Behandeling van:  het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 24 november 1997 te Brussel totstandgekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië, anderzijds (Trb. 1998, 136) (26142)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 5135-5147

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 89, pagina 5135-5147

16-06-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26142Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentatie en opening (woensdag 16 juni 1999)Pagina 5109-5109
Behandeling van: - de Raming der voor de Tweede Kamer in 2000 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten (26478); - het voorstel van het Presidium tot wijziging van de Regeling financiële ondersteuning fracties Tweede Kamer (26491); - het verslag van de Bouwbegeleidingscommissie over haar werkzaamheden (11107, nr. 96).Pagina 5109-5135
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 16 juni 1999)Pagina 5147-5148
Behandeling van: het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 24 november 1997 te Brussel totstandgekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië, anderzijds (Trb. 1998, 136) (26142)Pagina 5135-5147

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 70 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Goedkeuring
van de op 24 november 1997 te Brussel totstandgekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst
waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen
en hun lidstaten, enerzijds, en het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië,
anderzijds (Trb. 1998, 136) (26142).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter! De overeenkomst met Jordanië is een belangrijke schakel
in de bijdrage van de Europese Unie aan stabiliteit en economische groei in
het Middellandse-Zeegebied. Het vredesproces in het Midden-Oosten kan alleen
slagen als alle landen in de regio voortgang boeken op economisch, sociaal
en politiek vlak. Te vaak is het beleid ten aanzien van het gebied rond de
Middellandse Zee gekenmerkt door een hap en een snap, door aandacht voor delen
van het probleem en niet voor het geheel. Duurzame vrede komt alleen maar
tot stand bij een evenwichtige economische ontwikkeling, bij verhoogde samenwerking
onderling en met de buitenwereld en bij vooruitgang met de zo bitter noodzakelijke
politieke hervormingen.Kortom, ook in het Middellandse-Zeegebied vormen rechtsstaat, democratie,
mensenrechten, pluriformiteit en vrijemarkteconomie essentiële bestanddelen
voor een vreedzame toekomst. Met het netwerk van Euro-mediterrane overeenkomsten
binnen het Barcelonaproces levert Europa hieraan een belangrijke bijdrage.Het voert mijn fractie te ver bij de discussie over de ratificatie van
dit akkoord – wij verwelkomen die – in te gaan op alle aspecten
van de relaties tussen de Unie en Jordanië. De PvdA-fractie wil nu een
aantal accenten leggen die met name betrekking hebben op iets waar helaas
nog geen duidelijke Nederlandse omschrijving van is en daarom steeds met een
Engelse omschrijving wordt afgedaan als "civil society".In de eerste plaats betreft dit natuurlijk de mensenrechtendialoog. De
Euro-mediterrane overeenkomsten vertonen een interessante evolutie. De plaats
van mensenrechten wordt steeds prominenter en naar de mening van mijn fractie
hoort dat ook zo. Maar de hamvraag is natuurlijk hoe aan deze dialoog invulling
wordt gegeven en hoe men daarop wordt afgerekend. In de nota van 11 maart
jl. geven de minister en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken aan dat
het Nederlands streven is de tekortkomingen op het vlak van democratie en
mensenrechten daadwerkelijk aan de orde te stellen in de dialoog. Schendingen
zouden bij de Jordaanse autoriteiten onder de aandacht worden gebracht. Interessant
voor ons is natuurlijk welke resultaten hiermee worden geboekt. Daarom wil
mijn fractie een uitdrukkelijke beoordeling van de mensenrechtendialoog als
onderdeel van de evaluatie van de overeenkomst. Ik vraag de regering om een
jaar na inwerkingtreding van de overeenkomst een evaluatie aan de Kamer te
zenden waarin een beoordeling wordt opgenomen van het functioneren van de
mensenrechtencomponent. Ik ga op twee specifieke mensenrechtenkwesties in.In de eerste plaats de zaak Nahed Hattar, waarover ik al eerder vragen
heb gesteld. Heeft de regering inmiddels meer informatie over het onderzoek
naar de daders? Het betreft een gemolesteerde Jordaniër die zeer kritisch
is tegenover het vredesproces. Het lijkt dat de autoriteiten er niets aan
willen doen. Is de regering bereid om, als er informatie is, deze zaak ook
in Europees verband aan te kaarten?In de tweede plaats ga ik in op een kwestie die onlangs aan de orde was
in een uitzending van Netwerk en waarover mijn collega's Arib en Bussemaker
vragen aan de staatssecretaris hebben gesteld. Deze vragen zijn inmiddels
beantwoord. Het gaat over het vermoorden van meisjes en vrouwen in Jordanië
die voor het huwelijk hetzij heimelijk seksueel contact hebben gehad hetzij
zijn verkracht. In antwoord op vragen over met name de relatie met de Euro-mediterrane
akkoorden schrijft de staatssecretaris dat in het kader van de politieke dialoog
dit soort kwesties aan de orde kunnen worden gesteld en dat in dit kader Nederland
de strafmaat voor misdrijven ter verdediging van de persoonlijke eer kan inbrengen.
Dit antwoord is mij iets te vrijblijvend. In het antwoord lezen wij wat kan,
maar dat wisten wij ook al uit de overeenkomst. Kan de staatssecretaris aangeven
wat de regering van plan is daadwerkelijk te doen? Wordt deze kwestie nu wel
of niet aangekaart? Naar de mening van mijn fractie is het van groot belang
dat dit gebeurt in aanvulling op hetgeen de regering in VN-kader op dit vlak
al heeft gedaan en nog van plan is, zo lees ik in antwoord op de vragen, te
doen. Wat in VN-kader wordt gedaan, mag natuurlijk in EU-kader niet worden
nagelaten.Mevrouw de voorzitter! In de overeenkomst is geen hoofdstuk opgenomen
over de sociale en culturele rechten van Jordaanse werknemers in de Europese
Unie, in tegenstelling tot de akkoorden met Marokko en Tunesië. Ik heb
begrepen dat hier allerlei historische redenen voor zijn en dat onder het
hoofdstuk sociale dialoog ook het een en ander mogelijk zou zijn. Dit neemt
niet weg dat naar mijn mening een dergelijk hoofdstuk in dit akkoord bijzonder
nuttig zou kunnen zijn. Is het mogelijk om alsnog zo'n hoofdstuk te doen opnemen
in het akkoord? Zo niet, is de regering dan bereid om een bilaterale werknemersovereenkomst
met Jordanië te sluiten?Tot slot de kwestie van de terugnameovereenkomst, een zogenaamd "hot issue"
in de akkoorden met de Middellandse- Zeelanden. Ook hier zien
wij een heel interessante evolutie, die door mijn fractie wordt toegejuicht.
De oudste akkoorden zwijgen namelijk in het geheel over een terugnameovereenkomst
en in het nieuwste akkoord, nog nieuwer dan dat met Jordanië en Egypte,
is de terugnameovereenkomst opgenomen als een volwaardig onderdeel van dat
akkoord. Jordanië zit als het ware in een tussenfase, waarbij de overeenkomst
buiten het eigenlijke akkoord om is geregeld. Kan de staatssecretaris bevestigen
dat er materieel geen verschil is tussen een terugnameovereenkomst in het
akkoord en de situatie waarvan nu sprake is in het akkoord met Jordanië?
Als er inderdaad geen verschil is, zijn wij hiermee geheel tevreden.De heer Wilders (VVD):Mevrouw de voorzitter! Deze overeenkomst met Jordanië is het vierde
Euro-mediterrane verdrag dat wij ter ratificatie bespreken. Eerdere verdragen
zijn gesloten met Tunesië, Israël en Marokko, en er is ook een associatieovereenkomst
met de Palestijnen. Onderhandelingen zijn gaande met Egypte, Libanon, Algerije
en Syrië, allemaal als uitvloeisel van de Barcelonaconferentie van november
1995. Door intensere betrekkingen tussen de Europese landen en de landen rond
de Middellandse Zee wordt beoogd bij te dragen aan het verder ontwikkelen
van die regio "in een atmosfeer van vrede, veiligheid en stabiliteit", zoals
in de memorie van toelichting heel mooi wordt vermeld. Alle Euro-mediterrane
verdragen hebben gemeen dat zij naast een politieke dialoog, de versterking
van de economische, sociale, culturele en financiële samenwerking, uiteindelijk
tot een vrijhandelszone zullen moeten leiden. Dat is een wenselijk liberaal
streven waar niemand het mee oneens kan zijn.Maar voordat ik concreet op het onderhavige verdrag met Jordanië
inga, vraag ik eerst aandacht voor de economische samenwerking en de liberalisering
van de handel. Natuurlijk is de winst van al deze Euro-mediterrane verdragen
dat de politieke en economische banden door geleidelijke vrijhandel –
de vrijhandelszone moet in 2010 zijn bereikt – worden versterkt. De
landen rond de Middellandse Zee zullen, net als hun Europese verdragspartners,
kunnen profiteren van deze voorgestane vrijhandel. Maar minstens net zo belangrijk,
zo niet nog belangrijker, is de handel tussen de partnerlanden in de regio
zelf, dus de horizontale handel tussen deze landen. Sterker nog, van een vrijhandelszone
kan geen sprake zijn, indien niet tevens sprake is van een vrijhandelszone
tussen de mediterrane partners zelf. Het is dan ook strategie om uiteindelijk
te komen tot een gemeenschappelijke vrijhandelszone. Dat is tijdens de onlangs
gehouden Euro-mediterrane conferentie van ministers van buitenlandse zaken
in Stuttgart gelukkig nog eens bevestigd. Onderlinge vrijhandel en meer zuid-zuidcoöperatie
zijn dan ook zeer gewenst, want die onderlinge handel zal de stabiliteit,
de vrede en de veiligheid wellicht zelfs meer ten goede komen dan de uiteraard
evenzeer wenselijke handel met Europese landen.Hoe staat het nu precies met die onderlinge handel? Voormalig minister
Van Mierlo zei op 5 maart 1997, dus twee jaar geleden, tijdens de behandeling
van de overeenkomst met Israël in de Kamer, dat voor de onderlinge vrijhandel
tussen de Middellandse-Zeelanden zelf, de EU zich de nodige inspanningen zal
moeten getroosten om die landen daarbij te helpen. Kan de staatssecretaris
aangeven welke inspanningen sindsdien concreet zijn gepleegd om de onderlinge
vrijhandel te bevorderen? Het tijdens ministeriële conferenties bevestigen
van de noodzaak ervan is natuurlijk mooi, maar het gaat om de concrete inspanningen
en het bereikte resultaat. Welke vooruitgang is er de laatste twee jaar precies
op dit terrein geboekt? Als ik als voorbeeld – maar er zijn er natuurlijk
meer – de handel tussen Israël en Jordanië neem, twee landen
die in onderlinge vrede leven, dan is de onderlinge handel helaas nog zeer
beperkt.De Europese Unie probeert de economische activiteiten te faciliëren
door handelsbelemmeringen te inventariseren en aan de orde te stellen. De
vraag is of dat voldoende is, of dat er meer mogelijk is. Mijn fractie begrijpt
dat het juridisch en politiek lastig is om in een verdrag tussen landen van
de Europese Unie en de verschillende Middellandse-Zeelanden bepalingen op
te nemen over de relatie tot derde landen in de regio. Wij vragen ons wel
af of het onderwerp van onderlinge handel niet meer prominent op de agenda
kan komen te staan, ook bij de contacten met de verdragspartners. Welke mogelijkheden
ziet de regering om het onderwerp van de nodige intensivering van de onderlinge
zuid-zuidhandel tussen deze landen hoger op de politieke agenda te zetten,
zodat ook dat uiterlijk, maar liefst nog eerder dan in het jaar 2010 is gerealiseerd?
Kan hier niet geleerd worden van de ervaringen die Europa zelf heeft opgedaan
op de eigen interne markt? Wellicht ware het zelfs beter geweest bij de verschillende
verdragen hierover expliciete ondersteunde bepalingen op te nemen en de kwaliteit
maar ook de kwantiteit van de vrijhandel met Europa communicerend te laten
zijn met de liberalisering van de handel tussen de Middellandse-Zeelanden
onderling. Ik wil de regering dan ook vragen uitgebreid in te gaan op het
thema van onderlinge vrijhandel, de voortgang ervan de afgelopen twee jaar
en de ondersteunde instrumenten hiervoor. Ziet zij mogelijkheden om in de
verdragsprocessen met andere landen hierover het een en ander te implementeren?Ten slotte vraag ik de regering of zij bereid is de Kamer periodiek, bijvoorbeeld
jaarlijks, apart te informeren over de voortgang van de Europese en bilaterale
inspanningen om de onderlinge zuid-zuidhandel en vrijhandelszone te bevorderen.
Wil zij daarbij tevens aangeven hoe de onderlinge handel in de regio zich
kwalitatief en kwantitatief ontwikkelt?Dan het verdrag met Jordanië zelf. Jordanië heeft de handel
met Europa en de landen in de regio hard nodig. Het heeft een toenemend begrotingstekort,
een werkloosheid die rond de 20 tot 25% wordt geschat en een buitenlandse
schuld die hoger is dan het eigen BBP. Bovendien is de voor Jordanië
belangrijke Iraakse afzetmarkt ten gevolge van het handelsembargo tegen Irak
weggevallen. Mijn fractie heeft om een uitdrukkelijke in plaats van een stilzwijgende
goedkeuring van dit verdrag gevraagd, omdat zij enerzijds het belang van de
gehele reeks Euro-mediterrane verdragen zonder uitzondering groot vindt en
anderzijds de nodige vragen en opmerkingen heeft zoals de opmerking
over onderlinge vrijhandel die ik zojuist maakte. Het verheugt mijn fractie
dan ook dat het kabinet in bevestigende zin heeft geantwoord op ons verzoek
in het verslag, alle nog komende verdragen in dit kader direct door middel
van een wetsvoorstel aan de Kamer voor te leggen.Het verdrag met Jordanië vervangt de overeenkomst uit 1977 en kent
logischerwijs grosso modo dezelfde opbouw als de eerder gesloten verdragen
met de zojuist door mij genoemde landen. Het verheugt ons dat er nu ook een
verdrag met Jordanië is gesloten. De VVD-fractie heeft respect voor de
inderdaad zeer positieve en moedige rol van Jordanië in het vredesproces
in het Midden-Oosten. Een groot deel daarvan komt op het conto van de helaas
overleden Jordaanse koning Hussein. De VVD-fractie hoopt van ganser harte,
en vertrouwt daar ook op, dat zijn opvolger koning Abdallah deze belangrijke
positieve Jordaanse rol in de regio zal voortzetten. Het kabinet zal daar
niet anders over denken.Het is zeer te betreuren dat het niet is gelukt de Jordaniërs te
bewegen akkoord te gaan met de opname van een terug- en overnameclausule in
het verdrag ten aanzien van illegale immigranten. De argumenten van Jordaanse
zijde daartoe, zoals de onbekendheid met een dergelijke bepaling – dat
staat letterlijk in de memorie van toelichting – vindt mijn fractie
niet echt overtuigend. Het kabinet stelt dat er geen verschil bestaat tussen
de gemeenschappelijke verklaring hierover, waarvoor men als alternatief heeft
gekozen, en een bepaling in het verdrag. De gemeenschappelijke verklaring
is, zo stelt het kabinet, even bindend als de bepaling binnen het verdrag.
Dat lijkt goed nieuws, maar als dat zo is, vragen wij ons af waarom de Jordaniërs
wel met een dergelijke verklaring akkoord zijn gegaan indien die qua werking
en rechtskracht werkelijk niet verschilt met een bepaling binnen het verdrag.
Was dit de psychologie van het onderhandelingsproces of was hier meer aan
de hand? Kan de staatssecretaris dit toelichten? Of is er een interpretatieverschil?
Ik wil graag van de regering vernemen of zij zich ervan heeft overtuigd dat
haar interpretatie, de interpretatie van de EU en die van Jordanië over
de formele en de materiële bindende werking van deze gemeenschappelijke
verklaring inderdaad gelijk zijn aan de interpretatie van Jordanië. Geldt
deze gemeenschappelijke verklaring ten aanzien van illegale immigranten overigens
alleen voor Jordaanse staatsburgers of ook voor staatsburgers van derde landen
en staatlozen? Kan de staatssecretaris dat aangeven? Dit is met name van belang
voor de Iraakse vluchtelingen. Mocht de situatie in Irak in de toekomst verbeteren,
dan zijn terug- en overnameclausules in verdragen met landen in die regio
zoals Jordanië, maar ook Egypte en andere landen, van groot belang. Het
feit dat het, zoals het kabinet in de schriftelijke voorbereiding opmerkt,
moeilijk te bewijzen is dat men uit Jordanië is gekomen, doet daar ten
principale immers niets aan af. Wij moeten bovendien waken tegen een ongewenste
precedentwerking.De VVD-fractie verzoekt de regering dan ook te bevorderen dat Europa op
dit punt bij de nog lopende verdragsonderhandelingen nu wel haar poot stijf
houdt. Graag hoor ik een reactie hierop van de regering. Dat dit tot resultaat
kan leiden, blijkt wel uit het feit dat het in de onderhandelingen over het
verdrag met Egypte wel degelijk is gelukt een terug- en overnameverplichting
te realiseren.Uit de geannoteerde agenda van de Algemene Raad van 21 juni blijkt dat
die terug- en overnameverplichting geldt voor personen met de Egyptisch nationaliteit
en voor staatsburgers van derde landen. De terug- en overnameclausule geldt
echter niet voor staatlozen. Toch zouden staatlozen die aantoonbaar uit Egypte
komen naar de mening van mijn fractie ook onder die clausule dienen te vallen.
Wil de regering onze wens terzake naar voren brengen in de Algemene Raad van
volgende week? Laat ik er helder over zijn en er geen doekjes om winden. Indien
bij de komende verdragen, waaronder met Egypte, geen expliciete en volledige
terug- en overnameclausule voor illegale immigranten in het verdrag is opgenomen,
dan komt de VVD-fractie serieus voor de afweging te staan of zij nog wel steun
kan verlenen aan het ratificeren van al deze verdragen.Het kabinet geeft aan dat de door mijn fractie gesignaleerde asymmetrie
tussen wederzijdse rechten en plichten van verdragspartners afneemt. Natuurlijk
doelde mijn fractie op de termijnen die gelden, alvorens goederen vrij van
invoerrechten vanuit Europa naar Jordanië kunnen worden geëxporteerd.
Terwijl Jordaanse industrieproducten al tientallen jaren vrij van douanerechten
in de gemeenschap kunnen worden ingevoerd, zullen Europese producten nog twaalf
jaar lang aan invoerrechten onderworpen zijn. Deze termijn is inderdaad niet
uniek, vergeleken met al eerder gesloten verdragen met andere landen, maar
is niettemin erg lang naar de mening van mijn fractie. Het kabinet verdedigt
een dergelijke lange termijn door er onder meer op te wijzen dat sommige verdragslanden
bij een kortere termijn in de problemen komen, omdat zij nu in hoge mate afhankelijk
zijn van de invoerrechten voor het financieren van de staatsbegroting. Wat
een argument!Waar welke overheid dan ook in hoge mate afhankelijk is van dit soort
heffingen en belastingen om de begroting sluitend te krijgen, is een grondige
herijking van het financiële beleid inderdaad dringend nodig. Dat kost
wellicht tijd, maar hoe sneller het gebeurt, hoe beter. Misschien kan de staatssecretaris
deze landen overtuigen, door het voorbeeld van de jaren zeventig in ons eigen
land te beschrijven en aan te geven tot welke ellende dit alles hier heeft
geleid in het tijdperk Den Uyl, dat wij gelukkig ver achter ons hebben liggen.Het verheugt de VVD-fractie dat het onderhavige verdrag geen negatieve
gevolgen zal hebben voor de Nederlandse industrie. Dat is ook logisch, want
zoals ik al zei, kunnen Jordaanse industrieproducten al 21 jaar vrij van invoerrechten
in Europa worden geïmporteerd. Er staat dus niets nieuws in dit verdrag.
De komende jaren kan men langzaam maar zeker profiteren van de openstelling
van de Jordaanse markt. Kan het kabinet aangeven welke ontwikkeling het in
financiële termen verwacht?Ik wil nog een enkel woord besteden aan de landbouw. De regering stelt
dat voor de Nederlandse landbouw de concessie aan Jordanië van geringe
invloed zal zijn. Kan het begrip "gering" worden gekwantificeerd? De Nederlandse
landbouw krijgt gelukkig wel een kans haar concurrentiepositie op de Jordaanse markt te verstevigen door de verkregen concessies, met
name voor een aantal specifieke producten. Hoe zal het huidige handelsoverschot
voor deze agrarische producten van 70 mln. tot 2010 zich volgens de regering
ontwikkelen?Een belangrijk onderdeel van de diverse Euro-mediterrane overeenkomsten
is de mensenrechtensituatie. Hoewel de regering stelt dat de mensenrechtensituatie
in Jordanië gunstig is in vergelijking met andere landen in de regio,
is er toch nog veel mis in Jordanië op het gebied van de mensenrechten.
Mijn fractie heeft de indruk dat de regering de situatie van de mensenrechten
in Jordanië iets te rooskleurig afschildert. Als het kabinet zegt dat
er op een aantal punt bezorgdheid bestaat, maar dat de regering van Jordanië
zich inzet voor een verdere verwezenlijking van de mensenrechten, dan zijn
dat mooie woorden maar zij doen niet geheel recht aan de feitelijke situatie,
en is de toonzetting te positief. Ik behoef maar te verwijzen naar rapporten
van organisaties als Amnesty International, maar ook naar hetgeen het kabinet
zelf aangeeft in de stukken.De positie van vrouwen is verre van ideaal. Niet alleen zijn zij niet
zelden slachtoffer van misdrijven ter bescherming van de persoonlijke eer,
maar worden zij op grond van de sha'ria gediscrimineerd bij erfrecht, staan
getuigenissen van twee vrouwen gelijk aan die van één man, en
ontvangen vrouwen lagere sociale uitkeringen dan mannen. Gelukkig onderkent
het kabinet dat dit op gespannen voet staat met de internationale normen voor
mensenrechten, hetgeen diplomatieke taal is voor flagrant in strijd met internationale
normen voor mensenrechten.Ook de vrijheid van meningsuiting, een van de meest elementaire mensenrechten
en de persvrijheid zijn in strijd daarmee. Zo is er de nieuwe vrijheidbeperkende
pers- en publicatiewet van augustus vorig jaar. Het kabinet tracht deze wet
te nuanceren door aan te geven dat de Jordaanse regering deze wet soepel toepast,
maar dat doet aan de verwerpelijke aard ervan natuurlijk niets af. Is de staatssecretaris
dat met mij eens? Hoe staat het overigens met de door de Jordaanse regering
in het vooruitzicht gestelde versoepeling van deze wet? Ik ga ervan uit dat
deze kwestie de blijvende aandacht krijgt in het overleg met Jordanië
in de associatieraad, maar ook in bilaterale overleggen. Wij zouden graag
over de voortgang in dit dossier door de regering worden geïnformeerd.
Kan de staatssecretaris ons dat toezeggen?De regering noemt Jordanië een democratie in wording. In wording
betekent dat iets tot stand gaat komen wat er nog niet is. Met andere woorden,
de regering beschouwt Jordanië thans niet als een democratie. Dat kan
ook niemand verbazen die weet dat de uitvoerende en wetgevende macht vooral
in handen van de koning is, dat de koning de regeringsleden benoemt, het binnenlands
en buitenlands beleid bepaalt en dat het huidige Jordaanse parlement door
onze regering in de stukken als weinig representatief en beperkt legitiem
wordt betiteld. Maar onze regering verwacht een inspanning van Jordanië
als het gaat om de situatie van mensenrechten en democratie in Jordanië.
Mag ik van de staatssecretaris vernemen wat hij precies van Jordanië
verwacht? Welke inspanningen en, belangrijker nog, welke resultaten worden
verwacht en binnen welke termijn?Voorzitter! In de systematiek van de overeenkomst kan er sprake zijn van
het treffen van passende maatregelen of opschorting van het verdrag indien
de mensenrechtensituatie systematisch en doelbewust verslechtert, zo staat
ook in de memorie van toelichting. Mijn vraag aan de regering is hoe een en
ander zich met elkaar laat rijmen. Ik snap het niet. Enerzijds zegt de regering
dat er als het gaat om democratie en mensenrechten, nog het een en ander schort
in Jordanië en op onderdelen zelfs op gespannen voet staat dan wel in
strijd is met internationale mensenrechtennormen en dat men zelfs een inspanning
van Jordanië verwacht om dit te verbeteren. Anderzijds begrijp ik dat
er dus niets gebeurt als het gaat om passende maatregelen, indien de situatie
tot 2010 niet verbetert, omdat dit alleen zal kunnen gebeuren indien de situatie
verslechtert. Mijn vraag aan de regering is of deze interpretatie van mij
de juiste is. Ik hoop van niet. Mocht het wel zo zijn, dan ontbreekt dus feitelijk
een stok achter de deur op mensenrechtengebied. Dat kan een politieke keuze
zijn, maar dan moet dit wel helder zijn en ook als zodanig door de regering
worden uitgesproken. Vervolgens zeg ik wel wat ik daarvan vind. Graag helderheid
hierover!Voorzitter! Veel ervaring met bespreking van mensenrechten in associatieraden
is er nog niet. Hebben er naast de associatieraad met Tunesië op 14 juni
van vorig jaar nog andere raden plaatsgevonden? Uit het verslag van die raad
blijkt waar het mensenrechtenoverleg uit bestaat, namelijk uit het uitspreken
van Europese zijde van de hoop dat Tunesië zich op het vlak van mensenrechten
meer zou engageren en meer van dit soort indrukwekkende teksten. Van Tunesische
zijde wordt een mooie volzin terug uitgesproken – als ik het verslag
goed lees – waarin duidelijk wordt dat rechtsstaat, vrijheden en pluralisme
onderdeel uitmaken van het algehele ontwikkelingsplan van Tunesië. Vervolgens
lijkt men over te gaan tot de orde van de dag. Dit zijn mooie teksten. Voor
de VVD-fractie is echter vooral relevant wat de follow-up is van dit soort
associatieraden en de Nederlandse inzet daarbij, zeker nu de associatieraden
van deze vrij jonge en nog af te sluiten verdragen in de kinderschoenen staan.
Europa moet zichzelf, waar mogelijk, serieus nemen. De follow-up ten aanzien
van mensenrechten met verdragslanden kan dus niet vrijblijvend zijn, in Europees
noch in bilateraal verband. Bovendien dienen naar onze mening de verslagen
en de resultaten van de bespreking van mensenrechten in de associatieraden
en bilateraal verband transparant te zijn en dus openbaar. Graag een reactie
van de regering op beide punten.Voorzitter! Ten aanzien van de rol van Europa in het Midden-Oosten wil
ik graag een mogelijk misverstand rechtzetten. In de schriftelijke voorbereiding
heb ik gewezen op het feit dat mijn fractie voor Europa, zoals bekend, vooral
een economische rol in het Midden-Oosten ziet weggelegd. Als het gaat om een
politieke rol, voorzover die er al kan zijn, dient die in ieder geval complementair
te zijn aan die van de Verenigde Staten. Het kabinet antwoordt dat zij die
economische rol niet als een politiek ondergeschikt belang ziet. Dat hadden
wij ook niet gezegd en dat zijn wij voor alle helderheid ook met het kabinet
eens. De economische rol die Europa in het Midden-Oosten kan
vervullen is een zeer belangrijke rol en alles behalve ondergeschikt. Maar
dat is natuurlijk totaal wat anders dan een grote politieke rol, waarvoor
Europa naar onze mening een stuk minder geschikt is. In dat kader vraag ik
de regering wel hoe wij de zogenaamde informele richtlijnen voor het Euro-mediterrane
charter, zoals besproken in Stuttgart vorige maand, moeten interpreteren.
Het is al opmerkelijk dat de formele ministeriële conferentie informele
richtlijnen vaststelt, maar als ik lees dat men daarmee de politieke dialoog
wil versterken, krijg ik al enige kriebels. Ik vraag de regering deze kriebels
weg te nemen door te verduidelijken waar dit soort richtlijnen nou precies
toe dient en wat de precieze status van dit zogenaamde informele werkdocument
is.Het laatste punt wat ik wil bespreken, is een van de belangrijkste thema's
van de regio: de waterproblematiek. Water is zeer schaars in het Midden-Oosten
en dus meer dan goud waard. Zoals wij weten, wordt er in de wereld voor minder
gevochten. Oud-president Sadat van Egypte zei in 1977 dat "water de enige
zaak is waarover Egypte nog eens een oorlog zou kunnen beginnen". Wijlen koning
Hussein van Jordanië zei in 1990: "de enige reden voor oorlog met Israël,
is water". Ik kan zo nog even doorgaan, maar zal dat niet doen. Wij hebben
dit jaar nog gezien dat water de gemoederen aardig kan verhitten toen het
door droogte geconfronteerde Israël minder water dan de bij het Israëlisch-Jordaanse
vredesverdrag in 1994 afgesproken 50 miljoen kubieke meter drinkwater naar
Jordanië liet stromen, tot ongenoegen van de Jordaniërs. De activiteiten
van de EU op het punt van waterbeheer zijn divers: van projecten over rationeel
watergebruik in enkele Jordaanse steden tot meer landbouwgerichte projecten
en participatie in werkgroepen. De Europese Commissie financiert in het kader
van het vredesproces en het Israëlisch-Jordaans vredesakkoord bovendien
een aantal studies over waterbeheer. Omdat water belangrijk is in de regio,
is water ook erg politiek beladen. Er zijn bepalingen over opgenomen in het
Jordaans-Israëlisch vredesproces en het kabinet merkt terecht op dat
als het gaat om Israël en de Palestijnen, het waterverdelingsvraagstuk
onderdeel vormt van de uiteindelijke permanente status. Ook de politieke relaties
tussen Israël en Syrië en het door Syrië politiek gedomineerde
Libanon zijn nog verre van goed en dat maakt een oplossing van het waterprobleem
er niet eenvoudiger op. En dan laat ik de problemen tussen Syrië en Turkije
nog buiten beschouwing. Iedereen in de regio is echter overtuigd van de noodzaak
en het belang van het oplossen van de waterproblematiek. Alleen de oplossingen
ervoor zijn divers. De ene partij hamert op een meer rechtvaardige verdeling
van het beschikbare water, de andere partij pleit voor kostbare ontzilting
en beter waterbeheer door gebruik van hoogwaardige technieken en minder verspilling
en meer efficiënt gebruik van water.Als één ding duidelijk is, dan is het dat de enige aanpak
van het waterprobleem een regionale aanpak behoort te zijn. Het is de vraag
of alle op zichzelf zinvolle projecten die Europa en ons eigen land in de
regio entameren, niet met alle goede bedoelingen te veel fragmentatie opleveren,
waardoor het gemeenschappelijke doel niet wordt bereikt. Ik vraag de staatssecretaris
dan ook welke mogelijkheden hij ziet voor Europa om de oplossing van de waterproblematiek
meer regionaal te benaderen en of niet beter ingezet kan worden – voorzover
politiek haalbaar – op één groot regionaal project in
plaats van op verschillende kleinere projecten. Uit de conclusies van de voorzitter
van de eerder door mij genoemde recent gehouden derde Euro-mediterrane conferentie
van ministers van buitenlandse zaken te Stuttgart blijkt dat een versterking
van de regionale aanpak gelukkig ook de inzet en het streven te zijn. Er wordt
later dit jaar zelfs een tweede ministeriële conferentie over lokaal
watermanagement gehouden in Turijn. Ik wil graag van de regering weten wat
haar inzet voor deze conferentie is en hoe de Nederlandse expertise op watergebied
daar optimaal bij kan worden ingezet. Indien de regering de wenselijkheid
van een meer regionale aanpak inziet – daar ga ik van uit, gelet op
de vergadering van de ministers van buitenlandse zaken in Stuttgart –
waar denkt zij dan aan, welke mogelijkheden ziet zij voor grotere projecten
ter voorkoming van verdere fragmentatie? Indien Europa samen met de landen
uit de regio inderdaad meer zou inzetten op één groot regionaal
project, een project waar iedere partij belang bij heeft, dan kan dat immers
niet alleen een bijdrage leveren aan het gedeeltelijk oplossen van de regionale
waterproblemen, maar ook de onderlinge economische en politieke banden van
de landen in de regio versterken.Wij realiseren ons dat een en ander gemakkelijker is gezegd dan gedaan,
gelet op de politieke realiteit in het Midden-Oosten, maar het is op z'n minst
een poging waard. Een eerste inzet binnen de driehoek Jordanië-Israël-Palestijnen
voor een groot regionaal project lijkt aantrekkelijk. Als Europa en Nederland
een zinvolle bijdrage aan het vredesproces willen leveren, dan zou de aanpak
van de waterproblematiek zeer welkom zijn. Europa zou hier een meer ondersteunende
en katalyserende rol kunnen spelen, zeker gelet op de dit jaar gesignaleerde
waterproblemen tussen Jordanië en Israël en het gegeven dat de Palestijns-Israëlische
gezamenlijke watercommissie die in het leven is geroepen op grond van artikel
40 van het memorandum of understanding tussen Israël en de Palestijnen
van september 1995 om politieke reden niet meer functioneert. Ik krijg graag
een reactie van de regering op de mogelijkheden en onmogelijkheden hiertoe
en ik vraag de regering wat nu precies de stand van zaken is in het kader
van de waterproblematiek in het Midden-Oosten en de Europese rol daarin. Is
het waar dat de Nederlandse regering eind mei in de Jordaanse hoofdstad Amman
in samenspraak met Israël, Jordanië, de Palestijnen, de VS, Frankrijk
en Canada voor een tweetal waterzuiveringsprojecten financiële verplichtingen
van enkele miljoenen guldens is aangegaan? Is het ook waar dat eind mei in
Taba door een EU-vertegenwoordiger aan vertegenwoordigers van Israël,
Egypte, Jordanië en de Palestijnen is toegezegd dat de EU zich zal inzetten
voor verdere financiering van waterontziltingsprojecten? Welke inspanningen
op dit terrein heeft de speciale EU-gezant Moratinos overigens op dit terrein
gepleegd?In dat kader wil ik ook van de regering een reactie hebben op de toespraak
die de inmiddels demissionair minister van buitenlandse zaken van Israël,
Ariel Sharon, tijdens de conferentie in Stuttgart heeft gehouden.
Daarin pleitte hij voor de gemeenschappelijke ontwikkeling van een regionaal
project, gericht op het ontzilten van zeewater. Is het waar dat Duitsland
positief op dit voorstel heeft gereageerd? Wat is de mening van de Nederlandse
regering en de overige EU-lidstaten op dit punt? De VVD-fractie heeft, zoals
gezegd, ten algemene de voorkeur voor een gerichte faciliërende inzet
op een enkel groot waterproject met de partners in de regio in plaats van
een versnipperde aanpak, mits uiteraard politiek en financieel haalbaar. Wij
horen graag van de regering welke mogelijkheden zij daartoe ziet.De heer Van den Akker (CDA):Mevrouw de voorzitter! Voor mijn fractie is één belangrijke
voorwaarde verbonden aan haar instemming met de overeenkomst met Jordanië.
Dat betreft de terug- en overnameverplichting ten aanzien van vluchtelingen.
Zonder deze clausule kan de CDA-fractie niet instemmen met de overeenkomst.
Als aan deze voorwaarde wordt voldaan, moet de overeenkomst zo snel mogelijk
worden goedgekeurd. De overeenkomst dateert immers al van 24 november 1997.
Het goedkeuren van deze overeenkomst is vooral van belang in verband met de
positieve rol van het koninkrijk Jordanië in het vredesproces in het
Midden-Oosten. Zeker na het overlijden van koning Hussein zal een spoedige
inwerkingtreding van de overeenkomst een ondersteuning betekenen van het beleid
van koning Abdallah die hopelijk het beleid van zijn vader zal voortzetten
en uitbouwen. Daarvoor heeft hij alle steun nodig die hij maar kan krijgen,
niet alleen in het belang van het vredesproces in het Midden-Oosten, maar
ook in het belang van de EU zelf. Kan de regering aangeven hoe het staat met
de ratificatie van de overeenkomst in andere EU-landen? Behoort Nederland
tot de achterblijvers? Zo ja, hoe valt dat dan te rijmen met de uitspraak
van de regering dat Jordanië politiek en economisch moet worden gesteund,
gezien de positieve rol die dit land speelt in het Midden-Oosten?Voorzitter! Jordanië heeft bezwaren geopperd tegen het opnemen van
een terug- en overnameclausule in het verdrag. Waarom zou zo'n clausule niet
stroken met de verklaring van Barcelona? Als inderdaad geen sprake is van
strijdigheid met dit verdrag, waarom is dan niet steviger aan het opnemen
van een terug- en overnameclausule vastgehouden? Waarom zou er een precedentwerking
voor Jordanië van uitgaan en waarom was de formulering voor Jordanië
ongewoon? Kan de inhoud van de bilaterale akkoorden niet tegelijkertijd duidelijk
worden aangegeven?Mijn fractie heeft begrip voor de Palestijnse kwestie in Jordanië.
Jordanië wil niet in alle gevallen gebonden zijn aan de terugname van
Palestijnen die in grote aantallen als vluchteling aldaar verblijven. Maar
als in het kader van het vredesproces er bij Israël op wordt aangedrongen
het vluchtelingenprobleem op te lossen, mag hetzelfde worden gevraagd als
het gaat om de staatloze Palestijnen in Jordanië.Voorzitter! Uit de vraagstelling van de CDA-fractie met betrekking tot
de terug- en overnameclausule moge blijken hoezeer zij aan een dergelijke
clausule hecht. Een dergelijke clausule zou in alle toekomstige associatieverdragen
een plaats moeten krijgen.De heer Hoekema (D66):Ik begrijp dat de CDA-fractie hecht aan opneming van een terug- en overnameclausule
en dat opneming zelfs voorwaarde is om akkoord te gaan met ratificatie. Maar
als de verklaring materieel bindend is, wat is dan voor de CDA-fractie het
onderscheidende punt op basis waarvan zij niet akkoord kan gaan met ratificatie
van de overeenkomst?De heer Van den Akker (CDA):Daar wilde ik net iets over zeggen. Het feit dat de regering nu zegt dat
het de facto wel geregeld is in de onderhavige overeenkomst, doet niets af
aan mijn woorden. De regering stelt dat de opname van de tekst van de terug-
en overnameclausule in een gemeenschappelijke verklaring even bindend is als
een clausule in het verdrag. De verklaring maakt immers conform artikel 102
integraal deel uit van het verdrag en in die zin heeft de EU zijn wens op
dit terrein volledig gerealiseerd, aldus de nota naar aanleiding van het verslag.
De regering somt echter eerst allerlei bezwaren op die van Jordaanse zijde
worden aangedragen voor opname van de terug- en overnameclausule in het verdrag
zelf. Vervolgens zegt zij dat het doel volledig is bereikt door opname van
de tekst van de terug- en overnameclausule in een gemeenschappelijke verklaring
te regelen. Wie is er nu gek? Is dat de EU of is dat Jordanië? Ik wil
dit graag van de staatssecretaris weten. Jordanië weet toch ook dat als
de EU gelijk heeft, opname van de tekst in een gemeenschappelijke verklaring
juridisch en in de vorm dezelfde uitwerking moet hebben als een clausule in
het verdrag. Ik wil graag uitleg van de regering op dit punt. Als het zo is
dat opname in de gemeenschappelijke verklaring juridisch maar ook in de vorm
evengoed is als een clausule in het verdrag, zullen wij onze toestemming geven
voor de ratificatie van het verdrag. Wij vragen echter wat nu precies het
verschil is tussen een clausule in het verdrag zelf en een gemeenschappelijke
verklaring bij het verdrag. Is de regering het met de CDA-fractie eens dat
terug- en overnameclausules standaard in verdragen moeten worden opgenomen?
Is de regering bereid zich hiervoor sterk te maken bij de EU?De heer Wilders (VVD):Mag ik de heer Van den Akker vragen waaruit naar zijn mening terug- en
overnameclausules moeten bestaan? Heeft hij het over nationaliteiten van het
land zelf? Er zijn drie mogelijkheden: nationaliteiten van het land zelf,
nationaliteiten van derde landen en staatlozen.De heer Van den Akker (CDA):Uit alledrie. De heer Wilders heeft dat goed verwoord.De heer Wilders (VVD):Bij alle verdragen, ook de komende verdragen?De heer Van den Akker (CDA):Ja.Mevrouw de voorzitter! De CDA-fractie is het eens met de regering dat
er op het gebied van de mensenrechten nog veel te verbeteren valt. Wij zijn
ook van mening dat het democratiseringsproces de afgelopen jaren schoorvoetend
op gang is gekomen, ook al is het in onze ogen verre van ideaal. Een en ander
geldt ook voor de mensenrechten. De Nederlandse regering verwacht dan ook –
zoals blijkt uit de nota naar aanleiding van het verslag – nog een duidelijke inspanning van Jordanië op het terrein van de mensenrechten
en de democratie. Ik heb dit letterlijk overgenomen uit het verslag en ik
ben het hiermee eens. De CDA-fractie is echter van mening dat een dialoog
op het terrein van de mensenrechten en democratie de situatie eerder zal verbeteren
mét dan zonder een associatieverdrag. Zeker ook omdat Jordanië
zich in het verdrag expliciet uitspreekt, namelijk doordat niet-eerbiediging
van de democratische beginselen en fundamentele rechten van de mens door een
van de partijen een schending van artikel 2 zou betekenen. Beide partijen
zijn dus gebonden alles in het werk te stellen om volledige eerbiediging te
realiseren en kunnen daarop ook als zodanig worden aangesproken.Mevrouw de voorzitter! Het is duidelijk: Jordanië is een land op
weg naar meer democratie, naar meer eerbiediging van mensenrechten en naar
bevordering van de participatie van vrouwen in het sociale en economische
ontwikkelingsproces. Daarvoor heeft Jordanië zich uitgesproken. Gezien
de resultaten van dit proces in de afgelopen jaren en het feit dat niet alles
overnight kan gebeuren, verdient Jordanië naar de mening van de CDA-fractie
het voordeel van de twijfel. Spoedige ondertekening van het verdrag is dan
ook dringend gewenst mits aan de voorwaarde van de terug- en overnameverplichting
van vluchtelingen is voldaan.De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter! Mijn fractie waande zich vanmiddag even bij een
plenair debat over een landendocument Jordanië, als dat zou bestaan.
Toch is het wel van belang deze wetgeving in de Kamer te bespreken. Zij die
het initiatief hebben genomen het akkoord niet via de stilzwijgende procedure
maar via de uitdrukkelijke goedkeuring door de Kamer te laten plaatsvinden,
verdienen daarvoor complimenten.Wij zijn vandaag bijeen om te spreken over een overeenkomst tussen de
landen van de Europese gemeenschappen en de gemeenschappen zelf met Jordanië.
Dit vervangt de samenwerkingsovereenkomst van 1978 tussen de gemeenschap en
Jordanië. Jordanië heeft onder leiding van de zieke koning Hussein
een belangrijke rol gespeeld in het vredesproces in het Midden-Oosten en zal
dat blijven doen onder koning Abdallah.Om de staatssecretaris gerust te stellen zal ik maar meteen zeggen dat
de fractie van D66 instemt met de ratificatie van het verdrag, omdat de Euro-mediterrane
relaties, het Barcelonaproces en de verdragen in dat kader van belang zijn
voor de economische stabiliteit, voor de politieke stabiliteit in de regio
en, wie weet, ook voor de vrede. De verdragen die gesloten zijn met Tunesië,
Israël en Marokko, het conceptverdrag met Egypte, dat wij morgen in de
Kamer bespreken in het kader van de voorbespreking van de Algemene Raad, en
de onderhandelingen met Libanon, Algerije en Syrië geven aan dat het
Europa ernst is met het versterken van de band met de regio. Dat is zeker
van belang. De eerste vraag aan de staatssecretaris is of hij een gedachte
heeft over het te zijner tijd betrekken van Libië bij het proces. Libië
wordt nu weer fashionable – om het in goed Nederlands te zeggen –
naarmate de sancties zullen worden opgeheven. Khaddafi heeft een belangrijke
rol gespeeld in het kader van het Lockerbieproces.Mijn fractie had graag gezien dat de terug- en overnameclausule in het
verdrag zelf was opgenomen in plaats van de gemeenschappelijke verklaring.
De vijf argumenten hiertegen van Jordanië begrijpt mijn fractie op zichzelf
wel, maar het is toch jammer. Het is echter niet fataal. Het verdrag regelt
het weliswaar niet, maar de gezamenlijke compromisverklaring maakt deel uit
van het verdrag, via artikel 102. Derhalve is zij bindend. Zij is ook niet
eenzijdig herroepbaar. Materieel hebben wij dus binnengehaald wat wij binnen
wilden halen. Het is van belang dat nu in de conceptassociatieovereenkomst
met Egypte deze zaak wel op de gewenste wijze is geregeld. Mijn fractie vindt
het onderhandelingsresultaat niet optimaal, maar is er wel behoorlijk tevreden
over. Graag horen wij de reactie van de staatssecretaris op de gestelde vragen.Wij vertrouwen erop dat het kabinet in Europees en in bilateraal verband
blijft trachten de situatie van de mensenrechten in Jordanië te verbeteren.
Het is bekend dat die situatie tekortkomingen vertoont. De kracht van een
democratie blijkt ook uit de manier waarop een land met minderheden omgaat.De heer Wilders (VVD):Ik wil aan de heer Hoekema dezelfde vraag stellen over de terug- en overnameverplichting
van illegale immigranten. Is hij van mening dat die moet bestaan uit zowel
burgers van het betreffende land als uit burgers van derde landen en staatlozen?De heer Hoekema (D66):Liefst wel, maar je kunt niet altijd krijgen wat je wilt hebben. Dat is
nu eenmaal de les van het leven.De heer Wilders (VVD):De heer Hoekema vindt dus dat in alle huidige en toekomstige verdragen
deze drie categorieën moeten worden opgenomen, dus ook in het verdrag
met Egypte?De heer Hoekema (D66):Ja, bij voorkeur wel.Ik sprak over de democratie en het belang dat een land goed met mensenrechten
omgaat. Ik spreek ook de hoop uit dat de inspanningen in Jordanië, die
worden aangemoedigd door de partnerlanden – daartoe reken ik uitdrukkelijk
ook Nederland en de Europese Unie – zullen leiden tot een versterking
van de democratische ontwikkelingen. Daarbij moet speciaal worden gedacht
aan de rechten van demonstranten, de pers- en publicatiewet en de positie
van vrouwen. Op dat soort punten is in Jordanië nog wel een weg af te
leggen.Dan nog twee opmerkingen. In de nota naar aanleiding van het verslag is
het kabinet diep ingegaan op de situatie van de watervoorraden. Nederland
heeft als waterland veel expertise. Wij hebben in het verleden een rol gespeeld
bij het multilaterale vredesproces na Madrid. Er is over water een groep tot
stand gekomen, waarin Nederland een belangrijke rol speelde. Ik ben even kwijt
hoe het met die groep staat. Misschien kan de staatssecretaris mij daarover
bijlichten? Heeft Nederland, naast de projecten die zijn genoemd in de nota
naar aanleiding van het verslag, speciale projecten in gedachten, waaraan
de Europese Unie als unie gaat werken?Handel is ook een belangrijke component van deze overeenkomst. Handel
is een belangrijke component van de betrekkingen tussen de gemeenschappen
en derde landen. Kan de staatssecretaris iets zeggen over de marsroute die
wij hebben te gaan om in 2010 – wat mij betreft kan dat eerder –
een vrijhandelszone te bereiken tussen de Europese gemeenschappen en de mediterrane
landen? Welke stappen vindt hij nodig en wenselijk?Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Na het associatieverdrag met Israël en de interim-associatieovereenkomst
met de Palestijnse autoriteit, is met het associatieverdrag tussen de EU en
haar lidstaten en Jordanië een samenhangend associatiegebied rond de
Jordaan tot stand gekomen. Dat is goed en wij stemmen daarmee in. Dat brengt
mij tot de vraag of er ook initiatieven worden genomen in de richting van
de nieuwe Israëlische regering, vooral als het gaat om een betere handelstoegang
voor Jordanië en de Palestijnse autoriteit tot Israël en om een
doorbraak in de afspraken over een gezamenlijk waterbeheer tussen deze drie
associatiepartners rond het stroomgebied van de Jordaan. Dat zijn twee onderwerpen
waar nog veel aan schort.Voorzitter! Het is een goede zaak dat de mensenrechtenclausule nu gemeengoed
is in de associatieovereenkomsten. In het geval van Jordanië is dat geen
overbodige luxe. De regering stelt monter dat Jordanië een democratie
in wording is. Ik denk echter wel dat het nog om een kasplantje gaat. Er is
nog geen echte scheiding van machten. De koning bepaalt het binnenlands en
buitenlands beleid. De persvrijheid laat te wensen over, evenals de positie
van de vrouw in de samenleving. De oppositie boycot het parlement en de doodstraf
wordt regelmatig uitgesproken. Dit roept toch de vraag op of de mensenrechtenclausule
een voldoende scherp instrument is om daadwerkelijk vooruitgang te boeken
bij de mensenrechten. Een open politieke dialoog bij de laagfrequente associatieraden
is nuttig maar mager. Hoe ziet de regering dat? Hoe wil de regering, ook gezien
de beroerde situatie van mensenrechten in Jordanië, de ontwikkelingen
op dit terrein monitoren om een en ander vast te leggen? Hoe zal vastgesteld
worden wat de maat is die zou kunnen leiden tot de toepassing van artikel
101 als het gaat om de schending van mensenrechten?Mevrouw de voorzitter! Tijdens de behandeling van de eerste associatieverdragen
met Israël en Tunesië heeft mijn voorganger, mevrouw Sipkes, ook
de beroerde mensenrechtensituatie in die tijd in Tunesië aan de orde
gesteld. De regering gaf toen bij monde van minister van Mierlo als antwoord:
"dat van economische ontwikkeling en nauwere betrekkingen met Europa een zekere
druk uitgaat om ook in sociaal opzicht en op het gebied van de mensenrechten
tot verbeteringen te komen". De situatie met betrekking tot de mensenrechten
in Tunesië laat helaas het tegendeel van dit optimistische automatisme
zien. In dat verband is er eerder sprake van een verslechtering dan van een
verbetering. Mijn vraag aan de regering is dan ook of zij ook de mening van
mijn fractie deelt, dat helaas dit automatisme niet functioneert en dat additionele
instrumenten nodig zijn om aan het bevorderen van mensenrechten daadwerkelijk
vorm en inhoud te geven. Hoe wil de regering de mate van de vrijblijvendheid
van de gesprekken in de associatieraden verminderen? Is de regering bereid
om in EU-verband te pleiten voor het opstellen van een mensenrechtenrapport
voor het in werking treden van Euro-mediterrane associatieverdragen, als het
ware als een nulmeting? Wij pleiten voor systematische monitoring van de situatie
in associatielanden, zodat deze clausule geen dode letter blijft en concrete
invulling krijgt. Hoe staat het in dit verband met de uitvoering van de motie-Woltjer
c.s., waarin de regering werd opgeroepen om te bepleiten dat de EU een systeem
van openbare jaarlijkse rapportage inzake de mensenrechtensituatie in de Middellandse-Zeelanden
introduceert?Voorzitter! Ook in dit associatieverdrag blijft het landbouwbeleid van
de EU een probleem. Volgens dit akkoord wordt vooral de markt van Jordanië
verregaand opengesteld voor producten uit Europa, terwijl voor landbouwproducten
uit Jordanië de toegang naar Europese markten nog steeds gebonden blijft
aan quota en regels. Welke van de twee partijen – de EU en haar lidstaten
of Jordanië op termijn – zal profijt hebben van de liberalisatie
van markten? Hoe ziet de regering de kansen van de totstandkoming van een
regionale vrijhandelszone in 2010 in die regio?Over de economische samenwerking schrijft de regering dat deze een scala
aan sectoren bestrijkt waarover in het verdrag ook gedetailleerde doelstellingen
en aandachtspunten zijn aangegeven. In de sectoren die worden genoemd, missen
wij de opbouw van een goed bestuur. De discussie over de noodzaak van goed
bestuur en goed beleid als voorwaarden voor een duurzame ontwikkeling voeren
wij met deze regering ook op het andere terrein van bilaterale ontwikkelingssamenwerking.
Het belang van de opbouw van een goed bestuur lijkt ons ook voor Jordanië
evident. Wil de regering toezeggen, in het kader van de associatieraad het
belang van goed bestuur aan de orde te zullen stellen en de samenwerking op
dit terrein te zullen bevorderen?Mijn fractie betreurt het dat, in tegenstelling tot eerdere Euro-mediterrane
overeenkomsten met Marokko en Tunesië, het verdrag met Jordanië
geen hoofdstuk bevat over de rechten van werknemers. Het ontbreken van een
historisch precedent is daarvoor geen afdoende verklaring.Ik maak een opmerking van principiële aard over de Euro-mediterrane
overeenkomsten. Het Barcelonaproces kent drie terreinen: een versterkte regelmatige
politieke dialoog, de ontwikkeling van economische en financiële samenwerking
en een nadruk op de sociale, culturele en humanitaire dimensie. Hieruit blijkt
dat het de bedoeling van de Unie en haar lidstaten is om wederzijds bij te
dragen aan positieve ontwikkelingen, om ervoor te zorgen dat de Unie omringd
wordt door een zone van welvaart, stabiliteit en democratie. In feite gaat
het om de invulling van het begrip "goed nabuurschap", een nabuurschap waar
de Unie en in dit geval ook Nederland profijt van hebben. Immers, nu al heeft
Nederland met betrekking tot landbouwproducten een overschot van 70 mln.Bij dit goed nabuurschap hoort een houding van openheid en respect van
beide kanten. Er wordt gekozen voor samenwerking en niet voor het elkaar de
rug toekeren. In dat licht verwondert het mij dat enkele fracties in dit huis,
die van VVD en CDA voorop, een onevenwichtig zwaar punt maken van de terug- en overnameclausule. Bij mij ontstaat soms de indruk dat
dit voor sommigen de kern van associatieverdragen vormt. Zoals gezegd, associatieovereenkomsten
zijn geen instrument van migratiepolitiek en al helemaal geen cement om een
fort Europa van te bouwen. Het Barcelonaproces stoelt terecht op de waarden
van culturele openheid.Staatssecretaris Benschop:Voorzitter! Jordanië is na Tunesië, Marokko, Israël en,
in een bepaalde vorm, de Palestijnen de vijfde partner waarmee de EU een Euro-mediterraan
associatieakkoord afsluit. De onderhandelingen met Egypte zijn praktisch afgerond.
Zij komen aanstaande maandag op de Algemene Raad aan de orde. Wij hopen dat
ook met Libanon, Syrië en Algerije tot zaken kan worden gekomen. Daarmee
is opnieuw een steen gelegd in het bouwwerk dat in Barcelona is begonnen in
de samenwerking tussen de Europese Unie en het mediterrane gebied. Het partnerschap
groeit. De heer Hoekema vroeg naar Libië. Dat land is op de Euro-mediterrane
bijeenkomst in Stuttgart als waarnemer aanwezig geweest. In het proces van
het opheffen van de sancties in het kader van de Verenigde Naties zal Libië
gaan toetreden tot het Euro-mediterrane partnerschap en tot het Barcelonaproces.De EU zal de betrekkingen met de landen in het Middellandse-Zeegebied
vormgeven in het kader van een gemeenschappelijke strategie, een van de nieuwe
instrumenten van het Verdrag van Amsterdam. Er is er al een voor Rusland,
er zal er een over Oekraïne worden geschreven en er zal ook een gemeenschappelijke
strategie worden opgesteld ten aanzien van het Middellandse-Zeegebied. Dat
vormt een uitdrukking van de inzet die de Unie kiest bij het Barcelonaproces.Alle sprekers hebben gewezen op de rol van Jordanië in het vredesproces
en de betrekkingen in het Midden-Oosten. In de nota naar aanleiding van het
verslag heeft de regering gesproken van een uitzonderlijk moedige rol. Jordanië
heeft in 1994 niet alleen vrede gesloten met Israël, maar heeft daar
ook een warme vrede van gemaakt. Er zijn goede betrekkingen onderhouden, zelfs
onder moeilijke omstandigheden. Wij mogen verwachten dat Jordanië deze
lijn zal voortzetten. Het is verheugend dat het land heeft aangekondigd dat,
na de vorming van een nieuwe regering in Jeruzalem onder leiding van premier
Barak, koning Abdallah en premier Barak wederzijdse bezoeken zullen afleggen.De heer Van den Akker vroeg naar het aantal landen dat dit verdrag met
Jordanië heeft geratificeerd. Als ik het correct zeg, hebben tot nu Spanje
en Finland de ratificatie in parlementaire zin afgerond. Zijn veronderstelling
dat Nederland zich in de achterhoede bevindt, is niet juist. Ik geef toe dat
dit wel eens gebeurt, maar bij dit verdrag is dat niet het geval.De heer Wilders en anderen hebben het associatieakkoord met Jordanië
niet alleen in het kader van het Barcelonaproces maar ook in het kader van
de ontwikkeling van de vrijhandelszone geplaatst. Die zone moet inderdaad
in 2010 een feit zijn. Voor het tot stand komen van deze zone is het noodzakelijk
dat de handel tussen de landen in de regio zich ontwikkelt. Dat is een logische
voorwaarde voor een vrijhandelszone, maar dat besef is in de betrokken landen
relatief nieuw. Volgens de somberste schattingen over de mate van onderlinge
handel vindt slechts 5% van de handel op dit moment op regionaal niveau plaats.
Er zijn geen aanwijzingen dat deze onderlinge handel de laatste jaren structureel
is gegroeid.Voor het stimuleren van de intraregionale handel zijn hervormingen dus
noodzakelijk. Daarbij kan gedacht worden aan de liberalisering van markten
door het toelaten van private partners op door de overheid gedomineerde terreinen
als telecommunicatie, water en vliegverkeer. Verder moeten de tariefbarrières
uit de weg worden geruimd. Die worden in belangrijke mate geslecht in de associatieakkoorden,
maar tussen de landen van het Middellandse-Zeegebied onderling bestaan dergelijke
afspraken nog slechts in beperkte mate. Ook daar kan dus nog veel gebeuren.
De diversificatie van de economieën van de landen in het Middellandse-Zeegebied
moet ook worden bevorderd. Het is de ervaring dat men voor industrieproducten
aangewezen is op import van buiten de regio. Regelingen met betrekking tot
de oorsprongsregels en de uniformering daarvan zijn van belang om die intraregionale
handel te stimuleren.Wat doet de EU daaraan? Het MEDA-programma, een uitvloeisel is van het
Barcelonaproces, is gericht op het ondersteunen van deze en andere economische
transitieprocessen in de betrokken landen zelf. Daar is ook geld voor uitgetrokken.
In de lopende periode 1995-1999 gaat het om 3,4 mld. euro. Het grootste gedeelte
van dit geld is vastgelegd in projecten. Dat geldt ook voor Jordanië,
dat 100 mln. euro betalingsbalanssteun ontvangt om zijn economie te versterken.
Er is ook 40 mln. euro vastgelegd voor een industrieel moderniseringsprogramma,
waar ook het onderwijs en het beroepsonderwijs deel van uitmaken.Het MEDA-programma kent een breed scala aan regionale projecten die bedoeld
zijn om de onderlinge contacten tussen de private sectoren in de regio te
versterken. Het mediterrane partnerschapsprogramma, regionale zakelijke contactbijeenkomsten,
is daar een voorbeeld van. Men werkt ook aan het probleem van die oorsprongsregels.
De Commissie heeft daarover in mei vorig jaar een mededeling gedaan. Men stelt
voor om op termijn in de Mashrakregio een speciale cumulatiezone in te stellen.
De Raad is inmiddels met dit voorstel akkoord gegaan. Dat betekent dat het
overleg over de uniformisering van oorsprongsregels nu echt gaande is, maar
ook daar, zoals met wel meer aspecten van het Middellandse-Zeeproces en het
Barcelonaproces, doen zich met name tussen Israël en de Palestijnen politieke
problemen voor.De heer Wilders heeft gevraagd of het verdrag geen expliciete bepalingen
moet bevatten over die regionale vrijhandel. Dat laat zich natuurlijk niet
per verdrag dwingen. Zowel in de analyse als bij de maatregelen die in het
kader van het MEDA-programma genomen worden van de zijde van de Unie, is de
inzet duidelijk. Ook in dit verdrag doen de Unie en Jordanië wederzijds
concessies waardoor in het verkeer tussen beide partners sprake is van liberalisering.
Uiteindelijk zullen de landen rond de Middellandse Zee zelf de liberalisering
van de onderlinge handel – de zuid-zuidhandel – moeten regelen.
De EU kan wel ondersteuning bieden bij het scheppen van de
voorwaarden.De heer Wilders heeft om een rapportage terzake gevraagd. Ik meen dat
het goed is om de Kamer in het licht van de doelstelling van de vrijhandelszone
in het jaar 2010 een gestructureerd overzicht te bieden van de ontwikkelingen
in het Euro-mediterrane partnerschap in het algemeen. Ik zeg graag toe dat
de vragen over de ontwikkeling van de economische relatie tussen de landen
en tussen de Unie en de betrokken landen daarbij een rol zullen spelen.Recentelijk is door een speciale onderzoeksgroep, mede op verzoek van
Nederland, een rapport geschreven over de uitdaging om de vrijhandelszone
2010 daadwerkelijk te realiseren en over de problemen die daarmee samenhangen.
Die doelstelling is ambitieus en de tijd verstrijkt snel; het is dus niet
zo eenvoudig te realiseren. De problemen zijn niet gering. Wij hadden het
al over de handel; ook op het gebied van de investeringen zijn er zaken die
beter geregeld moeten worden. Ik zal de Kamer dit rapport doen toekomen.Voorzitter! Ik sprak over de wederzijdse concessies. De heer Wilders heeft
gevraagd naar de positieve en negatieve gevolgen voor de Nederlandse industrie
en landbouw in financiële termen. Mevrouw Karimi vroeg wie hiervan profiteren.
Ik ben geneigd om een algemeen en redelijk liberaal antwoord te geven, namelijk
dat iedereen van vrijhandel profiteert. Dat is de historische ervaring en
dat is nog waar ook. Maar als nu van jaar op jaar en van sector tot sector
bekeken wordt hoe de winst- en verliesrekening zich ontwikkelt, dan moeten
wij niet overschatten over welke volumes wij het hier hebben, zeker aan Nederlandse
zijde. Als je dat moet afzetten tegen wat de autonome ontwikkeling is, ben
ik bang dat de studie straks nog meer tijd zal vragen en meer geld gaat kosten
dan de cijfers die op papier komen. Ik wil echter graag de ministeries van
EZ en van LNV vragen of daar inzichten over bestaan. Maar als zij zeggen dat
die niet bestaan en dat het veel werk is om die te schatten en dat de realiteitswaarde
daarvan beperkt is, dan hoop ik niet dat de Kamer mij dat antwoord euvel zal
duiden. Ik kan mij voorstellen dat het antwoord die richting op zal gaan.Alle woordvoerders hebben aandacht besteed aan de situatie van de mensenrechten
in Jordanië en ook aan de mensenrechtenclausule die in het associatieakkoord
is opgenomen. Dat is, hoewel die clausule uit meerdere onderdelen bestaat,
toch de gewenste en in die zin ook standaard mensenrechtenclausule zoals de
Unie die sinds enige jaren opneemt en op wil nemen in de verdragen die met
derde partijen gesloten worden. Gevraagd is waar zo'n clausule toe leidt.
Behalve de verwijzingen naar de mensenrechtenverdragen is er natuurlijk ook
het element van de politieke dialoog in het associatieakkoord opgenomen. Dat
speelt zich zowel af op het niveau van de ministers in de associatieraad als
op het niveau van hoge functionarissen. In het geval van Tunesië is in
ieder geval afgesproken dat op beide niveaus ook het element van de mensenrechten
een integraal onderdeel zal uitmaken van de gesprekken.De heer Timmermans heeft gevraagd of wij bijvoorbeeld een jaar na het
in werking treden van de overeenkomst met Jordanië een evaluatie zouden
kunnen maken van het functioneren van de mensenrechtencomponent. Ik wil dat
graag toezeggen. Ik weet niet precies wanneer dat is, omdat ik nog niet precies
weet wanneer de overeenkomst in werking treedt. Mevrouw Karimi heeft de suggestie
gedaan om dat ook in EU-verband te doen. Wij zullen bezien in welke mate daar
een gemeenschappelijke evaluatie van gemaakt kan worden. Daarnaast geldt natuurlijk
dat er ook in bilaterale zin contacten bestaan tussen de Nederlandse regering
en de Jordaanse regering. Zo is bijvoorbeeld minister Van Aartsen voornemens
om eind augustus een bezoek aan de regio te brengen, waaronder een bezoek
aan Jordanië. Het is het gebruik om in een dergelijk contact aspecten
van de mensenrechten aan de orde te stellen.De heer Timmermans vroeg of nieuwe feiten aan het licht gekomen zijn in
de zaak Nahed Hattar. Naar mijn informatie zijn er sinds het opstellen van
de nota naar aanleiding van het verslag geen nieuwe feiten aan het licht gekomen,
maar de aangelegenheid blijft ook in EU-verband de aandacht houden. De heer
Timmermans heeft ook gesproken over de antwoorden op de vragen van de Kamerleden
Arib en Bussemaker, waarin gezegd wordt dat de regering dat "zou kunnen" opbrengen.
Dat "zou kunnen" was in het kader van het bestaan van de associatieovereenkomst
en het daarbijbehorende instrumentarium van de associatieraad. Er is in de
vragen ook aangegeven dat dit soort kwesties ook in de bilaterale contacten
en anderszins opgebracht zullen worden. Daarover kan geen misverstand bestaan.
In dit geval heeft de Jordaanse regering ook al aangegeven dat er een wet
in voorbereiding is, die de strafmaat voor dit soort misdrijven tegen vrouwen
gelijk zal stellen aan moord en doodslag. De vraag is hoe snel die wet zal
worden ingevoerd. Dit punt zal in de diverse contacten, zoals ik die net noemde,
opgebracht kunnen worden.De heer Timmermans (PvdA):Ik wil niet muggenziften, maar u zegt "kan", vervolgens zegt u: het "zal
gebeuren" en nu zegt u weer dat het "zal kunnen". Doet u het, of zegt u: we
hebben de mogelijkheid en zullen het bezien? Wat mij betreft doet u het.Staatssecretaris Benschop:We doen het, maar ik verklaarde het woordje "kan". Dat woord verwijst
naar een situatie die pas over enige tijd zal optreden, namelijk bij het bestaan
van de geratificeerde associatieakkoorden en het bestaan van de associatieraad.
Omdat dat verder in de tijd ligt, is het woordje "kan" opgenomen, omdat de
Jordaanse regering nu al heeft aangegeven dat zij op het punt van de moorden
op vrouwen in gezinssituaties een strafmaat op zal nemen die gelijk is aan
moord en doodslag. Dat is een concreet voornemen. Ik hoop dat de wetgeving
in Jordanië misschien zelfs vooruitloopt op het tot stand komen van de
associatieraad ten gevolge van het associatieakkoord.De heer Timmermans (PvdA):Ik begrijp dus dat het een onderwerp is in de dialoog, in EU-verband of
bilateraal, tussen de regering en Jordanië.Staatssecretaris Benschop:Ja.De heer Wilders vond de regering iets te positief over de beoordeling van de situatie van de mensenrechten en de democratie in Jordanië.
Zo'n beoordeling heeft te maken met twee aspecten: enerzijds het land in vergelijking
tot andere landen in de regio; anderzijds de ontwikkeling in de tijd. In beide
opzichten is in Jordanië sprake van een positieve ontwikkeling. Jordanië
steekt af tegen andere landen in de regio. Verder kan gezegd worden dat zich
in Jordanië een proces van verdergaande eerbiediging van mensenrechten
en democratisering afspeelt. De huidige regering stelt dat op een aantal punten
de rechten van de vrouw onvoldoende gewaarborgd zijn. Ook op het punt van
de pers- en publicatiewet bestaan problemen. De regering-Rawabdeh heeft de
Jordaanse persassociatie en andere belangengroepen gevraagd om met voorstellen
te komen voor wijzigingen in de pers- en publicatiewet. Dat heeft in Jordanië
een aantal voorstellen opgeleverd, die soms ook tegenstrijdig zijn. Een aantal
dagen geleden is de pers- en publicatiewet in een buitengewone zitting van
het Jordaanse lagerhuis besproken. Ik heb begrepen dat daar besloten is om
een parlementaire commissie te vormen die zich over een nieuw ontwerp voor
de pers- en publicatiewet gaat buigen. Wij zullen de Kamer ook op dat punt
verder op de hoogte blijven houden van ontwikkelingen terzake.De regering-Rawabdeh heeft de bescherming en bevordering van de mensenrechten
opgenomen in het regeringsprogramma. Dat is ook voor de Nederlandse regering
een bewijs van de voorzichtig positieve inschatting die wij terzake maken.
Ook de koning heeft in een aantal toespraken en interviews expliciet aandacht
gevraagd voor de verbeteringen die nodig zijn, onder andere betreffende de
positie van de vrouw. Het is te vroeg om een definitief oordeel te geven over
het mensenrechtenbeleid van de huidige regering. Maar de regering heeft wel
getoond voortgang te willen maken op het terrein van de mensenrechten. Dat
is een bemoedigend teken. Ik denk dat wij tegen die achtergrond de instrumenten
moeten bezien op grond van dit akkoord. De heer Wilders heeft hiernaar gevraagd.
Het akkoord biedt, als stok achter de deur, alle rechten om bij schendingen
van de mensenrechten passende maatregelen te nemen. Dat is noodzakelijk bij
verslechtering van de mensenrechten, maar het is waarschijnlijk dat deze ook
van toepassing zijn als de verwachte verbeteringen niet doorgaan, gezien ook
de uitingen van de Jordaanse regering op basis waarvan de dialoog wordt gestart.In het kader van de mensenrechten is in het associatieakkoord een mechanisme
ingebouwd. De heer Wilders heeft in dat verband gevraagd naar de associatieraad
met Tunesië. Ook mevrouw Karimi heeft daarover gesproken. Vorige zomer
heeft er één plaatsgevonden en daarna niet meer. Er is dus een
begin gemaakt met de dialoog over de mensenrechten in het kader van de associatieraad.
Nederland is voor een scherp optreden, ook in dit soort formele fora. Dat
zal zich ook in de praktijk moeten ontwikkelen. Je moet bedenken dat zo'n
formele setting waarop dit soort teksten naar voren wordt gebracht, invloed
kan hebben. Binnenkort is er weer een associatiecomité op hoog ambtelijk
niveau. Hoewel het verdrag niet voorschrijft dat er in dat kader over mensenrechten
wordt gesproken, heeft Nederland met succes ervoor geijverd dat dit wel gebeurt.
Ik hoop dat wij langzaam, stapje voor stapje, in het associatieproces en de
daarvoor bedoelde gremia de mensenrechten aan de orde kunnen stellen.De verslagen van de associatieraden zijn openbaar en worden in het publicatieblad
van de Unie gepubliceerd.De heer Wilders (VVD):Dat verheugt mij zeer, maar ik doelde op de mogelijkheid om schendingen
van de mensenrechten niet alleen te bespreken in de raden, maar ook op bilateraal
niveau. U heeft dit ook bevestigd. Ik stel het op prijs als u ook de uitkomst
van bilaterale contacten aan de Kamer doet toekomen.Staatssecretaris Benschop:Dat lijkt mij in principe uitgangspunt, maar dat moeten wij beoordelen
bij de bespreking van die bezoeken.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik heb gevraagd naar de uitvoering van de in 1997 aangenomen motie-Woltjer.
Het gaat om een jaarlijkse rapportage over de situatie van de mensenrechten
in het Middellandse-Zeegebied. Is er in EU-verband al vooruitgang geboekt?Staatssecretaris Benschop:Ik weet dat niet precies. Ik zal dit betrekken bij het antwoord op de
vraag van de heer Timmermans over de werking van de mensenrechtendialoog en
de voortgang op het gebied van de mensenrechten in het kader van de associatieakkoorden.
Ik zal bezien, niet alleen vanuit Nederland maar ook in EU-verband, op welke
wijze wij daarover kunnen rapporteren.De heer Timmermans heeft gelijk dat hij de terug- en overnameovereenkomsten
in het perspectief plaatst van eerdere verdragen. In het verdrag met Tunesië
en Israël is nog geen terug- en overnameovereenkomst opgenomen. In het
akkoord met Marokko is alleen een gezamenlijke verklaring over terugname opgenomen.
De overname is daarin dus niet geregeld. In het akkoord met Jordanië
is er een gezamenlijke verklaring met de standaardclausule over terug- en
overname. Daaraan is toegevoegd een artikel over de mensenrechten vanwege
de specifieke situatie van de Palestijnen, zoals ook gememoreerd van de zijde
van de Kamer. Egypte komt komende maandag in de Algemene Raad aan de orde.
Het is, gezien de voorbereidingen, waarschijnlijk dat er in dat verdrag toch
de standaardclausule wordt opgenomen op het gebied van terug- en overname,
waarbij de overname van staatlozen daarvan wordt uitgesloten. Dat gebeurt
ook in verband met de situatie van de Palestijnen, maar het wordt iets anders
geformuleerd dan in het verdrag met Jordanië, waarin niet alle staatlozen
zijn uitgesloten. Er is alleen een verwijzing naar eerbiediging van mensenrechten,
waarbij wordt gedoeld op de situatie van de Palestijnen. Gezien de ontwikkeling
van opname van de terug- en overnameclausule in de diverse akkoorden, is er
sprake van grote vooruitgang, mede door de inzet van de Nederlandse regering
die hieraan zeer veel aandacht heeft besteed binnen de Unie.De heer Wilders (VVD):Voorzitter! Betreurt de staatssecretaris het met mij dat de staatlozen
niet zijn opgenomen in de conceptovereenkomst met Egypte? Is hij bereid om
maandag nog een uiterste poging te doen bij onze Europese vrienden om de staatlozen
alsnog in het verdrag opgenomen te krijgen?Staatssecretaris Benschop:Dat kan eventueel bezien worden. Ik moet wel zeggen dat wij ook onze zegeningen
moeten tellen, zeker in het geval van Egypte. Enkele maanden geleden was er
namelijk helemaal nog geen sprake van een terug- en overnameclausule. Mede
door de Nederlandse interventie is de Europese Commissie eindelijk op pad
gegaan en met een bepaling in het verdrag teruggekomen die enkele maanden
geleden onhaalbaar leek. Het debat gaat nog voort en het verdrag is nog niet
klaar. De Commissie is ook nog niet helemaal klaar met ons. In de eerste plaats
ben ik echter tevreden over wat wij ten aanzien van Egypte hebben bereikt.De heer Wilders (VVD):De staatssecretaris weet wel dat je bij onderhandelingen niet te snel
tevreden moet zijn, waarmee ik niet wil zeggen dat hij dat is. Zal hij een
uiterste poging doen? Is hij wel bereid om een poging te doen om de staatlozen
toch nog in de overeenkomst opgenomen te krijgen?Voorzitter: WeisglasStaatssecretaris Benschop:Ik ben bereid om te bezien of er mogelijkheden bestaan om dat maandag
aan de orde te stellen. Ook in het overleg met de Commissie zal ik kijken
of die ruimte er nog is.De heren Timmermans, Van den Akker en Wilders hebben gevraagd naar de
betekenis van de gezamenlijke verklaring. Die heeft inderdaad dezelfde betekenis
als wanneer het in het verdrag zou staan. Daar kan geen misverstand over bestaan.
De reden waarom het niet in het verdrag staat, probeerden wij te beschrijven
in de nota naar aanleiding van het verslag, omdat de formule van terug- en
overname ten tijde van de Barcelonaverklaring nog niet op deze manier aanwezig
was. Ten opzichte van toen is er dus sprake van een zekere vernieuwing en
daarom heeft Jordanië in eerste instantie ook beweerd dat het niet zou
stroken met de verklaring van Barcelona. Jordanië was ook bevreesd voor
precedentwerking in verdragen die weer met landen buiten de Unie zouden worden
afgesloten. De formule was daarnaast voor Jordanië ongewoon, omdat het
een kaderformulering is die verwijst naar bilaterale akkoorden die nog gesloten
moeten worden, terwijl de inhoud ervan niet bekend is. Die akkoorden zullen
van land tot land verschillen, gezien de uiteenlopende formuleringen en bepalingen
op het gebied van asielbeleid. Daarom heeft Jordanië zich opgesteld zoals
wij nu hebben ervaren. De oplossing die vervolgens is gekozen, heeft met elegantie
te maken: Jordanië heeft ingestemd met een bepaling op dit gebied, alleen
is die niet in het verdrag maar in een verklaring terechtgekomen, vanwege
het eerdere verzet. Het was dus een kwestie van elegantie en ik denk dat de
heer Wilders dat wel zal kunnen begrijpen.De heer Van den Akker (CDA):Er is dus geen verschil, noch juridisch noch materieel?Staatssecretaris Benschop:Er is geen verschil. Zodra Nederland wil, kan het op grond van het associatieakkoord
aanspraak maken op een bilateraal akkoord met Jordanië inzake terug-
en overname. Daartoe zal het ministerie van Justitie het initiatief moeten
nemen, dus het is aan de bewindslieden van Justitie om te bepalen of en wanneer
dat gaat gebeuren. Dit staat los van het associatieakkoord, maar het recht
bestaat.De heer Timmermans en mevrouw Karimi hebben vragen gesteld over de mogelijkheid
om een verklaring in het associatieakkoord op te nemen inzake de bilaterale
overeenkomsten over de rechten van werknemers. Tijdens de onderhandelingen
in de gesprekken binnen de Unie bleek een beperkt aantal lidstaten –
overigens niet Nederland – gekant te zijn tegen het opnemen van de rechten
van werknemers in dit associatieakkoord. Aangezien de meeste lidstaten geen
bezwaar hebben tegen bilaterale verdragen, is die mogelijkheid vastgelegd
in de gemeenschappelijke verklaring. Nederland had geen bezwaar tegen het
vastleggen van de rechten van werknemers en ook niet tegen een bilateraal
akkoord, dus ik neem aan dat hiernaar te zijner tijd gekeken zal worden.De heer Wilders heeft in zijn betoog nog een aantal andere aspecten inzake
de ontwikkeling in het Midden-Oosten en het vredesproces in het Midden-Oosten
aan de orde gesteld. Hij vroeg ook naar de richtlijnen voor het "elaborating
and Euro-Med charter", die in Stuttgart aan de orde zijn geweest. Die zijn
er nog niet. Die zijn in Stuttgart ook nog niet vastgesteld, maar slechts
verwelkomd als een informeel werkdocument. Die richtlijnen zijn ervoor bedoeld
een stap te zetten op weg naar het hoofddoel van het Barcelonaproces, de zone
van welvaart, veiligheid en stabiliteit. Dat geeft ook direct het bijzondere
en het moeilijke aan, omdat het in feite raakt aan de kern van hetgeen wij
proberen. Daarbij stuit je dan ook direct op de problemen bijvoorbeeld tussen
Israël enerzijds en Syrië en Libanon anderzijds, landen die formeel
met elkaar in oorlog zijn. De bedoeling is om die partijen via dat informele
werkdocument en via het Euro-mediterrane proces stapje voor stapje bij elkaar
te krijgen. Zij hebben in ieder geval in Stuttgart op ministerieel niveau
weer met elkaar aan tafel gezeten.De heer Wilders (VVD):Ik dank de staatssecretaris voor dit antwoord. Het is een doelstelling
die wij delen. Wie zou nu tegen dit soort instrumenten ter stabilisering van
de situatie in de regio zijn?In mijn eerste termijn heb ik al gezegd dat wij toch het gevoel hebben
dat dit niet een te politieke rol moet krijgen. Ik begrijp van de staatssecretaris
dat de richtlijnen nog niet definitief zijn. Kan hij mij toezeggen dat hij
de definitieve versie hiervan naar de Kamer stuurt, zodra die er is? Dan kunnen
wij die nog bespreken.Staatssecretaris Benschop:Uiteraard.De heer Wilders en de heer Hoekema hebben inzake de ontwikkeling in het
Midden-Oosten aandacht gevraagd voor de waterproblematiek. Dat is uiteraard
een brisant probleem aldaar. Ik ben het eens met beide sprekers: de enige
aanpak van het waterprobleem kan en dient een regionale aanpak te zijn; fragmentatie
moet worden voorkomen. Dit betekent natuurlijk niet dat alles in een groot
project ondergebracht moet worden. De waterproblematiek heeft verschillende
aspecten. Wij zijn erop uit onze expertise en de expertise van de Unie zo
efficiënt mogelijk en zo effectief mogelijk in te zetten waar dit kan.
Nederland heeft onlangs de steun aan de regionale samenwerking op het gebied
van water geïntensiveerd, gericht op de driehoek Israël,
Palestina, en Jordanië. Er zijn twee voorstellen aanhangig, een voor
het grondwaterbeheer en een voor de afvalwaterzuivering. Die worden op dit
moment bestudeerd, maar Nederland heeft in feite al de bereidheid uitgesproken
daaraan bij te dragen. Dat soort voorstellen bevindt zich nog in de projectfase
en gedeeltelijk ook in de voorbereidingsfase. Ook de Unie zoekt naar intensivering
van de steun aan die regionale samenwerking op het gebied van het water. Vandaag
is er een bijeenkomst in Brussel onder leiding van EU-afgezant Moratinos.
Daar wordt ook met Israëlische waterexperts overlegd over de Europese
bijdrage. Een bijdrage aan de waterproblematiek is ook een bijdrage aan het
vredesproces, want water is daar een politieke zaak.Op de bijeenkomst in Stuttgart heeft de toenmalige minister van buitenlandse
zaken Sharon een plan voor ontzilting gepresenteerd. Dat leidde bij de Palestijnen,
zo heb ik aanschouwd, tot enige ontzetting, juist omdat dit de indruk wekte
dat men om het werkelijke probleem waar ik over sprak – de verdeling
van het water en de toe-eigening die in dat opzicht door Israël heeft
plaatsgevonden – heen liep. Waterontzilting is wel een van de mogelijkheden,
maar het is wel een uiterst kostbare mogelijkheid. Bij de Nederlandse regering
staat deze niet bovenaan de prioriteitenlijst bij het oplossen van de waterproblematiek.De heer Wilders (VVD):Zou het niet mooi zijn, los van de politieke mogelijkheden en onmogelijkheden,
als Europa zich ook bilateraal meer inzet voor één groot waterproject,
te beginnen met de Palestijnen, de Jordaniërs en de Israëliërs?
Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris daartoe? Er is nu sprake van
vrij veel fragmentatie.Staatssecretaris Benschop:De precieze kennis over projecten en voorstellen ontbreekt mij. Nederland
richt zich op de driehoek tussen Israël, Jordanië en de Palestijnen.
De EU zoekt naar intensivering van die ontwikkeling. Ik ben het wel eens met
de invalshoek van de heer Wilders. Er zit niet veel verschil tussen hetgeen
wij doen en voorstellen, ook in EU-verband, en hetgeen de heer Wilders wenst.De heer Wilders (VVD):Ik ben blij dat de staatssecretaris dit met mij eens is. Misschien kan
de staatssecretaris ons schriftelijk doen weten welke ideeën en mogelijkheden
voor grote projecten Nederland of de Europese Unie kan ondersteunen.Staatssecretaris Benschop:Ik meldde al dat wij overwegen die steun verder op te voeren. Er wordt
al gesproken over grondwater- en afvalwaterzuiveringsprojecten. Als er meer
zicht is op de Nederlandse bijdrage aan dergelijke projecten, zal ik de Kamer
daarover informeren.Tot slot heeft de heer Wilders de jaren zeventig gememoreerd als tijdperk
waarin het een en ander misging, hetgeen wij Jordanië als afschrikwekkend
voorbeeld voor ogen zouden moeten houden. Dat klopt in zeker opzicht, maar
hij moet dan niet het kabinet-Den Uyl noemen, maar het kabinet-Van Agt/Wiegel.
Toen ging het echt mis.De heer Wilders (VVD):Op financieel-economisch gebied kan ik de staatssecretaris niet eens ongelijk
geven. Misschien is hij het met mij eens dat wij blij mogen zijn dat wij zowel
de periode-Den Uyl als de periode-Van Agt/Wiegel achter ons hebben.De algemene beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt, na goedkeuring van de onderdelen, zonder stemming
aangenomen.Sluiting 18.12 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-5135-5147.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl