst vinden dat het enkele feit van het verblijf
in ons land, waarbij sommige mensen in diaspora zijn en verder geen kant meer
op kunnen, voldoende zal zijn voor een ongewenstverklaring, waarmee detentie
wordt geriskeerd.Ik maak nog een enkele opmerking over het staande houden van illegalen.
Bij de wetgevingsoverleggen is uitvoerig gediscussieerd over de herintroductie
van het staande houden bij een redelijk vermoeden van illegaal verblijf. Wij
blijven van mening dat dit een gevaarlijk en te wijd criterium is. Dit kan
betekenen dat er sprake van discriminatie is. Onder leiding van de heer Dittrich
is er nu een concurrerend amendement ingediend. Wij hebben namelijk een amendement
ingediend om concrete aanwijzingen opnieuw in de wet te introduceren. Het
amendement ligt voor de hand en rolt eigenlijk logisch voort uit ons standpunt,
wat ik niet helemaal van het amendement van de heer Dittrich kan zeggen.De heer Dittrich introduceert een nieuw criterium, een redelijk vermoeden
dat objectiveerbaar moet zijn en uit feiten en omstandigheden moet blijken.
Ik vraag mij af of dit een lege huls is. Eerlijk gezegd, denk ik dat dit inderdaad
het geval is.Hij gaf niet echt een antwoord op mijn vraag, die ik nu naar de staatssecretaris
doorgeleid, of huidskleur een subjectief of objectief gegeven is. Ik meen
dat dit een vrij objectief gegeven is. Iemand is zwart of iemand is zwart.
Daar kun je niet veel aan veranderen. Het amendement van de heer Dittrich
verzekert niet dat mensen op basis van huidskleur niet worden aangehou den. Zijn pleidooi voor het introduceren van een montoringsysteem
bij het Landelijk bureau racismebestrijding sterkte mij in het idee dat hij
er zelf ook niet helemaal van overtuigd is en dat hij liever de concrete aanwijzing
terug in de wet had gezien.De heer Dittrich (D66):Wat u nu zegt over de huidskleur vind ik, eerlijk gezegd, nogal populistisch.
Moet het niet gaan om feiten en omstandigheden die objectief gemeten een redelijk
vermoeden van illegaal verblijf kunnen opleveren? Het is nooit iemand die
met een bepaalde huidskleur zomaar op straat loopt. Dat kan niet vanwege de
formulering.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is precies wat ik betoog. Ik vraag me sterk af of de omschrijving
die u kiest garandeert dat het staande houden op basis van huidskleur uitgesloten
is. Dat is niet populistisch, dat is de enige reden waarom wij niet akkoord
zouden willen gaan met redelijk vermoeden. Dat geldt ook voor u. U wilt ook
niet akkoord gaan met redelijk vermoeden, omdat u bang bent dat mensen op
basis van huidskleur worden aangehouden.De heer Dittrich (D66):Zoals u huidskleur uitlegt, kan dat ook gelden onder concrete aanwijzingen.
Daar zit het verschil niet in.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat wil ik dan wel eens van de staatssecretaris horen. Ik denk namelijk
dat dit niet het geval is en dat blijkt ook uit de jurisprudentie die ontwikkeld
is op de concrete aanwijzing. Er moet een concrete aanwijzing zijn van illegaal
verblijf en een van de meest verrijkende voorbeelden is de auto waarin de
mensensmokkelaar zit.De heer Dittrich (D66):Als u zegt dat u dat wel eens van de staatssecretaris wilt horen, betekent
dit eigenlijk dat u het antwoord niet kunt geven.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat lijkt me te gemakkelijk. Ik ben ervan overtuigd dat bij de concrete
aanwijzing niet staande kan worden gehouden op huidskleur. Ik ben er bang
voor dat ook bij uw aanvullingen op het redelijk vermoeden te veel ruimte
wordt geschapen om dat wel te doen. En ik denk dat u dat niet wilt.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Wij lopen een beetje het gevaar dat wij in een semantische discussie terechtkomen
waarbij wij de eigen nuances niet goed meer kunnen aangeven. Als mevrouw Halsema
dit zo zegt, mag ook van haar gevraagd worden om aan te geven waarom zij meent
dat concrete aanwijzingen een betere bescherming tegen willekeur bieden dan
een redelijk vermoeden op grond van feiten en omstandigheden. Met andere woorden:
valt de auto die door een notoire mensensmokkelaar bestuurd wordt bij u wel
of niet binnen de termen? Bij een redelijk vermoeden op basis van feitelijke
omstandigheden zou dat dan anders liggen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik moet u eerlijk toegeven dat ik op dit moment onvoldoende voorbeelden
heb van een concrete aanwijzing. U zegt dat de concrete aanwijzing en een
redelijk vermoeden dicht bij elkaar liggen. Dat maakt eens te meer discutabel
of je daar tussenin nog een nieuwe wettelijke omschrijving kunt introduceren,
zonder terug te vallen op concrete aanwijzing of redelijk vermoeden. Ik heb
wel achter mij de jurisprudentie die ontwikkeld is op de concrete aanwijzing
staan.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Goed, u komt steeds dichter in mijn buurt en dat bevalt mij wel, want
op het amendement van de heer Middel over het redelijk vermoeden heb ik inmiddels
een subamendement ingediend, waarbij de tekst op hetzelfde niveau wordt getild
als dat wat we ook met kracht van jurisprudentie kennen bij artikel 27 Wetboek
van Strafvordering. Daar is het ook een traditie en dan is ook niet staande
te houden dat dit een minder objectiveerbare feitelijke grondslag heeft dan
"concrete aanwijzingen", waarop ook jurisprudentie is gevormd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan bestaat inderdaad het gevaar van semantiek: waarom al die uitermate
ingenieuze constructies van amendementen en subamendementen als we een omschrijving
in de wet kennen? U wilt het ook zo dicht mogelijk bij de "concrete aanwijzingen"
brengen en waarom zouden we dan niet gewoon de "concrete aanwijzingen" handhaven?De heer Rouvoet (RPF/GPV):Maar dat is uw stelling. Ik ga één stap terug: de ervaring
heeft geleerd dat "concrete aanwijzingen" tot nu toe een onvoldoende werkbaar
vreemdelingentoezicht opleverden. Met dat feit zijn wij geconfronteerd. De
vraag is of wij dan terug moeten naar de formulering van 1993 of moeten aanhaken
bij een al bestaande formulering die op een ander front haar diensten heeft
bewezen, namelijk "redelijk vermoeden op basis van feiten en omstandigheden".Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar zou ik nog één ding op willen zeggen. Uw aanname dat
"concrete aanwijzingen" onvoldoende werkbaar vreemdelingentoezicht hebben
opgeleverd, wil ik ook nog wel betwisten. Je hoort namelijk uit die wereld
ook heel andere geluiden, bijvoorbeeld dat een deel van de ambtenaren helemaal
niet weet wat zij mogen binnen "concrete aanwijzingen" en wat niet. Een andere
oorzaak is natuurlijk dat het vreemdelingentoezicht voor de regering nooit
prioriteit heeft gehad. Ook de heer Kamp heeft aangegeven dat niemand hier
bereid is om illegalen te gaan opjagen. Dat is natuurlijk gewoon de belangrijkste
reden waarom het nauwelijks wordt uitgeoefend. Daar schuilt het volgens mij
in. Ik vraag mij af of je dan moet gaan schuiven in een wettelijke omschrijving,
omdat er grote gevaren in schuilen. Daarbij komt ook nog de vraag of het niet
onnodig is als je met een goed gebruik van de wettelijke omschrijving net
zover zou kunnen komen.De heer Dittrich (D66):Als "concrete aanwijzingen" als wettelijke term blijft bestaan, is GroenLinks
dan voor een consequent en effectief vreemdelingentoezicht?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan zou ik wel willen dat u dat even uitlegt. Natuurlijk zijn wij voor
een consequent en effectief vreemdelingentoezicht, maar ik wil er wel bij
aantekenen dat het wel naar de maatstaven moet die wij altijd gehanteerd hebben,
zoals prioriteit voor criminele illegalen, geen uitbreiding van de ongewenst verklaring en dergelijke. Dat zijn voor ons wel voorwaarden en dan
is het vanzelfsprekend dat een effectief vreemdelingentoezicht moet plaatsvinden.
Natuurlijk!Voorzitter! Ik wil nog enkele opmerkingen maken over de Invoeringswet.
Ik moet eerlijk bekennen dat het laatste wetgevingsoverleg voor mij wat hilarische
trekjes kreeg toen de ministers Vermeend en Van Boxtel hun visie gaven op
de verschillende onderdelen van de Invoeringswet. Toen bleek er namelijk nogal
wat licht te zitten tussen de definitie van de staatssecretaris en de definities
van de heren Vermeend en Van Boxtel. Misschien verklaart dat ook waarom zij
hier vanavond niet aanwezig zijn. Ik heb mij daar even over verbaasd, omdat
de invoeringswet natuurlijk ter discussie staat. Inmiddels is er een brief
gekomen van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over met name
een van de punten van discussie tussen de Kamer en de heer Vermeend en wel
de eis van ingezetenschap voor volksverzekeringen. De minister erkent nu dat
geen onderscheid kan worden gemaakt in de juridische bindingen die voorwaarden
zijn om in aanmerking te komen voor volksverzekeringen. Hij zegt nu dat het
in het bezit zijn van een tijdelijke asielgerelateerde status betekent dat
er voldoende juridische binding is. Ik vind het in dit licht interessant dat
er wel weer een onderscheid ontstaat, als de motivering en de gronden voor
de verlening van de tijdelijke status bekend worden gemaakt. Kan de Sociale
verzekeringsbank dan opnieuw reden vinden om onderscheid te gaan maken naar
de mate van juridische binding, die een voorwaarde is om in aanmerking te
kunnen komen, al naar gelang de gronden waarop een status is verleend?Op het punt van de tewerkstellingsvergunning ben ik niet erg tevreden.
Ik wil de regering dan ook vragen om nu consequent te zijn in de redenering
die steeds op de achtergrond een rol heeft gespeeld bij het gelijktrekken
van de rechtspositie. Elke statushouder zou een rechtspositie krijgen als
ware hij vluchteling. Ik denk dat het veel verstandiger is om af te zien van
de tewerkstellingsvergunning en gewoon te kiezen voor de positie die een vluchteling
in het verleden innam. Die kon toen direct gaan werken, zonder eerst aan een
aantal voorwaarden van de Wet arbeid vreemdelingen te moeten voldoen. Wij
blijven ervan overtuigd dat deze situatie onnodige en onwenselijke belemmeringen
opwerpt.Het is noodzakelijk dat de betrokken diensten voldoende geëquipeerd
worden om de wet goed te kunnen uitvoeren. Wij hebben natuurlijk al langer
zorgen over wat er bij de IND gebeurt. Wij hebben die zorgen hier ook heel
vaak geventileerd. Er ligt een groot aantal zaken op de plank. Er zijn veel
wisselingen in personeel geweest. Veel mensen werkten met een tijdelijk contract,
maar dat is nu minder het geval. Een en ander betekende wel dat die organisatie
een grote mate van instabiliteit en een groot verloop kende. En die organisatie
die ook nog een enorme werkachterstand kent, moet nu heel snel de nieuwe wet
gaan invoeren. De ondernemingsraad van de IND heeft vanmorgen dan ook niet
voor niets aan de bel getrokken. De OR voorziet een chaos bij invoering van
de wet begin 2001. Ik vind dat de regering als wetgever en de Kamer als medewetgever
een uitvoeringsorganisatie niet mogen opzadelen met een onuitvoerbare taak.
Bovendien is hierdoor het risico heel groot dat de nieuwe wet, wat je politieke
oordeel daar uiteindelijk ook over is, geen goede kans heeft. Het kan namelijk
gebeuren dat de wet niet op steun kan rekenen bij de IND en de andere uitvoeringsorgani-
saties, gewoon omdat zij niet in staat zijn om die wet behoorlijk uit te voeren.
Ik begrijp dan ook niet goed waarom de staatssecretaris zo krampachtig blijft
vasthouden aan de datum van 1 januari 2001. Daar komt nog bij dat het magische
jaar 2000 dat in de titel van het wetsvoorstel staat, toch verstreken is op
het moment dat de wet wordt ingevoerd.In de noodkreet van de ondernemingsraad van de IND vinden wij steun voor
het voorstel dat wij hier al een aantal keren hebben gedaan en dat ik hier
toch nog even kort onder de aandacht van de staatssecretaris wil brengen.
Dat is het voorstel om een eenmalige regularisatieregeling in het leven te
roepen voor de oude zaken. Wil de staatssecretaris hier inhoudelijk op ingaan?
Hoe je zo'n regeling vorm moet geven, is wat mij betreft een tweede. Ik denk
dat je de bereidheid moet hebben om al die mensen die al heel erg lang wachten
en die nu met een overgangssituatie worden geconfronteerd, eenmalig iets gemakkelijker
dan normaal in Nederland te laten blijven. Wij zouden daarmee ook niet echt
een uitzonderlijke positie innemen in Europa, want bijna elk Europees land
heeft de afgelopen jaren een regularisatieregeling gehad.Staatssecretaris Cohen:Nederland ook.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U bedoelt Nawijn?Staatssecretaris Cohen:Voor de witte illegalen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat wil ik nog geen regularisatieregeling noemen, zolang ik niet weet
wat de uitkomst is.Staatssecretaris Cohen:Maar die procedure loopt al jaren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar ben ik net als u van op de hoogte.Staatssecretaris Cohen:Van die witte illegalen zijn er al zeer veel geregulariseerd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Die discussie kunnen wij wel gaan voeren, maar dat is niet waar ik op
doel. Deze regeling heeft naar onze maatstaven de laatste jaren meer gewerkt
als een boycot dan als een regularisatieregeling.Staatssecretaris Cohen:U begon met te zeggen dat het tijd werd dat Nederland ook een keer een
regularisatieregeling zou hebben. Daarop heb ik gezegd dat die er al een hele
tijd is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik sprak over een grootschalige regularisatieregeling. Natuurlijk heeft
Nederland ook zijn momenten gekend, bijvoorbeeld toen er sprake was van een
generaal pardon. Dat is onder andere bij de wet in 1994 gebeurd, maar op een
vrij kleine schaal. Dat is in de jaren zeventig en tachtig ook gebeurd, maar
als je kijkt naar de landen om ons heen, dan blijkt dat die de afgelopen jaren
grote groepen mensen hebben toegelaten. Op de een of andere manier zijn wij
ontzettend bang om dat eenmalig te doen. Dat betekent dat wij
grote groepen mensen nodeloos in onzekerheid laten. U en ik weten namelijk
ook wel dat zij niet weg zullen gaan.De wet moet niet alleen op steun kunnen rekenen bij de uitvoeringsorganisaties,
maar ook bij maatschappelijke organisaties. Daartoe diende uiteindelijk die
uitgebreide voorbereidingsfase die de wet heeft gekend. De brief in Trouw
heeft ons eerlijk gezegd enigszins geschokt. Het was een groot aantal maatschappelijke
organisaties van volstrekt verschillende herkomst, die zich verenigden en
kritiek op de wet gaven. Daar zaten bijvoorbeeld ook de kerken bij. Ik denk
dat dat iets is dat de heer Wijn zich zou moeten aantrekken.Ik was aanwezig bij een conferentie die het Projectbureau nieuwe Vreemdelingenwet
heeft georganiseerd en waar de staatssecretaris ook bij aanwezig was. Onder
leiding van Marcel van Dam werd toen aan de zaal een aantal vragen gesteld.
Ik moet zeggen dat ik de reactie daarop nogal schokkend vond. In die zaal
waren meer dan duizend mensen aanwezig. De vraag die Marcel van Dam voorlegde
aan de zaal was: gelooft u dat deze wet iets zal verbeteren aan de bestaande
situatie, procedures zal verkorten en verstoppingen zal tegengaan? Van de
meer dan duizend mensen stak 90% zijn hand niet in de lucht. Niemand geloofde
het. De enigen die hun hand in de lucht staken – daar moest ik ook wel
weer om lachen – waren de mensen om de eerste rij die de wet hadden
gemaakt.Amnesty International en Vluchtelingenwerk hebben vandaag opgeroepen om
tegen de wet te gaan stemmen. Dat vind ik echter nogal ver gaan. Als je kijkt
naar de noodkreet vanuit de IND en naar de kritiek van een groot aantal maatschappelijke
organisaties, is het de vraag of de wet op deze manier ingevoerd kan worden
op het tijdstip dat de staatssecretaris voor ogen heeft. Wat ons betreft,
kan dat niet. Wat ons betreft, moet die wet cruciaal veranderd worden en moet
er speling worden gegeven aan de uitvoeringsorganisaties. Wij willen als medewetgeving
graag medeverantwoordelijkheid dragen voor wetgeving op zo'n moeilijk onderwerp.
Dat betekent echter dat er deze week vrij forse veranderingen moeten worden
aangebracht in de wet. Dan hoop ik dat ik mijn fractie aanstaande dinsdag
een positief stemadvies kan geven.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Ik ben waarschijnlijk de laatste spreker van deze dag en ik
hoop dat er nog een paar mensen blijven, want anders wordt het helemaal een
anticlimax.Wij willen bij dit debat vorm en inhoud niet scheiden. In de media is
de afgelopen dagen breed aangekondigd dat er op verzoek van de fractievoorzitter
van GroenLinks een fors ordedebat gehouden zou worden. Uiteindelijk bleef
het bij een vraag van de heer Rouvoet namens alle niet-coalitiefracties –
ik mag de SGP en RPF/GPV geen oppositiefracties noemen – en een antwoord
van twee zinnen van de heer Kamp. De fractie van de PvdA spreekt over haar
standpunten, over de argumentatie die daaraan ten grondslag ligt en over de
wijze waarop een en ander tot is stand gekomen. Dat doen wij hier in alle
openbaarheid. Wij willen ons hier graag voor verantwoorden. Dat is zelfs onze
plicht.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Het is niet zinvol om te debatteren over de vraag wat een ordedebat is
en wat de bedoeling van de oppositiefracties was. Ik vind echter dat u zich
hier niet zo gemakkelijk van af mag maken. Bij de regeling van werkzaamheden
is een vraag gesteld die erop gericht was om uit de monden van de regeringsfracties
te vernemen of het nuttig was om de daarvoor geplande drie dagen ook te besteden
aan het debat over de Vreemdelingenwet. U heeft de indruk gewekt dat dit niet
zinvol was. Wij konden over uw amendementen stemmen en dan was het klaar.
U heeft het beeld geschetst dat de zaak was voorgekookt en dichtgetimmerd.
De regeling van werkzaamheden is dan de aangewezen plaats om hiernaar te vragen.
Dat u op uw stoel bent blijven zitten, is uw eigen verantwoordelijkheid. U
wilt dit kennelijk nu bespreken. De vraag bij de regeling van werkzaamheden
was wel degelijk op haar plaats omdat wij elkaar niet bezig moeten houden
met een spel waarvan de regels door een paar deelnemers worden geschreven.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Ik heb helemaal geen zin om flauw te doen en zeker niet ten
opzichte van de heer Rouvoet. Doorgaans is zijn inbreng van een wat ander
kaliber. De heer Rouvoet heeft zijn vraag niet expliciet aan de woordvoerders
van de coalitiefracties gesteld, maar aan de Kamer in het algemeen. Dan is
het logisch dat de voorzitter daarop reageert. De voorzitter vroeg vervolgens
of er nog behoefte was om hierop te reageren. Die behoefte was er op dat moment
bij ons niet. Dat doen wij op het moment dat het inhoudelijke debat plaatsvindt.
Als de heer Rouvoet vindt dat ik de indruk heb gewekt dat de zaak dichtgetimmerd
is, is dat zijn conclusie. Ik ga daar graag op in, maar wel op het moment
dat ik over de inhoud van de wet kom te spreken. Ik laat mij noch door de
heer Rouvoet, noch door de heer Rosenmöller en zelfs niet door de heer
Van der Staaij verleiden om tijdens de regeling van werkzaamheden, los van
inhoud even een nummertje te maken of liever gezegd anderen een nummertje
te laten maken. Daar doe ik niet aan mee. Om die reden heb ik niet gereageerd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Rosenmöller heeft in het programma Buitenhof gezegd dat nagegaan
zou worden wat de mogelijkheden waren voor een ordedebat. Die mogelijkheden
waren er niet.U wilt permanent vorm en inhoud koppelen. Waarom heeft u dan zelf in Trouw
uitsluitend uitspraken over de vorm van het debat gedaan? U heeft gezegd dat
het voorgekookt was.De heer Middel (PvdA):Er zijn de afgelopen dagen veel citaten in de dagbladen verschenen die
aan mij worden toegeschreven. Ik heb inderdaad een gesprek gehad met Trouw.
Ik heb daarin gezegd dat een aantal afspraken is gemaakt. Toen mij later door
andere media is gevraagd of dit inhield dat het absoluut zinloos zou zijn
dat andere fracties nog een inbreng leverden, heb ik dat ontkend. Ik heb gezegd
dat wij altijd bereid zijn om te luisteren naar argumenten. Ik heb aangegeven
dat wij een eventueel intelligent, sympathiek en constructief wijzigingsvoorstel
uiteraard niet bij voorbaat zullen afwijzen omdat het van GroenLinks
is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat mag ik aannemen.De heer Middel (PvdA):U gaat af op één citaatje uit een krant. U heeft helemaal
niet aan mij gevraagd of dat klopt dan wel of de nuances misschien zijn weggelaten.
U, of uw fractievoorzitter, gaat meteen een heel nummer maken. Ik heb het
gelukkig niet gezien.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vraag u nu of het citaat juist is. Heeft u gezegd dat het debat feitelijk
is voorgekookt, of bent u gewoon verkeerd geciteerd?De heer Middel (PvdA):Het is makkelijk om de krant de schuld te geven. Je hebt een gesprek met
de krant en daarbij moet je gewoon eerlijk zijn. Als gevraagd wordt of er
afspraken zijn gemaakt tussen coalitiepartners is het antwoord "ja". Ik heb
ook toegelicht dat coalitiefracties zich niet tegen elkaar laten uitspelen
en ook geen actieve rol willen vervullen bij het tegen elkaar uitspelen van
anderen. Volgens ons was het dus noodzakelijk om een aantal afspraken te maken.
Als hier in dit debat, van welke zijde dan ook, opmerkingen worden gemaakt
die de PvdA interessant vindt, dan gaat de PvdA daarop door. Hoe wij daarop
doorgaan, wil ik graag straks aangeven, als ik op de inhoud inga. Ik wil even
uitleggen – eigenlijk doe ik dat meer uit fatsoen jegens de heer Rouvoet –
waarom ik vanmiddag ben blijven zitten toen hij via de voorzitter blijkbaar
impliciet aan mij heeft gevraagd om wat te zeggen. Ik hoop dat ik het hierbij
mag laten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Middel zegt dus dat hij in kan gaan op een van mijn 25 uitermate
sympathieke en constructieve amendementen, zonder dat de heer Kamp het met
hem eens hoeft te zijn.De heer Middel (PvdA):Ik kan er altijd op ingaan, maar ik ga er niet op voorhand van uit dat
al die 25 amendementen sympathiek, constructief en intelligent zijn. Of ik
die kwalificaties daaraan wil geven, bepaal ik graag zelf. En als ik dat vind,
dan heb ik het fatsoen – dat is ook de afspraak – om met mijn
coalitiegenoten te overleggen over wat wij daar vervolgens mee gaan doen.
Daar zal ik wel een eigen inbreng in hebben. Dat wil ik ook verantwoorden
in tweede instantie. Ik hou niet van achterkamertjespolitiek. Als er afspraken
worden gemaakt, wil ik die hier verantwoorden, tegenover mevrouw Halsema en
tegenover iedereen die mij daarop aanspreekt. Dan wordt in ieder geval niet
de schijn gewekt dat de PvdA wegloopt voor de verantwoordelijkheid.De voorzitter:Ik zie dat de heer De Wit wil interrumperen. Het spijt mij, maar op dit
punt sta ik geen interrupties meer toe.De heer De Wit (SP):Maar de heer Middel spreekt over achterkamertjespolitiek...De voorzitter:Ik sta de interruptie niet toe. Dan moet dit maar uitgediscussieerd worden
in de tweede termijn.De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Zoals bekend, heeft de Partij van de Arbeid twee woordvoerders
voor het vreemdelingen- en asielbeleid. In dit debat is dat dus ook het geval.
Dat bevalt ons buitengewoon goed. Ik zal een aantal algemene opmerkingen maken
en daarbij ingaan op de vorm, de orde, de manier waarop. Ik zal een aantal
onderwerpen de revue laten passeren. Mijn collega Albayrak zal ingaan op het
hoger beroep, inclusief het hoger beroep vreemdelingenbewaring, op het Europese
immigratiebeleid, het Verdrag van Dublin, het reguliere vreemdelingenbeleid
en op de punten die mevrouw Halsema naar voren heeft gebracht inzake de gezinshereniging
en de invoeringswet.De Partij van de Arbeid wil het wetgevingsoverleg of de schriftelijke
voorbereiding niet overdoen. Wij hebben dus weinig vragen en verwachten weinig
concrete antwoorden. Wij hebben wel stellingnames en wij zullen de staatssecretaris
hier en daar expliciet vragen daarop in te gaan. Als de wet straks in werking
treedt, is het van belang dat de context duidelijk is. De opvattingen van
de regering zijn daarbij buitengewoon belangrijk, als toevoeging op de wet.Vorig jaar hebben wij een werkbezoek mogen afleggen aan Denemarken en
Zweden. Daarbij viel het ons op dat politiek Nederland, in tegenstelling tot
de Scandinavische landen, bovenop de wet zit en dat is goed. In de Scandinavische
landen wordt heel veel overgelaten aan de bureaucratie en de politiek staat
op afstand. Tegelijkertijd moet je constateren dat dingen hier traag verlopen
of niet goed gaan, juist door de bureaucratie. Dat is een heel raar verschijnsel
waar de staatssecretaris toch wat langer bij stil moeten staan. Dan kom je
immers uit bij de rol, de positie en de taken van de IND en bij de implementatie
van de wet. Wij kunnen met z'n allen een prachtige wet maken die liefst zo
breed mogelijk wordt gesteund, maar buitengewoon veel hangt af van het maatschappelijk
draagvlak en de omgang daarmee door de IND. Ik noem de werkvoorraden, de mogelijkheden
van de werknemers, de instroom, die de IND niet in de hand heeft, en de procesvoering.
Wij zeggen daarvan dat de IND in ieder geval moet proberen alle relevante
informatie in het dossier te stoppen, zodat als er een vervolg is en er een
verlenging van de termijn nodig is, omdat er nader onderzoek via Buitenlandse
Zaken verricht moet worden, alle gegevens beschikbaar zijn. Als wij spreken
over kwaliteitsverbetering van de procedure, dan staat of valt die met de
werkwijze van de IND. Wij hebben in deze Kamer tot vervelens toe over de IND
gesproken. Wij hebben ook geconstateerd dat het een "hell of a job" is bij
de IND te moeten werken, want wat je ook doet, je doet het eigenlijk nooit
goed. Het is een heel moeilijke organisatie. Het werk dat men doet, is heel
moeilijk. Toch mag en moet de politiek eisen stellen. Als wij zeggen dat de
kwaliteit beter moet zijn, moet dat gewoon uitgevoerd worden.Tegen die achtergrond kan ik de opmerking van de ondernemingsraad zoals
vanochtend in Trouw stond, best begrijpen. Wij moeten die bezorgdheid ter
harte nemen. Wij moeten vervolgens daar niet de medewerkers of de ondernemingsraad
op aanspreken, maar de leiding van de IND en zeker ook degene die politiek
verantwoordelijk is en dan ben ik weer bij de staatssecretaris terechtgekomen.
Het verdient misschien overweging, in de beloning van de IND-medewerkers een
soort differentiatie aan te brengen. Wij weten allemaal, zowel uit
de stukken, maar zeker door werkbezoeken die wij vrijwel allemaal hebben afgelegd
aan aanmeldcentra dat juist daar de moeilijkste taken moeten worden verricht.
Als je daar rondloopt, word je als gewoon mens diep droevig na een paar uur,
want de ellende van de hele wereld komt daar op een paar vierkante meter bij
elkaar. Als je ervoor kiest om daar nuttig werk te doen in een buitengewoon
belangrijke fase in de asielprocedure moet je wel wat kunnen. Het gaat daarbij
niet alleen om kennis, maar vooral om houding, attitude. Juist die mensen
doen namens de IND, namens onze samenleving dat werk. Moet er dan niet voor
gezorgd worden dat juist daar de beste mensen van de IND zitten en moeten
wij dat niet in de beloning tot uitdrukking laten komen?Mijn laatste inleidende opmerking betreft de evaluatie van deze wet. Daarover
zijn al verstandige opmerkingen gemaakt. Ik denk aan de bijdrage van de heer
Dittrich over de monitoring. Als het over het asielbeleid gaat, durf ik het
woord monitoring eigenlijk nauwelijks meer te gebruiken. Wij allen kennen
de deceptie van het Iranbeleid in de vorige periode. Het is zaak, deze wet
buitengewoon goed te evalueren. Wij zullen niet schromen en dat is geen dreiging,
maar een aankondiging, als coalitiepartners daarover een Kameruitspraak te
vragen in tweede termijn.Voorzitter! Ik kom toe aan de inhoud. Ik wil beginnen met een citaat en
dat luidt als volgt: "In de Partij van de Arbeid wordt nauwelijks meer gediscussieerd
en de socialistische gedrevenheid is ver te zoeken." Dat zeggen tal van critici
binnen en ook buiten onze beweging. Eerlijk gezegd, hebben zij niet helemaal
ongelijk. Soms wordt daar nog cynisch aan toegevoegd, zoals afgelopen zaterdag
in Trouw dat de Partij van de Arbeid inmiddels wel met de VVD kan fuseren.
Voor mij is dat de verwerkelijking van de ergste nachtmerrie, maar dat geldt
ook voor een fusie met het CDA en misschien zelfs wel met D66.Maar er is tenminste een uitzondering op het veronderstelde gebrek aan
politieke discussie die misschien de spreekwoordelijke regel bevestigt en
dat is het asielbeleid. Als fractiewoordvoerder heb ik op dat terrein twee
zeer enerverende jaren in Paars 2 meegemaakt. Eerst heb ik met collega's van
de coalitiepartijen de asielparagraaf in het regeerakkoord geformuleerd. Het
was weliswaar een compromis, maar weinigen hadden dat toch van te voren mogelijk
geacht. Vervolgens is er een breed debat in mijn partij gevoerd, waarin wederom
bleek dat het vreemdelingen- en asielbeleid boordevol dilemma's zit. In gewone
woorden: wat je ook doet, je doet het nooit goed! De medaille heeft altijd
een keerzijde. De Partij van de Arbeid stond, staat en zal op het standpunt
staan dat een streng, maar bovenal rechtvaardig beleid voorop blijft staan:
streng om rechtvaardig te kunnen blijven. Juist in het asielbeleid moet altijd
weer tot uitdrukking komen dat solidariteit en zorgvuldigheid voor ons geen
loze begrippen zijn. Maar ook moet tot uitdrukking komen dat wij in Nederland
niet bij machte zijn, in ons eentje de gigantische mondiale verschillen tussen
arm en rijk op te lossen, bijvoorbeeld door onze grenzen te openen voor wie
maar wil.De Partij van de Arbeid worstelt met de dilemma's van het vreemdelingenbeleid
en wij schamen ons daar niet voor. Op spreekbeurten, conferenties en in andere
contacten met partijgenoten en kiezers kom ik het hele scala van misvattingen
en vooroordelen telkens weer tegen.Ik zal het voor de duidelijkheid en voor degenen die mijn beweging niet
zo goed kennen scherp formuleren. Aan de ene kant is er vooral onze traditionele
achterban, die de angst voor het onbekende verwoordt en vaak meent dat wij
veel te soft zijn tegenover degenen die niet op het eerste gezicht overduidelijk
politiek vluchteling blijken te zijn. Ik ben het niet met hen eens en ik leg
ook uit waarom, maar ik kan mij wel inleven in hun gedachtewereld. Aan de
andere kant zijn er de grachtengordelbewoners van Amsterdam tot Assen en alles
wat daartussen ligt. Zij menen bij wijze van spreken dat de ontwikkeling van
onze samenleving pas is begonnen met de val van Antwerpen aan het eind van
de zestiende eeuw en dat wij vanaf dat moment eigenlijk allemaal vluchteling
zijn, althans een beetje. Zelf wonen deze grachtenbewoners vaak te mooi om
ook de keerzijde van de multiculturele samenleving aan den lijve te ervaren.
Zij vinden ons hard en niet zelden onbarmhartig. Ik ben dat niet met hen eens.
Tussen die twee uitersten bevindt zich de rest van mijn partij, onder wie
velen die als vrijwilliger actief zijn in organisaties zoals Vluchtelingenwerk
en Amnesty International. Zij hebben het hart op de goede plaats. Dat laatste
geldt overigens niet alleen voor de PvdA, maar ook voor andere partijen: D66,
GroenLinks, het CDA en misschien wel de VVD. Tussen die uitersten van "liever
niet als het kan en eigenlijk alleen als het moet" en "welkom allemaal, kom
maar binnen" balanceert de PvdA-fractie, op zoek naar het evenwicht, zoals
altijd.In het regeerakkoord is de basis gelegd voor de nieuwe Vreemdelingenwet,
die moet leiden tot kortere en meer doorzichtige procedures waarmee het toenemend
aantal aanvragen voor verblijfsvergunningen, zowel asiel als regulier, effectiever
en sneller kan worden behandeld zonder dat de zorgvuldigheid en de rechtvaardigheid
in het gedrang komen. Aan de contouren van die nieuwe wet is tijdens diverse
coalitieoverleggen in het Catshuis en het Torentje het een en ander toegevoegd.
Ik heb geen enkele behoefte om dat te verhelen; dat is gewoon gebeurd. De
VVD-fractie was inmiddels, sinds de formatie, van woordvoerder en –
laten wij eerlijk zijn – daarmee ook van stijl en toonzetting veranderd
en beschouwde alles wat niet expliciet in het regeerakkoord geregeld was als
vrije en dus amendeerbare ruimte. Zodoende laaiden de discussies over VVD-stokpaardjes
als het landgebonden asielbeleid, de VVTV en de duur van de tijdelijke verblijfsvergunning
weer op.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb een vraag over een eerder deel van uw betoog, dat ik even op mij
hebben laten inwerken. U schetste twee extremen; daarbij kan ik mij wel iets
voorstellen.De heer Middel (PvdA):Ja, want u kent de PvdA.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ja, daar hebt u gelijk in. Ik vroeg mij echter wel iets af. U had het
over het midden van de partij, waar iedereen met een goed hart zit. Mij is
echter niet duidelijk wat het oordeel is van het door u vertegenwoordigde
midden van uw partij.De heer Middel (PvdA):Het midden, zegt u?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar positioneerde u zichzelf.De heer Middel (PvdA):Nee.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U positioneerde zichzelf in het hart van uw partij.De heer Middel (PvdA):Ja, dat wel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De vraag is of daar ook een opvatting bij hoort. Of is het alleen het
midden tussen twee extremen?De heer Middel (PvdA):Als u mij citeert, doe dat dan alstublieft goed. Om het beeld duidelijk
te stellen, heb ik in alle ongenuanceerdheid twee uitersten geschetst met
de bijbehorende opvattingen. Ik heb gezegd dat de rest van mijn partij zich
tussen die twee uitersten bevindt en dat de fractie tussen die twee uitersten
balanceert. Ik zeg niet precies waar, want wij zijn op zoek naar het evenwicht.
Onder al die mensen in de PvdA – u kunt zich uit uw tijd als PvdA-lid
misschien nog herinneren dat wij pluriform zijn – bevinden zich velen
die actief zijn in Vluchtelingenwerk en Amnesty International, maar dat geldt
dus ook voor andere partijen. Die mensen hebben gediscussieerd over de Vreemdelingenwet
en het asielbeleid. Via het partijbestuur is daarvoor een hele exercitie op
touw gezet; daarbij zijn allerlei dilemma's besproken. Die dilemma's zullen
straks aan de orde komen; ik zal ze aangeven wanneer wij op onderdelen van
de Vreemdelingenwet ingaan op bepaalde beleidsaspecten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb u hartstikke goed begrepen! U schetst twee extremen en uw fractie
balanceert in het midden. Waarop balanceert de fractie? Wat vindt uw fractie
eigenlijk? In het enorme scala tussen links en rechts zijn enorm veel verschillende
posities mogelijk. U kunt mij schijnbaar niet vertellen wat uw positie is.De heer Middel (PvdA):Wat is dit nu toch voor onzin? Ik heb de termen "links" en "rechts" juist
bij dit onderwerp bewust niet gebruikt. De traditionele achterban van de PvdA
is op sociaal-economische thema's uiterst links en daarmee voel ik mij zeer
verbonden. Maar op andere thema's is men helemaal niet zo links, als ik dan
toch die term gebruik. In het algemeen is het gebruik van die termen erg misleidend.
Ik probeer nu een betoog op te bouwen, maar u bent zo gretig dat u mij interrumpeert
voordat ik aan de inhoud van mijn verhaal toekom. Ik probeer aan te geven
hoe de PvdA denkt, waarbij ik word gevoed door hetgeen in de partij in breed
verband is bediscussieerd. U bent gewoon wat te vroeg!Voorzitter! Wij waren en zijn van mening dat continuering van bestaand
beleid niet in een regeerakkoord hoeft te worden opgenomen. Vorig jaar is
in mijn fractie een essentiële afwijking van het regeerakkoord besproken
en gefiatteerd. Die afwijking was overeengekomen in het coalitieoverleg. Dat
betreft de volgtijdelijke in plaats van gelijktijdige statusverlening waarmee
doorprocederen om in aanmerking te komen voor een met meer rechten omgeven
status het beste wordt voorkomen. Wij zijn akkoord gegaan met een systeem
van verblijfsvergunningen waarin na verloop van een periode van drie jaar
een vergunning voor onbepaalde tijd kan worden aangevraagd. Een vergunning
voor onbepaalde tijd kan alleen worden ingetrokken als de vreemdeling onjuiste
gegevens heeft verstrekt, hij bij onherroepelijk geworden vonnis is veroordeeld
wegens een misdrijf, hij zijn hoofdverblijf buiten Nederland heeft gevestigd
dan wel een gevaar vormt voor de nationale veiligheid. Het komt erop neer
dat, als hij zich niet netjes gedraagt of vertrekt, zijn vergunning in gevaar
komt. De gronden waarop een vergunning verkregen wordt, zijn dezelfde als
onder de huidige wet, zij het dat van de toepassing van de VVTV-gronden minder
vaak sprake zal zijn naarmate er meer Europees beleid terzake tot stand komt.
Dat laatste is helaas nog nauwelijks het geval.Iedere asielzoeker die voor bescherming in aanmerking komt, krijgt derhalve
in eerste instantie dezelfde vergunning waaraan één pakket van
maatregelen en voorzieningen is gekoppeld. Iemand die een vergunning heeft
gekregen, heeft geen belang bij doorprocederen omdat aan de vergunning dezelfde
rechten en voorzieningen zijn gekoppeld. Over een aanvraag van een vergunning
moet in zes maanden worden beslist. Als de instroom van asielzoekers heel
hoog is of als er naar verwachting een korte periode van onzekerheid is over
de situatie in het land van herkomst, is het mogelijk de beslistermijn met
één jaar te verlengen. Dat is dan het zogeheten besluitmoratorium.
Dat vind ik een vreselijke term voor maximaal één jaar wachtkamer.Voorzitter! Het politieke compromis had betrekking op enerzijds de acceptatie
van de ene status met voor de meeste betrokkenen verdergaande rechten dan
in de vigerende wet- en regelgeving en aan de andere kant de aanvaarding van
het besluitmoratorium door de PvdA. Ik wil niet verhelen dat wij niet enthousiast
zijn over het besluitmoratorium. Dat moratorium mag onder geen beding dienen
als een verkapte verblijfstatus zonder rechten en met nauwelijks perspectief
voor betrokkenen.Nadat wij een compromis tot stand hadden gebracht, is het wetsvoorstel
verder voorbereid en inmiddels zijn na de schriftelijke ronde drie wetgevingsoverleggen
gevoerd. Daarbij werd voor ons duidelijk dat de parlementaire aanvaarding
van het wetsvoorstel volledig afhankelijk is van de drie coalitiepartners.
Want, zoals wij het hebben ervaren, liet GroenLinks niet na te benadrukken
dat dit wetsvoorstel te hard is, heeft GroenLinks in en rond diverse wetgevingsoverleggen –
met "rond" doel ik op de stukkenwisseling – bergen vol kritiek over
het voorstel uitgestort en zelf een nota opgesteld die op essentiële
punten nogal afwijkt van dit wetsvoorstel. Zojuist heeft de woordvoerder van
GroenLinks inderdaad nog gezegd dat er heel wat moet veranderen aan het wetsvoorstel
wil GroenLinks meegaan, alhoewel zij graag mee zou willen gaan!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind het jammer dat de heer Middel blijkbaar maar de helft van mijn
betoog heeft gehoord. Ik beoordeel het wetsvoorstel op twee gronden. In de
eerste plaats op onze eigen maatstaven van rechtvaardigheid en daar is die
nota een uitdrukking van. In de tweede plaats op de vraag in hoeverre het
voorstel een verbetering is in vergelijking met de huidige wet.
Dat is dus een ander beoordelingscriterium. Ik denk eerlijk gezegd dat de
heer Middel in zijn moedeloosheid om contact met ons te zoeken enigszins voorbarig
is geweest en ik vind het jammer dat hij het gewoon niet eens aan mij gevraagd
heeft of er bijvoorbeeld met mij te praten zou zijn over verbeteringen van
de wet waardoor wij er wellicht voor zouden stemmen.De heer Middel (PvdA):Er is inderdaad geen contact geweest, maar dat hebt u ook niet met ons
gezocht. Ik heb er echter geen zin in om met potten te komen die ketels verwijten
dat ze zwart zien. Het ging erom hoe wij aankeken tegen de parlementaire behandeling
van deze wet. Uit het beeld dat wij kregen op grond van de opstelling van
GroenLinks tijdens de wetgevingsoverleggen en in de schriftelijke voorbereiding
bleek ons dat GroenLinks zoveel kritiek had op dit wetsvoorstel en zelfs met
een nota kwam, overigens een zeer lezenswaardige, die op essentiële onderdelen
fundamenteel afweek van de wet, dat wij dachten dat GroenLinks de wet gewoon
niet zag zitten. Dan kom je dus bij het CDA. Uit uitlatingen van woordvoerder
Wijn begrepen wij dat hij deze wet toch eigenlijk wel behoorlijk soft vond
en slechter dan de huidige wet van Hirsch Ballin en dat deze wet eerder meer
dan minder asielzoekers zou aantrekken. Op 2 februari van dit jaar heeft de
heer Wijn in een interview over de nieuwe Vreemdelingenwet wakker Nederland
laten weten dat het CDA niets ziet in het wetsvoorstel. Dat was overduidelijk,
De Telegraaf heeft het opgeschreven!De heer Wijn (CDA):Voorzitter! De heer Middel is nu zo'n 30 minuten bezig en heeft meer dan
25 minuten de tijd genomen om te vertellen in welk dilemma de PvdA zit, welke
tegenstellingen er zijn, enz. en nu worden de mening en de opmerkingen van
het CDA in één minuut afgedaan met "u heeft aangegeven tegen
de wet te zijn". Welnu, dat is pertinent niet waar. Sterker nog, hij kan alles
nalezen, die interviews in De Telegraaf en de Volkskrant, hij kan alles nalezen
wat ik in de wetgevingsoverleggen heb gezegd en in alle andere stukken, het
CDA is vooralsnog niet overtuigd. Zo hoort het ook, want hier hebben wij het
debat waarin wij ons graag willen laten overtuigen, omdat wij constructief
oppositie willen voeren. Ik vind dit dus absoluut een verkeerde voorstelling
van zaken en eigenlijk ook niet kies! Als hij bijvoorbeeld in het Reformatorisch
Dagblad zegt dat het CDA in de achterkamertjes snoeiharder is, dan zeg ik
dat ik nog nooit met de heer Middel in een achterkamertje heb gezeten. Als
hij zegt dat hij een bepaald beeld van het CDA heeft, dan zeg ik dat hij dat
feitelijk niet kan waarmaken en dat hij dan eigenlijk gewoon naar ons toe
had moeten komen en dat beeld had moeten testen!De heer Middel (PvdA):Ik heb inderdaad wel een bepaald beeld van het CDA, maar mijn taak hier
is toch primair om aan te geven hoe de PvdA in de afronding van dit debat
over de Vreemdelingenwet staat. Maar, zomaar een voorbeeld, ik heb hier De
Telegraaf van februari jongstleden, waarin u allerlei dingen over de wet zegt,
dat u het helemaal niet interessant vindt wat de coalitiepartners allemaal
zeggen, want u wilt liever zien wat ze gaan doen. U hebt zoveel kritiek op
het wetsvoorstel dat een normaal mens – en ik beschouw mij nog steeds
als zodanig – daar wel uit af mag leiden dat u het helemaal niet ziet
zitten! De aanzuigende werking zal veel sterker zijn dan bij de wet van Hirsch
Ballin waar u blijkbaar heel tevreden mee bent!De heer Wijn (CDA):Ik heb steeds gezegd welke punten in de wet wij als een mogelijk gevaar
zien. Er is een groot gevaar van aanzuigende werking, maar daar zal ik morgen
nog wel op terugkomen. Wij hebben ook steeds gezegd dat wij openstaan om te
worden overtuigd. In het wetgevingsoverleg begint u met de opmerking dat u
het zo fantastisch zou vinden als het een zo breed mogelijk draagvlak krijgt,
ook omdat dat zo belangrijk zou zijn voor de status van de wet. Maar het eerstvolgende
dat wij van u in Trouw lezen, is dat dit feitelijk is voorgekookt. Waar was
de heer Middel in de tussentijd? Waar is de heer Middel die tijdens het eerste
wetgevingsoverleg zei dat hij o zo graag wil samenwerken en o zo graag een
breed draagvlak wil? Wij hebben toen een hele tijd niets gehoord en vervolgens
lezen wij in de krant: voorgekookt.De heer Middel (PvdA):Zonder ervoor te willen weglopen, maar over dit citaat heb ik net in een
interruptiedebatje met mevrouw Halsema al het nodige gezegd. Ik vind het zonde
van de tijd om daarop nu opnieuw in te gaan.Ik wil wel ingaan op het andere punt van de heer Wijn. Ik wordt eigenlijk
een beetje bedroefd van zijn uitlatingen. Hij heeft namelijk volstrekt gelijk
als hij stelt dat de PvdA-fractie het fantastisch zou vinden als het CDA meegaat
met deze wet. Wij hechten buitengewoon veel waarde aan een zo breed mogelijk
draagvlak. Het zou prachtig zijn als het CDA, GroenLinks en de kleine christelijke
partijen zouden meewerken om de basis te leggen voor deze wet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik moet eerlijk gezegd bekennen dat ik dit betoog van de heer Middel een
zwaktebod vind. Is hij eigenlijk wel geïnteresseerd in bredere parlementaire
steun? Hij doet namelijk niets anders dan de kritiek uitvergroten om zichzelf
in de riante positie te brengen dat hij niet anders kon dan afspraken maken
met de coalitie. Als hij niet uitkijkt, creëert hij zijn eigen werkelijkheid
door zich volledig af te keren van de oppositie. Is hij werkelijk geïnteresseerd
in bredere parlementaire steun of zoekt hij alleen een uitvlucht voor de positie
die hij inmiddels heeft ingenomen?De heer Middel (PvdA):Mevrouw Halsema zegt nu dat ik allerlei posities heb ingenomen, terwijl
zij mij twee minuten geleden nog vraagt waar de standpunten van de PvdA blijven.
Zij spreekt zichzelf tegen. Ik schaam mij er niet voor dat er afspraken zijn
gemaakt, ik zal straks ook uitleggen waarom. Wij meenden dat het niet anders
kon, maar ik ben inderdaad gebaat bij bredere parlementaire steun. Om heel
eerlijk te zijn, zal de steun van GroenLinks mij heel lief zijn, want ik voel
mij verwant met die fractie. Ik zou het heel vervelend vinden als GroenLinks
zou zeggen: wij zien het niet zitten. Mevrouw Halsema heeft de meeste spreektijd
gebruikt in het wetgevingsoverleg met haar kritiek op de wet. Dan krijg je
toch een bepaald beeld van de opstelling van GroenLinks. Dan kan zij wel zeggen dat ik mijn eigen graf graaf, maar ik zie die realiteit. Ik trek
mijn conclusies daaruit. Mevrouw Halsema maakte in de procedurevergadering
bezwaar dat zij zo weinig tijd heeft. Zij neemt vervolgens de meeste tijd
van allemaal. Zij voegt daaraan nog een schriftelijke nota toe met alleen
maar kritiek en vervolgens komt zij nog met een eigen nota, vlak voor de behandeling
van deze wet. Dit is een heel strategisch gekozen moment. Uit die nota blijkt
dat zij het op essentiële punten niet eens is met de uitgangspunten van
deze wet. Tot welke andere conclusie had ik dan moeten komen? Helaas is het
niet anders en stelt mevrouw Halsema zichzelf op grote afstand van dit wetsvoorstel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! De heer Middel gaat nu echt te ver! Ik wil hier gezegd hebben
dat ik degene ben geweest die al maanden geleden naar hem is toegegaan met
het verzoek om eens te praten. Dat wilde ik graag. Ik zou ook graag willen
dat hij onderscheid maakt tussen kritiek op de wet en het innemen van een
eigen standpunt. Dat doen wij zeer consequent en constructief. Wij maken nota's
waarin wij ons gedachtegoed weergeven en aangeven wat naar onze maatstaven
een rechtvaardige wet is. Dat is iets heel anders dan hier praten over een
wet die wij niet hebben gemaakt. Wij houden dit in ere en het is ontzettend
jammer dat de heer Middel niet in staat is dit te scheiden. Hij is namelijk
niet eens in staat om simpel antwoord te geven op mijn vraag naar zijn standpunt
over de wet. Hij kan dan alleen maar twee extremen noemen waartussen hij een
beetje heen en weer zwabbert.De heer Middel (PvdA):Ik heb ingetekend voor een bepaalde spreektijd. Ik ben bezig met het opbouwen
van een betoog waarbij ik het van belang vind om aan te geven welke positie
de PvdA in dit gevoelige vraagstuk inneemt. Verwacht mevrouw Halsema dan dat
ik meteen allerlei standpunten formuleer? Ik wil gewoon aangeven hoe wij tot
een standpuntbepaling zijn gekomen. Dat zij niet bij mij gekomen is en ik
niet bij haar, dat wij dus niet samen in achterkamertjes hebben voorgepraat,
vindt zij jammer. Dat kan ik mij voorstellen, maar ik vind dat dit openbare
plenaire debat de gelegenheid is om de argumenten te wisselen. Ik hoop echt
dat GroenLinks meegaat met de wet.De voorzitter:U zet uw betoog voort. U heeft vanavond nog 20 minuten. Morgen is er weer
een dag.De heer Middel (PvdA):Ik had het over het CDA en GroenLinks en ik wilde ook over de SP nog iets
zeggen. Dat doe ik maar niet. Dan heb je nog de kleine christelijke vrienden.
Hun inbreng zal ongetwijfeld constructief en doorwrocht zijn. Dat is altijd
het geval. Het is ons opgevallen dat ook de kleine christelijke fracties met
de verenigde oppositie amendementen hebben ingediend. Wij zijn daarover niet
van tevoren geïnformeerd. Dat hoeft ook niet. Het had wel gekund.Voorzitter! Voor het beeld naar buiten en voor de kracht van de uiteindelijke
wet is het van belang dat de coalitiepartijen de wet niet alleen dragen, maar
ook uitdragen. Een uitgeklede Vreemdelingenwet of een plenaire behandeling
waarbij tegengestelde amendementen van de beide grootste coalitiefracties –
de PvdA en de VVD – elkaar in evenwicht houden draagt niet bij tot een
gelukkig gesternte. Desalniettemin leven en leefden binnen de afzonderlijke
coalitiefracties vanzelfsprekend opvattingen en ideeën over mogelijke
verbeteringen en aanscherping van dit wetsvoorstel. Zowel formeel als informeel
zijn er veel contacten geweest met belanghebbenden, organisaties, instellingen,
actiegroepen, demonstranten, verenigingen en wetenschappers Om het heel simpel
aan te duiden: de hele nationale asielindustrie is aan ons voorbijgetrokken.
Eerlijk is eerlijk: wij hebben er ons voordeel mee gedaan. Dat geldt ook voor
andere fracties, zoals bleek tijdens het wetgevingsoverleg over dit wetsvoorstel.
De staatssecretaris zag zich toen geconfronteerd met enkele breed gedragen
opvattingen in de Kamer, bijvoorbeeld de motivering die aan de inwilligende
beschikking ten grondslag ligt aan de aanvrager kenbaar wordt gemaakt en dat
de overgang van de huidige wet naar de nieuwe er niet toe mag leiden dat door
tal van asielzoekers oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van de driejarenwachtenregeling.
Het eerste punt is inmiddels vervat in onder meer het amendement-Dittrich
c.s. en het tweede in de nota van wijziging. Eerlijkheidshalve wil ik erkennen
dat ook de PvdA een reeks amendementen heeft voorbereid voor het geval dat.
Ons pleidooi voor het instellen van hoger beroep bij vreemdelingenbewaring –
rechtmatigheidstoetsing – wordt inmiddels door de coalitiepartners ondersteund.
Onze wensen ten aanzien van gezinshereniging zullen zo goed als zeker gehonoreerd
worden. Dat geldt ook voor de bescherming van de tweede generatie tegen uitzetting.
Alhoewel wij voorstander zijn van een effectief vreemdelingentoezicht, hebben
wij veel moeite met de wetstekst die stelt, dat bij een redelijk vermoeden
van illegaal verblijf tot aanhouding en vastzetting kan worden overgegaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U sprak over uw amendement inzake de tweede generatie. Ik heb daarover
een vraag gesteld.De heer Middel (PvdA):Mevrouw Albayrak zal dit punt behandelen.In de huidige wet word gesproken over concrete aanwijzing en dat betekent
dat er sprake is van een verslechtering die kan bijdragen tot discriminerend
gedrag van opsporingsambtenaren. Die verslechtering is noch in het regeerakkoord,
noch in een of ander coalitieoverleg besproken of afgesproken. Wij steunen
dit dus niet. Dan kom je terecht bij het inmiddels veel besproken amendement-Middel
over het redelijk vermoeden.De PvdA wil dus voorkomen dat deze plenaire behandeling ontsierd en ontkracht
wordt door het elkaar met amendementen om de oren slaan van VVD en PvdA. Dit
zou uitermate slecht zijn voor de beeldvorming van de nieuwe Vreemdelingenwet.
Daarom heeft de PvdA-fractie gemeend dat het ook vanwege haar medeverantwoor-
delijkheid voor het tot stand komen van deze wet van belang was en is dat
de coalitie het eens wordt over de gewenste aanpassing van de wet. Wij sloten
niet uit dat wellicht tal van eventuele amendementen van D66 en de PvdA kans
op aanvaarding zouden hebben en die van de VVD niet, gezien de praktijkervaringen
die wij hebben en gezien de veronderstelde opstelling van de fracties van
GroenLinks, de SP en die van onze collega Rouvoet. Vandaar, voorzitter, – nu kom ik bij de kern van de afspraak –
dat wij voorstelden dat de coalitiepartijen geen amendementen of moties van
oppositiefracties zouden ondertekenen of deze op voorhand zouden steunen.
Ook zouden wij oppositiefracties niet vragen, onze eigen voorstellen mede
te ondertekenen. Wij hebben steeds gevonden dat wij zelfs de schijn moeten
vermijden dat wij coalitiegenoten tegen elkaar zouden uitspelen of dat andere
fracties dat zouden doen. Ik zeg dit nu in alle openbaarheid en onbevangenheid
omdat de Partij van de Arbeid het van belang acht, niet alleen haar eigen
politieke opstelling toe te lichten, maar ook de wijze waarop deze tot stand
is gekomen. De doem van achterkamertjespolitiek rust toch al op de behandeling
van deze wet, maar wij kunnen en willen de huidige gang van zaken uitleggen.
Het komt erop neer dat wij geprobeerd hebben, overeenstemming te bereiken
over de voor de afzonderlijke coalitiefracties belangrijke punten. Zo is inderdaad
een door de coalitie gedragen totaalpakket ontstaan waarmee zowel verbetering
als acceptatie van het wetsvoorstel verzekerd is. Zo dragen wij onze verantwoordelijkheid.
Dit betekent niet dat andere fracties buitenspel zouden staan, want terecht
stellen de woordvoerders van GroenLinks en het CDA, die elkaar nu ook in een
artikel in de Volkskrant gevonden hebben, dat de Partij van de Arbeid het
van belang acht dat ook de oppositie uiteindelijk het wetsvoorstel steunt.De heer De Wit (SP):Voorzitter! Na deze exegese van de heer Middel over de precieze plaats
van alle fracties in deze Kamer is hij nog één ding vergeten,
namelijk het stemgedrag van de VVD-fractie in de Eerste Kamer, zoals vandaag
ook in de Volkskrant stond. Klopt het dat dit voor de coalitiefracties ook
nog een element in het geheel is geweest? En heeft de heer Kamp inderdaad
tegen de heer Middel gezegd dat hij daar maar beter rekening mee zou kunnen
houden, omdat hij anders een probleem zou hebben?De heer Middel (PvdA):Je kunt van de heer Kamp zeggen wat je wilt en ik verschil vaak met hem
van mening, maar dergelijke teksten brengt hij niet naar voren. De VVD heeft
natuurlijk ook door, hoe de verhoudingen in deze Kamer zijn, hoe GPV en RPF
zich doorgaans opstellen. De balans slaat daarmee door naar een voor PvdA
en VVD gunstige positie. En wij hebben net als de heer Kamp geconstateerd
dat aanvaarding van allerlei amendementen "van de linkerkant" misschien een
ander wetsvoorstel zou opleveren dan het door de staatssecretaris ingediende.
Nu kun je je afvragen wat de VVD-fractie in de Tweede Kamer zal gaan doen.
De heer Kamp heeft nooit gedreigd dat de VVD dan tegen het wetsvoorstel zou
stemmen, maar hij heeft ook niet gezegd dat het niet zal gebeuren. Wij hadden
echter geen zin om dat af te wachten, want wij zijn uitgegaan van de gezamenlijke
verantwoordelijkheid voor het maken van een nieuwe Vreemdelingenwet, die wij
op ons hebben genomen toen wij het regeerakkoord sloten. Wij gaan dus geen
spelletjes spelen.En wat de Eerste Kamer betreft, wij kennen de VVD natuurlijk zo langzamerhand
als geen ander, zou ik bijna zeggen. Dat geldt ook voor de opstelling van
de senaatsfractie van de VVD, die zelfs nu de heer Wiegel weg is, onveranderd
is gebleven. Dat hebben wij wel overwogen, maar de heer Kamp heeft er nooit
ofte nimmer expliciet of impliciet mee gedreigd dat de senaatsfractie van
de VVD wel eens dwars zou kunnen gaan liggen om er dan samen met de VVD voor
te zorgen dat er geen nieuwe wet zal komen. De heer Kamp heeft wat dit betreft
dus geen streken uitgehaald.Voorzitter! Ik keer terug naar het artikel in de Volkskrant waarin terecht
wordt geconstateerd dat wij het belangrijk vinden dat de fracties van CDA
en GroenLinks het wetsvoorstel steunen. Dit betekent dat de oppositie wat
ons betreft overtuigd moet worden, hoeveel scepsis er ook tentoongespreid
is. Daarom gaan wij met elkaar in debat en wil ik er de nadruk op leggen dat
wij voorstellen van de oppositie niet op voorhand als onzinnig afdoen omdat
ze van de oppositie afkomstig zijn. Concreet komt het erop neer dat wij bij
de presentatie van een op het eerste gezicht constructief en sympathiek voorstel
graag bereid zijn, er heel serieus naar te kijken, bij voorkeur samen met
onze coalitiepartners. De CDA-fractie verwijt ons dat wij regentesk zouden
zijn en als de heer Wijn gevraagd wordt of dit verwijt niet ook een beetje
op het CDA slaat, zegt hij dat hij nog maar 31 is en dat hij van de lichting
1998 is; alsof hij de historie van het CDA niet met zich meedraagt. Wel, er
zijn boeken volgeschreven over de rogge die er dun bijstaat, boeken waarin
precies uiteengezet wordt, hoe regentesk het CDA is. Ik zou zeggen, laat dit
soort argumentatie achterwege, dat maakt het allemaal wat plezieriger.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Het is nu tien voor half twaalf; krijgen wij van de heer Middel
nog iets inhoudelijks te horen dat een beetje hout snijdt?De heer Middel (PvdA):U vraagt mij dit met zo'n grijns, maar u hebt mij steeds gevraagd...De heer Wijn (CDA):Dit is geen grijns, hoor, ik kijk geïrriteerd.De heer Middel (PvdA):...welke afspraken er gemaakt zijn. Dat u dit niet bevalt is een tweede,
maar ik geef aan hoe het proces verlopen is.De heer Wijn (CDA):Laat ik het anders zeggen. U komt terug op hoe het CDA vroeger was. Dat
is misschien wel zo, maar het CDA heeft daar een prijs voor betaald en die
gun ik u van harte.De heer Middel (PvdA):U moet eens weten hoeveel leergeld wij betaald hebben. Ik hoef alleen
maar het woord WAO te noemen. Vraag maar aan degene die naast u zit. Die kan
er volop over meepraten. Wat dat betreft, kunnen wij elkaar de hand reiken.Ik kom bij het besluitmoratorium: maximaal een jaar. De PvdA heeft gezegd
dat dit onderdeel van het compromis is. Wij staan er niet bij te juichen.
De heer Dittrich gaf aan dat hij het op prijs stelt, maar dat had hij ook
mede namens ons kunnen zeggen, dat de staatssecretaris de Kamer aangeeft wanneer
hij van plan is een moratorium af te kondigen. Dit betekent in ieder geval
dat het duidelijk moet zijn wanneer het wel en niet gebeurt. Het liefst zien
wij dat de criteria voor het afkondigen van een besluitmoratorium geobjectiveerd
en gemotiveerd worden. Wel vroegen wij ons af of dit mogelijk is, omdat natuurlijk
het Kosovocriterium bestaat. Het is heel moeilijk om dat te doen en dat bleek
ook tijdens het wetgevingsoverleg. Als wij er verzekerd van
zijn dat het besluitmoratorium wordt voorgelegd aan de Kamer, zijn wij al
een eind op weg. Tegelijkertijd moeten wij in de gaten houden wat in Europa
gebeurt met de ontwikkeling van de ontheemdenstatus. Wij hebben er namelijk
geen behoefte aan dat via een besluitmoratorium een ontheemdenstatus ontstaat
waarin grote groepen mensen kunnen worden ondergebracht zonder dat ze rechten
en perspectieven hebben. Dat is niet de bedoeling van het besluitmoratorium.Het is ook heel belangrijk dat een onderscheid met VVTV wordt aangebracht.
Wij willen het landgebonden asielbeleid dus niet afschaffen. Wij hebben er
ook geen behoefte aan om dit gigantisch uit te breiden. Er zijn drie criteria
door de Kamer met brede instemming vastgesteld en wij willen die handhaven:
randgebonden asielbeleid, het besluitmoratorium en een duidelijk onderscheid
daartussen. Wij verwachten dat de staatssecretaris bij deze behandeling aangeeft
dat hij zich daaraan houdt.De heer Wijn (CDA):Ik wil nog een opmerking maken over de verhouding tussen de VVTV-criteria
zoals die in artikel 27, eerste lid, onder d, staan en het moratorium dat
in artikel 41 genoemd staat. Artikel 41 verwijst naar artikel 27, namelijk
de criteria die voor VVTV gelden, mits kort. Bij de VVTV-criteria in artikel
27 – de oude criteria – moet gevoegd worden: mits lang.De heer Middel (PvdA):Daarom verwachten wij dat de staatssecretaris in zijn antwoord aangeeft
dat hij het besluitmoratorium alleen maar toepast als er sprake is van mass
influx. Ik doel hierbij op de situatie in Kosovo. In korte tijd kwamen grote
groepen mensen deze kant op, omdat ze nergens anders heen konden, maar wij
verwachtten dat bijvoorbeeld door interventie van internationale organisaties
de situatie op korte termijn zou veranderen. Dat is het criterium waarop het
besluitmoratorium wordt ingesteld. Om ervoor te zorgen dat de Kamer daarover
kan oordelen, vinden wij het van belang dat het wordt voorgelegd.De heer Wijn (CDA):Dit is volgens mij feitelijk onjuist. Het mass-influxcriterium staat onder
c. Juist in a en b gaat het om de VVTV-criteria. Als u zegt dat alleen een
moratorium kan worden ingesteld als het én a én b én
c is – er is dus altijd sprake van mass influx – is dat duidelijk.
Die gronden moeten zich dan tegelijkertijd voordoen. Begrijp ik het zo goed?De heer Middel (PvdA):Ik leg het onderscheid nadrukkelijk bij de mass influx. De VVTV-criteria
zijn duidelijk. Wij willen die trouwens enigszins aanpassen, omdat wij menen
dat de positie van de Europese landen – zolang er nog geen Europese
samenwerking is – niet overdreven moet worden. Ook menen wij dat de
rol van internationale organisaties niet ín een land bepalend zijn,
maar ten aanzien van een land. Waarschijnlijk vragen wij hier nog een uitspraak
over. Wij willen dus verder niet aan die criteria tornen. Wij willen niet
via de instelling van een besluitmoratorium het landgebonden asielbeleid relativeren,
hoewel ik ook oog heb voor de opvattingen van de heer Kamp die bevreesd is
dat, met het oog op het landgebonden asielbeleid na Afghanistan, Somalië,
enz., nog grote groepen volgen, terwijl gelukkig de praktijk laat zien dat
er steeds minder landen onder het landgebonden asielbeleid vallen.De heer Wijn (CDA):Ik kan een eind met u meegaan. Bij artikel 41 heb je bij het moratorium
de A-grond, de B- en de C-grond. Bij de C-grond staat het criterium dat u
nu het belangrijkste vindt: mass influx. Moet ik het dan zo begrijpen, dat
u de VVTV-criteria binnen het moratorium onder A en B wilt noemen, waarvoor
bovenop geldt dat er sprake moet zijn van een mass influx? Met andere woorden:
een moratorium is aan orde als die drie tegelijkertijd aan de orde zijn?De heer Middel (PvdA):Maar of dat in de praktijk altijd kan, weet ik niet. Stel je voor dat
er opeens ergens een brand uitbreekt – in overdrachtelijke zin –
internationale organisaties nog niet echt de mogelijkheid hebben gehad om
daarover standpunten te formuleren en andere Europese landen nog geen beleid
hebben afgekondigd, dan moet je op dat moment toch iets doen. Dan komt er
een stroom mensen deze kant op. Ook om praktische redenen kan de IND dat niet
aan; niemand kan dat aan en dan kondig je een moratorium aan. De staatssecretaris
gaat als de wiedeweerga naar de Kamer omdat hij een moratorium wil afkondigen
en dan zegt de Kamer "ja" of "neen". Waarschijnlijk zeggen wij "ja" en dan
is het dus gedekt en heb ik er geen moeite mee. Voor de rest vind ik het een
wat theoretische discussie, hoe interessant ook.De heer Wijn (CDA):Het is geen theoretische discussie, omdat het wetsartikel zo weinig ruimte
laat en in ieder geval mijns inziens niet de ruimte biedt die u nu noemt.
Het wetsartikel heeft wel degelijk drie onderscheiden gronden van elkaar en
wat u zegt, is dat het ook bij de gronden A en B geldt voor mass influx.De heer Middel (PvdA):Neen, ik wil mass influx onderscheiden van landgebonden asielbeleid.De heer Wijn (CDA):Maar dat is artikel 27 en dat is niet het moratorium uit artikel 41!De heer Middel (PvdA):Sorry hoor! Ik doe echt mijn best, maar we zijn het niet oneens, geloof
ik.De heer Wijn (CDA):Maar ik begrijp u gewoon niet en ik vraag mij af...De heer Middel (PvdA):Nog één keer! Wij willen het landgebonden asielbeleid handhaven
op grond van de criteria en met de lichte aanpassingen die ik zojuist heb
aangegeven. Dat zijn de situatie in het land van herkomst, het beleid van
andere Europese landen en de internationale organisaties ten aanzien van het
land. Dat is helder. Je moet het niet overdrijven maar je mag het ook niet
weggooien, want het is belangrijk.Wat doe je in een situatie die zich bijvoorbeeld een jaar geleden voordeed
in Kosovo? Grote groepen mensen kwamen deze kant op en die wil je opvangen.
Je verwacht, ook op grond van je eigen inspanningen, dat de situatie zich
daar ten gunste keert en dat je mensen dus tijdelijk moet opvangen en onderdak
en bescherming moet bieden. Dan ga je een besluitmoratorium instellen van
maximaal één jaar. Dan is voor ons de mass influx het meest
bepalende criterium. Wij willen een check door tegen de regering te zeggen
dat zij dat de Kamer moet voorleggen opdat zij daarover kan oordelen.De heer Wijn (CDA):Op dit moment zien wij in Sierra Leone een situatie van
geweld en onduidelijkheid, terwijl wij maar een paar honderd mensen binnen
krijgen. Dat is geen mass influx en in uw zienswijze is een besluitmoratorium
niet aan de orde.De heer Middel (PvdA):Dat lijkt mij inderdaad een juiste conclusie.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik wil de heer Middel nog twee korte vragen stellen over het
besluitmoratorium. Begrijp ik het goed, dat de heer Middel ervan uitgaat dat
het voornemen tot een besluitmoratorium aan de Kamer wordt voorgelegd en dus
niet een genomen besluitmoratorium?De heer Middel (PvdA):Dat is precies wat ik de staatssecretaris vraag, net als de heer Dittrich
ook deed.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Goed, want ik had uit het voorstel iets anders begrepen, maar dan weet
ik in ieder geval waar u naartoe wilt.In de tweede plaats – en daar heeft u misschien een mogelijkheid
om een amendement van mij welwillend te bejegenen – heeft u het in uw
omschrijving van grond C, de massale instroom, steeds over een bepaald land
van herkomst, een bepaalde regio. Kortom, die grond moet ook categoriaal zijn.
Bent u het met mij eens dat dit in afwijking van grond A en B bij grond C
niet met zoveel uit de tekst van de wet blijkt en dat het een verbetering
zou zijn als wij grond C net als grond A en B expliciet categoriaal zouden
maken, door het te binden aan massale instroom vanuit een bepaald land of
een bepaalde regio?De heer Middel (PvdA):Vindt u het goed, meneer Rouvoet, daar ik daar nu niet meteen een concreet
antwoord op geef? Die vraag vind ik iets te verstrekkend om daar nu meteen
"ja" of "neen" op te beantwoorden.De voorzitter:Tweede termijn!De heer Middel (PvdA):Voorzitter! Mag ik een vraag van orde stellen? Wat bent u van plan?De voorzitter:Ik kan u meteen antwoord geven. Wij stoppen om half twaalf! Als u echter
nu naar een ander deel overgaat, is het wel een goed moment om te stoppen.
Ik vind het zelf ook onbevredigend dat het niet lukt om uw hele termijn af
te maken, maar ik vind het ook onverantwoord naar de medewerkers van de Kamer
om nog een halfuur of drie kwartier door te gaan. Dan maar nu stoppen. Het
voordeel is bovendien dat mevrouw Albayrak en u morgenochtend dan weer verenigd
zijn!De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.28 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-5311-5366.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl