Behandeling van het wetsvoorstel Nieuwe regels betreffende maatschappelijke ondersteuning (Wet maatschappelijke ondersteuning) (30131)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1550-1573

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

13-07-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 33, pagina 1550-1573

26-06-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30131Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de Raming der voor de Eerste Kamer in 2007 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van ontvangsten (EK 2005-2006, nr. XXXIX-A)Pagina 1549-1549
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte en van de artikelen 252 en 253 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (eenzijdige legesheffing) (29858); - het wetsvoorstel Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 in verband met enkele aanpassingen van de wijze van stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsvoorziening (30305); - het wetsvoorstel Wijziging van de Paspoortwet in verband met de dualisering van medebewindsbevoegdheden en de verstrekking van een verklaring van toestemming van de rechter bij de aanvraag van een reisdocument ten behoeve van onder toezicht gestelde minderjarigen jonger dan zestien jaar (30381, R1804) en 4 andere wetsvoorstellen (30438, 30477, 30478 en 30516)Pagina 1549-1549
Presentie en opening (maandag 26 juni 2006)Pagina 1549-1549
Behandeling van het wetsvoorstel Nieuwe regels betreffende maatschappelijke ondersteuning (Wet maatschappelijke ondersteuning) (30131)Pagina 1550-1573

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 144 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Nieuwe
regels betreffende maatschappelijke ondersteuning (Wet maatschappelijke ondersteuning)
(30131).De voorzitter:Ik heet de staatssecretaris van harte welkom hier vanavond in dit huis.De beraadslaging wordt geopend.De heer Putters (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De behandeling van de Wet maatschappelijke ondersteuning
in de Eerste Kamer is opnieuw een historisch moment in de ontwikkeling van
onze verzorgingsstaat. Wij spreken vandaag over een majeure decentralisatie
van verantwoordelijkheden voor zorg en dienstverlening naar het lokale bestuur.
De ontwerp-WMO passeert met minder aandacht en protesterende huisartsen dan
destijds de ontwerp-Zorgverzekeringswet, maar is minstens zo ingrijpend voor
veel hulpbehoevende en gehandicapte burgers.De fractie van de Partij van de Arbeid heeft hoge verwachtingen van de
WMO. De wet stelt de hulpvraag en kansen van mensen op "meedoen"
centraal en beoogt meer participatiewet dan zorgwet te zijn. Gemeenten krijgen
een cruciale rol om kansen voor mensen te creëren en de hulpvraag te
beantwoorden. Dat is grote winst, want lokaal kan beter worden ingeschat wat
wonen, zorg en welzijn op maat betekenen. De fractie van de Partij van de
Arbeid steunt die filosofie en verwacht dat deze ertoe bij draagt dat mensen
met beperkingen zo normaal mogelijk kunnen wonen, werken en samenleven, daarbij
meer keus krijgen én kunnen rekenen op een goed sociaal vangnet als
dat nodig is. Wij hebben daarbij heel scherp op het netvlies voor wie wetten
als de Algemene wet bijzondere ziektekosten en de Wet voorzieningen gehandicapten
ooit in het leven zijn geroepen. Zij mogen niet tussen wal en schip vallen.
Achter het loket moet dus de verkokering doorbroken worden. Gemeenten moeten
de instrumenten krijgen om af te rekenen met lastige financieringsschotten,
indicatieorganen en uitvoeringsbureaucratie die burgers vaak niet de juiste
hulp, maar wel veel rompslomp bezorgen. Het lokale loket moet samen met de
cliënt de hulpvraag snel beantwoorden met een verantwoord evenwicht tussen
mantelzorg en professionele zorg. Voorwaar, geen sinecure! Voor de noodzakelijke
cultuurverandering is een zorgvuldige invoering daarom belangrijk. Kunnen
wij dit allemaal verwachten van het voorliggende wetsvoorstel? Zijn de publieke
belangen geborgd? Is de wet uitvoerbaar en consistent? Wat betekent de extreme
make-over van de (ontwerp)wet in de Tweede Kamer voor burgers en organisaties
in de praktijk?De eerste vraag die wij ons hebben gesteld, is of de sturingsfilosofie
onder de wet consistent is. De sturingsfilosofie is bepalend voor de wijze
waarop publieke belangen geborgd worden. In tal van rapporten, van Bevrijdende
Kaders en Verschil in de verzorgingsstaat van de RMO tot adviezen over lokale
autonomie, wordt het belang van lokale beleidsruimte benadrukt, waarbij het
Rijk meer moet loslaten. De burger wordt steeds meer als mondig en koopkrachtig
getypeerd en moet eigen verantwoordelijkheid nemen. Wíj gaan niet zozeer
uit van de rationeel kiezende klant, maar van burgerschap waarbij een terugtredende
overheid ruimte biedt én kaders stelt rond een basisniveau van voorzieningen.
De zoektocht naar een nieuwe balans tussen eigen en collectieve verantwoordelijkheid
kenmerkt zich door een beweging van verzorgingsstaat naar verzorgingsstad.
De WMO laat dat ook zien. De veelgehoorde vraag daarbij is of gemeenten en
burgers dit kunnen, willen en zullen. Wij willen niet meedoen aan het versterken
van vooringenomen wantrouwen richting gemeenten en veronderstelde onkunde
van burgers. De lantaarnpalendiscussies zijn we hopelijk voorbij. Wij missen
wel te veel een cruciale schakel in de sturingsfilosofie van de regering.
Eigen verantwoordelijkheid en lokale autonomie gedijen enkel bij duidelijke
politieke kaderstelling. Het Rijk is niet zomaar toezichthouder, maar grondwettelijk
verantwoordelijk. De voorzitter van de NVZ, mevrouw Leemhuis-Stout, stelde
recent dat de sterke toename van de zorgvraag scherpere kaderstelling vereist: "Politici
in Den Haag zouden eens over hun eigen schaduw heen moeten springen en de
grenzen van de zorg niet pas aan moeten geven als het geld op is. Patiënten
hebben er recht op te weten wat ze redelijkerwijs mogen verwachten."Voorzitter. Laat ook ik helder zijn. Mijn fractie vraagt niet om meer
regels en richtlijnen, wel om richting. Politieke kaderstelling moet niet
altijd ontaarden in onze Pavlov-reactie van regulering. Kaderstelling is echter
cruciaal voor de uitvoering van de WMO. Dat bevestigt ook de Raad voor Maatschappelijke
Ontwikkeling. Het gaat om toereikende instrumenten, zoals financiën of
een lokaal belastinggebied, om duidelijke communicatie met gemeenten, de VNG
en burgers, om investeringen in opleidingen voor ambtenaren en steunsystemen
voor mantelzorgers, om minimale kwaliteitscriteria, zodat gemeenten weten
welke prestaties verwacht worden, en om stimuleringsregelingen die gemeenten
belonen voor goede praktijken. Dat is iets anders dan dichtregelen. Gemeenten
verdienen het vertrouwen de instrumenten te benutten voor doelgroepen waarvoor
ook wij verantwoordelijkheid dragen. Zeggen dat het aan burgers en gemeenten
zelf is, zoals naar ons idee in de memorie van antwoord structureel gebeurt,
heeft meer weg van hard wegrennen dan van kaderstelling.De Tweede Kamer heeft de wet dan ook aanzienlijk geamendeerd. Er ligt
nu eigenlijk een andere wet. Mijn fractie is blij dat de zekerheden voor burgers
zijn vergroot. Tegelijkertijd constateren wij een risico van inperking van
lokale beleidsruimte. Als de kaderstelling echter niet duidelijk is, leidt
decentralisatie al snel tot recentralisatie door de politiek maar door het
veld zelf. De modelverordening van de VNG lijkt zo'n voorbeeld, net als de
proeftuinen, waarbij belangenorganisaties zelf zekerheden verankeren, terwijl
wij het regelarm wilden houden. Juist daarom wilde mijn fractie en de commissie
VWS in deze Kamer de wet opnieuw door de Raad van State laten beoordelen.
Waarom wilde de staatssecretaris dat niet? Zij zal toch geschrokken zijn van
alle amendementen? Is zij niet benieuwd wat deze betekenen voor haar politieke
aansturing? Mijn fractie gelooft niet dat zij meent, zoals de memorie van
antwoord ook regelmatig stelt, dat rechters moeten uitwijzen waar de politiek
nog over gaat. Wij horen graag hoe zij haar politieke rol bij de uitvoering
van de WMO ziet en hoe zij verdere recentralisatie gaat voorkomen.Voorzitter. Een andere vraag die wij hebben gesteld, is of deze Wet maatschappelijke
ondersteuning doelmatig en uitvoerbaar is. De PvdA-commissie Noten spreekt
in de Wet van de wederkerigheid over duidelijke rechten en plichten van burgers
en een bijzondere overheidsverantwoordelijkheid om iedereen die niet of meer
voor zichzelf kan zorgen een bestaansminimum te garanderen, om mogelijkheden
te bieden in zichzelf te investeren, kansen te benutten en ervoor te zorgen
dat te grote risico's voor de individu worden gedeeld. De WMO biedt dan prachtige
kansen. Onze toetssteen is of de wet daarvoor de juiste kaders stelt.De PvdA wil een WMO die garandeert en zekerheid biedt! Daaromtrent hebben
wij vijf zorgpunten. Allereerst heeft de Tweede Kamer, nu individuele rechten
zoals in de AWBZ komen te vervallen, de zekerheid van burgers verankerd met
de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor het compenseren van gebreken, zodat
mensen met beperkingen mee kunnen blijven doen. De kaderstelling daarbij is
voor ons niet helemaal scherp. De staatssecretaris vindt de VNG-modelverordening
in lijn met de wet op dit punt, maar hoe interpreteert zij dan dat er volgens
de verordening aantoonbare beperkingen moeten zijn om in aanmerking voor WMO-voorzieningen
te komen? Hoe interpreteert zij de verhouding tussen algemene voorzieningen,
de keuze voor pgb of zorg in natura? Gemeenten zijn bezorgd over het effect
van pgb's op de collectieve voorzieningen, zoals vervoer, maar wij willen
de herbevestiging van de staatssecretaris dat individuele keuzes enkel beperkt
worden bij overwegende bezwaren die dan ook helder moeten zijn. Daarover de
volgende vraag: is het feit dat een woningcorporatie samenwerkt met instellingen
die niet de keus zijn van de cliënt, een overwegend bezwaar tegen de
keuze voor een andere aanbieder? Zijn dit efficiencybezwaren? Wij hebben er
weinig behoefte aan om VNG-verordeningen in deze Kamer te bespreken, maar
als in de praktijk nu al regels ontstaan die mogelijk tegen de wet ingaan,
kunnen wij niet anders. Daarom krijg ik graag helderheid van de staatssecretaris.
In de Tweede Kamer heeft zij toegezegd dat zij de verordening zal verbieden
als daarvan sprake is. Hoe werkt dat? Ik krijg op deze punten graag een reactie.Ter verduidelijking vragen wij om een concreet voorbeeld van wat de staatssecretaris
onder lokaal maatwerk in het kader van de compensatieplicht verstaat. Wat
is nu eigenlijk goed beleid? Het antwoord kan niet zijn: "de staatssecretaris
gaat daar niet over". Zij moet een idee hebben van de "bodem"
waaraan gemeenten moeten voldoen. Wij willen voorkomen dat de compensatieplicht
een "half ei" is: wel de verantwoordelijkheid, maar niet de kaders
en instrumenten om die te kunnen waarmaken. Wij horen graag welke les is geleerd
van de WVG-praktijk. Het kan toch niet opnieuw zo gaan: eerst vrijheid voor
gemeenten, daarna acties van cliëntenverenigingen, daarna de rechter,
een protocol gebruikelijke zorg en weg lokale beleidsruimte. Zo gaan wij toch
niet met een amendement van de Tweede Kamer om!Een tweede zorgpunt is de betaalbaarheid. De stijgende AWBZ-uitgaven zijn
een belangrijke aanleiding voor de WMO. De bevolking wordt ouder en blijft
langer actief. Dit laatste vragen we ook van burgers. De technologische en
medische mogelijkheden daartoe nemen bovendien toe. Dit zijn mooie ontwikkelingen,
maar ze brengen ook kosten met zich. Al vanaf de Contourennota 2004 is kostenbeheersing
een leidmotief voor de WMO. De verantwoordelijkheid daarvoor wordt nu in hoge
mate bij gemeenten en individuele burgers gelegd. Waarop baseert de staatssecretaris
de aanname dat dit allemaal lukt? De redenering dat met maatwerk kosten bespaard
worden is fictie. In plaats daarvan zijn er eerst meerkosten. Hoe moeten de
gemeenten kosten besparen terwijl er ook een toenemende vraag is en wat zijn
de gevolgen als het niet lukt?Het is plezierig te vernemen dat een onafhankelijke derde het kostenverloop
bij de gemeenten zal monitoren, maar waarom worden de invoeringskosten niet
meegenomen? De staatssecretaris geeft aan dat het budget voor de invoering
voldoende is, omdat er overeenstemming met de VNG is. Ik neem aan dat dit
een hard bevochten compromis is dat mogelijk niet voldoende zal zijn. Bovendien
vinden wij dat er specifieker moet worden gekeken naar verschillen tussen
gemeenten, bijvoorbeeld tussen gemeenten met een hoge urbanisatiegraad en
beperkte sociale cohesie en gemeenten die dat niet hebben. Er zijn voor- en
nadeelgemeenten. Wij vragen de toezegging dat dit in de kostenmonitoring wordt
meegenomen.Daarnaast is gekozen voor peiljaar 2005 voor vaststelling van het macrobudget
2007 en 2008. Wij vragen ons af of de ramingen reëel zijn geweest en
of alle relevante kostenposten daarbij zijn meegewogen. De afspraken over
het peiljaar zijn gemaakt nog voordat de invoeringsdatum voor de WMO verschoof.
Het eerste deel van 2006 lijkt nu een sterkere opwaartse lijn te laten zien
in de uitgaven. Kan de staatssecretaris ons toezeggen dat zij na de zomer
in het bestuurlijk overleg met de VNG deze zaken evalueert en de gevolgen
daarvan voor het macrobudget bespreekt? Graag worden wij dan over de uitkomsten
daarvan geïnformeerd.Het is wel opvallend dat op financieel gebied de decentrale sturingsfilosofie
wordt verlaten. Het Rijk draait volledig aan de knoppen met het open einde
van de compensatieplicht, de koppeling van eigen bijdragen aan de hoogte daarvan
in de AWBZ en krappe budgetten. Gemeenten krijgen niet de mogelijkheid om
meer eigen inkomsten te verwerven, belastingen en opcenten te heffen of een
vermogenstoets toe te passen bij eigen bijdragen. Bovendien ontstaat het risico
dat burgers met drie eigenbijdragesystemen worden geconfronteerd, waarbij
foute cumulatie niet uitgesloten is. Wij vragen de staatssecretaris dan ook
om nu ook "B" te zeggen: Welke gevolgen zijn aanvaardbaar bij de
verhoging en vermenigvuldiging van eigen bijdragen of het minimaliseren en
schrappen van voorzieningen vanwege financiële tekorten? Voelt zij daarvoor
medeverantwoor­delijkheid? Voor de weging van de uitkomsten van het onafhankelijke
onderzoek naar de lastendruk van gemeenten en burgers is het van belang dit
te weten. Welk kader hanteert zij daarbij en wanneer wordt er ingegrepen?
Ons voorstel is om nu juist een positieve stimuleringsmaatregel in te stellen
waarbij goede praktijken beloond worden. In antwoord op onze vragen stelt
de staatssecretaris dat dit niet in de systematiek van het Gemeentefonds past.
Dát lijkt ons een slecht argument. Experimenteergelden geven gemeenten
de kans schotten te overstijgen, mensen bij duurdere AWBZ-zorg weg te houden
en kosten te besparen. Dan geef je zonder detailbemoeienis richting en draag
je bij aan de cultuurverandering naar maatwerk en kostenbeheersing.Ons derde zorgpunt is kwaliteit. In mijn gemeente van 18.000 inwoners
werd gehandicaptenvervoer naar scholen aanbesteed. Gegeven de krappe financiën,
koos de gemeente de goedkoopste aanbieder. Dat was een grote busonderneming
die flexibel en efficiënt personeel inroosterde. Het gevolg was dat er
steeds wisselende chauffeurs op de bussen zaten, de bussen niet altijd stipt
op tijd waren en soms andere routes reden. De kinderen hadden nu juist behoefte
aan een vast gezicht op de bus en een vast tijdstip van instappen. Ze werden
onrustig en op school onhandelbaar.Het is een klein voorbeeld, maar het geeft wel aan hoe kwetsbaar de publieke
dienstverlening is. Natuurlijk kiest mijn gemeente na de vele klachten anders,
maar kwaliteitsverlies kan worden voorkomen door nadrukkelijker de verwachtingen
en best practices te communiceren en te stimuleren. Hoe gaat de regering dat
doen? De Kwaliteitswet zorginstellingen is van toepassing, de VNG adviseert
de ICF-classificatie rond indicatiestelling en de CIZ-normen voor lokaal maatwerk
kunnen worden gebruikt. Is dat voldoende om af en toe de thermometer in de
dienstverlening te kunnen steken? Welke norm of bodem is leidend als de staatssecretaris
stelt dat ze de ontwikkelingen rond kwaliteit en deskundigheid gaat volgen?
Gemeenten hebben er recht op te weten waarop ze door de staatssecretaris beoordeeld
zullen worden.In de vierde plaats kan de toegankelijkheid in de gevarenzone komen als
de indicatiestelling niet goed is afgestemd tussen de AWBZ en het CIZ aan
de ene en het WMO-Ioket aan de andere kant. Samenwerking achter dat loket
is cruciaal om extra procedures voor indicatiestelling te voorkomen. De gemeente
is daarvoor verantwoordelijk, maar heeft ook het CIZ hierbij verplichtingen?
Het loket moet namelijk wel snel en flexibel zaken kunnen afhandelen. Daarbij
is ook de samenwerking met partijen uit de zorgsector, de woonsector, de sociale
zekerheid en het vervoer van belang, maar ook met de provinciale jeugdzorg.
In hoeverre zijn zij voorbereid op de WMO? Wij vragen de staatssecretaris
aan te geven wat zij verwacht dat gemeenten minimaal doen in het preventief
jeugdbeleid. Verder verlangen wij ook van haar dat zij deze praktijk meeneemt
bij de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg.Cruciaal voor toegankelijke dienstverlening is dat bij de indicatiestelling
de rol van mantelzorgers serieus wordt genomen. Als je lichaamsgebonden zorg
aan je partner levert en een ander doet om die reden de huishoudelijke verzorging,
dan moet de gemeente de kosten daarvan kunnen declareren bij de AWBZ. Dat
is de afstemming tussen WMO en AWBZ die wij achter het loket willen zien.
De Tweede Kamer heeft dit met de staatssecretaris afgesproken. Graag willen
wij dat herbevestigd zien, omdat de memorie van antwoord iets anders lijkt
te suggereren. Hoe geeft de regering uitvoering aan deze wens van de Tweede
Kamer? De constatering dat de wet geen respijtzorg kent, doet echt geen recht
aan de behandeling aan de overzijde.De PvdA-fractie is in de vijfde plaats ernstig bezorgd over de aanbesteding
en de beschikbaarheid van voorzieningen. Gezien de krappe middelen prevaleren
kostenbeheersing en prijs al snel boven kwaliteit en de lokale identiteit
van de dienstverlening. Bovendien moet door gemeenten geïnvesteerd worden
in kennis van en deskundigheid in kwaliteit, bestekvorming en gunning. Diegenen
die aanbesteden, zijn bovendien meestal niet diegenen die de gevolgen ervan
ervaren. Graag vernemen wij het actieplan van de regering, hoe deskundigheid
bevorderd wordt, of koppelingen met de Wwb gelegd worden voor de inzet van
vrijwilligers en contract compliance richting werkgevers opdat in opleidingen
wordt geïnvesteerd.Voor het personeel kunnen de gevolgen van aanbesteding aanzienlijk zijn,
zeker als de contracten niet worden verlengd. Wij gaan er daarom vanuit dat
personeel de aanbesteding volgt. Bij de Wet Personenvervoer is dit met het
aanbestedingsmodel wettelijk verankerd. Wij vragen hetzelfde voor de WMO.
Dit is overigens ook voor burgers relevant, want waarom veranderen van hulpverlenerrelatie
als je als cliënt tevreden bent en de indicatie in orde is? Waarom laten
wij de hulpverlenerrelaties niet nog een jaar doorlopen tot 2008?In het bestek mogen gemeenten niet de eis stellen dat aanbieders inzicht
hebben in lokale behoeften, of een loket of steunpunt hebben in de gemeente.
Schieten wij of Europa niet enorm ons doel voorbij als we niet mogen kiezen
voor lokale aanbieders, omdát zij de couleur locale kennen? Wij gaan
er vanuit dat de staatssecretaris, net als wij, kwaliteit belangrijker vindt
dan de markt "an sich", dat lokale en kleine aanbieders serieuze
partners kunnen blijven en dat het effect van de WMO niet conglomeraatvorming
moet zijn. Lokale identiteit is van doorslaggevend belang. Wij willen graag
een precieze duiding van de marges die gemeenten hierbij mogen hanteren. Als
die er niet zijn, willen we weten wat de staatssecretaris doet om ze te vinden.
Al kun je poetsen sec door vele marktpartijen laten uitvoeren, wij hebben
het over meer dan poetsen! Het gaat om de combinatie met verzorging en sociaal
contact. Dat is ook sterk lokaal gebonden. Is huishoudelijke hulp een 2B-dienst
in het licht van de Europese aanbestedingsrichtlijn? Wat bedoelt de staatssecretaris
dan met de verkorte aanbestedingsprocedure en lopen gemeenten bij het volgen
daarvan geen risico op schadeclaims van andere aanbieders? De aanbesteding
is een complex verhaal. Gemeenten hebben er weinig ervaring mee en veel nieuwe
wethouders werken zich nog in. Een ruimere overgangsregeling is volgens ons
noodzakelijk. Ik kom daar aan het einde van mijn betoog nog nadrukkelijk op
terug.De PvdA wil verder een WMO die investeert! We steunen de beweging van
recht op zorg naar recht op participatie. De WMO moet mensen prikkelen tot
meedoen, maar óók vangnet zijn. Het SCP laat duidelijk zien
dat het bijvoorbeeld bij gehandicapten niet altijd om participatie gaat. Vooral
de mogelijkheid ertoe en het vermogen daarover te beslissen, beïnvloeden
de kwaliteit van leven. Zij zijn niet enkel consument of economisch nuttig.
Voor welzijn zijn vele zaken van belang. De WMO moet investéren in
burgers en in kansen voor mensen om zelf invulling te geven aan een leven
met beperkingen. Wij steunen meer keuzevrijheid, ik heb dat rond de pgb's
gezegd, maar het is niet "u roept, wij draaien". In samenspraak
met de cliënt moet maatwerk worden bepaald. Dan is het belangrijk dat
WMO-platforms invloed hebben op de inrichting van loketten en verordeningen.
Die zijn echter nog vaak in oprichting; dus hoe is samenspraak hier geborgd?Cliëntenondersteuning – zoals MEE – is ook belangrijk
bij het leggen van verbanden tussen de cliënt en de omgeving en bij het
verhogen van de kwaliteit van leven. Regionale MEE's bundelen kennis, kunde
en capaciteit die gemeenten kunnen benutten. De vraag is of dat door de eventuele versnippering over gemeenten lukt. Wij gaan ervan uit
dat de staatssecretaris eerst de evaluaties van de WMO en MEE afwacht alvorens
ze daartoe overgaat. Het zou in onze ogen wel goed zijn de samenwerking tussen
de gemeenteloketten en de MEE's te bevorderen, zodat ook de afstemming met
de AWBZ-taken van MEE meteen kan worden meegenomen. Graag een bevestiging
op deze punten.Voor burgers is ook cruciaal een laagdrempelige klachtenregeling of meldpunt,
of een commissie van professionele en ervaringsdeskundigen die snel uitsluitsel
kan geven bij klachten. Huidige klachtenregelingen zijn vaak erg ingewikkeld
en traag, als mensen er al van weten. De inzage in dossiers doet je schrikken!
Ook de huisarts zou hierbij een goede rol kunnen spelen, omdat hij vaak in
staat is om zorgvuldig en snel de situatie van mensen in te schatten, en welzijnsaspecten
mee te nemen. De staatssecretaris lijkt dit positief te benaderen, maar hoe?
Zou het niet mogelijk zijn om met dergelijke commissies te experimenteren?
Het amendement-Verbeet/Bakker vraagt verder ook om versterking van de rol
van mediation, om klachten juist voor te zijn. Hoe onderzoekt de staatssecretaris
dit en wat kunnen wij verwachten?Naast het investeren in burgers, moet ook in informele en mantelzorg worden
geïnvesteerd. Het uitgangspunt van de WMO is: eerst voor jezelf zorgen,
dan voor elkaar en daarna zorgt de overheid. Hoe staaft de staatssecretaris
de aanname dat er voldoende mantelzorgers zullen zijn in de toekomst? Mezzo
en SCP laten het tegendeel zien, én dat zij door hun hoeven dreigen
te zakken. Het zijn veelal vrijwilligers die het gewoonweg overkomt. Hun motivatie
is niettemin groot, net als de waardering van diegenen die worden geholpen.
De overheid waardeert hen vooral vanwege de financiële en organisatorische
verlichting die zij de zorgsector bieden. Daardoor dreigt een risicovolle
kloof tussen de altruïstische motieven van vrijwilligers en de egoïstische
motieven van de overheid om daarvan gebruik te maken. Hoe duidelijker het
zorgsysteem faalt om tijdig zorg beschikbaar te stellen, administratieve lasten
te beperken en kosten te beheersen, hoe meer zorgen er bij mantelzorgers terechtkomen.
Zij worden zo niet alleen verantwoordelijk voor het schenken van voldoende
aandacht aan de kwetsbare medeburger, maar ook voor het dragen van diens bureaucratische
verplichtingen, de begeleiding door de zorgketen, het doorstaan van wachttijden
en vele extra kosten. Het boek De loden mantel van Kirsten Emous geeft trefzeker
de boodschap af dat wij ervoor moeten waken dat de mantelzorg het afvoerputje
van de zorg wordt. Hoe moeten wij daarvoor zorgen?Er kan meer gedaan worden aan steunsystemen, buurtdiensten, maatjesprojecten,
imagocampagnes, compensatiemogelijkheden via pgb's en fiscaal, stimulering
van respijtzorg en scholing en training. Graag krijgen wij een reactie op
die opties en uitleg over hoe de met de Tweede Kamer afgesproken impuls voor
mantelzorgondersteuning wordt ingevuld. Waar staat de "nieuwe aanpak"
voor? Wij nemen aan dat daarbij de stapeling van bureaucratische verplichtingen
van drie eigenbijdragesystemen wordt bestreden. Die komen namelijk snel op
de schouders van mantelzorgers terecht. Wat doet de staatssecretaris op dit
punt? Een appèl op informele zorg moet gepaard gaan met investeringen.
Zolang mantelzorgers zich vrijwillig verplicht voelen om te zorgen, is de
overheid die hen daartoe oproept, belast met een zorgplicht jegens hen. Oproepen
tot vrijwilligheid is niet vrijblijvend!De PvdA-fractie wil een WMO die zorgvuldig wordt in- en uitgevoerd. Wéér
een grote systeemverandering; bijna een stille revolutie. Zoals de regering
weet, is in deze Kamer de motie-Van Thijn aangenomen, die stelt dat wij meer
zicht willen krijgen op de mate waarin uitvoerders dergelijke wetten uitvoerbaar
achten. Omdat de regering het lastig vindt om daarop een antwoord te formuleren,
proberen wij het zelf. Bestudering van alle parlementaire stukken rond de
WMO laat witte vlekken zien. Het is onduidelijk wat de lessen zijn rond uitvoerbaarheid
van de AWBZ en de WVG, terwijl er parallellen met de WMO zijn. De Raad van
State adviseerde die vergelijking te maken en opvattingen van uitvoerders
te betrekken bij de wetsontwikkeling. Alhoewel met experimenten en pilots
wordt gewerkt bij de invoering – daarvoor spreken wij onze complimenten
uit – en er briefwisselingen en hoorzittingen zijn geweest, is onduidelijk
wat er precies is gedaan om de uitvoerbaarheid van bijvoorbeeld de compensatieplicht
en cliëntenparticipatie te vergroten. De commotie rond de VNG-verordening
laat zien dat dit geen onnodige exercitie was geweest. Wij doen een dringend
beroep op de Tweede Kamer maar ook op de regering om bij elke volgende stap
de uitvoerbaarheid veel scherper in het vizier te houden. Het was overigens
behulpzaam geweest indien in een experimenteerartikel was voorzien. Waarom
is daar niet voor gekozen?Binnenlands Bestuur meldde dat 60% van de gemeenten in maart meende
niet voldoende capaciteit te hebben om de veranderingen goed door te voeren.
72% van de ambtenaren zegt dat er onvoldoende tijd is om alles te regelen.
Het wantrouwen in het Rijk groeit als wetten niet uitvoerbaar worden geacht
of niet goed worden gecommuniceerd. Onder tijdsdruk nemen gemeenten dan al
snel de VNG-modelverordening over, zodat aan de verplichtingen wordt voldaan.
Het is echter cruciaal dat cliënten, aanbieders en lokale politiek eerst
zelf de prioriteiten bepalen. Het is dan onbehoorlijk om tijdens de vakanties
verordeningen ter inzage en voor commentaar voor te leggen. Dat moet wel om
voor 1 oktober de verordeningen in gemeenteraden te laten goedkeuren
en de overgangstermijn van drie maanden tot 1 januari 2007 te garanderen.
Fundamentele keuzes over eigen bijdragen en bestekvorming dreigen nu ambtelijk
in plaats van politiek genomen te worden. Te adviseren dat men voor de vorm
de aanbestedingsprocedure voor 1 januari moet opstarten, is een wel erg
bureaucratische truc bij toepassing van het overgangsrecht en gaat in tegen
de bedoelingen van de wet. Dan moeten gemeenten het straks overdoen als de
raad na serieuze discussies met burgers het beleid heeft vastgesteld. Regel
het nu gewoon netjes en zorgvuldig! Er zijn bovendien verschillen in de mate
waarin gemeenten zijn voorbereid. Het zou onder de maat zijn als wij hiervoor
onvoldoende oog hebben. Zorgvuldige invoering betekent dat eerst verordeningen
besproken en aangenomen worden en dat dan de aanbesteding start. Wij achten
daarom een ruimere invoeringstermijn noodzakelijk. Had het oorspronkelijke
artikel 39 in de wet zoals die aan de Tweede Kamer werd voorgelegd, hierbij
geen uitkomst kunnen bieden? Hoe gaat de staatssecretaris dit oplossen? Zijn
er mogelijkheden om een ruimere invoeringstermijn te hanteren?Voorzitter, ik kom bij onze slotvraag. Is deze WMO toekomstbestendig?
De WMO markeert de beweging van onze verzorgingsstaat naar de "verzorgingsstad".
Wij willen daarbij garanties op een vangnet, investeringen in mensen en hun
mogelijkheden, en deling van risico's. Wij steunen dan het streven naar lokaal
maatwerk achter het loket en de optimalisatie van keuzemogelijkheid. De WMO
biedt in dat opzicht kansen. Wij willen maatwerk, maar lopen het risico op
uniformering door gebrekkige kaderstelling over gewenste uitkomsten. Wij willen
lokale oplossingen, maar lopen het risico dat gemeenten en burgers daarvoor
niet de instrumenten hebben. Wij willen investeringen in mantelzorgers, maar
lopen het risico dat zij door hun hoeven zakken. Wij willen zorgvuldige invoering
om het vertrouwen van burgers en gemeenten te herwinnen, maar lopen het risico
dat (te) krappe termijnen het tegendeel bereiken. Dat had in deze WMO beter
geregeld kunnen zijn.Hierbij wreekt zich volgens ons dat het kabinet de toekomst van de AWBZ
heeft geparkeerd bij een volgend kabinet. Eigenlijk kunnen wij niet over de
WMO spreken zonder het daarover te hebben. CPB, Raad voor de Volksgezondheid
en Zorg en Studiegroep Begrotingsruimte van Financiën bevestigen dat
allemaal. Voor een adequate reactie op de vergrijzing en voor toekomstige
ondersteuning van kwetsbare mensen is discussie over de samenhang in zorg
en zekerheid onontkoombaar. Wij moeten zeker willen weten dat er geen mensen
tussen wal en schip vallen. Is dat een zaak van de verzekeraars of van de
overheid? Moet de intensieve langdurige zorg elke vier jaar inzet zijn van
politieke lokale keuzen worden of niet? Welk soort verzorgingsstaat is er
over tien jaar?Als het met de WMO bij huishoudelijke hulp blijft, moeten wij ons afvragen
wat wij overhoop halen. Als het meer is dan dat – en dat hopen wij –
dan moeten wij het snel over die toekomstvisie hebben. Premier Balkenende
stelde in 1987 voor: "... de verantwoordelijkheid voor de vermaatschappelijking
van mensen met beperkingen in handen van de samenleving te leggen, en deze
zou naar Amerikaans voorbeeld zorgzamer moeten worden en geen zorgtaken meer
moeten overdragen aan de professionele sector."Mogelijk heeft dit citaat voorspellende waarde, maar dan is de vraag of
wij toegroeien naar een Angelsaksisch of Amerikaans model waarin burgers op
zichzelf aangewezen worden, óf naar een Nederlands model dat de traditie
van het garanderen van een sociaal vangnet voortzet en investeert in kansen
voor álle mensen met beperkingen. Wij staan naar ons gevoel met deze
WMO op die tweesprong en wij willen heel snel meer investeringen in de richting
van het tweede scenario. De PvdA-fractie heeft in dat opzicht heel hoge verwachtingen
van de antwoorden van de staatssecretaris.De heer Schouw (D66):Mevrouw de voorzitter. Een jaar na de behandeling van de Zorgverzekeringswet
buigen wij ons vandaag en morgen over een andere grote stelselwijziging, namelijk
de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO). De WMO verplaatst een aantal
taken die vroeger landelijk via de AWBZ geregeld was, naar de gemeenten. De
bedoeling van deze wet is om geen zorgwet te zijn, maar vooral een participatiewet.
Kort gezegd, om mensen die een steuntje in de rug kunnen gebruiken, te helpen
om volwaardig mee te kunnen doen in de maatschappij.Een andere gedachte achter de WMO is dat de rijksoverheid niet alles moet
willen regelen en met een gerust hart heel veel kan overlaten aan lagere overheden.
Gemeenten kunnen maatwerk leveren en dat komt de dienstverlening aan mensen
ten goede.De fracties van D66 en de OSF kunnen zich dan ook goed vinden in deze
doelen achter de WMO. Maar tussen droom en daad zit vaak een woud van praktische
problemen. Zo is de wet een belangrijke stimulans voor een grotere betrokkenheid
van mensen zelf bij het oplossen van problemen in hun directe omgeving. Maar
dan moeten gemeenten wel hun werk goed doen en in staat gesteld zijn om de
nieuwe taken naar behoren uit te voeren. Wij hebben dan ook veel waardering
voor dit kabinet en in het bijzonder voor deze staatssecretaris die zo buitengewoon
hard heeft getrokken aan deze wet. Chapeau! Het is een wet die in omvang en
betekenis wel eens de belangrijkste wet voor het lokaal bestuur van de afgelopen
30 jaar zal kunnen blijken te zijn.Met de invoering van de WMO ontstaat er een enorme kans om beleid op terreinen
zoals wonen, welzijn en ondersteuning op een nieuwe manier vorm te geven.
Ik wil in dit debat de volgende zaken aan de orde stellen: compensatieplicht,
persoongebonden budgetten, de Europese aanbesteding, iets rondom kennis en
juridisering en de financiën.Allereerst merk ik over de compensatieplicht op dat het debat over de
verschillen die je wilt toestaan om rechtszekerheid van mensen te garanderen,
in de Tweede Kamer al uitgebreid is gevoerd. Ik ga dat hier dus niet overdoen.
Hoe kunnen de rechten van mensen goed worden verzekerd, hoe kan de WMO-zorg
betaalbaar blijven, en niet onbelangrijk: hoe kan maatwerk het best worden
toegepast? Kunnen gemeenten wel zo veel verantwoordelijkheid aan en zijn de
rechten van de belanghebbenden wel goed verzekerd, vroeg men zich in de Tweede
Kamer langdurig af. De wet werd met het oog op deze zorgen ingrijpend verbouwd
en er werden tientallen amendementen ingediend waardoor het karakter van het
oorspronkelijke karakter van de WMO drastisch is gewijzigd. Eén van
de wijzigingen is de invoering van de compensatieplicht, die zijn weerslag
in artikel 4 van de wet vindt. Dat artikel is zeer ruim omschreven en laat
veel over aan gemeenten. Een compensatiebeginsel is flexibeler in te vullen
dan een zorgplicht. In dit verband vragen onze fracties zich af wat die compensatieplicht
in de praktijk nu echt betekent. Het is geen verzekerd recht en ook geen redelijke
kans op zorg, maar wat dan wel? Welke rechten kunnen de mensen in de steden
en in de gemeenten er in de praktijk aan ontlenen? Ik krijg hier graag een
reactie op.De compensatieplicht moet mensen in staat stellen, zelf een huishouden
te voeren, zich te verplaatsen en andere mensen te ontmoeten. Dat heet zelfredzaamheid
en maatschappelijke participatie. Wanneer ben je eigenlijk zelfredzaam en
wanneer is de maatschappelijke participatie van iemand voldoende en wanneer ónvoldoende?
Eerlijk gezegd, is het onderscheid tussen voldoende en onvoldoende zelfredzaamheid
volgens mij heel lastig en misschien wel nooit te bepalen. Ik vraag me dan
ook echt af of het fraaie artikel 4 nu de redding of juist het afbreekpunt
van deze wet zal blijken te zijn. Kan de staatssecretaris misschien aan de
hand van een paar concrete voorbeelden aangeven wie zij praktisch als voldoende of onvoldoende zelfredzaam beschouwt? Waar ligt naar haar
opvatting de grens op dat punt? Ik zal een voorbeeld geven. Hoe vaak ouderen
de deur uit moeten kunnen om mensen te ontmoeten en hoe het vervoer geregeld
is, blijft onduidelijk. Hoe voorkom je dat gemeenten eindeloos blijven praten
over deze criteria en de mensen om wie het gaat, in de kou blijven staan?In dit verband wil ik een lans breken voor de gemeente die de WMO met
de minst zware administratieve last invoert. Als wij niet uitkijken, komt
er straks een woud aan verordeningen en regels en ontstaat er een bureaucratisch
circus waarin cliënten struikelen en verstrikt raken. De staatssecretaris
zal morgen natuurlijk verzekeren dat dit niet zal gebeuren en dat ze hierop
zal toezien, maar heeft zij ook een positieve prikkel voor die éne
gemeente die de minste bureaucratie organiseert? Kan zij bijvoorbeeld een
jaarlijkse WMO-prijs aan die gemeente toekennen die de WMO het meest "smart"
invoert?Een andere wijziging in het wetsvoorstel waarmee aan de zorgen van de
Tweede Kamer tegemoetgekomen is, is de instelling van een persoonsgebonden
budget. De fracties van D66 en de OSF zijn blij met de invoering hiervan,
want het zorgt ervoor dat de gemeenten rekening houden met wensen van patiënten
en cliënten. Het haalt de uitvoering van de WMO ook voor een deel weg
bij instellingen, plaatst die dichter bij mensen zelf en benadrukt de eigen
verantwoordelijkheid. Een persoonsgebonden budget is dé manier om individuele
oplossingen mogelijk maken. De schaduwzijde is echter dat de hiervoor beschikbare
budgetten afgaan van de budgetten waarmee de algemene voorzieningen in stand
moeten worden gehouden. Deze algemene voorzieningen moeten gemeenten wel in
stand houden vanwege de compensatieplicht. In de schriftelijke behandeling
vroegen onze fracties of door de persoongebonden budgetten bepaalde collectieve
voorzieningen van speciaal vervoer in gevaar zouden komen. Naar de opvatting
van de regering loopt dit wel los, omdat gemeenten kunnen kiezen voor collectieve
voorzieningen als hiervoor overwegende bezwaren zijn aan te voeren. Efficiencyoverwegingen
kunnen hieronder vallen. Het is aan de gemeenten om te bepalen of sprake is
van dergelijke overwegende bezwaren. Het is voor ons nog steeds niet duidelijk
wat die overwegende bezwaren nu eigenlijk inhouden. Hoe kunnen mensen er achter
komen wanneer een verzoek om een persoonsgebonden budget op grond van zulke
bezwaren kan worden afgewezen? Wat zijn de criteria vooraf? Wat is het toetsingskader?
Hoe voorkom je vormen van willekeur?Een van de belangrijkste knelpunten in de uitvoering van de WMO is op
dit moment de Europese aanbesteding voor huishoudelijke hulp. De Vereniging
van Nederlandse Gemeenten maakt zich hierover zorgen, net als alle gemeenten
en het veld, gezien de grote hoeveelheid brieven en reacties die wij de afgelopen
dagen hierover hebben ontvangen. Is er nog wel genoeg tijd? Als aan alle verplichtingen
moet worden voldaan, zal de geplande invoeringsdatum niet worden gehaald.
Op basis van de reacties in de memorie van antwoord op vragen die hierover
zijn gesteld, lijkt het alsof het kabinet geen vuiltje aan de lucht ziet.
Overgangsbepalingen maken met mogelijk meer tijd te nemen voor het afronden
van de aanbestedingsprocedures, staat in artikel 41, lid 4. Deze overgangsbepalingen
voorzien erin dat gemeenten die nog geen verordeningen hebben vastgesteld,
kunnen uitgaan van de AWBZ en dat zij de bestaande contracten dus langer kunnen
laten doorlopen. Zij hoeven dus nog even niet Europees aan te besteden. Gemeenten
moeten in dat geval echter wel kunnen aantonen, bezig te zijn met de procedure.Ik vraag de staatssecretaris of ik het goed zie dat de gemeenten uiterlijk
op 1 juli, dus aanstaande zaterdag, met de aanbestedingsprocedure moeten
zijn begonnen? Dat is wel erg kort als je je bedenkt dat wij nu pas in deze
Kamer over deze wet spreken en er misschien pas volgende week over zullen
stemmen. Waarop baseert het kabinet het vertrouwen dat het probleem met deze
noodgreep wel zal zijn opgelost? Wat is de opvatting van de staatssecretaris
over het feit dat de zorgaanbieders het risico lopen dat zij pas in december
te horen krijgen of zij al of niet een opdracht krijgen? Mag artikel 41, lid
4, zo worden gelezen dat in gemeenten die de aanbesteding niet tijdig op orde
hebben, de bestaande contracten met zorgaanbieders voor één
jaar blijven voorbestaan? Waarom dan niet gewoon het uitgangspunt gekozen
dat de partijen die nu de thuiszorg uitvoeren, dat volgend jaar kunnen blijven
doen? Hierop verneem ik graag de reactie van de staatssecretaris.In dit verband is de aanpak van de Europese aanbesteding in Zeeland een
interessante ontwikkeling. Ik noem het maar even de Zeelandroute. Zeeuwse
gemeenten kiezen voor concurrentie op basis van kwaliteit in plaats van geld.
Zij gaan raamovereenkomsten aan met minimaal drie aanbieders tegen een door
de gemeente vastgestelde prijs. De Zeeuwse gemeenten bieden hun uitgewerkte
werkwijze aan andere gemeenten aan. Voldoet deze manier van aanbesteden aan
de Europese regels? Zo ja, kan de staatssecretaris de moeite nemen om deze
procedure onder de aandacht te brengen van andere gemeenten. Dit is een heel
belangrijk punt. Afhankelijk van de beantwoording overwegen wij een motie
in te dienen om de invoeringstijd te verlengen.De heer Putters heeft zojuist ook al even gesproken over jurisprudentie
en kennis. Het kabinet stelt in de memorie van antwoord dat de WMO een kaderwet
is die uiteindelijk door jurisprudentie een duidelijke vorm kan krijgen. Eerlijk
gezegd zitten onze fracties niet te wachten op een verdere juridisering van
het lokaal bestuur. Wij denken dat door een actieve kennisverspreiding en
kennisontwikkeling veel onduidelijkheden kunnen worden voorkomen. Als je weet
hoe in de ene gemeente iets goed werkt, wat daar de normen zijn, wat wel en
niet kan, hoeven andere gemeenten immers het wiel niet opnieuw uit te vinden.
Is om juridisering te voorkomen het niet van het grootste belang om dit offensief
aan te pakken?Wij maken ons in dit verband zorgen over het wegvallen of verminderen
van de kennisfunctie van een aantal koepelorganisaties. Dit treft koepels
in de mantelzorg, vrijwilligerszorg en gehandicaptenzorg. Wij achten decentralisatie
een goede zaak en zijn er een warm voorstander van, maar in dit geval leidt
decentralisatie tot versnippering en verdamping van expertise. Welke speerpunten
heeft de staatssecretaris op dit gebied, en welke verantwoordelijkheid neemt
zij?Dan kom ik te spreken over de financiën, over geld. Laat er geen
misverstand over bestaan: onze fracties willen ook in de toekomst verder met
de WMO. Deze introduceert namelijk een fundamentele omkering van verantwoordelijkheden
naar de gemeenten. Daar zijn wij sterk voorstander van.Maar de WMO moet natuurlijk geen bezuinigingsoperatie zijn. De gemeenten
moeten over toereikende middelen beschikken. Wanneer het Rijk de gemeenten
onvoldoende middelen geeft, zullen deze de Rijksbezuinigingen moeten afwentelen
op de zorg en ondersteuning aan burgers. Dat is een zeer ongewenste ontwikkeling.
De vier grote steden hebben in een brief van 22 juni laten weten dat
zij serieus in de problemen dreigen te komen, uitgaande van de meicirculaire
over de WMO. Mijn vraag aan het kabinet is, of het nog steeds van mening is
dat de beschikbare budgetten voor de huishoudelijke verzorging in verhouding
met de realiteit moeten zijn en dat de basis voor subsidieregelingen de werkelijke
uitgaven moeten zijn.Ook wil ik weten hoe het zit met de continuering van de btw-vrijstelling
van huishoudelijke verzorging. Kan de staatssecretaris garanties afgeven dat
dit zo blijft? Wanneer is de wijziging van de wet op dit punt gereed? Als
de vrijstelling niet lukt, krijgen gemeenten dan compensatie hiervoor?In dit verband wijs ik op de noodzaak van een financiële evaluatie
van de invoering van de WMO. Komen gemeenten bijvoorbeeld door de invoering
van persoonsgebonden budgetten niet in de financiële problemen? Hoe is
de verhouding tussen kosten en doelmatige uitvoering van de WMO? Deze onderzoeken
lijken ons zeer relevant, omdat de aanpassingen die de overzijde, de Tweede
Kamer, heeft aangebracht, de compensatieplicht en het persoonsgebonden budget,
wel eens grote financiële gevolgen kunnen hebben.Wij hebben tijdens de schriftelijke voorbereiding indringend gevraagd
naar de criteria waarop de wet wordt geëvalueerd. Wanneer weten gemeenten
van het Rijk waar zij aan toe zijn? Dit is des te belangrijker, omdat wij
in de toekomst meer ondersteunende functies willen onderbrengen bij de WMO.
Dat zal de participatie stimuleren. Het is doelmatiger en verbetert de samenhang.
Welke koers heeft de staatssecretaris daarbij voor ogen?Naar de opvatting van onze fracties betekent meer verantwoordelijkheid
voor gemeenten ook meer ruimte voor een eigen lokaal belastinggebied. Is de
staatssecretaris dat in principe met ons eens?Ik kom tot een afronding. Wij zijn, onder verwijzing naar het vijftal
thema's dat ik naar voren heb gebracht en het grote aantal vragen dat ik heb
gesteld, zeer enthousiast over de WMO, vanwege de fundamentele omkering van
de verantwoordelijkheden van het Rijk naar de gemeenten. Het is een verstandige
wet, mits goed uit- en ingevoerd. De WMO is volgens onze fracties geen nieuwe
welzijnswet, maar een participatiewet. Laten wij dat zo houden.De afgelopen tijd is vooral aandacht gegeven aan regels, procedures, verordeningen
en de aanbesteding. Maar in the end draait het alleen maar om een betere participatie
van mensen in de gemeenten: niet meer thuis zitten te verpieteren, maar meedoen.
Als iedereen de vinger goed aan de pols houdt, hebben wij er alle vertrouwen
in dat het met deze wet zal lukken.De heer Putters (PvdA):Voorzitter. Ik heb de woorden van de heer Schouw over de financiën
tot mij laten doordringen. Begrijp ik goed dat hij meer inzicht wil in de
criteria op basis waarvan gemeenten worden gecompenseerd voor hogere uitgaven
dan verwacht?De heer Schouw (D66):Ik heb een tweetal vragen gesteld. Ik neem aan dat de staatssecretaris
die beantwoordt. Ik vind het voorts heel belangrijk dat wij de financiële
consequenties van de invoering van de wet goed doornemen. Tot mijn tevredenheid
stelde de heer Putters daarover ook een aantal heel verstandige vragen. Ik
denk dat wij samen heel benieuwd zijn naar de beantwoording door de staatssecretaris.De heer Putters (PvdA):Dat ben ik ook. Dat komt ook omdat de PvdA-fractie ervan overtuigd is
dat er een oplossing moet komen voor de stijgende zorgvraag waarmee de gemeenten
worden geconfronteerd en voor de budgetten die niet voldoende zijn. Mijn vraag
aan u is, of u die vraag stelt met als doel om inderdaad met elkaar te bepalen
wanneer gemeenten gecompenseerd worden.De heer Schouw (D66):Ik heb even geschroomd om dit soort vragen te stellen, omdat het dan bijna
lijkt op een soort van begrotingsdebat van het departement. Wij moeten het
wetgevingstraject daarmee niet verwarren. Ik wacht het antwoord van de staatssecretaris
af. Misschien kunnen wij in tweede termijn het politieke aspect met elkaar
doornemen.De heer Thissen (GroenLinks):"Hé, ik leef nog" Vraag niet 'Waarom?',maar ik leef nog.Vraag niet 'Waarom?'Geen idee.Ik kan je geenreden geven,geen redenen geen
excuus.Misschien is het weldat ik gek ben,zo gek
dat ikoverleef.Dat ik altijddoor blijf vechten,ook als er geenreden meer is.Ik wil gewoonniet verliezen,al weet ikwinnen niet meer.Ik wil gewoonblijven wachtenop het kerenvan het
tij.Ik wil steedsblijven gelovendat ik hetvinden zal.Iets, iemand,ooit, eens, ergensis er voor mijeen plaats.Is er voor mijeen ander,eentje,een bondgenoot.Één ombij te horen:met één isniet meer alleen.Niet meer alleenis een reden,een redenom er te zijn.Een redenom te leven,een antwoordop 'Waarom?'Voorzitter. Zo begint het rapport Erbij horen met een gedicht van Marlieke
de Jonge, bijzonder en actief cliënt met een psychische handicap. Volgens
mij moet dat ook het startpunt zijn van een WMO, een Wet maatschappelijke
ondersteuning. Wat hebben mensen met een beperking nodig? Wat hebben mensen
met een handicap nodig om voluit mee te kunnen doen aan de samenleving? Wat
zijn de essentiële terreinen van de samenleving waaraan zij hun emancipatie
kunnen ontlenen, waar zij hun ontwikkelingskansen kunnen nemen? Ik heb de
afgelopen weken vooral vanuit die vraag alle teksten over de WMO gelezen.Ik ontkom er toch niet aan om de wonderlijke samenhang van de aanvang
van het nadenken over de WMO te memoreren. Je had en hebt nog steeds de ongelooflijke
grote zorgen over de onbetaalbaarheid en de houdbaarheid van de AWBZ, zeker
nadat de huishoudelijke zorg daarin terecht was gekomen en zeker nadat ook
nog eens jurisprudentie ontstond dat mensen niet alleen recht hadden en hebben
op die huishoudelijke zorg, maar ook recht op kwaliteit van die zorg. Dat
betekent per definitie voor de rijksbegroting een openeindfinanciering, die
in termen van het penningmeesterschap van dit kabinet vaak geduid wordt als
een zware molensteen. Dus er moest gereorganiseerd worden. Er kwam een modernisering
van de AWBZ. De huishoudelijke zorg is eruit gehaald en gaat decentraal naar
de gemeenten, die wederom in een nieuw gedefinieerde rol komen te zitten bij
de uitvoering van essentiële onderdelen van onze verzorgingsstaat. De
heer Putters memoreerde in die zin al van verzorgingsstaat naar verzorgingsstad.Waar is nu uw verwachting op gebaseerd dat de gemeenten financieel, wanneer
zij worden gehouden aan rechten van burgers, de begroting sluitender kunnen
maken dan de rijksoverheid? Dat is een vraag waar ik het antwoord nog steeds
niet op weet. Hoe kan het gezien de problematiek van de openeindfinanciering
van de rijksbegroting, dat het voor de rijksoverheid sluitend, en dus beheersbaar
en dus stuurbaar, wordt in financiële termen door een verdeelsysteem
te kiezen waarin een macrobudget – zogenaamd schoon aan de haak over
op basis van cijfers 2005 – naar 458 gemeenten gaat en dat voor tal
van gemeenten nu al duidelijk is dat zij er via de verdeelsystematiek op achteruitgaan,
zeker nu het ook voor burgers betekent dat hun compensatieplicht een soort
van recht op zorg is? In het jaar 2007 zal uit de jurisprudentie blijken dat
er ook recht op kwaliteit van zorg is.Ik zei al het wonderlijk te vinden dat de AWBZ-openeindfinanciering voor
de huishoudelijke hulp voortaan niet meer ten laste komt van de rijksbegroting,
maar wellicht ten laste van de begroting van 458 verschillende gemeentes.
Bij 458 gemeenten ontstaat dus een openeindfinanciering. De rijksbegroting
zal altijd sluitend zijn, ook het macrobudget voor de uitgaven in het kader
van de Wet werk en bijstand. Daarmee heb ik in mijn dagelijkse werkzaamheden
te maken, maar daar zal ik nu niet verder op ingaan.Wonderlijk was ook de samenloop. Vanwege de discussie over de vermaatschappelijking,
de discussie die is ingezet op grond van humane overwegingen, hebben wij een
inhoudelijk verhaal te horen gekregen bij de decentralisatie van dit onderdeel
van de AWBZ. Over dat inhoudelijke verhaal zegt GroenLinks: wij steunen dat
van harte. Wij geloven ook dat je mensen kunt aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid,
dat er zoiets is als zelfredzaamheid. Mensen kunnen ook meer mogelijkheden
benutten bij het deelnemen aan de samenleving. Echter, de mensen kunnen dat
niet alleen. De positie van de burger wordt opnieuw gedefinieerd. De burger
krijgt meer eigen verantwoordelijkheid, zodat hij meer zichzelf zal moeten
redden. Ook zal hij meer mogelijkheden moeten benutten voor participatie in
de samenleving, althans op de terreinen die er toe doen. Echter, zodra de
overheid tot een nieuwe definitie van de positie van de burger komt, dient
zij ook zichzelf opnieuw te positioneren en opnieuw aan te geven wat die burger
van de overheid mag verwachten, zowel van de rijksoverheid als van de lokale
overheid. Waar kan de burger terecht wanneer hij of zij op grond van de Wet
op de maatschappelijke ondersteuning gebruik wil maken van de faciliteiten
van de lokale overheid? Op welke manier zal de lokale overheid haar verantwoordelijkheid
waarmaken? Kan zij die ook waarmaken?Wij hebben dus te maken met de samenloop van kostenbeheersing van de AWBZ
en de vermaatschappelijking. Bij die kostenbeheersing denk ik aan de maatschappelijke
ontwikkelingen, zoals vergrijzing, ontgroening en het afnemend aantal burgers
dat belasting betaalt, terwijl de verzorgingsstaat in stand gehouden moet
worden. Bij de vermaatschappelijking denk ik aan de poging om mensen beter
hun talenten te laten benutten, een betere positie te laten bemachtigen en
hun mogelijkheden te laten ontwikkelen.De afgelopen weken moest ik denken aan de discussies die ik ruim vijfentwintig
jaar geleden met mijn moeder had. Zij nam toen in Roermond het initiatief
tot de oprichting van een algemene hulpdienst en mede voor Tafeltje dek je.
Dat gebeurde in het zogenaamde no nonsense-tijdperk. Wij hadden toen te maken
met Bestek '81 en met flinke ingrepen in de rijksbegroting. De kosten van
de verzorgingsstaat moesten ook toen al teruggebracht worden. Er is dus niets
nieuws onder de zon. Ik verweet mijn moeder dat ze met dit vrijwilligersinitiatief
zorgde voor een maskerade: het bezuinigende ingrijpen van de overheid werd
minder zichtbaar. De overheid sneed namelijk keihard in de voorzieningen voor
mensen die die nodig hadden. Het aantal dagen verzorging in het ziekenhuis
werd bijvoorbeeld teruggebracht. Daardoor gingen mensen veel eerder terug
naar huis, vaak zonder dat zij daar ondersteuning hadden. Daarom richtte mijn
moeder met anderen de algemene hulpdienst op. Mijn moeder zei toen tegen mij:
jij houdt wel grote politieke verhalen en dat is allemaal prachtig, maar als
wij er niet voor zorgen dat de mensen de ondersteuning krijgen die zij nodig
hebben en als wij ze niet helpen omdat zij professionele verzorging moeten
missen, laten wij ze aan hun lot over en dat kan niet de bedoeling zijn in
een menselijke samenleving. Nu, ruim vijfentwintig jaar later, meen ik dat
zij gelijk heeft.Het is wonderlijk dat dit kabinet, dat niet het adagium aanhangt van het
kabinet-Den Uyl van de maakbare samenleving, denkt dat die civil society –
daar gaat het hier natuurlijk om – te maken valt. Wat doet u concreet,
mevrouw de staatssecretaris, om ervoor te zorgen dat er meer vrijwilligers
komen, dat mantelzorgers het volhouden, dat de mensen meer voor elkaar zullen
opkomen in een samenleving die in toenemende mate uiteenvalt in groepen met
allerlei individuele ambities? De mensen zullen die individuele ambities waar
willen maken en daardoor zal er minder tijd zijn om te investeren in kleine
gemeenschappen, er zal minder tijd zijn voor burenhulp, minder tijd om in
je familie de mantelzorg of wat dan ook op je te nemen. Hoe creëer je
die civil society? Wat is de opvatting van het kabinet op dat punt?Weten wij overigens wat mensen met een beperking of een handicap nodig
hebben in het kader van die Wet maatschappelijke ondersteuning? Is dat onderzocht?
Hebben wij daar veel gesprekken over gevoerd? Is daarnaar gekeken? Als je
mensen met een beperking of handicap vraagt wat zij willen, zeggen zij: wij
willen erbij horen, wij willen kunnen meedoen met algemene voorzieningen en
soms hebben wij individuele voorzieningen, verstrekkingen, mogelijkheden nodig
om zelfstandig te kunnen blijven wonen en hebben wij individuele vervoerssystemen
nodig. Mijn vraag aan u is wat u allemaal algemene voorzieningen noemt. Hoe
ligt de prioriteit na indicering? Ligt die bij de algemene voorzieningen of
ligt die bij de individuele verstrekking? Waar begint het een en waar houdt
het ander op?Mensen willen kunnen meedoen aan werk. Er is nog een wereld te winnen.
Mensen met een handicap hebben een grote achterstand als het gaat om deelname
op de arbeidsmarkt. Mensen willen kunnen meedoen en participeren in de buurt,
kunnen meedoen aan scholing, aan sociaal en recreatief verkeer. Zij willen
al hun ontplooiingsmogelijkheden kunnen nemen. Zij willen, kortom, hun talent
kunnen gebruiken, zij willen hun emancipatiemogelijkheden kunnen nemen. Wat
is er nodig aan een maatschappelijk steunsysteem om dat te kunnen borgen?
Hoe daagt de staatssecretaris gemeenten uit om dat te realiseren, om mensen
zo veel mogelijk en zo lang mogelijk naar eigen mogelijkheden zelfstandig
te laten wonen, leven, werken, recreëren: kortom, deelnemen aan het maatschappelijk
verkeer, zoals wij dat allemaal willen?De staatssecretaris spreekt met deze wet mensen aan op hun eigen verantwoordelijkheid.
Het is een opdracht aan elk individu om zelfredzaam te zijn. Maar dit mag
niet alleen een opdracht zijn aan het individu gesteld. Emancipatie is per
definitie niet alleen een individuele opdracht, het is ook een opdracht aan
de samenleving als geheel en dat zijn wij allemaal. Het is een opdracht om
vanuit emancipatie als sociale beweging de samenleving aan te sporen, dat
uitnodigende gebaar te maken, opdat mensen met een beperking, opdat mensen
met een handicap naar eigen mogelijkheden kunnen meedoen. Wat voor oproep
doet de staatssecretaris aan die samenleving? Hoe zorgt zij ervoor dat werkgevers
werkelijk werk bieden aan mensen met een handicap, ook als dat soms heel lastige
handicaps zijn? Hoe zorgt zij ervoor dat mensen met andere mogelijkheden toch
zo veel mogelijk aan het reguliere onderwijs kunnen deelnemen? Hoe zorgt zij
ervoor dat mensen naar eigen mogelijkheden aan dat sociale en recreatieve
verkeer kunnen blijven deelnemen? Hoe creëert zij die uitnodigende samenleving?
Wie spreekt zij daarop aan? Hoe zorgt zij dat die maatschappelijke sectoren
die ertoe doen, ook de prikkel ervaren zoals het individu, om het mogelijk
te maken?Je kunt niet meer als vanzelfsprekend ervan uitgaan dat wij in de samenleving
solidair zijn. Misschien is dat maar goed ook, want daarmee realiseren wij
ons dat wij daar elke dag opnieuw in moeten investeren. Een steunsysteem ontstaat
niet vanzelf. Een steunsysteem ontstaat, omdat mensen het in die zin voor
elkaar willen opnemen. Wat heeft de staatssecretaris gemeenten te bieden als
het gaat om respijtzorg voor mantelzorgers die er even uit moeten, voor vrijwilligers
die, zoals de heer Schouw zei, door hun hoeven zakken, omdat er wel een erg
groot beroep gedaan wordt op vrijwilligers? Kunnen burgers überhaupt
datgene wat de staatssecretaris van hen verwacht, zeker wanneer zij een beperking
of een handicap hebben? Kunnen zij die eigen regie wel voeren? Kunnen mensen
regisseur zijn van hun eigen zorg, van hun eigen weg tot volledige participatie
aan de samenleving?Mensen kunnen veel meer dan wij vaak denken, maar de keerzijde daarvan
is de vraag of gemeenten dat kunnen schragen. Hoe krijgt de gemeente de essentiële
lijn in de keten wonen, zorg en welzijn en de essentiële lijn van onderwijs,
werk en inkomen zodanig bij elkaar, dat er omwille van de participatie van
haar burgers een vitale samenleving ontstaat? Zijn de gemeenten binnen de
voorwaarden die de staatssecretaris hun in het vooruitzicht stelt ook in staat
om dat te doen binnen de financiële randvoorwaarden? Welke autonomie
is belangrijker, de autonomie van de eigen gemeentelijke regierol en beleidsvrijheid
of de autonomie van de naar emancipatie werkende en zich ontwikkelende burger?
Hoe ziet die balans eruit?Gemeenten lopen een groot financieel risico, exact hetzelfde risico als
minister Zalm loopt bij de rijksbegroting met de openeindfinanciering van
de AWBZ. Hoe dekt de staatssecretaris voor die gemeenten, die naar mijn idee
de juiste overheid zijn om dit te doen, dit financiële openeindrisico
af? Kan de aanbesteding omzeild worden door, juist omdat burgers in staat
gesteld moeten worden zich naar eigen maat en naar eigen talent te ontwikkelen,
niet één keer 2000 huishoudens aan te besteden voor huishoudelijke
zorg maar 2000 keer voor één huishouden huishoudelijke zorg
in te kopen via betrouwbare regionale aanbieders die al langdurig een relatie
hebben met de zorgvrager? Daarbij zouden continuïteit van zorg, continuïteit
van vertrouwen over en weer en ook continuïteit van kwaliteit gegarandeerd
moeten worden. Ik verzoek de staatssecretaris helderheid te verschaffen over
die aanbesteding.Tot nu toe hebben gemeenten zich vooral beziggehouden met het ontwikkelen
van het loket, het kijken naar hoe de VNG haar werk doet met de verordening.
Ik heb nog te weinig uit gemeenteland begrepen dat de WMO niet alleen een
zorgwet is waar huishoudelijke zorg vanuit de AWBZ naar toe komt, maar dat
het ook de vervanging is van de Welzijnswet, dat het ook een nieuwe visie
vraagt op wat burgers nodig hebben op alle prestatievelden. Daarbij spelen
vragen als hoe samen met burgers gerealiseerd kan worden dat wijken en buurten
leefbaar worden en wat er nodig is aan maatschappelijke opvang. In welke mate
kan van burgers eigen verantwoordelijkheid worden gevraagd? Wat is er nodig aan preventieve jeugdzorg? Hoe moeten wij ervoor zorgen dat
opvoeding thuis, opvoeding op school en opvoeding in de samenleving vanuit
het politieke lokale bestuur hand in hand gaan? Hoe krijg ik de lijnen die
ik net schetste bij elkaar? Ik snap heel goed dat gemeenten hun best doen
om de zorgvragers per 1 januari van zorg te voorzien, maar het gaat om
meer dan alleen deze zorg. Het gaat ook om visie op je stad en om de vraag
hoe je van jouw verzorgingsstad een stad kunt maken die een emancipatiemachine
is voor meer mensen dan nu vaak het geval is.Ik merk dat er grote terughoudendheid is om burgers die door de rijksoverheid
worden aangespoord op eigen verantwoordelijkheid in gemeenteland de verantwoordelijkheid
te geven, met hun eigen budget sturing te geven aan hun emancipatiemogelijkheden.
Ook wat dat betreft is de vraag prangend welke autonomie belangrijker is,
die van de gemeentelijke beleidsvrijheid of van de burger die zelfsturend,
met het budget waar hij recht op heeft, zijn maatschappelijk steunsysteem
georganiseerd krijgt zoals hij dat het liefste wil.Dankzij de Tweede Kamer is de WMO sterk verbeterd, onder andere door de
compensatieplicht. Over welke terreinen strekt deze plicht zich nu precies
uit? Hoe breed gaat die compensatieplicht voor burgers om mee te doen in de
samenleving? Waarop mogen zij bij de gemeente recht doen gelden? Is de compensatieplicht
nu een veel minder verzekerd recht of is het een nieuwe definitie van het
verzekerd recht? Kan de staatssecretaris ons garanderen dat mensen die nu
die zorg krijgen, er niet in kwaliteit of duur van de zorg op achteruitgaan?
Als de compensatieplicht een recht is voor burgers en ook nog een recht op
kwaliteit, schuurt en schrijnt het wel echt in het gemeentelijke huishoudboekje.
Hoe gaat de staatssecretaris daar dan mee om? Hoe garandeert zij dat de gemeenten
de ambities die zij bij hen neerlegt, kunnen waarmaken?Hoe gaan de gemeenten volgens de staatssecretaris de onafhankelijkheid
garanderen? Mensen die een zorgbehoefte hebben, worden geïndiceerd en
krijgen daarmee een toegangsbewijs tot, in dit geval, de huishoudelijke verzorging
en alles wat daarmee samenhangt. Hoe worden zij daar onafhankelijk in geadviseerd?
Ik ben het niet op voorhand eens met de ambitie van de staatssecretaris om
ook de organisatie MEE per 1 januari 2008 mogelijkerwijs onder te brengen
bij de WMO. Laat die organisatie bij de AWBZ zitten! Burgers die worden aangesproken
op hun eigen verantwoordelijkheid, die hun eigen route naar zelfredzaamheid
moeten kiezen en die onafhankelijk geïndiceerd worden – nou ja,
onafhankelijk... – hebben in ieder geval wel een onafhankelijk advies
nodig. Het kan niet zo zijn dat de organisatie MEE indaalt in dat zorgloket,
waarbij je van ambtelijke uitvoerders van de gemeente iets vraagt wat zij
volgens mij niet kunnen waarmaken. Ik pleit er dus sterk voor om de onafhankelijkheid
voor de cliënt zo goed mogelijk te garanderen door de organisatie MEE
niet over te brengen naar de WMO. Als de burger middels zijn pgb zelf regie
kan voeren over zijn eigen maatschappelijke participatie en zelf op een markt
kan kopen wat nodig is om in zijn zorgbehoefte te voorzien en als je die burger
dus aanspreekt op zijn of haar eigen verantwoordelijkheid, moet je er ook
vertrouwen in hebben dat burgers verantwoordelijk handelen. Is de staatssecretaris
het daarmee eens? Hoe ziet in de garanties die de staatssecretaris met betrekking tot de
financiën aan de gemeenten heeft gegeven, het jaar 2008 eruit als het
budget 2005, waarop zij zich baseert, gedurende 2006 en 2007 absoluut ontoereikend
is? Er worden nu immers nieuwe zorgarrangementen gegeven aan mensen. Er zijn
nieuwe zorgvragers, die allemaal per 1 januari 2007 mee overgaan. Is
het budget dan ook naakt aan de haak in orde?Dan de invoeringstermijn. Ik heb daar de afgelopen weken tijdens mijn
fietstochten door Midden-Limburg ten oosten van mijn stad Roermond vaak aan
moeten denken. Daar wordt de A73-tunnel aangelegd. Toen ik in 1977 lid werd
van de politieke partij die later is gefuseerd tot GroenLinks, stond in de
eerste door mij bijgewoonde afdelingsvergadering de aanleg van de A73 op de
agenda. Die autosnelweg moest de verbinding worden tussen Nijmegen en het
mooie plaatsje Maasbracht, waarover wij later in dit jaar in deze Kamer nog
komen te spreken. In 2007, begin 2008 is die autosnelweg klaar. Dat heeft
dertig jaar geduurd. Er is eerst uitermate zorgvuldig gekeken naar allerlei
varianten: moet het oostelijk van de Maas en zo ja, hoever van de Maas of
moet het westelijk van de Maas en zo ja, hoever van de Maas? Wat is de meest
mens- en milieuvriendelijke variant? Wat zegt de Milieueffectrapportage? Wat
betekent het voor de habitat van de das en voor de habitat van de zeggekorfslak?
Gaat de adder in het Meinweggebied erop vooruit of achteruit? Wat is het effect
op de grondwaterhuishouding? Enzovoort, enzovoort. Kortom, er is bijzonder
lang en zorgvuldig bestudeerd wat er nodig is om de weg zodanig aan te leggen
dat de weg voor mensen leefbaar is, voor het milieu te doen is en de natuur
zo weinig mogelijk beschadigt. Voor de harde infrastructuur in dit land nemen
wij zo lang de tijd. Ik ben misschien daarom een afwijkende GroenLinkser,
maar het is wel erg lang en misschien ook wel wat te zorgvuldig. Daar steekt
de invoering van de WMO schril bij af. Dan gaat het om miljoenen mensen die
moeten kunnen emanciperen en participeren. De vraag staat centraal wat die
mensen nodig hebben. Hoe kunnen zij werkelijk volwaardig deelnemen aan de
samenleving? Hoe kunnen zij meedoen met hun talenten? Wat hebben gemeenten
nodig om dat adequaat te kunnen invoeren? Een invoeringstermijn van amper
zes maanden is wel ongelooflijk kort als je het vergelijkt met het aanleggen
van infrastructuur. De WMO is ook een belangrijke infrastructuur, maar die
wet gaat over mensen. Daarom moeten wij er misschien wel meer tijd voor nemen,
geen dertig jaar, om te kijken of mensen werkelijk tot hun recht komen.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Ik voer het woord namens de fracties van SGP en ChristenUnie.
Kan er nog iets toegevoegd worden aan de behandeling van de Wet maatschappelijke
ondersteuning na alle debatten die hierover in de Tweede Kamer al gehouden
zijn? De vraag stellen zou de vraag beantwoorden kunnen zijn. In de Tweede
Kamer zijn immers veel goede dingen gebeurd. De Kamer heeft ervoor gezorgd
dat het wetsvoorstel zeer stevig is aangepast. Aan onze basishouding hoeft
de staatssecretaris dan ook niet te twijfelen. De WMO is een wet die in essentie
een goed uitgangspunt heeft. De basis van de wet is immers
dat wordt aangesloten bij de mogelijkheden en de onmogelijkheden van de burger.
Dat er wordt gezorgd voor een beleid waarin mensen tot hun recht komen. Die
positieve basishouding betekent echter niet dat de staatssecretaris ons zonder
meer binnen heeft. Er zijn nog genoeg punten waarop het nodige valt af te
dingen. Genoeg punten waarover ook in de Tweede Kamer soms al gesproken is.
Maar de praktijk leert dat de voorbereidingen niet overal vlekkeloos verlopen.Met een beetje goede wil kan worden gezegd dat er, alle discussie ten
spijt, niet eens zo heel erg veel verandert met de komst van de WMO. Deze
wet is immers een samenvoeging van de Wet voorziening gehandicapten (WVG),
de Welzijnswet en een deel van de AWBZ. Toch is er veel commotie ontstaan
rond de komst van de wet. En voor die onrust valt veel te zeggen. Zeker in
het begin ging het om een onvoldragen wetsvoorstel waarin de gemeentelijke
beleidsvrijheid bijna onbeperkt was. Meer in het algemeen vraag ik de staatssecretaris
hoe zij denkt over de uitvoering van de taken die nu al op het gemeentelijke
niveau liggen. Is zij ervan overtuigd dat die uitvoering met de komst van
de WMO voor de burger zeker geen achteruitgang zal betekenen en eerder een
verbetering? Waarop is die verwachting gebaseerd? Heeft zij voldoende instrumenten
in huis om de veranderingen op dit gebied goed te volgen? Het moet immers
wel mogelijk zijn om bij de evaluatie van deze wet te zorgen voor een goed
vergelijkingskader met het verleden.Allereerst kom ik op de samenhang tussen de WMO en andere wetten in de
zorgsector. De belangrijkste wet waarmee samenhang is, is de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten. Het klinkt eenvoudig: De WMO is bedoeld voor de lichtere
zorg, de ondersteuning, en de AWBZ voor de zwaardere zorg. Met de invoering
van de WMO beoogt de regering in het licht van de vergrijzing de AWBZ betaalbaar
te houden. Toch moet meer in het algemeen gezegd worden dat die betaalbaarheid
natuurlijk niet afhangt van de WMO alleen. Het onderdeel huishoudelijke zorg
vormt weliswaar een belangrijk, maar zeker geen overdreven groot deel van
deze wet. Als wij verder kijken dan de huishoudelijke zorg als zodanig, geldt
zeer zeker dat de vergrijzing ook in nauw verband staat met de beschikbare
verzorgingshuizen. Als wij Nederland over tien jaar voor ogen proberen te
houden, dan is het een belangrijke vraag waar mensen zullen wonen. Zullen
mensen in 2017 die op leeftijd zijn gekomen inderdaad liever thuis blijven
wonen? Of zullen mensen op leeftijd in 2017 liever naar verzorgingshuizen
gaan? Komen die dan misschien weer meer in beeld? Dat hangt mede af van hoe
deze wet in de praktijk zal worden uitgevoerd. Het antwoord op deze vraag
ligt even open als het belang ervan groot is. Voor het succesvol uitvoeren
van de WMO door de gemeenten is dit antwoord echter van groot belang. Onze
fracties weten natuurlijk heel goed dat de staatssecretaris in de Tweede Kamer
al meermalen heeft verzekerd dat de WMO geen bezuinigingsoperatie is. Wij
hebben er ook geen behoefte aan om te twijfelen aan de goede intenties. Maar
stel nu dat in 2017 het aantal ouderen in de samenleving stevig is toegenomen –
en dat verwachten wij – is er dan de financiële ruimte om de daarmee
verbonden behoefte aan huishoudelijke verzorging te realiseren? Kan de staatssecretaris
uiteenzetten bij wie dat financiële risico ligt? Kunnen wij ervan uitgaan
dat de regering dan zal zorgen voor een evenredige toename van het beschikbare
budget?De behandeling van de WMO mag dus niet los gezien worden van de vraag
naar de betaalbaarheid van de sociale zekerheid en de gezondheidszorg. In
dit verband moeten wij wel opmerken dat die toekomstvisie nog niet erg goed
uit de verf komt. In heel veel landen is men bezig met de hervorming van de
verzorgingsstaat. Ook dit kabinet heeft er een stevig partijtje in meegeblazen.
Het uiteindelijke doel en de weg waarlangs dat kan worden bereikt, zijn ons
alleen nog niet zo heel erg duidelijk geworden. De rode draad in de nieuwe
regelgeving, waarvan de WMO slechts een onderdeel is, is de nadruk op eigen
verantwoordelijkheid, participatie, grotere zelfredzaamheid en voorzorg, zowel
bij burgers als bij organisaties. Of de gemiddelde behoeftige Nederlander
in het eerdergenoemde jaar 2017 nog in staat is om ook werkelijk invulling
te geven aan deze begrippen, blijft de vraag.Deze opmerkingen brengen mij bij het begrip solidariteit. Dat begrip heeft
een geschiedenis die tot vele uren terugreikt. Zelfs al in het oude Assyrische
rijk (rond 2000 voor Christus, zoals de staatssecretaris weet) waren er regels
voor minimumloon en noodrantsoenen voor armen. Ongetwijfeld zal er ook in
dat rijk heel veel mis geweest zijn met de zorg voor de armen. Ik ben er uiteraard
niet wezen kijken, maar het is toch een mooie gedachte dat van de begrippen
die wij vandaag gebruiken, ook vier millennia geleden al equivalenten bestonden.
Onze fracties achten die basisbegrippen erg belangrijk.Het zal niemand in dit parlement verbazen dat wij – veel meer nog
dan de oude Assyrische regels – terugwijzen naar de joods-christelijke
traditie. (Ik had even een aanloopje nodig om daar te komen, dat begrijpen
de collega's wel.) In die traditie staat – de staatssecretaris zal het
gezien haar politieke kleur wel goed kennen – het bijbelse begrip gerechtigheid
centraal. Rechtdoen aan hen die recht nodig hebben. Betrokkenheid met het
wel en wee van de mensen in nood. Zo was het, om slechts één
voorbeeld te noemen, in het oude Israël een wet dat men bij het oogsten
niet al te resoluut te werk moest gaan. Er moest altijd wat op de akker achterblijven
om de naaste die onvoldoende te eten had, aren te kunnen laten rapen. Wij
zouden het bijna een moderne vorm van solidariteit kunnen noemen. De overheid
zorgt voor het algemene kader, mensen hebben vervolgens hun eigen verantwoordelijkheid
om daarvan gebruik te maken. Niet alleen geven dus, maar vooral ook stimuleren.Het beroep op solidariteit is fors toegenomen. Toen de sociale wetgeving
vooral in de jaren zestig totstandkwam, hebben de toenmalige voormannen in
politiek en bedrijfsleven, werkgevers inbegrepen, nooit voorzien dat het beroep
op de sociale zekerheid stormachtig zou groeien. Individualisering vraagt
om keuzemogelijkheden, solidariteit vraagt om meer variëteit. De sociale
zekerheid was lang afgestemd op een standaardhuishouden dat bestond uit een
werkende man, een zorgende vrouwen en hun kinderen. Ik benadruk dat nog maar
eens, met een beetje heimwee naar vroeger. Dat is in de loop van de tijd fors
veranderd. Het aantal alleenstaanden is sterk toegenomen. Dit geldt ook voor
het aantal werkende vrouwen. Is de hernieuwde nadruk op solidariteit en zelfredzaamheid
te rechtvaardigen? De doelstelling van de gemoderniseerde verzorgingsstaat
is immers dat mensen de steun en zorg krijgen die zij nodig
hebben, maar allereerst dat zij zoveel mogelijke zelfstandig en zelfredzaam
worden en vooral ook blijven. Er is dus een mentaliteitsverandering nodig.
Solidariteit blijft geboden vooral nu het marktmechanisme sterker functioneert.
Uitgangspunten hierbij zijn zelfredzaamheid, thuiszorg en mantelzorg. Zo wordt
de primaire verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheidszorg gelegd bij
de burger en zijn sociale omgeving. Om onze samenleving leefbaar te houden,
is mentaliteitsverandering in de zin van versterking van de bereidheid tot
daadwerkelijke solidariteit broodnodig. Heeft de staatssecretaris een visie
op deze ontwikkelingen? Hoe wil zij vormgeven aan deze hernieuwde vraag naar
solidariteit die minder via de overheid loopt en meer via de burgers onderling?De WMO moet de verloren sociale integratie herstellen. Wij vinden dat
een goed streven. Wel moet hierbij worden opgemerkt dat wetten geen solidariteit
maken, zoals soms wel wordt gedacht. Solidariteit is er of zij is er niet.
De WMO moet dus vooral gezien worden als een wet die een positieve stimulans
zou kunnen zijn voor de burgers die ondersteuning nodig hebben. Met deze ondersteuning
komen wij bij het terrein van de mantelzorg. Hoe wij het ook bekijken, mantelzorg
zal een grote plaats moeten innemen binnen de WMO. In dit licht is het een
positief gegeven dat mantelzorgers in deze wet voor het eerst wettelijke erkenning
krijgen, hoewel strikt genomen de mantelzorgerkorting in de fiscaliteit al
eerder door het parlement is aanvaard in het Belastingplan 2006. Hoe het ook
zij, mantelzorg moet positief bejegend worden.In de wet wordt eigen verantwoordelijkheid vooral ingevuld door mensen
zelf de kans te geven hun hulpvraag op te lossen in hun eigen omgeving. Dichtbij
huis is vaak de beste oplossing te vinden, zonder dat mensen dat meteen door
hebben.In de stukken is te lezen dat het niet de bedoeling is dat bij de indicatie
al gekeken wordt naar de mogelijke mantelzorg die beschikbaar is. Is deze
benadering van de staatssecretaris geen al te zonnige benadering? Het indiceren
zal door de gemeenten immers op hun eigen manier gebeuren. Weliswaar wordt
vaak gebruik gemaakt van het indicatieorgaan, maar dit is niet verplicht.
Zal er dus in de praktijk echt onafhankelijk worden geïndiceerd? Op welke
manier wordt gewaarborgd dat wordt voldaan aan de stelling van de staatssecretaris
dat er geen druk uitgeoefend zal worden. Er is door de SGP-fractie van de
overzijde een amendement ingediend dat gelukkig een meerderheid kreeg. Gelukkig
zijn het heel verstandige collega's aan de overzijde. Dat amendement moet
ervoor zorgen dat gemeenten voldoende respijtzorg zullen aanbieden voor mantelzorgers
die het even niet meer aankunnen. Onze fracties zijn blij met dat amendement
omdat hiermee een extra waarborg is gegeven voor hulp aan mantelzorgers. Heeft
de staatssecretaris er al zicht op of dit ook werkelijk zal gebeuren door
de gemeenten? Op welke manier geven zij hieraan vorm?In dit verband waren onze fracties toch een beetje bezorgd over een passage
op bladzijde 4 uit de memorie van antwoord. Daar is te lezen: "Op basis
van de WMO kan respijtzorg worden geboden. Gemeenten hebben de mogelijkheid
huishoudelijke verzorging aan te bieden als de mantelzorger overbelast dreigt
te worden." Die woorden "kan" en "mogelijkheid" geven
ons toch wel wat aanleiding tot zorg. In de wet is toch vastgelegd dat die
respijtzorg geboden moet worden? Wij vinden dat de wet ook op dit punt wel
goed moet worden nageleefd. Ook mag het niet gebeuren dat de mantelzorger
die even terug wil treden vervolgens van het WMO-kastje naar de AWBZ-muur
wordt geduwd. Voor onze fracties vormt de in de WMO geboden keuzevrijheid
een belangrijk gegeven. Dit moet natuurlijk wel goed gebeuren als wij een
systeem willen dat aansluit bij de behoefte van mensen, dus bij de vraag.
Bij huishoudelijke zorg is het voor veel mensen bijvoorbeeld van belang dat
er plaats is voor identiteit. Via wethouders begreep ik dat er bij de aanbesteding
van de WMO-diensten ook voorwaarden zijn opgenomen over een minimaal aanbod
van 20%. Nu heeft de staatssecretaris tijdens het overleg met Tweede
Kamer vorige week al gezegd dat dit in strijd is met de wet. Wij zouden echter
wel graag vernemen op welke manier zij hieraan een einde denkt te maken. Ik
had zojuist nog een directeur van een zorginstelling aan de lijn die in de
gemeente tegen dit probleem was aangelopen en naar huis was gestuurd. Dit
is dus een actueel probleem.De aanbestedingsronde loopt inmiddels al. Er moet dus wel snel en adequaat
worden opgetreden, zodat ook aanbieders aan bod kunnen komen die maar een
beperkt aanbod hebben dat aansluit bij de wensen van een deel van de lokale
bevolking. Er mag in dit verband niet te gemakkelijk worden verwezen naar
het persoonsgebonden budget.Naast de keuzevrijheid voor zorg in natura is er ook keuzevrijheid voor
het persoonsgebonden budget nodig. Ook op dit punt hebben wij verontrustende
berichten ontvangen waarbij wordt uitgegaan van de modelverordening van de
VNG. Mij dunkt dat er na dit debat wel een standbeeld voor de VNG kan worden
opgericht. De staatssecretaris zal zich ongetwijfeld de uitgebreide discussies
over dit onderwerp in de Tweede Kamer herinneren. In Binnenlands Bestuur van
12 mei jongstleden lazen wij dat volgens de modelverordening een pgb
voor de individuele voorzieningen huishoudelijke zorg, rolstoelen en scootmobielen
niet goed gevonden wordt. Dit zouden namelijk geen individuele voorzieningen
zijn.Ik roep de staatssecretaris even in herinnering dat zij vorig najaar in
de tweede nota van wijziging een voorstel heeft gedaan voor precies deze voorzieningen.
In de toelichting stelde zij: "Met dit artikel wordt (...) een zorgplicht
opgelegd voor een drietal individuele voorzieningen." Weliswaar is dit
voorstel destijds door een amendement uit de wet gehaald, maar de stelling
is duidelijk: dit zijn individuele en geen algemene voorzieningen. Deze onduidelijkheid
en het tegen de wet ingaan zijn naar de mening van onze fracties ongewenst.
Zeker omdat er strijd is met de kennelijke bedoeling van de wetgever. Ik verwijs
naar het amendement van de heer Van der Vlies dat later door mevrouw Van Miltenburg
is overgenomen. Er is toen niet voor niets uitdrukkelijk gesproken over huishoudelijke
verzorging. Het recht op een pgb mag niet onnodig uitgehold worden. Omdat
de modelverordening door de amendering van de Tweede Kamer op dit onderdeel
in strijd is met de wet, vragen wij aan de staatssecretaris om hier zo snel
mogelijk een einde aan te maken. Meer in het algemeen zou het goed zijn als
de staatssecretaris een uiteenzetting zou willen geven over het begrip individuele
voorziening versus het begrip algemene voorziening. Komt dit in de Handelingen
en kunnen wij, en vooral de mensen waar het om gaat, daarmee wel uit de voeten?
Er mag over dit onderscheid geen onduidelijkheid bestaan, omdat het expliciet
in de wet wordt gebruikt.Na de keuzevrijheid willen wij vervolgens aandacht vragen voor de beleidsruimte
van de gemeenten. Als gevolg van de amendering in de Tweede Kamer is de beleidsruimte
van de gemeenten niet groter worden. Gemeenten lijken die ruimte in de praktijk
echter niet altijd in te vullen op de wijze die de Kamer heeft bedoeld. Ik
herinner aan wat ik in het voorgaande heb gezegd. De SGP- en ChristenUnie-fracties
zouden daarom graag van de staatssecretaris ook uiteengezet krijgen welke
vrijheid er op lokaal niveau wel en welke vrijheden er niet of niet meer zijn.
Het lijkt onze fracties noodzakelijk dat hierover voldoende duidelijkheid
bestaat. Juist omdat de lokale beleidsvrijheid op diverse punten is verminderd
gedurende de loop het wetgevingstraject, zou het naar onze opvatting goed
zijn als de staatssecretaris extra goed let op de manier waarop gemeenten
uitvoering geven aan de amendering die de Tweede Kamer heeft aangebracht.
We hebben ons in dit opzicht een beetje verbaasd over de opmerking van de
staatssecretaris dat de VNG modelverordeningen aanbiedt, "waardoor de
kans op strijdigheid met artikel 4 uit de WMO nagenoeg afwezig is". Het
zou natuurlijk te prijzen zijn als dit automatisch opging, maar naar onze
mening heeft de staatssecretaris hier wat al te gemakkelijk geredeneerd.Een belangrijke ontwikkeling in de WMO is de zorgplicht in de vorm van
het compensatiebeginsel. Dit is nog een betrekkelijk nieuw gegeven, waar in
de praktijk waarschijnlijk nog heel wat discussie over gevoerd zal worden.
Met name blijkt er bij gemeenten vrees te bestaan dat dit beginsel veel meer
geld zal kosten dan in het voortraject was te voorzien. De fracties van SGP
en ChristenUnie hebben er begrip voor dat die kosten nu nog niet goed zijn
te overzien. Toch hebben zij wel vragen bij de gedachte om pas in 2008 te
monitoren of dit beginsel inderdaad extra geld heeft gekost. Er zijn in de
praktijk twee scenario's te verwachten: óf gemeenten kiezen ervoor
om dit beginsel zo ruim mogelijk uit te leggen – met het oog op de belangen
van de burgers – om op die manier tevens te proberen extra geld van
het rijk te krijgen, óf gemeenten kiezen er uit het oogpunt van de
spreekwoordelijke kruideniersmentaliteit voor om het beginsel zo beperkt mogelijk
uit te leggen, omdat zij bang zijn dat een andere benadering veel risico's
zal meebrengen. Welk scenario in de praktijk zal winnen, zal waarschijnlijk
per gemeente verschillen. Hoe kijkt de staatssecretaris hier tegenaan? Op
welke manier wil zij deze beide zaken voorkomen? Is er geen oplossing te bedenken
waardoor er al gedurende 2007 goed gekeken wordt wat de financiële gevolgen
zijn van de invoering van de WMO? Het zou dan bijvoorbeeld mogelijk zijn om
bij de kabinetsformatie, die naar verwachting eind mei of begin juni begint,
dit probleem mee te nemen. Zowel voor de landelijke als voor de plaatselijke
politiek zou dit erg positief zijn.Op onze vraag in het verslag hoe de staatssecretaris de kerken beter bij
de invoering van de WMO wil betrekken, is het antwoord kort en duidelijk: "In
overleg met vertegenwoordigers van de kerken zullen afspraken gemaakt worden
hoe we bij de implementatie van de WMO iets voor elkaar kunnen betekenen."
Er wordt alleen niet duidelijk gemaakt hoe de staatssecretaris zich dit voorstelt.
Graag horen wij daarom een toelichting op deze stelling. Heeft dat overleg
al plaatsgevonden? Wat heeft het opgeleverd? Anders dan de staatssecretaris
in haar reactie op onze vragen schrijft is, er bij de behandeling van de WMO
in de Tweede Kamer wel degelijk gesproken over de kerken. Weliswaar staat
er inderdaad geen expliciete bepaling in de wet over lokale kerkgemeenschappen,
maar wij menen ons toch te herinneren dat de staatssecretaris naar aanleiding
van een motie heeft toegezegd dat zij zou stimuleren dat de gemeenten de kerken
ook echt zouden betrekken bij het maken van beleid. Hoe gaat het in Apeldoorn,
zo vraag ik mijn collega. Hoe gaat de staatssecretaris aan deze toezegging
invulling geven?Veel lokale kerken hebben de wens om diaconaal actiever te worden. Het
ontbreekt hun echter aan interne capaciteit om een en ander goed te organiseren.
Er is gebrek aan technische middelen, menskracht, kennis en financiën.
Op basis van een motie tijdens het WMO-debat in de Tweede Kamer heeft de staatssecretaris
geld beschikbaar gesteld aan de Stichting Present voor praktische klussen
door vrijwilligers. Er is nu een landelijke samenwerking tussen NPV/HIP om
mensen te mobiliseren tot vrijwilligersinzet op de gebieden zorg en welzijn.
Dit interessante project om te komen tot een expertisecentrum voor mantelzorgers
is een goed potentieel voor verdere ontwikkeling van deze kerkelijke betrokkenheid.
Onze fracties hebben er intussen kennis van genomen dat de staatssecretaris
in de Tweede Kamer heeft toegezegd om zeer serieus naar deze voorstellen te
kijken. Graag vernemen wij wanneer dat zal gaan gebeuren. Wanneer komt hierover
nader bericht?Bij de zorg in natura heb ik namens de SGP-fractie en de ChristenUnie-fractie
het thema aanbesteding al aangestipt. Uit diverse gemeenten komen er signalen
dat de aanbesteding van de WMO voor 1 januari niet goed haalbaar is.
Het is een langdurig traject, waarin niet eenvoudig versnelling is aan te
brengen. Intussen blijft het voor veel aanbieders, bijvoorbeeld van huishoudelijke
zorg, nog tot in december of zelfs januari onduidelijk of zij in het komende
jaar worden gecontracteerd en door welke gemeenten, met alle gevolgen van
dien, ook voor hun medewerkers.Naar onze opvatting is dit een ongewenste situatie. Zowel gemeenten als
aanbieders en burgers moeten weten waar zij aan toe zijn. Hier mag niet op
een zeer laat moment pas duidelijkheid over komen. Is de staatssecretaris
bereid om te bezien hoe hierin verandering is te brengen? Zijn er Europeesrechtelijk
gezien mogelijkheden om in het eerste jaar niet over te gaan tot aanbesteding
en pas daarna wel? Zijn er sowieso mogelijkheden om onder de aanbestedingsplicht
uit te komen als er een zeer goede en efficiënte lokale aanbieder is?In de nadere memorie van antwoord schrijft de staatssecretaris dat gemeenten
die per 1 januari 2007 helemaal WMO-proof willen zijn, hun verordening
al op 1 oktober aanstaande klaar moeten hebben. Zij laat dus blijkbaar
ruimte open om per 1 januari nog niet helemaal klaar te zijn. Waar komt
deze ruimte vandaan? Betekent het dat gemeenten er ook voor kunnen kiezen
om de bestaande regels te laten bestaan en daar de huishoudelijke zorg aan
te koppelen, zonder dat zij bij de invoering van de wet een apart WMO-traject
hebben doorlopen?Voorzitter. In het verslag hebben onze fracties aandacht gevraagd voor
de positie van speciale groepen binnen de WMO. Naar onze opvatting is hiervan
in het geval van schippers zeker sprake. Schippers hebben naar de aard van
hun beroep meestal wel een vaste woonplaats aan de wal, maar
in de praktijk zijn zij vaker elders. Binnen de kaders van de WMO is het dus
een lastige groep. De wet gaat immers uit van een gemeente waar mensen wonen.
Ook schippers staan ingeschreven in de plaats waar hun huis staat of waar
ze domicilie hebben.Voor het verkrijgen van WMO-zorg zou het echter gewenst zijn als zij voor
de ondersteuning ook terecht kunnen in de gemeente waar zij op dat moment
zijn. Argumenten hiervoor hebben onze fracties reeds in het verslag gegeven.
Te denken is aan beschikbare mantelzorg, tekort aan ligplaatsen, een ligplaats
in de buurt van het internaat waar de kinderen verblijven et cetera.In de reactie op onze vragen lijkt de regering het probleem aan de ene
kant te onderkennen, maar aan de andere kant te negeren. Volgens het kabinet
staat de WMO er niet aan in de weg dat er afspraken gemaakt worden tussen
gemeenten. Gezien de grootte van de groep en de spreiding over het land ligt
het echter niet voor de hand dat gemeenten met deze groep automatisch rekening
zullen houden, eerder integendeel. Met klem zouden wij de staatssecretaris
dan ook willen vragen om op dit punt verantwoordelijkheid te nemen en bijvoorbeeld
in de uitvoerende regels aandacht aan deze groep te schenken. Het is een kleine
moeite en het zou veel onrust wegnemen.De WMO is er toch voor bedoeld om het voor burgers gemakkelijker te maken
en aan te sluiten bij hun behoeften? Is het wellicht mogelijk om voor deze
groep te zorgen voor een stimuleringsuitkering op basis van artikel 21 van
de wet? In de praktische uitwerking zouden er dan afspraken kunnen worden
gemaakt met gemeenten die langs vaarwegen liggen. Graag uw inzet en betrokkenheid
bij deze groep.Namens ChristenUnie en SGP ben ik begonnen met de opmerking dat de doelstelling
van de WMO ons aanspreekt. Met andere woorden: de staatssecretaris moet het
wel heel bont maken om onze steun niet te krijgen. Er moeten daarvoor echter
wel de nodige toezeggingen worden gedaan aan de hand van de opmerkingen die
ik namens beide fracties heb gemaakt. Laten wij als wetgever, regering en
parlement, ervoor zorgen dat dit goede wetsvoorstel ook zo goed wordt geïmplementeerd
dat niemand meer terugverlangt naar een verleden zonder WMO. Dan schrijft
de staatssecretaris echt geschiedenis en dat gunnen wij haar. Dat wensen de
fracties van SGP en ChristenUnie de staatssecretaris toe. Des te meer zijn
wij daarom benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris op onze opmerkingen.
De wet is één, goede uitvoering is twee. Daar zullen wij de
staatssecretaris dan ook op blijven bevragen.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie heeft met belangstelling de gang van het wetsvoorstel
inzake maatschappelijke ondersteuning gevolgd. Kort samengevat, gaat het vooral
om een bestuurlijke ingreep in de welzijnszorg, in die zin dat de gemeenten
nu de leidende rol krijgen bij het verstrekken van de diverse welzijnsvoorzieningen
die in Nederland worden geboden. Daarbij krijgt een laagdrempelige lokale
toegang via één loket voor alle welzijns- en gezondheidszorg
een zwaar accent. Zo'n centraal loket had overigens ook zonder dit wetsvoorstel
kunnen worden geregeld. Naast een aanzienlijke bestuurlijke transformatie in de welzijnszorg is
er ook sprake van een aantal wijzigingen met betrekking tot de claims die
burgers kunnen uitbrengen op deze welzijnszorg. Over beide punten, de bestuurlijke
veranderingen en de positie van de burger in het nieuwe stelsel, wil de VVD-fractie
graag met de regering van gedachten wisselen. Aangezien dit wetsvoorstel in
de Tweede Kamer op intensieve wijze en in detail is behandeld, kiest de VVD-fractie
ervoor om, na de uitwisseling van vragen en antwoorden in het voorlopig en
nader voorlopig verslag, nog slechts op hoofdlijnen op het wetsvoorstel in
te gaan.In de ogen van de VVD-fractie vindt de behandeling van dit wetsvoorstel
in de Eerste Kamer op een veel te laat tijdstip plaats, hetgeen niet is veroorzaakt
is door getalm aan deze kant van het Binnenhof. Overal in het land zijn gemeenten
al vele maanden bezig met voorlichtingsavonden over de nieuwe taken van de
gemeente en de nieuwe positie van burgers die ondersteuning nodig hebben.
Deze situatie doet de vraag opkomen waarom de regering toch zo'n enorme haast
heeft. Als het hier werkelijk om goede en nuttige wetgeving gaat, kan het
toch niet zo zijn dat een volgend kabinet of een volgend parlement ineens
de invoering zou afwijzen? Was dat risico er wel, dan zou dat betekenen dat
dit zeer belangrijke wetsvoorstel onvoldoende breed gedragen wordt.Dit wetsvoorstel verdient een uitvoerige behandeling in de Eerste Kamer,
zeker omdat het in de Tweede Kamer zwaar is geamendeerd. Er is alle reden
om er in ons huis nog eens goed naar te kijken. Maar de tijd dringt, want
veel gemeenten zijn al ver gevorderd met de voorbereidingen voor de invoering.
Stel nu dat het wetsvoorstel in de Eerste Kamer sneuvelt, wie gaat dan die
kosten betalen? Had dit nu werkelijk niet anders gekund? Waarom die haast?Allereerst de hoofdvraag die altijd weer in dit huis dient te worden gesteld:
waarom is de WMO eigenlijk nodig? Op welk probleem is de WMO het antwoord?
Liep het niet goed in de welzijnszorg? Waarom ziet het wetsvoorstel eruit
zoals het eruitziet, wat is het leidende idee geweest van de regering? Wij
zullen in het vervolg van deze bijdrage nog een aantal keren terugkomen op
deze vraag. Waar is het allemaal om begonnen? Wij vragen de staatssecretaris
dit nog eens helder aan ons uit te leggen. Er is in de samenleving namelijk
een groot aantal misverstanden rond deze wet ontstaan.Een punt van andere, mindere maar toch belangrijke orde betreft een vraag
die door de gehele commissie VWS van deze Kamer is gesteld, namelijk die over
de Europese aanbestedingen. De VVD-fractie wil aan die commissievraag nog
een observatie toevoegen, namelijk dat in haar ogen de regering wel erg en
onnodig buigt voor de Europese richtlijn in kwestie. Het gaat in deze richtlijn
om de verplichting tot Europese aanbesteding van diensten in het algemeen.
Tegelijk wordt de richtlijn beperkt als het gaat om welzijnsdiensten. Welnu,
daarover hebben wij het hier toch, ook als het gaat om huishoudelijke hulp?
Denkt de regering werkelijk dat het een goed idee is om die huishoudelijke
hulp aan te besteden op zo'n manier dat bij voorbeeld een bedrijf uit Hongarije
die hulp mag gaan leveren, mogelijk met werknemers die een taal spreken die
werkelijk niemand hier verstaat?Als het gaat om rollators, scootmobielen en andere hulpmiddelen kan een
Europese aanbesteding geen kwaad. In tegendeel, die hulpmiddelen
zijn kostbaar en concurrentie is daarbij meer dan wenselijk, maar in de maatschappelijke
ondersteuningssector ligt dit anders. Een beetje meer lef en creativiteit
in de omgang met de Europese richtlijn zouden hier passen. Er zijn te veel
voorbeelden van dat Nederland in de omgang met Europese richtlijnen het braafste
jongetje van de klas wil zijn. Te overwegen valt dan ook om terzake nader
advies te vragen, misschien van de landsadvocaat, dan van wel de Raad van
State. Wij willen graag dat de staatssecretaris de maximale ruimte neemt voor
nadruk op Nederlandse aanbesteding op grond van het feit dat het hierbij om
welzijnsdiensten gaat.Onze voornaamste punten zijn de twee volgende. In het voorlopig verslag
heeft de fractie van de VVD opgemerkt, dat in de WMO een dubbelheid schuilt
die tot misverstanden aanleiding geeft. Enerzijds wordt in de wetstekst en
de memorie van toelichting hoog opgegeven over de maatschappelijke participatie
die voor burgers mogelijk gemaakt moet worden in situaties waarin zij daarbij
ondersteuning nodig hebben. Anderzijds is het de bedoeling dat het aantal
claims van de burgers wordt beperkt. De reactie van de regering op een soortgelijke
opmerking van onze fractie in het voorlopig verslag weerspiegelt exact deze
dubbelheid. In de memorie van antwoord op bladzijde 27 wijst de staatssecretaris
er in de ene zin op dat het helemaal niet gaat om beperkingen, terwijl zij
dat in de volgende zin ruiterlijk toegeeft. De vraag is dus: waar staat de
regering nu echt?Dit punt is om meer redenen cruciaal. Immers, zoals wij al herhaaldelijk
opmerkten in de schriftelijke verslagen, zijn de verwachtingen die nu onder
burgers leven over deze wet zeer, ja, te hooggespannen. Tegelijk is te verwachten
dat een laagdrempelige toegang tot maatschappelijke ondersteuning zal leiden
tot meer claims, nu burgers immers met weinig moeite – dat is ook de
bedoeling – het "loket" zullen kunnen vinden. De VVD-fractie
wil erop wijzen dat daarom de financiële consequenties van deze wet wel
eens veel ingrijpender zouden kunnen zijn dan nu wordt aangenomen, omdat er
niet mínder maar méér claims door burgers zullen worden
uitgebracht. Eenvoudig gezegd: het wordt waarschijnlijk peperduur.Aangezien het echter niet duurder mag worden, zoals wij tenminste begrepen
hebben, zullen door de gemeenten allerlei beperkende maatregelen genomen moeten
worden om de maatschappelijke ondersteuning betaalbaar te houden, waarmee
de hooggespannen verwachtingen dus zullen worden gefrustreerd. Dit is een
zeer ongunstige en onwenselijke situatie, door de regering veroorzaakt.De VVD-fractie kan niet verhelen dat zij met grote zorg naar de toekomstige
uitvoering van de WMO kijkt. Het zou de fractie niet verbazen als hierbij
effecten zullen optreden die een dertigtal jaren geleden ook optraden bij
de invoering van de WAO: een waar schrikbeeld van eindeloze claims en grenzeloze
kosten.Op dit thema voortbordurend, komt de vraag naar voren waar nu eigenlijk
de grenzen liggen aan wat burgers kunnen claimen en mogen verwachten inzake
ondersteuning door de overheid. Dit is mijn tweede grote punt. Dat is een
praktische, maar ook een filosofische vraag. Hoe ver wil, moet of kan een
overheid gaan in het ondersteunen van burgers? Is de regering van mening dat
de huidige situatie van vóór de WMO een juiste afbakening kent
van datgene wat de burger inzake maatschappelijke ondersteuning kan verwachten,
of werd er te veel geboden of misschien te weinig?Neem nu de kwestie van het vervoer van mensen die niet aan het openbaar
vervoer kunnen deelnemen. Wat is hierbij nu redelijk? Wat kan de buurman,
een familielid of een vriend doen? Waar treedt de overheid op? Dat zijn toch
buitengewoon cruciale en lastige vragen. Hetzelfde geldt voor huishoudelijke
hulp en eigenlijk voor allerlei andere vormen van ondersteuning.Op enige afstand het slagveld van deze wetgeving overziend, moeten wij
toch constateren dat deze zeer principiële kwestie eigenlijk niet bevredigend
is behandeld in het wetgevingstraject dat nu achter ons ligt. Desgevraagd
verwijst de regering graag en bij voortduring naar het feit dat de beoordeling
van de noden van de burger en de toewijzing van welzijnszorg voortaan door
de gemeenten moet worden verricht. Dat is juist. Maar het is een procedureel
antwoord op een inhoudelijke vraag. Dat is voor onze fractie niet voldoende.
Het is duidelijk dat de gemeenten nu het welzijnsbeleid moeten gaan uitvoeren –
daarover straks meer – maar tegelijk zijn wij van mening dat ook en
juist de regering op dit punt een eigen visie behoort te hebben en de grote
lijnen dient neer te zetten, mede om zo enigszins tegemoet te komen aan de
veelgehoorde vraag om gelijkwaardige behandeling van dezelfde soort zaken.Daarom bij deze nu de vraag aan de staatssecretaris, wat nu het niveau
van maatschappelijke participatie is dat redelijkerwijs zou moeten worden
bereikt door burgers. Moeten alle burgers eenzelfde graad van maatschappelijke
participatie bereiken? Is dat geen illusie? In elk geval zou er naar ons inzicht
wel iets van een gemeenschappelijk doel dienen te zijn, een richtsnoer voor
de indicatiestellingen die nodig zullen zijn om de middelen onder burgers
te verdelen. Want uiteindelijk is dit een wet die een verdeling van rijksgelden
betreft. Wie krijgt wat, wanneer en waarom?In het vervolg hierop hebben wij een vraag die één aspect
van deze toewijzing van welzijnszorg betreft en dat is de eigen bijdrage.
Hoe zit het nu precies met de eigen bijdrage? Uit verschillende stukken halen
wij verschillende regels. Is die eigen bijdrage nu wel of niet gemaximeerd
en waarom wel of niet? En kan het zo zijn dat mensen met een bepaald inkomen
helemaal niet meer voor ondersteuning in aanmerking komen? Anders gezegd –
en dit is een cruciale vraag – gaat het bij deze wet nu om een volksverzekering
of om ondersteuning van de maatschappelijk zwakkeren? En hoe zit het met eigen
bijdragen in natura, dus de mantelzorg? Wat is daar redelijk en wat niet en
wie worden geacht die eigen bijdragen in natura te leveren?Een zorg bij de VVD-fractie in dit verband is dat gemeenten een inkomenspolitiek
gaan voeren met de eigen bijdragen. Kan de staatssecretaris nog eens uitleggen
of dat mogelijk is en vooral waarom, zoals zij suggereert, dat niet mogelijk
is? En wat is zij van plan te doen, als toch blijkt dat dit gebeurt?Ik kom te spreken over een volgend punt. Onvriendelijk gezegd, krijgen
de gemeenten nu een taak waartoe de rijksoverheid zich kennelijk niet meer
geëquipeerd voelt. Maar zijn de gemeenten dat wél?De heer Putters (PvdA):Over het vorige punt wil ik een vraag aan mevrouw Dupuis stellen. Mag
ik concluderen uit de wijze waarop het is verwoord, dat de
VVD-fractie van mening is dat het compensatiebeginsel waaraan gemeenten moeten
voldoen, niet voldoende gespecificeerd is en dat wel duidelijk gemaakt moet
worden door de regering wat daaronder moet worden verstaan? Zij vraagt de
regering dus om dat beginsel nader te specificeren en vast te leggen wat gemeenten
in dat verband moeten doen?Mevrouw Dupuis (VVD):Mijn vraag is of de regering zelf zou willen aangeven wat naar haar inzicht
het niveau is dat met behulp van de WMO bereikt zou moeten worden. Als u dit
wilt vertalen zoals u zojuist hebt gedaan, geef ik aan dat mijn vraag daar
inderdaad over gaat.Ik was toegekomen aan de kwestie dat gemeenten een beleid moeten gaan
uitvoeren waartoe de rijksoverheid zich kennelijk niet meer voelt geëquipeerd.
Het is de vraag of de gemeenten dit wel zijn. Worden de gemeenten eigenlijk
niet gedwongen om als boeman te gaan optreden? De financiering door de rijksoverheid
van de uitgaven in het kader van de WMO heeft steeds een situatie uit het
verleden als uitgangspunt. Dientengevolge kan er een gat ontstaan wanneer,
zoals valt te verwachten, de claims van burgers in aantal toenemen. Wij vragen
ons af welke instrumenten de gemeenten ten dienste staan om de zaak financieel
gezond te houden. Zoals het er nu voor lijkt te staan, is sprake van een openeindregeling.
Dat is vanavond al eerder aan de orde geweest. Maar daar wilden wij toch juist
van af?Het moge duidelijk zijn dat onder de WMO niet langer de Staten-Generaal
de controlerende instantie zijn ten aanzien van de welzijnszorg maar dat deze
verantwoordelijkheid bij de gemeenteraden ligt. Ik verzoek de staatssecretaris
om uit te leggen of de rol van de Staten-Generaal in deze zeer principiële
en belangrijke regelgeving geheel wordt overgenomen door de gemeenteraden
of dat er ook nog zaken blijven waarop de Staten-Generaal de regering kunnen
aanspreken zonder dat meteen weer naar de gemeenten wordt verwezen. Ook op
deze vraag wil ik graag een helder antwoord van de staatssecretaris.In de afgelopen periode zijn niet alleen leden van de Tweede Kamer, maar
ook leden van deze Kamer bestormd door verontruste burgers en organisaties
van burgers die bang zijn rechten te verliezen door de invoering van deze
wet. Ik verzoek de staatssecretaris om nog eens aan te geven welke rechten
inderdaad verloren gaan of in ieder geval minder worden, en wat er eventueel
aan winst in de wet zit voor burgers die ondersteuning behoeven. Wij denken
bijvoorbeeld aan de huishoudelijke hulp die als voorziening in de WMO minder
rechten lijkt te bieden dan voorheen onder de AWBZ. Is deze observatie juist?
Overigens lijkt in de aanvankelijke toonzetting van het wetsvoorstel, bijvoorbeeld
op vele plaatsen in de memorie van toelichting, sprake te zijn van een beperking
van de maatschappelijke ondersteuning van burgers, terwijl anderzijds hoog
wordt opgegeven – ik zou zelfs willen zeggen: soms zelfs in ronkende
taal – van de participatie die moet worden bereikt. Wie winnen en wie
verliezen bij deze wet? Is het niet ook een onderliggend doel dat de burger
zijn leven in eigen hand neemt en zo veel mogelijk zelf regelt? Dit is overigens
voor de VVD-fractie op zich niet verwerpelijk, mits de echte zwakken de ondersteuning
krijgen zonder welke zij niet verder kunnen. Wordt in de WMO uitgegaan van
zelfstandige en voor zichzelf verantwoordelijke burgers?Zoals duidelijk is, heeft de VVD-fractie een aantal basale vragen. Met
een welwillend oog bezien, kan met tot de voorzichtige conclusie komen dat
de WMO vooral vanuit een bestuurlijk en organisatorisch perspectief te verdedigen
valt, mits natuurlijk duidelijk is dat de gemeenten aan hun verantwoordelijkheden
kunnen worden gehouden. Dit leidt tot onze laatste vragen. Hoe zal de staatssecretaris
dit blijven monitoren? Wordt zowel bestuursmatig en financieel als inhoudelijk
de vinger aan de pols gehouden? Wie gaat dat doen? Op welke termijn? Welke
ruimte heeft de regering om in te grijpen? Ook op onze overige, meer inhoudelijke,
vragen willen wij graag een helder antwoord vernemen van de staatssecretaris.
Wij wachten haar antwoord met belangstelling af.De heer Putters (PvdA):Ik heb het betoog van mevrouw Dupuis gehoord en wil haar toch nog een
vraag stellen. Ik ben blij met de reactie die zij op het wetsvoorstel geeft
ten aanzien van de zekerheden van burgers. Het komt echter wel op mij over
dat zij het eigenlijk niet zo'n heel goede zaak vindt dat de rechten van burgers
niet meer op dezelfde manier zijn verankerd als in de AWBZ het geval was.
Mijn eerste vraag luidt, of deze indruk juist is. Mijn tweede vraag is, hoe
de VVD-fractie dan vervolgens denkt over de invulling van het lokaal maatwerk.
Dat is immers de kern van deze wet. De rechten zijn niet meer verankerd zoals
in het verleden om gemeenten de vrijheid en ruimte te geven er op een gepaste
manier invulling aan te geven, die niet overal hetzelfde hoeft te zijn. Ik
zou heel graag willen weten wat de visie van de VVD-fractie op dat punt is.Mevrouw Dupuis (VVD):Dat laatste is juist. Wij vinden het lokale maatwerk een goede gedachte.
Wij blijven de vraag stellen wat de regering uiteindelijk wil met de welzijnszorg.
Ik heb deze vraag gesteld aan de staatssecretaris en wil dus graag van haar
een antwoord erop horen. Wil de regering inderdaad dat het een tandje minder
wordt of niet? Wat wij er zelf van vinden, is voor mij een kwestie die daarna
aan de orde komt. Ik wil graag de mening van de staatssecretaris weten omdat
zij de onduidelijkheid over wat precies de werkelijke bedoeling van de wet
is, nog niet heeft kunnen wegnemen. Vervolgens zullen wij ons oordeel erover
geven.Mevrouw Nap-Borger (CDA):Mevrouw de voorzitter, vandaag en morgen behandelen wij de Wet maatschappelijke
ondersteuning. Voor veel betrokkenen, gemeenten en maatschappelijke organisaties
is het eindelijk zover! De wet is al een paar jaar onderweg en verschillende
ingangsdata zijn in de loop van de afgelopen jaren de revue gepasseerd. De
RMO geeft het in haar advies helder aan: de WMO zal alle burgers raken en
is daarmee een wetsvoorstel met verstrekkende gevolgen! De WMO legt de nadruk
op de eigen verantwoordelijkheid van burgers en stimuleert gemeenten tot het
treffen van passende ondersteuning van kwetsbare burgers. Kernwoorden zijn:
voorkomen van problemen, versterken van de sociale cohesie, leggen van verbanden
tussen verschillende beleidsterreinen en faciliteren en stimuleren van organisaties,
instellingen en burgers. Participatie bij de totstandkoming
van een wetsvoorstel zegt veel over waar het over gaat. Het gaat in deze wet
immers niet over zaken die"ver-van-mijn-bedshow" zijn, nee, het
gaat over een wet die ons allemaal aangaat, jong en oud, ziek of gezond.Voorzitter, mijn fractie kan niet anders dan concluderen dat de staatssecretaris
het traject vanaf de presentatie van de Contourennota tot nu toe zorgvuldig
doorlopen heeft. Er zijn op alle prestatievelden waar de gemeenten volgens
de voorliggende wet aan moeten voldoen, pilots ontwikkeld, zodat alle betrokkenen
werkende weg ervaring konden opdoen. Er is veel informatie verstrekt, onder
andere in de vorm van nieuwsbrieven, folders, themagerichte bijeenkomsten
en interviews. Bij een wet die zo'n impact heeft op alle burgers en waarin
de betrokkenheid van de burgers in alle fasen van het proces één
van de uitgangspunten van de wet is, zijn een zorgvuldige voorbereiding en
voldoende informatie naar de mening van mijn fractie ook een voorwaarde! Zij
heeft in haar schriftelijke bijdrage al aangegeven dat zij achter de filosofie
van de wet staat, zoals weergegeven in het begin van mijn inbreng. De wet
legt de verantwoordelijkheid daar waar de uitvoering plaatsvindt: bij de gemeenten.
Zij geeft deze de opdracht om partners in de welzijn- en zorgketen bij elkaar
te brengen en om een integraal aanbod te regelen, met kennis van de lokale
situatie, niet van bovenaf geregeld, maar samen met de burgers en maatschappelijke
organisaties en last but not least, met de democratische controle dichtbij.Het feit dat er geen invoeringswet na deze wet zal volgen, heeft er mede
toe bijgedragen dat mijn fractie haar zorgen heeft geuit over de in- en uitvoering
van deze wet. Zij heeft bij de voorbereiding op deze wet gemerkt dat er niet
alleen bij haar leden, maar ook bij andere fracties – dat heb ik vanavond
gehoord – en bij veel maatschappelijke organisaties en gemeenten nog
tal van vragen leven. Bij het nader voorlopig verslag heeft zij benadrukt,
er zeer aan te hechten dat de overgang van de huidige naar de toekomstige
situatie voor de zorgvrager geruisloos verloopt en de aansluiting naadloos
is, zodat de continuïteit van de zorg gegarandeerd blijft. Mensen die
tot de ingangsdatum van de WMO zorg ontvangen vanuit de AWBZ, mogen om welke
reden dan ook bij de overname van de huishoudelijke zorg door de WMO niet
het risico lopen tussen de wal en het schip te geraken. Mijn fractie heeft
vragen van meer specifieke aard gesteld over de geldigheidsduur van de indicaties,
de gemeentelijke verordening, de aanbesteding en de ruimte die gemeenten hebben
om aan te sluiten bij het beleid, zoals dat voor het inwerkingtreden van de
WMO via de AWBZ geregeld werd. Zij kan niet anders dan concluderen dat wij
met een redelijk complexe materie te maken hebben. Gezien de vele vragen die
zij ook van externen ontving, staat zij daarin niet alleen. De leden van de
CDA-fractie zijn de staatssecretaris erkentelijk voor de beantwoording van
hun vragen, maar vinden deze op verschillende onderdelen toch nog niet toereikend.
Er is bij de CDA-fractie onder andere onduidelijkheid over de overgangsbepalingen
en de Europese aanbesteding. In de wet zijn in artikel 41, lid 3 en 4 overgangsbepalingen
opgenomen. Wil de staatssecretaris nog eens precies uitleggen hoe de procedures
verlopen, hoe lang deze overgangsperiode kan en mag duren, hoe de gemeenten
in deze periode dienen om te gaan met de eisen met betrekking tot de Europese
aanbestedingsverplichting, hoe wordt omgegaan met indicaties die onder de
AWBZ zijn vastgesteld, wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van deze
zorg in de overgangstijd en welke keuzemogelijkheden de cliënt tijdens
deze periode van overgang heeft? Zoals de staatssecretaris hoort, leven er
nog tal van vragen.In haar antwoord op de commissiebrede vraag over de aanbestedingsprocedure
geeft de staatssecretaris aan dat uiteindelijk de rechter bepaalt of een gemeente
conform de Europese regelgeving heeft gehandeld. Dit kan bij de uitvoering
van dit onderdeel van de wet toch niet als een dreiging boven de gemeenten
blijven hangen? Het is voor gemeenten van eminent belang dat zij vanaf het
in gang zetten van de aanbestedingsprocedure voldoende zekerheid krijgen om
deze procedure feilloos en zonder risico's te doorlopen. Kan de staatssecretaris
aangeven hoe zij de gevolgen voor de gemeenten inschat en wat zij, mochten
hier toch reële risico's aan zitten, als systeemverantwoordelijke voor
de WMO, in dit kader voor de gemeenten kan betekenen?Graag ontvangen de leden van de CDA-fractie eveneens met betrekking tot
de aanbestedingsprocedure een verheldering van de passage over de aanbestedingsverplichting
voor welzijnsinstellingen. Het is de leden uit de antwoorden niet duidelijk
geworden of deze nu wel of niet onder die verplichting vallen.Er blijven ons brieven bereiken van gemeenten, waarin zij hun zorgen uiten
over de nog ontbrekende informatie met betrekking tot de financiën en
de eigenbijdrageregeling en de te korte periode die nog rest tot de ingangsdatum
van de wet om een verantwoorde invoering mogelijk te maken. Kan de staatssecretaris
garanderen dat gemeenten de benodigde informatie op korte termijn ontvangen?
Is zij ervan overtuigd dat de gemeenten, mede gezien alle adviezen en informatie
die zij gedurende het voorbereidingstraject van het ministerie al hebben ontvangen,
voldoende voorbereid zijn om de taak die zij met de WMO toebedeeld krijgen
op een verantwoorde wijze uit te voeren? De leden van de CDA-fractie hechten
er zeer aan dat niet alleen in de voorbereidingsperiode, maar structureel,
adequate en actuele informatie vanuit het ministerie aangeleverd wordt. Kan
de staatssecretaris dit toezeggen?Kunnen wij uit het antwoord van de staatssecretaris op onze vraag over
de overgangstermijn opmaken dat gemeenten ervoor kunnen kiezen om in de WMO
het AWBZ-beleid voort te zetten? Zo ja, zijn hier dan ook financiële
consequenties aan verbonden?In de nadere memorie van antwoord geeft de regering aan dat het overgangsregime
niet betekent dat in alle gevallen de huidige cliënten de zorg van dezelfde
aanbieder zullen ontvangen, maar dat dit afhankelijk is van het contracteerbeleid
van de gemeente. Wij missen in dit antwoord de mogelijkheid van de cliënt
om via het pgb bij de huidige aanbieder te blijven. Is de staatssecretaris
van mening dat de cliënt gedurende de overgangsperiode voldoende tijd
ter beschikking heeft om met het pgb zelf een zorgaanbieder te zoeken?Onlangs heeft de VNG een modelverordening ontworpen en uitgebracht, die
tot veel ongerustheid heeft geleid bij tal van organisaties. De staatssecretaris
geeft op een commissiebrede vraag als antwoord dat deze modelverordening in
overeenstemming is met de uitgangspunten en bedoelingen van de WMO. Kan de
staatssecretaris hier mede vanwege de ontstane commotie wat explicieter op
ingaan? De leden van de CDA-fractie sluiten zich vooralsnog
aan bij de vraag die ons recentelijk bereikt heeft van de manifestpartijen
en andere betrokken organisaties of de modelverordening niet in strijd is
met de inhoud van de wet, mede gezien de antwoorden die de staatssecretaris
de leden van de CDA-fractie heeft gegeven naar aanleiding van de vraag over
de keuzevrijheid van mensen en in relatie tot antwoord nr. 6 in de nadere
memorie van antwoord dat de staatssecretaris geeft op vragen van de manifestpartijen,
die door de leden van de CDA-fractie naar de staatssecretaris zijn doorgeleid.Is de staatssecretaris het met de leden van de CDA-fractie eens dat de
WMO uitgaat van keuzevrijheid en gemeenten verplicht tot het bieden van een
keuze tussen algemene voorzieningen en zorg in natura of via een pgb, en dat
altijd samen met de aanvrager beoordeeld moet worden welke voorziening het
beste dient ter compensatie van de beperkingen die een cliënt ondervindt
in zijn zelfredzaamheid en zijn maatschappelijke participatie?De gemeentelijke verordening moet naar de mening van de leden van de CDA-fractie
voldoen aan de eisen van de wet, wat voor deze leden inhoudt dat de keuzevrijheid
voor de burger voor individuele voorzieningen, waaronder huishoudelijke verzorging,
gegarandeerd moet zijn. Het kan naar de mening van de CDA-fractie niet de
bedoeling van de wet zijn dat bij de uitwerking van de wet blijkt dat de mogelijkheid
tot het krijgen van een pgb is afgenomen. Deelt de staatssecretaris dit standpunt
van de CDA-fractie?Hebben deze leden uit het verslag van het recentelijk gevoerde overleg
in de Tweede Kamer goed begrepen dat de staatssecretaris op korte termijn
hierover met de VNG zal spreken en zo nodig maatregelen zal treffen? Graag
vernemen wij tijdens dit debat van de staatssecretaris wat haar insteek in
dat gesprek zal zijn.Wij concluderen uit de tekst van de modelverordening van de VNG tevens
dat bij het vaststellen van de aanspraak op ondersteuning eerst bezien wordt
of, en in hoeverre, eventueel andere personen binnen de leefeenheid zelf de
problemen kunnen oplossen. Op een vraag van de CDA-fractie over de indicatiestelling
antwoordt de staatssecretaris in de memorie van antwoord dat eerst objectief
de behoefte aan ondersteuning vastgesteld wordt en dat pas daarna aan de burger
wordt gevraagd of er mantelzorg aanwezig is en, als die er is, of die kan
worden ingezet. Is de staatssecretaris het met de leden van deze fractie eens
dat wij hieruit de conclusie kunnen trekken dat de modelverordening van een
andere benadering uitgaat? Zo ja, hoe staat de staatssecretaris hier tegenover?Deze leden vragen de staatssecretaris verder hoe het in de praktijk zal
gaan met het aanvragen van een pgb voor verschillende vormen van zorg en/of
ondersteuning. Wordt straks één instantie aangewezen voor de
afhandeling van de aanvragen en komt er één uniform in te vullen
formulier?Voorzitter. In de huidige situatie bestaat er een collectieve verzekering
voor pgb-houders die prima voldoet. Zowel de zorgkantoren als het College
van zorgverzekeringen, de VNG en de gebruikers vragen om een continuering
ervan voor de WMO-budgethouders. Kan de staatssecretaris de leden van de CDA-fractie
informeren over de mogelijkheden hiertoe en kan zij zeggen wie verantwoordelijk
is voor het organiseren van een vergelijkbare landelijke regeling? Wij hebben de staatssecretaris meerdere keren horen benadrukken dat de
voor ons liggende wet geen zorgwet is, maar een wet die, zoals de titel aangeeft,
dient tot maatschappelijke ondersteuning. Kort en krachtig: het doel van deze
wet is meedoen. Een prima streven! De WMO biedt hiertoe alle ruimte. Gemeenten
moeten vanuit de vraag die er leeft onder de burgers beleid ontwikkelen, anticiperen
op de lokale situatie en appelleren aan de mogelijkheden van mensen. Zo moet
er dicht bij de burger een, zeg maar, nieuw elan ontstaan en moeten nieuwe
initiatieven gehonoreerd worden, zodat mensen zich daadwerkelijk betrokken
voelen.De WMO is naar de mening van onze fractie naast een op de praktijk gerichte
wet ook een idealistisch wet, een wet die vraagt om een andere manier van
besturen en om een andere manier van samenleven. Wij zien in de praktijk van
alle dag dat in veel gemeenten al heel veel gebeurt en ook dat er steeds meer
gebeurt in de geest van de voor ons liggende wet. Ik noem de Kulturhusen in
het oosten van het land, de woonzorg boerderijen, winkels voor gehandicapten
en de wijkactiviteiten door en voor de bewoners zelf.Voorzitter. Ik hoorde op de laatste CDA-partijraad een prachtige en moedgevende "uitsmijter"
van Arie Boomsma, een tv-presentator die een jongerenproject in een Rotterdamse
buurt heeft begeleid. Ik wil zijn uitspraak de aanwezigen hier niet onthouden.
Hij zei: "Een reeks betere buurten maakt één beter Nederland!"
Het is bekend dat als wonen en welzijn goed geregeld zijn, de vraag naar zorg
zal afnemen. De staatssecretaris bracht zelf meerdere keren naar voren dat één
euro uitgegeven aan welzijn tien euro aan zorg bespaart. Een gegeven is ook
dat door vergroting van de zelfredzaamheid van het individu de zorgvraag afneemt.
Ontwikkelingen die daaraan bijdragen zijn levensloopbestendige woningen, domotica,
de toepassing van e-health, waardoor de zorg dichter bij de burger kan worden
gebracht, voorzieningen dicht bij huis, en, niet te vergeten, activiteiten
die de mensen met elkaar in contact brengen.Mevrouw de voorzitter. De voor ons liggende wet leent zich voor een urendurende
discussie. Vanwege de ons toegemeten tijd zullen wij de voor onze fractie
meest relevante punten aan de orde stellen. Allereerst kom ik dan te spreken
over de financiële situatie. Een punt waar wij met betrekking tot de
financiën vandaag aandacht voor vragen, komt voort uit de zorgelijke
geluiden die ons uit het land bereiken over de toereikendheid van het budget
in de eerste jaren van de WMO. Ten eerste gaat het erom dat de in 2007 voor
gemeenten beschikbare budgetten die, na overeenstemming hierover tussen VNG
en VWS, zijn gebaseerd op de uitgaven in 2005, een onderschatting van de werkelijke
uitgaven zouden zijn. Dit zou komen doordat een groot deel van de huishoudelijke
verzorging in dat jaar nog onder een andere noemer is geregistreerd. Ten tweede
blijken de aanspraken voor de AWBZ, waaronder de huishoudelijke verzorging,
in het eerste halfjaar van dit jaar fors te zijn gestegen, hetgeen voor de
zorgkantoren recentelijk aanleiding was om aan de bel te trekken. Zij waren
namelijk door hun contracteerruimte heen en er zouden weer wachtlijsten ontstaan.
Voor gemeenten zou dit betekenen dat zij in 2007 een doelgroep van overgangscliënten
moeten bedienen die groter is dan geraamd, terwijl het budget daarvoor niet
toereikend is. Wij vragen de staatssecretaris of het financiële arrangement
dat zij met gemeenten overeen is gekomen pas in 2009 tot een
aanpassing van het budget leidt, zonder terugwerkende kracht tot 2007. Als
dat zo is vragen wij de staatssecretaris of zij bereid is om zo spoedig mogelijk
met een overzicht van de reële financiële situatie in de eerste
helft van dit jaar te komen en om zo nodig aanvullende afspraken met gemeenten
te maken. Ik verwijs in dit verband naar de toezeggingen die zij de leden
van de CDA-fractie heeft gedaan in de memorie van antwoord op pagina 6, waarmee
zij aangeeft dat het arrangement de gemeenten de verzekering geeft te kunnen
beschikken over voldoende middelen voor een verantwoorde uitvoering van de
WMO, zowel voor de korte als voor de lange termijn. Is de staatssecretaris
het met de leden van de CDA-fractie eens dat elke gemeente er zeker van moet
kunnen zijn dat zij in 2007 voldoende budget krijgt om alle cliënten,
inclusief de overgangscliënten, de huishoudelijke zorg te bieden waar
zij volgens de wet recht op hebben?De WMO is een wet die uitgaat van de gedachte dat mensen in eerste instantie
zelf verantwoordelijk zijn voor het oplossen van problemen. Dat ondersteunt
de CDA-fractie, maar het moet wel zo zijn – en ik herhaal wat onze fractievoorzitter
de heer Werner in zijn inbreng bij de algemene beschouwingen van 2004 hierover
naar voren heeft gebracht – dat bij het verwijzen naar de eigen verantwoordelijkheid
eerst voldoende moet worden nagegaan of diegenen die het betreft zelf in de
positie verkeren die eigen verantwoordelijkheid ook werkelijk te kunnen dragen.
Daar ligt wat het CDA betreft de grens van de eigen verantwoordelijkheid en
het begin van solidariteit.En ik citeer ook graag de vrouw die tot de tweehonderd invloedrijkste
personen van Nederland behoort, mevrouw Van Leeuwen, ons aller Hannie, in
een artikel in Trouw van 11 oktober 2005. Daarin geeft zij aan vóór
eigen verantwoordelijkheid te zijn, maar laat zij erop volgen dat er altijd
groepen zijn die de regie over hun eigen leven niet aan kunnen zoals daklozen,
verstandelijk gehandicapten en laaggeletterden. Als fractie sluiten wij ons
vanzelfsprekend aan bij haar conclusie "verantwoordelijkheid nemen moet
je kunnen". De overheid moet een schild zijn en blijven voor diegenen
in onze samenleving die hulp nodig hebben! Deelt de staatssecretaris deze
mening van de CDA-fractie?Wij sluiten ons aan bij de uitkomsten van het rapport van de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid, dat onder de titel "Vertrouwen in de buurt"
aangeeft dat door de burger zelf bij te laten dragen aan de leefbaarheid van
zijn eigen buurt, een sociaal kapitaal ontstaat en groeit. Wijkgericht werken
laat geweldige resultaten zien. Vastgesteld is dat mensen die zijn ingebed
in sociale verbanden gelukkiger zijn dan anderen. Ze hebben boodschap aan
elkaar. Het gaat erom hoe je als overheid de sociale verbanden kunt versterken,
hoe je jong en oud bij vrijwilligerswerk kunt betrekken, hoe je ervoor kunt
zorgen dat mensen zich weer thuis voelen in hun buurt en oog hebben voor elkaar.
En het gaat erom hoe je als overheid de eigen verantwoordelijkheid van de
burgers kunt bevorderen en het maatschappelijk middenveld kunt ondersteunen
zonder vergaande bemoeienis van die overheid. Het CDA is van mening dat je
wat van mensen mag vragen en dat ieder zijn steentje moet bijdragen. Wij vragen
ons wel af of de regering de civil society, de maatschappelijke verbanden
waarvan burgers deel uit maken en waarin men met elkaar samenwerkt en elkaar
ondersteunt, niet te rooskleurig voorstelt. Ook de heer Thissen wees hierop.
De heer Van den Berg sprak ook zijn zorg hierover uit. Wij vragen ons enigszins
bezorgd af of er ook op de wat langere termijn nog wel voldoende vrijwilligers
zijn.De heer Putters (PvdA):Ik deel die zorg met mevrouw Nap en ik wil het ook graag van de staatssecretaris
weten. Ik wil ook iets van mevrouw Nap weten. Zij moet toch ook iets vinden
van de rapporten van het SCP en van Mezzo en van de analyses die worden gemaakt
van de ontwikkeling van het aantal mantelzorgers en vrijwilligers en over
de civil society. Denkt zij dat deze regering van een realistische verwachting
uitgaat op dat punt?Mevrouw Nap-Borger (CDA):Ik hoop het. Ik denk wel dat wij vrijwilligers, zowel ouderen als jongeren,
op een heel andere manier moeten gaan recruteren. Ik denk ook dat er wat dit
betreft nog een wereld te winnen is, omdat nog lang niet iedereen bereid is
om als vrijwilliger te participeren in deze samenleving. Vooral jonge mensen
willen doorgaans op een andere wijze vrijwilligerswerk invullen dan ouderen,
vaak kortdurend en passend bij hun eigen moment van leven. Zij sluiten zich
aan als vrijwilliger bij een sportvereniging als zij zelf aan sport doen en
zij willen wat voor de school betekenen als hun eigen kinderen op die school
zitten. Wij denken bij het werven van vrijwilligers aan aansluiting bij de
interesses en behoeften die vrijwilligers hebben. Dat is de visie van mijn
fractie.Voorzitter. Dit kabinet dient vanuit zijn verantwoordelijkheid alles op
alles te zetten om jong en oud, man en vrouw, autochtoon en allochtoon te
ondersteunen en te activeren om op een of andere manier vrijwilligerswerk
te doen. Wij zouden graag van de staatssecretaris vernemen welke initiatieven
en maatregelen er in dit kader door deze regering genomen zijn en op korte
termijn nog genomen worden. Ook zijn wij van mening dat het doen van een beroep
op bedrijven, organisaties en kerken om hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
te nemen niet vergeten mag worden! Is de staatssecretaris van mening dat haar
ministerie, maar ook de andere departementen hier voldoende aandacht aan besteden?Wij zijn blij met het antwoord van de staatssecretaris op vragen van mijn
fractie over het onderwerp "van vrijwilligerswerk naar mantelzorg",
waarin zij aangeeft dat vrijwilligerswerk en mantelzorg niet kunnen worden
afgedwongen, nooit als vervanging voor beroepskrachten gezien mag worden en
de gebruikelijke zorg overstijgt. Mantelzorgers en vrijwilligers worden door
veel mensen in één adem genoemd, maar mantelzorgers zijn geen
vrijwilligers. Mantelzorg verleen je veelal vanuit liefde en genegenheid en
een nauwe betrokkenheid bij de zorgvrager en is vaak vanzelfsprekend voor
de aanbieder. Mantelzorgers hebben het niet gemakkelijk, want naast de confrontatie
met de emotionele en fysieke gevolgen van het ziek zijn van de naaste, worden
ze vaak belast met veel problemen en vragen rond het ziek zijn.Wij moeten er als overheid voor waken dat mantelzorgers zelf door overbelasting
patiënt worden. Ziekte en uitval zullen dan het gevolg zijn. De uitkomsten
van een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau stemmen ons wat
dat betreft niet vrolijk: 7% van de mantelzorgers belandt in de WAO
en 27% is te moe om iets te ondernemen als zij "vrij" zijn.
Er is goede begeleiding en regie nodig voor het bieden van
hulp en ondersteuning aan mantelzorgers. Wij zijn dan ook content met de in
de voorliggende wet opgenomen verplichting tot het bieden van deze ondersteuning,
die wat de CDA-fractie betreft, ook de ondersteuning door respijtzorg inhoudt.
Deelt de staatssecretaris deze opvatting?Er moet te allen tijde voorkomen worden dat mantelzorgers "van het
kastje naar de muur" worden gestuurd als het gaat om extra hulp, respijtzorg
of andersoortige vragen. Het ene loket dat gemeenten ten gevolge van het aangenomen
amendement van de heer Mosterd c.s. moeten organiseren en dat als aanspreekpunt
dient voor alle hulpvragen die er spelen op het terrein van de WMO, van de
AWBZ of de sociale zekerheid, kan en moet hier een centrale rol in spelen.
De uitruil die nu mogelijk is tussen persoonlijke verzorging en huishoudelijke
verzorging moet naar de mening van de leden van deze fractie ook mogelijk
blijven tussen de AWBZ- en de WMO-zorg omdat deze hulp vaak niet te scheiden
is.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Ik was een beetje verbaasd om te lezen dat er vaak geen onderscheid is
tussen AWBZ- en WMO-zorg, omdat deze hulp vaak niet te scheiden is. Die hulp
is toch juist wel te scheiden en kan daarom toch overgeheveld worden? Hoe
moet ik deze zin lezen? Kunt u dat duidelijk maken?Mevrouw Nap-Borger (CDA):Als je naar de praktijk kijkt, denk ik dat mantelzorgers vaak zowel de
lichaamsgebonden zorg, vooral als het gaat om de terminale fase, op zich nemen,
als een deel van de huishouding. Het kan zijn dat zij er bijvoorbeeld voor
kiezen om juist in die precaire situaties die zo gevoelig liggen, wel de lichaamsgebonden
zorg te willen blijven uitvoeren, maar extra ondersteuning nodig hebben voor
de huishoudelijke zorg, terwijl zij misschien geïndiceerd zijn voor het
omgekeerde. Omdat het soms een kwestie van dagen of uren is en soms heel acuut
opgelost moet worden, willen wij dat de schotten wegvallen en dat er prudent
en bereidwillig door de AWBZ-organisatie en de gemeente een oplossing wordt
gevonden zonder dat de mantelzorgers van het kastje naar de muur gestuurd
worden.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Dat ben ik met u eens. Ik begrijp dat u alleen op dit specifieke geval
doelt en niet in het algemeen zegt dat AWBZ- en WMO-zorg niet goed te scheiden
zijn.Mevrouw Nap-Borger (CDA):Ik denk dat zij op bijna alle terreinen wel gescheiden kunnen worden.
Maar met name als het gaat om mantelzorgers en om deze fase van leven, is
het heel moeilijk.Wij vinden dus dat in die gevallen een uitruil tussen AWBZ- en WMO-zorg
mogelijk moet blijven. Tijdens een onlangs gehouden overleg in de Tweede Kamer
gaf de staatssecretaris aan dat wanneer de mantelzorger tijdelijk niet kan
bijspringen, er meteen respijtzorg beschikbaar moet zijn. Kunnen wij hieruit
concluderen dat de staatssecretaris onze zienswijze ten aanzien van bovengenoemde
deelt en zo ja, is zij bereidt haar mening hieromtrent aan de orde te stellen
tijdens vervolggesprekken met de betrokken instanties en de VNG?Op verschillende plaatsen ontstaan er in ons land respijthuizen voor mantelzorgers.
Een plek waar zij naar behoefte even afstand kunnen nemen van de dagelijkse
zorgen. Vanwege mijn eigen betrokkenheid als vrijwilliger bij de oprichting
ervan in mijn omgeving wil ik de staatssecretaris vragen naar de uitkomst
van een onderzoek betreffende de structurele financieringsbronnen voor respijtvoorzieningen.
Het gaat met name om de intenties van zorgkantoren, CIZ, zorgverzekeraars
en gemeenten.Tijdens de behandeling van deze wet in de Tweede Kamer heeft de staatssecretaris
toegezegd op zoek te gaan naar extra middelen voor de ondersteuning van mantelzorg
en zorgvrijwilligers. Vanwege het belang hierover helderheid te hebben voordat
de wet in werking treedt, vernemen de leden van de CDA-fractie graag van de
staatssecretaris hoe de stand van zaken hieromtrent is.Voorzitter. Uit onderzoek van het SCP blijkt dat veel mensen die langere
tijd te kampen hebben met lichamelijke beperkingen, behoefte hebben aan meer
hulp op het gebied van wonen, vervoer en welzijn. Een uitkomst die veelzeggend
is en ons verontrust. Het geeft eens te meer het belang aan van ondersteunende
organisaties zoals de MEE, die specifieke deskundigheid in huis hebben ten
behoeve van de verschillende doelgroepen en die de benodigde hulp dicht bij
huis kunnen leveren. Het is schrijnend te moeten lezen dat het niet ontvangen
van hulp of voorzieningen onder andere komt omdat gehandicapten niet weten
hoe zij een en ander moeten regelen of omdat zij niet duidelijk zijn geïnformeerd.
De ingewikkelde regelgeving en de berg aan formulieren die bijvoorbeeld voor
een aanvraag om zorg en ondersteuning ingevuld moeten worden, weerhoudt veel
mensen ervan om er überhaupt aan te beginnen.Wij hebben het hier over onze bureaucratie. In dit kader vragen wij de
staatssecretaris wat de uitkomsten van het dereguleringsonderzoek en het overleg
met de andere departementen en diverse partijen om mogelijkheden voor administratieve
lastenverlichting in kaart te brengen, heeft opgeleverd. Met andere woorden:
hebben de uitkomsten al geresulteerd in concrete afspraken en een actieplan
zodat gemeenten daarmee bij de uitvoering van de WMO al hun voordeel kunnen
doen?Ik kom aan mijn laatste punt: decentralisatie. Zoals al eerder gememoreerd,
legt de WMO de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van deze wet bij de
gemeenten. Het CDA is traditiegetrouw een voorstander van decentralisatie.
Bij de al eerder aangehaalde algemene politieke beschouwingen in 2004 verwoordde
onze voorzitter het als volgt – en ik citeer het vandaag omdat deze
tekst naar onze mening, ook de mening van velen die betrokken zijn bij voorliggende
wet onderstreept –: "Decentralisatie wordt alom beleden, maar de
gevolgtrekking dat het zo kan zijn dat de ene gemeente zus handelt en de andere
zo en dat burgers dus verschillend behandeld zouden kunnen worden, afhankelijk
van de plaats waar zij wonen, lijkt voor menigeen veel moeilijker te verteren.
Toch is dat onherroepelijk tot op zekere hoogte het gevolg van echte decentralisatie
die ook maatwerk, op de individuele burger toegesneden ondersteuning, mogelijk
maakt. Burgers en hun organisaties die een andere opstelling van de gemeenten
op een bepaald punt wensen, zullen zich ook allereerst tot hun eigen lokale
overheid dienen te wenden. Actief burgerschap, een ideaal van de christen-democratische
beweging, begint met een lokale democratie die er echt toe
doet en die niet slechts uitvoeringsinstantie is van nationaal vastgelegd
beleid."Ik was blij verrast toen ik zeer recent en nadat ik mijn bijdrage voor
vandaag al klaar had, het rapport "Gemeenten maken het verschil"
onder ogen kreeg. Een rapport, opgesteld mede onder verantwoordelijkheid van
twee zeer gewaardeerde collega's in deze zaal, de heer Putters en de heer
Schouw. Een van de belangrijkste conclusies uit dit rapport, waarin veel te
herkennen is van de visie van het CDA met betrekking tot de rol en de positie
van gemeenten, is het recht op gemeentelijke pluriformiteit, het recht op
ongelijksoortigheid van gemeenten. Ook de Raad voor maatschappelijke ontwikkeling
adviseert de verantwoordelijkheden op de beleidsterreinen die vallen onder
de WMO op het lokale niveau te leggen, met als argument onder andere dat men
daar in individuele gevallen goede afwegingen kan maken en via vernieuwende
en collectieve arrangementen creatieve oplossingen voor individuele problemen
kan aandragen.Voorzitter. Tot slot ontkom ik niet aan een persoonlijk slotwoord. Als
een in verwachting zijnde oma van haar eerste kleinkind – het kan elke
dag gebeuren – kwam bij mij bij de voorbereiding van deze wet de metafoor
van een nog niet geboren kind naar boven. In de Contourenwet van 2004 was
de wet in aanleg aanwezig, nog niet volgroeid en met veel zorg omgeven. De
geboorte van deze wet is aanstaande maar vraagt naast een zorgvuldige voorbereiding
en implementatie, ook betrokkenheid, inzet, compassie en het nemen van verantwoordelijkheid,
zo mogelijk, van eenieder. Dan zal er voldoende draagvlak ontstaan en dan
biedt deze wet naar de mening van de CDA-fractie kansen en toekomstperspectief.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Voorzitter. Als je de laatste in de rij bent, wordt het wel moeilijk om
het allemaal nog origineel te brengen. Na alle bijdragen gehoord te hebben,
denk ik dat er overlappen zullen zijn, maar aan de andere kant wordt daarmee
benadrukt dat wij met elkaar veel zorgen delen. Overigens beleef ik als lid
van deze Kamer gouden tijden, want alweer beleven wij vandaag een historisch
moment. Zoals ook mijn collega Putters zei, vindt met de aanname van de WMO
een omwenteling plaats in de zorg voor en zekerheid van mensen met beperkingen.
De AWBZ, waarvan de kosten uit de pan dreigen te stijgen – waarom en
waardoor is volgens mij overigens nooit uitputtend geanalyseerd – wordt
teruggebracht tot waarvoor zij aanvankelijk was bedoeld: een volksverzekering
voor niet particulier te verzekeren risico's. Door de bundeling van verschillende
wetten in de WMO worden gemeenten in staat gesteld om een samenhangend lokaal
beleid op poten te zetten en komt er ruimte voor lokale beleidsvrijheid en
individueel maatwerk. Vandaag en morgen hebben wij de taak om te beoordelen
of dit wetsvoorstel de toets der kritiek kan doorstaan: is het uitvoerbaar,
zijn de kaders helder genoeg en zal het brengen waarvoor het bedoeld is? Het
is natuurlijk altijd leuker om een historisch moment mee te maken waarbij
verandering verbetering betekent. Of dat zo zal zijn, moet nog blijken.Ik stel voorop dat ik het uitgangspunt van het wetsvoorstel onderschrijf
dat gemeenten, vanuit hun positie dichtbij de burger, in staat kunnen en moeten
zijn om eerder en beter in kaart te brengen wat mensen met een handicap nodig
hebben om zelfstandig te leven met hun beperking en om gelijkwaardig aan het
maatschappelijk verkeer te kunnen deelnemen. Tegelijkertijd denk ik echter
dat op het ministerie het geloof en het vertrouwen dat het allemaal wel goed
zal komen, niet op feiten zijn gestoeld. Mijn fractie behoort tot de ongelovigen.
Wij denken dat de WMO, zoals zij er nu uit ziet, onvoldoende financiële,
inhoudelijke en kwalitatieve waarborgen biedt: - onvoldoende waarborgen
voor de gemeenten die de wet moeten uitvoeren en die zich zorgen maken over
het onduidelijke en zeker ontoereikende financiële kader en het gebrek
aan tijd om alles volgens de regels voor te bereiden en uit te gaan voeren;- onvoldoende waarborgen voor de huidige werkers in het maatschappelijk
ondersteuningsveld en de thuiszorg dat bij de invoering van de WMO voldoende
rekening wordt gehouden met hun specifieke kennis en ervaring; zij maken zich
terecht zorgen over de werkgelegenheid in de zorg en de imagoschade als er
geen goed sociaal plan komt;- onvoldoende waarborgen voor de burgers
met beperkingen op wie de WMO van toepassing is en die zich grote zorgen maken
over de operationalisering van de compensatieplicht in de VNG-modelverordening.Als wij ervan uitgaan dat de WMO met de beste bedoelingen is ontworpen,
moet het mogelijk zijn om vandaag met elkaar alle zwakke punten te benoemen
en moet de staatssecretaris morgen in staat zijn om al onze zorgen weg te
nemen. Met die zorgen staan wij overigens niet alleen, gelet op de stortvloed
van e-mails, telefoontjes en brandbrieven die ons de laatste weken nog bereikt
heeft. Ik zal dan ook achtereenvolgens de zorgen van de gemeenten, zoals verwoord
door de VNG en door individuele gemeenten zoals Pekela en Eindhoven, de zorgen
van de werkers zoals verwoord door Accare, AbvaKabo FNV en MEE en de zorgen
van de cliënten, zoals verwoord door de manifestpartijen en de ondersteuningsorganisatie
van vrijwilligers en mantelzorgers, aanhalen. Ik vraag de staatssecretaris
om moeilijke antwoorden niet uit de weg te gaan, zoals zij in mijn beleving
tot nu toe wel heeft gedaan bij de beantwoording van de vragen door de commissie
VWS, gesteld in de aanloop naar deze plenaire discussie.De eerste vraag die de staatssecretaris klip en klaar zal moeten beantwoorden,
is die naar het financiële kader. Gebrek aan duidelijkheid daarover zal
zorgen voor gebrek aan draagkracht en met onwillige honden is het nu eenmaal
kwaad hazen vangen. Volgens door de staatssecretaris verschafte cijfers gaat
macrobudgettair met de overgang van de huishoudelijke zorg 1,1 mld. schoon
aan de haak naar de gemeenten. IJkjaar wordt 2005, de onafhankelijke derde
gaat vanaf 2007 de kosten voor huishoudelijke verzorging, de effecten van
de compensatieplicht, de meerkosten voor gemeenten als gevolg van de pgb-verplichting
en de uitvoeringskosten monitoren en geeft op z'n vroegst medio 2008 bindend
advies hoe het budget in 2009 moet worden aangepast. Er is geen aanpassing
met terugwerkende kracht.De VNG heeft de afgelopen weken gesignaleerd dat de cijfers niet kloppen.
Dit heeft, zoals Eindhoven heeft aangetoond, onder andere te maken met het
feit dat niet alle aanbieders/zorgkantoren vanaf begin 2005, zoals was afgesproken,
de kosten voor persoonlijke verzorging en huishoudelijke verzorging apart
hebben geregistreerd. Verder blijkt uit cijfers over 2006 dat er geen dalende tendens in de toestroom cliënten is. Integendeel, in het eerste
kwartaal is meer hulp aangevraagd en toegekend dan verwacht. Sommige zorgkantoren
zijn al door hun contracteerruimte voor dit jaar heen en er ontstaan wachtlijsten.
Een manier om wachtlijsten te omzeilen is overigens een pgb aanvragen. Daardoor
zal er macrobudgettair naar mijn inschatting dit jaar meer dan verwacht zal
worden uitgegeven. Ik zie dat in mijn praktijk steeds meer gebeuren. Steeds
meer mensen wenden een pgb aan en geef ze eens ongelijk. Accare berekent de
uitgaven aan huishoudelijke verzorging over 2005, gebaseerd op cijfers van
CVZ en CAK, op 1,3 mld. Daar zit dus een behoorlijke ruimte tussen. Zoals
de cijfers er nu liggen, betekent dit dat gemeenten een grotere groep overgangscliënten
met een ontoereikend budget moeten ondersteunen. Voor mijn gevoel is schoon
aan de haak wel erg letterlijk genomen, want van een kale kip valt weinig
te plukken. Mijn fractie vindt dat er op zo kort mogelijke termijn duidelijkheid
moet komen over het budget en wil weten wat de staatssecretaris gaat doen
om dit te bewerkstelligen. Gemeenten kunnen niet begroten, laat staan aanbesteden
als de ramingen op drijfzand zijn gebaseerd. Invoering van de WMO zou geen
bezuinigingsoperatie zijn, heeft de staatssecretaris ons keer op keer verzekerd.De onafhankelijke derde zal zich expliciet bezig houden op macroniveau
en dus niet op lokaal niveau verschillen tussen gemeenten duiden, hoewel die
er wel zijn. Als het budget in 2008 verdeeld wordt via het door CEBEON ontwikkelde
verdeelmodel, zullen er voor- en nadeelgemeenten ontstaan. Ik heb mij daarin
verdiept. Een nadeelgemeente, zoals Pekela, zal minder krijgen dan de bedragen
die op grond van de AWBZ in peiljaar 2004 binnen de gemeentegrenzen zijn uitgegeven.
De oorzaken van de verschillen liggen echter buiten de invloedssfeer van de
gemeente. Een analyse van de cijfers van Pekela geeft aan dat in deze gemeente
veel meer geïndiceerden voor een pgb – in 2005 19,8% –
hebben gekozen dan landelijk gebeurt: 9,5%. De gevolgen van deze keuze
betekenen voor deze gemeente dat zij na 2008 ten opzichte van het historische
budget met uiteindelijk 40% gekort zal worden. Is de staatssecretaris
het met mij eens dat het binnen een kleine gemeente veel moeilijker zal zijn
om de verschillen op te vangen? Is zij van plan om naast de groten ook rekening
met de kleintjes te houden en met de kleinere gemeenten naar oplossingen te
kijken? Heeft zij de beleidsvrijheid om geheel in de zin van de WMO individueel
maatwerk, ook voor gemeenten, te leveren?De VNG heeft terechte zorgen geuit over de hoogte van het budget bestemd
voor de uitvoering. Wat moet van de 60 mln. bekostigd worden? Denkt de staatssecretaris
dat dit genoeg is om een goed functionerend lokaal loket op te bouwen en moeten
hieruit ook de herindicaties bekostigd worden? Heeft de staatssecretaris overigens
ideeën hoe die herindicaties gedaan moeten worden, door wie en voor welke
datum? Het belang van de gemeente om zo snel mogelijk te herindiceren om kosten
te drukken en het belang van de cliënt om zo lang mogelijk te profiteren
van de oude indicatie lopen mogelijk niet altijd parallel. Wiens belang prevaleert?
Een laatste punt wat gemeenten betreft is de onduidelijkheid die er nog is
rondom het begrip respijtzorg. Ik denk dat het probleem nog steeds niet helder
is en dat dit eerst moet gebeuren, evenals in kaart brengen hoe vaak dit voorkomt
om vervolgens oplossingen formuleren. Mijn fractie vindt dat, als een mantelzorger
persoonlijke verzorging aan een AWBZ geïndiceerde levert en daardoor
niet in staat is het huishouden te verzorgen, deze zorg dan vanuit de AWBZ
betaald moet worden. Daar is beslist onduidelijkheid over.Naast de zorgen van de gemeenten zijn er de zorgen van de werkers. Met
de komst van de WMO breekt er voor werkers in de thuiszorg die nu nog meestal
de voor de AWBZ geïndiceerde huishoudelijke verzorging bieden een onzekere
tijd aan. De onzekerheid wordt nog verhevigd doordat per 1 januari niet
alle gemeenten klaar zijn voor, laat staan klaar zijn met, de Europese aanbesteding.
Vanuit het veld wordt erop gewezen dat als gevolg van het aanbestedingsmodel
massaontslagen – enkele honderden werknemers in een middelgrote gemeente
bij toewijzing aan een andere zorgaanbieder – niet zijn uit te sluiten.
Dit heeft sociale ellende, verstoring van de arbeidsmarkt en langdurige imagoschade
voor de branche thuiszorg tot gevolg. De staatssecretaris heeft eerder toegezegd
onderzoek te doen naar de dreigende ontslagen. Naar mijn gevoel heeft zij
ze tot nu toe gebagatelliseerd. Wil zij deze signalen nu serieus nemen? Is
er inmiddels onderzoek verricht?Uit onderzoek onder leden van Accare blijkt dat het merendeel van de leden
niet weet wanneer zij van de gemeenten zullen horen of zij in 2007, al dan
niet op tijdelijke basis, de hulpverlening kunnen voortzetten. Wat is volgens
de staatssecretaris een redelijke termijn waarop eventuele overdracht van
zorg moet plaatsvinden? Naast helderheid voor de werknemers is het toch ook
van groot belang dat er met het oog op de continuïteit van de zorgverlening
ook een aantal stappen gezet wordt, zoals het overdragen van soms duizenden
zorgdossiers van overigens ook vaak hoogbejaarde, snel van hun stuk te brengen
cliënten. Mijns inziens is hier zorgvuldigheid geboden.Is de staatssecretaris bereid, gemeenten op te roepen om tijdig helderheid
aan zorgaanbieders te geven over de uitkomst van de gunning? Tijdig betekent
mijns inziens dat de aanbieder zes maanden de tijd krijgt om zich voor te
bereiden op de nieuwe situatie: begroting opstellen, bedrijfsvoering aanpassen,
sociaal plan opstellen, mensen ontslaan en cliënten voorbereiden op de
nieuwe situatie. Overigens is het mijn fractie nog steeds niet duidelijk waarom
in de WMO niet het principe "werknemer volgt werk" is opgenomen,
analoog aan de wetgeving voor het personenvervoer. Het gaat in de huishoudelijke
zorg om 100.000 werknemers, merendeels vrouwen met een relatief lage opleiding
en werkzaam in deeltijd. Mijn fractie vindt het onverantwoord om niet op te
nemen dat de nieuwe uitvoerder verplicht is, het personeel over te nemen van
de uitvoerder die in de aanbestedingsprocedure is afgewezen. Arbeidsvoorziening
in de care is toch ook een verantwoordelijkheid van deze staatssecretaris?Ook wijs ik de staatssecretaris nog maar eens op het gestelde in artikel
41, lid 4, dat zolang gemeenten nog geen verordening hebben vastgesteld, zij
moeten handelen alsof nog steeds de AWBZ-regelgeving van toepassing is. Het
zal tot een chaotische situatie leiden als gemeenten op allerlei verschillende
momenten in het jaar gaan aanbesteden. Dat geeft nog meer onduidelijkheid
voor cliënten en zorgverleners. Is de staatssecretaris bereid om met
de sector en de gemeenten nog eens goed te bekijken hoe de overgangssituatie
adequaat vormgegeven kan worden? Misschien kan zij dan ook nog
eens duidelijk maken wat zij bedoelde met haar uitspraak"huishoudelijk
werk is geen schoonmaakwerk". Waar moeten naar haar mening de competenties
worden vastgelegd die nodig zijn om adequaat en deskundig huishoudelijke verzorging
aan mensen met beperkingen te leveren? Is zij van mening dat de Kwaliteitswet
zorginstellingen voldoende waarborgen biedt om de kwaliteit vast te houden
die nu onder het AWBZ-regime wordt geleverd? Of is zij met ons van mening
dat de prijs eerder dan de kwaliteit de doorslag zal geven in de aanbestedingsprocedures?
Wat vindt zij van deze ontwikkeling?Na de discussie in de Tweede Kamer is er, zoals collega Bakker van D66
opmerkte – collega Putters sprak er ook over – een extreme make-over
van de WMO ontstaan; een hedendaagse term die te denken geeft. Ik denk dat
de heer Bakker gelijk heeft, want het hart van de wet, zoals zij nu in ontwerp
voorligt, is de compensatieplicht, een wettechnisch geheel nieuw fenomeen;
een fenomeen dat bij mijn weten niet eerder in een wet is beschreven. Juist
het feit dat het nieuw en onbekend is, maakt ook dat er van alle kanten met
argusogen naar gekeken wordt. Mijn fractie vindt het dan ook nog steeds onbegrijpelijk
dat de staatssecretaris niet, zoals onze commissie voor VWS haar heeft gesuggereerd,
het gewijzigde wetsontwerp opnieuw aan de Raad van State heeft voorgelegd
voor advies. Een gemiste kans om vooraf meer duidelijkheid te scheppen en
ook een teken van gebrek aan empathie voor de mensen die straks te maken krijgen
met de WMO. Empathie is een eigenschap waar dit kabinet overigens ook niet
veel van heeft meegekregen, denk ik wel eens. Op wie berust de taak en de
verantwoordelijkheid om na te gaan of het begrip compensatieplicht adequaat
is geoperationaliseerd? Collega Dupuis wees er ook al op dat niet duidelijk
is wie hier een taak heeft om te bezien hoe het wordt vertaald. Graag een
reactie.Het gevolg van het feit dat de compensatieplicht niet is omschreven, is
dat met name de cliëntorganisaties, verenigd als manifestpartijen, zich
grote zorgen maken over de modelverordening zoals die door de VNG is opgesteld
en waarin de compensatieplicht wordt vertaald. En als ik lees wat zij naar
voren brengen, kan ik mij hun zorgen wel voorstellen. Storend daarbij vind
ik dat de staatssecretaris zonder verdere onderbouwing gezegd heeft dat de
modelverordening niet in strijd met de wet is. De strijdigheid en interpretatieverschillen
die door de manifestpartijen zijn geconstateerd, zijn aan de VNG voorgelegd,
die ondanks constructief overleg van mening blijft verschillen met de cliëntorganisaties.
Het gaat dan vooral over het begrip "algemene en collectieve voorziening"
en het begrip "individuele voorziening". Wij verwachten van de staatssecretaris
dat zij op korte termijn in overleg met beide partijen bekijkt hoe zij de
onrust kan wegnemen. Is zij daartoe bereid? Het kan toch niet zo zijn dat
een gemeente ingeval iemand ondersteuning vraagt bij het voeren van een huishouden,
omdat hij bijvoorbeeld ten gevolge van MS niet kan staan en daarom graag een
verlaagd aanrecht zou willen hebben om zelf te kunnen koken en afwassen, in
plaats van die voorziening Tafeltje dek je krijgt aangeboden, een algemene
voorziening in deze gemeente beschikbaar, zonder uitgebreide indicatie en
eigen bijdrage?Een ander punt van zorg zijn de eigen bijdragen die gemeenten in naam
niet verplicht zijn te heffen, maar waartoe zij wel verplicht zijn, omdat
de eigen AWBZ-bijdrage voor huishoudelijke verzorging is afgetrokken van het
over te hevelen budget. Gemeenten zouden dan nog meer dief van eigen portemonnee
zijn als ze geen eigen bijdrage zouden heffen. Bovendien wordt bij gecombineerde
AWBZ/WMO-zorg wel een maximale AWBZ-bijdrage gevraagd. Zorg is er dan over
de maximum eigen bijdrage die meer mensen gaan betalen, de rompslomp, capaciteit
van het CAK, de gang van zaken in de overgangsperiode, enz. Wij wensen duidelijkheid
van de staatssecretaris op al deze punten.Mijn fractie is met de manifestpartijen van mening dat het in de VNG-modelverordening
geïntroduceerde begrip "algemene voorziening" voor huishoudelijke
zorg, vervoersvoorzieningen en rolstoelen en het uitsluiten van de keuzemogelijkheid
tussen een voorziening in natura en pgb in dit kader indruist tegen het principe
van keuzevrijheid voor individuele voorzieningen en daarom strijdig is met
de wet. Wanneer gelden efficiencyoverwegingen bij overwegende bezwaren om
een pgb voor individuele ondersteuning niet toe te kennen? Gelden die efficiencyoverwegingen
alleen voor landelijke voorzieningen, zoals Valys? Hoe vrij zijn gemeenten
om dat in te vullen?Volgens het protocol gebruikelijke zorg zijn huisgenoten verantwoordelijk
voor het huishoudelijke werk dat de zorgvrager niet kan doen. In een toelichting
zegt de VNG dat alleen alleenstaanden weinig te maken hebben met gebruikelijke
zorg. Betekent dit ook dat studenten huishoudelijk werk moeten doen voor hun
hospita als zij uitvalt met een gebroken heup of ook dat een partner zorgverlof
moet opnemen als zijn partner met hetzelfde letsel uitvalt?Ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers wordt een belangrijke
taak voor gemeenten. Van verschillende kanten, ook vandaag, is erop gewezen
hoe zwaar mantelzorgers het vaak hebben. Het is daarom onbegrijpelijk dat
er nog geen duidelijkheid is over het beschikbare budget dat nodig is boven
de toegezegde 32 mln. De door de Tweede Kamer aanvaarde motie nr. 88 pleitte
voor extra budget. MEZZO, de onder­steuningsorganisatie van mantelzorgers
en vrijwilligers, heeft onderbouwd dat een extra budget van 80 mln. nodig
is. De staatssecretaris zou daarnaar zoeken, maar heeft zij ze al gevonden?
Zij heeft zelf betoogd dat de groeiende hulpvraag in de toekomst zo veel mogelijk
moet worden opgevangen met behulp van mantelzorg en vrijwilligers. Betekent
dat ook dat deze zorg een verplichte voorliggende voorziening wordt? In mijn
eigen gemeente hoorde ik dat partners inderdaad zorgverlof zouden moeten opnemen
als zij anders niet in staat zijn om mantelzorg te leveren en daar was ik
erg verbaasd over.Voor de ondersteuning van mensen met een handicap is destijds MEE in het
leven geroepen. MEE informeert, helpt bij moeilijke afwegingen, geeft praktische
ondersteuning en wijst zo nodig de weg naar de juiste instanties. Uit een
studie van het SCP, waarover vanavond al eerder is gesproken, blijkt dat onder
lichamelijk gehandicapten een grote behoefte naar informatie over ondersteuning
leeft. Er zijn, zoals bekend, 25 MEE-organisaties met 80 nevenvestigingen,
die tezamen een landelijk dekkend netwerk vormen. Op termijn, waarschijnlijk
2008, zal MEE gedecentraliseerd worden naar de gemeenten en wordt de landelijke
subsidie van 160 mln. verdeeld. Dit heeft als risico verdamping en versnippering
van de expertise die de afgelopen jaren is opgebouwd en die
nodig is om de specifieke doelgroepen van MEE te kunnen bedienen. Wij denken
dat MEE hard nodig is om te voorkomen dat mensen met een beperking tussen
wal en schip terechtkomen. Er is daarom ook in de Tweede Kamer voor gepleit
om de continuïteit van deze functie voorlopig te waarborgen. Ik sluit
mij graag bij die wens aan en heb voor de staatssecretaris dan ook de volgende
vragen. Is zij bereid om de besluitvorming over MEE te koppelen aan de evaluatie
van de WMO? De consequentie hiervan is dat MEE in 2008 niet automatisch over
gaat naar de WMO. Wanneer zal de staatssecretaris een visie op de positie
van MEE ontwikkelen?Bij de omschrijving van wat onder maatschappelijke ondersteuning valt,
de zogenaamde prestatievelden, valt op hoe weinig zorgvuldig en diepgaand
het prestatieveld Jeugdzorg wordt omschreven. Het blijft voor mijn fractie
onbegrijpelijk dat niet de kans is gegrepen om de vijf functies die lokaal
jeugdbeleid moeten omvatten in de wet te verankeren. Juist deze staatssecretaris
die een jeugdbrigade en een jeugdbrigadier instelde, zou toch moeten weten
hoe groot de problemen op het gebied van jeugdzorg zijn en ook dat die voor
een groot deel liggen in de afstemming en in het feit dat de voorliggende
voorzieningen op lokaal niveau waar nog preventie gepleegd kan worden, dicht
bij de burger, lang niet altijd goed van de grond zijn gekomen. Als het nu
al duidelijk is dat het budget ontoereikend zal zijn en het ook duidelijk
is dat gemeenten vrij zijn in het stellen van prioriteiten ten aanzien van
inzet op de verschillende prestatiegebieden, hoe denkt de staatssecretaris
dan dat voorkomen kan worden dat gemeenten er voor kiezen dat provincies,
als poortwachters voor de toegang tot jeugdzorg, gaan opdraaien voor het gebrek
aan geld en aandacht van de zijde van de gemeenten? Is het gemeenten werkelijk
toegestaan keuzen te maken bij de uitvoering van de WMO die consequenties
hebben voor het budget dat aanpalende partijen hebben te besteden? Ik denk
hierbij zowel aan de uitvoerders van AWBZ zorg als aan de provincies.De spanning van de WMO ligt in de vraag wanneer de vrijheid van gemeenten
leidt tot willekeur en onrechtvaardigheid. Omdat de concrete invulling aan
gemeenten wordt overgelaten zullen er per gemeente verschillen ontstaan in
voorzieningenniveau. Het is de taak van de politiek om te kijken naar de grenzen
van (on)gelijkheid. Is het bijvoorbeeld redelijk te verwachten dat mensen
verhuizen wanneer de ene gemeente een bepaalde voorziening wel verstrekt en
de andere niet? Vindt de staatssecretaris dat stemmen met de voeten ook voor
de WMO een goede uitkomst – een prestatie-indicator of benchmark om
in het jargon te blijven – zou kunnen zijn? Denkt zij overigens dat
de doelgroep van de WMO veel te kiezen heeft op dit gebied?De basis onder de WMO is de eigen verantwoordelijkheid van mensen, een
begrip dat erg in zwang is bij het huidige kabinet. Mijn fractie vindt dat
daarbij te veel nadruk wordt gelegd op het individu en te weinig op de maatschappij,
die ook een verantwoordelijkheid heeft, zeker voor hen die niet in staat zijn
door wat voor oorzaak dan ook,verantwoordelijkheid te dragen.Het gaat dan ook over solidariteit. Solidariteit is te organiseren en
misschien is dat ook wel mogelijk met een WMO. De WMO biedt die kans, lijkt
mij, maar daar is wel een overheid voor nodig die de eigen verantwoordelijkheid
niet uit de weg gaat en die een breed gedragen sociale politiek voert. De
overheid zou moeten investeren in sterke sociale verbanden, pas als die van
de grond komen, zullen sterke burgers zich inzetten voor zorg en steun aan
kwetsbare mensen. Ons inziens had die fundamentele discussie gevoerd moeten
worden voordat de WMO voluit wordt ingevoerd. Wij betreuren het dat dit niet
is gebeurd. Misschien morgen nog een beetje. Ik zie dan ook uit naar het antwoord
van de staatssecretaris.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 22.03 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1550-1573.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl