Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Dittrich tot wijziging van enige bepalingen van het Wetboek van Strafvordering (invoering van spreekrecht voor slachtoffers en nabestaanden) (27632)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 1359-1377

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-05-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 26, pagina 1359-1377

27-04-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27632Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met verbeteringen van uiteenlopende, voornamelijk uitvoeringstechnische aard (technische herziening WEB) (28745)Pagina 1309-1309
Noot 1 (zie blz. 1377): Schriftelijke inbreng van de leden in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer voor het jaar 2004 (29200 XI) (deel Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) en antwoorden van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer op vragen gesteld in deze eerste termijnPagina 1392-1417
Behandeling van het Voorstel van wet van het lid Dittrich tot wijziging van enige bepalingen van het Wetboek van Strafvordering (invoering van spreekrecht voor slachtoffers en nabestaanden) (27632)Pagina 1318-1328
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 27 april 2004)Pagina 1390-1391
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht en enige andere wetten in verband met de mogelijkheid om de bezwaarschriftprocedure met wederzijds goedvinden buiten toepassing te laten (rechtstreeks beroep) (27563)Pagina 1335-1340
Behandeling van het wetsvoorstel Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met regels over verkeer langs elektronische weg tussen burgers en bestuursorganen en daarmee verband houdende aanpassing van enige andere wetgeving (Wet Elektronisch bestuurlijk verkeer) (28483)Pagina 1310-1318
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht en enige andere wetten in verband met de mogelijkheid om de bezwaarschriftprocedure met wederzijds goedvinden buiten toepassing te laten (rechtstreeks beroep) (27563)Pagina 1352-1358
Behandeling van het wetsvoorstel Implementatie van het kaderbesluit van de Raad van de Europese Unie betreffende het Europese aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten van de Europese Unie (Overleveringswet) (29042)Pagina 1328-1335
Presentie en opening (dinsdag 27 april 2004)Pagina 1309-1309
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Implementatie van het kaderbesluit van de Raad van de Europese Unie betreffende het Europese aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten van de Europese Unie (Overleveringswet) (29042)Pagina 1340-1352
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 2004, onderdelen Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (29200 XI)Pagina 1377-1389
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begrotingsstaat van het ministerie van Buitenlandse Zaken (29200 V) voor het jaar 2004; - Vaststelling van de begrotingsstaat van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (29200 XVI) voor het jaar 2004Pagina 1309-1309
Lijst van besluiten (dinsdag 27 april 2004)Pagina 1389-1390
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Dittrich tot wijziging van enige bepalingen van het Wetboek van Strafvordering (invoering van spreekrecht voor slachtoffers en nabestaanden) (27632)Pagina 1359-1377

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 110 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het Voorstel van wet van het lid Dittrich tot wijziging van enige bepalingen
van het Wetboek van Strafvordering (invoering van spreekrecht voor slachtoffers
en nabestaanden) (27632).De beraadslaging wordt hervat.De heer Dittrich:Mevrouw de voorzitter. Graag dank ik de sprekers uit de Eerste Kamer hartelijk
voor hun inbreng. Wij hebben vastgesteld dat zij met grote interesse en deskundigheid
het onderwerp hebben behandeld van het initiatiefwetsvoorstel om spreekrecht
aan slachtoffers van ernstige delicten mogelijk te maken. Achter de tafel
ziet u links van mij de heer Schonewille. Hij was Tweede-Kamerlid voor de
LPF-fractie en is mede-indiener van het initiatiefwetsvoorstel. Momenteel
is hij werkzaam op de Universiteit Utrecht bij het Molengraaff Instituut voor
privaatrecht. Rechts van mij ziet u prof. Knoops. Hij is hoogleraar internationaal
strafrecht, verbonden aan de Universiteit Utrecht. Tevens is hij advocaat.
Verder ziet u rechts van mij uiteraard de minister van Justitie. Hem ziet
u al de hele dag, geloof ik.De behandeling van ons initiatiefwetsvoorstel is vrij uitvoerig geweest.
Ik wil dan ook afzien van een algemene inleiding op wat wij precies beogen.
Ik denk dat wij bij de beantwoording van de vragen van de Eerste Kamer van
zelf op de hoofdpunten van het wetsvoorstel uitkomen.De heer Witteveen bracht naar voren dat er al verbeteringen in de positie
van het slachtoffer zijn doorgevoerd, zij het met kleine stapjes. Hij zei
dat de praktijk door middel van een andere werkwijze vooruitloopt op de werkwijze
van de wetgever. Hij heeft dit geadstrueerd aan de hand van de richtlijnen
die aan politie en justitie zijn gegeven. Daarbij kwam hij namens de fractie
van de PvdA tot de conclusie dat er eigenlijk een breed spectrum aan wetswijzigingen
wenselijk is om de positie van het slachtoffer te verbeteren. Wij kunnen hem
zeggen dat het spreekrecht inderdaad slechts een onderdeel van een veel grotere
verandering is. Het spreekrecht op de zitting is geen structurele aanpassing
van het gehele systeem. Daarover zijn wij het dus eens.Wij hebben in dit wetsvoorstel uitdrukkelijk geprobeerd om aan te sluiten
bij de rechtspraktijk, bij hoe het er vandaag de dag aan toegaat en aan toe
kan gaan in de Nederlandse rechtszalen. Wij hebben een codificatie nagestreefd
van hoe het spreekrecht op de zitting in de praktijk wordt gehanteerd. Wij
vinden het van belang dat de wetgever de norm gaat stellen en niet dat slachtoffers
er van tevoren niet van op aan kunnen of zij gebruik mogen maken van hun spreekrecht.
Wij zien nu in de praktijk dat de ene rechter spreekrecht toekent en de andere
rechter niet. Het verschilt zelfs van rechtscollege tot rechtscollege. Zo
weten wij dat in het Gerechtshof in Den Haag de ene kamer weigert spreekrecht
te verlenen, zeggend dat de wetgever dat moet regelen, terwijl de andere kamer
van het Gerechtshof vindt dat een slachtoffer wel recht heeft om te spreken.
In het gehele land wordt hier verschillend mee omgegaan. Om die reden heeft
de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak in haar advies van anderhalf à
twee jaar geleden gesteld dat het goed zou zijn als de rechtspraktijk werd
gecodificeerd en de wetgever de norm stelde.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. Het is in de Eerste Kamer niet zo gebruikelijk om in de eerste
zinnen van een indiener van een initiatiefwetsvoorstel te interrumperen. In
de Tweede Kamer is dat gebruikelijker, geloof ik. Ik voel mij dus vrij om
het nu te doen. De heer Dittrich zegt dat hij eigenlijk voorstelt om de rechtspraktijk
te codificeren. Vervolgens wijst hij erop dat er bij allerlei rechtscolleges
verschillend wordt omgesprongen met het spreekrecht. Dan kan men toch niet
zeggen dat men een bestaande praktijk codificeert?De heer Dittrich:Wij willen juist de manier waarop de rechters het spreekrecht wel toekennen,
vastleggen in de wet. Wij volgen dus niet het voorbeeld van de rechters die
dat niet toekennen omdat het niet bij wet is geregeld.De heer Witteveen gaf een zestal suggesties aan die te zijner tijd in
de wet zouden moeten worden opgenomen. Wij zijn het eigenlijk met die voorstellen
van de PvdA-fractie eens. Daarbij vragen wij ons wel af of het in de resterende
kabinetsperiode – dat zal nog drie jaar zijn – zal lukken om al
die punten in wetsvoorstellen vast te leggen. Wij horen de minister van Justitie
vaak in de Tweede Kamer zeggen dat hij méér dan hem lief is
in het parlement aanwezig moet zijn. Nu, het blijkt mij dat dit niet opgaat
voor de Eerste Kamer! Wij horen echter ook dat ambtenaren overuren draaien,
omdat nieuwe wetgeving op het gebied van terrorismebestrijding en dergelijke
prioriteit moet hebben. Kortom, wij betwijfelen ten zeerste of in deze kabinetsperiode
al die mooie voorstellen en plannen om de positie van het slachtoffer te verstevigen,
hun beslag zullen kunnen krijgen. Ik herinner eraan dat de vorige minister
van Justitie, de heer Korthals, ook allerlei voorstellen en plannen had om
die positie te versterken, terwijl het daar toch niet echt in brede zin van
gekomen is – wel in de sfeer van een dialoog met de Tweede Kamer, maar
niet in de zin van wetsvoorstellen.Het spreekrecht is slechts een onderdeel van de voorstellen om de positie
van het slachtoffer vorm te geven. Terecht heeft de heer Van de Beeten erop
gewezen dat wij als samenleving schromelijk tekort zouden schieten, wanneer
wij de slachtoffers alleen maar via het spreekrecht ter wille zouden zijn
en hun de erkenning en de hulp niet op andere wijze zouden verschaffen. Wij
hebben bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel en ook tijdens de behandeling
ervan in de Tweede Kamer veelvuldig contact gehad met Slachtofferhulp Nederland
en andere slachtofferorganisaties. Daarbij zijn ook allerlei andere manieren
ter sprake gekomen, als het erom gaat hoe slachtoffers bediend zouden kunnen
worden. Daar zijn allerlei voorbeelden van te geven. Ik zou dit nu kort willen
aanstippen en wijs daarbij op het Schadefonds geweldsmisdrijven en de discussie
óf en hoe dit uitgebreid zou moeten worden. Voorts wijs ik op de juridische
rechtsbijstand aan slachtoffers van misdrijven; de psychosociale hulpverlening
en de tekortkomingen die daarin zijn; de slachtoffertherapieën en ook
de dadertherapieën die juist door slachtoffers vaak genoemd worden als
zijnde zeer belangrijk, en verder mediation en dadingprojecten.
Bij deze laatste gaat het om alternatieve vormen van geschillenbeslechting
waarbij – zo zeg ik ook in de richting van de heer Witteveen die daar
een vraag over had gesteld bij de schriftelijke voorbereiding – juist
ook het slachtoffer een actieve, zij het begeleide rol kan spelen.Bij het beperkte spreekrecht ter zake van de gevolgen van het misdrijf
voor het leven van het slachtoffer wil ik wat uitgebreider stilstaan, alsmede
bij het thema van de secundaire victimisatie, omdat eigenlijk alle sprekers
daarover gesproken hebben en er hun zorgen over hebben geuit. Wij hebben helder
aangegeven dat het slachtoffer alleen maar mag praten over de gevolgen die
het misdrijf voor zijn leven heeft gehad. Het slachtoffer – dit blijkt
ook duidelijk uit de wetsgeschiedenis – mag zich niet ontpoppen als
een soort surrogaatofficier van justitie. Spreekt het slachtoffer zich uit
over de straf die zijns inziens geëist zou moeten worden tegen de verdachte,
dan gaat dit slachtoffer te ver en zal de voorzitter van de meervoudige kamer
ingrijpen.Nu is het de vraag of dat zo nieuw is. Eigenlijk niet, als je naar de
rechtspraktijk kijkt, waar wij vaak zien dat slachtoffers als getuige zijn
opgeroepen en als getuige het woord voeren. Zij willen dan soms bij het afleggen
van die getuigenverklaring hun mening geven over de manier waarop de verdachte
is opgetreden. Ook dan zien wij dat de voorzitter van de strafkamer het slachtoffer
bij de les houdt en bijvoorbeeld zegt: "Wilt u zich alstublieft op de feiten
concentreren en wilt u niet met meningen komen over de rol van de verdachte."
Uit onze gesprekken met slachtofferorganisaties maar ook met advocaten uit
de rechtspraktijk hebben wij niet de indruk gekregen dat slachtoffers daar
in zijn algemeenheid een heel vervelend gevoel aan overhouden. Algemeen wordt
in de Nederlandse rechtszalen de wettelijke regeling aanvaard dat de rechter
de leiding op de zitting heeft en ten behoeve van een ordelijk verloop van
de zitting grenzen kan stellen aan de verschillende deelnemers in het strafproces.
Ons is niet gebleken dat dit in de praktijk een knelpunt is. Gelet op de huidige
ervaringen met het spreekrecht, zijn wij niet bang dat er een accusatoir element
in het strafproces is ingebouwd. De taak van beschuldiging is echt bij uitsluiting
aan het openbaar ministerie opgedragen. Het is de officier van justitie die
de beschuldiging uit. De heer Kox zou daartegen juist geen bezwaar hebben,
zo stelde hij in zijn eerste termijn. Wij hebben echter uitdrukkelijk gekozen
voor de minimale variant, want wij weten dat in sommige landen – bijvoorbeeld
Duitsland en Portugal – het slachtoffer zich kan voegen aan de kant
van de officier van justitie en in de rechtszaal als een soort tweede officier
van justitie kan vertellen welke eis hij redelijk vindt ten opzichte van de
verdachte. Dat vinden wij absoluut een te grote inbreuk onze rechtscultuur
en ons rechtssysteem.Ik kan een recent voorbeeld geven van een zeer emotionele zaak waarin
de rechter strak de leiding in handen heeft genomen. Dat betreft de zaak tegen
Volkert van der G., die nog niet zo lang geleden in Amsterdam heeft plaatsgehad.
Namens de nabestaanden van het slachtoffer werd een aantal dingen naar voren
gebracht. De rechter heeft toen heel duidelijk gezegd dat bepaalde dingen
niet konden, dat men te ver ging en dat men zich moest beperken tot de impact
die het misdrijf op het leven van de nabestaanden heeft gehad. Voor zover
er al een probleem is, wordt er over het algemeen adequaat opgetreden in de
rechtszaal.Gaat het slachtoffer op een andere manier te werk en zou hij een heel
feitelijk relaas gaan houden, dan loopt hij inderdaad het risico dat de advocaat
van de verdachte hem formeel als getuige zou willen gaan horen. Overigens
komt een dergelijke situatie al vaak voor. Een advocaat heeft immers altijd
de mogelijkheid om een slachtoffer dat aangifte heeft gedaan van het misdrijf,
als getuige op te roepen. Dat kan natuurlijk bij de rechter-commissaris en
later ook nog op de terechtzitting. Wij hebben daarom in onze wetstekst duidelijk
uitgesloten dat het slachtoffer over de feitelijke toedracht mag spreken.
Ook hierbij is de wetsgeschiedenis van belang. Er is hier uitdrukkelijk een
streep getrokken.De heer Witteveen en anderen hebben gelijk dat er toch situaties kunnen
zijn waarin een slachtoffer in de verleiding komt om niet alleen over zijn
gevoel te praten maar ook over de feiten. Dan komt het wat ons betreft echt
aan op het geven van een goede voorlichting. Slachtofferhulp Nederland heeft
in een brief die ook aan de Eerste Kamer is gestuurd, gezegd dat daarmee goed
te werken valt. Er kan duidelijke informatie gegeven worden zodat het slachtoffer
weet waaraan hij begint voordat hij gebruik gaat maken van zijn keuzerecht
om het spreekrecht te gaan uitoefenen. Gaat het slachtoffer desalniettemin
toch nog te ver, dan heeft de voorzitter van de meervoudige kamer die de leiding
heeft op de zitting, de mogelijkheid het slachtoffer te vragen zich te beperken.
Wij hebben regelmatig met de slachtofferorganisaties gesproken over de vraag,
of het een vorm van secundaire victimisatie is als een slachtoffer op die
manier kort wordt gehouden of terecht wordt gewezen. Kan dat extra pijnlijk
zijn en daardoor misschien leed toevoegen? Vanuit de rechtspraktijk wordt
ons verzekerd dat met duidelijke voorlichting dat gevaar niet of nauwelijks
aanwezig is. Slachtofferhulp Nederland is positief over het spreekrecht en
heeft aangegeven dat als een belangrijke aanvulling te zien op de schriftelijke
slachtofferverklaring. De ervaringen van Slachtofferhulp bij de ondersteuning
van slachtoffers bij de meervoudige kamer zijn positief. Wij moeten dan ook
bedenken dat het vrij weinig voorkomt dat iemand spontaan in de rechtszaal
opduikt om van het spreekrecht gebruik te maken. Bij dit soort ernstige delicten
heeft de officier van justitie vaak contact gezocht met het slachtoffer en
zijn er gesprekken geweest op het parket. Er zijn ook speciale coördinatoren
voor aangewezen. Vervolgens zijn er gesprekken met Slachtofferhulp. Het slachtoffer
maakt als het ware een heel traject door. Naarmate de contacten van de politie
en het openbaar ministerie met het slachtoffer beter zijn, zal de behoefte
om te spreken op de zitting minder worden gevoeld. Dat wordt ons van alle
kanten verzekerd. Het is ook een antwoord op een van de vragen van de heer
Van de Beeten over de bejegening van het slachtoffer. De politie en het OM
zouden inderdaad veel meer in de genen moeten hebben welke informatie zij
over het slachtoffer verstrekken, onder andere via de stukken aan de rechter.De heer Rosenthal heeft ons gevraagd hoe wij nu kunnen voorkomen dat er
valse verwachtin gen worden gewekt. Ik denk dat wij dat kunnen
door goede voorlichting en door een adequaat optreden van de instituties zoals
de politie en het OM. Eerlijkheidshalve moet ik erbij zeggen dat verwachtingen
subjectief zijn. Met een heldere voorlichtingsfolder en een eenduidige aanpak
van de rechters ter zitting zal dat gevaar tot een minimum kunnen worden beperkt
en zullen slachtoffers niet van te voren heel hoge verwachtingen hebben en
vreselijk teleurgesteld raken als zij ter zitting alleen mogen praten over
de gevolgen van het misdrijf.De heer Rosenthal (VVD):Ik heb in eerste termijn naar voren gebracht dat de indiener in zijn memorie
van antwoord onder meer meldt dat de rechter de beperkte reikwijdte van het
spreekrecht kan vermelden. In mijn vraag lag ook de vraag besloten of dat
beslister moet worden geformuleerd. Ik zeg er met nadruk bij dat ook ik wat
dat betreft in een afweging zou zitten. Aan de ene kant gaan wij ervan uit
dat de rechter mans genoeg zal zijn om leiding te geven aan het strafproces.
Aan de andere kant laten wij het met wel erg hangen met de voorlichting en
het terughoudende element van het kunnen vermelden van de beperkte reikwijdte
van het spreekrecht.De heer Dittrich:U hebt volkomen gelijk. Inderdaad, de voorzitter van de meervoudige kamer
heeft de leiding van de zitting en verleent op een gegeven moment het woord
aan het slachtoffer, dat van te voren te kennen heeft gegeven van het spreekrecht
gebruik te willen maken. De ervaring is dat de voorzitter dan zegt dat het
om een beperkt spreekrecht gaat. Het slachtoffer mag geen beschuldigingen
uiten of over de feiten praten, maar mag alleen over de gevolgen van het misdrijf
spreken. Ik ben het met u eens dat het in elke strafzaak noodzakelijk is dat
de voorzitter dat voor alle helderheid doet, wanneer het slachtoffer te kennen
heeft gegeven van het spreekrecht gebruik te willen maken. Je kunt het in
de voorfase nog zo vaak vertellen, maar het is goed dat het slachtoffer dat
ter plekke nog eens hoort.De heer Van de Beeten (CDA):De heer Dittrich legt het accent op de grondige voorbereiding die in de
praktijk plaatsvindt. Dat roept de vraag op waarom hij toch de mogelijkheid
opent dat zonder vooraankondiging en zonder die voorbereiding van het spreekrecht
gebruik wordt gemaakt. Waarom heeft hij dat dan niet simpelweg niet toegestaan
in dit wetsvoorstel?De heer Dittrich:Dank u wel voor deze vraag. Wij hebben er in de Tweede Kamer ook over
gedebatteerd. Wij hebben gemeend zoveel mogelijk verrassingen uit te sluiten
door een bepaling in de wettekst op te nemen dat men van te voren schriftelijk
aan de officier van justitie te kennen moet geven dat men van het spreekrecht
gebruik wil maken. Toen werd ons de vraag gesteld of dat niet heel formalistisch
was. Gesteld dat een slachtoffer in het buitenland is geweest en op de dag
van de zitting terugkeert en er toch graag iets wil zeggen. Moet die zaak
dan worden aangehouden? Na overleg met mensen uit de rechtspraktijk hebben
wij gezegd dat dat zonde van de zittingscapaciteit zou zijn. In zo'n situatie
zou daarover ter plekke een beslissing kunnen worden genomen. Het is ook mogelijk
dat het slachtoffer ter plekke een schriftelijke aanvraag doet die door de
officier van justitie meteen kan worden meegenomen. Wij willen dat niet helemaal
uitsluiten, maar de hoofdlijn in het wetsvoorstel is dat dat van tevoren wordt
aangegeven, zodat men zich erop kan voorbereiden. Uiteindelijk is het aan
het slachtoffer om de keuze te maken om van het spreekrecht gebruik te maken.
Het is dus geen spreekplicht, maar een spreekrecht. Uit de huidige Nederlandse
praktijk zijn ons geen alarmerende situaties bekend gemaakt waarbij het slachtoffer
secundair wordt gevictimiseerd doordat hij wel van het spreekrecht gebruikgemaakt
heeft. Wij hebben daar uitdrukkelijk om gevraagd bij allerlei organisaties
en hebben er geen melding van gekregen.Van Slachtofferhulp hebben wij te horen gekregen dat het vaak erg frustrerend
kan werken wanneer het slachtoffer louter en alleen als toehoorder bij het
strafproces aanwezig is, helemaal niets mag zeggen en alleen maar hoort waar
de strafzaak over gaat. Zo iemand krijgt het gevoel dat alles over zijn of
haar hoofd heengaat. Door te spreken over de gevolgen van het misdrijf komt
die kant van het misdrijf in de rechtszaal wat beter aan bod. Ik merk hierbij
nog op dat slachtoffers vaak aangifte hebben gedaan van het misdrijf en dus
al als getuige in het strafdossier figureren. Stel dat het slachtoffer de
grens tussen praten over de gevolgen en praten over de feiten niet goed in
de gaten houdt. In de praktijk zou het dan zo kunnen uitpakken dat de voorzitter
de getuigenverklaring van het slachtoffer kort samenvat en vervolgens het
slachtoffer het woord geeft om juist alleen over de gevolgen van het misdrijf
te praten. De kans dat feiten en gevoel gemengd worden, wordt hierdoor ook
nog eens verkleind.Terecht werden wij gewezen op een brief van een werkgroep van het Clara
Wichmann Instituut. Vrouwen die slachtoffer zijn geworden van een verkrachting,
lopendoor op de zitting te gaan spreken het risico extra nadeel te ondervinden.
Wij denken dat het instituut daar gelijk in heeft en wij denken dan ook dat
die vrouwen niet zullen kiezen om van het spreekrecht gebruik te maken. De
dochter van de door Achterberg gedode hospita zou waarschijnlijk alleen met
haar man over de aanranding hebben willen praten, misschien maar eenmalig,
om daarna het misdrijf te vergeten. Gesteld dat er toen al een mogelijkheid
zou zijn geweest om als nabestaande op de zitting van het spreekrecht gebruik
te maken, zou zij dat waarschijnlijk niet hebben gedaan. Zij zou op de openbare
terechtzitting niet het woord hebben gevoerd.Overigens heeft de heer Van de Beeten wel gelijk als hij zegt hoe navrant
het is dat slachtoffers in het verleden als naamloze figuranten in het strafproces
voorbij kwamen. In het politieonderzoek en tijdens het onderzoek door het
openbaar ministerie moeten altijd de gevolgen van het misdrijf voor het slachtoffer
zichtbaar worden gemaakt. De introductie van het spreekrecht kan die werking
krijgen. Wellicht dat naarmate er door de instituties meer aandacht aan het
slachtoffer en de gevolgen van het misdrijf voor het slachtoffer wordt besteed,
de behoefte om te spreken zal afnemen.Overigens kunnen wij ons ook goed vinden in de opmerking van de heer Rosenthal
dat wij niet alle slachtoffers over één kam moeten scheren.
Wij moeten niet doen alsof alle slachtoffers irrationeel bezig zijn of zo
door emoties overmand zijn dat zij niet voor rede vatbaar zijn. Want kijken we naar de praktijk van alledag, waar toch wel met een zekere
regelmaat van het spreekrecht gebruik wordt gemaakt, dan zien we dat niet
terug in de rechtszaal.Alle sprekers hebben hun zorgen geuit dat het spreken door het slachtoffer
zich tegen het slachtoffer kan keren als een advocaat het slachtoffer formeel
als getuige wil laten horen. Omdat wij die zorg delen, hebben wij het oorspronkelijke
wetsvoorstel aangepast. Dat hebben we overigens niet helemaal spontaan gedaan,
want de Raad van State en de officieren van justitie en de rechters, verenigd
in de Nederlandse vereniging voor rechtspraak, hadden dat geadviseerd. Zelfs
de Nederlandse orde van advocaten adviseerde dat, wat wij verrassend vonden
en vinden. Ook de orde zag dat dat geen goede zaak was. Wij voelen ons gesteund
door het door de heer Van de Beeten aangehaalde Dos Santos-arrest van december
2002 van de Hoge Raad, waarin de Hoge Raad uitdrukkelijk heeft overwogen dat
het feit dat een slachtoffer – in dit geval was dat de moeder van een
aantal dochters – vanaf de publieke tribune zonder beëdiging een
verklaring kon afleggen toelaatbaar is, mits de informatie die wordt verstrekt
niet meewerkt bij het beantwoorden van de vragen die in artikel 350 Wetboek
van Strafvordering worden gesteld. Dat is bijvoorbeeld de vraag of bewezen
is dat de verdachte het feit heeft begaan en zo ja of hij daar schuldig aan
is.Doorpratend over het voorbeeld dat de heer Van de Beeten gaf, komen wij
op de huidige rechtspraktijk. Prof. Knoops heeft ons nog verteld dat het wetsvoorstel
eigenlijk een verbetering is in vergelijking met de huidige situatie. Immers,
nu zien we vaak in de rechtszaal dat eerst de rechter de feiten vergaart,
vervolgens dat deel van het onderzoek afrondt, en daarna het woord geeft aan
de officier van justitie voor zijn requisitoir. Dan pas komt in de rechtspraktijk
de officier van justitie opeens met een verklaring van het slachtoffer of
van de familieleden en zegt: ik heb gisterenavond nog gebeld, het gaat heel
erg slecht met het slachtoffer, dat heeft een geweldige invloed gehad. Dan
is het voor de verdediging te laat om daarvan te zeggen: nu willen we dat
het feitelijk onderdeel van de terechtzitting wordt heropend om na te gaan
of het wel klopt wat de officier van justitie zegt. In die zin is het een
voordeel zoals wij het nu hebben geregeld, omdat het in de praktijk meer dan
eens voorkomt dat officieren van justitie in het requisitoir voor de verdediging
tamelijk oncontroleerbare dingen naar voren brengen. Dan kan de advocaat alleen
in zijn antwoord daarop erop ingaan. Pas in hoger beroep kan hij kijken of
de situatie klopt in vergelijking met de werkelijkheid. Als daaraan behoefte
bestaat stel ik voor aan het eind van mijn betoog de heer Knoops het woord
te geven om kort te schetsen hoe het met het spreekrecht in de huidige rechtspraktijk
gaat. Hij heeft daarmee bijzondere ervaringen opgedaan, onder andere in de
zaak van Joes Kloppenburg, die in de stukken naar voren is gebracht.De heer Van de Beeten heeft een arrest aangehaald van een cafébaas
uit Amsterdam. Hier had het Hof vrij plotseling de weduwe van de vermoorde
cafébaas het woord gegeven en haar vrij plotseling als getuige beëdigd.
Vervolgens had het Hof gevraagd hoe het met haar ging. Dat is iets wat wij
in het wetsvoorstel hebben geregeld, maar dan zonder de beëdiging als
getuige. Ik begrijp uit de beschrijving dat de weduwe begon uit te pakken
en dingen heeft verklaard over de schuldvraag van de verdachte en de plek
waar het DNA-materiaal al dan niet was gevonden. Dat wijkt heel erg af van
wat wij in ons wetsvoorstel regelen. De impliciete vraag in de inbreng van
de heer Van de Beeten was: hoe kan het dat daarmee op zo'n manier wordt omgegaan?
Eerlijk gezegd denken wij dat de voorzitter die de leiding had op de zitting
op dat moment terug had moeten keren naar de vraag die aan deze mevrouw als
getuige was gesteld.Alle sprekers hebben gevraagd of de verklaring van het slachtoffer op
de zitting invloed heeft op de schuldvraag en de strafmaat en wat voor invloed
die verklaring heeft op de beslissing van de rechter. Ik onderstreep datgene
wat in de schriftelijke voorbereiding is gesteld, namelijk dat wij in Nederland
professionele rechters hebben die hun werk over het algemeen goed doen. Zij
weten dat de informatie van het slachtoffer in het kader van het spreekrecht
niet is bedoeld om de schuldvraag van de verdachte te beantwoorden. Net als
bij de schriftelijke verklaring van het slachtoffer dient dit verhaal van
het slachtoffer een ander doel. Het is gericht op hoe het slachtoffer de gevolgen
van het misdrijf ervaart. De vraag of die verklaring in het achterhoofd van
de rechter toch een rol kan gaan spelen, kan ik met de beste wil van de wereld
niet ontkennend beantwoorden. Het zou een rol kunnen spelen. Dit wetsvoorstel
verandert echter niets aan de praktijk van vandaag de dag, namelijk dat er
spreekrecht wordt verleend in een beperkte vorm en dat dit eventueel van invloed
zou kunnen zijn. Met de heer Rosenthal vertrouwen wij wat dat betreft op de
kundigheid van de rechters.De heer Van de Beeten heeft een interessante beschouwing gewijd aan het
door procureur-generaal De Wijkerslooth in het blad Opportuun voorgestelde
tweefasenmodel. Eerst worden de bewezenverklaring en de strafbaarheid van
de dader behandeld. In de tweede fase zouden de strafsoort en de strafmaat
moeten worden behandeld. Ook in de Tweede Kamer is het opiniestuk van de voorzitter
van het College van procureurs-generaal ter sprake gekomen. Wij zijn geen
voorstander van dat model. Ik kan mij de behandeling in de Tweede Kamer nog
goed herinneren. Ook de minister van Justitie heeft zich er negatief over
uitgelaten. Als ik de bijdrage van de heer Van de Beeten goed op mij laat
inwerken, constateer ik dat hij ook allerlei bezwaren tegen dat tweefasenmodel
signaleert. Eén daarvan is dat, als je het slachtoffer spreekrecht
geeft in de tweede fase, de fase waarin de strafsoort en de strafmaat aan
de orde zijn, je wellicht de indruk wekt dat het slachtoffer met zijn verhaal
invloed kan uitoefenen op de soort straf of de strafmaat. Dat is ongewenst.
Dat willen wij ook niet.De heer Witteveen maakt zich grote zorgen over het feit dat de rechter
emotioneel geraakt kan zijn door het spreekrecht en dat hij, zeker als hij
alleen recht spreekt, bijvoorbeeld als politierechter, te weinig afstand neemt
van het verhaal van het slachtoffer en zich wellicht laat beïnvloeden
door die emoties. De heer Witteveen vraagt of het niet veel beter is het spreekrecht
te beperken tot meervoudigekamerzaken. Ook mevrouw De Wolff heeft daarvoor
gepleit. Het lijkt mij goed eerst even stil te staan bij de vraag in
welke fase het slachtoffer gebruik kan maken van het spreekrecht. Dat is aan
het eind van de feitelijke behandeling, voordat de rechter het onderzoek ter
terechtzitting sluit. Nadat het slachtoffer gebruik heeft gemaakt van het
spreekrecht, verleent de rechter de officier van justitie het woord voor het
requisitoir. De officier van justitie gaat dan met name in op wat de verdachte
wordt verweten en of is bewezen dat deze het feit heeft begaan. Nadat de officier
zich als het ware heeft gericht op de verdachte, komt de advocaat van de verdachte
aan het woord. Deze zal zich daar ook op concentreren. Vervolgens kan het
een tijdje zo doorgaan via re- en dupliek. Nadat het slachtoffer van het spreekrecht
gebruik heeft gemaakt, verschuift de aandacht tijdens het strafproces dus
naar de verdachte en het al dan niet bewezen zijn van het misdrijf. De verdachte
heeft vervolgens recht op het laatste woord. Hierdoor zal het gevaar dat een
rechter zich laat meeslepen door de emoties die hij ondervindt als hij het
relaas van het slachtoffer heeft gehoord, in de praktijk geneutraliseerd zijn.
Daarbij komt dat het wetsvoorstel alleen toeziet op ernstige, zeer ernstige
misdrijven. Er moet in beginsel acht jaar of meer op het misdrijf staan, wil
het slachtoffer van het spreekrecht gebruik mogen maken. Het speelt dus alleen
bij zeer zware delicten, zeg ik tegen de heren Witteveen, Rosenthal en Holdijk.
Wij hebben deze beperking aangebracht omdat de adviesorganen die wij geraadpleegd
hebben, gezegd hebben dat we het moesten beperken tot serieuze misdrijven.In de praktijk zal veruit het grootste deel van de zaken waarop het spreekrecht
van toepassing is, zich voor de meervoudige kamer afspelen. Het is niet goed
voorspelbaar dat het soort ernstige beschuldigingen waarover we spreken, door
het OM bij de politierechter worden aangebracht. Ik heb na afloop van de eerste
termijn in de Eerste Kamer geprobeerd daarover wat feitelijke gegevens en
cijfers te krijgen. Hoe vaak worden bij dit soort ernstige beschuldigingen
zaken toch bij de alleen zittende rechter en niet bij de meervoudige kamer
aangebracht? Men kon mij die gegevens niet verstrekken. Dat wordt dus niet
bijgehouden.Stel dat een alleen zittende rechter zich over zo'n zware tenlastelegging
zou moeten buigen, dan zijn er toch nog een aantal mogelijkheden die ook soms
in de praktijk toegepast worden. Ik zeg dit tegen de heer Holdijk die het,
naar ik uit zijn betoog begreep, wat theoretisch vond. Een rechter die alleen
zit en geconfronteerd wordt met zo'n zware zaak en het spreekrecht en die
zich overmand en aangeslagen voelt, kan de zaak aanhouden of doorverwijzen
naar de meervoudige kamer. Dat gebeurt in de praktijk weleens. Het blijkt
ter zitting weleens dat de zaak zo ingewikkeld en ernstig is dat een alleen
zittende rechter daar niet alleen een oordeel over wil vellen maar vindt dat
er drie rechters naar moeten kijken en de zaak doorverwijst naar de meervoudige
kamer.Er is ook nog een andere optie die in de praktijk ook nog weleens voorkomt.
Als een alleen zittende rechter de zaak niet wil doorverwijzen maar niet het
gevoel heeft dat hij ter plekke op de politierechterzitting uitspraak kan
doen – wat in de meeste gevallen wel kan omdat daar vrij eenvoudige
zaken worden aangebracht – dan kan de politierechter bepalen dat hij
op een later tijdstip, uiterlijk veertien dagen later, uitspraak doet, zoals
dat ook bij zaken van de meervoudige kamer gebruikelijk is. Ook dat kan in
de praktijk voorkomen, maar dit alles in de uitzonderlijke situatie dat een
alleen zittende rechter met dit soort ernstige beschuldigingen geconfronteerd
zou worden.De heren Rosenthal en Holdijk hebben daar meteen de vraag tegenover gezet
of de beperking van het spreekrecht die wij in het wetsvoorstel hebben opgenomen,
een achteruitgang betekent in vergelijking met de huidige rechtspraktijk.
Er zijn met name in de meervoudige kamer rechters die ook bij minder ernstige
misdrijven die zij ook voorgelegd krijgen, het slachtoffer aan het woord willen
laten om te vragen hoe het met hem of haar gaat. Wij hebben als wetgever gekozen
om de norm vast te leggen in de wet. Deze staat in artikel 302 van het voorgestelde
wetsvoorstel. Dat betekent dat sommige misdrijven die serieuze gevolgen kunnen
hebben voor het slachtoffer, buiten de boot vallen. Dat is inherent aan het
feit dat wij als wetgever de verantwoordelijkheid nemen om deze keuze te maken
en in het wetsvoorstel op te nemen. Ik zeg tegen degenen die daar aarzelingen
over hebben – de heer Holdijk heeft daar een opmerking over gemaakt –
dat wij in het wetsvoorstel een evaluatie van de werking van de wet in de
praktijk na drie jaar hebben opgenomen. Met de wettelijke regeling in de hand
kan heel goed gekeken worden hoe een en ander nu in de praktijk uitpakt. Ook
de heer Kox vroeg hier nadrukkelijk om. Hij wilde ook een evaluatie hebben.
De heer Holdijk zei nog dat hij het jammer vond dat geen experiment met spreekrecht
kon plaatsvinden, zoals dat wel met de schriftelijke slachtofferverklaringen
is gebeurd. Als de minister van Justitie de positie van het slachtoffer gaat
herijken, wat de bedoeling is, en in den brede in het Wetboek van Strafvordering
gaat plaatsen, kan geleerd worden van de ervaringen die al met dit wetsvoorstel
zijn opgedaan. Van die ervaringen kunnen wij dan voordeel trekken door dat
weer op te nemen in de brede herziening en herijking van Strafvordering.Dan wil ik nu ingaan op de schriftelijke slachtofferverklaring, waar vele
leden bij stilgestaan hebben. Over het algemeen zijn daar goede ervaringen
mee opgedaan. Wij denken dan ook dat naarmate een schriftelijke slachtofferverklaring
vaker wordt ingediend en meer serieus wordt genomen – vaak wordt zij
in het requisitoir van de officier van justitie meegenomen of de rechter leest
die op de zitting nog eens voor, zoals dat ook in de experimenten te doen
gebruikelijk was – het mondelinge spreekrecht niet echt in alle situaties
meer nodig is. Dat is ook het gevoel dat Slachtofferhulp naar voren heeft
gebracht.Ik beantwoord nog graag de vraag van mevrouw De Wolff en de heer Kohnstamm.
Zij vroegen of het wetsvoorstel door het goede resultaat van de schriftelijke
slachtofferklaring niet overbodig wordt. Je kunt immers al een heel eind uit
de voeten met de schriftelijke slachtofferverklaring. Wij vinden van niet.
Wij willen iets regelen dat verdergaat en dat is toch het spreekrecht. In
onze situatie kan het slachtoffer zelf kiezen of hij wel of niet van deze
mogelijkheid gebruik maakt. Hij kan ook zelf zeggen wat de gevolgen van het
misdrijf in zijn of haar leven zijn geweest. Bij de schriftelijke slachtofferverklaring
zal een van de spelers – de rechter, de officier van
justitie – dat namens het slachtoffer voordragen. Dat is een verschil.
Sommige slachtoffers hebben er behoefte aan om zelf het woord te voeren. Voor
die groep is dit wetsvoorstel een meerwaarde. Gelet op de praktijk moeten
wij zeggen dat het heel goed is dat de schriftelijke slachtofferverklaring
een steeds grotere rol krijgt. De minister van Justitie heeft toegezegd deze
landelijk te willen invoeren. Daar zijn wij heel blij mee.Daarop heeft de heer Rosenthal aan ons gevraagd waarom wij niet in ons
initiatiefwetsvoorstel de variant van de schriftelijke slachtofferverklaring
hebben opgenomen. Mijn antwoord op deze vraag is toch een beetje hetzelfde
als het antwoord in de Tweede Kamer. Toen was er een amendement ingediend
door mevrouw Karimi van de fractie van GroenLinks. Daar hebben wij toen nog
uitgebreid over gesproken. Wij hebben dat in de eerste plaats niet gedaan
omdat er helemaal geen wetswijziging nodig is. Al die experimenten en de landelijke
invoering van de schriftelijke verklaring zijn mogelijk zonder dat de wet
wordt aangepast. Dat kan via de richtlijnen of via het beleid. In de tweede
plaats zien wij geen discrepantie, zoals de heer Rosenthal naar voren bracht,
tussen het wel wettelijk regelen van het spreekrecht en het niet wettelijk
regelen van de schriftelijke verklaring. Zonder regeling van het mondelinge
recht blijft er in de rechtspraktijk verwarring. Dat was nou juist de reden
waarom de officieren van justitie en de rechters in de NVVR verenigd zeiden
dat een codificatie van het spreekrecht nodig was.De heer Rosenthal (VVD):Tegen de indiener wil ik zeggen dat in dit huis nogal eens wordt gesproken
over de wetssystematiek. Wat dat betreft, beantwoordt u mijn vraag dus nog
niet bevredigend. Wij krijgen te maken met de situatie waarin het spreekrecht
moet worden beschouwd als een aanvulling op de schriftelijke slachtofferverklaring;
dat zei u althans op een gegeven moment. Dan krijgen wij straks dus de figuur
dat de aanvulling bij formele wet geregeld zal zijn en dat de schriftelijke
slachtofferverklaring, althans waar het het landelijk bereik betreft, een
kwestie is van richtlijnen aan het OM en de magistratuur.De heer Dittrich:Wij denken dat dat niet bezwaarlijk hoeft te zijn, omdat de schriftelijke
slachtofferverklaring in het strafdossier terechtkomt en voor alle deelnemers
aan het strafproces te lezen is. Daarbovenop introduceren wij een spreekrecht,
waarbij mensen zelf het woord voeren. In heel veel gevallen zal iemand een
schriftelijke verklaring in het dossier hebben gebracht als dat niet gewoon
via het requisitoir van de officier van justitie gaat. In sommige situaties
is die schriftelijke verklaring er echter niet, terwijl iemand wel van het
mondelinge recht gebruikmaakt. Daarmee regelen wij dus iets extra's. Ik heb
nooit willen beweren dat het één op één is en
dat allen die op een gegeven moment van het mondelinge recht gebruikmaken,
ook een schriftelijke verklaring hebben afgelegd.De heer Rosenthal (VVD):Misschien kom ik hier in tweede termijn op terug, want ik denk dat wij
nu ietwat langs elkaar heen praten. Het gaat mij immers niet zozeer om de
materiële strekking van een en ander, maar veel meer om de puur wetsystematische
figuur. Het gaat mij om het feit dat wij dan het ene regelen bij formele wet,
terwijl wij het andere, dat minstens zo belangrijk is, laten hangen bij de
figuur van de richtlijn. Dat vind ik vanuit wetsystematisch oogpunt niet zo
mooi.De heer Dittrich:Nu begrijp ik wat u bedoelt. U zegt dat de schriftelijke slachtofferverklaring
niet in de wettekst wordt geregeld, maar de mondelinge wel en dat je, kijkend
naar de systematiek van de wet, allebei zou moeten regelen. Wij hebben een
evaluatiebepaling opgenomen en wij weten dat het hele Wetboek van Strafvordering
herijkt gaat worden, waarbij ten brede ook over de positie van het slachtoffer
zal worden gesproken. Er is zelfs sprake geweest van een aparte titel voor
het slachtoffer. Tegen die tijd kunnen natuurlijk ook de ervaringen die met
de schriftelijke verklaringen zijn opgedaan, in de wettekst opgenomen worden.
Dan kan ook bekeken worden wat men daar in de praktijk van heeft geleerd.
Dat zal dus over een niet al te lange tijd – ik denk over een paar jaar –
weer rechtgetrokken zijn.Enkele sprekers, onder anderen de heer Kohnstamm, hebben uitdrukkelijk
gesproken over de onschuldpresumptie. Kennelijk leeft die kwestie met name
wanneer wij de huidige praktijk in de rechtszaal op papier zetten. Dan komen
er steeds vragen over de onschuldpresumptie. De Hoge Raad heeft in het eerder
genoemde arrest echter al gezegd daar geen bezwaar tegen te hebben, omdat
het spreekrecht zich bevindt in de fase waarin een onderzoek naar de feiten
wordt gedaan. Ook de adviesorganen hebben daar geen problemen mee gehad. De
beleving van het slachtoffer is geen beschuldiging van de verdachte. Daarom
wordt het spreekrecht in de praktijk toegekend aan slachtoffers of nabestaanden
in zaken waarin de verdachte echt gemotiveerd ontkent het misdrijf gepleegd
te hebben. Dat gebeurt in de praktijk. Ik heb in de schriftelijke voorbereiding
een aantal zaken genoemd waarin de verdachte ontkende en waarvan soms ook
in de publiciteit werd gezegd dat het een heel zwakke zaak is; toch verleende
de rechter dan spreekrecht aan de nabestaanden en uiteindelijk volgde er een
veroordeling.Ik vermeld nogmaals dat de officier van justitie in de praktijk in zijn
requisitoir natuurlijk ook heel vaak gebruikmaakt van wetenschap die hij van
het slachtoffer gekregen heeft. In die fase is de verdachte nog niet veroordeeld.
Wat het slachtoffer of de nabestaanden aan de officier van justitie meegedeeld
hebben, wordt door die officier gewoon in de rechtszaal naar voren gebracht.De heer Van Raak (SP):Ik vervang mijn collega Kox die het land vanavond heeft verlaten. Dat
heeft niet met dit debat te maken. Hij heeft ook beloofd, terug te komen.
Ik neem de honneurs waar. Hij heeft met name gevraagd naar de evaluatie. De
heer Dittrich heeft opgemerkt dat een evaluatie van belang is. Hij heeft nog
niet gezegd of die er gaat komen. Hij zegt dat het spreekrecht een nut moet
hebben, naast de therapeutische waarde. Er kan rechtsongelijkheid ontstaan.
Sommige mensen spreken wel in en andere mensen niet. Men kan het gevoel hebben
gedwongen te worden om in te spreken, omdat men denkt dat de strafmaat anders
kan uitvallen. Wil de heer Dittrich op deze punten evalueren? Wanneer wil
hij evalueren?De heer Dittrich:Wij hebben de evaluatie al toegezegd. In de Tweede Kamer
is gevraagd waarom die niet in een bepaling in de wet wordt opgenomen. Dat
hoeft niet. Als over een toezegging geen verschil van mening bestaat, wordt
die gewoon uitgevoerd. Dat geldt ook bij andere wetsvoorstellen. De evaluatie
komt er sowieso. De vraag is vervolgens wat de ijkpunten zijn in de evaluatie.
Waaruit wil men lering trekken? Is de formulering in de wettekst goed of moet
die aangepast worden? Over al deze punten spreken wij vandaag. Die komen natuurlijk
in de evaluatie aan de orde. Tegen de tijd dat de evaluatie plaatsvindt, is
het van groot belang dat een en ander inzichtelijk wordt gemaakt. Met beide
Kamers moet dan over een evaluatieopzet gesproken worden waarin een aantal
criteria genoemd wordt.De heer Van Raak (SP):Een goede gewoonte in deze Kamer is dat bij een evaluatie een richtdatum
genoemd wordt. Kan de heer Dittrich die geven?De heer Dittrich:De Tweede Kamer is toegezegd dat de evaluatie binnen drie jaar plaatsvindt.
De fractie van de Partij van de Arbeid heeft gepleit voor een termijn van
een tot twee jaar. Wij vinden dat een te korte referentieperiode, omdat ook
gekeken moet worden of hoger beroep is ingesteld en of het in hoger beroep
werkt. Dan is een periode van drie jaar nodig.Wat nu als het slachtoffer heeft gesproken en de verdachte toch wordt
vrijgesproken? De heer Van de Beeten maakt zich zorgen dat het slachtoffer
zich ten tweede male slachtoffer voelt. Afgezien van de voorlichting moeten
slachtoffers vaak machteloos als figurant toekijken op de tribune. Dat is
de reden waarom de slachtofferorganisaties zeggen een meerwaarde te zien in
het spreekrecht. Het slachtoffer heeft gesproken. De bewijsvraag die vervolgens
aan de orde is in de rechtszaal kan zijn loop hebben. Wij mogen niet verlangen
dat een rechter op een andere manier met het bewijsmateriaal omgaat louter
en alleen omdat een slachtoffer heeft gesproken. In theorie kan een verdachte
worden vrijgesproken nadat van het spreekrecht gebruik is gemaakt. Dat is
dan zo. Wie weet gaat de officier van justitie vervolgens in beroep en speelt
zich een en ander opnieuw af bij het gerechtshof. Dat is niet te voorkomen.
Wij weten alleen dat men nu vaak teleurgesteld is omdat er helemaal geen rol
voor het slachtoffer in het strafproces is weggelegd.Voorzitter. Als u er prijs op stelt, wil ik de heer Knoops in de gelegenheid
stellen kort een schets te geven van de ervaringen in de rechtspraktijk. Daar
zijn veel vragen over gesteld.De voorzitter:Dank u wel, mijnheer Dittrich. Het is niet de vraag of de voorzitter daar
prijs op stelt, maar of de voorzitter dat toestaat. Deze voorzitter staat
dat graag toe. Het woord is aan prof. Knoops.De heer Knoops:Mevrouw de voorzitter, geachte aanwezigen. Op de eerste plaats moet mij
van het hart dat het een eer is om hier te staan als eenvoudige advocaat en
docent internationaal strafrecht. Ik zal niet zozeer ingaan op de juridisch
formeel-technische aspecten van het wetsvoorstel, want ik acht het niet aan
mij om daar een oordeel over te geven. De heer Dittrich heeft mij veeleer
gevraagd om als deskundige vanuit de praktijk iets hierover te zeggen. Ik
wil u een belangrijk aspect meegeven in uw beoordeling, namelijk de controleerbaarheid
van bepaalde gegevens die in een strafproces ter sprake komen.Thans bestaat er een indirect spreekrecht via het OM dat veelal bij het
requisitoir namens de slachtoffers spreekt en daarbij ook de gevoelens van
de slachtoffers of nabestaanden onder woorden brengt. In de huidige rechtspraktijk
wordt dit juist bij ernstige delicten veelal gedaan. Er zijn veel voorbeelden
van zaken waarin het OM in het requisitoir de gevoelens van de slachtoffers
vertolkt, uiteraard met de bedoeling de rechter te beïnvloeden. Het is
immers uiteindelijk de taak van het OM om namens de maatschappij een straf
te vorderen en daarbij ook de gevoelens van de slachtoffers onder woorden
te brengen. Daar is op zichzelf niets mis mee, maar wij moeten wel vaststellen
dat het de realiteit van alledag is: de rechter proberen te beïnvloeden
is een fenomeen dat in wezen al bestaat via het indirecte spreekrecht van
het OM namens de slachtoffers. Een heel duidelijk voorbeeld is een zaak die ik zelf heb behandeld, namelijk
de befaamde Veghelse eerwraakzaak. In het Brabantse Veghel had een jongen
op een middelbare school op leerlingen geschoten. Daar heeft het OM tijdens
het requisitoir heel duidelijk namens de slachtoffers gesproken, terwijl er
op dat moment geen enkel gegeven voorlag van de slachtoffers. Het OM kreeg
de kans en benutte deze uiteraard ook. Je zou kunnen stellen dat het indirecte
spreekrecht via het OM nu al een gevestigd begrip is.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. Mag een nog eenvoudiger advocaat aan prof. Knoops een vraag
stellen op dit punt? Was er in die zaak ook sprake van een schriftelijke slachtofferverklaring?De heer Knoops:Er waren inderdaad vorderingen van de beledigde partijen ingediend, maar
er lag geen schriftelijke verklaring van de slachtoffers zelf, waarin zij
hun gevoelens onder woorden zouden hebben gebracht.Op dit moment zou een aspect kunnen zijn dat je met dit wetsvoorstel onder
omstandigheden de controleerbaarheid kunt vergroten van bepaalde opmerkingen
die gemaakt worden in het requisitoir. Ik geef u een ander voorbeeld. Er heeft
in 1988 een zaak gespeeld waarin er is gepoogd om de zuster van een verdachte
om het leven te brengen. Opmerkelijk was dat het OM stelde dat het slachtoffer
ernstig getraumatiseerd was, verder niet meer door het leven kon gaan en ook
geen contact meer wilde hebben met de verdachte. Maar wat schetste ieders
verbazing? Het slachtoffer nam een paar weken voor de terechtzitting contact
op met de advocaat van de verdachte. De situatie bleek heel anders te zijn
dan het OM tijdens de voorafgaande zittingen had doen voorkomen. Het kan dus
de controleerbaarheid van bepaalde opmerkingen die gemaakt worden omtrent
de impact van een delict op een slachtoffer ten goede komen als het slachtoffer
het zelf kan vertellen. De rechter kan het dan controleren. Daar is de verdediging
bij, het OM is er eveneens bij en in die zin kan het ook het rechtsbeginsel
van de onmiddellijkheid ten goede komen. Het onmiddellijkheidsbeginsel houdt
in dat het materiaal dat het OM naar voren brengt, getoetst
zou kunnen worden.De heer Van de Beeten (CDA):Ik heb toch goed begrepen dat de rechter geen ondervragingsrecht heeft
bij het spreekrecht? Wat de heer Knoops nu zegt, houdt in dat de rechter tijdens
het spreekrecht wél ondervragingsrecht heeft. Dat zal dan ook voor
de raadsman of raadsvrouw van de verdachte moeten gelden.De heer Knoops:Nee, het is duidelijk een signalering. Het gaat om een verschil in benadering.
Het openbaar ministerie stelt dat er een bepaalde impact is geweest op het
slachtoffer. Zoiets wordt vaak bij het requisitoir naar voren gebracht. Dat
is echter niet voor eenieder waarneembaar. Die situatie kan worden vergeleken
met de situatie waarin het slachtoffer dat zelf zou mogen vertellen. De rechter
kan daarover dan zelf een oordeel geven.Het openbaar ministerie behoeft niet altijd die gevoelens van het slachtoffer
op juiste wijze onder woorden te brengen. Er kan dus sprake zijn van een discrepantie,
zoals wij zojuist in dit voorbeeld zagen.De heer Van de Beeten (CDA):Dat begrijp ik. Toch betekent dit in zo'n situatie onder de werking van
dit wetsvoorstel, dat eerst het slachtoffer als getuige beëdigd moet
worden. Vervolgens kan het slachtoffer door de rechter ondervraagd worden,
alsook door de raadsman of raadsvrouw van de verdachte. Anders komt men nog
niet toe aan de uitoefening van het controlerecht, dat impliciet gecreëerd
wordt met dit wetsvoorstel.De heer Knoops:Ik herhaal dat het mijns inziens niet gaat om het creëren van een
ondervragingsrecht. Wij hebben namelijk vastgesteld dat de materiële
rechtspositie van de verdachte niet geraakt wordt. Zo is ook de vaste rechtspraak
van het Europese Hof. Het gaat dus niet om het openbreken van de materiële
rechtspositie van de verdachte. Als men via dit wetsvoorstel een bijdrage
wenst te leveren aan herstel van emotionele gevolgen, gaat het puur om de
controleerbaarheid van de vraag of die gevolgen zich hebben voltrokken. Als
je een keuze zou moeten maken tussen vordering door het openbaar ministerie
en door het slachtoffer zelf, zal onder omstandigheden het laatste de voorkeur
verdienen. Immers, dat is gemakkelijker objectiveerbaar, zonder dat het slachtoffer
gevraagd behoeft te worden of dat inderdaad het geval is. Het slachtoffer
kan namelijk een heel andere impact ervaren hebben dan wellicht het openbaar
ministerie dat, veelal bij requisitoir, naar voren kan brengen.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Bij controleerbaar dient een derde variant onderscheiden te worden. Ik
doel op de variant die hoe dan ook in zwang zal raken, dat er in een dossier
een schriftelijke verklaring van het slachtoffer is opgenomen waarin het slachtoffer
een en ander vertelt over de gevolgen van het misdrijf. Bij twijfel kan het
slachtoffer als getuige gehoord worden. Volgens mij is dan bereikt dat wat
het slachtoffer naar voren brengt, optimaal controleerbaar is. Dit lijkt mij
ten opzichte van de twee varianten die u tegen elkaar afzet, de beste variant.De heer Knoops:Wat u zegt, is in de huidige praktijk ook al mogelijk. Als een slachtoffer
op de zitting aanwezig is met bijvoorbeeld een vordering beledigde partijstelling
en er ontstaat de behoefte om het slachtoffer over de feiten te ondervragen,
kan het slachtoffer, met instemming van procespartijen, alsnog de positie
van getuige innemen en beëdigd worden. Vervolgens kunnen aan het slachtoffer
vragen gesteld worden. Die variant bestaat dus zeker.Van mijn kant kan nog gesignaleerd worden wat er in feite nu al in de
praktijk gebeurt. Er wordt namelijk een indirect spreekrecht uitgeoefend via
het openbaar ministerie. Dit is overigens veelal in een zeer laat stadium,
waarin het voor eenieder niet altijd controleerbaar is of die impact zo heeft
bestaan.Als je uit twee kwaden het minst kwade moet kiezen, kan de optie om het
te formaliseren en voor eenieder zichtbaar te maken nog een ander belang,
een ander principieel rechtsbeginsel dienen, en wel dat van de controleerbaarheid.
Er zijn weliswaar een aantal principiële bezwaren, maar er is ook een
keerzijde aan het verhaal in die zin dat het ook een aantal rechtsbeginselen
kan dienen. Zo komt het veelvuldig voor dat de verdediging tijdens het requisitoir
van het openbaar ministerie als het ware tandenknarsend zit te luisteren,
omdat men eenvoudigweg het openbaar ministerie niet kan tegenhouden om namens
het slachtoffer te spreken. De verdediging kan daar vaak verder ook niets
tegen inbrengen. Bovendien weet de rechter dan niet en kan hij evenmin verifiëren
of bepaalde opmerkingen die over het slachtoffer gemaakt worden, juist zijn.
Ik heb een voorbeeld gegeven van een niet onaanzienlijke zaak waarin een discrepantie
ontstond tussen wat het openbaar ministerie had gesteld over de impact van
de zaak op het slachtoffer en wat de realiteit was. De heer Dittrich zei al
dat dit raakte aan de professionaliteit van de rechtspraak. Op de vraag of
introductie van dit spreekrecht de rechter indirect kan beïnvloeden,
kunnen wij antwoorden dat wij hebben vastgesteld dat een dergelijke beïnvloeding
eigenlijk al plaatsvindt via het openbaar ministerie.In de zaak over Joes Kloppenburg heeft de rechter aan de ene kant duidelijk
laten blijken dat hij spreekrecht had toegekend uit respect voor de gevoelens
van de familie van het slachtoffer. Uit de woorden van de familie bleek duidelijk
dat zij hoopte dat het niet meer zou gebeuren. De familie van het slachtoffer
heeft op de rechtbank invloed willen uitoefenen voor wat betreft de op te
leggen straf. In deze situatie zijn mogelijk de grenzen van dit wetsvoorstel
overschreden. Het oordeel van de rechter was desondanks zeer professioneel.
Hij heeft het standpunt van de familie niet gevolgd. Uit dit voorbeeld blijkt
dat rechters in Nederland professioneel genoeg zijn om afstand te nemen van
bepaalde opmerkingen en om een eigen oordeel te vellen. De heer Dittrich heeft
ook al opgemerkt dat rechters in Nederland onderscheid kunnen maken tussen
feiten en emoties. In dat opzicht denk ik dat het wetsvoorstel in wezen een
bekrachtiging vormt van wat eigenlijk al gebeurt in de rechtszalen, namelijk
dat het spreekrecht indirect via het openbaar ministerie wordt uitgeoefend.
Het is aan de leden van de Eerste Kamer om te beoordelen of het belang van
de controleerbaarheid onder omstandigheden een aanvullend argument
kan zijn voor het initiatiefwetsvoorstel van de heren Dittrich en Schonewille.Minister Donner:Mevrouw de voorzitter. De minister neemt in dit soort discussies een aparte
positie in. Hij hoeft voor de verandering niet een concreet voorstel te verdedigen.
Het past hem in deze rol ook niet om voorstellen volop te opponeren. Het kabinet
moet de beslissing over het contraseign nog nemen. Op dit moment is dit niet
aan de orde.Mij is een aantal vragen gesteld en een oordeel gevraagd over sommige
onderdelen. Bovendien gaat het op dit moment in deze Kamer om de regeling
als geheel en niet om bepaalde onderdelen daarvan. Ik wil het beeld rechtzetten
dat de heer Kohnstamm schiep met betrekking tot het standpunt van de Raad
van State. Bij initiatiefwetsvoorstellen beperkt de Raad van State zich steeds
primair tot het plaatsen van technische kanttekeningen. Anders dan bij adviezen
aan de regering, concludeert de Raad van State dan niet over de indiening,
niet-indiening of bijstelling van het wetsvoorstel. Het is aan de initiatiefnemers
om dat te doen.De heer Kohnstamm (D66):Dat moge zo zijn en op gezag van de minister zal ik dit aannemen, maar
ik ken een paar initiatiefwetsvoorstellen waarover heel expliciet door de
Raad van State is geconcludeerd: niet doen, in vredesnaam weglaten! Over het
initiatiefvoorstel van mevrouw Wessel-Tuinstra dat ik jarenlang heb mogen
verdedigen in de Tweede Kamer, als initiatiefovernemer, was de Raad van State
betrekkelijk genadeloos. Ik heb sindsdien nogal wat adviezen van de Raad van
State over initiatiefwetsvoorstellen gezien waarvan ik dacht: waarom zouden
zij die kritische houding niet eens laten varen of het ook zo doen ten opzichte
van regeringsvoorstellen; laten zij daar ook eens op komen!Minister Donner:Dan blijven dat toch technische adviezen. Het kan zijn dat die voorstellen
zo rampzalig waren dat je onder alle omstandigheden moet zeggen dat je het
niet moet doen, ongeacht of het nu beleid is of niet.De heer Kohnstamm (D66):Dat sluit ik niet op voorhand uit. Ik weet van het ontwerp waar ik mee
bezig was, dat dit absoluut niet het geval was. Dat was een fantastisch voorstel.
Voor het overige kun je niet volhouden, afgaande op de adviezen die ik gezien
heb van de Raad van State over initiatiefvoorstellen, dat die adviezen niet
uiteindelijk over de inhoud zelf gingen. Zij gingen zelden uitsluitend over
technische aangelegenheden, maar ook over de vraag: zouden jullie dat nu wel
doen?Minister Donner:Versta mij wel; natuurlijk gaan zij ook over de inhoud, niet over de opportuniteit
van de vraag maar over de effecten die een regeling heeft in een bepaalde
situatie. Ik weet dit uit eigen ervaring.De heer Kohnstamm (D66):Ik zal het hierna laten rusten, maar nu terug naar 1984 en het voorstel-Wessel-Tuinstra.
Daarvan heeft de Raad van State expliciet gemeld dat hij vond dat het vroegtijdig
was en dat de staatscommissie eerst maar eens gerapporteerd moest hebben voordat
het initiatief verder gevoerd zou kunnen worden. Dat kun je, met alle respect,
niet alleen maar een technische opmerking noemen.Minister Donner:Wij zullen dan wellicht nog een studie moeten verrichten van de adviezen,
maar ik kan u uit eigen aanschouwing verzekeren wat de lijn is van de Raad
van State in dezen.Mevrouw de voorzitter. In ieder geval wilde ik stelling nemen tegen het
beeld dat de heer Kohnstamm oproept, namelijk dat initiatiefwetsvoorstellen
nodig zijn omdat de minister niet vooruit te branden is. Nu dateert dit voorstel
uit een tijdperk dat ik nog niet in het kabinet zat en de heer Kohnstamm wel.
Het kan dus zijn dat hij uit eigen observatie sprak, maar in ieder geval heb
ik vanaf het begin met betrekking tot dit wetsvoorstel een duidelijk standpunt
ingenomen ten aanzien van de volgorde der dingen. Dit was niet omdat ik zou
menen dat de positie van het slachtoffer in het strafproces niet aan herijking
en herwaardering toe is. Wel vind ik dat er op dit punt aanleiding is om eerst
de voorstellen in het kader van het project Strafvordering 2001 af te wachten,
naast het uitwerken – dit is inmiddels het geval – van de gedachte
inzake de schriftelijke verklaring, waarna wij overgaan tot een uitbouw van
die positie.Ook in de debatten in deze Kamer en in de Tweede Kamer over de voorstellen
met betrekking tot het project Strafvordering 2001 is er steeds voor gewaarschuwd
om de krenten uit de pap te halen. Dat is ook mijn standpunt op dit punt:
als wij overgaan tot een verandering van de positie van het slachtoffer in
het strafprocesrecht, dan zal dit op een coherente wijze moeten geschieden,
in samenhang met de verschillende onderdelen. Op dat punt is de inschatting
toch iets anders, als het gaat om de beschikbare tijd van het kabinet, zoals
ook al is aangegeven in de discussie over wat er gebeurt met de voorstellen
van het project Strafvordering 2001. Aangegeven is dat dit punt daarbij bij
voorrang aandacht zou krijgen.Dat leverde mij het verwijt op dat ook ik te dien aanzien de krenten uit
de pap zou halen. Desondanks wilde ik het doen in samenhang en is het in ieder
geval de bedoeling dat het wetsvoorstel ter zake van de positie van het slachtoffer
dit jaar, zo mogelijk nog rond de zomer, in consultatie gegeven kan worden;
het is niet ingediend maar wel in consultatie. Ik benadruk het punt van samenhang
en coherentie, omdat de essentie van de positie van het slachtoffer in het
strafprocesrecht niet het spreken of de verklaring is. Het spreken of de verklaring
moet uiting zijn van een beoordeling van de vraag wat de plaats en de functie
van het slachtoffer is in het strafprocesrecht. Het spreken of de verklaring
moet daarvan worden afgeleid. In die zin is het spreken alleen de methode
van transport. Ik kan in dat opzicht de heer Kohnstamm ten dele gelijk geven
als hij spreekt over het verschil tussen de schriftelijke en de mondelinge
verklaring. Tegelijkertijd geldt ook het adagium "the medium is the message".
In die zin heeft de mondelinge verklaring een ander karakter. Een mondelinge
verklaring afgegeven in het strafproces, in de zittingzaal heeft een andere
betekenis dan de schriftelijke verklaring. Er kan dus niet zonder meer gezegd
worden dat men als men de schriftelijke verklaring aanvaardt, de mondelinge
verklaring ook zonder meer moet aanvaarden. Voor alle duidelijkheid, ook ik
zie zeker in dat er voor het slachtoffer in het strafproces een spreekgelegenheid
moet zijn. Dat zal onderdeel van de voorstellen zijn. Ik probeer
geen tegenstelling maar samenhang te creëren.De heer Holdijk heeft gewezen op de historische ontwikkeling. Het is goed
die even te memoreren omdat daarmee een zeker houvast kan worden verkregen
over wat uiteindelijk de positie van het slachtoffer in het strafprocesrecht
moet zijn. De oorspronkelijke situatie is naar alle waarschijnlijkheid de
vendetta geweest. De eerste stap was dat de beoordeling door het publiek gezag
werd overgenomen. U ziet dat onder meer in de IJslandse sagen. Daarin krijgen
wij een beschrijving van de Germaanse samenleving zoals die vermoedelijk in
vroeger tijden hier is geweest en waaruit ons strafprocesrecht is ontwikkeld.
Vervolgens zien wij dat ook de tenuitvoerlegging wordt overgenomen door het
publiek gezag. Die ontwikkeling vindt plaats rondom de 13de eeuw in Europa.
Met name in de Normandische koninkrijken ziet u die ontwikkeling het eerst.
Vervolgens zien wij dat geleidelijk aan de inbreuk op de publieke rechtsorde
voorrang gaat krijgen op de inbreuk op het slachtoffer en het leed dat hem
wordt aangedaan. Dat is inderdaad versterkt bij de ontwikkeling van het inquisitoire
systeem in West-Europa, vooral onder de invloed van de ontwikkeling van het
Frans/Spaanse rechtsstelsel. Of de Spaanse inquisitie hierin ook een rol gehad
heeft, weet ik niet precies. In de loop van de 19de eeuw wordt onder invloed
van de Code Napoleon en de wijzigingen die wij daar gekregen hebben, de inbreuk
op de publieke orde het exclusieve belang. Ik denk dat dit een onjuiste ontwikkeling
geweest is, in die zin dat dit miskent dat het uiteindelijk ook gaat om de
schade die het slachtoffer is aangedaan, dat die schade niet geheel opgaat
in de civiele schadevergoeding en dat die schade onderdeel vormt van de inbreuk
op de publieke rechtsorde. Het is dan ook niet vreemd dat het slachtoffer
op dat onderdeel een positie heeft in het strafproces. Hij heeft die positie
niet ten aanzien van de waarheidsvinding en niet ten aanzien van de schuldvraag,
anders dan als getuige, maar wel ten aanzien van de ernst en de gevolgen van
het delict. Niet uitsluitend de inbreuk op de publieke rechtsorde hoeft daarvoor
bepalend te zijn. In die zin wordt dat meegenomen. Ik denk ook dat het een
factor is die mede het monopolie van de overheid op het vervolg, de opsporing
en het eventueel bestraffen van de inbreuken, aanvaardbaar kan maken.Dat standpunt over de rol van het slachtoffer in het proces heb ik neergelegd
in de brief die op 10 maart jongstleden aan de Tweede Kamer is gezonden
met een overzicht van de verschillende maatregelen die ik voornemens ben in
de komende jaren te ontwikkelen voor de positie van het slachtoffer. Uit de
schriftelijke reacties daarop van de fracties in de Tweede Kamer die vorige
week aan mij zijn gezonden, lees ik dat er steun en instemming bestaat voor
dat beleid, hetgeen mij verheugt. In dat opzicht zie ik ook dat een evenwichtige
regeling van de positie van het slachtoffer in het strafprocesrecht op zichzelf
binnen voorzienbare tijd mogelijk is, waaronder toekenning van een beperkt
spreekrecht aan slachtoffers in het strafprocesrecht.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik zag dat niet in de brief van 10 maart. Kan dat kloppen? Ik hoor
de minister hier zeggen dat hij een vorm van spreekrecht waardevol acht. Ik
kan eroverheen gelezen hebben. Op pagina 5 lees ik iets over de schriftelijke
slachtofferverklaring, maar ik zie niet hoe het verder op de zitting moet.Minister Donner:Dan heb ik dat aangegeven in de reactie op de voorstellen Strafvordering
2001. Ik geef alleen maar aan dat ik de figuur van een beperkt spreekrecht
van slachtoffers, in het verlengde van en ingebed in het strafprocesrecht
en niet als een op zichzelf staand element dat overigens niet wordt geregeld,
dienstbaar acht aan de ontwikkeling van die positie. In ieder geval zal de
schriftelijke slachtofferverklaring met ingang van 1 mei aanstaande landelijk
worden ingevoerd. Daarmee zal zij de praktijkervaring opleveren op basis waarvan
de verdere ontwikkeling kan plaatsvinden.In die context plaats ik kanttekeningen vanuit de optiek van het ontwikkelen
van een evenwichtige positie van het slachtoffer in het procesrecht bij het
enkel introduceren van een recht tot spreken, ook al is dat in bepaalde gevallen.
Zeker als dat niet is ingebed in de ontwikkeling van het strafprocesrecht,
zijn naar mijn inschatting risico's van secondary victimisation mogelijk.
Ik denk ook dat het op zichzelf niet de waarborgen biedt om een duidelijk
beeld te krijgen van de rol van die verklaring, de functie in het proces en
de wijze waarop dat logisch in de voorbereiding en voorfase van het proces
moet plaatsvinden. Ik constateer dat duidelijk wordt gemaakt dat tal van ontwikkelingen
die nu al plaatsvinden niet worden uitgesloten door het voorstel. Vanuit de
optiek van het ontwikkelen van een coherent standpunt heb ik wel zorg. Ik
heb niet de illusie dat, als bepaalde ontwikkelingen eenmaal in gang zijn
gezet, die kunnen worden teruggedraaid in het kader van een wetsvoorstel dat
uitdrukking geeft aan de voorstellen van Strafvordering 2001. In die zin liggen
mijn gedachten op dit punt dichterbij de voorstellen van de heer Witteveen
rond de ontwikkeling van de positie van het slachtoffer. Ook de heer Holdijk
heeft erop gewezen. Ik hoop dat het conceptwetsvoorstel rond de zomer voor
consultatie beschikbaar komt.De heer Van de Beeten vroeg mij of niet vermeden moet worden dat het slachtoffer
rechtstreeks invloed krijgt op de straftoemeting. Mij staat bij de herziening
van het Wetboek van Strafvordering voor ogen dat het strafproces als verwerkelijking
van het materiële strafrecht een adequate justitiële reactie moet
geven als een strafbaar feit is gepleegd en ter kennis van de overheid is
gekomen. Dat houdt uiteraard in een sanctie voor de dader, maar ook het zoveel
mogelijk bevorderen van genoegdoening en schadevergoeding voor het slachtoffer.
De oplegging van een schadevergoedingsmaatregel kan onderdeel uitmaken van
het sanctiepalet. Onderdeel van een adequate justitiële reactie is ook
het rekening houden met de belangen van het slachtoffer onder andere bij het
rekwireren van de straf. Voorts acht ik het een taak van de justitiële
autoriteiten en eigenlijk de hele strafrechtelijke keten om te voorkomen dat
het slachtoffer naast de directe gevolgen van het strafbare feit, ook nog
wordt geconfronteerd met onverschilligheid of onzichtbaarheid in de strafrechtelijke
procedure. In die zin vormt dat uitgangspunt van de herwaardering van de positie
van het slachtoffer in het strafprocesrecht. Als wij uitgaan van invloed op elementen van de beoordeling, dan moet de verklaring onder ede worden
afgelegd en moet ondervraging mogelijk zijn. Dat ligt in het verlengde daarvan.
Dat is een onderdeel van een coherente uitwerking van de positie.De heer Van de Beeten vroeg ook naar de richtlijnen van het landelijk
overleg voorzitters strafsectoren inzake de uniforme handelwijze voor de gerechten.
Dat beleid heeft betrekking op de vraag of aan het slachtoffer dat het woord
op de terechtzitting wil voeren, bij alle gerechten die gelegenheid wordt
geboden. Verder gaat het om de vraag onder welke voorwaarden en op welke wijze
slachtoffers en nabestaanden dat spreekrecht mogen uitvoeren. Ik beschik op
dit moment niet over actuele informatie over de ontwikkeling van dit beleid.
Het was ook niet te achterhalen vanaf het moment dat de vraag gesteld werd.
Ik verwacht dat er op dit punt sprake is van een op elkaar wachten. Het landelijk
overleg zal wachten op de uitkomst van dit debat voor een antwoord op de vraag
of het nog zinvol is om die zaak uniform te regelen.De heren Witteveen en Holdijk hebben hun voorkeur uitgesproken voor het
eerst opdoen van ervaring met schriftelijke slachtofferverklaringen en vervolgens
een uitbreiding naar een goed voorbereid spreekrecht. Ik heb aangegeven dat
dat noodzakelijk is. Bij alle positieve ervaringen die in een aantal gevallen
zijn opgedaan, is er een risico als het op grote schaal zonder meer als recht
wordt ingevoerd. Slachtofferhulp Nederland staat positief tegenover een spreekrecht,
indien het aansluit op de schriftelijke verklaring, omdat juist in die verklaring
en de voorbereiding ervan de verwachtingen gemanaged kunnen worden. Dan kan
duidelijk worden gemaakt wat wel en wat niet verwacht kan worden. De risico's
van een onbeheersbaar proces kunnen worden uitgesloten.De heer Kohnstamm vroeg mij of eventuele bezwaren tegen mondelinge verklaringen
niet evenzeer gelden voor schriftelijke verklaringen. Ik weet vrijwel zeker
dat een mondelinge discussie meer directe invloed heeft op de rechter en het
slachtoffer dat ter plekke is, dan de schriftelijke verklaring. Niet is uit
te sluiten dat mondelinge verklaringen over de ernst van het feit en de omvang
van de gevolgen gaan, en kunnen bijdragen aan een duidelijke weergave van
het strafbare feit. Dat geschiedt ten behoeve van de rechter, maar in die
situaties zal het in wezen gaan om de positie van de getuige. De heer Dittrich
is al ingegaan op de vraag of een mondelinge verklaring van invloed is op
het aantonen van de onschuld. Ik ben het geheel met hem eens dat dat geen
bezwaar zou zijn tegen deze figuur.De heer Rosenthal vroeg mij of invoering van deze regeling geen verruiming
en tegelijkertijd een beperking ten gevolge heeft. Het heeft een beperking
ten gevolge, omdat in de situaties waarin de rechters eventueel spreekrecht
toestaan, het niet waarschijnlijk is dat het als het wettelijk is geregeld
is ook nog gebeurt. Aan de andere kant is sprake van een verruiming, omdat
het in die gevallen waarin rechters het nu niet doen door de wettelijke regeling
wel mogelijk zal worden. In die zin is er het dubbele effect. De heer Rosenthal
vroeg mij voorts of ik antwoord kon geven op de vraag of alle gerechtsgebouwen
voldoen aan de eisen van het kaderbesluit. Ik verwijs hem naar mijn brief
van 7 februari 2003 aan de Tweede Kamer, waarin wordt ingegaan op de
stand van zaken met betrekking tot de verschillende gerechtsgebouwen. Daaruit
blijkt dat bij de meeste gerechten reeds in belangrijke mate aan de eis van
scheiding van slachtoffers en daders wordt voldaan. Het gaat vooral om de
wachtruimten.Er is gevraagd welke effecten de voorgestelde regeling heeft. De Kamer
heeft kennis kunnen nemen van het standpunt van de Raad voor de rechtspraak.
Ik laat dat verder in het midden, daarbij wel constaterend dat het invoeren
van een spreekrecht op dit moment in alle gevallen voorbereiding zal eisen
bij de gerechten in de processen, maar ook bij de andere instanties die daarbij
betrokken zijn. De ervaring van de invoering van schriftelijke verklaringen
is daarbij relevant. Via procedures zal moeten worden voorkomen dat de slachtoffers
onvoorbereid ter zitting komen, wat zonder meer voorbereiding zal vereisen,
en derhalve ook tijd. Verder hebben we geprobeerd om in de brief aan te geven
wat de schatting van de mogelijke werklast van invoering van een spreekrecht
is. Ter toelichting van de becijfering: wij stellen vast dat uitgaande van
de omschrijving in artikel 302 Sv van de zaken waarop het spreekrecht betrekking
zal hebben, er ongeveer 12.000 zaken in aanmerking komen. Op dit moment zijn
er 500 zaken waarin dat al gebeurt. De potentiële maximumvariant is dus
11.500 zaken. Maar als ik uitga van een wat meer conservatieve schatting van
4000 gevallen waarin daarvan gebruik zal worden gemaakt – dat sluit
aan bij de ontwikkeling van de schriftelijke verklaringen, die naar schatting
op ongeveer 2000 ligt – en van een conservatieve schatting van de duur
van de verklaring van tien minuten, kom ik toch op 333 meervoudige strafzaken
die dan niet zullen kunnen plaatsvinden binnen de huidige budgettaire middelen.
In alle gevallen zal bij invoering moeten worden gelet op het beslag dat wordt
gelegd op de middelen, zodat het onderdeel zou moeten zijn van de begrotingsonderhandelingen.De heer Kohnstamm (D66):Ik kom even terug op een kwestie die de revue passeerde in de beantwoording
van de initiatiefnemer. Ik vind het prettig als de minister van Justitie er
nog iets over zegt. Als het mondelinge spreekrecht wordt geïntroduceerd
conform de lijn van het initiatief-Dittrich, dus voor zaken waar acht jaar
of meer voor wordt gevorderd, welke kans lopen die zaken om bij een unus terecht
te komen? Komt de meerderheid van de gevallen niet bij de meervoudige kamer
terecht?Minister Donner:Dat neem ik aan, omdat de grens nu bij een half jaar ligt. Ik moet nog
met deze Kamer overleggen over de verschuiving van de bevoegdheden. Het is
wel duidelijk wat de wens van de Tweede Kamer op dit punt is, namelijk één
jaar.De kans dat de zaken waar het hier om gaat onder een unus zullen vallen,
is zeer gering, want dan moet het om zeer lichte gevallen gaan. Ik denk wel
dat er zonder meer een begrenzing nodig is. De vraag tot welke gevallen een
en ander moet zijn begrensd, hangt logisch samen met de visie op de plaats
en functie van het slachtoffer in het strafprocesrecht. Ik weet niet of in
de regeling die ik uiteindelijk eventueel zal voorstellen, eenzelfde grens
wordt gehanteerd. Ik constateer wel dat, na invoering van een
regeling, het onwaarschijnlijk is dat daarop wordt teruggekomen. Dat is een
factor.De heer Kohnstamm (D66):Een aantal sprekers vond in eerste termijn dat de regeling moest worden
beperkt tot zaken die worden aangebracht bij de meervoudige kamer. Ik begrijp
de minister in die zin dat het in dit wetsvoorstel niet is uitgesloten, maar
dat de kans vrij groot is dat slechts een zeer gering aantal gevallen bij
een unus terechtkomt. De grote bulk van de gevallen betreft namelijk zaken
waar acht jaar of meer op staat. Die komen dus bij de meervoudige kamer terecht.Minister Donner:Ik weet niet of dat bij alle drugsdelicten ook het geval is, maar daar
vallen dader en slachtoffer meestal samen. Wat de heer Kohnstamm stelt, acht
ik niet uitgesloten, maar het is de vraag of dat de logica is van de beperking
tot meervoudige kamers als ik een en ander bekijk vanuit de invalshoek van
het slachtoffer en de gevolgen. Men kan stellen dat men de ernstiger gevallen
wil hebben. In die zin is het wel juist. In het voorstel, zoals het er ligt,
wordt verwezen naar artikel 300, tweede en derde lid Sr, en niet naar het
eerste lid. Het gaat bijvoorbeeld om de ernstige gevallen van mishandeling.
In die zin pleit ik er niet voor het wetsvoorstel te verwerpen, omdat het
toepassingsgebied op dit punt te beperkt zou zijn. Gelet op de mogelijke gevolgen
voor het totale strafprocesrecht denk ik dat dit een factor zal zijn. Ik weet
echter niet of dat de enige factor is.De voorzitter:Ik dank de minister voor zijn reactie in eerste termijn. Ik wil nu direct
doorgaan met de behandeling van dit wetsvoorstel. Ik vraag alle woordvoerders
zich te houden aan hun spreektijd. Tot nu toe hebben zij dat keurig gedaan.
Die spreektijd bedraagt in totaal ongeveer een half uur voor de sprekers.
Ik verzoek de indiener en de minister, gelet op het feit dat wij nog een begrotingsbehandeling
voor de boeg hebben, in totaal niet langer dan ongeveer 20 tot 25 minuten
te spreken in hun tweede termijn. Ik acht hen daartoe in staat.De heer Witteveen (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik wil allereerst de heer Dittrich, prof. Knoops
en de minister van Justitie danken voor hun antwoorden. Terwijl de heer Dittrich
aan het woord was, drong het met een schok tot mij door dat een Kamerlid een
ongelooflijke hoeveelheid werk moet verzetten wanneer hij een initiatiefwetsvoorstel
maakt. Mijn bewondering daarvoor steeg naarmate zijn goed onderbouwde betoog
verder voortrolde. Het had ook het voordeel van de systematiek, zodat ik daar
verder op kan aanhaken in mijn antwoord.De heer Dittrich begon met gelukkig evenals mijn fractie vast te stellen
dat er een wending nodig is in het strafprocesrecht, waardoor de zes rechten
van slachtoffers die ik kort aanduidde, centraal komen te staan en worden
erkend in het hele systeem. Ik heb daarbij zelf een aansluitende vraag gericht
aan de minister van Justitie, namelijk hoe het staat met het wetgevingsprogramma.
De minister verwees daarbij naar de brief van recente datum en zijn wetsvoorstellen.
Het was aan de hand van de brief nog niet goed mogelijk om te achterhalen
wat er gaat gebeuren met de verschillende rechten van de slachtoffers, maar
de intenties zijn goed. Als het wetsvoorstel in consultatie komt, kunnen wij
bezien in hoeverre meer systematische bescherming van het slachtoffer daarvan
inderdaad het resultaat zal zijn. Zaken als het recht op bescherming van privacy
en fysieke veiligheid en het recht op informatie en uitleg over de voortgang
van de zaak, kunnen natuurlijk niet alleen via een paar bestuurlijke maatregelen
worden gerealiseerd.Voorzitter. Ik kom nu bij de punten die bij dit wetsvoorstel om onze aandacht
vragen. Voor mijn fractie was het probleem van de secundaire victimisatie
een heel belangrijk punt. Ik vond het buitengewoon plezierig om te merken
dat de indieners van het voorstel daaraan hadden gedacht en daarover met talloze
betrokkenen in de praktijk hadden overlegd. Bij hen waren geen gevallen van
secundaire victimisatie bekend. Wanneer je echter gaat kijken naar landen
waar victim impact statements al bestaan, met name de Verenigde Staten, dan
komt daar wel degelijk een beeld van risico's naar voren. Deze risico's zijn
bij ons wel degelijk ook aanwezig. Mijn inschatting van de risico's is dus
een enigszins andere. Als voorbeeld werd genoemd dat er bepaalde categorieën
van slachtoffers zijn, zoals vrouwen die het slachtoffer zijn geworden van
geweldsmisdrijven, die waarschijnlijk niet zullen kiezen voor het spreekrecht.
Dat wijst toch weer op het rationele beeld van slachtoffers, namelijk dat
er een beredeneerde keuze gemaakt zal worden. Het kan toch ook gebeuren dat
mensen toch die keuze maken, misschien aangezet door hun omgeving, en dat
die keuze op een bepaald moment tegenvalt?! Dan zitten ze daar en dan is het
al gebeurd.De heer Dittrich bracht ook een ander punt naar voren. Ik vond het goed
om te bedenken dat de verklaring van de officier van justitie een belangrijke
rol speelt, begeleiding van slachtofferhulp. Wij hebben er ook voor gepleit
om heel goed aandacht te besteden aan de inbedding van het spreekrecht en
dit goed te organiseren. Wij willen graag nog nadenken over dit aandachtspunt.Een volgend punt betreft de invloed van de slachtofferverklaring op de
beslissing van de rechter. Je kunt natuurlijk allerlei opmerkingen maken over
hoe proportioneel rechters zijn. Ook een professionele rechter zal erkennen
dat emoties bij het strafrecht horen, dat ze geuit moeten kunnen worden, dat
dit deel moet uitmaken van het verhaal maar dat vervolgens op reflectieve
wijze afstand moet worden genomen als tot enige vorm van oordeelsvorming wordt
overgegaan. Het gaat er niet zozeer om of we bang zijn dat de rechter wordt
meegesleept – want die emoties zijn er – maar meer of daar door
de rechter op een reflectieve en evenwichtige manier mee kan worden omgegaan.
We hebben daarom onze twijfels over de politierechter. De heer Dittrich wijst
er terecht op dat de politierechter over enkele mogelijkheden beschikt wanneer
hij of zij denkt dat enige afstand gewenst is. Maar die mogelijkheden nemen
niet weg dat daar toch slechts die ene persoon zit en dat de reflectie vooral
te vinden is in het overleg met andere betrokkenen, die daarbij als rechter
aanwezig zijn. Het is gelukkig ook duidelijk – dat is pas in de loop
van deze dag in alle helderheid tot mij doorgedrongen – dat die betrokkenheid
bij zaken van de politierechter slechts een klein aantal van de gevallen zal betreffen en dat doorgaans inderdaad voldaan zal zijn aan het verlangen
van mijn fractie om vooral de meervoudige kamer hierover te laten beslissen.Ik kijk even naar de voorstellen waar wij voorstander van zijn, zoals
die te vinden zijn in het onderzoek van strafvordering 2001. Dat is toch nog
steeds een enigszins ander voorstel. Daarbij heeft men het recht om tijdens
het vooronderzoek of tijdens de terechtzitting informatie te verschaffen.
Dat kan op verschillende manieren – schriftelijk, langs audiovisuele
weg, waarover vandaag niks is gezegd, ofwel via een verklaring die het openbaar
ministerie inbrengt. Dat zou eigenlijk eerst wetsystematisch moeten worden
geregeld; ik wacht de voorstellen van de heer Donner op dit punt uiteraard
af. Dit zou dan worden aangevuld met het spreekrecht inzake de ernstige delicten
in de meervoudige kamer. Ik denk dat het belangrijk is dat niet alleen die
spreektijd wordt geregeld, want dat is eigenlijk het sluitstuk van het geheel.
Het hele gebouw dat dit sluitstuk moet ondersteunen, moet er ook zijn. Dat
waren de opmerkingen naar aanleiding van de reactie van de heer Dittrich.Ik wil ook de heer Knoops danken voor zijn opmerkingen. Hij wees op de
controleerbaarheid. Die kan in het strafproces worden vergroot wanneer er
een afzonderlijke verklaring is van het slachtoffer. Dat is zo, maar dan heeft
het in feite niets meer te maken met een victim impact statement. Dan gaat
het over de positie van de dader en de eventuele versterking van diens rechtspositie
in het proces. Dan komt het beeld van secundaire victimisatie weer bij mij
opzetten. Dat riep eigenlijk nieuwe problemen bij mij op.Mijn fractie heeft vanavond een aantal overwegingen gehoord die zij graag
nog in de afweging wil betrekken. Ik vraag daarom om stemming over het wetsvoorstel.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Het wetsvoorstel wil een duidelijke streep trekken tussen
de feiten die relevant zijn in een strafzaak en de persoonlijke gevolgen die
het feit voor het slachtoffer heeft gehad. In dit debat merk ik dit enigszins
gereduceerd in de term "emoties". Als ik het wetsvoorstel lees, blijkt echter
dat het om meer dan emoties gaat. Het kan ook om materiële gevolgen gaan
of om heel concrete zaken die het slachtoffer in zijn verklaring aangeeft.Volgens mij is die duidelijke streep niet goed te trekken. Gevolgen kunnen
betekenis hebben voor de kwalificatie van het strafbare feit, maar ook voor
de weging van de ernst van het feit. Als de woordvoerders of de sprekers aan
de andere kant van de tafel zeggen dat de strafrechter voldoende professioneel
is om afstand te nemen van de emoties van het slachtoffer, dan waag ik het
om daar een vraagteken bij te zetten. Sterker nog, je zou hopen dat de strafrechter
niet zo professioneel is dat hij daar veel afstand van kan nemen. Waarom is
anders die verklaring zo belangrijk? Die is toch ook bedoeld om invloed uit
te oefenen op de beslissing die de rechter moet gaan nemen? Anders wordt de
verklaring niet veel meer dan een ritueel, zeker als de verklaring ook feiten
bevat die controleerbaar zijn en die met grote overtuigingskracht naar voren
worden gebracht.De controleerbaarheid van hetgeen het slachtoffer naar voren brengt, heb
ik een cruciaal element gevonden bij de beoordeling van dit wetsvoorstel.
Ik was dan ook geïnteresseerd in de opvattingen van de heer Knoops daarover.
Hij zei dat de officier van justitie in de huidige praktijk vaak in zijn requisitoir
wetenschap betrekt over het slachtoffer die niet controleerbaar is en soms
zelfs apert onjuist blijkt te zijn. Soms zit daar in de praktijk een discrepantie
tussen, zo merkt de heer Knoops op. Wat nu als er een discrepantie zit tussen
de mondelinge verklaring van het slachtoffer en de werkelijkheid? Want ook
die verklaring zal in de opzet van het wetsvoorstel niet controleerbaar zijn.
Het slachtoffer mag niet worden ondervraagd en heeft niet de positie van een
getuige.Na deze lange dag veerde ik wat op toen ik de minister aan het woord hoorde.
In de uiteenzetting van zijn plannen voor strafvordering 2001 bleek dat hij
daarvoor gevoeliger is. Gelet daarop en op het feit dat per 1 mei de
schriftelijke verklaring landelijk wordt ingevoerd, wil ik mijn fractie adviseren
om nog meer geduld te hebben dan de heer Dittrich ongetwijfeld tot nu toe
heeft moeten betrachten en de plannen van de regering af te wachten.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter. Ik dank de indiener, de heer Knoops en de minister van Justitie
voor de beantwoording. De heer Dittrich was zeer overtuigend en heeft deze
behandeling in volle rust en voorzien van zeer veel feiten en gegevens die
nuttig en nodig zijn voor de uiteindelijke beoordeling van het initiatiefwetsvoorstel,
tot een verrijking van de gedachtewisseling gemaakt. Wat mijn fractie betreft:
ik heb aan het eind van de eerste termijn al duidelijk gemaakt dat wij bijzonder
enthousiast zijn over de toevallige samenloop van omstandigheden dat de brief
van 10 maart en het initiatiefwetsvoorstel als het ware gezamenlijk –
althans een aantal elementen daarvan – aan de orde kunnen worden gesteld.
Daardoor beginnen de contouren van de wijze waarop met het slachtoffer in
het strafrecht en bij de strafvordering zal worden omgegaan, langzamerhand
vorm te krijgen. Dat zo zijnde, gaan wij ervan uit dat de minister met zijn
toezegging om de schriftelijke slachtofferverklaring in te voeren, enige spoed
zal kunnen betrachten.Minister Donner:1 mei!De heer Kohnstamm (D66):Dank u wel. Dat betekent dat volgens onze schatting, ook op basis van
de onderliggende stukken, het aantal mensen dat werkelijk gebruik zal maken
van de mondelinge mogelijkheid die dan via het initiatiefwetsvoorstel van
de heer Dittrich tot de mogelijkheden behoort, aanzienlijk lager zal uitvallen
dan de maximale "worst case"-berekening die de minister van Justitie maakt.
Het is betrekkelijk aannemelijk dat degene die gebruikmaakt van een adequate
schriftelijke procedure, vervolgens niet direct de energie of de wens heeft
om dat ook mondeling te doen. Niettemin is de mondelinge slachtofferverklaring
een gunstige bijdrage aan de situatie van het slachtoffer. Anders dan mevrouw
De Wolff zal ik mijn fractie dus adviseren om voor dit wetsvoorstel te stemmen.De heer Van de Beeten (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik begrijp dat de heer Kohnstamm weer slechts één
soort vrienden heeft en dat de twee zielen in de D66-borst zich weer verenigd
hebben.De heer Kohnstamm (D66):Het is altijd lastig om scherts te bezigen in een inbreng. Ik zei toen
dat de helft van mijn vrienden tegen is en de andere helft voor. Ik sta met
nadruk achter mijn vrienden, maar mijn conclusie is: als je de schriftelijke
en de mondelinge verklaring tegelijkertijd invoert, heb je het mooiste van
de wereld.De heer Van de Beeten (CDA):Daar kom ik aan het eind van mijn tweede termijn op terug.In de eerste plaats dank ik de heer Dittrich, prof. Knoops en de minister
voor de heldere antwoorden op de vragen en de reactie op de stellingname die
ik in eerste termijn heb ingenomen. Belangrijk punt in het betoog van de heer
Dittrich was de opmerking dat een slachtoffer, gehoord als getuige, nu zijn
gevoelen kan laten blijken over de dader, het gebeurde en de straf die zou
moeten worden opgelegd. Met andere woorden: in dit opzicht zou het wetsvoorstel
geen principiële verandering brengen in ons strafproces. Dat is slechts
ten dele waar, zoals hij zelf impliciet ook al aangaf. Het horen van een slachtoffer
als getuige gebeurt immers vaak bij de rechter-commissaris en nog niet zo
vaak ter terechtzitting.Een tweede belangrijk verschil is dat een slachtoffer dat als getuige
wordt opgeroepen, van begin af aan weet in welke rol hij terechtkomt, wat
van hem verwacht wordt en wat hem gevraagd zal worden. Ook zonder dat men
daarvoor geïnstrueerd wordt zoals de rechter dat ter terechtzitting bij
het beëdigen doet, is dat voor de gemiddelde burger een heldere rol bij
gelegenheid van het strafproces. Als men dan gecorrigeerd wordt door de rechter,
is dat dus ook makkelijker te accepteren.Hetzelfde is aan de orde als een slachtoffer als beledigde partij zijn
civiele vordering komt toelichten. Ook daarbij kan hij natuurlijk heel wat
van zijn emotie kwijt, want ook als de immateriële schadevergoeding aan
de orde is, kan hij de gevolgen voor zijn persoonlijk leven wel degelijk uiteenzetten.
Dat kan dan vervolgens verdisconteerd worden in de uiteindelijke beslissing
van de rechter op dat punt. Ook daar speelt het slachtoffer dus een heldere
rol en daar kan de rechter het slachtoffer bij de uitoefening van het recht
om zijn vordering toe te lichten, veel makkelijker sturen bij de uitoefening
van dat recht. Dat is het grote verschil met het spreekrecht dat nu wordt
gepresenteerd. Dit punt blijft daarin onhelder. Dat heeft ook te maken met
de voorbereiding. De minister heeft daarbij het nodige gezegd over zijn eigen
plannen. Hij benadrukt heel sterk de noodzaak van voorbereiding. De heer Dittrich
heeft, net als in de Tweede Kamer, uitgelegd waarom uiteindelijk besloten
is om de verplichte voorbereiding niet in het voorstel op te nemen. De conclusie
van het debat moet zijn, dat het een noodzakelijke voorwaarde is. De schriftelijke
slachtofferverklaring vervult daarin een belangrijke rol.De heer Kohnstamm merkte op, in navolging van de heer Dittrich en de minister,
dat de onschuldpresumptie geen argument is tegen het spreekrecht. Dat is wel
het geval wat betreft het ondervragingsrecht. Dat vormt een belangrijk element.
Bij een slachtofferverklaring in het dossier kan de verdediging besluiten
om het slachtoffer als getuige te horen, omdat de slachtofferverklaring vraagt
om een nadere toelichting door het slachtoffer. Van begin af aan is de rol
dan helder. Van begin af aan is dan ook duidelijk wat het doel daarvan is.
Ook kan zich niet de situatie voordoen waarover prof. Knoops sprak, namelijk
dat bij het requisitoir als een duveltje uit een doosje allerlei informatie
van min of meer feitelijke aard duidelijk wordt. Het kan dan gaan over feiten,
over de gevolgen van het strafbare feit voor het slachtoffer waarop niet meer
gereageerd kan worden. Zeker als een slachtofferverklaring wordt gesteld als
eis voordat spreekrecht kan worden uitgeoefend, kan zich die situatie niet
meer voordoen. Ik zou er ook principieel problemen mee hebben als de officier
van justitie feiten naar voren brengt zonder dat de verdediging het recht
heeft om heropening van het onderzoek te vragen. Wat prof. Knoops signaleert
over de controleerbaarheid is meer een principieel punt, los van de inhoud
van de slachtofferverklaring. Het mag niet zo zijn dat een officier van justitie
met nieuwe feitelijke elementen komt, ongeacht of die te maken hebben met
slachtoffer, daad of dader, als daarop niet meer gereageerd kan worden.De heer Dittrich heeft over het voorbeeld van de cafébaas gezegd,
dat de voorzitter van de meervoudige kamer van het hof had moeten ingrijpen.
Mijn punt is, dat ik mij kan voorstellen dat dit heel moeilijk is voor een
rechter. De vrouw in het voorbeeld heeft haar man verloren bij een afgrijselijk
strafbaar feit. Zij krijgt de gelegenheid om haar verhaal te doen. Is het
haar dan kwalijk te nemen dat zij dat op haar manier doet en daarbij reageert
op wat zij te horen heeft gekregen? Is het de rechter kwalijk te nemen dat
hij het moeilijk vindt om tegen de vrouw te zeggen: u moet uw mond houden,
want u mag bij het spreekrecht alleen zeggen hoe het met u of met uw zoon
gaat? Ik blijf daarmee een groot probleem houden.De heer Dittrich zegt, dat met de schriftelijke slachtofferverklaring,
met de nodige aandacht aan het slachtoffer in het politieonderzoek, in het
onderzoek van de officier van justitie en in het gerechtelijk vooronderzoek
van de rechter-commissaris de kans groot is dat weinig of geen gebruik wordt
gemaakt van het spreekrecht. Ook de heer Kohnstamm haalde dat net aan. Bij
zoveel accent op de slachtofferverklaring en de andere fasen van het strafrechtelijk
onderzoek rijst de vraag naar de meerwaarde van het voorgestelde spreekrecht.
Ik kom dan bij twee elementen, genoemd door de heer Dittrich en de heer Knoops.De heer Dittrich zegt dat het slachtoffer het verhaal niet zelf doet.
Het staat op papier. Het wordt voorgelezen of aangehaald door het openbaar
ministerie. Het voldoet niet aan de behoefte van het slachtoffer om zelf het
verhaal te doen. Ik heb alle begrip voor die behoefte. De vraag is of wij
daarvoor een dergelijke ruimte moeten scheppen in het strafproces. Ik vind
die vraag in relatie tot de doelen van het strafproces onvoldoende beantwoord.
De heer Knoops spreekt van het leveren van een bijdrage aan het herstel van
de gevolgen voor het slachtoffer. Het gaat om het eigen gevoel van het slachtoffer.
Dat is heel belangrijk. Wij moeten daar ook het nodige aan doen. De vraag
is of dit het spreekrecht rechtvaardigt. Ik ben daar vandaag
helaas niet van overtuigd.Ik voeg eraan toe, dat de heer Dittrich de verdienste heeft dat met zijn
voorstel een brede maatschappelijke discussie is ontstaan met veel aandacht
voor het voorstel en de positie van het slachtoffer in zijn algemeenheid.
Het heeft ook bijgedragen aan de besluitvorming van de minister om een hoge
prioriteit te geven aan zijn eigen plannen. De heer Dittrich kan sowieso niet
ontevreden zijn over wat hij heeft bewerkstelligd. Bij mij rijst wel de vraag
of het niet verstandiger is om eerst de voorstellen van de minister af te
wachten en te zien of de ideeën van de heer Dittrich daarin ingepast
kunnen worden.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ik wil namens de fracties van de SGP en de ChristenUnie
de indiener van het initiatiefvoorstel, degenen die hem ondersteunen en de
minister van Justitie danken voor hun reactie op onze inbreng in eerste termijn.Ik zal de enkele minuut die ik heb in dit geval niet besteden aan een
voortgezette inhoudelijke discussie. Ik vond dat de heer Dittrich zijn voorstel
op een heel adequate manier verder heeft toegelicht en verdedigd. Ik denk
dat in eerste termijn van onze kant wel gebleken is dat wij om principiële
maar ook om praktische redenen niet zonder meer gelukkig zijn met de vormgeving
van het spreekrecht en de plaats die het volgens dit voorstel zou krijgen
in ons Wetboek van Strafvordering. Ik heb de eerste termijn namens onze fracties
afgesloten met een verwijzing naar de brief van 10 maart jongstleden,
Kamerstuk 27213, nr. 8. Ik signaleerde in eerste termijn dat de minister daarin
weliswaar ideeën uiteenzet met betrekking tot voornemens over een aparte
titel betreffende de rechten van het slachtoffer, maar dat in die brief het
woord "spreekrecht" niet voorkomt. De minister heeft inmiddels vanavond duidelijk
gemaakt wat zijn voornemen behelst, niet alleen in de tijd. Hij heeft aangekondigd
dat nog dit jaar, rond de zomer, een voorstel in consultatie zal worden gegeven.
Dat is een precisering van wat hij eerder in de reeds genoemde brief heeft
gesteld, namelijk dat er dit jaar een voorstel zou komen. Voor onze fracties
is echter het belangrijkst dat hij ook gezegd heeft dat er in dat voorstel
een beperkte spreekgelegenheid zou moeten komen. Ons spreekt een coherente
benadering van het hele vraagstuk van de zorg voor het slachtoffer in en buiten
het strafproces nog steeds sterk aan. Dat is de reden waarom wij er de voorkeur
aan geven op de voorstellen van de minister te wachten.De heer Rosenthal (VVD):Mevrouw de voorzitter. Ik dank allereerst de indiener, prof. Knoops en
de minister. De indiener krijgt een bijzonder compliment van de VVD-fractie
voor de verfrissende wijze waarop hij hier zijn standpunt nog eens heeft neergelegd.
Verfrissend vonden wij vooral dat het sterk stoelt op contacten met betrokkenen
en op mededelingen uit de ervaringspraktijk van de rechterlijke macht, van
slachtoffers, nabestaanden en anderen.Ik heb een algemene opmerking en wil daarna twee punten nog kort belichten.
Het debat in deze Kamer staat vandaag sterk in het teken van aan de ene kant
vertrouwen en aan de andere kant, vriendelijk gezegd, discussie over de kwaliteiten
en eigenschappen van een groot aantal mensen in onze samenleving, burgers,
onder wie ik ook reken slachtoffers, nabestaanden en overheidsfunctionarissen
van diverse pluimage. Het zijn niet de geringsten, overheidsfunctionarissen
bij de rechterlijke macht, staande en zittende magistratuur. Het viel mij
op dat bij de overleveringswet, die hier vanmiddag aan de orde was, de discussie
zich even toespitste op de kwaliteiten van de rechter in eerste aanleg. Bij
dit initiatiefwetsvoorstel ging het meermalen over de kwaliteit, de eigenschappen
en de emotionaliteit van niet alleen het slachtoffer en de nabestaanden, maar
ook van rechters. Ik doel met name op de politierechter die er alleen voor
staat. Het is een kwestie van de wijze waarop je in deze chambre de réflexion
het element van vertrouwen waardeert. De heer Dittrich sprak ook over het
vertrouwen in de professionaliteit van mensen. Ik stel dat tegenover de discussie
over het idee dat het altijd wel weer wat beter zou kunnen of dat je beducht
zou moeten zijn voor een paar feilen.Bij de fractie van de VVD speelt bij het onderhavige initiatiefwetsvoorstel
ten principale toch het idee van vertrouwen. Dat willen wij uitspreken in
zowel de richting van overheidsfunctionarissen bij de rechterlijke macht als
van slachtoffers en nabestaanden. Ongetwijfeld zullen zij hun emoties in een
mondelinge verklaring leggen. Wat is daar mis mee? Zal een professionele (politie)rechter
daar niet op een goede manier mee weten om te gaan?Ook na de interventie van de minister over dat wat hij voor heeft met
de verschillende componenten van de positie van het slachtoffer, blijven wij
zitten met het merkwaardige beeld van een landelijke invoering via richtlijnen
van de schriftelijke slachtofferverklaring. De inpassing van het spreekrecht
verloopt via een formele wet. Als dit betekent dat de minister wordt opgepord
en ertoe wordt aangezet om eens na te gaan of de schriftelijke slachtofferverklaring
maar meteen formeel de wettelijke status moet krijgen in de sfeer van strafvordering
2001, kan dat pure winst zijn.De indiener van het initiatiefwetsvoorstel heeft nog opgemerkt dat de
ervaringspraktijk toch uitwijst dat de rechter de beperkte reikwijdte van
het spreekrecht wel steeds duidelijk naar voren brengt. Ik meende hem ook
te horen zeggen dat de rechter dat eigenlijk zou moeten doen. De VVD-fractie
insisteert er niet op dat dit alles vastgelegd moet worden. Immers, de VVD-fractie
zei zojuist nog dat zij uitgaat van de professionaliteit van de rechterlijke
macht. Toch zou het goed zijn om dit punt niet al te los te formuleren.Alles overwegende, zal mijn fractie zich bij de stemming ongetwijfeld
voor dit wetsvoorstel uitspreken.De heer Dittrich:Mevrouw de voorzitter. De heer Witteveen heeft nog gewezen op de secundaire
victimisatie zoals die zich in de Verenigde Staten heeft voorgedaan. Ons is
daarvan in de Nederlandse situatie niets bekend. Ik houd de heer Witteveen
voor dat strafprocessen in de Verenigde Staten op een andere manier worden
gevoerd dan in Nederland. De rechtscultuur is daar ook heel
anders. Als daar al voorkomt dat een slachtoffer dat gebruik heeft gemaakt
van een victim impact statement, zich benadeeld voelt door de wijze waarop
het strafproces is gelopen, is het nog een specifieke Amerikaanse situatie
die wij niet zomaar kunnen toepassen op de Nederlandse. Dat daar wellicht
nare ervaringen zijn opgedaan, wil niet zeggen dat wij die in Nederland ook
tegemoet zien.De heer Witteveen heeft gesproken over vrouwen die het slachtoffer zijn
van een zedenmisdrijf, kiezen voor het spreekrecht en vervolgens een vervelende
ervaring kunnen opdoen. Dit hangt voornamelijk af van de voorbereiding. Het
is algemeen bekend dat het openbaar ministerie, Slachtofferhulp en andere
organisaties slachtoffers van zedendelicten zeer goed voorbereiden zodra die
worden opgeroepen als getuige. Ik verwacht dus dat een vrouw die besluit om
haar spreekrecht uit te oefenen, zich realiseert wat zij doet, namelijk op
een openbare zitting over moeilijke gevoelens praten. Ik denk niet dat de
situatie zich zal voordoen dat grote aantallen vrouwen een tegenvallende ervaring
zullen opdoen, zeker niet als zij zich beperken tot wat wordt geregeld in
het initiatiefwetsvoorstel. Ik herhaal dat dit mede zal afhangen van de begeleiding.
Slachtofferhulp Nederland heeft ons verzekerd hieraan aandacht te zullen besteden.
Deze organisatie is ook voorstander van ons initiatiefwetsvoorstel.De heer Witteveen heeft gesproken over de invloed op het oordeel van de
rechter. Hij heeft erop aangedrongen dat rechters op een reflectieve wijze
met het spreekrecht omgaan. De minister van Justitie heeft al geantwoord dat
het in het overgrote deel van de gevallen om een behandeling in de meervoudige
kamer gaat. Doorgaans trekken de rechters zich daarna terug. Zij nemen over
het algemeen veertien dagen de tijd om vonnis te wijzen. In de tussentijd
kunnen en moeten zij in de raadkamer verschillende aspecten bespreken. In
die zin vindt dus reflectie plaats in het huidige systeem.Ik wacht de stemming met belangstelling af. Ik ben ook benieuwd naar de
keuze van de PvdA-fractie. Ik weet natuurlijk dat de fractie in de Eerste
Kamer geheel zelfstandig en anders kan opereren dan de fractie in de Tweede
Kamer. Misschien is het toch goed om de ervaring van de heer Wolfssen uit
de Tweede-Kamerfractie van de PvdA voor het voetlicht te brengen. Hij is zelf
rechter geweest. Hij is ook een enthousiast voorstander van de door ons voorgestelde
spreektijd, omdat hij van mening is dat daar in de praktijk op een goede manier
mee kan worden gewerkt. Wie weet kan dit gewicht in de schaal leggen in de
vergadering van de PvdA-fractie van de Eerste Kamer.Mevrouw De Wolff heeft gesproken over de gevolgen van de verklaringen.
Zij merkte daarbij op dat in de verklaringen geen helder onderscheid is te
maken tussen feiten en gevolgen. Zij vond de argumentatie dat rechters professioneel
zijn in dat kader niet overtuigend. Zij heeft ook gesproken over de controleerbaarheid
van de verklaring van het slachtoffer. Dat is voor haar een belangrijk punt.
Zij heeft geconstateerd dat in het wetsvoorstel het slachtoffer niet de positie
van getuige heeft. Het slachtoffer kan dus in dat kader niet worden ondervraagd.
De minister van Justitie is daar wel voorstander van. Dit betekent dat degenen
die het voorstel van de minister van Justitie afwachten, er rekening mee moeten
houden dat het slachtoffer in de positie van getuige kan terechtkomen. Dat
stemt mevrouw De Wolff gunstig. Gelet op andere reacties in deze Kamer kan
ik mij echter voorstellen dat dit juist de keerzijde meebrengt dat het slachtoffer
op de openbare terechtzitting ondervraagd wordt. Dat is nu juist de reden
geweest waarom de rechtspraktijk, de NVvR en ook de orde van advocaten, én
de Raad van State hebben gezegd: doe dat anders. Ik zou dan ook graag met
klem onder uw aandacht willen brengen dat vanuit de rechtspraktijk daarvoor
wordt gewaarschuwd.Ik dank de heer Kohnstamm voor het stemadvies dat hij zal uitbrengen.
Ik ben het met hem eens dat het initiatiefwetsvoorstel tezamen met datgene
waar de minister van Justitie per 1 mei mee komt, een mooi pakket vormt
dat ook voor slachtoffers een helder beeld geeft. Ik ben het voorts met hem
eens dat de schattingen zullen zijn dat door die schriftelijke slachtofferverklaring
de behoefte aan het mondelinge spreekrecht navenant minder zal zijn. De heer Van de Beeten heeft nog eens gewezen op de verschillen met de
huidige praktijk. Hij heeft er een punt van gemaakt dat als een slachtoffer
als getuige wordt opgeroepen, het slachtoffer zich kan voorbereiden op die
rol als getuige bij de rechter-commissaris of op de zitting, namelijk dat
hij onder ede wordt gehoord en naar waarheid moet verklaren. Ik zou daar tegenover
willen stellen dat als een slachtoffer gebruik wil maken van zijn keuzerecht
om als slachtoffer op de zitting te spreken, het slachtoffer bij zichzelf
moet nagaan of hij dat wil. Dat betekent dat hij zich daar ook van tevoren
op voorbereidt. Het hoeft niet zo te zijn dat daar waar een slachtoffer misschien
wel een brief in de bus krijgt van de officier van justitie waarin hij wordt
opgeroepen als getuige, het slachtoffer dan automatisch zich daar heel goed
op voorbereidt. Mijn eigen ervaring als advocaat en als rechter – die
ervaring wordt breder gedeeld – is toch dat een heleboel getuigen eigenlijk
niet weten wat hen overkomt als zij op de zitting komen. Ik had de indruk
dat de heer Van de Beeten dit aspect ietwat rooskleurig voorstelde, terwijl
hij wat somberde over het aspect zoals wij dit geregeld hebben.De heer Van de Beeten zei dat als het slachtoffer in zijn rol als benadeelde
partij een civiele vordering toelicht, het slachtoffer ook al heel veel over
de gevolgen van het misdrijf kan spreken, maar dat dit dan in het kader van
een heldere rol is. Wat wij nu echter juist geregeld hebben in ons wetsvoorstel
is die sui-generis-rol voor het slachtoffer, wat aansluit bij het slachtoffer
dat als Terwee-claimant op de zitting komt om daar een schadeclaim in te dienen.
Dat is diezelfde sui-generis-rol, want ook daar is het slachtoffer niet beëdigd
als getuige en hoeft hij niet naar waarheid te verklaren. Ik zou tegenover
de kritiek van de heer Van de Beeten willen stellen dat als een slachtoffer
er vrijwillig voor kiest gebruik te maken van het spreekrecht, hij bij zichzelf
te rade gaat of hij dat wil en met een goede voorlichting daar goed bij geholpen
kan worden.De heer Van de Beeten heeft een opmerking gemaakt over de casuspositie
van de cafébaas. Ik had daartegen aangevoerd dat de voorzitter helder
had moeten maken dat het slachtoffer in de rol van getuige
buiten de paden van de wet ging, zoals die ook waren aangegeven door de voorzitter
in die casus, doordat het slachtoffer over allerlei andere zaken ging praten
dan over de vraag wat nu de gevolgen waren. Ik heb toen gezegd dat die voorzitter
eigenlijk zou hebben moeten ingrijpen en dat werpt de heer Van de Beeten mij
nu tegen. Ik zou staande willen houden dat deze situatie, waarbij de rechter
zelf het slachtoffer beëdigt en dan de vraag stelt hoe het met betrokkene
gaat maar vervolgens niet ingrijpt als het slachtoffer allerlei andere zaken
aan de orde stelt, zich ook kan voordoen als er een gewone getuige is die
buiten de grenzen van de feiten gaat praten. Dan zou je de vraag kunnen stellen
of die bepaalde voorzitter dan wél zou ingrijpen. Ik denk dat een voorzitter
niet voor niets van de wetgever de leiding van de terechtzitting heeft gekregen
en ik vind dat een voorzitter die leiding ook waar zou moeten maken. Dat betekent
dat je als professional moet optreden als je ziet dat iets uit de hand loopt
op de zitting.De heer Van de Beeten sprak over het slachtoffer dat het verhaal niet
zelf doet maar in ons voorstel juist wel. Daarbij vraagt hij zich af of we
dan niet een soort openbare therapiesessie krijgen in de rechtszaal, wat toch
niet de bedoeling is van ons strafprocesrecht. Hij vroeg zich concluderend
af of het niet verstandiger zou zijn om in die zin de voorstellen van de minister
af te wachten. Dat argument zou hij dan echter ook tegen de minister moeten
gebruiken, daar waar de minister hier gezegd heeft ook voorstander te zijn
van een beperkte vorm van spreekrecht van het slachtoffer op de terechtzitting.
Immers, ook bij die beperkte vorm van spreekrecht gaat het over de gevolgen
van het misdrijf in het leven van het slachtoffer. Dat heeft, zo blijkt uit
de ervaringen in de praktijk, wel degelijk voordelen voor een slachtoffer,
als een slachtoffer daarmee overweg kan.De heer Van de Beeten (CDA):Ik heb begrepen dat het voorstel van de minister gaat in de richting van
een combinatie van de schriftelijke slachtofferverklaring met de mogelijkheid
om het toe te lichten in een beperkt aantal gevallen. Dat betekent in ieder
geval een veel scherpere afbakening, te meer omdat de verwachting is dat er
van dat spreekrecht maar heel weinig gebruik zal worden gemaakt. Daar doet
zich het geschetste probleem in ieder geval niet voor.De heer Dittrich:De ervaring leert dat de slachtoffers die gebruikmaken van het spreekrecht
iets op papier hebben gezet en dat vaak ter plekke voorlezen. In de combinatie
van de minister is er een schriftelijke slachtofferverklaring en de mogelijkheid
om die mondeling toe te lichten. Dat wil niet zeggen dat de schriftelijke
slachtofferverklaring nog eens wordt opgelezen. Nee, dan mag het slachtoffer
een toelichting geven. Het slachtoffer kan in die toelichting veel verder
gaan dan wat er op papier staat in die schriftelijke slachtofferverklaring.
Wij komen dan uit bij hetgeen wij in ons wetsvoorstel geregeld hebben.De heer Holdijk heeft aangegeven niet zonder meer gelukkig te zijn met
de vormgeving van ons wetsvoorstel. Hij heeft geconstateerd dat de minister
van Justitie in zijn brief van 10 maart veel over voornemens spreekt.
Terecht merkt de heer Holdijk op dat in die brief niet het spreekrecht en
de beperkte vorm daarvan naar voren komen en dat de minister dat hier vanavond
wel heeft toegezegd. De heer Holdijk wacht liever de totale benadering van
de minister af om te kijken hoe dat spreekrecht vormgegeven wordt. Ik wil
hem erop opmerkzaam maken dat de minister zich uitgesproken heeft voor het
slachtoffer in de hoedanigheid van getuige. Dat betekent dat de heer Holdijk
dan een situatie te zien zal krijgen waarin officieren van justitie en advocaten
het slachtoffer allerlei vragen gaan stellen en komt het gevaar van die secondaire
victimisatie huizenhoog naar voren. Ik hoop dat dit voor de heer Holdijk een
argument is om vóór ons initiatiefwetsvoorstel te stemmen en
de combinatie met de schriftelijke slachtofferverklaring af te wachten.Ik ben het met de heer Rosenthal eens waar hij vertrouwen uitspreekt in
het slachtoffer en in de professionaliteit van de rechterlijke macht, en dan
niet alleen de rechters maar ook de officieren van justitie. Hij blijft zitten
met de spanning die ontstaat doordat in het initiatiefwetsvoorstel het mondelinge
spreekrecht wel wettelijk geregeld wordt en de schriftelijke slachtofferverklaring
op een andere manier, dus niet bij wet in formele zin. Ik wijs hem erop dat
wij heel duidelijk een evaluatie binnen drie jaar hebben toegezegd. Wij moeten
nog maar zien of alle voorstellen van de minister die eerst in consultatie
gaan, snel leiden tot reacties van al die organen en omgezet kunnen worden
in concrete wetsvoorstellen. Het hangt ook af van de behandelduur in de Tweede
Kamer wanneer een en ander wet wordt. Ik schat dat wij dan al geruime tijd
verder zijn. In die tussentijd kunnen wij ervaring opdoen met ons initiatiefwetsvoorstel
als dat door uw Kamer wordt aanvaard. Dat kan mooi gelijk opgaan. Wij kunnen
van al die ervaringen leren bij de evaluatie.Mevrouw de voorzitter. Ik meen alle vragen beantwoord te hebben. Ik zou
een klemmend beroep op alle fracties willen doen om op 11 mei vóór
ons wetsvoorstel te stemmen.Minister Donner:Voorzitter. Er waren slechts weinig vragen aan mij gericht. Er was veel
commentaar van de indieners op de voorstellen die de minister gaat doen, waarvan
hijzelf nog niet weet dat hij ze gaat doen. Zo hoor je weer wat nieuws.De heer Rosenthal wees op de lijn in de discussies vandaag over de verschillende
wetsvoorstellen. Ik wijs hem op een ogenschijnlijke discrepantie. Een kleine
aanpassing in het bestuursrecht om te voldoen aan de behoeften van de praktijk,
waarvan het nog maar de vraag is of die tot werklast zal leiden, wordt gezien
als een grote sprong in het duister: dat moeten wij zeker niet doen. Maar
van een aanpassing in het strafproces die met zekerheid aanzienlijke gevolgen
zal hebben, wordt gezegd: dat moeten wij zonder meer doen, wij zien wel wat
er verder kan worden geregeld.Er is op gewezen dat de brief van 10 maart jongstleden niet de mededeling
bevat over de regeling voor het slachtoffer in het strafproces. Dat klopt,
want dat heb ik gezegd in het kader van de herziening Strafvordering. Daarin
is aangekondigd dat die regeling met prioriteit zal worden behandeld en dat
ernaar zal worden gestreefd dat de consultatie en de indiening nog in 2004
zullen plaatsvinden. Gelukkig heeft de heer Dittrich dat juist aangegeven. Tegelijkertijd beluister ik hier de discussie over de risico's van het
los van elkaar invoeren van de verschillende delen. Ik ben in deze discussie
ingegaan op de mogelijkheid dat men de verklaring wil hebben om andere dan
therapeutische redenen, waarbij ik over de invloed en de betekenis in het
strafprocesrecht mijn eerste oordeel heb gegeven. Er wordt mij dan onmiddellijk
toegeschreven dat het al is opgeschreven in de voorstellen, maar dat heb ik
niet aangegeven. Als er betekenis moet worden gegeven aan de positie van het
slachtoffer in het procesrecht, dan zal de consequentie zijn dat hij kan worden
bevraagd en dat er naar waarheid zal moeten worden getuigd. Dat betekent nog
niet per definitie dat hij getuige is in het proces. Maar als er een verklaring
wordt afgelegd, dan moet hij daarop kunnen worden bevraagd. Dat is de reden
waarom ik meen dat het spreekrecht niet los van de schriftelijke verklaring
moet worden ingevoerd.De heer Rosenthal zei dat het eventueel kon worden meegenomen. Het is
de bedoeling om de zaak in een coherente wettelijke regeling mee te nemen.
Naar mijn mening zul je het op die wijze moeten doen. Maar je kunt niet aan
de ene kant de regeling voor het slachtoffer in het strafproces meenemen en
aan de andere kant de consequenties niet regelen. Dat is blazen en het meel
in de mond houden. Ik meen dat dit niet kan door de verschillende onderdelen
los van elkaar te regelen. Daarmee zeg ik niet wat de precieze consequenties
zijn, maar wel dat er samenhang zal moeten zijn in de regeling voor het slachtoffer
in het strafproces.De heer Van de Beeten (CDA):Ik was het op zichzelf eens met de heer Rosenthal over de wetssystematische
aspecten. Maar ik heb de minister in eerste termijn horen zeggen dat, als
dit wetsvoorstel zo wordt aanvaard, hij van mening is dat er niet weer aan
moet worden gesleuteld, hij er niet met een geheel ander voorstel overheen
kan komen. Ik begrijp dan niet goed hoe wij het probleem van de wetssystematische
discrepantie moeten oplossen, want ik begrijp dat hij het spreekrecht uitdrukkelijk
wil koppelen aan de schriftelijke slachtofferverklaring. Ik kan mij er in
ieder geval iets bij voorstellen en begrijp dat ook de heer Rosenthal dat
graag wil.Minister Donner:Dan begrijpt u mij verkeerd. Als deze zaak wordt ingevoerd, kunnen daarmee
allerlei ontwikkelingen in gang worden gezet. In het kader van een coherente
positieregeling kun je daarop niet terugkomen. Het is niet een kwestie van:
laten wij dit aanvaarden, dan doen wij wat ervaring op die wij kunnen meenemen
in het andere wetsvoorstel. Nogmaals, ik denk dat het noodzakelijk is. De
punten die de heer Witteveen noemde, wil ik mede in het licht van Strafvordering
2001 in de regeling meenemen. Als wij de mondelinge verklaring invoeren, moet
het in logische samenhang zowel ten aanzien van de conceptie als ten aanzien
van de regeling worden opgenomen. In het kader van eerder beleid wordt de
schriftelijke verklaring per 1 mei ingevoerd. Ik weet niet of de richtlijnen
die door de vergadering van presidenten zullen worden ontwikkeld, nog zinvol
zijn als dit wetsvoorstel wordt aanvaard. Immers, daarbij gaat het om de invoering
in de praktijk van het spreekrecht. Het kan zinvol zijn, want de vraag is
natuurlijk hoe lang de voorbereidingen rond dit wetsvoorstel nog zullen duren.De heer Rosenthal (VVD):Het gaat mij uitsluitend om het volgende. Wij willen componenten rond
de positie van het slachtoffer regelen. De indiener van het initiatiefvoorstel
heeft gezegd dat hij het spreekrecht ziet als een aanvulling op de schriftelijke
slachtofferverklaring. Het is geen mooie rechtsfiguur als het een via een
richtlijn van de vergadering van presidenten wordt vastgelegd en het ander
via een formele wet. Dat was alles wat ik bedoelde te zeggen. Het is puur
een kwestie van rechtssystematiek.Minister Donner:Ik ben dat roerend met u eens. Het is niet alleen een kwestie van rechtssystematiek,
het is ook een kwestie van inhoud.De heer Rosenthal (VVD):Ik sprak ook meer in de richting van de heer Van de Beeten.De heer Van de Beeten (CDA):Stel dat dit wetsvoorstel wordt aanvaard. Sluit de minister dan uit dat
hij met een wetsvoorstel komt dat wijzigingen zal aanbrengen in dit, dan aanvaarde
wetsvoorstel?Minister Donner:Nee, dat sluit ik niet uit. Ik geef alleen aan dat dat moeilijker zal
zijn dan wanneer wij vanaf het begin hadden gewerkt aan een coherente regeling.
Er worden ontwikkelingen in gang gezet waarvan ik niet zeker ben dat ze bij
een nader wetsvoorstel teruggedraaid kunnen worden. Ik zou nog iets willen
zeggen in aanvulling op de opmerking van de heer Rosenthal aan het adres van
de heer Van de Beeten: als u dat wetssystematisch niet juist acht, waarom
bent u dan sowieso voor dit wetsvoorstel, ook al wordt de schriftelijke regeling
per 1 mei ingevoerd in een totaal ander kader? Als de twee ingevoerd
worden, zal de zaak uit elkaar gaan lopen. Het is niet zoals de heer Kohnstamm
zegt, dat het elkaar mooi aanvult. Nee, dat is alleen verzekerd als wij het
ook in samenhang regelen.De heer Rosenthal (VVD):Ik heb de heer Dittrich in eerste termijn gezegd: wat jammer toch dat
u bij al het werk dat u de afgelopen twee jaar hebt gedaan niet in de gelegenheid
bent geweest om de schriftelijke slachtofferverklaring meteen mee te nemen.
Dat is natuurlijk jammer. Het hoeft niet te betekenen dat wij het initiatiefvoorstel
om die reden diskwalificeren. Integendeel.Minister Donner:Ik constateerde alleen dat u zo aan de wetssystematiek hangt dat ik mijn
opmerking meende te moeten plaatsen!Juist doordat twee zaken los van elkaar vanuit een eigen rationaliteit
in het strafprocesrecht worden geplaatst, vrees ik dat die twee zaken zich
in verschillende richtingen zullen ontwikkelen. Daarom heb ik aan de overzijde
en hier de zorg benadrukt over het op deze wijze introduceren in het strafprocesrecht
van een recht, zonder dat dat berust op een beeld en een logische samenhang
van de positie van het slachtoffer. Ik heb al aangegeven dat het niet aan
mij is in dit proces te opponeren of een fel standpunt in te nemen. Ik ben
blij dat ik mevrouw De Wolff in het kader van het laatste wetsvoorstel ervan
heb kunnen overtuigen dat ook de minister een gevoelig mens is. Ik ben gevoelig
voor de gevoeligheid die zij heeft voor de gevoeligheid van
de minister!De vraag over het contraseign zal het kabinet nog moeten beoordelen. Het
is niet zo, zoals de heer Dittrich adviseerde, dat bij de fracties in de Eerste
Kamer te rade moet worden gegaan. Ik kan hem vanuit mijn ervaringen hier leren
dat dit geheel andere voorbeelden kan opleveren in deze Kamer, wat samenhangt
met de reflectie die erbij past. Bij het enthousiasme in de Tweede Kamer zou
het verstandig zijn om nog eens zorgvuldig na te denken in deze Kamer. Zeker
in deze zaak wil ik waarschuwen voor al te grote sprongen in het duister.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik heb begrepen dat de fractie van de PvdA stemming wenst over dit wetsvoorstel.
Ik stel voor, dinsdag over twee weken te stemmen over het wetsvoorstel, aangezien
we volgende week reces hebben.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Ik dank de heer Dittrich, alsook de heren Knoops en Schonewille, voor
hun aanwezigheid vandaag. Ik dank ook de minister van Justitie, die maar liefst
drie wetsvoorstellen heeft verdedigd, en bij één wetsvoorstel
aanwezig is geweest. Ik kan als bijzonder feit niet onvermeld laten dat ook
onze collega Holdijk vier wetsvoorstellen in volle omvang heeft behandeld.De vergadering wordt van 22.03 uur tot 22.10 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-1359-1377.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl