Debat over milieu, duurzaamheid en rentmeesterschap.
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 6263-6283

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

15-09-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 103, pagina 6263-6283

07-09-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening ( woensdag 7 september 2005)Pagina 6225-6225
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regels die een geconcentreerde aanpak van grootstedelijke problemen mogelijk maken (Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek) (30091).Pagina 6243-6263
Regeling van werkzaamheden (woensdag 7 september 2005)Pagina 6242-6243
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 7 september 2005)Pagina 6283-6283
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regels die een geconcentreerde aanpak van grootstedelijke problemen mogelijk maken (Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek) (30091).Pagina 6225-6242
Debat over milieu, duurzaamheid en rentmeesterschap.Pagina 6263-6283

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 524 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over milieu, duurzaamheid
en rentmeesterschap.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Wij leven boven onze stand. Dat is de conclusie van het gezaghebbende
Millennium Ecosystem Assessment van de Verenigde Naties. De belangrijkste
conclusie luidt: de laatste vijftig jaar hebben mensen de ecosystemen sneller
en op een grotere schaal veranderd dan ooit tevoren. Het effect is dramatisch:
een substantieel en grotendeels onomkeerbaar verlies van biodiversiteit op
aarde.Terwijl tussen 1960 en 2000 de wereldbevolking verdubbelde, verzesvoudigde
de economische activiteit, maar verduizendvoudigde het uitsterven van plant-
en diersoorten en verdween een vijfde van alle koraalriffen en een derde van
de mangrovebossen. De levenstandaard van miljoenen mensen is de afgelopen
decennia sterk verbeterd. Tegelijkertijd gaat onze levensstijl ten koste van
de draagkracht van de aarde. Schoon water en schone lucht worden schaarser.
Bovendien groeit het risico op rampen. Wij hebben deze zomer weer mogen zien
dat dit geen abstractie is: Zuid-Europa vloog in brand, Midden- en Oost-Europa
overstroomden en New Orleans veranderde in een hel. Dit heeft ook laten zien
dat de Derde Wereld zich in de eerste wereld bevindt. Zoals telkens, zijn
het de armsten die vooral de dodelijke gevolgen dragen van natuur- en milieurampen.Ook Nederland leeft ver boven zijn stand. Wij zijn heel rijk en wij zijn
kwetsbaar voor ecologische verstoringen door onze natuurlijke ligging, hoge
bevolkingsdichtheid en hoge bedrijvigheid. Wij zijn ook heel erg vies. Wij
vervuilen niet alleen ons eigen land, maar onze vervuiling gaat ook tot ver
over de grens.Met onze bio-industrie en ons uitdijend transport dragen wij bij aan de
wereldwijde afbraak van ecosystemen. Bovendien is Nederland per hoofd van
de bevolking de derde grootste importeur van tropisch hardhout ter wereld.
Wordt het niet hoog tijd, zo vraag ik de regering maar alvast, om de houtwet
van Marijke Vos over te nemen? Graag verneem ik hierop een reactie van de
regering.Dit is echter niet alles. Nederland is de tweede grootste importeur ter
wereld van soja voor veevoer. Alleen al in Brazilië wordt er voor sojaplantages
jaarlijks 700.000 ha aan Amazonewoud gekapt. Dat komt neer op een gebied dat
even groot is als Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht tezamen. Gisteren
liet de Keuringsdienst van Waarde nog eens zien hoe bos wordt omgemaaid. De
kleine boertjes die nu van het bos leven, worden verdreven, omdat, schijnbaar,
voer voor onze varkens belangrijker is.Alarmerend, zo noemde de premier de gegevens in de brief die hij op verzoek
van GroenLinks naar de Kamer zond. Groot gelijk heeft de premier. Zelden,
zo moet ik bekennen, ben ik het meer met hem eens geweest. Als je de alarmbel
laat rinkelen, schept dat ook verplichtingen. Dit geldt zeker voor een premier
die zich ten overstaan van zijn eigen achterban in de Amsterdamse Arena, weliswaar
de kleine, positioneert als een groene leider. Ik zeg het hem na: er
is een dringende behoefte aan groen leiderschap. Ik doe dan ook een zwaar
beroep op de premier. Groen leiderschap is rentmeesterschap in woord en daad.
Dit betekent dat de groene schuld in de eeuw van onze dochters evenveel gewicht
krijgt als de staatsschuld. Dit betekent ook dat de noodzaak van duurzaamheid
van onze natuurlijke omgeving verdedigd wordt en niet telkens als wisselgeld
wordt ingeleverd voor duurzame pensioenopbouw of duurzame financiën.Een groene leider is ook een leider die burgers verlost van het sociale
dilemma. Dit heeft de premier ook zelf zo beeldend beschreven: mensen en bedrijven
zijn alleen maar bereid hun gedrag aan te passen, als anderen dat doen. Zoals
de premier ook aangeeft: mensen vinden dat de overheid het doorbreken van
het sociale dilemma moet organiseren door milieuvriendelijk gedrag te stimuleren
en milieuonvriendelijk gedrag te ontmoedigen. Dan, zo zeg ik de premier wel,
volstaat het terug verwijzen naar de individuele verantwoordelijkheid niet.Het betekent ook dat een groene leider de immateriële behoeften van
mensen evenzeer onderkent en waardeert als hun materiële behoeften. Dat
zijn hun behoefte aan gezondheid, hun mogelijkheden om te participeren, goede
milieuomstandigheden, groen en recreatiemogelijkheden. Mensen leven niet bij
geld alleen. Voor een gelukkig en prettig leven is meer nodig dan een gevulde
portemonnee en een auto voor de deur; binnenkort drie auto's, als het Sociaal
en Cultureel Planbureau gelijk krijgt.Tot dusver veronderstel ik dat er niet veel licht zit tussen de premier
en mij. Maar, zo zeg ik de premier, hij kan een groen land en een groene wereld
niet dromen. Het wordt tijd dat hij wakker wordt, zijn kabinet opschudt en
de ministers in hun nekvel grijpt en tot de orde roept. Hoe kan ik anders
de prachtige retoriek in zijn brief verzoenen met de volgende punten?Ten eerste vindt de ontkoppeling, anders dan hij beweert, niet plaats.
Het klimaatprobleem verergert. De Nederlandse uitstoot van broeikasgassen
neemt nog steeds toe in plaats van af. De CO2-uitstoot stijgt harder
dan de economische groei. De CO2-uitstoot van het verkeer is sinds
1990 met 40% gestegen. Bovendien neemt de biodiversiteit af. Soorten sterven
uit.Ten tweede importeren wij, anders dan de premier beweert, geen vuile lucht.
Wij exporteren netto drie keer meer. Nederland behoort tot de vuilste regio's
van Europa. Jaarlijks sterven 18.000 mensen voortijdig door luchtvervuiling.Ten derde krijgt Borssele een extreme make over. Het mag nu tot 2033 open
blijven. Met de nieuwe privaatrechtelijke afspraken die het kabinet van plan
is te gaan maken, kunnen ook volgende kabinetten niet ingrijpen, maar zij
mogen wel het kernafval opruimen. Of heeft de premier daar misschien een duurzame
oplossing voor? Anders heeft misschien D66 die wel. Maar het kan ook zijn
dat ze intern inmiddels bezig zijn een politieke doorstart te maken als B33.Ten vierde is er de voortdurende bevoordeling van de agrarische industrie,
met dank aan de Europese subsidies. 80% van de gelden gaat naar 20% van de
boeren. De premier weet en minister Veerman weet ook dat dit dramatische gevolgen
heeft voor de boeren in de Derde Wereld en dramatische gevolgen in eigen land,
door verzuring en verdroging en voor de natuur.Ten vijfde kunnen wij er niet omheen dat de automobiliteit de zwaarste
aanslag is op de leefbaarheid in onze steden en de grootste vervuiler is van
onze lucht. Ik breng nog wel eens graag in herinnering dat onder Paars ons
gevecht met Paars er over ging of tegenover 50% uitbreiding van nieuwe wegen
ook 50% uitbreiding van het openbaar vervoer mocht staan. Het kabinet investeert
tot 2020 20 mld. in automobiliteit en niets gaat er naar uitbreiding van het
openbaar vervoer. Hoe kan het dat verantwoorden?De treurige tussenstand is dat wij internationaal niet vooroplopen, ook
al zou het kabinet dat willen. Wij lopen achter. Op de wereldranglijst van
landen en hun milieubeleid stond Nederland in 2001 nog op plaats 12. Vier
jaar later is Nederland afgezakt naar een trieste veertigste plaats. Dan gaat
toch ook bij het kabinet de alarmbel rinkelen?Ik neem aan dat het kabinet onze maatregelen kent. Wij publiceren ze elk
jaar weer, bij de tegenbegroting. Ik noem nog eens kort de belangrijkste. Ten eerste moet de kilometerheffing worden ingevoerd in 2008 en niet in
2012. Waarom moet dat worden uitgesteld? Het kabinet weet toch ook dat een
kilometerheffing leidt tot 60% minder files en 20% minder vervuiling?Ten tweede, er is geen andere uitweg: bio-industrie moet verdwijnen, vanwege
de uitstoot en de vervuiling van water en grond, en dan noem ik nog niet eens
het dierenwelzijn.Ten derde moeten de belastingen verregaand vergroend worden, met als prachtig
neveneffect dat dit veel banen oplevert, zoals GroenLinks jaar in jaar uit
in zijn tegenbegroting laat zien.Last but not least wordt door de stijging van de olieprijzen indringend
duidelijk dat onze economische afhankelijkheid van olie ons een groot probleem
oplevert, zowel economisch als ecologisch. Duurzame energie is daarmee ook
een economische noodzaak – 10% duurzame energie in 2010 is reëel
en noodzakelijk.Met het verschijnen van de brief van de minister-president rezen onze
verwachtingen, maar zij stortten als een plumpudding in bij lezing van de
kabinetsreactie op de duurzaamheidsverkenningen. Het was management by speech:
de vage beloften van "strategisch maatschappelijke debatten over duurzaamheidsvraagstukken".
Dat siert een groene leider niet. Daarom vraag ik de minister-president op
de man af: kom over de brug. Wil hij dat niet, dan moet hij dat openhartig
zeggen, maar dan bewaar ik, helaas, de eretitel van "groene leider" wel voor
zijn opvolger.Ik vrees het antwoord, gezien het beleid van de afgelopen jaren, want
het was oorverdovend stil de eerste drie jaar. Ik vind daarenboven dat de
Kamer aan zet is en dat een tijdelijke themacommissie moet worden ingesteld,
waarin alle ministeriële plannen die elkaar bijten, worden samengevoegd
en beoordeeld. De Kamer zal dan zelf op een korte termijn aanbevelingen moeten
doen om te komen tot een duurzaam land.De heer De Krom (VVD):U zei dat Nederland boven zijn stand leeft en dat wij baden in welvaart.
Pleit u dan voor minder welvaart en, zo ja, hoe ziet u dit voor zich? Zijn
er na het apocalyptische scenario dat u schetste, misschien ook nog wat positieve dingen te melden over de afgelopen dertig tot vijftig
jaar? Of heeft u die nergens kunnen ontdekken?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mijn betoog was niet apocalyptisch maar feitelijk. Dat is één.In de tweede plaats wijs ik erop dat vermindering van welvaart wel degelijk
een oplossing kan zijn. Waar ik echter veel meer voor pleit, is herverdeling
van welvaart, alsook het anders richten van de publieke investeringen. U weet
dat wij jaar in, jaar uit, voorstellen doen om te komen tot een duurzamere,
meer groene economie. Wij laten daarbij zien dat dit niet gepaard gaat met
een heel groot welvaartsverlies.De heer Hermans (LPF):Mevrouw Halsema bespreekt de Nederlandse situatie: herverdeling van welvaart
en vermindering. Onderdeel van dit debat maakt echter ook het millennium assessment
uit. Daarin wordt nadrukkelijk een economische dimensie benoemd, in de zin
dat derdewereldlanden zich zullen willen ontwikkelen en welvaart willen creëren.
Hoe ziet zij dát en hoe wil zij dáár de welvaart herverdelen
of verminderen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb allesbehalve gezegd dat ik de verdeling van welvaart wil verminderen.
Evenmin wil ik de economische groei in derdewereldlanden aantasten. Sterker,
ik zou deze groei juist willen bevorderen en ik denk ook dat hij op allerlei
rechtvaardige manieren kan worden bevorderd. Het neemt niet weg dat ik vind
dat bij de eerste wereld een heel grote verantwoordelijkheid ligt om de groene
schuld ook in de Derde Wereld te verminderen.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Het is voor mijn fractie een bemoedigende samenloop
van omstandigheden dat ik mij de hele dag de blaren op de tong heb moeten
praten in en ten overstaan van de media over de duurzaamheid van mijn partij,
de SGP, en dat ik vanavond namens de fractie die door deze partij ooit werd
gekandideerd en aan de kiezers voorgehouden, een bijdrage mag leveren aan
het debat over duurzaamheid in nog breder perspectief.Prins Claus zei ooit: wij hebben de aarde niet geërfd van onze ouders,
maar geleend van onze kinderen. Een fraaie gedachte, die verwijst naar onze
verantwoordelijkheid ten opzichte van komende generaties. Nog belangrijker
is het besef dat de aarde eigendom is van de Heere God. De mens kreeg de opdracht
om deze aarde te bebouwen en te bewaren als een loyaal rentmeester.Voorzitter. Een zorgvuldige omgang met de schepping is van groot belang.
Dit betekent niet dat iedere aantasting van de schepping uit den boze is.
Naast het belang van het bewaren van de schepping en het milieu staat de noodzaak
van het ontplooien van economische activiteiten. De wereld is geschapen om
bewoond te worden en het is niet te voorkomen dat de aarde sporen van menselijke
aanwezigheid draagt. Daarnaast vervullen sociale aspecten een cruciale rol
bij de waardering van schepping en milieu. Dit betekent dat het milieubeleid
dat leidt tot sociale misstanden niet goed is. De overheid vervult hierbij
via regulering en handhaving een belangrijke taak, waarbij het hebben van
een draagvlak onder de bevolking relevant is, maar geen absolute voorwaarde.Mijn fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van de brief van de
minister-president. Klip en klaar wordt aangeduid dat er alle reden is om
serieus werk te maken van duurzame ontwikkelingen, zowel nationaal als internationaal.
Het plaatje laat immers zien dat een klein deel van de wereldbevolking wereldwijd
een aanzienlijke belasting veroorzaakt van natuur en milieu. Tegelijk doet,
begrijpelijkerwijs, een groot deel van de wereldbevolking heel hard haar best
om evenzeer economisch te groeien met alle milieugevolgen van dien. Dat is
buitengewoon zorgelijk, gelet op het feit dat nu al veel ecologische grenzen
worden overschreden. Ook wat ons betreft moet het roer om.De brief van de premier verwijst naar allerlei bestaande plannen, maar
de hamvraag is of die de aanzet bieden voor een ommekeer. Er worden notities
en nota's aangekondigd, maar geen of weinig concrete ambities gepresenteerd
of gezegd welke doelen bereikt moeten worden. Wij vonden ook niet helder aangegeven
wat van bedrijven en burgers wordt verwacht. Kan dat duidelijk gemaakt worden?Voorzitter. Mij vielen de opmerkingen van de Algemene Energieraad op.
Een woordvoerder voorspelde dat de vervolgstappen op de brief van 3 juni
vooral procedureel van aard zullen zijn. De bestaande sporen van de ontwikkeling
van het milieu- en duurzaamheidsbeleid worden slechts gevolgd en de overheersende conclusie zal zijn dat de problematiek complex is, dat wij slechts
met kleine stapjes vooruit kunnen, dat er binnen de Nederlandse context beperkte
mogelijkheden zijn, dat de bouw vooral in de Europese Unie en de internationale
arena plaatsvindt en dat de regering zich zal beijveren om daar waar Nederland
een zinvolle bijdrage kan leveren, deze te realiseren. Deze punten zijn op
zichzelf alle juist, maar corresponderen weinig met het gevoel van urgentie.
Zij zullen de beoogde veranderingen niet tijdig binnen bereik brengen en de
samenleving niet het benodigde handelingsperspectief bieden.Ik wijs hierop uitgebreid, omdat dit debat gemakkelijk een dergelijk karakter
kan krijgen: het bijna rituele proces van afschuiven en verwijzen naar nota's
en notities en uitdijende onderhandelingen, hetgeen nu al zo'n vijftien jaar
nationaal en internationaal aan de gang is. Het milieu schiet daar te weinig
mee op. Onvoldoende lijkt te worden beseft dat onze Westerse overdadige manier
van leven simpelweg niet wereldwijd navolging kan krijgen. Onze "gulzige"
leefwijze behoeft een kritische correctie. Voor deze fundamentele koerswijziging
is de brief van het kabinet mogelijk een aanzet, maar instrumenteel nog te
mager. Ik daag de minister-president en uiteraard de andere bewindslieden
uit om zich te verweren en om meer helderheid te verschaffen.Er wordt bijvoorbeeld nog geen link gelegd met belangrijke beleidskeuzen
op het gebied van energie, landbouw, verkeer, luchtvaart en industrie. Aanpassing
van ons productie- en consumptiepatroon blijft nodig. Ik voeg eraan toe dat
de consequenties van onze hebzucht in het bijzonder worden gevoeld in het
buitenland. De meeste milieudruk ten gevolge van onze consumptie wordt afgewenteld
op het buitenland en komt ook nog eens terecht in kwetsbare streken. Dat betekent
dat deze milieueffecten zich voordoen op plaatsen die zich bevinden buiten
het bereik van onze milieuwetgeving, convenanten, experimenten enzovoorts.Op deelterreinen is forse milieuwinst te behalen. Nederland kampt met
de schadelijke gevolgen van de uitstoot van fijn stof. Het RIVM heeft inmiddels
becijferd dat Nederland een grote exporteur is van fijn stof. Onze export
van fijn stof is driemaal zo hoog als de import ervan. De ontwikkeling van
biobrandstoffen zou verlichting kunnen brengen. Nederland komt op dat gebied
echt achteraan. In Brazilië rijdt 30% van de auto's op bio-ethanol. In
Duitsland zijn reeds 2000 tankstations waar tegen concurrerende prijzen biobrandstof
verkrijgbaar is. Waarom wordt er niet royaler omgesprongen met het accijnsvrij
maken ervan en met het stimuleren van ontwikkelingsprojecten? Momenteel schijnt
er te worden gedacht aan een vrijstelling voor een jaar; de stukken daarover
moeten op prinsjesdag komen. Dat is voor bedrijven toch een veel te korte
termijn voor een rendabele innovatie en productie van biobrandstoffen? Voor
de agrariërs betekent dit bovendien een nieuwe markt, die zij goed kunnen
gebruiken. Kilometerheffing, opnieuw uitgesteld, is in het verleden door onze
fractie vaak bepleit. Waarom dat uitstel? Wanneer komt het er nu eindelijk
van dat enigerlei vorm van beprijzing op deze titel van kracht wordt?Ik kom bij de luchtvaart. Er moet btw op tickets en accijns op kerosine
komen. De prijsvorming van kerosine, accijnsvrij, vormt werkelijk een bizarre
uitzondering op alle andere brandstoffen. Het is hoog tijd om deze subsidiëring
van de luchtvaart te beëindigen. Er is uiteraard een internationaal kader,
maar agendeer het daar dan en ga er achterheen.Mijn fractie pleit voor herinvoering van het modal-shiftbeleid in ons
vervoersbestel. Het wegtransport moet verschuiven naar de duurzamere binnenvaart
en het spoor. Dan lopen wij in de pas met het Europese beleid terzake. Het
blijft een raadsel waarom dit beleid enige jaren geleden is verlaten.Ten slotte heb ik een aanbeveling ten behoeve van een adequatere aansturing
van het duurzaamheidsbeleid. Mijns inziens wordt het steeds duidelijker dat
het huidige model – iedere bewindspersoon heeft een eigen verantwoordelijkheid
voor duurzaamheid op zijn terrein met een coördinerende staatssecretaris
voor milieu, die wij in zijn beleid en activiteit niet willen afvallen, integendeel –
toch onvoldoende zoden aan de dijk van de duurzaamheid zet. In een volgende
kabinetsperiode zou er wat ons betreft een zwaardere coördinerende bevoegdheid
bij enig bewindspersoon, wat ons betreft een minister, moeten worden gelegd.
Graag verneem ik op dat punt een bespiegeling of reactie.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Voorzitter. Mijn fractie is blij met dit debat. Wie het Millennium ecosystem
assessment op zich laat inwerken, kan niet anders dan schrikken van de situatie
waarin onze aarde zich bevindt. Een aantal jaren geleden waren thema's zoals
milieu en duurzaamheid "hot", maar het besef van urgentie lijkt op dit moment
weggezakt in ons streven om onze welvaart te behouden en de economie er weer
bovenop te helpen. Als de urgentie van de problematiek niet wordt ervaren,
zal er geen gedragsverandering optreden.Wij zijn ook blij met de behartigenswaardige woorden die de premier op
6 juni jongstleden sprak. Het in bruikleen hebben van de natuur, rentmeesterschap
als kernwaarde en in het hier en nu rekening houden met het daar en straks;
het zijn uitspraken die ons uit het hart zijn gegrepen. Ik hoop dat dit debat
ertoe bijdraagt dat door het kabinet aan deze mooie woorden van de premier
acties worden verbonden die een duurzaam leefmilieu dichterbij brengen. Ook
hoop ik dat dit debat ertoe bijdraagt dat milieu en duurzaamheid terugkomen
op de maatschappelijke agenda en op de agenda van ieder individu. Een beter
milieu is wel een mondiale uitdaging, maar het begint altijd bij u en mij
persoonlijk.Bij alle goede woorden van de minister-president miste ik een belangrijk
principe, te weten het voorzorgsprincipe. Voordat wij als mens gebruik maken
van natuur en milieu moeten wij eerst helder hebben of wij geen onomkeerbare
schade toebrengen. Ik miste dit principe, terwijl het zo goed past bij het
rentmeesterschap, door de minister een kernwaarde genoemd. Ook is de toepassing
van dit principe essentieel met het oog op de huidige mondiale problemen,
willen wij ons verantwoordelijk kunnen gedragen ten opzichte van de toekomstige
generaties. Immers, de mondiale klimaateffecten zijn voorbij een bepaald punt
onomkeerbaar. Huldigt het kabinet dit voorzorgsprincipe nu wel of niet? Welke
consequenties heeft dit principe voor het kabinetsbeleid?Rond 1900 werd alle CO2 nog door de oceanen opgenomen. Tegenwoordig
stoten wij mondiaal een factor 2 meer CO2 de atmosfeer in dan de
oceanen opnemen, voornamelijk door de verbranding van fossiele brandstoffen
en door afname van het regenwoudareaal. Kyoto is zo bezien slechts een begin.
Wij zullen veel verder moeten kijken dan Kyoto. Wat is de visie van het kabinet
op 2050 qua duurzaamheid? Welke maatregelen moeten nu genomen worden om op
de lange termijn een duurzaam milieu te verwezenlijken?In de brief van 3 juni schrijft het kabinet dat er op bijna alle
terreinen sprake is van ontkoppeling en van een daling van de milieudruk bij
de groei van de economie. Hoe verhoudt zich dat schrijven met de alarmerende
berichten dat de CO2-emissie van Nederland ten opzichte van 1990
met 2% is gestegen, terwijl in het Kyoto Protocol is afgesproken dat er 6%
minder zou worden uitgestoten? In 2008 en 2010 lijken wij de Kyotonormen niet
te gaan halen. Graag een toelichting daarop. Ook hoor ik van het kabinet of
genoemde koppeling er nu wel of niet is. De minister-president zegt dat ontkoppeling
van economische groei en milieudruk van groot belang is en hij noemt daarbij
ook het Innovatieplatform. Maar juist als het gaat om duurzaamheid horen wij
bijna niets van dat platform, terwijl duurzaamheid juist voorwaarde is voor
de ontwikkeling op de lange termijn. Graag krijg ik hierop een reactie.Een concreet sleutelwoord in de aanpak van de duurzaamheidsproblematiek
is energiebesparing. De belangrijkste energieverbruikers zijn transport, industrie
en woningen. Bij alledrie is flinke winst te boeken. Bij transport is dat
te bereiken door meer actie ten aanzien van hybrides en biomassa. Met betrekking
tot de industrie is winst te behalen door meer aandacht voor de procesindustrie,
aangezien die verantwoordelijk is voor 46% van onze CO2-uitstoot.
Met betrekking tot de huizen heb ik mij laten vertellen door deskundigen dat
wij een factor vier zouden kunnen bezuinigen door het toepassen van reeds
lang bestaande technologieën, zoals duurzaam bouwen en warmte-integratie.
Laat het kabinet hierbij geen steken vallen? Dit zouden toch simpele zaken
moeten zijn om de energiebesparing aan te passen? De doelstelling wat betreft
energiebesparing is te weinig ambitieus. Het kabinet legt op dit punt een
breed door de Kamer aangenomen motie naast zich neer, terwijl energiebesparing
zeker voor de korte en de middellange termijn een uiterst efficiënt middel
is om de milieudruk te verlagen. Waar is het Innovatieplatform van de minister-president
als het gaat om duurzaamheid en energiebesparing? Minister-president, maak
het waar en zet in op kansrijke sectoren en technologie in Nederland.Ik noemde al de procesindustrie. Wat betreft technologieën met veel
potentie in Nederland noem ik de elektriciteitsopwekking door gebruikmaking
van zoetzoutwatergradiënten. Het is het kabinet vast en zeker bekend
dat in ons deltaland deze vorm van elektriciteitsopwekking ongekende mogelijkheden
heeft zonder de nadelen die aan wind- en zonne-energie kleven.Wat mij trof bij het lezen van het VN-rapport was dat duurzaamheid, en
dus een goed natuur- en milieubeleid, absolute voorwaarde is voor ontwikkeling
en voor het bereiken van de Millennium Development Goals. De inspanningen
van het kabinet op dit punt zijn bemoedigend. Ik ga ervan uit dat de regering
zich tijdens de Millennium Top zal inzetten voor een daadkrachtige aanpak,
gericht op een duurzaam beheer van natuur, milieu en ecosystemen.Duurzaamheid is gebaat bij een consistent en samenhangend, coherent beleid.
Helaas zijn de samenhang en consistentie in het duurzaamheidsbeleid niet altijd
te ontdekken. Maar al te vaak is er sprake van een ad-hocmilieubeleid. Zie
bijvoorbeeld de dossiers luchtkwaliteit en mest. De minister-president heeft
als leider van het kabinet wat ons betreft de taak om ervoor te zorgen dat
al het overheidsbeleid en dus ook het duurzaamheidsbeleid, coherent is en
samenhang vertoont. Op dit punt wil mijn fractie twee voorstellen doen, waarop
ik van de minister-president graag een reactie verneem.Ten eerste. Economie en ecologie verhouden zich vaak moeizaam tot elkaar.
Sinds kort is er de Duurzaamheidsverkenning en na lange tijd is er de Macro-economische
Verkenning. Zou het niet goed zijn als beide onderwerpen meer integraal benaderd
werden? Wat vindt de minister-president van het idee om een integrale duurzaamheidstoets
voor al het relevante overheidsbeleid te ontwikkelen?Ten tweede krijg ik graag een reactie op het idee om voortaan ieder kwartaal
een rapportage uit te brengen over de netto-broeikasemissies van Nederland.
Nog beter is het als wij een rapportage krijgen over de stand en de trend
in de tijd van de duurzaamheidsindex, net zoals nu gebeurt met het bnp en
de werkloosheid. Het is winst als niet alleen met de regelmaat van de klok
gegevens over de economie en de koopkracht naar buiten worden gebracht –
hoe belangrijk die ook zijn – maar ook gegevens over duurzaamheid. Voor
de lange termijn zijn die nog veel belangrijker.De heer Samsom (PvdA):Voorzitter. Volgens de officiële Kameragenda gaat dit debat over
milieu, duurzaamheid en rentmeesterschap. Ik complimenteer de Griffie met
deze mooie titel, maar het blijkt lastig om binnen die omschrijving aan te
geven waar wij het precies over moeten hebben. Om te verduidelijken waar dit
debat volgens mijn fractie in essentie moet gaan, neem ik de premier even
mee terug naar 14 februari van dit jaar. Op die dag hield hij voor FUTUR,
het netwerk van jonge ambtenaren, een lezing met de intrigerende titel De
eeuw van mijn dochter. Hij zette daarin uiteen voor welke uitdagingen Nederland
de komende eeuw, de eeuw van zijn dochter, zou komen te staan. Samengevat
was de grootste uitdaging volgens de premier het versterken van de economische
weerbaarheid. Hij schetste uitvoerig welke noodzakelijke hervormingen van
zorg, pensioen, sociale zekerheid en arbeidsmarkt daar allemaal voor nodig
waren. Die toespraak was ontluisterend. De premier had het natuurlijk ook
wel even over veiligheid en terrorisme, maar niet één keer ging
het over het milieu. Niet eenmaal brak de notie door dat wij ook daar nog
voor een cruciale uitdaging staan in de eeuw van zijn dochter. Destijds tekenden
de media natuurlijk plichtmatig op waar de premier over had gesproken. Ik
vond vooral veelzeggend waar de premier niet over sprak toen
hij het had over de uitdagingen.Voorzitter. Ik heb ook een dochter die eveneens rond de eeuwwisseling
is geboren. Uiteraard gaan mijn gedachten ook vaak uit naar de eeuw die voor
ons en vooral voor haar ligt. Weet u waar ik dan ook wel eens aan denk? Aan
het moment dat mijn dochter ergens in de oude boekenkast van haar vader het
rapport "Millennium Ecosystems Assessment" uit 2005 vindt. Dan leest zij over
de destructie van ecosystemen die steeds grotere en vaak onomkeerbare vormen
aanneemt, en over de problemen die dat kan opleveren voor onze energievoorziening,
voor onze watervoorziening, voor onze voedselvoorziening en onze economie.
Ik denk er wel eens aan dat zij mij dan op de man af vraagt: dus jullie wisten
dat allemaal al in 2005 en wat hebben jullie toen gedaan? Dat is in essentie
waar dit debat over gaat, namelijk over de vraag wat wij op dat moment aan
onze kinderen kunnen vertellen. Wat deden wij toen wij ondubbelzinnig en niet
voor het eerst met klem werden gewezen op de conditie van de aarde nu en op
het feit dat wij hem naar de knoppen helpen? Wat deden wij toen wij niet voor
het eerst met klem werden gewezen op de noodzaak om ons beleid radicaal te
wijzigen om die aarde voor toekomstige generaties, voor haar generatie, te
bewaren? Velen zullen die vraag moeten beantwoorden. Het voordeel dat politici
op dat moment hebben, is dat hun antwoord is na te lezen in de Handelingen.
Misschien is dat ook wel een nadeel. De dochter van de premier kan dan namelijk
de brief die hij schreef ter voorbereiding van dit debat uit het archief vissen.
Dat is wat de premier deed toen hij ondubbelzinnig werd gewezen op de risico's
die wij nemen met het milieu.Het vergt even bladeren in de brief, maar op pagina 6 kan iedereen lezen
wat de concrete voornemens zijn. Het eerste is dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
0,1% van bruto nationaal product aan milieubeleid zal besteden via de ontwikkelingshulp.
Dat is toch staan beleid minister voor Ontwikkelingssamenwerking? Dat is toch
niets nieuws? Het tweede voornemen is dat Nederland zich aan de Europese normen
zal houden. Staatssecretaris van Milieu, hoe vaak hebben wij die belofte nu
al, in 2005, gebroken? Dat stond overigens al in het Hoofdlijnenakkoord.Het derde voornemen luidt dat de minister van Economische Zaken een Energierapport
maakt. Dat hebben wij onlangs binnen gekregen. Volgens dit rapport gaan wij
de komende twintig jaar meer fossiele brandstoffen verstoken en veel meer
broeikasgassen uitstoten. Dat is precies het tegenovergestelde van wat noodzakelijk
is. Het kabinet zet dus in reactie op het Millennium Ecosystem Assessment-rapport
uit 2005 in op "business as usual", op gebroken beloftes en op verslechtering
van de situatie.Ik ken de communicatieve vaardigheden van deze premier. Ik ga er dus voetstoots
van uit dat hij dat zijn dochter wel kan uitleggen. Ik zit met een veel groter
probleem. Ik moet mijn dochter vertellen dat ik hier toen genoegen mee heb
genomen. Dat ben ik eerlijk gezegd niet van plan.De FUTUR-lezing en de brief van de premier maken, ondanks de mooie passages
waarop anderen hebben gewezen, pijnlijk duidelijk hoe dit kabinet denkt over
duurzaamheid. Namelijk als sluitpost van beleid. Dit kabinet dendert door
met wegen, gasboringen en Borssele. De staatssecretaris van VROM mag links
en rechts wat repareren met halve geluidswallen, roetfilters en compensatiefondsen.
Dit kabinet pleit onder druk van zijn landbouwminister voor het in stand houden
van landbouwsubsidies die voor zowel milieu als de armen in Afrika dramatisch
uitpakken. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking mag gaan dweilen met
de kraan open om iets aan armoedebestrijding te doen. Zolang duurzaamheid
voor dit kabinet gelijk staat aan het achteraf pleisters plakken op de wonden
die zijn aangericht bij het proces van economische groei en productie blijft
een schone toekomst ver buiten bereik. De CO2-uitstoot neemt toe.
Het beslag op grondstoffen neemt toe. Het verdwijnen van biodiversiteit neemt
toe. Daarmee worden de drie fundamentele basisvoorwaarden voor het bestaan
van onze ecosystemen en dus van onze welvaart ondergraven.Groei moet, is het adagium van dit kabinet. Dit is vastgelegd in de Groeibrief
van minister Brinkhorst. Groei moet echter niet ten koste gaan van de kansen
van de komende generatie, van mijn dochter en die van de minister-president.
Groei is geen doel op zich, maar een middel om een mooie en beschaafde samenleving
in stand te houden. Er zijn andere pijlers waarop een beschaafde samenleving
drijft, namelijk een sociale en een ecologische pijler. Wie die pijlers ondergraaft
ten behoeve van de groei maakt meer kapot dan ons lief is.De heer Hermans (LPF):De heer Samsom stelt dat groei geen doel op zich mag zijn. De Partij van
de Arbeid heeft echter veel wensen op allerlei gebieden die niet zonder groei
te financieren zijn. Als wij de inspanningen willen financieren die het Millennium
Ecosystem Assessment van ons vraagt, is groei onontkoombaar. Het verbeteren
van het milieu gaat niet zonder groei.De heer Samsom (PvdA):Groei is een middel om een mooie en beschaafde samenleving overeind te
houden. De doelen van de Partij van de Arbeid zijn samen te vatten in een
mooie en beschaafde samenleving. Daarvoor is groei nodig. Daarvoor is echter
ook meer nodig dan dat.Als de minister-president zich dat nog niet realiseerde op 3 juni,
toen hij de brief schreef, moet Katrina hem dat toch flink hebben ingepeperd.
Deze storm heeft met orkaankracht aangetoond waar onduurzame economische groei
toe kan leiden. De welvaart in New Orleans is in de afgelopen jaren, zoals
overal in de Westerse wereld, spectaculair toegenomen. Het ecologische kapitaal,
de buffers tegen het water en de moerassen, en het sociale kapitaal, een evenwichtige
inkomensverdeling en publieke voorzieningen, zijn daarbij in hoog tempo uitgewoond.
De beelden van dood, verderf, ontreddering, geweld en plundering uit New Orleans
maken iedereen duidelijk dat economische kracht heel iets anders is dan robuuste
beschaving. Het is een nuttige gedachte-experiment om te bedenken hoe New
Orleans er de afgelopen week bijgelegen had als de cruciale moerassen niet
waren drooggelegd, er aandacht aan de waterbeheersing was besteed en er een
fatsoenlijk systeem van openbaar vervoer was geweest. De mensen hadden dan
voordat de orkaan toesloeg de stad uit kunnen worden vervoerd. Er was dan
geen kansloze onderklasse van tienduizen den zwarte Amerikanen
achtergebleven in de stad. De verwoesting van de stad door de storm was er
natuurlijk niet minder om geweest. De verwoesting van de beschaving was echter
uitgebleven.De premier lijkt dit begrepen te hebben, waar hij in zijn brief schrijft
over het brede welvaartsbegrip. Hoe verhoudt zich dat tot de Groeibrief? Hoe
gaan wij die combineren met een ambitieus beleid om bijvoorbeeld de uitstoot
van broeikasgassen terug te dringen? Het Energierapport moet daarop een antwoord
geven volgens de brief. Dat rapport is echter niet voldoende. Zo veel is duidelijk.Katrina laat ons nog wat zien. Ons energiesysteem staat volledig op springen.
Er is wellicht genoeg olie, maar het gigantische bouwsel van oliebronnen,
transportsystemen en raffinaderijen dat wij nodig hebben om onze honger naar
energie te stillen, wankelt steeds meer onder geopolitieke krachten en, in
de Golf van Mexico, onder natuurkrachten. De prijzen stijgen de pan uit en
bedreigen de economie en de stabiliteit van hele regio's. Tijdens de begrotingsbehandeling
zullen wij ons uiteraard buigen over de maatregelen die wij op korte termijn
moeten nemen om bijvoorbeeld de huishoudens te compenseren voor die enorme
prijsstijgingen, maar in dit debat moeten wij ons buigen over de lange termijn.
Wij moeten bedenken wat wij moeten doen om die lange termijn zeker te stellen.
Dan komen wij er niet met een paar procent duurzame energie en een paar procent
minder CO2-uitstoot. Dat ga ik mijn dochter niet uitleggen! Ik
wil mijn dochter graag vertellen dat wij alles op alles hebben gezet om een
duurzame energievoorziening nog in de eerste helft van haar eeuw te hebben
gerealiseerd. Dat moet en dat vinden wij allemaal in deze zaal. Sommigen maken
zich meer zorgen over klimaatverandering, anderen over de afhankelijkheid
van de ayatollahs in Iran voor de olievoorziening of president Poetin voor
de gasvoorziening. Laten wij daar op dit moment nu niet over steggelen; beide
zijn even goede redenen om precies hetzelfde te doen: investeren in energiebesparing
en een duurzame energievoorziening. Het is niet de enige maar wel een van
de belangrijkste koerswijzigingen die nodig is om een duurzame toekomst veilig
te stellen. Het mooiste van mijn verhaal moet overigens nog komen: het kan
best, het kost geld, het kost zoals uitvoerig is berekend zelfs enkele procentpunten
van onze economische groei, maar het kost ons in ieder geval niet de kop en
het levert heel veel op. Ik roep u met klem op om nu even dat "business as
usual"-denken te vergeten, om ambitieuze doelstellingen te stellen die wel
duurzaam zijn: 20% duurzame energie in 2020, 60% in 2050 en, laten wij het
geld reserveren om dat waar te maken, niet met sprokkelwerk maar structureel,
uit het FES. Ik doel dan niet op die 1 mld. tot 2013, die was sowieso al nodig
om de huidige tekortkomende doelstellingen te behalen, maar ik bedoel miljarden
per jaar. Dat kan best, want dat doen wij ook voor wegen. Ik zou graag van
de minister-president horen of hij bereid is om dit plan verder uit te werken.
Sterker nog, ik wil graag van hem weten of hij bereid is de leiding te nemen
over een taskforce of hoe je dat ook wil noemen die dit waar gaat maken. Ik
vraag dat niet uit een misplaatst verlangen naar statusverhoging van dit project,
maar met name omdat verduurzaming van de energievoorziening bij uitstek een
internationaal project is waarvoor op topniveau internationaal moet worden
samengewerkt. "Chefsache" heet dat in Europa. Dat doet dus de premier! Doe
dat nu niet af met een verwijzing naar het transitiebeleid of het energierapport
of het Innovatieplatform! Ik vraag niet om herbevestiging van de pleisternota's
maar om initiatieven die een duurzame toekomst echt dichterbij brengen. In
een van de beste passages van de brief van de premier staat: Wij moeten ambities
niet laten remmen door onzekerheid over de haalbaarheid. Welnu, beter had
ik het niet kunnen zeggen. Ik roep hem dan ook op om op dit punt precies te
doen waar hij regeringsleiders in Johannesburg in 2002 toe opriep: walk to
talk. Doe dat, laat uw ambities niet remmen door twijfel over de haalbaarheid.
De aangekondigde verplichting voor biobrandstoffen is een stap in de goede
richting mits de ambities hoog genoeg zijn, maar de aankondiging dat wij in
Nederland in 2033 met nog met een stokoude kerncentrale zitten opgescheept –
zestien jaar ouder dan het wereldrecord oudste kerncentrale tot nu toe! –
is een voorbeeld van hoe het nu net niet moet! Ik ben heel benieuwd naar de
reactie van de minister-president. Wij komen hier ongetwijfeld nog op terug,
allereerst morgen in een debat over het energierapport. Zoals ik zei, dit
slaat op de premier en ik wil dan ook graag zijn antwoord hierop.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Samsom sprak terecht over "Chefsache", maar waar is zijn eigen
chef?De heer Samsom (PvdA):Mijn eigen chef heeft besloten om dit debat niet te voeren en ik kan daar
verder weinig aan toevoegen. Tot voor kort stond hij wel op de lijst en ik
kan u wel verklappen wat hij mij heeft gezegd: "ik heb hier nu twee keer gestaan
in mijn eentje of met een paar en ik doe dat niet nog een keer". De laatste
keer over het millenniumrapport zelfs zonder u, mevrouw Halsema!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is dus meer een kwestie van competitie dan selectie van belangrijke
onderwerpen?De heer Samsom (PvdA):Als de selectie van belangrijke onderwerpen ook de woordvoerder uitmaakt
dan kan ik daar beter maar geen uitspraak over doen!Overigens meen ik meer collega's wat meewarig te zien kijken: vertwintigvoudiging
van de hoeveelheid duurzame energie, miljarden investeringen, daar krijgen
wij, zeker in de huidige omstandigheden, toch helemaal geen draagvlak voor?
Dat is een misvatting. Uit alle onderzoeken onder de bevolking blijkt dat
er juist wel draagvlak voor is. Mensen zijn niet gek! Ook zij weten dat zij
hun kinderen later moeten uitleggen wat zij hebben gedaan toen zij zich realiseerden
dat zij bezig waren onze aardbol op het spel te zetten. Daarom verkiezen zij
volgens alle enquêtes minder milieuvervuiling boven hogere welvaartsgroei.
En daarom verkiezen zij uitdrukkelijk kwaliteit van leven boven de "druk-druk-druk"-samenleving.
Het is opvallend dat dit kabinet tot vandaag de dag precies het tegenovergestelde
probeert te realiseren met zijn Groeibrief, het Energierapport en de verandering
van bijstand-, WAO- en pensioenstelsel.Ik heb een concreet voorstel gedaan inzake de energievoorzie ning,
maar duurzaamheid gaat over meer dan alleen dit ene concrete voorstel. Ik
moet verzuchten – en ik druk mij zacht uit – dat de samenhang
tussen al deze onderwerpen ver is te zoeken, zowel bij het kabinet als in
deze Kamer. In de Kamer misschien nog wel meer – ik steek hier de hand
in eigen boezem. Wij moeten de verkokering op dit punt radicaal doorbreken.
Ik heb daar een voorstel voor, dat aansluit bij voorstellen van anderen. Laten
wij ze in de tweede helft van het debat samenvoegen. Ik denk dat wij met een
gezamenlijk voorstel moeten kunnen komen; dat zou een goed begin zijn van
de coherentie. Mijn voorstel is: breng jaarlijks de Duurzaamheidsverkenning
uit en behandel die samen met de Macro-economische Verkenningen in het plenaire
debat dat nu nog "Financiële Beschouwingen" heet. Dat mag van mij zo
blijven heten, maar het verdient eigenlijk een bredere aanduiding. Ik beoog
dus Duurzaamheidverkenningen met dezelfde kracht en impact als de Macro-economische
Verkenningen, tegelijk behandeld. Dat zou een stap voorwaarts zijn. Zonder
nu al op de details in te willen gaan, hoor ik graag de reactie van de premier.
Maar die gaat hier eigenlijk niet over, dus ik hoor ook graag de reacties
van mijn collega's.Ik hoop dat ik de premier heb kunnen overtuigen van de noodzaak van meer
leiderschap op het gebied van duurzaamheid, zowel in algemene zin als bij
het meer concrete energiebeleid. Ook de Handelingen van dit debat zijn later
door mijn dochter terug te lezen. Laten wij voorkomen dat zij dan op basis
daarvan de conclusie zal moeten trekken dat wij ziende blind en horende doof
waren.De heer De Krom (VVD):U spreekt zoals altijd zeer gepassioneerd over duurzame energie. Dat kost
een paar centen: een paar procent economische groei. Zoveel procent economische
groei hebben wij niet. Mag ik ervan uitgaan dat wij een tegenbegroting van
de PvdA krijgen met een doorkijkje naar de lange termijn, en wel dat dit uitdraait
op een negatieve economische groei?De heer Samsom (PvdA):De tweede vraag eerst. Wij vragen al jaren aan het CPB om doorkijkjes
naar de lange termijn en al jaren weigert het CPB dat consequent te doen.
Dat is echter een slap excuus, want wij leveren wel degelijk wat aan. Maar
laat ik u eerst iets uitleggen. Een "paar procent economische groei" gaat
over de economische groei tussen nu en 2030. Die is, pak 'm beet, een procent
of zestig, zeventig. Daarvan leveren we drie à vier procent in voor
deze doelstelling. Weet u wat dat betekent? Dat betekent dat wij niet in februari
2030 anderhalf keer zo rijk zijn als nu, maar in juni 2030. Nou, dat heb ik
ervoor over. Ik hoop u ook.De heer De Krom (VVD):We wachten de begroting met spanning af. Maar hoeveel heeft u over voor
duurzame energie? Kunt u een tipje van de sluier oplichten? Over hoeveel geld
gaat het?De heer Samsom (PvdA):Ik ga morgen met u in debat over het Energierapport. Maar de grote lijnen
heb ik al uitgezet. Het gaat niet om die paar honderd miljoen per jaar. Alles
bij elkaar opgeteld komt het op 800 mln. per jaar; dat is geen klein bedrag,
maar wel veel te weinig. Wij praten over een bedrag van 2,5 à 3 mld.
per jaar. Schrikt u daarvan? Dat doet u niet als het gaat om wegen of spoorwegen.
Die kosten ook veel geld en zijn ook in vele gevallen, met name de spoorwegen,
goed voor dit land.De heer De Krom (VVD):Daar schrik ik van, maar om een heel andere reden. Daar debatteren we
echter morgen over.De heer Hermans (LPF):Voorzitter. Vandaag en morgen voeren wij een breed en ingewikkeld debat
dat vrijwel alle beleidsterreinen van de overheid raakt. Ik wil mij beperken
tot de voor mij belangrijkste elementen. Niet de Millennium Ecosystem Assessments,
de Duurzaamheidsverkenning van het MNP, de nationale en de internationale
dimensie, wetenschap en – daar voeg ik nadrukkelijk zelf aan toe –
feiten, fictie en angst.Eerst de Nederlandse situatie. In Milieubalans 2005 constateert het MNP
dat de uitstoot van de meeste vervuilende stoffen in Nederland daalt en dat
de milieukwaliteit verbetert. Op bijna alle terreinen is sprake van ontkoppeling:
een daling van de milieudruk bij een groei van de economie. We moeten echter
constateren dat deze positieve ontwikkelingen te weinig onder de aandacht
van de Nederlandse bevolking zijn gebracht. Wat de LPF-fractie betreft, zouden
successen meer uitgedragen mogen en moeten worden. Ik begrijp dat dit niet
in ieders belang is, maar de algemene grondhouding van burgers dat het slecht
gaat met het milieu in Nederland is gewoon onjuist.Ik had het al over angst. Ik moest ook even denken aan de dochter van
de heer Samsom. Ik vraag mij af wat de heer Samsom had gezegd in de jaren
zeventig, toen er werd gedreigd met een nieuwe ijstijd, of toen er over zure
regen werd gesproken, of toen de Club van Rome met zijn rapport kwam. Er mag
geen misverstand over bestaan: ook ik zie de Millennium Assessment als een
zeer belangrijk rapport. Ik ben ook bereid, mee te denken over hoe wij ecosystemen
werkelijk kunnen redden en de geschetste opgaven kunnen gaan aanpakken. Ik
kom daar later op terug.De heer Samsom (PvdA):Dat is interessant. Er bestaan veel misverstanden over de Club van Rome.
Weet de heer Hermans wat de hoofdconclusie was van de Club van Rome?De heer Hermans (LPF):Dat het in 2000 bijzonder slecht zou gaan met het milieu. Wij zijn dat
jaar al een tijdje voorbij. Het is overigens niet het rapport van de Club
van Rome maar het rapport aan de Club van Rome.De heer Samsom (PvdA):Dennis Meadows was lid van de Club van Rome en de hoofdauteur van het
rapport. De hoofdconclusie was dat wij, als wij zo doorgaan, binnen een eeuw
de spankracht van ons ecosysteem hebben overstegen. Laat dat nu precies de
conclusie zijn die in het Millennium Ecosystem Assessment – met veel
meer kennis overigens – keihard wordt bevestigd. Dat is dus een consistente
lijn.De heer Hermans (LPF):In het rapport aan de Club van Rome werden nog meer doemscenario's geschetst.
Ik heb al gezegd dat ik de Millennium Assessment bijzonder belangrijk vindt.
Ik kom er later op terug. Voorzitter. Problemen zijn er natuurlijk ook. Op dit moment speelt in
Nederland vooral de luchtkwaliteitsnorm voor fijn stof. De staatssecretaris
heeft het in eerdere AO's bijzonder duidelijk gemaakt: deze norm is voor Nederland
niet haalbaar, bij wat voor maatregelenpakket dan ook. Ik heb toen namens
mijn fractie gezegd dat dan ofwel de norm, ofwel de tijd naar die norm niet
deugt. Wij zullen naar structurele oplossingen moeten zoeken, zoals een Europees
gedragen bronbeleid. Het is ons ook een doorn in het oog dat Nederland als
enige Europese land heeft gekozen voor de doorvertaling van de Richtlijn luchtkwaliteit
in nationale wetgeving. Wij liggen hierdoor onnodig stil. Het stelt mij dan
ook teleur om in de brief van de minister-president de volgende zinsnede te
lezen: "wij moeten ambities niet laten remmen door onzekerheid over de haalbaarheid".
Ambitie is op zich natuurlijk een goede eigenschap, maar zou het geen goed
idee zijn om zekerheid te krijgen over haalbaarheid? Ik kom daar later in
mijn betoog nog op terug. Wat ons betreft geen bestejongetjevandeklasgedrag;
er is massa nodig voor innovatie en voor bronbeleid, het liefst Europees en
nog liever op wereldschaal.De heer Van der Ham (D66):De zinsnede "het beste jongetje van de klas" wordt altijd als argument
gebruikt om dingen niet te doen. Je wilt niet het beste jongetje van de klas
zijn. Ik vraag mij af waarom je niet het beste jongetje van de klas zou willen
zijn. Daar hoor ik graag een reactie op.Het probleem is nu juist dat er internationaal eigenlijk vrij weinig gebeurt
op een aantal gebieden. Je hebt juist aanjagers nodig om dat een beetje los
te wrikken. Ziet de heer Hermans die omstandigheid ook?De heer Hermans (LPF):In de Millennium Assessment worden institutionele veranderingen bepleit.
Ik vraag mij echter af of bestejongetjevandeklasgedrag door Nederland of Europa
het milieu uiteindelijk het milieu zal helpen. Ik zal een kort voorbeeld geven.
In Europa en in Nederland worden hoge eisen gesteld aan het slopen van schepen.
Waar gaat het slopen dan gebeuren? Niet in Nederland en niet in Europa. Waarmee
is het milieu dan gediend? Ik ben op zoek naar die mogelijkheden en maatregelen
die het milieu het beste dienen. Ik ben ervan overtuigd dat in je eentje vooroplopen
te weinig massa biedt om het milieu uiteindelijk te helpen.De heer Samsom (PvdA):Mag ik een ander voorbeeld geven waarin Europa probeerde voorop te lopen?
Ik wil even een paar positieve dingen noemen. Europa heeft het initiatief
genomen om de exportsubsidies op landbouwproducten af te bouwen. Dat is goed
voor het milieu en goed voor de ontwikkeling. Iedereen zei dat dit belachelijk
was en dat daarop niet vooruit moest worden gelopen. Juist doordat Europa
de discussie openbrak, werden andere delen van de wereld moreel in een hoek
gedrukt om er ook aan mee te werken. Ziet de heer Hermans dit soort ontwikkelingen?De heer Hermans (LPF):Natuurlijk, maar ik deel niet de overtuiging dat Nederland dit in zijn
eentje zou zijn gelukt. Het is juist bereikt door schaalgrootte, massa en
morele verplichting; je kunt dat als land niet alleen.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter ...De voorzitter:Nee, u krijgt zodadelijk nog uw eigen termijn.De heer Hermans (LPF):Voorzitter. De LPF-fractie is van mening dat er verkeerde keuzes worden
gemaakt in dit land, ook door het kabinet. Een van de belangrijkste doornen
in ons oog is de bouw van windmolenparken. Het vele geld dat daarin wordt
gestoken, is kapitaalvernietiging. Het kan beter op een andere manier worden
ingezet, waardoor de bijdrage aan duurzaamheid groter is. Windmolens zijn
geen oplossing. Het geld moet worden ingezet voor innovatie en het zoeken
naar werkelijk duurzame alternatieven. Zodadelijk kom ik nog op een andere
foute keuze.Andere woordvoerders hebben al gerefereerd aan Borssele. Voor de duidelijkheid
zal ik het nog maar een keer zeggen: mijn fractie vindt dat Borssele open
moet blijven. Wij hebben echter problemen met de voorgestelde uitruil met
windenergie. Duurzame energie is prima, maar windenergie is geen oplossing.
Kan staatssecretaris Van Geel daar nog iets over zeggen?Ik ga langzaam naar de internationale dimensie. De politieke aandacht
heeft zich de laatste jaren gericht op het broeikaseffect.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben heel benieuwd naar uw internationale voorstellen, maar ik heb eerst
nog een vraag over de slechte luchtkwaliteit. Vindt u die nu wel of geen probleem?De heer Hermans (LPF):De slechte luchtkwaliteit is absoluut een probleem, maar ik pleit voor
een Europese aanpak daarvan. Bovendien is de luchtkwaliteit in Nederland de
afgelopen dertig jaar flink verbeterd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Sorry, ik moet even lachen. Er komt bij mij een spontane gedachte op,
maar die bewaar ik voor later. U zegt dat het met de luchtkwaliteit veel beter
gaat. Betekent dit dat u vindt dat wij binnen de Europese aanpak de normen
mogen overschrijden?De heer Hermans (LPF):Nederland kan de huidige norm alleen nooit halen, met welk pakket aan
maatregelen dan ook. Dat zijn niet mijn woorden maar die van staatssecretaris;
ik geef hem daarin gelijk.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat was een zeer onverstandige uitspraak van de staatssecretaris.De heer Hermans (LPF):Ook het pakket aan maatregelen dat GroenLinks heeft laten doorrekenen,
is onvoldoende om de norm te halen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben benieuwd over welk pakket u het hebt.De heer Hermans (LPF):Het pakket van uw fractiegenoot Duyvendak. Hij kwam in het AO over luchtkwaliteit
met alternatieve voorstellen. Ik kan er niets aan doen: de norm is niet haalbaar.
Ik heb goed opgelet.Voorzitter. Wij richten ons enorm op het bestrijden van het broeikaseffect;
dat is een verkeerde keuze. Ten eerste wijzen de feiten uit dat wij iets uit
voorzorg doen en niet omdat het het beste voor het milieu is. Wat levert Kyoto
op? Een temperatuur verlaging in 2050 van 0,02°C en een
vermindering van de stijging van de zeespiegel met ongeveer 1 cm. Ook in dit
geval moet ik weer aan de heer Samsom denken die zei: wat deden wij toen het
millenniumrapport uitkwam? Ik moet dan de hele tijd denken: wat deden wij
wel en wat deden wij daardoor niet? Er worden honderden miljarden uitgegeven
aan iets waarvan de baten abominabel zijn. Dat geld zouden wij op een veel
betere manier voor het milieu kunnen aanwenden. Wij zouden bijvoorbeeld watervoorzieningen
kunnen aanleggen waardoor men in andere delen van de wereld gezond drinkwater
krijgt.Ik kom bij het rapport over het Millennium Ecosystem Assessment. Het ziet
er werkelijk somber uit. Het rapport geeft ons absoluut stof tot denken. Volgens
mij doen wij echter de verkeerde dingen. Zorg ervoor dat elke euro telt, dat
elke euro wordt aangewend waar die het meeste effect heeft. Het rapport geeft
stof tot nadenken. De regering stelt dat zij graag een maatschappelijke discussie
wil over wat er met het rapport moet worden gedaan. Zouden wij die discussie
dan niet kunnen aftrappen met een kosten-batenanalyse? Doen wij nu datgene
wat het beste is voor het milieu? De minister-president refereerde in zijn
brief aan innovatie en meldde dat het Innovatieplatform ermee bezig is. Daarom
stel ik de minister-president de volgende vraag. Zou aansluiting bij het Amerikaanse
klimaatinitiatief het overwegen waard zijn? Hier wordt ingezet op zoeken naar
duurzame alternatieven. Wederom is door massa sprake van een grotere waarschijnlijkheid
om tot oplossingen te komen.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik moest het even tot mij door laten dringen. Begrijp ik goed dat de LPF-fractie
in feite een steuncomité voor Bush opricht en er met hem voor pleit
om Kyoto nooit werkelijkheid te laten worden? Wat is er veranderd? Wij hadden
een onderzoeksgroepje binnen de Kamer dat heeft gekeken naar het klimaatprobleem
en naar de doorstart die Nederland feitelijk zou moeten maken. Daarover hebben
wij uitgebreid gedebatteerd. Nu komt de heer Hermans plotseling met de opmerking
dat wij maar uit Kyoto moeten stappen. Wat is er in de tussentijd met de LPF-fractie
gebeurd?De heer Hermans (LPF):Ik ben sinds kort woordvoerder milieu en ik heb het allemaal nog eens
goed bekeken. Overigens kan ik mij niets voorstellen bij het steuncomité
voor Bush waarop u in uw gedachtewereld komt.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik refereer daaraan omdat u tot nu toe de enige in de Kamer bent geweest
die het beleid van Bush in dezen steunde. Vandaar, maar misschien gaat mijn
fantasie te ver.De heer Hermans (LPF):Misschien dat u de Handelingen nog eens wil nalezen. Ik vroeg de minister-president
net of het een overweging waard is om ons aan te sluiten bij dit Amerikaanse
klimaatinitiatief. Dat is volgens mij de juiste weergave van wat ik hier heb
gezegd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Waarom wilt u zich erbij aansluiten? Zijn de milieueffecten beter?De heer Hermans (LPF):De Amerikaanse aanpak is gericht op innovatie. Het geld wordt ingezet
om zo snel mogelijk duurzame energie te verkrijgen. Op dit moment besteden
wij ons geld aan het bestrijden van het broeikaseffect. Ik denk dat het milieu
op de lange termijn mogelijk meer baat kan hebben bij aansluiting bij het
Amerikaanse initiatief.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben wel benieuwd waarop u zich baseert. U zegt dat het "mogelijk" meer
effect zou kunnen hebben. Dat komt in ieder geval niet uit het rapport van
de Verenigde Naties, want daar heb ik niet in gelezen dat je het Kyotoprotocol
zou moeten opzeggen.De heer Hermans (LPF):Je kunt een euro maar één keer uitgeven en je moet hem dáár
uitgeven waar hij het meeste effect kan hebben. Als er één ding
is dat het milieu nodig heeft, dan is dat zo snel mogelijk uitzicht op een
duurzame energievoorziening. Dat is waar Amerika op inzet en ik vind dat het
overwegen waard. Ik wil graag de pro's en contra's horen die het kabinet mogelijk
kan noemen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als u daarop wilt inzetten, dan neem ik aan dat u in ieder geval een grondig
vermoeden hebt van de resultaten die men in Amerika boekt. Dat lijkt u helemaal
niet te hebben.De heer Hermans (LPF):De resultaten die Amerika zal boeken, zullen waarschijnlijk veel groter
zijn dan Kyoto: 0,02°C minder temperatuurstijging en 1 cm minder waterstijging.
Ik denk dat je het beste kunt kiezen voor innovatie en massa. Zorg dat je
met z'n allen hetzelfde nastreeft. Ik vind Kyoto een slechte keuze.De LPF-fractie pleit voor rationele, verantwoorde keuzes waarbij heroverweging
van uitgangspunten en eerdere beslissingen niet moet worden geschuwd. De Millennium
Assessment biedt de mogelijkheid om de meest kostenefficiënte keuzes
te maken. Wat ons betreft is het een startpunt voor hernieuwde bezinning.
Hiervoor is wel een open rationele benadering noodzakelijk en moeten moedige
keuzes niet worden geschuwd. Helaas is dat tot op heden nog geen onderdeel
geweest van het milieudebat en ik ben ervan overtuigd dat het milieu daarmee
de verliezer is.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Afgelopen zomer ging de wereldbevolking een magische grens
over. Voor het eerst in de wereldgeschiedenis woonde 50% van de wereldbevolking
in een stad. In 1900 was dat nog maar 14%. Dat heeft enorme gevolgen. De voedselproductie
zal moeten stijgen met meer dan 40%, het energiegebruik zal stijgen en de
luchtvervuiling zal toenemen. De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat alleen
de luchtvervuiling in 2020 aan acht miljoen mensen het leven zal hebben gekost.
Er zal sprake zijn van een verdubbeling van het CO2-gehalte. Al
die zaken hebben wij kunnen lezen in alle rapporten die wij daarover hebben
gezien. Het zal ook gevolgen hebben voor de derde wereld, voor Malawi, Zambia,
Angola en Ethiopië. Zij zullen nog meer te maken krijgen met droogte
en honger. Drinkwater wordt schaars. In gebieden in China daalt het waterpeil
met tientallen meters en dat gebeurt ook in andere delen van de wereld, bijvoorbeeld
in Amerika en Europa.De dilemma's over het milieubeleid zijn steeds minder van technische en
steeds meer van diplomatieke aard. De huidige structuren om tot
oplossingen van mondiale problemen te komen, schieten ernstig tekort. Verdragen
komen maar langzaam tot stand. Er kwam ook maar heel weinig uit de duurzaamheidstop
in Johannesburg, hoe goed ook die ook was. De grote slagen die zouden moeten
worden gemaakt, zijn in elk geval niet gemaakt. De G8, die deze zomer bij
elkaar kwamen en afspraken maakten over het verduurzamen van de wereld, hebben
zeker goede stappen gezet. Zij bleven echter achter waar het ging over de
klimaatdoelstellingen. Vooral Amerika liet de economische belangen voorgaan
op ecologische belangen.Juist door de gevoelde urgentie gloort er ook nieuwe hoop. Waar nationale
overheden het laten afweten, nemen steeds meer regio's en landen het initiatief.
Waar de huidige Amerikaanse conservatieve regering zeer weigerachtig is in
het nakomen van milieuverplichtingen, zoals die van Kyoto, nemen in Amerika
steden initiatieven. Greg Nickels, de burgemeester van Seattle, wil met meer
dan 150 andere Amerikaanse steden zelfstandig de Kyotodoelstellingen nakomen.
Waar Bush zegt dat het slecht is voor de economie, zeggen de steden dat het
goed is voor hun economie om ervoor te zorgen dat de klimaatdoelstellingen
worden gehaald. Onder druk van het interne protest heeft Amerika inmiddels
een overeenkomst gesloten met Australië, China en Brazilië om hard
te werken aan technologische vernieuwingen te gunste van het milieu. Hoewel
deze afspraken zeer vrijblijvend zijn, is de impasse daarmee wel doorbroken.
Overheden die klimaatveranderingen ontkennen of domweg de problemen afwachten,
zitten nu duidelijk in het defensief.Bij het laten accelereren van het beleid moeten wij ons dus niet alleen
maar focussen op nationale blokken. Wij moeten naar beneden. Wat daar gebeurt,
is wel hoopgevend. De grote steden in de wereld, in China of in de Randstad,
kunnen bijvoorbeeld veel leren van de burgemeester van Londen die op een zeer
effectieve en radicale manier de verkeersproblematiek heeft aangepakt. Dat
had een onmiddellijk effect op de luchtkwaliteit en de files. Iedereen zei
dat het niet kon. Hij deed het en het kon wel. Ik hoop dan ook – ik
zeg dat met enig cynisme – dat wij morgen in de Nota Mobiliteit kunnen
lezen dat de regering van plan is om de kilometerheffing zo snel mogelijk
in te voeren.Kopgroepen en netwerken zullen in toenemende mate de doorslag gaan geven
in de internationale politiek. De vice-voorzitter van de Wereldbank Jean-François
Rischard heeft daar goede dingen over gezegd, maar ook onze eigen Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid heeft gezegd dat "twinnings", samenwerking tussen
regio's of landen, ongelooflijk kan helpen. Als landen elkaar wat te vertellen
hebben op bepaalde gebieden, vergelijkbare eenheden zijn, is de kans op succes
het grootst. Wat vindt de regering van de aanbevelingen van de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid. Wil zij zich ervoor inzetten om bij een volgend
klimaatakkoord ook de lokale overheden te betrekken en zich niet blindstaren
op nationale overheden?Deze lange inleiding had ik nodig om te komen tot een van de kernpunten
van het beleid dat wordt gevoerd door dit kabinet, namelijk de filosofie van
het level playing field. Het is de gedachte dat Nederland niet boven het maaiveld
moet uitsteken omdat dat onze belangen zou schaden. Het Centraal Planbureau
heeft in een rapport uit 2003, Equal rules and equal opportunities, gesteld
dat dit eigenlijk onzin is. Het zegt dat de keuzes van handelaren en van het
bedrijfsleven uiteindelijk heel ergens anders op worden gebaseerd dan op strenge
milieuwetgeving. Het CPB zegt juist dat het level playing field zoals het
wordt verdedigd niets met het wegtrekken van bedrijven te maken heeft. Als
er wordt uitgegaan van strikt economische modellen misschien wel, maar zo
werkt de economie niet. Juist in dit hoofdlijnendebat wil ik graag een wezenlijke
discussie voeren over dit uitgangspunt van het kabinet.De wereld heeft behoefte aan leiderschap, ook van de kleintjes als Nederland,
van individuele steden en van regio's. Daarom sluit ik mij ook aan bij iedereen
die zegt dat er groen leiderschap moet komen en dat wij voorop moeten lopen,
bijvoorbeeld bij het groener maken van ons autopark. In Californië is
dat ook gedaan. De landbouwproblematiek moet werkelijk aan de kaak worden
gesteld. De bio-industrie is al genoemd. Waarom kunnen wij op dat gebied niet
voorop lopen? Dat kan best. Als Nederland dat samen met een aantal andere
landen in Europa doet, kan de toon worden gezet. Ik wil ook een hardere toon
horen van Nederland in het debat over het Europese landbouwbeleid. Ik wil
niet alleen maar "follow Toni"-moties in het Nederlandse parlement horen over
Engelse initiatieven. Ik wil namelijk initiatieven horen van de huidige minister-president
van Nederland.Niet alleen hebben kleine landen, regio's en steden de verantwoordelijkheid
om voorop te lopen, maar ook om samen op te trekken voor de noodzakelijke
samenwerking. Ik noem in dit verband het energievraagstuk. Dat betreft niet
alleen het invoeren van het verbod om CO2 uit te stoten, zoals
in Kyoto aan de orde is gesteld, maar ook door nieuwe technologieën op
de markt te brengen. Daarmee moeten wij in Europa beginnen. Zo is er al jaren
het idee van de grootschalige zonthermische krachtcentrales in het zuiden
van Europa. Daar zijn allerlei onderzoeken naar gedaan. Het is mogelijk, maar
wij doen het niet, want in Europa zijn wij gevangen in een autarkisch denken.
Daardoor komt zoiets niet van de grond. Iedereen wil in zijn eigen energie
voorzien. Met dergelijke krachtcentrales wordt er geen grote stap gezet in
de richting van duurzame energie. Daarvoor is Europa juist nodig!Is de minister-president bereid om deze autarkische houdgreep in de Europese
Unie aan de kaak te stellen? Hoe kunnen bijvoorbeeld de Lissabondoelstellingen
inzake duurzame energie een grotere plek krijgen? Hoe kan bereikt worden dat
duurzame energie wordt gezien als een potentieel exportproduct van Europa?
Is de minister-president bereid, het initiatief te nemen om aan gelijk gestemde
landen een dergelijk grootschalig project voor te stellen? Immers, daarbij
is leiderschap geboden; dat is nodig om te laten zien dat het wél mogelijk
is, als wij samenwerken en als wij buiten de gebaande paadjes treden.Ik hoop dan ook op een veel ambitieuzere en meer activistische houding
van Nederland. Morgen zullen wij het ook hebben over de Energienota. Die slaat
weliswaar meer op Nederland, maar in dat opzicht moet er veel meer gebeuren
dan nu is aangekondigd. Nog iets over wat er in Nederland moet gebeuren. Nederland heeft als geen
ander deel van de wereld een lange ervaring met de stadstaat. Nederland is
namelijk al gedurende 500 jaar een stadstaat. Daarom moeten wij ook bepalen
op welke vernieuwende wijze wij met groen, natuur en ecologie omgaan. Op het
ogenblik denken wij vooral aan het beschermen van natuur en niet aan het creëren
van natuur. Ik hoop dat wij op een andere manier kunnen gaan denken over het
vormen van een stadstaat. Wij moeten onszelf ook zien als een stadstaat en
niet als een land waar alles gecombineerd moet worden. Er zal dus minder breed
gebouwd moeten worden; er moet de hoogte in gebouwd worden. Ook een actief
natuurbeleid zal nodig zijn. Daarbij gaat het niet alleen om het beschermen
van natuur, maar ook om het aanleggen van nieuwe parken, groen, waar mensen
kunnen genieten. Op dit moment is er slechts 10% bos. Dat moet meer worden.
De Randstadgroenstructuur, die nu op zijn gat ligt, moet gerevitaliseerd en
uitgebouwd worden. Graag krijg ik hierop een reactie.Er zijn veel economische kansen. Wij hebben al gehoord dat de chemische
industrie in Nederland vooroploopt. Ik denk hierbij aan de toepassing van
witte biotechnologie. Heel veel onderzoekers verdwijnen echter uit Nederland.
Wat wil de regering doen om dat te voorkomen? Nu zien de onderzoekers dat
er in Nederland weinig ruimte voor onderzoek is, omdat er onderzoeksgeld wegvloeit.Ook bij de landbouw hebben wij enorme kansen. Wij hebben in dit opzicht
ongelooflijk veel te winnen, ook in economische opzicht, met de technologie
die op dit terrein ontwikkeld kan worden. Ik denk alleen al aan de verspilling
in de landbouw. Wij kunnen goed worden in het "waterzuinig" verbouwen van
voedsel, wat overigens al gebeurt, alsook in het transport van dat voedsel.Wij zijn ook goed in het recht. Den Haag heeft namelijk de ambitie uitgesproken
om de juridische hoofdstad van de wereld te worden. Het zou goed zijn, als
de milieurechtspraak daarbij een grotere rol ging spelen. Milieurecht leeft
internationaal nauwelijks. The Chamber of Environmental Matters van het Internationaal
Gerechtshof bestaat nu al acht jaar, maar daar heeft nog nooit een zaak gediend.
Milieuvervuiling is een wereldomvattend probleem en als zodanig een onderdeel
van het wereldwijde ethische debat. Daarom heb ik al eerder gevraagd, of Nederland
een proefproces zou willen uitlokken om die "kamer" uit haar bevroren toestand
wakker te kussen. Op die manier kan die kamer als instrument gebruikt worden
in het internationale verkeer. Hoe staat het daarmee?Mevrouw Spies (CDA):Voorzitter. Het rapport Millennium Ecosystem Assessment van de Verenigde
Naties bevat een indrukwekkend overzicht van ontwikkelingen die zich wereldwijd
afspelen. Door de enorme groei van de wereldbevolking zijn wij de afgelopen
vijftig jaar sneller dan ooit tevoren meer voedsel gaan produceren en is de
behoefte aan water, hout, brandstoffen en ruimte explosief gestegen. Dit ging
en gaat op wereldschaal gepaard met een enorm verlies aan biodiversiteit,
verwoestijning, droogte, overstromingen en onveilig water. De ontwikkelingslanden
worden hierdoor meer dan gemiddeld getroffen. Juist de landen die het toch
al het moeilijkst hebben, lijden onder de consequenties van de groei van de
bevolking en milieudegradatie. Maar ook in de westerse wereld, en zeker ook
in Nederland, dringt in toenemende mate het besef door dat onze energievoorzieningszekerheid
in het geding is, dat wij tegen de grenzen aanlopen van wat onze natuur nog
kan hebben, wordt de dreiging van overstromingen groter en zien wij dat de
gezondheid van mensen bedreigd wordt door een slechte milieukwaliteit.Als je het rapport van de Verenigde Naties, maar overigens ook een groot
aantal andere internationale studies van de afgelopen paar jaar, op je in
laat werken, zinkt de moed je haast in de schoenen. Je beseft dan in elk geval
voor welke majeure opgave wij wereldwijd staan, om te voorkomen dat milieu-
en natuurrampen zich voltrekken en vooral ook te zorgen dat welvaart in de
wereld op een meer gelijke wijze verdeeld kan worden. Die opgave verdient
het om wereldwijd op de agenda te staan, niet alleen in conferenties van regeringsleiders,
maar zeker ook bij captains of industry en niet-gouvernementele organisaties.
Nederland speelt van oudsher een belangrijke voortrekkersrol, zowel op het
gebied van armoedebestrijding als op het gebied van milieubeleid. Wat de CDA-fractie
betreft, stond en staat die ambitie nog steeds als een paal boven water.Zeker een partij als het CDA voelt zich aangesproken op dit vraagstuk.
Een gezond leefmilieu is immers een basisvoorwaarde voor een goed leven op
aarde. Het CDA beschouwt het rentmeesterschap als kernwaarde. Simpel gezegd:
in het hier en nu rekening houden met het daar en straks. Ik ben er dan ook
trots op dat wij binnen het CDA op dit moment een levendig debat voeren over
duurzaamheid en dat ons wetenschappelijk instituut onlangs een rapport over
energietransitie heeft uitgebracht waar minister Brinkhorst zijn voordeel
nog mee zou kunnen doen. Ik hoef het rapport niet aan de aanwezige leden van
het kabinet uit te reiken, maar mochten sommige collega's het nog niet hebben,
dan ben ik graag bereid ze een exemplaar te geven.Als het VN-rapport één ding duidelijk maakt, is het de samenhang
tussen armoedebestrijding, verandering van klimaat en biodiversiteit. Hoe
kunnen wij die samenhang ook in het internationale beleid meer tot uitdrukking
laten komen? Wij zijn het er snel over eens dat economische ontwikkeling een
basisvoorwaarde is voor armoedebestrijding. Dat vergt wel een intelligentere
aanpak dan bijvoorbeeld de Indonesische regering vragen toch vooral geen regenwouden
meer te kappen.Wat het in elk geval in internationaal verband niet gemakkelijker maakt,
is dat bijvoorbeeld in VN-kader een structuur ontbreekt waarin bestrijding
van armoede en een mondiale aanpak van het klimaatbeleid en het behoud van
biodiversiteit aan de orde kan komen. Is de regering bereid die structuur,
bijvoorbeeld bij de aanstaande VN-top, te bepleiten en mede vorm te helpen
geven? Daarnaast denken wij dat de gedachte van de zogenaamde eco-services
haar beslag zou kunnen krijgen in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Dan
zal de internationale milieuagenda in belangrijke mate gedomineerd worden
door de aanpak van het klimaatvraagstuk en de bedreiging van
de energievoorzieningszekerheid.In dat verband is de fractie van het CDA gelukkig met de inwerkingtreding
van het Kyotoprotocol. Tegelijkertijd realiseren wij ons dat de opgave na
2012 nog veel groter wordt. Hiervoor is absoluut een mondiale coalitie nodig.
In dat verband waarderen wij het zonder meer positief dat nu ook de Verenigde
Staten, Australië, China en India in het zogenaamde Asian Pact hebben
aangegeven via technologische innovatie te willen inzetten op de bestrijding
van de klimaatverandering. Naar ons oordeel moet daar nog wel de relatie met
te realiseren doelen aan verbonden worden. Ik ben benieuwd hoe het kabinet
deze ontwikkeling waardeert.De fractie van het CDA zou ook de mogelijkheid willen verkennen dat niet
alleen landen, maar ook bedrijfstakken, zoals de vliegtuigindustrie of andere,
partner worden bij een nieuw verdrag. Wat ons betreft moet Europa het voortouw
blijven nemen om ook voor de post-Kyotoperiode tot afspraken te komen. In
dat verband kunnen wij ons ook voorstellen dat de EU bilaterale overeenkomsten
sluit met bijvoorbeeld ontwikkelingslanden die willen investeren in duurzame
energie.Verder lijkt er weinig schot te zitten in het tot stand komen van tal
van projecten die in het kader van CDM en joint implementation gestart zouden
worden. Waaraan ligt dat? Zijn er te weinig projecten of stellen wij dusdanig
zware eisen dat elk project bij voorbaat kansloos lijkt?Van de internationale milieuagenda kom ik nu wat dichter bij huis: de
inzet van het Nederlandse milieubeleid en onze toekomstige milieuagenda. De
staatssecretaris is daar hard mee aan het werk. Het is goed dat wij hem ook
vanuit de Kamer een aantal suggesties meegeven.Er is de constatering dat, zoals ook uit diverse rapporten van het RIVM
blijkt, het milieubeleid in Nederland succesvol is geweest. De lucht en het
water zijn veel schoner geworden en op veel fronten is de ontkoppeling tussen
economie en milieudruk tot stand gebracht. Terecht benadrukt de minister-president
in zijn brief van 3 juni het belang van die ontkoppeling. In het verleden
behaalde successen bieden echter geen garantie voor de toekomst. Wat de CDA-fractie
betreft moet die aanpak naar de toekomst toe in elk geval een aantal elementen
bevatten.Veel vraagstukken kunnen alleen effectief in internationaal of Europees
verband worden aangepakt. Terecht stelt de minister-president dat ambitieuze
doelen geformuleerd moeten worden en dat wij dit niet moeten laten afremmen
door onzekerheid over de haalbaarheid. Ik zou daaraan wel willen verbinden
dat het formuleren van doelen zonder daarbij afspraken te maken over het bijbehorende
bronbeleid, iets is dat wij eigenlijk niet meer zouden moeten willen. De normen
voor luchtkwaliteit zouden veel minder grote problemen geven als wij tegelijkertijd
in Europa afspraken gemaakt hadden over de eisen die wij stellen aan auto's
en schepen, om maar een actueel voorbeeld te geven.Ontkoppeling en het halen van ambitieuze doelen is alleen mogelijk als
wij erin slagen forse stappen te zetten op het gebied van innovatie. De investeringen
van overheid en bedrijven op het gebied van onderzoek en ontwikkeling moeten
weer omhoog. Graag hoor ik op welke wijze het Innovatieplatform hieraan een
bijdrage levert. Laten wij hierbij overigens ook de goede voorbeelden noemen.
Zo heeft de glastuinbouw de afgelopen jaren bewezen hoe belangrijk innovatie
is om forse prestaties te leveren op het gebied van duurzaamheid. De glastuinbouw
is nog steeds een van de drie sectoren die het meest bijdragen aan ons bruto
nationaal product, terwijl de energieleverende kas geen toekomstmuziek meer
lijkt.Wij begrijpen niet waarom het kabinet de motie-Van der Ham/Spies naast
zich neerlegt, een motie die zich juist richt op de ambitieuze doelen op het
gebied van energiebesparing, te weten 2% per jaar. De regering zegt zelf dat
wij onze ambities niet moeten laten afremmen door onzekerheid over de haalbaarheid.
Welnu, wij zijn er beslist niet van overtuigd dat die doelstelling niet gehaald
zou kunnen worden. Natuurlijk kan innovatie daarbij een belangrijke rol spelen,
maar zeker met de hoge olieprijzen van dit moment stijgt de energienota van
elk huishouden de pan uit en dat biedt dé kans om meer te doen aan
energiebesparing. Wij kunnen ons voorstellen – dit kan misschien bij
de algemene politieke beschouwingen verder uitgewerkt worden – dat maatregelen
getroffen worden in de fiscale sfeer die leiden tot het beter isoleren van
woningen. Waarom zouden wij bijvoorbeeld niet bezien of het btw-tarief voor
isolatiemateriaal naar beneden kan?Het succes van innovatie zal in belangrijke mate worden bepaald door de
mate waarin bedrijven en andere investeerders vertrouwen hebben in de overheid.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat wij daar de afgelopen tijd steken hebben
laten vallen. Wij moeten zoeken naar een systeem waarin wij langjarig zekerheid
bieden. Een consistent overheidsbeleid voor een periode van tien tot twintig
jaar is noodzakelijk om een goed investeringsklimaat te scheppen. Dat is cruciaal
voor het draagvlak voor een meer toekomstgericht en op innovatie gericht beleid.
Wij moeten voorkomen dat regelingen zoals de MEP aangepast moeten worden juist
omdat zij succesvol zijn.Als die heldere kaders er eenmaal zijn, moeten wij bedrijven vervolgens
ook zoveel mogelijk vrijheid geven om binnen deze kaders te ondernemen. Dat
betekent minder regels, minder administratieve lasten en ruimte om eigen keuzen
te kunnen maken. Het ministerie van VROM is daar goed mee op weg, maar het
is nog te weinig merkbaar op de bedrijfsvloer.Duurzame ontwikkeling begint bij onszelf. Uiteindelijk zal niet het beleid
van de overheid bepalend zijn voor het aanpakken van problemen. De echte oplossing
hangt af van de vraag of het gedrag van mensen, van bedrijven en van organisaties
verandert. Met veel plezier heb ik gisteren de ideeën uit de "rugzak
voor duurzame dinsdag" bekeken. De betrokkenheid en het enthousiasme die daaruit
spreken, werken aanstekelijk. Dat neemt niet weg dat gedragsverandering bij
de meesten niet vanzelf gaat en dat de overheid een belangrijke verantwoordelijkheid
heeft bij het bevorderen van gedragsverandering. De mensen zeggen wel het
milieu belangrijk te vinden, maar het blijkt dat zij hun gedrag pas aanpassen
als de overheid ze verplicht dat te doen en de buurman of buurvrouw hetzelfde
laat doen. Dat betekent dat de overheid kaders moet stellen, maar de CDA-fractie
vraagt om meer. Wat ons betreft moet het milieu weer leuk worden. Belonen
en stimuleren van goed gedrag dus en niet steeds dat opgeheven
vingertje laten zien en zeggen wat allemaal niet mag. Dus: maak dat goede
gedrag wat aantrekkelijker.De heer Van der Ham (D66):Niet alleen aantrekkelijker, maar ook gemakkelijker. Het Sociaal en Cultureel
Planbureau heeft in zijn rapport laten weten dat de mensen wel iets voor het
milieu over hebben, maar dat tijdens het boodschappen doen gewoon vergeten.
Het is dan moeilijk om keuzen te maken en eigenlijk zeggen ze: overheid maak
die keuzen voor ons. Ik noem in dit verband iets wat wij allemaal vervelend
vinden: de bio-industrie. Vindt u dat de overheid meer maatregelen voor de
bio-industrie moet treffen? Vindt u ook dat de overheid als verlengstuk van
de samenleving de mensen iets uit handen moet nemen en het hen veel gemakkelijker
en leuker moet maken?Mevrouw Spies (CDA):Ik zie de relatie met de bio-industrie niet. Ik herinner mij wel een voorbeeld
dat aan de orde was tijdens een recent debat waaraan ook de heer Duyvendak
deelnam. De vraag was: waarom zou je in Nijmegen de mensen voor het parkeren
met grote auto's meer moeten laten betalen en niet iets doen aan de andere
kant? Daarmee bedoel ik: waarom zou je niet de hybride auto's of de auto's
die op gas rijden minder laten betalen? Overigens is het nog de vraag of het
juridisch mogelijk is om mensen die grote auto's willen parkeren meer te laten
betalen. Je zou echter in financiële zin ook de goede alternatieven kunnen
stimuleren.De heer Van der Ham (D66):Dat begrijp ik en over die mogelijkheid kunnen wij spreken, maar het ging
mij nu om de rol van de overheid.Mevrouw Spies (CDA):Ik doelde ook op de rol van de overheid.De heer Van der Ham (D66):Maar de bevolking kan tegelijk strengere regelgeving verlangen. Zij willen
namelijk zelf ook wel een beter milieu, maar kunnen dat zelf niet organiseren.
Daarvoor hebben zij de overheid nodig. Wilt u alleen maar stimuleren of wilt
u ook de regelgeving aanscherpen voor bijvoorbeeld de bio-industrie als de
burgers dat willen?Mevrouw Spies (CDA):Ik zie niet op welke punten de regels voor de bio-industrie zouden moeten
worden aangescherpt. Kennelijk heeft u iets met de bio-industrie in negatieve
zin, terwijl ik van mening ben dat deze sector van Nederland voor een belangrijk
deel zorgdraagt voor onze voedselvoorziening. Zij draagt ook voor een belangrijk
deel bij aan onze economische welvaart. Ik zie dan ook niet meteen waarom
dit voorbeeld nodig is naar aanleiding van mijn betoog. Ik heb gezegd dat
wij willen dat de overheid duidelijke kaders stelt. De gedachte bij de burgers
is: als de buurman het moet doen, wil ik het zelf ook wel. Ik denk echter
vooral aan een stimuleringsbeleid en in dit verband eveneens aan de opvoeding
van kinderen. In de richting van de heer Samsom zeg ik: wij hebben zelfs twee
dochters en een ervan is ook in 1999 geboren. Mijn idee is: belonen werkt
beter dan straffen. Laten wij het dan wat meer over die boeg gooien.De heer Van der Ham (D66):Het is leuker om iets samen te doen, zodat je er niet alleen voorstaat
bij het verbeteren van de wereld. Dat verberen kun je soms ook met strengere
regels. Wij hebben geconstateerd dat juist de bio-industrie niet alleen in
Nederland, maar ook in de Derde Wereld heel veel vernietigt.Mevrouw Spies (CDA):Dat is een constatering.De heer Samsom (PvdA):Ik merk dat de heer Van der Ham mevrouw Spies niet kan doordringen van
het vervelende aspect van de bio-industrie. Laat ik eens proberen of ik haar
interesse kan wekken voor de leuke, mooie biologische landbouw. Is zij voor
experimenten waarmee het prijsverschil tussen de biologische landbouw en de
gangbare landbouw, de bio-industrie, wordt opgeheven, bijvoorbeeld met fiscale
stimulering? Zou u daarvoor zijn, mevrouw Spies? Zoiets maakt het kopen van
producten van de biologische landbouw weer leuk.Mevrouw Spies (CDA):Volgens mij hebben wij daarover al gesproken in het debat over de btw-tarieven.
Wij hebben toen geconstateerd dat alle voedselproducten al bij het laagste
btw-tarief zijn ondergebracht. Ik weet niet of u dat tarief nog verder wilt
verlagen, maar je krijgt hierbij dus te maken met allerlei beperkingen. Daarom
zeg ik: laten wij de aandacht eens een keer richten op de kansen. Ik denk
aan de motie over een duurzaam inkoopbeleid van de overheid. Die motie is
met steun van de PvdA-fractie aangenomen. Alle departementen hebben zich gecommitteerd
aan de verkoop van biologisch verantwoorde producten in hun bedrijfsrestaurant.
Op die manier wordt een beter beleid dichter bij de mensen gebracht. Hieraan
zullen zij mogelijk ook thuis denken en daar hun gedrag veranderen.De heer Samsom (PvdA):Mijn voorstel was niet helemaal willekeurig gekozen. Het is een van de
voorstellen uit het rapport van het wetenschappelijke instituut van het CDA
waar u zo trots op bent. Ik ben zo bang dat al die voorstellen in schoonheid
zullen sterven. Ik kan u een lijstje noemen van tien, twintig voorstellen
die allemaal in dat rapport staan. Ik heb het met rode oortjes gelezen en
ik snap dat u er trots op bent. Maar tegenover die tien, twintig voorstellen
staan moties, onder meer ingediend door uw coalitiegenoot de heer Van der
Ham – u hoeft echt niet altijd voor mijn moties te stemmen – waar
u consequent tegen heeft gestemd. Als u dat blijft doen, bijvoorbeeld in antwoord
op mijn vraag of u die suggestie nu wel overneemt, dan vrees ik dat uw mooie
verhaal toch weer sterft in schoonheid. Het gaat ook om de daden. Neemt u
dat rapport nu echt serieus en krijgen wij vanaf nu een andere CDA-fractie
in de komende twee hopelijk wat kortere perioden van dit kabinet?Mevrouw Spies (CDA):Ik zou een heel formeel antwoord kunnen geven: het keurig nette verhaal
dat er over dit rapport natuurlijk nog een discussie in de partij is, dat
het geen vastgesteld partijbeleid is, dat wij daarover in debat met onze leden
zijn, dat het op 5 november op ons congres wordt vastgesteld en dat het
de leidraad vormt voor ongetwijfeld een nieuw mooi verkiezingsprogramma van
het CDA.De heer Samsom (PvdA):Maar dat antwoord geeft u niet!Mevrouw Spies (CDA):Dat antwoord zal ik u vanavond niet geven. Het punt is dat u weer precies
de aandacht vraagt voor die dingen die misschien nog niet gaan zoals u dat
graag zou zien. U vergeet voor het gemak te noemen dat diezelfde CDA-fractie
samen met de D66-fractie allang heeft geprobeerd om een ander mooi voorstel
uit dit manifest tot concreet beleid te maken, te weten de 2% energiebesparing.
Het glas is in mijn ogen wat vaker halfvol; bij u is het wat vaker halfleeg.
Ik ben van mening dat de CDA-fractie buitengewoon goed op weg is met het invulling
geven aan een groot aantal van de voorstellen die in dit manifest zijn opgetekend.De heer Samsom (PvdA):U spreekt over halfvol en halfleeg. U pakt er een voorstel uit waarbij
u overigens de doelstelling wel een beetje heeft uitgekleed ten opzichte van
de suggestie uit uw eigen rapport: 2% per jaar, niet pas in 2010, maar meteen.
Dat staat in uw rapport.U heeft het over het instellen van 80-kilometerzones. Dat was een voorstel
van de heer Van der Ham. Het staat in uw rapport; u stemde tegen. Ik hoef
het niet te hebben over dieselaccijns. Het staat in uw rapport; u stemde tegen.
U wilde het niet. Gaan wij dat meemaken of krijg ik meer druppeltjes of misschien
wel scheutjes in het glas, zodat het wellicht zelfs halfvol wordt? Dan kunnen
wij er nog over discussiëren of dat genoeg is, maar die discussie is
dan niet meer zo relevant.Mevrouw Spies (CDA):Nu doet u de feiten opnieuw geweld aan, want de CDA-fractie heeft gestemd
voor de 80-kilometerwegen die er inmiddels zijn. De CDA-fractie heeft gestemd
voor de 80-kilometerwegen die per half november hun beslag krijgen. Dat is
allemaal met de steun van de CDA-fractie gebeurd en op ditzelfde rapport gebaseerd.De heer Samsom (PvdA):In uw rapport wordt gesproken over uitbreiding van de 80-kilometerzones,
bijvoorbeeld rond grote steden. Dat was exact het voorstel van de heer Van
der Ham. U stemde tegen.Mevrouw Spies (CDA):Het kabinet bekijkt op dit moment met de steun van de CDA-fractie of de
80-kilometerwegen rond de grote steden bereiken wat ermee wordt beoogd, te
weten een betere luchtkwaliteit en een betere doorstroming. Wij hebben steeds
gezegd dat die 80 kilometer nooit een doel op zichzelf mag worden. Dat is
ook niet de intentie van dit rapport. Als het een bewezen bijdrage levert
aan de verbetering van de luchtkwaliteit en aan de doorstroming, zult u zien
dat de CDA-fractie ook dat voorstel steunt.Voorzitter. Dat de overheid zelf het goede voorbeeld moet geven, hebben
wij net in het interruptiedebatje al gewisseld. De CDA-fractie gaat ervan
uit dat de motie-Koopmans/De Krom over verduurzaming van het aanbestedingsbeleid
van de overheid daarin een belangrijke impuls kan zijn.Wij zijn van mening dat er op het gebied van voorlichting en communicatie
nog veel meer moet gebeuren. De gemiddelde burger of ondernemer in het mkb
kan zich vaak nog heel weinig voorstellen bij de wereldwijde vraagstukken
die wij vandaag bespreken, laat staan dat men ze kan vertalen in wat men zelf
kan bijdragen. Wereldwijde vraagstukken bij mensen thuisbrengen door ze concreet
handen en voeten te geven moet de kern worden van overheidscommunicatie. Ik
vraag mij daarbij in toenemende mate af of wij bijvoorbeeld de voorlichting
op het gebied van energiebesparing zo veel moeten overlaten aan energiebedrijven
als wij nu doen. Het klinkt immers nogal tegenstrijdig dat bedrijven die belang
hebben bij een hoog verbruik hun klanten voorlichten over besparing. Ik stel
voor om een hele keten om de tafel uit te nodigen. Neem de gebouwde omgeving.
In hoeverre is het besef van klimaatverandering en het belang van energievoorzieningszekerheid
al onderdeel van de opleiding van aannemers, architecten en installateurs?
Worden deze belangen gewogen bij de keuze van materialen en wordt voldoende
betekenis toegekend aan bijvoorbeeld het belang van de bewoners van een nieuw
te bouwen huis bij een lage energierekening? Of wordt nog te eenzijdig gekeken
naar de eenmalige bouwkosten? Ik meen dat een initiatief op dit punt kansen
voor duurzaamheid zichtbaar kan maken en bovendien voor alle betrokkenen inspirerend
kan zijn.De minister-president sprak tijdens de Duurzaamheidstop in Johannesburg
behartigenswaardige woorden. Een van zijn oproepen was: put your money where
your mouth is. De afgelopen weken hebben wij heel wat krantenkoppen gezien
die ons vertellen dat het extra geld dat het kabinet te besteden heeft, uitgegeven
wordt aan onderwijs en milieu. Dat zijn hoopgevende berichten. De CDA-fractie
rekent in elk geval op de regeling voor biobrandstoffen die zekerheid geeft
voor een langere periode, extra geld voor de aanpak van luchtkwaliteit en
investeringen in alternatieve vormen van energie. Eerder heb ik aandacht gevraagd
voor het stimuleren van projecten waarin de ondergrondse opslag van CO2 verder wordt ontwikkeld. In Pernis, De Lier en Drachten zijn mooie
projecten in voorbereiding. Die verdienen wat ons betreft ondersteuning.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zou nog willen terugkomen op de centrale uitgangspunten van het CDA
ten aanzien van het milieubeleid, met name op hetgeen u zei over het stimuleren
van milieuvriendelijk gedrag en het niet willen afremmen van milieuonvriendelijk
gedrag. U wilt positieve signalen geven en geen negatieve signalen. Eigenlijk
begrijp ik niet goed waarom u geen negatieve maatregelen wilt nemen. Het CDA
deinst er namelijk op geen enkel ander terrein voor terug om wel degelijk
ongewenst gedrag te ontmoedigen. Ik noem het gebruik van sociale voorzieningen
en voorzieningen in de zorg. Allemaal gedrag van burgers dat wordt afgeremd.
Ook noem ik de multiculturele samenleving. Op al die terreinen doet het CDA
voorstellen om ongewenst gedrag af te remmen en financieel onaantrekkelijk
te maken. Alleen op het terrein van milieu mag het niet. Wilt u soms alleen
maar cadeautjes uitdelen? Waarom is dat?Mevrouw Spies (CDA):Ik vind dit een heel onterechte, subjectieve en misleidende samenvatting
van datgene waarvoor het CDA staat. Het CDA is er helemaal niet op uit om
op het gebied van sociale zekerheid mensen te straffen. Het CDA is er op uit
om mensen actief te betrekken bij de samenleving. Dat biedt juist kansen.
Dat zijn positieve prikkels. U legt dit even voor het gemak uit als negatief,
als een soort afrekenen etc. Ik vind dat echt ten principale een onjuiste
voorstelling van datgene waar het CDA voor staat. Natuurlijk
moeten wij op het gebied van veiligheid etc. verboden en geboden instellen.
Ik heb ook niet gezegd dat wij geen normen meer zouden moeten hebben in het
milieubeleid. Daarmee doet u ook onrecht aan mijn inbreng. Wat ik wel heb
willen zeggen, is dat het ontzettend belangrijk is, juist vanwege de enorme
problemen waarvoor wij staan, dat mensen kunnen begrijpen waarom het gaat
bij de aanpak van het klimaatvraagstuk. Dat doe je naar mijn stellige overtuiging
niet door alleen maar met een opgeheven vingertje te wijzen. Het is vooral
van belang om dicht bij huis te laten zien welke dingen er in positieve zin
gedaan kunnen worden. Maak het gebruik van biobrandstoffen aantrekkelijk.
Laat zien dat het biologisch eten in de bedrijfskantine misschien nog wel
lekkerder is dan hetgeen je in de supermarkt snel uit de schappen plukt. Maak
de binnenstad nog wel toegankelijk voor auto's die op schone brandstof rijden.
Lokale overheden kunnen daartoe tal van maatregelen nemen. Dat staat ons voor
ogen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat zijn allemaal charmante maatregelen, waar ik op zichzelf niet al te
veel aan af wil doen. Ze zorgen echter wel voor onbetaalbaarheid van het milieubeleid,
omdat u eigenlijk alleen wilt subsidiëren. Er zal toch ook tegenover
moeten staan dat u af en toe grenzen stelt en wel degelijk heft op milieuonvriendelijk
gedrag? Dat werkt namelijk zeer normerend. Een kilometerheffing helpt burgers
om keuzes te maken. Dieselaccijnzen helpen. En daar deinst u elke keer voor
terug. Ik blijf u er toch op wijzen dat milieu het enige terrein is waarop
u voor die consequentie terugdeinst, namelijk om burgers ook af en toe richting
te geven.Mevrouw Spies (CDA):Ik heb gezegd dat wij de normstelling op het gebied van het milieu helemaal
niet kwijt willen. Op uw opmerking dat verhoging van de dieselaccijns helpt
om het gedrag van automobilisten te veranderen, valt het nodige af te dingen.
De afgelopen zomer hebben wij kunnen zien dat de hoge benzine- en dieselprijzen
er niet toe hebben geleid dat mensen minder zijn gaan rijden. De vraag naar
autobrandstof is behoorlijk inelastisch.De heer Van der Ham (D66):Ik waardeer dat u uitgaat van het positieve. U toont verbeeldingskracht.
Uw partij is ook internationaal georiënteerd. Veel van uw collega-partijen
in het buitenland denken echter nogal conservatief over het energiebeleid.
Wilt u bepleiten dat de minister-president in dat opzicht meer leiderschap
toont met het oog op een Europese aanpak, bijvoorbeeld in de vorm van de gezamenlijke
bouw van een grootschalige duurzame energiecentrale? Dat zou echt zoden aan
de dijk zetten.Mevrouw Spies (CDA):Ik denk dat u onrecht doet aan ons huidige beleid door te zeggen dat er
meer leiderschap getoond moet worden. Ik ben het met u eens dat Nederland
en ook het CDA in breder partijverband het voortouw moeten blijven nemen om
in de internationale milieudiplomatie zaken voor elkaar te krijgen. Ik ben
afgelopen december in Buenos Aires geweest en daar heb ik ondervonden hoe
prominent de positie van Nederland internationaal nog steeds is. Dan ben je
trots dat je vertegenwoordiger bent van het Nederlandse parlement, want je
wordt van alle kanten gecomplimenteerd met de Nederlandse inzet rond het klimaatvraagstuk
en in de post-Kyotoperiode. Tijdens de hoorzitting van afgelopen donderdag
hebben wij dit keer op keer gehoord. Nederland moet de koppositie houden bij
het trekken van de kar van de internationale diplomatie op het gebied van
milieu en ontwikkelingssamenwerking. Het hoeft niet om meer te gaan, maar
het is natuurlijk wel heel mooi als er concretere resultaten geboekt worden.De heer De Krom (VVD):Voorzitter. Het VN-rapport maakt duidelijk dat wij met z'n allen bezig
zijn op de reserves van moeder aarde in te teren. Daardoor worden de kansen
van andere groepen in de wereld en van toekomstige generaties ingeperkt. Ook
vanuit het liberale gedachtegoed is dit natuurlijk ongewenst. Wij moeten blijven
streven naar een duurzame samenleving. De minister-president heeft zijn brief
ook in die toon geschreven en daarvoor heeft mijn fractie waardering. Tegelijkertijd
toont het VN-rapport aan dat er geen knop is die wij even om kunnen draaien
waarmee alle problemen zijn opgelost. Die complexiteit is ook het probleem
van een debat zoals dit. Of het gaat overal en dus eigenlijk nergens over.
Of het gaat over de relatief kleine problemen in onze achtertuin.Ik zal in mijn bijdrage het overzicht proberen te behouden en tegelijkertijd
doe ik suggesties op punten waar wij kansen laten liggen. Eerst maak ik een
opmerking vooraf. Nederland hoeft zich nergens voor te schamen. Ondanks een
hoge welvaart legt het een relatief klein beslag op de biodiversiteit. Ondanks
onze hoge welvaart is onze ecologische claim of voetafdruk vrijwel gelijk
aan het gemiddelde in de wereld. Dat is een prestatie. In het VN-rapport wordt
erkend dat de landbouw een enorme bijdrage heeft geleverd aan het voeden van
alle monden die er wereldwijd bij komen.De heer Samsom (PvdA):Ik wil graag precies zijn. De ecologische voetafdruk van Nederland is
gelijk aan het gemiddelde. U zult het met mij eens zijn dat die afdruk toch
te groot is.De heer De Krom (VVD):Uiteindelijk moeten wij ernaar streven dat die zo klein mogelijk is. Ik
probeer aan te tonen dat het glas vol is. Vergeleken met andere landen in
de wereld hoeven wij ons nergens voor te schamen.De heer Samsom (PvdA):Dan zet u het af tegen wat andere landen ook allemaal verkeerd doen.De heer De Krom (VVD):Absoluut.De heer Samsom (PvdA):Het streven in de eerste zin van het betoog van de heer De Krom was een
duurzame samenleving. Is onze ecologische voetafdruk daarnaar op weg?De heer De Krom (VVD):Ik denk van wel, gezien de vooruitgang in de afgelopen dertig jaar op
het gebied van water- en luchtkwaliteit. Daarmee poets ik niet weg dat er
nog een heleboel dingen te doen zijn. Ik ben het echter eens met voorgaande
sprekers dat ook de successen genoemd moeten worden. Wij vragen ons allemaal
wel eens af hoe het komt dat het milieubeleid zo laag op de agenda staat.
Dat komt omdat het bij veel beleidsterreinen en bij veel bedrijven
deel is geworden van het normale proces. Het komt ook omdat het milieubeleid
tegenwoordig een negatieve connotatie heeft. Het gaat toch nooit goed. Het
is toch nooit genoeg. Wij dreigen toch allemaal in de afgrond te vallen. Stel
dat de heer Samsom een bedrijf heeft en dat hij tegen zijn personeel zou zeggen:
het is beter gegaan in de afgelopen periode, maar uiteindelijk gaat het bedrijf
toch failliet. Ik denk niet dat er dan veel mensen bij zijn bedrijf blijven
werken.De heer Samsom (PvdA):De heer De Krom heeft talloze voorbeelden voorhanden als hij wil laten
zien dat het beter gaat. Laat hij dan echter niet de ecologische voetafdruk
noemen. Die is in de afgelopen jaren immers groter geworden. Dat is een van
de cruciale aspecten van het Millennium Ecosystem Assessment-rapport. Die
voetafdruk wordt groter. Juist daar is een beleidswijziging nodig.De heer De Krom (VVD):Ik had geen cijfers willen noemen. Ik doe het nu toch en neem daarbij
de landbouw als voorbeeld. Volgens het Milieu- en Natuurplanbureau gebruikt
Nederland gemiddeld 0,7 ha landbouwgrond per inwoner. De gemiddelde wereldburger
gebruikt 1 ha landbouwgrond. De Nederlandse consumptie van landbouwproducten
leidt tot minder biodiversiteitsverlies dan in de gemiddelde landbouw in de
wereld. Dat verlies ligt 20% lager dan bij de gemiddelde wereldburger. In
Europa dragen Nederlanders voor 2% bij aan het biodiversiteitsverlies terwijl
wij 4% van de Europese bevolking uitmaken. Ik heb de heer Klaas van Egmond
gevraagd of ik kan zeggen dat onze ecologische voetafdruk niet uit verhouding
is. Ik kan dat zeggen. Die discussie is uitgebreid gevoerd. De heer Van Egmond
heeft dit ook opgemerkt tijdens de hoorzitting van vorige week. Deze positieve
dingen moeten ook worden genoemd.De heer Samsom (PvdA):Onze ecologische voetafdruk wordt niet alleen bepaald door de landbouw,
maar vooral door het energieverbruik. Mijn stelling is dat die groter en niet
duurzamer is geworden. Daar moet de heer De Krom naar handelen. Als wij doorgaan,
gaat het fout. Dat is de centrale boodschap van het Millennium Ecosystem Assessment-rapport.
De meest positieve boodschap is dat wij het kunnen veranderen. Dan moeten
wij dat wel willen. Dat begint met onderkenning van het probleem.De heer De Krom (VVD):Het valt mij op dat de oppositie vaak bezig is met "cherry picking". Oppositieleden
luisteren selectief en pakken die dingen eruit waaruit blijkt dat het slechter
gaat. Ik probeer dat in balans te brengen door duidelijk aan te geven waar
wel successen zijn geboekt. Daarom zit de heer Samsom in de oppositie en wij
in het kabinet!De economische groei en de milieudruk is in Nederland voor een groot deel
ontkoppeld. De kwaliteit van lucht en water is in de afgelopen decennia aanzienlijk
verbeterd. Wij hebben universiteiten en andere internationaal gerenommeerde
instituten waar veel kennis is verzameld. Nederland blaast al jaren haar partijtje
mee in internationale fora. Veel Nederlandse, internationaal opererende bedrijven
doen veel goeds in heel veel landen. Zij brengen welvaart, kennis en normen
op het gebied van duurzaamheid mee.Is het milieubeleid klaar? Nee, natuurlijk niet. Het zal nog heel wat
inspanning vergen om de bestaande problemen op te lossen. Het rapport toont
de relatie tussen armoede, bevolkingsgroei en ecologische schade aan. Meer
mensen moeten het doen met minder natuurlijke hulpbronnen. De sleutel ligt
in de economische groei. Ik heb mevrouw Halsema hetzelfde horen zeggen. Alleen
door verhoging van de welvaart dalen geboortecijfers, neemt de armoede af
en vermindert dus ook de aanslag op ecosystemen. Vrijhandel is het meest effectief
voor armoedebestrijding. Zonder geld en zonder welvaart geen milieubeleid.Hierbij passen geen marktverstorende Europese tariefmuren of subsidies
die worden aangewend voor landbouwproducten tot vele malen de prijs die op
de wereldmarkt wordt betaald. Europese landbouwsubsidies moeten worden omgebouwd
en vervolgens worden aangewend voor agrarisch natuurbeheer, innovatie, verbetering
van de voedselkwaliteit, onderzoek en ontwikkeling van duurzame landbouwtechnieken
en voor biotechnologie.Vooral op dit laatste punt is Nederland een achterstand aan het oplopen
in vergelijking tot de Verenigde Staten. Hier liggen geweldige kansen voor
Nederland. De universiteit van Wageningen is fantastisch en heeft veel kennis
op deze terreinen. Nederland heeft bedrijven die internationaal actief zijn
in de voedselketen, zoals Unilever, en kent hoogontwikkelde landbouwbedrijven.
Ik vraag de minister-president waarom de overheid geen langjarig onderzoeks-
en ontwikkelingsprogramma met universiteiten en bedrijven afspreekt om kennis
en expertise te bundelen en uit te nutten. Ik doel daarbij vooral op de biotechnologie.
Wat zijn hier de kansen? Is de regering bereid om zich daar extra voor in
te zetten? De VVD-fractie verwacht van dit kabinet dat het barrières,
bijvoorbeeld in Europees verband, daadwerkelijk wegneemt. Deelt het kabinet
deze visie op de landbouw en biotechnologie en, zo ja, wat is dan het plan
van aanpak?Hetzelfde geldt voor water. Nederland heeft ongelooflijk veel kennis en
expertise op het gebied van watermanagement. Blijkens de krant worden wij
nu zelfs door de Amerikanen gevraagd om een bijdrage te leveren aan de oplossing
van het waterprobleem in de zwaar getroffen regio New Orleans. De VVD ziet
graag dat ook die expertise internationaal voluit wordt benut. Wij kunnen
al die expertise bundelen en onze kennis beschikbaar stellen en overdragen.
Een belemmering is wel dat een belangrijk deel van die expertise aanwezig
is bij organen als waterschappen en waterbedrijven, alle overheidsorganen.
Zij of hun aandeelhouders zijn nogal terughoudend om die kennis ook internationaal
in te zetten. Is de regering het daarmee eens en, zo ja, wat wil zij daaraan
doen?Ik kom op het klimaat waarover ook de heer Hermans al even heeft gesproken.
Wij hebben gezien dat de Verenigde Staten samen met China, India, Australië
en Korea – gezamenlijk goed voor meer dan 40% van de wereld-CO2-uitstoot – afspraken hebben gemaakt met de nadruk op technologieontwikkeling
en -overdracht. Dat is een radicaal andere aanpak dan die van Europa. Stel
nu dat het waar zou zijn dat die aanpak leidt tot een versnelde technologische
ontwikkeling, vergelijkbaar met die in de afgelopen 20 jaar in het Westen,
of zelfs dat die ontwikkeling sneller zal gaan dan in de afgelopen 30 jaar?
Waar zijn die landen dan in 2020 of 2030 met hun CO2-uitstoot?
Dat lijkt mij een interessante vraag waarop ook ik het antwoord niet heb.
Wat denkt de regering hiervan? In het klimaatdebat heeft de VVD gepleit voor
verbreding van de coalitie boven verdieping. Mijn fractie vindt dat Europa
deze alternatieve aanpak op zijn minst serieus moet bestuderen. Kan de regering
toezeggen dat ook zij dat zal doen en vindt zij dat Europa zich daarbij moet
aansluiten en, zo ja, onder welke condities? Welke consequenties verbindt
zij overigens aan die alternatieve aanpak voor de positie van Europa in het
internationale klimaatdebat?Voorzitter. Voor mij zit er nog een ander zorgelijk punt aan deze ontwikkeling,
want de Verenigde Staten richten hun blik kennelijk op Azië in plaats
van op het oude Europa. Staan wij buitenspel? Hoe zwaar moet ik dit signaal
zien als je kijkt naar politieke en vooral geopolitieke verhoudingen? Hoe
zit de regering dit vanuit geopolitiek en strategisch oogpunt? Welke conclusies
en consequenties trekt zij daaruit?Onder het huidige Kyotoprotocol is het mogelijk dat Nederland in het buitenland
investeert in projecten die bijdragen aan CO2-reductie. In ruil
daarvoor krijgt het CO2-credits die meetellen voor het behalen
van de CO2-doelstelling. Zo ontstaat er voor mijn fractie een win-winsituatie.
Voor Nederland een relatief goedkope manier om de broeikasgasemissiedoelstellingen
te halen met een hoog rendement, terwijl kapitaal en kennis vloeit naar voornamelijk
minder ontwikkelde landen. Toch zijn ook hier onnodige belemmeringen. Ik geef
één voorbeeld: Nederland zou honderdduizenden hectares veenbos
in Indonesië kunnen kopen; tegelijkertijd duurzaam bosbeheer, stimulering
van een kleinschalige economie en tegengaan van illegale houtkap. Zo'n project
komt echter niet van de grond omdat dit bos onder de definities van Kyoto
niet aan de strikte criteria voldoet van "natuurlijk bos". Als je daarin geld
investeert, krijg je er dus geen credits voor terug. Waarom zou je dan geld
in zo'n project investeren, als je wel credits, en dus economische waarde,
terugkrijgt voor andere projecten? Met zo'n strikte toepassing schieten we
onszelf in de voet. Gaat de regering stappen ondernemen om dit soort belemmeringen
weg te nemen?Ook de afstemming tussen Ontwikkelingssamenwerking en VROM ontbreekt.
De minister voor Ontwikkelingssamenwerking wijst sponsoring van dit soort
projecten af omdat zij vindt dat dit maar uit het klimaatbudget moet worden
betaald. Misschien kan de minister-president aan dit soort onzinnige departementale
verkokering een einde maken. Wij willen allemaal natuurlijk uiteindelijk een
win-win: ontwikkelingssamenwerking, klimaat en opbrengsten voor de landen
dáár.De heer Samsom (PvdA):Dat is interessant. Ik wil best met u meedenken over, bijvoorbeeld, investeringen
in zo'n veenbos. Dat levert een soort virtuele CO2-winst op en
telt daarom niet mee. Ik heb een voorstel: laten we dat soort projecten en
andere wel toestaan, in ruil voor een ambitieuzere doelstelling; zo blijven
we werken aan een duurzame toekomst en leunen we niet achterover met een paar
veenbossen in de achterzak. We koppelen het dus: wij maken uw projecten –
die overigens ook mijn projecten zijn – haalbaar, maar hanteren een
ambitieuzere doelstelling, bijvoorbeeld voor de eerstkomende Kyotoperiode.
Ik heb het overigens niet over een paar procent meer, maar écht veel
meer.De heer De Krom (VVD):U kent mijn standpunt. Overigens is dit geen virtuele zaak: als je het
bos kapt en volledig economisch "misbruikt", komt de CO2 wél
vrij. Het is dus wel degelijk een economische waarde. Wat de heer Hermans
hierover zei, vind ik ook interessant. Interessant is dit ook in het VN-rapport:
daarin probeert men manieren te vinden om economische waarde te geven aan
ecologische systemen. Het lijkt mij interessant als het kabinet daar ook op
ingaat.Wij hebben een uitgebreid klimaatdebat gevoerd. Ik zal de heer Samsom
nu het langverwachte antwoord geven. Ambitieuze doelstellingen zijn niet erg,
maar alleen onder twee zeer harde condities: als wij dit alleen in Europa
doen, heeft het geen zin én het kan niet zonder een wereldwijd emissiehandelsysteem.
Dat is volstrekt helder. Als Europa zijn de doelstellingen zo hoog maakt dat
andere landen – bijvoorbeeld de VS, China, India, landen waar de hoogste
groei van de uitstoot vandaan komt – daarvoor terugschrikken en daarom
niet meedoen, is het als een soort Don Quichot bezig; dan doet het iets tegen
miljarden aan kosten wat geen zin heeft. Mijn standpunt is bekend: ambities
zijn prima, maar wel in de juiste context, met de juiste instrumenten, anders
is het allemaal volstrekt ineffectief. Overigens dragen we in Europa maar
voor 15% aan de werelduitstoot bij. Landen als de VS, China, India, Brazilië
moeten daarom wel aan boord.De heer Samsom (PvdA):Op het gevaar af dat het te technisch wordt: ik had het over eigen doelstellingen.
De Chinezen schrikken echt niet terug voor een eigen doelstelling voor Europa.
U zegt dat dit maar een kleine bijdrage is, maar China stoot veel minder CO2 uit dan Europa. Wij hebben dus ook een eigen verantwoordelijkheid.De heer De Krom (VVD):U bent niet minder geïnteresseerd in economische groei dan ik. China
is met enorme cijfers aan het groeien, wat een enorme stijging van de energievraag
betekent. Een stijging in de werelduitstoot zal dus dáárvandaan
komen. Vooruitlopen in Europa heeft helemaal geen zin als China er niet bij
wordt gehaald; dat is gewoon de realiteit.Mijn laatste vraag is hoe de regering komt tot prioritering van milieu-
en gezondheidsproblemen. Is klimaatbeleid belangrijker in de ogen van het
kabinet dan overbevolking of armoedebestrijding? Is schoon water belangrijker
dan aidsbestrijding? Ik vraag dat niet zo maar, maar omdat ik wil weten waar
het kabinet het hoogste maatschappelijke rendement van de ingezette euro verwacht.
Dat is uiteindelijk wat je moet willen. Brengt het kabinet daarin prioritering
aan of helemaal niet? Ik ben heel benieuwd naar de visie van het kabinet hierop.
Daarmee is mijn betoog afgesloten. Ik ga vanavond in ieder geval met een gerust
hart naar huis, omdat er voldoende dochters zijn voor mijn drie zoons!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vond de laatste opmerking van de heer De Krom op zijn zachtst gezegd intrigerend. Begrijp ik nu goed dat hij wil dat de regering prioriteiten
gaat aanbrengen in klimaat, aidsbestrijding en schoon water?De heer De Krom (VVD):Ik zal mevrouw Halsema vertellen waar dat vandaan komt. Dat is de zogenaamde
Kopenhagenconsensus. Een club economen is in Kopenhagen rond de tafel gaan
zitten en heeft zich die vraag gesteld. Is dat nu zo'n gekke vraag? Politiek
gaat toch over het stellen van prioriteiten? Kijk naar de ecologische problemen
in de wereld. Ik vind het interessant om mijzelf de vraag te stellen: als
ik iets kan doen, waar heb ik dan het meeste rendement of het meeste maatschappelijke
effect als ik op een van deze terreinen inzet? Ik vind dat een interessante
vraag als het gaat om armoedebestrijding of om voedseltekorten met als gevolg
schade aan het ecologisch systeem. Waar kan ik die ene euro dan het beste
inzetten? Heeft de regering daarover nagedacht?Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer De Krom formuleert het als een economische vraag. Ik beschouw
het allereerst als een ethische en humanitaire vraag. Daarom schrok ik van
de manier waarop de vraag werd geformuleerd.De heer De Krom (VVD):Als wij middelen ter beschikking hebben om mee te helpen om ecologische
problemen op te lossen, lijkt het mij logisch om te kijken waar die ene euro
het effectiefst kan worden ingezet. Dat doen wij hier elke keer. Ik ben dus
toch benieuwd naar het antwoord van het kabinet op deze vraag.Mevrouw Van Velzen (SP):Voorzitter. Mensen beschadigen in een steeds sneller tempo en ook steeds
ingrijpender de toch al kwetsbare ecosystemen op aarde. Ongeveer 60% van de
ecosystemen op onze planeet is momenteel vervuild of er wordt een te groot
beslag op gelegd. De kwaliteit van het leven op aarde is in toenemende mate
in gevaar, onder meer wegens gevaarlijke klimaatveranderingen of door uitbraak
van nieuwe ziektes. Dat is een korte samenvatting van het Millennium Assessment
waarover wij het vandaag hebben. Het is het eerste rapport over de toestand
van onze aarde dat zo breed wordt gedragen door wetenschappers en dat zo grootschalig
is uitgevoerd. Naar mijn idee laat het overtuigend zien dat wij met alle goede
voornemens en met het ingezette milieubeleid toch de verkeerde richting zijn
ingeslagen, of dat wij op zijn minst niet met de juiste snelheid vooruitgaan.
Niets extra's doen kan een grote bedreiging vormen voor onze economische ontwikkeling.Het is goed dat minister-president Balkenende nu eindelijk eens wordt
gedwongen om zich uit te spreken over deze kwesties. Tot nu toe was hij oorverdovend
stil. Ik kreeg vandaag een brief waarin dat wel heel kernachtig werd samengevat:
de zeespiegel stijgt, maar Balkenende zwijgt. Ik hoop dat de brief die wij
hebben mogen ontvangen, waarvoor dank, niet het laatste zal zijn wat wij van
de minister-president zien op het vlak van ons duurzaamheids- en milieubeleid.
Ik hoop dat hij daar vanaf nu verandering in brengt en een speler van betekenis
zal worden, ook op internationaal vlak.De brief die voorligt, is wat mager. Andere sprekers hebben dat ook al
gezegd; dat is het lot van degene die als laatste spreekt. In de brief wordt
vooral de status-quo aangegeven: de rapporten die er al liggen en de beleidsvoornemens
die er al waren. Eigenlijk zou op basis van het rapport een extra versnelling
moeten worden ingezet. Het is erg verleidelijk om in een debat in de Tweede
Kamer te spreken over nationaal beleid, het Nederlandse duurzaamheids- en
milieubeleid. Sinterklaas lijkt in aantocht, als ik de kranten lees. Er worden
ons allerlei leuke cadeautjes voorgehouden, voorstellen met wat het kabinet
wil gaan doen op het terrein van milieu, biobrandstoffen en investeringen
in duurzame energie; ik zal maar niet over Borssele beginnen. Ik kan niet
inschatten of dit een evenwicht brengt in de verslechteringen die er de afgelopen
periode zijn geweest; wij kunnen de cadeautjes nog niet openmaken. In die
zin spreken wij met meel in de mond; ik wacht af.De minister-president wijst in zijn brief op het streven om economische
groei en milieudruk te ontkoppelen. In Nederland lukt dat nog niet zo goed.
Nederland is natuurlijk geen eiland. De Nederlandse industrie, landbouw en
consumptie van welvaartsgoederen hebben een impact op het milieu die veel
verder gaat dan onze landsgrenzen. De economische ontkoppeling van milieudruk
wordt nadrukkelijk op nationaal niveau gemeten. Wij zouden in het licht van
het voorliggende rapport een stap voorwaarts moeten zetten door de ontkoppeling
van economische groei en milieudruk wereldwijd te bezien. Wat is de impact
van economische groei in Nederland op andere landen? Dat inzicht hebben wij
nodig om maatregelen te treffen.Ik zal een praktisch voorbeeld geven: de varkenshouderij in Nederland.
Jaarlijks worden in Nederland achttien miljoen varkens geslacht. Er worden
dus meer varkens geslacht dan wij inwoners hebben. Bijna al die varkens –
met uitzondering van het kleine aantal dat in een biologisch systeem wordt
gehouden – worden volgestopt met soja- en maïsschroot, dat in de
regel weinig duurzaam wordt gekweekt buiten Nederland. Het gaat om oppervlakten
vele malen groter dan ons kleine landje. Ik zal niet alle getallen geven,
maar het komt erop neer dat voor de voeding van de gemiddelde Nederlander
1,2 ha aan landbouwareaal nodig is. Alle berekeningen geven aan dat je als
wereldburger, rekening houdend met je ecologische voetafdruk, recht op ongeveer
0,2 ha.Er zijn genoeg andere voorbeelden te geven, bijvoorbeeld duurzame energie
en palmolie. In een aantal discussies met minister Veerman – duurzaamheid
beperkt zich niet tot één ministerie – heb ik hem gevraagd
om te kijken naar de externe kosten van de Nederlandse landbouw, te beginnen
met een klein onderdeel. Wat zijn de kosten van de varkenshouderij? De eerste
schattingen waren dat de externe kosten, zoals grondwatervervuiling door nitraat
en fosfaat, voor de overheid rond de 200 mln. per jaar zijn. Die kosten worden
niet doorberekend. Na wat drukken en duwen van mijn kant heeft minister Veerman
toegezegd dat hij ernaar zou kijken. Indien je de externe kosten doorberekent
aan de consument, kan hij een veel beter verantwoorde keuze maken voor een
duurzaam of een niet-duurzaam product; in CDA-termen een "positieve stimulans".
Minister Veerman heeft dit uitgezet bij het LEI. Dit instituut heeft er verstand
van, maar heeft veel te weinig tijd gekregen. Het onderzoek is
daarom beperkt tot de literatuur, wat een rapportje van zes pagina's heeft
opgeleverd. De uitkomst is in ieder geval dat de prijs van varkensvlees uit
de bio-industrie wel een tikje hoger zou mogen liggen indien de externe kosten
worden meegewogen. Er zou moeten worden uitgegaan van het principe "de vervuiler
betaalt". Het instituut heeft gezegd dat het een complex vraagstuk is en dat
er een gedegen studie moet worden uitgevoerd naar de internationale context.
Men vraagt eigenlijk om een opdracht. Dit is een mogelijkheid om verder te
komen in de discussie: hoe moeten wij als rijk welvarend land omgaan met onze
impact op andere landen? Is de minister bereid om van één deelterrein –
het hoeft niet per se de varkenshouderij te zijn – eens door te lichten
wat onze impact is op andere landen op het vlak van duurzaamheid, milieuvervuiling
en sociale omstandigheden? Ik denk dat dit erg belangrijk is als wij draagvlak
onder de bevolking willen kweken. Alle rapporten geven aan dat er maatregelen
moeten worden genomen. Wij zijn hier niet duurzaam bezig. Het is goed om te
onderzoeken waar dat aan ligt.Op het moment dat je externe kosten, ook in het buitenland, kunt doorberekenen
in producten die wij hier aan onze consumenten aanbieden, dan maak je dat
inzichtelijk en kun je er draagvlak voor creëren. Ik geloof dat het de
heer Samsom was die zei dat mensen dat vergeten in de supermarkt. Het is echter
vooral een prijskeuze. Als je met de huidige economische omstandigheden een
supermarkt binnenloopt en je kunt kiezen tussen een niet-duurzaam product
voor een gewone prijs en een duurzaam product dat twee keer zo duur is, dan
is de keuze gemakkelijk gemaakt. Idealen van mensen zitten voornamelijk in
hun hoofd. Op het moment dat de portemonnee wordt getrokken, spelen er heel
andere regels. Daar moeten wij nu iets aan doen. Wij moeten ons economische
marktprincipe maar eens omgooien en milieuvervuiling en niet-duurzaamheid
omzetten in de prijs die de consument moet gaan betalen. Ik ben hiermee ingegaan
op één van de vier punten die de minister-president aanhaalde:
economische groei en milieudruk ontkoppelen. Ik denk dat daar al een aangrijpingspunt
zit om nog eens stevig verder te discussiëren. Ik vraag de minister in
ieder geval verder te gaan met dat onderzoek: geef het LEI nog een opdracht.In zijn brief schreef de minister-president ook over het principe van
afwentelen. Ik ben erg blij met zijn uitspraak dat wij als land onze milieuproblemen
niet zouden moeten afwentelen op andere generaties en andere landen. Ik denk
echter dat wij daar niet eens inzicht in hebben, laat staan dat wij daartoe
de juiste maatregelen kunnen treffen. Ik zal een paar voorbeelden geven. Wij
willen graag duurzame energie hebben, maar wij hebben geen inzicht in de gevolgen
voor andere landen. Wij hebben de afgelopen weken zowel in de wetenschap als
in de media een interessante discussie kunnen volgen over de toepassing van
palmolie als energiedrager voor de productie van duurzame energie. Dat ziet
er heel groen uit, maar dat zou wel eens heel negatieve consequenties kunnen
hebben voor het regenwoud, sociale omstandigheden en wat wij allemaal duurzaamheid
noemen. Die zaken moeten worden doorgelicht. Wij moeten kritisch naar ons
eigen consumptiepatroon in Nederland kijken.De heer Van der Ham (D66):Ik ben het volledig met u eens. Op Kamervragen van de heer Samsom en mij
heeft ook het kabinet gezegd: dat gaan wij niet meer stimuleren, want dat
vinden wij met u geen goed idee. Wat het kabinet heeft gedaan, is in ieder
geval goed.Mevrouw Van Velzen (SP):Dat heb ik ook gezien. Ik noem het als voorbeeld van hoe je in dogma's
kunt denken, namelijk dat iets groens per se goed moet zijn. Wij moeten elk
element van onze economie doorlichten. Ik nam de bio-industrie als voorbeeld.Er is nog één heikel punt waarop vast geen antwoord kan
komen, omdat het opnieuw gaat over prinsjesdag. Er lekken natuurlijk aardig
wat plannetjes uit over duurzame energie en daar wordt Borssele ook aan gekoppeld.
Ik denk dat dit kabinet wel eens in het Guinness Book of Records kan komen
met het voornemen om deze centrale tot 2033 open te houden. Dat is echter
niet zozeer het punt. Ik hoor niemand over het kernafval. Voor dat slag afval
is nog steeds geen oplossing gevonden. Als je dan besluit om een kerncentrale
open te houden, wentel je dan geen probleem af op een andere generatie? Heeft
de staatssecretaris het erover gehad hoe wij vaker met dit soort dilemma's
te maken krijgen toen hij met de verschillende partners over dit onderwerp
aan het onderhandelen was? Hoe gaan wij voorkomen dat er nieuwe kerncentrales
ontstaan terwijl wij het probleem van het kernafval nog niet hebben opgelost.De heer Van der Ham (D66):Wij hebben het vandaag ook over de internationale context. Wij zijn het
er in hoofdlijnen over eens dat kernenergie geen goede oplossing is. Bij Borssele
hebben wij het over het sluiten van een centrale. In de rest van de wereld
is men vooral bezig met het nieuw bouwen van kerncentrales. Die discussie
wordt gevoerd in China, in Amerika en ook in Europa. Zelfs Tony Blair is dit
aan het bepleiten. In de internationale context vindt dus een heel andere
discussie plaats. Wij proberen een centrale te sluiten op een duurzame manier
en daar discussieert men over het openhouden van centrales. Erkent u dat dit
een groot verschil is?Mevrouw Van Velzen (SP):Ik vind het prettig om uit uw mond te horen dat wij bezig zijn met het
sluiten van kerncentrales. Dat was toch niet de inbreng die ik in vorige debatten
van u heb gehoord. Vooralsnog zie ik dat alle poorten wagenwijd openstaan.
Iedereen die dat wil, kan morgen een vergunning aanvragen en een kerncentrale
bouwen in Nederland. Dat probleem is niet opgelost. Er wordt geld in gepompt.
Het is mij niet duidelijk of dat uit hetzelfde potje komt dat ons eerder voorgespiegeld
is en of er nu extra geld komt of niet. Het eindresultaat is dat een centrale
die al over de technische levensduur heen is, blijft staan. Het kernafvalprobleem
is niet opgelost. Het wordt afgewenteld, om de woorden van de heer Balkenende
te maar eens aan te halen.De heer Van der Ham (D66):De doelstellingen van de staatssecretaris, maar ook die van de sociaal-democratische
partij en de groene partij in Duitsland en die van de D66-fractie, zijn gericht
op het dichtmaken van die kerncentrales. Het streven naar het sluiten ervan
is een totaal andere opstelling dan die van zo ongeveer de
rest van de wereld. In die context is er nog wel een groot verschil.De voorzitter:Mevrouw Van Velzen, ik stel voor dat u antwoord geeft op de vraag van
de heer Van der Ham en uw betoog afrondt.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik hoorde niet echt een vraag. Ik hoorde dat de heer Van der Ham zegt
dat mensen in het buitenland ook pleiten voor het sluiten van centrales. Daar
ben ik erg voor. Ik hoop ook dat de minister-president dat internationaal
wil bepleiten. Ik heb zo mijn twijfels, maar ik wil hem daarin veel sterkte
toewensen.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 21.51 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-6263-6283.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl