Debat over het burgerinitiatief 'Stop fout vlees' van Milieudefensie (MD) en Jongeren Milieu Actief (JMA) (31060)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 2787-2816

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-02-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 36, pagina 2787-2816

13-12-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31060Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 13 december 2007)Pagina 2816-2817
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 (31200 VIII)Pagina 2826-2885
Presentie en opening (donderdag 13 december 2007)Pagina 2787-2787
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 13 december 2007)Pagina 2885-2886
Noot bij pag. 2826: schriftelijke antwoorden van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 (31200 VIII)Pagina 2887-2896
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 6 december 2007 over de evaluatie van de Meststoffenwet (28385)Pagina 2817-2820
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 12 december 2007 over de Landbouw- en Visserijraad (21501-32)Pagina 2820-2822
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet kinderopvang en enige andere wetten in verband met het herstel van enkele onvolkomenheden in de Wet kinderopvang en het opnemen van een klachtenregeling voor oudercommissies in die wet alsmede in verband met de overgang van het beleidsterrein kinderopvang naar het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (31134)Pagina 2822-2826
Debat over het burgerinitiatief 'Stop fout vlees' van Milieudefensie (MD) en Jongeren Milieu Actief (JMA) (31060)Pagina 2787-2816

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 268 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over het burgerinitiatief "Stop
fout vlees" van Milieudefensie (MD) en Jongeren Milieu Actief (JMA) (31060).De voorzitter:Het debat wordt tussen de leden van de Kamer onderling gevoerd. Er is
daarom geen vertegenwoordiger van het kabinet aanwezig. Op voorstel van de
vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is de heer W. van
Eck, campagneleider Landbouw en Voedsel van Milieudefensie, uitgenodigd om
een toelichting op het burgerinitiatief te geven.Ik verzoek de Kamerbewaarder, hem naar het spreekgestoelte te begeleiden.De heer Van Eck wordt door de Kamerbewaarder naar het spreekgestoelte
begeleid.De voorzitter:Mijnheer Van Eck, ik verzoek u om u te beperken tot het geven van een
toelichting.De leden deel ik mee dat ik tijdens die toelichting geen interrupties
zal toestaan.De heer Van Eck (Milieudefensie):Voorzitter. Hartelijk dank voor uw gastvrijheid. Het is een bijzonder
moment, omdat ik hier het eerste burgerinitiatief mag toelichten. Laat ik
kort de overige leden die ons hier vertegenwoordigen, voorstellen. Van links
naar rechts zijn dat Jan Veldhuis uit Vroomshoop, Marianne Gimbrère
uit Diessen en Linda IJmker uit Wageningen, coördinator van Jongeren
Milieu Actief.Milieudefensie en Jongeren Milieu Actief zijn alweer ruim een jaar geleden
samen dit burgerinitiatief gestart om een omschakeling van de veehouderij
te bewerkstelligen. Het is niet iets van Milieudefensie en Jongeren Milieu
Actief alleen; binnen drie maanden tijd deden 107.000 mensen mee. Dat is meer
dan wij hadden gehoopt en hadden verwacht, maar wij raakten een vonk in de
samenleving, dus het is echt heel goed dat het burgerinitiatief het middel
is om dit signaal uit de samenleving aan u over te brengen. U kunt zeggen:
ruim 100.000 mensen is nog steeds geen meerderheid. Dat is zo. Wij krijgen
nog dagelijks telefoontjes en mailtjes bij Milieudefensie van mensen die mee
willen doen. Dat hoeft alleen niet meer, want het is al formeel ingediend.
Het NIPO heeft als onafhankelijk onderzoeksinstituut aan een dwarsdoorsnede
van de Nederlandse bevolking gevraagd of zij voor een milieuvriendelijke
veehouderij is en of zij voor een diervriendelijke veehouderij is. Driekwart
van de Nederlanders zegt: ja, wij willen dat de veehouderij diervriendelijker
wordt en wij willen dat de veehouderij milieuvriendelijker wordt.Wij vragen u, te kiezen voor een veehouderij zonder dierenleed, zonder
milieuschade en zonder gebruik van veevoersoja, dat ten koste van mens en
milieu uit Latijns-Amerika wordt gehaald. Ons burgerinitiatief heeft de titel "Stop
fout vlees". Daar hebben wij misschien wel een beetje spijt van, want
wij hebben veel discussie losgemaakt. Misschien hadden wij het moeten noemen "Hup
goed vlees". Wij willen dat de veehouderij in Nederland met respect voor
dieren en zorg voor het milieu kan functioneren en met een eerlijke prijs
voor boeren in Noord en Zuid. Die belangen willen wij gecombineerd zien. Daarvoor
zult u als politici zich moeten inspannen. Op dit moment gaat het niet goed
in de veehouderij. Dat kun je zien vanuit het belang van de dieren, die te
veel op een gehokt en op een gepropt zitten. Dat kun je zien vanuit het belang
van het milieu, dat de dupe is door de vervuiling van water, bodem en lucht.
Dat kun je zien vanuit het belang van het regenwoud, dat moet wijken voor
het veevoer soja. Dan kun je ook zien vanuit het belang van de boeren, want
de afgelopen 25 jaar hebben van de 50.000 veehouders met varkens en kippen
er 40.000 moeten stoppen. Van iedere vijf boeren is er in 25 jaar nog maar één
over. Op deze manier wordt het stil op het platteland. Als dit doorgaat –
dat zie je aan al die bouwplannen voor varkensflats en megabedrijven –
gaat het nog ras verder en blijven er in 15 jaar nog maar duizend bedrijven
over. Dat is niet wat wij willen.De bulkproductie – zo veel mogelijk zo goedkoop mogelijk produceren –
is daarmee een doodlopende weg. Wij lossen de problemen voor de dieren niet
op. Wij lossen de problemen voor het milieu niet op en ook de boeren hebben
geen toekomst meer.De golf aan bouwplannen voor varkensflats geeft dit aan. Dat is echt een
dreigende factor. Mevrouw Gimbrère woont in Diessen, in Noord-Brabant,
waar een plan voor 16.000 varkens in een enorm stalcomplex pal langs een waardevol
landgoed is gepland. Mijnheer Veldhuis woont in Vroomshoop, in Twenterand,
Overijssel, waar vier bouwplannen zijn voor in totaal 80.000 varkens in een
landelijk gebied. Dat betekent in het landelijk gebied veel transportbewegingen
voor al het voer en het slachtvee, uitstoot van fijnstof en ammoniak, aantasting
van de woonomgeving en aantasting van het groene buitengebied. Dat is niet
de toekomst die wij moeten willen voor de veehouderij in Nederland. Wij willen
geen varkensflats, wij willen boerderijen.Wij hebben met dit burgerinitiatief een alternatief voorgesteld. Formeel
stemt u over de indieningsbrief van 13 februari jongstleden. Wij hebben
ook faam gemaakt met de notitie Boeren met toekomst, maar formeel stemt u
daar niet over. Onze brief geeft een globale schets hoe het beter kan met
de veehouderij. Ophouden met de bulkproductie – zo veel mogelijk zo
goedkoop mogelijk – en kiezen voor kwaliteitsproductie, minder dieren
maar beter en met toegevoegde waarde. Wij hebben plannen gepresenteerd die
een middel zijn, maar houd het doel voor ogen dat moet worden bereikt. Als
iemand een beter plan heeft, prima, maar zet concrete stappen voor dierenwelzijn
en milieukwaliteit, zorg dat boeren een toekomst hebben en blijf niet berusten
in hoe het nu gaat, want dat is niet goed.Belangrijk is dat de maatschappelijke kosten die er nu zijn maar die niet
zichtbaar worden in het prijskaartje van de kiloknaller, een plek vinden in
het productiesysteem en de prijsvorming. De kosten voor de vervuiling van
het drinkwater, voor de gezondheidsschade, de MRSA, de ziekenhuisbacterie,
de kosten voor het verdwijnen van het regenwoud, al die kosten zijn nu niet
in het systeem verinnerlijkt. Daarmee moet iets gebeuren.Aan de andere kant, als wij de dieren daglicht en ruimte willen geven
om te scharrelen en te wroeten waar zij recht op hebben, betekent dat ook
dat boeren een goede prijs moeten verdienen om zo te kunnen produceren. Dat
is een uitdaging waarvoor u staat.Het is heel belangrijk om in deze discussie niet de schuld op de consument
af te schuiven. De consument kan dit niet oplossen. Wij hebben hiervoor de
politiek, de volksvertegenwoordiging. Maar liefst 70% van de productie
van kippen en varkens in Nederland is voor de export, voor de onderkant van
de markt elders. Daar hebben wij geen grip op in Nederland, maar burgers willen
ook niet dat zij zelf voor heel moeilijke keuzes worden gesteld. Zij willen
gewoon dat de overheid dit voor hen regelt en ook voor de buurman. Dat is
de vraag aan de politiek, als hoeder van het algemeen belang. Zorg dat het
in orde komt, dat er goed vlees op de schappen komt. Hup goed vlees!Neem ook verantwoording in Nederland, verschuil je niet achter anderen.
Nederland is het land met de grootste veedichtheid ter wereld, het land met
de grootste bodemvervuiling en de grootste luchtvervuiling door de veehouderij.
Dan is het niet wachten op anderen, wijzen naar Europa of naar de WTO. Wij
kunnen stappen zetten. Verschuil je vooral niet achter de Europese Unie of
de WTO. Er kan veel meer gebeuren in Nederland aan het verbeteren van dierenwelzijn
en milieukwaliteit, aan het verbeteren van het toekomstperspectief van de
boeren dan nu gebeurt. In een land als Zweden worden ondersteuningsmaatregelen
georganiseerd – een land dat niet uit de Europese Unie wordt gezet –
waaraan wij echt een voorbeeld kunnen nemen. Wij kunnen in dialoog met Brussel
zoeken naar goede maatregelen om de veehouderij vooruit te helpen en de milieukwaliteit
te verbeteren. Houd het niet bij lippendienst. Ik heb heel veel fracties gehoord
en een ontroerend regeerakkoord gelezen. Er wordt zoveel beloofd op het gebied
van dierenwelzijn en milieukwaliteit, maar als nu geen stappen worden gezet,
gaat deze periode weer voorbij zonder dat er iets is verbeterd voor de dieren
en aan het milieu. Kom daarom tot concrete maatregelen. Een kip kan niet kiezen,
een varken kan niet kiezen, de Kamer kan wel kiezen. Wij vragen de Kamer,
te kiezen voor een veehouderij die de belangen van milieu, dieren en boeren
verzoent. Wij wensen de Kamer veel wijsheid toe.De voorzitter:Mijnheer Van Eck, ik dank u zeer voor uw bijdrage aan het debat. Het is
voor ons allen de eerste keer, maar ik denk dat u als burger een mooie aftrap
hebt gegeven voor dit burgerinitiatief.Wij beginnen nu aan het deel van het debat dat gevoerd zal worden door
de leden van de Kamer. De spreektijd is zeven minuten per fractie. Ik wijs
erop dat er ook nog een tweede termijn is, voor het geval leden moties willen
indienen.De heer Koopmans (CDA):Voorzitter. Vooraf past de opmerking dat de CDA-fractie vindt dat de Kamer
veel tijd en initiatief heeft gestoken in dit burgerinitiatief. Er zijn gesprekken
gevoerd met de initiatiefnemers, adviezen aangevraagd bij het Centraal Planbureau,
het Milieu- en Natuurplanbureau, er zijn rondetafelgesprekken gevoerd met
talloze organisaties, en nu vindt een plenaire afronding plaats. De CDA-fractie
heeft waardering voor de vasthoudendheid van de initiatiefnemers, van de indieners
van het burgerinitiatief. Daarmee houdt de waardering echter op.Omdat dit het eerste burgerinitiatief is, is het van belang om te kijken
hoe nuttig het instrument is. Als het snel aandacht van de Kamer krijgen voor
onderwerpen als belangrijkste criterium wordt gegeven, is het burgerinitiatief
een geslaagd en nuttig instrument. Gezien de lange weg van het ophalen van
handtekeningen tot deze plenaire behandeling, anderhalf jaar, en gezien het
werk dat daarvoor verzet moest worden, zegt de CDA-fractie: Nou, burgers van
Nederland, als u graag een onderwerp in de Kamer aan de orde wilt stellen,
kunt u beter een Kamerlid bellen of mailen, of een vaste Kamercommissie schrijven,
want dan volgt binnen de kortste keren een passende parlementaire actie. Bij
ons kan heel Nederland terecht om een burgerinitiatief te voorkomen.Het is voorts ook van belang om de gevolgde procedure te bezien. De tijd
die nodig is tussen het bedenken van een adviesaanvraag, die wij hebben gericht
aan het CPB en het MNP, en het daadwerkelijk ontvangen van de adviezen, blijft
lang. Of dat korter kan, is mogelijk een onderdeel van de discussie over het
adviesstelsel die nog volgt. Een rechtstreekse toegang van de Kamer tot adviesorganen
van de regering is voor de CDA-fractie een mogelijkheid die intensief besproken
zal moeten worden.Mevrouw Van Velzen (SP):Er zijn mensen in het land die ontzettend veel moeite hebben gedaan om
de toekomst van de bio-industrie als onderwerp op de agenda te zetten. Ik
roep de CDA-fractie op om het daarover te hebben. Ik stel voor, de discussie
over nut en noodzaak van een burgerinitiatief niet nu te voeren. De CDA-fractie
heeft zeven minuten spreektijd, en ik ben zo benieuwd naar het inhoudelijke
oordeel van het CDA over dit burgerinitiatief en over de toekomst van de bio-industrie.
Het bespreken van de gang van zaken rond het burgerinitiatief en het instrument
burgerinitiatief op zichzelf kan op andere momenten aan de orde komen: in
het Presidium, bij de evaluatie et cetera. Nu zou het moeten gaan over het
onderwerp zelf, dat meer dan honderdduizend burgers op de agenda van deze
Kamer willen hebben.De heer Koopmans (CDA):Voorzitter. Als er keuzen zijn gemaakt en afspraken zijn vastgelegd in
het Reglement van Orde, om te komen tot behandeling van initiatieven –
of welk ander staatsrechtelijk onderwerp of welke andere staatsrechtelijke
aanpak dan ook – hecht de CDA-fractie er altijd aan, ook in dit soort
debatten, heel goed te kijken hoe wij dat doen. Juist bij een eerste keer
dat zich zoiets voordoet, is dat van groot belang, om te voorkomen dat een
nieuwe systematiek ontstaat die misschien heel goed is, misschien minder goed
is of misschien op sommige punten verbetering behoeft. Mevrouw Van Velzen
hoeft zich geen zorgen te maken, want ons oordeel over het burgerinitiatief
komt nog.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik stel toch voor, de discussie over nut en noodzaak van het burgerinitiatief
stop te zetten. Ik vind dat niet getuigen van respect voor de mensen die in
de loge zitten en die hopen op een inhoudelijke behandeling van dit onderwerp.
Daar gaat het om. Wij spreken op een ander moment over het burgerinitiatief
als instrument.De heer Koopmans (CDA):De CDA-fractie vindt het heel erg belangrijk dat de Kamer spreekt over
hoe wij met een burgerinitiatief omgaan. Wij hebben al in de procedurevergadering
aangegeven, en wij doen dat hier nog een keer, dat het burgerinitiatief een
heel mooi middel is. De initiatiefnemers hebben hun punt op krachtige wijze
naar voren gebracht. Wij moeten vervolgens nadenken over bijvoorbeeld de plek
van de regering. Volgens de CDA-fractie heeft de regering in dit debat geen
plek. Wij zijn niet voor het burgerinitiatief, maar iemand die daar wel voor
is, zou ook van mening moeten zijn dat de regering bij dit soort initiatieven
niet aanwezig moet zijn. Wij moeten tijdens zo'n behandeling ook geen moties
indienen. De Kamer moet eerst een debat voeren over de inhoud van het burgerinitiatief
en vervolgens conclusies trekken. Die zijn dan van de Kamer, als gevolg van
het burgerinitiatief en daarna volgt pas een debat met de regering. Dat geeft
de initiatiefnemers pas echt een recht. Op die manier wordt een politiek spel
tussen een mogelijke meerderheid, de coalitie en de regering ook voorkomen.
Mevrouw Van Velzen zal mij misschien niet geloven, maar mijn fractie is oprecht
van mening dat, als een burgerinitiatief wordt genomen, er in eerste instantie
geen plek is voor de regering en dat moties dan ook niet nodig zijn.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voor D66 is het dubbel feest. Er worden mensen betrokken bij de politiek.
Mensen die zo hard werken om een initiatief op onze agenda te zetten, verdienen
wat onze fractie betreft applaus. Dat hier een burger komt spreken, is voor
ons feest. Daar komt bij dat er een onderwerp wordt geagendeerd dat ons zeer
aan het hart ligt. Dat is voor ons ook feest. Wij hebben de begroting Binnenlandse
Zaken al gehad. De heer Schinkelshoek was toen namens het CDA woordvoerder.
Hij stelde dat de burger bij de politiek moet worden betrokken. Sterker nog,
de coalitie wil dat de burger bij de politiek wórdt betrokken. Op het
moment dat burgers iets te melden hebben, laat het CDA het echter afweten.
Hoe verhoudt zich dit met de opmerking van de heer Schinkelshoek?De heer Koopmans (CDA):Dat past heel goed in elkaar. Wij vinden een burgerinitiatief zelfs niet
nodig. Iedereen kan ons bellen, schrijven of mailen. Dat geldt voor alle Kamerleden,
van links tot rechts, voor Kamerleden van onze fractie en voor leden van andere
fracties. Wij krijgen dagelijks vele brieven, mails en telefoontjes. Al dat
soort zaken leidt elke dag tot een overvolle agenda, in commissies en in de
plenaire zaal. Dat is heel goed.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Alles wat de CDA-fractie niet welgevallig is, al die verzoeken, al die
opmerkingen, al die vragen, schuift zij ter zijde. Kijk maar naar de circustoer van 100 dagen. Ook daarvan is nog steeds niet duidelijk
wat volgens de coalitie wel of niet heeft gedeugd. Ik ben ervoor om nu naar
de inhoud te gaan en op te houden met het maken van opmerkingen over de vraag
of dit initiatief al of niet deugt. Voor D66 deugt het.De heer Koopmans (CDA):Dit is de zoveelste keer dat ik een vraag krijg over de procedure. De
achtergrond daarvan is dat ik het niet over de procedure mag hebben, maar
ik herhaal dat in deze plenaire zaal en in commissiezalen plek is voor heel
veel debatten. Dat wordt niet door de meerderheid bepaald. Dat weet mevrouw
Koşer Kaya heel goed. Kleine fracties, grote fracties, grote coalities
en kleine coalities hebben in dit huis terecht de mogelijkheid onderwerpen
op de agenda te zetten.Nu kom ik op de inhoud van het burgerinitiatief. De indieners willen de
veehouderij halveren met als doel de boereninkomens en het milieu te verbeteren.
Wat betreft de doelen klinkt dit goed. Maar zij willen dit doen door de introductie
van een heffing op vlees van € 0,85 per kilo en dit verdelen daarvan
onder de boeren voor een warme sanering, voor stoppers en voor structurele
inkomenssteun. Voorts willen zij een bovengrens stellen aan de bedrijfsgrootte,
een beperking van de invoer van soja, dan wel de invoer van duurzaam geteelde
soja alleen, en een omschakeling naar biologische huisvestingssystemen. De
CDA-fractie heeft van het begin af aan gezegd dat het burgerinitiatief niet
werkt, niet mag en niet hoeft. In deze mening zijn wij bevestigd door onderzoek
van het Centraal Planbureau en het Milieu- en Natuurplanbureau. De conclusie
van beide onderzoeken en de daarop volgende quick scan is dat als gevolg van
het burgerinitiatief minstens 15.000 banen verloren gaan, dat de eenmalige
en structurele kosten in Nederland tot in totaal 20 mld. oplopen en dat er
slechts een heel kleine verbetering is van het milieu in Nederland, terwijl
er een verslechtering is van het milieu in onze omgeving. Ook worden de boeren
afhankelijk van subsidies, want structureel, vanuit de markt, is er geen euro
meer te verdienen. Kortom, dat is de dramatische uitwerking van dit dramatische
idee.Mevrouw Thieme (PvdD):Het verhaal van de heer Koopmans is om te huilen. Hij spreekt over de
kosten die ermee gemoeid zijn om dit burgerinitiatief om te zetten in daden,
en beweert dat het allemaal banen zou kosten. De boeren die nu elke dag moeten
stoppen, zijn slachtoffer van het beleid van zijn fractie van de afgelopen
50 jaar. Daar zijn de mensen die nu ijveren voor een ander soort landbouw
niet verantwoordelijk voor, daar is de CDA-fractie verantwoordelijk voor.
Het CDA heeft de afgelopen 50 jaar kunstmatig, met allerlei subsidies dit
wangedrocht dat bio-industrie heet voor elkaar gekregen. Het CDA heeft ervoor
gezorgd dat wij nu, wat uitstoot van methaan en lachgas betreft, de schandvlek
op de milieukaart van Europa zijn. Ik vraag aan de heer Koopmans of hij zich
verantwoordelijk voelt voor het feit dat deze manier van landbouw failliet
is? Hij verwijt mensen die het burgerinitiatief ondersteunen dat zij slecht
voor de landbouw zijn, terwijl hij zelf ervoor gezorgd heeft dat wij aan de
rand van de afgrond staan.De heer Koopmans (CDA):Gehuild, mevrouw Thieme, wordt er aan keukentafels, als de boeren uw verhalen
horen, waarin u stelselmatig beelden neerzet alsof boeren een soort milieucriminelen
zijn. Daarom wordt er gehuild.Mevrouw Thieme (PvdD):Mijnheer Koopmans, u negeert alle wetenschappelijke onderzoeken die aangeven
dat het zowel op economisch als op ecologisch gebied niet goed gaat met de
veehouderij hier in Nederland. U negeert dit. Het enige, emotionele argument
dat u telkens weer naar voren haalt, is dat wij zo veel mogelijk en zo goedkoop
mogelijk moeten blijven produceren. Maar dat gaat er juist voor zorgen dat
wij niet meer een gezonde veehouderij kunnen hebben in de wereld. U houdt
de boeren voor dat als zij op deze manier blijven doorproduceren, zij nog
steeds bestaansrecht hebben. Dat is echter niet langer mogelijk.De voorzitter:Mevrouw Thieme, u moet uw vragen zo formuleren dat het ook vragen zijn,
en geen stukjes betoog.De heer Koopmans (CDA):Ik zal de feiten opnoemen, mevrouw Thieme. Het is goed die met elkaar
te delen. In uw film wordt beweerd dat 18% van de CO2-uitstoot
en equivalenten in de wereld uit de veehouderij afkomstig is. Daarmee is de
veehouderij de grootste vervuiler. Vindt u het gek? Een miljard Chinezen en
een miljard Indiërs hebben geen auto, maar wel een varken, een koe, een
schaap of een geit. En weet u waarom? Om te overleven. Het is mooi om te zien
dat drie linkse dames hier nu staan te lachen bij het feit dat miljarden mensen
thuis kleinschalige veehouderijen hebben om te overleven en te leven. In Nederland
komt 76% van de equivalente CO2 van verkeer en energie,
en 13% van de veehouderij. Voor de veehouderij betreft het een dalend
percentage. Dat is in uw waarheid niet een feit dat u vertelt.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De heer Koopmans zegt dat er gehuild wordt aan de keukentafels, maar er
zijn ook meer dan 100.000 mensen aan de keukentafel die besloten hebben om
het burgerinitiatief te tekenen. Het is niet voor niets dat het eerste burgerinitiatief
over dit thema gaat: natuur, milieu en diervriendelijkheid. Dat zegt maatschappelijk
natuurlijk wel iets. De heer Koopmans huilt hier krokodillentranen door de
open zenuw van de veehouderij, waar de nodige problemen zijn, weer eens enorm
ten toon te spreiden. De heer Koopmans weet net zo goed als ik dat er elke
maand tientallen boeren omvallen, omdat zij het niet meer redden in de ratrace
die bulkproductie heet. Het wordt tijd dat het roer om gaat, dat wij de blik
wat verruimen. De heer Koopmans heeft het over een lelijk eendje als het gaat
over dit burgerinitiatief, hij zit hier wat procedureel te neuzelen, maar
ik zou willen dat de CDA-fractie de laatste minuten van haar bijdrage gebruikt
om een visie te geven op de toekomst van de landbouw. Wat mij betreft zou
dat dan biologische landbouw moeten zijn. Heeft de heer Koopmans wel een visie
op dit punt, of zit hij wat mee te huilen met de wolven in het bos?De heer Koopmans (CDA):Wie huilt hier mee met welke wolven in welk bos? Mevrouw Van Gent is iemand
die het grote probleem rond de biologische landbouw niet wil onderkennen.
Zij was, net als mevrouw Van Velzen en mevrouw Thieme, geweldig geschokt door
de uitkomsten van het CPB en het MNP dat halvering van de veehouderij
een milieuwinst van een paar procent betekent. Geen 50% dus, maar een
paar procent. Waarom? Omdat de tweede keuze uit het burgerinitiatief, namelijk
om varkens in een meer biologische omgeving te zetten, drie gevolgen heeft.
Om te beginnen is dat meer uitstoot van ammoniak en nitraat, dat is een feit.
Verder is meer ruimte noodzakelijk, iets wat mevrouw Van Gent normaliter niet
wil. Ik begrijp dat zij hier niets van weet, maar de voederconversie van varkens
in de biologische veehouderij is slechter, waardoor je er meer voer in moet
stoppen en je netto milieurendement niet goed is. Dat zijn de feiten. Mevrouw
Van Gent moet niet zeggen dat ik meehuil met de wolven in het bos: zij weigert
om integraal te kijken naar de problemen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De heer Koopmans moet niet denken dat hij met een tikkeltje arrogantie
in mijn richting, alsof ik dingen niet zou weten, mijn vraag kan omzeilen.
Mijn vraag was glashelder, mijnheer Koopmans: in plaats van dat hij alleen
zijn tijd gebruikt voor procedureel geneuzel en zich afzet tegen het burgerinitiatief,
vraag ik hem wat de toekomstvisie van het CDA is over de bio-industrie. Hij
weet net zo goed als ik dat die boeren allemaal omvallen en dat er nu Europese
subsidies in moeten worden gestoken om dit in stand te houden. Het gaat niet
goed met het boerenbedrijf en met de diervriendelijkheid. Laat dit stoere
gedrag eens vallen en kom nu eens met een gefundeerd plan namens de CDA-fractie
om dit tij te keren. Doe het nu eens gewoon, Koopmans, want hier komt u er
niet mee.De heer Koopmans (CDA):Eerst zet ik een ander feit neer. Nul euro gaat er vanuit de EU naar de
intensieve veehouderij. Nul euro!! Dus: het begin van de vraag van mevrouw
Van Gent klopt al niet. De CDA-fractie ziet dat de Nederlandse veehouderij
op het gebied van dierenwelzijn qua regelgeving en handhaving tot de top van
de wereld behoort. Boeren hebben heel veel geïnvesteerd in minder uitstoot
van ammoniak en geur, waardoor wij als een van de weinige sectoren de NEC-richtlijn
halen, terwijl in heel veel andere sectoren die richtlijn niet wordt gehaald.
Als verder wordt geïnvesteerd in innovatie en het geven van ruimte aan
ondernemers, krijgen wij nog meer en kwalitatief betere veehouderij in Nederland,
die zorgt voor een prachtig product op een dierenvriendelijke manier geproduceerd,
met zo min mogelijk uitstoot, veel minder dan in buurlanden waar anders de
productie zou plaatsvinden. Dat is de reden waarom het MNP – dat een
onafhankelijk instituut is – heeft laten weten dat het een goedbedoeld
idee is, maar dat het niet werkt.Mevrouw Van Velzen (SP):Mijnheer Koopmans, wat een passie, wat een emotie! Ik vind het gewoon
mooi om te zien. Ik snap wel dat u geëmotioneerd raakt, want de bevolking
staat te schudden aan de fundamenten van uw partij. Het CDA heeft altijd geloofd
in het beleid dat nu is vastgelopen. Ik ken uw standpunten; die mag u nog
wel eens vertellen. Maar wat vindt u ervan dat drie kwart van de bevolking –
als wij de NIPO-enquêtes mogen geloven – zegt dat het anders moet?
Mijnheer Koopmans, het moet anders, beter, milieuvriendelijker, duurzamer
en diervriendelijker. U blijft maar het CDA-beleid verdedigen. Wat zegt het
u dat drie kwart van de bevolking zegt: nee, mijnheer Koopmans, het moet anders?
Stop maar eens met die fundamenten van het CDA!De heer Koopmans (CDA):Met alle respect, maar de CDA-fractie heeft in de afgelopen jaren gezamenlijk
met de sector gestreefd, en zal dat in de komende jaren blijven doen, naar
een meer duurzame en meer dierenwelzijnsvriendelijke sector. Maar mijn fractie
weet dat er wel sprake is van een Europese Unie, waar wij krachtens staatsverdragen
deel van uitmaken. Wij weten dus dat die veehouderij moet opereren in een
Europese markt, zelfs in een wereldmarkt. Dan kunnen wij hier wel met elkaar
zeggen het in het kleine postzegeltje dat Nederland is, anders moet doen,
maar dat is niet mogelijk. Het is ook niet nodig, omdat het dierenwelzijn
in Nederland beter georganiseerd is dan in buurlanden. Als u echt van dieren
en echt van het milieu houdt, dan zou u ervoor moeten zijn dat de Nederlandse
veehouderij, ten koste van de buitenlandse sector, nog groter wordt.Mevrouw Van Velzen (SP):U probeerde net al het woord namens mij te voeren. Bij zijn doorberekening
van het burgerinitiatief zei het MNP dat een halvering van de veestapel niet
eens ervoor zorgt dat de negatieve effecten van de ammoniakemissie –
van die berg mest die al die dieren in Nederland produceren – daarvan
op het milieu teruggedraaid worden. Die halvering is nog niet eens voldoende!
U verwoordde mijn reactie dus verkeerd. Een halvering van de veestapel is
nog niet eens voldoende om de negatieve effecten te reduceren. Dat moet u
toch ook wat zeggen?De heer Koopmans (CDA):Nee, dan hebt u het rapport van het MNP niet goed gelezen. Ik kan er niets
aan doen, maar het concludeert dat die halvering en de daarmee gepaard gaande
wijze van de dierhouderij, zoals in het burgerinitiatief geformuleerd, namelijk
meer biologisch en met gebruikmaking van meer ruimte, leiden tot een slechtere
voederconversie, meer ruimtegebruik en meer uitstoot van ammoniak. Die eerlijkheid
moet u evenzeer tot u nemen. Het zijn niet mijn onderzoeken, maar die van
het MNP en het CPB. Wij hebben hun om advies gevraagd.De heer Graus (PVV):Ik ken u als een fatsoenlijke Limburgse jongen. Ik weet dat uw partij
strijdt voor respect en fatsoen. Is het misschien mogelijk dat u iets meer
respect toont in de richting van de initiatiefnemers? Zij proberen toch met
veel lef, durf en moed de Haagse grijze muizen wakker te schudden. U zou daar
iets meer respect voor mogen tonen. Bovendien is het de democratie; zij mogen
dit doen en daar mag niets over gezegd worden. Ik sluit mij aan bij, zoals
u dat zei, de drie linkse dames.Wij hebben het nu toch over procedures en over zaken die buiten het burgerinitiatief
omgaan. Zou u, als CDA'er en als een van de promotors van Europa, dat dan
niet noemen? Als iets ons nekt en onze boeren de das omdoet, zijn het de bureaucraten
in Brussel die voor veel geld een stoel warm houden. Vergeet u dat dan alstublieft
ook niet in uw betoog te noemen.De heer Koopmans (CDA):Ik zal dat niet vergeten. De Europese Unie is voor de boeren een zegen
geweest. De uitbreiding van de markt is voor de Nederlandse boeren een
zegen geweest. Dat het met de regeltjes vanuit Brussel wat minder kan, dat
zijn wij met elkaar eens. En daar debatteren wij straks nog even over.Mevrouw Koşer Kaya (D66):De emoties lopen weliswaar hoog op, maar ik wil het toch even concretiseren.
Uit onderzoek blijkt dat in Nederland een kilo kippenvlees € 3,75
kost, terwijl de prijs ervan in bijvoorbeeld Brazilië € 1,60
is. Hoe lang kan volgens de heer Koopmans die concurrentiestrijd door Nederland
nog gewonnen worden? Zou duurzame productie dan juist voor die Nederlandse
boerenbedrijven niet een betere toekomst bieden?De heer Koopmans (CDA):Laat ik de kwestie eerst iets breder schetsen. Een van de grote problemen
die wij in de komende jaren in de wereld meemaken vanwege de grote groei van
de wereldbevolking en de behoefte aan biogewassen, heeft betrekking op het
voeden van monden. De FAO, de Wereldvoedselorganisatie, is hierover heel duidelijk
geweest. Dit vertaalt zich in de wereldmarktprijzen. De wereldmarktprijzen
van zuivel, vlees en graan zijn in het afgelopen jaar als een raket gestegen.
Daardoor is de "race to the bottom", waarnaar mevrouw Koşer
Kaya terecht verwijst als groot probleem voor de Nederlandse veehouderij,
voor een groot stuk voorbij. Wij komen in een nieuwe situatie terecht, waarin
de veehouderij in Nederland en in de wereld de enorme uitdaging moet aangaan
om de groeiende hoeveelheid monden te voeden. Daarom moet de wereld niet toe
naar een extensievere veehouderij, maar zullen wij met elkaar toe moeten naar
een intensievere landbouw, als wij als Westen echt de bereidheid hebben om
die monden te voeden. Daarnaar moeten wij niet toe omdat ik dat wil, als een
soort politiek ideaal, maar omdat feitelijk aan de orde is dat die monden
gevoed moeten worden.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Het is inderdaad juist dat wij een voedselprobleem tegemoetzien. Dat neemt
niet weg dat de redenatie van de heer Koopmans nog steeds niet klopt. Ook
al zouden de prijzen omhooggaan, dan zullen de prijzen in Nederland waarschijnlijk
nog steeds hoger blijven dan bijvoorbeeld in Brazilië. Nog steeds blijft
het een "race to the bottom".De heer Koopmans (CDA):Ik hoop ook dat dit zo blijft. Dat is terecht, want in Nederland is met
name de voedselkwaliteit van het geleverde product van de Nederlandse veehouderij
van uitnemende kwaliteit. Daarbij komt dat hier in de omgeving sprake is van
een koopkrachtige vraag. Het is al vaker onderzocht, door Wijffels, door Veerman,
noem maar op. Zij hebben allemaal laten zien dat in het Westen de mogelijkheid
bestaat van een veehouderij die net zoveel doet aan volksgezondheid en voedselkwaliteitseisen
en die mooie producten kan leveren voor een prima prijs, die wat hoger is
dan de bulk die vanuit andere delen van de wereld komt. Die moet straks bovendien
andere kanten op, want die productie ontmoet een toenemende vraag vanuit India
en China.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik had mijn vraag nog niet afgerond en wil hem nog even afmaken. De heer
Koopmans geeft eigenlijk geen antwoord op mijn vraag.De voorzitter:U had dus nog een nieuwe vraag?Mevrouw Koşer Kaya (D66):Hiermee kom ik op de vraag die ik net aan de heer Koopmans had willen
stellen, want anders kan ik de link niet meer maken. Die duurzame productie
is dan toch juist het antwoord op wat de heer Koopmans nu aangeeft?De heer Koopmans (CDA):Ja. De CDA-fractie is er voorstander van dat wij in Nederland vanuit de
sector zelf, en vanuit de overheid gezien innovatief ruimte gevend, steeds
meer toewerken naar een duurzamere, milieuvriendelijkere en welzijnsvriendelijke
landbouw binnen een Europees speelveld. Dit is namelijk het speelveld waarbinnen
de Nederlandse veehouderij zich bevindt.De heer Graus (PVV):De heer Koopmans had het zonet over wet- en regelgeving vanuit Brussel.
Die nekt de boeren; dat ben ik met hem eens. Is hij het met mij eens dat door
het ongelijke speelveld in Europa, waaraan geen snars wordt gedaan, dus door
Europa, Brussel en de Europese Commissie, dit burgerinitiatief dat op zichzelf
sympathiek voor de boeren zou moeten zijn, waarschijnlijk de das om wordt
gedaan? Nu wil ik toch dat de heer Koopmans met de billetjes bloot gaat, als
fractielid van een pro-Europapartij.De heer Koopmans (CDA):Nee. Ik ken natuurlijk de positie van de PVV-fractie ten opzichte van
de Europese Unie. Als de heer Graus zegt dat dit eigenlijk een manier is om
de Europese Unie de das om te doen, ben ik het niet met hem eens. De CDA-fractie
is vóór de Europese Unie en vindt dus dat ook de voorstellen
in het kader van een burgerinitiatief zoals dit beoordeeld moeten worden vanuit
het gegeven dat wij nu eenmaal deel uitmaken van de Europese Unie. Waar de
heer Graus naartoe wil, en dat deel ik met hem, dat is dat wij aan de buitengrenzen
van Europa natuurlijk wel dezelfde regels moeten stellen als aan onze boeren.
Dat vormt een geweldig groot probleem in de Wereldhandelsorganisatie. De non-trade
concerns op het gebied van duurzaamheid, dierenwelzijn, milieu en sociale
omstandigheden vormen grote problemen. Die leggen wij onze boeren terecht
op. Het is echter heel moeilijk om daarop aan de buitengrenzen te handhaven.
Dat doet pijn aan de keukentafels. De mensen lijden daardoor immers verliezen.
Het is echter een strijd die gelukkig nog door veel boeren in Nederland en
in het Westen gewonnen wordt.De heer Graus (PVV):U spreekt altijd van lelijke eendjes die geen zwanen kunnen worden. Wordt
Europa op deze manier echter ooit een zwaan?De voorzitter:Dat is een ander debat.De heer Cramer (ChristenUnie):Ik heb het gevoel dat de heer Koopmans in zijn enthousiasme wat ver gaat
in zijn veronderstelling dat Nederland de wereldvoedselproblematiek maar moet
oplossen. Dat beluisterde ik tenminste. Zou je er niet veel meer op moeten
inzetten dat iedere regio zelfvoorzienend is? Daardoor hoef je in Nederland
niet de schaalvergroting te volgen als gevolg van de toename van het voedselgebruik.
Duurzaamheid betekent niet dat wij het hier geproduceerde voedsel de hele wereld over moeten sleuren. Je zou het voedsel volgens mij
in de regio zelf moeten produceren.De heer Koopmans (CDA):Zo heb ik het niet bedoeld. Mevrouw Thieme zei dat 18% van de uitstoot
van CO2 van de veehouderij afkomstig is. Daarop past volgens mij
het antwoord dat de veehouderij in de wereld wel de monden moet voeden. Ik
vind dat zij dit vergeet te vermelden bij het percentage dat zij noemt. Er
is in Nederland helemaal geen plek om via de veehouderij al deze monden te
voeden. Wel is de uitstoot van CO2 per kilo in Nederland zo fantastisch
dat als je meer productie naar Nederland zou halen, mondiaal gezien de uitstoot
van onder meer ammoniak echt minder zou zijn. Daar is echter geen plek voor.De heer Waalkens (PvdA):De heer Koopmans vliegt nogal hard in op de doelstellingen van het burgerinitiatief.
Is hij het met ons eens dat de politiek een rol heeft om adequaat te reageren
op de uitgangspunten van het burgerinitiatief? Is hij niet met ons van mening
dat er een opdracht ligt voor ons als volksvertegenwoordigers? Ik vind de
toonzetting van de heer Koopmans heel scherp en veroordelend. Dat vind ik
toch een beetje jammer.De heer Koopmans (CDA):Ik heb nog drie minuten spreektijd. Ik zal het onder andere nog daarover
hebben. Ik word echter geïnterrumpeerd op de procedures en op mijn eerste
stelling over het burgerinitiatief. Ik ben van mening dat de CDA-fractie de
afgelopen jaren vaak een bijdrage heeft geleverd aan de oplossing van dit
probleem. Wij hebben ingestemd met een mestwet die strenger is dan waar ook
ter wereld en die veel pijn doet. Deze wet kost 100 mln. per jaar, wat wij
beter zouden kunnen investeren in bijvoorbeeld mestverwerking. Wij hebben
ook ingestemd met een strenge ammoniakwetgeving. Wij hebben met zo veel dingen
ingestemd dat niemand ons kan verwijten dat wij ruim baan geven aan de veehouderij.
Ik vind ook dat de Kamer recht mag doen aan honderdduizenden werknemers in
de sector. Zij hebben ook een stem, naast de 100.000 mensen die een handtekening
hebben gezet.De heer Waalkens (PvdA):De heer Koopmans beroept zich op het stemgedrag uit het verleden, maar
dit geeft geen garantie voor de toekomst. De uitgangspunten van het burgerinitiatief
zouden een toetssteen kunnen zijn, ook voor het CDA, om de verduurzaming van
de hele veehouderij op de agenda te houden.De heer Koopmans (CDA):Ik ben het daar volstrekt mee eens. Ik kom daar dadelijk op terug.Mevrouw Thieme (PvdD):De heer Koopmans sprak de zorg uit dat de monden in de wereld gevoed moeten
worden. De Wereldvoedselorganisatie heeft aangegeven dat de wereldmaaltijd
bestaat uit vlees en vis. De sojacoalitie maakt duidelijk dat honger in Brazilië
wordt veroorzaakt doordat het soja van de sojaplantages in dat land de dieren
in Nederland moet voeden. Hoe verhoudt zich dat tot de stelling van de heer
Koopmans dat de veehouderij in Nederland de monden in de wereld kan voeden,
terwijl dit niet het geval blijkt te zijn?De heer Koopmans (CDA):Wij hebben hier al vaker gesproken over duurzame soja. In de motie-Koopmans/Van
der Vlies is neergelegd dat het van groot belang is dat de sojaproductie in
de wereld voor menselijke en dierlijke consumptie volgens duurzame methoden
verloopt. Er zijn plaatsen in de wereld waar dit niet gebeurt. Daarom is de
kern van de motie dat het noodzakelijk is dat de Nederlandse regering via
haar diplomatieke posten en contacten systemen ontwerpt zoals zij dat ook
voor palmolie en andere producten wil doen, opdat de kwaliteit van soja voor
menselijke en dierlijke consumptie ook uit duurzaamheidsperspectief is geborgd.
Dit deel ik volstrekt met mevrouw Thieme.Als zij echter zegt dat alle sojaproductie in de wereld is bestemd voor
de veehouderij, dan maakt zij een vergissing. De grootste hoeveelheid die
varkens en kippen eten, is niet geschikt voor menselijke consumptie, maar
toch een fantastisch voedingsmiddel omdat het door het dier wordt omgezet
van voor mensen oneetbaar in voor mensen eetbaar. Dit draagt dus bij aan het
voeden van monden.Mevrouw Thieme (PvdD):Wil de heer Koopmans ingaan op het feit dat de wereldmaaltijd die de Wereldvoedselorganisatie
heeft ontwikkeld en waarbij ervan wordt uitgegaan dat iedereen kan worden
gevoed en er geen honger meer is in de wereld, bestaat uit een maaltijd zonder
vlees of vis? Hij denkt nog steeds dat wij de wereld moeten voeden met vlees
afkomstig van met name de bio-industrie.De heer Koopmans (CDA):Dat denk ik helemaal niet. Mevrouw Thieme probeert nu echter via de interruptiemicrofoon
te bepalen dat de hele wereld geen vlees meer mag eten.Mevrouw Thieme (PvdD):De Wereldvoedselorganisatie heeft gezegd dat dit de beste manier is om
iedereen te voeden en ik wil graag dat de heer Koopmans daarop reageert.De heer Koopmans (CDA):Ik ken de betogen van mevrouw Thieme op dit punt al lang. De CDA-fractie
zal niet voorschrijven wat de wereld moet eten. Wij zien dat er in de hele
wereld een toenemende behoefte is aan voedsel, waaronder vlees. Dit betekent
dus een intensievere landbouw en dus ook veehouderij. Als mensen graag vis
eten, fantastisch. Als mensen graag rijst eten, fantastisch. Ik ga dat hier
niet bepalen.Ik heb al gezegd dat het niet werkt. Noch het milieu, noch de boeren worden
beter van het burgerinitiatief. Het mag ook niet. Noch de WTO, noch de Europese
Unie zal heffingen op vlees accepteren en door de werking van de Interne Markt
zal de Nederlandse veehouderij worden verplaatst naar andere landen in Europa
waar milieu en dierenwelzijn lager op de politieke agenda staan.Het burgerinitiatief is ook niet nodig. De Nederlandse veehouderij is
een krachtige, innovatieve sector die al veel stappen heeft gezet op weg naar
duurzaamheid en die door de strenge Nederlandse wetgeving op het gebied van
ammoniak, geur en mest, veel verder is dan bij veel collega's in welk buitenland
dan ook. De noodzakelijke aanpassingen die veel bedrijven in Nederland nog
zullen en moeten doen, gesteund door de CDA-fractie, op weg naar de IPPC-aanpassingen
voor 2011 en 2012 zorgen ervoor dat de NEC-doelstellingen voor
ammoniak gehaald worden. Dit kan niet elke sector in Nederland zeggen. Over
nitraat zijn de laatste resultaten die het Natuur- en Milieuplanbureau meldt
ook duidelijk: er is sprake van grote dalingen van nitraat in het grondwater.
Over soja hebben wij al gediscussieerd.Geborgd door de criteria die voortvloeien uit de motie-Koopmans/Van der
Vlies is er ook in Nederland in de toekomst sprake van een diervoederpakket
dat de criteria voor duurzaamheid kan doorstaan. Het moet ook in die zin gebeuren.
De conclusie is dus gerechtvaardigd dat het burgerinitiatief niet nodig is.Dit betekent echter niet dat er geen werk aan de winkel is voor de veehouderij.
Het zou echter wel erg aanmatigend zijn als wij zeggen dat wij dat hier in
huis wel weten, maar dat de sector het niet weet, dat veehouders dat zelf
niet weten, dat de verwerkende industrie dat niet weet of dat Milieudefensie
het wel weet en LTO niet. Verbetering van het draagvlak, aansluiting van dierenwelzijn
op de vraag van de consument, investeringen in de vermindering van de nitraat-
en ammoniakuitstoot, minder geuroverlast, het tegengaan van residuen in producten,
sluitende ketens, borging van de kwaliteit, van voedselkwaliteit en diervoederkwaliteit:
dat alles is noodzakelijk. Hier is echter nog een lange weg te gaan voor de
veehouderij in Nederland. De CDA-fractie spreekt echter haar vertrouwen uit
dat onze Nederlandse topondernemers, gepusht door de markt, de Kamer en een
aan duurzaamheid werkende overheid, erin zullen slagen om deze uitdagingen
succesvol aan te pakken.Kortom, onze conclusie luidt: Stop met Stop fout vlees!Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U noemt het aanmatigend van de initiatiefnemers en meer dan honderdduizend
burgers dat zij het beter denken te weten dan de landbouwvertegenwoordigers.
Andersom is het natuurlijk net zo aanmatigend om te zeggen dat de sector het
beter weet dan de bevolking.Het is prachtig dat u zegt dat er nog heel veel moet gebeuren, maar vindt
u het dan ook een goed idee om Nederland in 2012 tot de top drie van landen
te laten horen met het grootste aandeel biologische productie?De heer Koopmans (CDA):Dat lijkt mij geen goed idee.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Is het volgens u een goed idee om rond 2018 de normen en maatstaven voor
biologisch gehouden dieren te laten gelden voor alle dieren?De heer Koopmans (CDA):Nee, ook dat is geen goed idee.Er is in principe niets op tegen om hiernaar te streven, maar als wij
alle dierenwelzijnseisen uit de biologische veehouderij zouden toepassen op
de hele sector, kunnen wij niet langer voldoen aan de eisen voor de ammoniakuitstoot.
U zult uw eisen daarvoor moeten matigen, want die zijn dan niet meer te halen.
De andere mogelijkheid is gehoor te geven aan de eis van het burgerinitiatief
om de veehouderij te halveren. Het Milieu- en Natuurplanbureau, het officiële
adviesorgaan van de regering en de Kamer, stelt echter dat daardoor de uitstoot
in Nederland een klein beetje lager wordt, maar in onze buurlanden weer hoger.
Iedereen weet dat de zure regen voor 70% afkomstig is uit het buitenland.
De milieuwinst van uw voorstel is voor Nederland nihil en voor Europa negatief.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De enige zure regen komt vandaag uit de mond van de heer Koopmans. Hij
is namelijk niet bereid om welke concrete maatregel dan ook...De heer Koopmans (CDA):Voorzitter. Ik heb bezwaar tegen dit soort uitdrukkingen. De CDA-fractie
heeft het volste recht om haar visie op het burgerinitiatief neer te zetten.
Mevrouw Van Gent mag dat ook. Wat ik zeg, is geen zure regen. Het zijn feiten
en argumenten.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Laat ik het dan zo zeggen: ik vind het nogal zuur dat de heer Koopmans
niet bereid is om een aantal concrete, meetbare doelstellingen te formuleren.
Dat is een bittere pil, maar misschien is de heer Waalkens wel tot iets aan
te zetten.De heer Koopmans (CDA):De CDA-fractie heeft geholpen bij het formuleren van buitengewoon strenge
doelstellingen voor de Nederlandse veehouderij. Ik noem u de Nitraatrichtlijn
en de Kaderrichtlijn water. Deze richtlijnen dwingen tienduizenden gezinnen
om heel veel geld te investeren. Boeren moeten dus al aan heel strenge eisen
voldoen. En dan noemde ik nog niet eens de eveneens heel strenge NEC- en IPCC-richtlijnen.Mevrouw Van Velzen (SP):Voorzitter. Wij slepen jaarlijks 2,7 miljard kilo soja het land in om
hiermee dieren te voeren, terwijl 70% van deze dieren en de producten
daarvan weer naar het buitenland geëxporteerd worden. Wat overblijft,
is een hoop dierenleed en een gigantische berg van 70 miljard kilo mest. De
intensieve veehouderij is vastgelopen in haar eigen "shit". Het
Milieu- en Natuurplanbureau geeft aan dat zelfs als de plannen van Milieudefensie
worden uitgevoerd en de veestapel in Nederland wordt gehalveerd, wij de voor
het milieu noodzakelijke terugdringing van de ammoniakemissie niet kunnen
halen. Dan heb ik het nog alleen maar over natuur en milieu in Nederland.Er zijn erg veel argumenten te noemen om juist nu een grote omslag in
de veehouderij, zoals Milieudefensie bepleit, toe te juichen. Ik noem: de
grootschalige uitbraken van dierziektes, de risico's hiervan voor de menselijke
gezondheid, het gebrek aan dierwelzijn, de dramatische kaalslag van het oorspronkelijke
regenwoud veroorzaakt door de hoge vraag naar diervoer vanwege de snel toenemende
vleesconsumptie, de grote uitstoot van broeikasgassen door de bio-industrie
waarvoor niet eens beleid is geformuleerd, et cetera. Er is een omslag nodig
in het denken over de Nederlandse landbouw: niet meer en intensiever, maar
duurzaam, gezond en goed voor boer, consument en dier.De zo bejubelde vrije markt schiet tekort in het oplossen van de problemen
die zijn veroorzaakt door de bio-industrie. Het gaat hierbij nadrukkelijk
om collectieve belangen, zoals milieu, dierwelzijn, voedselveiligheid en volksgezondheid,
waarbij de overheid sturend dient op te treden en het falen van de markt zou
moeten corrigeren. De wantoestanden in de bio-industrie zijn tot stand gekomen
op basis van het Europese landbouwbeleid dat schaalvergroting wil stimuleren.
Kortom, niet de boer of de consument, maar de overheid is primair verantwoordelijk
voor de huidige problemen in de intensieve veehouderij. Verduurzaming moet
wat betreft de SP-fractie plaatsvinden door middel van een krachtig overheidsbeleid,
financiële prikkels, onderzoek en centraal geregeld ruimtelijk beleid.
Dit overheidsingrijpen moet niet komen in plaats van marktwerking, maar juist
gericht zijn op het goed laten functioneren van de markt zelf.Het burgerinitiatief waarover wij vandaag spreken, probeert ons duidelijk
te maken dat wij de problematiek in samenhang moeten gaan bezien. In groten
lijnen is de SP-fractie het hiermee eens. Ik steun de oproep van het burgerinitiatief.
Ik wil een einde aan de bio-industrie. Ik kies voor een veehouderij zonder
dierenleed, zonder milieuschade en zonder massale import van veevoersoja die
ten koste van mens en natuur in ontwikkelingslanden is geproduceerd. Dat was
inderdaad de oproep van Milieudefensie en deze steun ik. Wij juichen een terugkeer
naar grondgebonden landbouw toe. Veevoerproductie kan beter regionaal plaatsvinden
of lokaal, net als de mestafzet. Het zou eenvoudigweg niet toegestaan moeten
zijn dat nog steeds niet-duurzaam veevoer op de markt komt. Ook de voorstellen
voor het invoeren van scherpere internationale eisen voor milieu en dierwelzijn,
zijn ons uit het hart gegrepen.De SP-fractie wil eigenlijk nog meer dan het burgerinitiatief voorstelt,
om te beginnen een klimaatbeleid voor de veehouderij. Naast veel punten waarmee
wij het eens zijn, is er ook een aantal punten in de uitwerking van de oproep
van het burgerinitiatief waarmee wij het niet eens zijn, zoals de introductie
van een heffing op vlees. Afgezien van het feit dat een dergelijke heffing
lastig is te handhaven, vinden wij dat het beleid erop gericht dient te zijn
dat vervuiling überhaupt niet plaats kan vinden. Wij willen een aanpak
bij de bron. Daarnaast propageert Milieudefensie structurele overheidssteun.
Wij willen dat de boer een eerlijke prijs voor een eerlijk product krijgt,
zonder aan een subsidie-infuus te hangen. Als extra geld benodigd is, laten
wij dan al die Europese subsidies inzetten om de sector te verduurzamen.Ik ben erg verbaasd over de uitspraken van de heer Koopmans. Hoezo nul
subsidie, mijnheer Koopmans? Hoezo nul euro subsidie vanuit Europa voor de
intensieve veehouderij? Hoe zit het dan met al dat geld dat nu wordt uitgedeeld
aan de varkenshouders voor de opslag voor hun vlees, omdat het nu even niet
zo goed in de markt ligt. Hoe zit het met de slachtpremies en de exportsubsidies?
Dit is allemaal geld dat vanuit Europa van ons belastinggeld in de sector
wordt gepompt. Ik begrijp uw opmerkingen niet. Laten wij deze Europese subsidies
nu eens inzetten om de sector te verduurzamen. Uiteindelijk zal dat inderdaad
betekenen dat de bio-industrie moet verdwijnen. Wat ons betreft gebeurt dit
stapsgewijs. De vraag is of de halvering die Milieudefensie voorstelt, eigenlijk
wel afdoende is. Halen wij daarmee de benodigde milieueisen? Halen wij daarmee
een beter dierwelzijn? Ik moet het nog zien. Het is voor mij geen doel, maar
een middel. Overheidsbeleid moet de boer verplichten tot een duurzame en milieu-
en diervriendelijke productiewijze. Alle kosten daarvoor zijn onderdeel van
de bedrijfsvoering. Die betaalt de consument, want zij zijn verwerkt in de
prijs voor een goed product. De extra eisen die moeten worden gesteld, zullen
ertoe leiden dat vlees duurder wordt. Dat hoeft niet in de vorm van een heffing,
maar eerder als een logisch gevolg van verscherpte eisen. Daarvoor is wel
nodig dat de grenzen radicaal worden gesloten voor de bulk die nu binnenkomt.
Wij moeten af van producten die onder onze standaard worden geproduceerd en
onze boeren in een vrijwel onmogelijke concurrentiepositie laveren, waardoor
velen van hen slechts overleven door het zieke infuus van megaleningen van
banken. Het CDA zegt wel dat het een probleem is, maar stemt toch consequent
tegen mijn moties om de grenzen nu eens dicht te gooien. Dat verbaast mij.
Nederland moet het conflict met de WTO aangaan en op Europees niveau steviger
eisen gaan stellen aan eigen productie en aan kwaliteit. Dat zal niet van
vandaag op morgen resultaten opleveren, maar het leidt wel tot een structurelere
oplossing van het probleem dat de Nederlandse landbouwsector heeft.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Het verhaal van collega mevrouw Van Velzen is op zichzelf
helder. Zij neemt krachtig stelling, maar ik vraag mij af of het sluiten van
de grenzen de oplossing is. De grenzen binnen de Europese Unie zijn open.
Leidt het sluiten van de grenzen niet tot verplaatsing van de door haar verfoeide
productiewijze naar andere EU-lidstaten? Met andere woorden: wat is de inzet
van mevrouw Van Velzen op Europees niveau?Mevrouw Van Velzen (SP):Voorzitter. Als ik het er met de heer Van der Vlies over eens kan zijn
dat de Nederlandse landbouwsector en de Europese landbouwsector niet gediend
zijn van bulkproductie uit niet-Europese landen en dat wij daar iets aan moeten
doen, ben ik een gelukkig mens, echt waar. Laten wij dat met elkaar regelen,
want die bulkproductie maakt onze landbouwsector kapot. Vervolgens moeten
wij de discussie voeren over hoe wij ervoor zorgen dat in alle Europese landen
de zorg voor dierenwelzijn en milieu verbetert, zodat wij geen concurrentie
binnen de Europese Unie hebben. Dat kunnen wij regelen. Laten wij eerst het
grootste probleem aanpakken. De Europese buitengrenzen moeten dicht voor niet-diervriendelijk
en niet-milieuvriendelijk geproduceerde bulk die onze boerenstand kapot maakt.
Daar zijn wij het toch over eens?De heer Van der Vlies (SGP):Ik begrijp het. Ik ben beschikbaar voor de discussie over de bulk van
buiten. Wij moeten alleen niet doen alsof er binnen het EU-gebied niet ook
het een en ander aan de hand zou zijn. Dat lossen wij niet zomaar op. Daar
kunnen wij wel aan werken; dat doen wij ook, althans, dat is de inzet van
deze lidstaat op onderscheiden niveaus en ten aanzien van onderscheiden problemen.
Het schiet alleen niet echt op. Zou wat wij hier binnen ons land doen, uiteindelijk
niet worden bedreigd doordat ondernemers naar elders uitwijken? Dat zie je
nu al gebeuren.Mevrouw Van Velzen (SP):Ja, maar die beweging is niet zo groot, mijnheer Van der Vlies. Dat weet
u ook. Wij hebben de zaken hier namelijk goed geregeld. Wij wonen in een prachtig
land, waar een hoop geregeld is: infrastructuur, onderwijs. Ondernemers gaan
hier niet zo snel weg. Wij moeten ervoor zorgen dat zij een goede prijs voor
een goed product kunnen krijgen. Die kans krijgen zij nu niet vanwege de gigantische
concurrentie met het buitenland. U zegt dat er dan concurrentie met bijvoorbeeld
Roemenië, Polen of andere landen komt waar goedkoop kan worden geproduceerd.
Goed, dan moeten wij er met elkaar voor zorgen dat die landen op ons niveau
gaan produceren. Daarover ben ik het helemaal met u eens. Wij moeten dat niet
over drie jaar regelen, maar nu. Er is een Europese Unie. Ik heb daar commentaar
op en wil daar dingen anders in zien, maar in de tussentijd hebben wij een
Europese Unie met een landbouwbeleid, richtlijnen, verordeningen. Ik zie graag
dat de minister die er nu niet is, zich op dat niveau wat actiever, wat activistischer
opstelt. Ik denk dat Nederland voortrekker moet zijn in het verhogen van de
eisen aan natuur, milieu en dierenwelzijn. Absoluut.De heer Van der Vlies (SGP):Die voortrekkersrol spelen wij gelukkig al een poosje. Daar ben ik op
zichzelf erg dankbaar voor, zij het dat ik vind dat wij maat moeten houden
en het level playing field niet uit het oog mogen verliezen. Dan moet het
uiteindelijk goed komen. Wij overtuigen elkaar op dit punt nu niet. Ik vind
dat u van een beperkte visie op de werkelijkheid getuigt door te zeggen dat
weinig bedrijven zich zullen verplaatsen. Daar heb ik echt een heel andere
indruk van.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik zie in Nederland eerlijk gezegd vooral bedrijven omvallen. Dat zijn
er heel veel, zoals u weet. U zit daar ook aan de keukentafel. Het raakt mij
als ik mensen zie die gewoon, op een eerlijke manier, hun brood willen verdienen,
maar de concurrentie niet meer aankunnen. Daar wil ik van af. Ik vind dat
voedselproductie in eigen land moet kunnen plaatsvinden. Wij gaan hier geen
koffie verbouwen, maar de basale voedselproductie, inclusief diervoederproductie,
moet in Nederland plaats kunnen vinden. Als mensen bereid zijn hard te werken
en lange uren te maken, moeten zij daar een normaal inkomen voor kunnen krijgen.
Die situatie is al lang niet meer zo. Dat komt mede door het beleid dat het
CDA hier in al die decennia heeft neergezet. Dat is failliet. Daar moeten
wij vanaf. Het moet anders. De burgers kloppen nu aan de poort, de honderdduizend
burgers die Milieudefensie heeft opgetrommeld, maar ook de driekwart van de
bevolking die volgens de NIPO-enquête aangeeft dat het zo niet langer
kan. Laten wij er gezamenlijk voor zorgen dat die oproep gehoor vindt en laten
wij hier concrete voorstellen doen.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Is mevrouw Van Velzen ervan op de hoogte dat wij dierenwelzijn en productie
verschuiven? Bij de stallen in Polen gaat het niet meer om 5000 varkens, aantallen
waarover wij hier spreken, maar om 40.000 of 80.000 varkens. Is mevrouw Van
Velzen zich daarvan bewust?Mevrouw Van Velzen (SP):Bent u nu voor of tegen varkensflats?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik heb het niet over varkensflats. Bent u zich bewust dat wij de productie
verschuiven als wij hier de normen aanscherpen?Mevrouw Van Velzen (SP):Dat is een feit. Ik heb er heel veel moeite mee dat er mensen zijn die
zulke grote bedrijven oprichten. Wij moeten het beleid zo inrichten dat mensen
hier in Nederland kunnen boeren en niet naar het buitenland hoeven te verschuiven.
Wat vindt u dan van die varkensflats in Nederland? Vindt u dat dan niet ernstig?
Moeten wij daar dan niet iets aan doen? Geeft u nu eens gewoon antwoord.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik heb u net antwoord gegeven. De grote vraag is of u er niet de ogen
voor sluit dat wij in een Europese en wereldmarkt produceren. Ondernemers
gaan gewoon naar andere landen waar het wel kan en waar zij een goede boterham
verdienen.Mevrouw Van Velzen (SP):Die wereldmarkt van u zorgt ervoor dat onze boeren omvallen. In alle jaren
dat u de macht hebt gehad, hebt u daar nooit een halt aan toegeroepen.Ik heb een aantal bezwaren tegen de concrete uitwerking van het burgerinitiatief.
Een laatste bezwaar stel ik hier nog aan de orde, namelijk de enorme negatieve
effecten op de werkgelegenheid in de agrarische sector, die worden veroorzaakt
door de voorstellen die Milieudefensie heeft geformuleerd. Het Landbouw Economisch
Instituut stelt dat wanneer wij de omschakeling geleidelijk laten verlopen
er meer mogelijkheden ontstaan om de werkgelegenheidseffecten in de verwerkende
sector op te vangen via natuurlijk verloop. Uiteraard horen veehouders die
hun bedrijfsvoering willen verduurzamen of die hun bedrijf willen beëindigen,
daarvoor ondersteund te worden op financieel, bedrijfsmatig en sociaal gebied.
Halvering van de veestapel zou dan ook wat ons betreft niet het doel moeten
zijn, maar een mogelijk en geleidelijk resultaat van de maatregelen die wij
absoluut moeten nemen.Uiteindelijk willen de SP en Milieudefensie hetzelfde, ik zei het al.
Ik ondersteun de oproep van Milieudefensie. De weg erheen, zoals die is uitgewerkt
door de mensen op het kantoor van Milieudefensie – niet door de honderdduizend
mensen die het initiatief hebben gesteund – ziet er wat ons betreft
iets anders uit, maar dat maakt niet uit. Als het doel hetzelfde is en als
wij daarnaar streven, zal ik daarvoor mijn best doen. Anders dan de heer Koopmans,
die daarvan afziet, wil ik wel graag in de tweede termijn van dit debat een
aantal voorzetten geven hoe ik het naast het burgerinitiatief concreet voor
mij zie dat wij er in dit parlement voor gaan zorgen dat de Nederlandse veehouderij
duurzaam, milieuvriendelijk en diervriendelijk gaat worden.De heer Waalkens (PvdA):Mevrouw Van Velzen refereert aan de uitgangspunten van het burgerinitiatief.
Een van die uitgangspunten is om de Nederlandse veestapel te halveren. Zij
heeft daarvan gezegd dat dit een uitkomst kan zijn, maar niet een doel. Geeft
zij ook impliciet een oordeel over dat onderdeel van het burgerinitiatief?Mevrouw Van Velzen (SP):Ik heb in mijn inbreng aangegeven dat wij terug willen naar de bron. Het
probleem is milieuvervuiling, dierenleed en sojaproductie in het buitenland.
Al die problemen moeten wij aanpakken. Pakken wij dat aan het einde aan met
een halvering van de veestapel of een heffing? Ik vind van niet. Ik vind dat
wij beleid moeten formuleren dat uiteindelijk als uitkomst heeft dat de veestapel
drastisch gereduceerd moet worden. Zo groot als de veestapel nu is, kan het
er helemaal niet uit. De heer Koopmans loopt wel te ronken dat wij het allemaal
zo goed doen, maar de effecten op het milieu zijn negatief. Ik vind dat wij
een veestapel moeten hebben die geen effect heeft op het milieu. Als het even
kan, mag het van mij wel een positief effect zijn. Als dat betekent dat wij
de veestapel moeten halveren, moet dat gebeuren. Als dat betekent dat 60%
weg moet, moet dat ook gebeuren. Als dat betekent dat wij met 10% minder
kunnen, moet dat ook gebeuren. Ik herken mij niet in het absolute gedachtegoed
van halvering. Ik neem aan dat de heer Waalkens zich daarin ook niet herkent.Ik zal in mijn tweede termijn een aantal voorstellen aan de Kamer voorleggen
voor scherpere eisen voor dierenwelzijn en milieu op Europees vlak. Ik zal
een aantal voorstellen doen over externe kosten en hoe wij die kunnen doorberekenen.
Over klimaatbeleid voor de veehouderij en over de noodzaak om in Nederland
grondgebondenheid – boeren die hun eigen veevoer produceren en hun mest
afzetten in de directe omgeving – weer te introduceren. Dat zijn bijzonder
goede punten waarmee Milieudefensie komt en waaraan ik in dit debat al gehoor
wil geven. Ten slotte over de noodzaak om in Nederland grondgebondenheid te
introduceren, hetgeen inhoudt dat de boer eigen veevoer produceert en de mest
afzet in de directe omgeving. Dat is een aantal van de goede punten waarmee
Milieudefensie komt, en daaraan wil ik in dit debat al gehoor geven.Ik wil de indieners van het burgerinitiatief erg danken voor de gigantische
moeite die zij hebben gedaan. Ik ben de afgelopen periode heel vaak mensen
tegengekomen die handtekeningen inzamelden. Dat is op die schaal nog niet
eerder in de geschiedenis van petities gebeurd.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Ik begin niet met te kissebissen over de procedure, die vind
ik niet zo interessant. Ik wil beginnen met de opmerking dat het gaat om een
historisch moment. Voor het eerst wordt in de Tweede Kamer gesproken over
een burgerinitiatief. Bovendien vindt de fractie van GroenLinks het prachtig
dat het over dit onderwerp gaat. Ik heet de initiatiefnemers dan ook van harte
welkom in de voorzittersloge, en het is mooi dat zij in de Tweede Kamer het
woord hebben kunnen voeren."Maak een einde aan de bio-industrie. Ik verzoek u te kiezen voor
een veehouderij zonder dierenleed, zonder milieuschade en zonder massale import
van veevoersoja die ten koste van mensen en natuur in ontwikkelingslanden
is geproduceerd." Onder deze tekst hebben 106.975 mensen hun handtekening
gezet. Dat zijn er veel. Ook maatschappelijke organisaties hebben het initiatief
ondersteund. Nu is het een spannend moment: kunnen wij in de Tweede Kamer
een aantal conservatieve politieke partijen zover krijgen, dat zij de inhoud
van dit burgerinitiatief serieus nemen? Ik vraag mij daarbij af wie in de
coalitie de dikste vinger in de pap heeft over dit onderwerp. Is dat de CDA-fractie,
of hebben de fracties van ChristenUnie en PvdA ook nog iets in de melk te
brokkelen?GroenLinks is heel blij met dit eerste burgerinitiatief. Het is voor ons
een teken aan de wand dat dit over het milieu en dierenwelzijn gaat. GroenLinks
is, zoals bekend, tegen de bio-industrie. Als je boeren, dieren en de natuur
werkelijk een warm hart toedraagt, moet je van mening zijn dat het roer drastisch
om moet in de landbouw. De notitie Boeren met toekomst doet hier in onze ogen
een goede aanzet voor. De Tweede Kamer moet deze oproep uit de samenleving
zeer serieus nemen. Meer dan 100.000 mensen hebben hun handtekening gezet
en dat is nog maar het topje van de ijsberg. Nog veel meer mensen zijn ontevreden
over hoe het gaat in de landbouw. Uit een recent NIPO-onderzoek blijkt dat
driekwart van de consumenten dier en milieuvriendelijker voedsel willen. Supermarkten
en hamburgerketens nemen steeds meer initiatieven om verbeteringen door te
voeren, bijvoorbeeld door geen vlees van onverdoofd gecastreerde varkens meer
te verkopen.Het burgerinitiatief afdoen als een manke eend, zoals het CDA aanvankelijk
deed, is een klap in het gezicht van al die mensen die zich zeer serieus zorgen
maken over de toekomst van de landbouw. Er zijn grote problemen en grote problemen
worden niet opgelost met kleine oplossingen. Honderdduizend mensen hebben
aan de keukentafel, zoals mevrouw Schreijer altijd zegt, hun handtekening
gezet onder dit initiatief. Dat is werkelijk niet niks. Het burgerinitiatief
verdient het om niet onverdoofd ritueel te worden geslacht. Het verdient een
duidelijke reactie. Ben je nu vóór of ben je nu tegen? Daarom
kijk ik vooral naar de PvdA waar boer Waalkens, en dat bedoel ik heel aardig,
straks ook zijn inbreng zal leveren. Ik hoop echt dat hij vandaag bereid is
om een stap te zetten, als biologische boer, als mens en zeker als politicus.Het plan Boeren met toekomst wordt ook door veel boeren ondersteund. Vraag
je aan boeren wat het leuk maakt om boer te zijn, dan hoor je dat zij genieten
van het buiten zijn en van het contact met dieren en natuur. De boer wil helemaal
geen melkrobot zijn. De boer wil helemaal geen vleesfabrikant zijn. GroenLinks
is van mening dat Nederland het beste kan concurreren op de wereldmarkt door
producten van hoge kwaliteit te maken, die diervriendelijk en milieuvriendelijk
zijn geproduceerd. Ik zou dat willen samenvatten met: geen kwantiteit, maar
kwaliteit. Dat zijn de echte zaken waar het om zou moeten gaan aan die beroemde,
maar ook wel eens beruchte keukentafel.De vraag naar biologische producten neemt gelukkig steeds meer toe. Biologisch
is trendy, zou je kunnen zeggen. De eerste helft van dit jaar steeg de verkoop
van biologische producten met maar liefst 15%. Het is teleurstellend
dat het aanbod in Nederland daar ver bij achterblijft. Nog
maar 2% van de landbouw in Nederland is biologisch. Nederland is daarmee
hekkensluiter in Europa. Juist hier liggen kansen. Nederland zou de ambitie
moeten hebben om over tien jaar in de top drie van Europese landen te staan
qua aandeel biologische landbouw. Ik overweeg in tweede termijn een motie
op dit punt.Het burgerinitiatief stelt voor om de dierenwelzijnsnormen in de bio-industrie
op te trekken naar het niveau van de biologische landbouw. Ook dat voorstel
steunt GroenLinks van harte. Om boeren hierbij te ondersteunen, zou er wel
een overstapregeling moeten komen. Voor de GroenLinks-fractie is het van belang
dat wij boeren op kwaliteit en niet op kwantiteit. Dat betekent voor ons dat
vlees best wat duurder mag worden. Beter een goede kwaliteit dan elke dag,
je zou kunnen zeggen, een dieronvriendelijk slecht geproduceerd hapje. Elke
dag vlees eten is trouwens helemaal niet nodig. Ik ben zelf parttime vegetariër.
Dat is heel gezond en ook nog lekker. GroenLinks pleitte eerder in een motie
bij de Landbouwbegroting voor een publiekscampagne voor een zogenaamde V-day
om één dag in de week, wat mij betreft kunnen het meer dagen
per week worden, vegetarisch te eten. Die dag bestaat overigens al. De Vegetariërsbond
is er ook druk mee bezig. Ik vraag daar aandacht voor van mijn collega's.GroenLinks kijkt met gemengde gevoelens terug op de behandeling van dit
burgerinitiatief. Het was vaak op eieren lopen en dat waren geen scharreleieren.
De gemoederen liepen af en toe hoog op: dit moet in de gehaktmolen, een mank
eendje en ga zo maar door. Er is duidelijk een gevoelige snaar geraakt met
dit onderwerp. Wij kunnen ook vaststellen dat het bij sommigen een open zenuw
is, maar GroenLinks zegt: het onderwerp leeft en wij moeten hier wat mee doen;
wij moeten er ook in de Tweede Kamer mee aan de slag. U weet allemaal hoe
het sprookje van het manke lelijke eendje afliep: daaruit groeide een mooie
zwaan. Uiteindelijk kregen wij het voor elkaar om ook in de Tweede Kamer volwassen
met dit onderwerp om te gaan. Het gaat GroenLinks en de initiatiefnemers om
een duurzame toekomst voor boeren, voor burgers, voor buitenlui en voor beesten.
Dat het roer om moet, weten wij allemaal. Ik hoop dat het parlement bereid
is die stap te zetten.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb natuurlijk aandachtig naar mevrouw Van Gent geluisterd en ik heb
een informatieve vraag aan haar. Zij zei: ik ben parttime vegetariër.
Wat betekent dat precies? Dat u een dag geen vlees eet, begrijp ik. Je kunt
vegetariër zijn, omdat dat een principiële keuze is die jouw leven
en jouw voedingspatroon voluit bepaalt. Maar parttime vegetariër zijn
wij toch allemaal, want wij hebben allemaal wel eens een dag dat wij de gehaktbal
laten liggen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik hoop dat het niet alleen bij een balletje blijft, maar dat het ook
een biologisch balletje is. U begrijpt heel goed wat ik bedoel met "parttime
vegetariër". Ik heb bij de begroting van LNV een hartstochtelijk
pleidooi gehouden om minder vlees te eten. Dat zou ik iedereen ook toewensen.
Daarom mag vlees wat ons betreft duurder worden, zodat je kiest voor minder
vlees, maar beter vlees: beter voor natuur, voor milieu en voor de diervriendelijkheid.
Ik noem dat "parttime vegetariër". Mijnheer Van der Vlies,
welkom bij de club!De voorzitter:U wist het niet, maar nu bent u zomaar lid van de club van de parttime
vegetariërs. Het gaat hier allemaal snel vanmorgen.De heer Cramer (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de indieners van het burgerinitiatief. Er zit heel
wat werk in en het is goed dat op deze manier maatschappelijke zorgen naar
voren worden gebracht. Ik waardeer de vasthoudendheid en ook de betrokkenheid
die u iedere keer in het debat hebt getoond.In het burgerinitiatief worden zorgpunten voor de intensieve veehouderij
naar voren gebracht. Het burgerinitiatief wil daar wat aan veranderen en doet
daarvoor voorstellen onder de titel "Boeren met toekomst". De ChristenUnie
heeft een paar jaar geleden een stevige studie gepresenteerd onder de noemer "Boeren
voor morgen". Daarin worden ook de in het burgerinitiatief beschreven
problemen besproken. Maar hoezeer beide titels ook op elkaar lijken, de insteek
is echt een andere. De ChristenUnie is zich zeer wel ervan bewust dat juist
de intensieve veehouderij de laatste jaren te maken heeft gekregen met flinke
aanscherpingen van milieu- en dierenwelzijnsnormen en een behoorlijke slag
heeft geslagen op het pad van verduurzaming. Hoewel de ChristenUnie de problemen
onderkent, staat zij de balans tussen ecologie en economie voor en bepleit
zij een zorgvuldige verandering. Het voorliggende voorstel schiet wat ons
betreft daarop door.Het zit mijn fractie dwars dat de problemen vooral op het bordje van de
producent worden gelegd. Waar is de consument in dit verhaal, waar is de retail?
Mijn fractie is van mening dat daar nu de grote omslag moet worden gemaakt
in pas met veranderingen in de veehouderij. Het een gaat niet zonder het ander.
De retail heeft een belangrijke positie in het geheel en kan ook heel wel
veranderingen teweegbrengen. Denk aan het recente bericht dat het CBO en de
sector zijn overeengekomen per 2009 onverdoofd castreren te beëindigen,
dat het CBO duurzame vis in de supermarkten eist en dat een certificaat van
goed vervoer bij vlees overlegd moet kunnen worden voor verkoop in de winkel.
Er is dus wel degelijk wat mogelijk.Mijn fractie vindt het wel van belang dat die eisen gepaard gaan met goede
prijzen voor de producenten. Hogere eisen en betere omstandigheden kosten
ook wat. Een hoger inkomen biedt producenten de mogelijkheid om verder te
investeren. Hierbij doe ik dus een oproep aan het CBL om de eisen ook door
te berekenen in de prijzen voor de consumenten en de betalingen aan de producenten.
Dit is een heilzamere weg dan een generieke heffing op al het vlees in de
Nederlandse supermarkten.Mevrouw Thieme (PvdD):Wij hebben zojuist van de initiatiefnemers gehoord dat 70% van
de productie wordt geëxporteerd. Dat betekent dat de consument hier in
Nederland slechts invloed heeft op 30% van de productie. Dat kun je
natuurlijk eigenlijk niet zo stellen, want de productie is gelijk, of het
nu de export of de nationale markt betreft. Hoe kan er dan een goede, substantiële
slag gemaakt worden voor een milieuvriendelijker en diervriendelijker industrie?
Vlees is het meest milieuvervuilende onderdeel van ons voedselpakket, zoals
het kabinet ook toegeeft. Wij moeten dus zorgen dat wij minder
vlees gaan eten. Is de heer Cramer dit met mij eens?De heer Cramer (ChristenUnie):Ik ben het met de laatste stelling pertinent oneens. Wij moeten niemand
verplichten om minder vlees te eten.Mevrouw Thieme (PvdD):Het gaat er niet om te verplichten maar om te stimuleren dat mensen minder
vlees gaan eten ten behoeve van een beter milieu, een betere gezondheid en
beter dierenwelzijn.De heer Cramer (ChristenUnie):Het is niet aan de overheid om te stimuleren wat mensen wel of niet moeten
eten, anders dan dat ik vind dat zij minder moeten roken, minder moeten drinken
en minder vet moeten eten.Ik ben het gedeeltelijk met mevrouw Thieme eens over de 70% export.
Wij moeten niet denken dat wij in Nederland de hele wereldvoedselproblematiek
kunnen oplossen. Wij moeten wel erkennen dat in de ontwikkelingen die na de
oorlog zijn ingezet, wij in Europa zelfvoorzienend moeten zijn. Daarmee hebben
wij een productie bereikt die een bepaalde mate van efficiency in zich heeft
gekregen. Een aantal onderdelen van die productie, zoals dierenwelzijn, de
belasting van het milieu en de hoeveelheid mest, is echter minder goed gelukt.
Daar wordt nu op gecorrigeerd.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik vind het vreemd dat de heer Cramer met twee maten meet. Hij zegt dat
wij geen of minder alcohol moeten drinken en dat wij niet moeten roken. Hij
treedt zelfs in de persoonlijke levenssfeer van mensen waar het abortus en
euthanasie betreft. Daar meent hij dat de overheid een taak heeft. Hij vindt
echter niet dat de overheid gaat over iets wat het algemeen belang dient,
namelijk een beter milieu en beter dierenwelzijn. Dat vind ik vreemd.De heer Cramer (ChristenUnie):Dat mag u vreemd vinden.Mevrouw Thieme (PvdD):Legt u eens uit waarom u die lat zo verschillend legt.De heer Cramer (ChristenUnie):Dat doe ik voortdurend. De ChristenUnie verdedigt haar standpunt vanuit
rentmeesterschap. Dat houdt in dat de overheid mensen mag aanspreken op ongezond
gedrag of een ongezonde levensstijl. Dat is de achtergrond. Uw stelling dat
vlees het meest vervuilend is, kennen wij inmiddels, mevrouw Gore. Er moet
voorkomen worden dat er een eenzijdig beeld wordt opgeroepen dat het alleen
maar sterker milieuvervuilend is. Straks krijg ik nog van u te horen dat de
mensen nog meer methaangas produceren dan beesten en dat de mensen maar moeten
worden afgeschaft. Dat is de stelling die u bijna betrekt.Voorzitter. Mag ik reageren op de non-verbale communicatie van mevrouw
Van Gent?De voorzitter:Nee. Daar zou ik niet aan beginnen.De heer Cramer (ChristenUnie):Ik erger mij daar mateloos aan, voorzitter. Het frustreert en belemmert
de vrije discussie.De voorzitter:U hebt uw punt gemaakt.De heer Graus (PVV):De heer Cramer zei terecht dat er niet iets moet worden opgelegd, zeker
niet door de politiek. Is hij het met mij eens dat de politiek wel goede voorlichting
moet geven over voedselkwaliteit en over de reden waarom mensen bereid moeten
zijn meer te betalen voor diervriendelijke producten?De heer Cramer (ChristenUnie):Dat ben ik volstrekt met u eens. De ChristenUnie pleit er ook al jaren
voor. Wij constateren echter dat de burger weliswaar de mond vol heeft over
diervriendelijker productie, maar dat de consument dat nog niet aan de kassa
laat zien. Het een beetje twijfelachtige houding. Wij willen allemaal die
knuffelkip, maar als zij op de barbecue moet liggen, mag zij niks kosten.
Dat is het probleem waar wij mee worstelen. Het is terecht in het burgerinitiatief
verwoord. Het is terecht dat aandacht wordt gevraagd voor goede prijsvorming
en eerlijke handel.De heer Graus (PVV):Als goede voorlichting wordt gegeven, zijn mensen wellicht bereid hun
koopmentaliteit te veranderen en meer te betalen voor diervriendelijke producten.
Kunt u zich daarin vinden?De heer Cramer (ChristenUnie):Tot op zekere hoogte. Ik heb hierover heel wat discussies gevoerd. Mensen
moeten die keuze maken, maar zij komen er vaak heel eerlijk voor uit dat zij
niet het inkomen hebben om die duurdere biologische producten te kunnen kopen.
Daar wil ik graag aandacht voor vragen. Een van de belangrijkste onderdelen
van het landbouwbeleid was goede prijsvorming. Dit wil ik zorgvuldig benaderen,
om te voorkomen dat wij op dit punt uit de pas gaan lopen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De heer Cramer heeft het over rentmeesterschap. Ik ben er blij mee om
dat wederom uit de mond van iemand van de ChristenUnie te horen. Dat is geen
verrassing. Maar hij zit hier ook als hoeder van het algemeen belang. De kip,
het varken en de koe kunnen niet kiezen, maar de volksvertegenwoordiging wel.
Ik wil van de heer Cramer weten wat hij als hoeder van het algemeen belang
gaat doen als vertegenwoordiger van de ChristenUnie als het gaat om de manier
waarop wij omgaan met onze dieren en met natuur en milieu, en of het nodig
is om 70% van onze vleesproductie te exporteren. Moet dat zo blijven?De heer Cramer (ChristenUnie):U hebt een punt als het gaat om de omvang van de veestapel. U zult mij
aan uw zijde vinden als het erom gaat dat de groei niet ongelimiteerd mag
zijn. Gisteren heb ik tijdens de Landbouwraad al aangegeven dat wat mij betreft
verdere liberalisering van de wereldmarkt geen goed idee is. Ik ben namelijk
bang dat er dan een verdere groei ontstaat. Ook ik vind dat er enige rem op
de productie moet komen. Maar als hoeder van het algemeen belang heb je naar
twee onderdelen te kijken: wat wil de consument, en wat doet de producent.
Ik durf de stelling wel aan dat de producent vooral zo is gaan produceren
omdat de consument dat vroeg. De consument wilde een goedkoop product hebben,
wat onze boeren op een voortreffelijke wijze hebben geleverd. Daar zitten
nadelen aan, daar komen wij nu achter en daar gaan wij maatregelen op nemen.
Die discussie voeren wij, maar wat mij betreft niet in het
tempo en met de schokgolf die het burgerinitiatief voorstaat.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dan is het wel zinvol dat de ChristenUnie als een van de regeringspartijen –
van het CDA moeten wij het niet hebben, en Waalkens komt nog aan het woord –
er zo over denkt. Wat gaat u concreet de komende jaren doen om de rem op de
productie mogelijk te maken en toe te werken naar een andere manier van boeren?
Uit recent onderzoek van het NIPO blijkt namelijk dat de consument wel degelijk
natuur- en diervriendelijker geproduceerd vlees op het bordje wil.De heer Cramer (ChristenUnie):Een aantal onderdelen die u noemt, komt nog aan de orde in mijn bijdrage.
Ik ben ervan overtuigd dat wij vandaag niet de ultieme discussie kunnen voeren
over de oplossing, maar in de komende tijd kunnen wij dat wel doen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik proef een opening wat betreft de visie van de ChristenUnie op dit punt.
Dat vind ik wel mooi. Ik heb eind 2006 een motie ingediend die door uw fractie
werd gesteund, waarbij de regering werd verzocht om de handel in soja uit
ontboste gebieden en waarbij sprake is van slavernij, niet naar Nederland
te halen. Die motie is niet aangenomen omdat de fracties van de VVD, het CDA
en de LPF haar niet steunden; uw fractie steunde deze motie echter wel. Zal
als een dergelijke motie weer wordt ingediend, u uw steun daaraan verlenen?De heer Cramer (ChristenUnie):Mijn paragraaf over soja zit bijna aan het eind van mijn betoog.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Dat begrijp ik op zich wel, maar uw fractie heeft mijn motie gesteund.
Dan kunt u volgens mij mijn vraag gerust met ja of nee beantwoorden. Als dat
nodig is, wil ik het dictum nog wel een keer voorlezen.De heer Cramer (ChristenUnie):Als u nu even geduld hebt, lees ik straks mijn paragraaf over soja voor.
Dan mag u zelf beoordelen wat ik met die motie zal doen.De fractie van de ChristenUnie vraagt aandacht voor de goede initiatieven
die nu al worden ondernomen op het gebied van de emissiereductie, mestverwerking,
bevordering van dierenwelzijn en betrokkenheid van burgers bij de productie.
Als deze voortgaande trend wordt afgezet tegen de voorgestelde halvering van
de veestapel, dan is het bereikte effect van die halvering niet zo groot als
gedacht. Ook daarom kan mijn fractie niet instemmen met halvering van de veestapel.
Maar de gesignaleerde problemen blijven staan en mijn fractie ziet wel in
dat extra inspanningen nodig zijn. Wij kunnen dus niet op onze lauweren rusten,
maar wij moeten doorgaan met het verbeteren van stalinrichting en van mestgebruik
en -verwerking. Wij moeten vasthouden aan het systeem van dierenrechten en
waar mogelijk aan de grondgebondenheid, zodat wij grip kunnen houden op de
belasting van ons milieu.Eveneens van belang bij dit punt is de Europese en mondiale dimensie.
Alle productie die in Nederland verminderd wordt, zal worden opgepakt door
ons omringende landen, die veelal tegen minder goede condities produceren.
Ik wil daarmee niet zeggen dat wij in Nederland maar zo veel mogelijk moeten
produceren, doch het verplaatsen van productie betekent voor het welzijn van
dieren geen verbetering. De voorkeur van mijn fractie gaat uit naar een versterkte
Europese inzet voor verbetering van dierenwelzijn en van milieu in alle Europese
landen en daarnaast naar een stevige inzet op de non-trade concerns. Wij zijn
ervan overtuigd dat je op die manier meer bereikt.Over de positie van de landbouwer als onafhankelijk ondernemer heeft de
fractie van de ChristenUnie gisteren in het AO over de health check naar voren
gebracht dat verdergaande liberalisering niet de juiste weg is. Dat is echter
heel iets anders dan afhankelijk zijn van de overheid. Het uiteindelijke effect
van het burgerinitiatief is juist die afhankelijkheid. Wil je in Nederland
nog veehouder zijn, dan ben je in belangrijke mate afhankelijk van anderen.
De initiatiefnemers willen boeren trots laten zijn op hun vak. Mijn fractie
denkt echter niet dat dit samengaat met afhankelijkheid van de overheid. Wij
steunen de initiatiefnemers overigens op het punt van de inzet op de gezinsbedrijven.
Dat is voor mijn fractie eveneens het model voor de toekomst.Mijn fractie kan zich vinden in de opmerkingen van de indieners van het
initiatief op het punt van de soja. Er kan veel meer ingezet worden op alternatieven,
zoals al werd opgemerkt tijdens het AO soja en gisteren tijdens het AO Landbouw-
en Visserijraad. Er zijn Europese alternatieven voorhanden, er zijn voldoende
kansen voor verdere ontwikkeling en er is duurzame soja beschikbaar. Wat mijn
fractie betreft, wordt daarop ingezet en wordt het gebruik van niet-duurzame
soja sterk ontmoedigd. Wij voelen ons in deze opvatting gesteund door het
Nederlandse Akkerbouwverbond dat aangeeft dat er haalbare Europese alternatieven
zijn en door bedrijven als Campina en De Hoeve die gebruik van duurzame soja
eisen. Mijn fractie kan zich voorstellen om het gebruik van duurzaam veevoer,
gebaseerd op Europese eiwitten of duurzame soja, als voorwaarde te laten gelden
voor het verkrijgen van een subsidie onder de subsidieregeling Maatlat Duurzame
Veehouderij MIA/VAMIL.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Daarmee zegt u dus ja tegen het opnieuw indienen van de motie die ik zo-even
heb voorgelezen?De heer Cramer (ChristenUnie):Volgens mij sluit dat elkaar niet uit.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Perfect.De heer Cramer (ChristenUnie):Voorzitter. De ChristenUnie wil ook deze discussie benaderen vanuit het
uitgangspunt van goed rentmeesterschap. Daarbij past niet ongebreidelde groei
zonder aandacht voor het dier als schepsel in plaats van het productiemiddel.
Daarbij past wel de menselijke maat voor het gezinsbedrijf, zelfs als dat
wat groter is. Daarbij past geen roofbouw op het milieu door de productie
van soja ten koste van mens en natuur. Daarbij past niet een halvering van
de veestapel en een volstrekte afhankelijkheid van de boer ten opzichte van
de overheid. Daarbij past wel een trotse ondernemer die weet dat er ruimte
is voor goede productiemethoden tegen een eerlijke prijs. Fair trade in eigen
land!De heer Graus (PVV):Voorzitter. Dit eerste burgerinitiatief is een heel heuglijk feit. Ik
ben trots dat ik dit in mijn eerste jaar als Kamerlid mag meemaken. Als volksvertegenwoordiger
moet je natuurlijk bijzonder veel respect hebben voor een initiatief van 107.000
mensen. Dit is een duidelijk signaal, maar dat zou het ook zijn als het minder
mensen waren geweest. De heer Van Eck heeft enkele punten genoemd met betrekking
tot de diervriendelijke, milieuvriendelijke veehouderij. Ik vind zelf "hup
goed vlees" beter dan "stop fout vlees"; ik zie liever positivisme
dan een negatieve benadering. Ik heb heel goed naar het betoog van de heer
Van Eck geluisterd. De PVV-fractie betwijfelt alleen of enkele punten in de
praktijk haalbaar zijn. Laat heel duidelijk zijn dat wij sympathiek staan
tegenover dit burgerinitiatief en dat wij het voor een groot deel eens zijn
met de inhoud. Of dit de goede manier is en of de doelen op deze manier gehaald
kunnen worden, zal de tijd echter moeten uitwijzen.De PVV-fractie heeft tijdens het debat over de begroting voor 2007 van
LNV gepleit voor een dusdanige gecontroleerde afbouw van de bio-industrie
dat de boeren alle tijd krijgen om naar duurzame veehouderij om te schakelen.
Veel collega's pleitten voor een periode van tien jaar. Wij hebben duidelijk
gezegd dat dit link kan zijn, omdat je schade voor het dierenwelzijn mogelijk
gaat verplaatsen naar landen waar het voor de dieren nog erbarmelijker is.
Daarom hebben wij destijds de tijdslimiet wat uitgerekt. Onze mening was dat
je daarmee beter goed kunt uitkijken.De PVV-fractie erkent dat er een hoop verbeterd kan en moet worden. Iedereen
die veel werkbezoeken aflegt in de rest van Europa, ziet echter dat onze boeren
op veel fronten vooroplopen, ook als het om dierenwelzijn gaat. Het is evenwel
nog geen dikke voldoende. Er kan nog van alles verbeterd worden; daarmee zijn
wij het roerend eens. Het moet boeren natuurlijk niet de kop gaan kosten en
de benadeling van het dierenwelzijn moet zich niet verplaatsen naar landen
waar het woord "dierenwelzijn" niet bestaat. Wij erkennen dat er
verbeteringen nodig zijn. De vraag is alleen hoe deze verbeteringen tot stand
moeten komen. Omdat de Nederlandse boeren altijd het beste kindje van de Europese
klas zijn, wil de PVV-fractie de nadruk leggen op de vraag wat wel kan en
wat niet. Onze fractie is zich bewust van het feit dat een boer niet zo veel
mogelijk varkens is gaan houden om zo veel mogelijk varkens te houden, maar
omdat hij daartoe gedwongen is. Dit werd meen ik door mevrouw Thieme ook gezegd.
De boeren zijn inderdaad tot bio-industrie gedwongen om het hoofd boven water
te houden vanwege de schaalvergroting. De meeste boeren die ik spreek –
mogelijk zijn dat anderen dan de boeren die contact hebben met het CDA –
zeggen inderdaad dat zij best terug zouden willen naar oude tijden, toen zij
een koe nog bij de naam konden noemen en dat soort dingen. Heel veel boeren
willen daarnaartoe. Dat is echter niet mogelijk, omdat zij hun hoofd niet
meer boven water kunnen houden. De schaalvergroting is noodgedwongen tot stand
gekomen. De boeren hebben daar niet om gevraagd. Ik beticht Europa van een
heleboel nekslagen voor onze boeren. Dat blijf ik zeggen zo lang als ik hier
zit.Een inkrimping van de veestapel met 15% zoals die door Milieudefensie
wordt voorgesteld, lijkt de PVV-fractie onwaarschijnlijk, maar de wonderen
zijn de wereld niet uit. Wij zijn daarin iets voorzichtiger, daar de laatste
jaren al veel bedrijven gesneuveld zijn en er door de schaalvergroting meer
dieren per bedrijf zijn gekomen. De bedrijven die overblijven, zijn dus meer
dieren gaan houden.Wat de sojateelt betreft, sluit de PVV-fractie zich overigens aan bij
het streven van de Kamer en het kabinet om te komen tot een duurzame sojateelt.
Gelet op de handelsbelemmerende aspecten van nationale maatregelen, moet de
ontwikkeling naar duurzame sojateelt echter worden overgelaten aan de markt
en aan initiatieven die de markt en maatschappelijke organisaties ontplooien.
De markt en de maatschappelijke organisaties kunnen dat prima zelf regelen,
met zo weinig mogelijk bemoeienis van de overheid, maar er moet natuurlijk
worden ingegrepen als het de spuigaten uitloopt. Je kunt dus nog altijd aan
de noodrem trekken.Voorts is de PVV-fractie tegen de vleesheffing. Ik ben zelf al vier jaar
vegetariër. Ik moet eerlijk zeggen dat ik vanwege alle dierenellende
ben gestopt met vlees eten, want ik vond het lekker. Vooral goed scharrelvlees
smaakte goed. Ik vind het heel goed dat mensen genieten van vlees en ik kan
dat ook heel goed zien. Ik ben ook niet tegen doeldieren, maar ik ben er zelf
mee gestopt. Door de vleesheffing zouden alleen de vlees­eters moeten
bloeden, terwijl ik als vegetariër die wel veel vis, kaas en eieren eet
en zuivel drink – iedere dag en in grote hoeveelheden zelfs –
daar niet aan mee zou hoeven te betalen, terwijl ik juist de bereidheid heb
om meer te betalen aan dierenwelzijn. Ik denk dat vegetariërs of mensen
die andere dierlijke producten gebruiken, zoals kaas, eieren en zuivel, bereid
zijn om meer te betalen. Die vallen echter bij een heffing buiten de boot.
In onze achterban zitten veel minima. Ik denk dat die in de toekomst per week
minder vaak dierlijke producten eten. Zij genieten echter meer omdat die producten
beter zijn. Het is immers mijn heilige overtuiging dat scharrelproducten lekkerder
smaken. Dieren die een goed leven hebben gehad, leveren lekkerder vlees. Ik
kan dat weten omdat ik vroeger alleen scharrelvlees at.De oplossing om de boeren in Nederland te houden en het dierenwelzijn
te verhogen ligt erin dat meer betaald moet worden voor dierlijke producten.
Verscheidene Kamerleden hebben dit al gezegd. Dit is ook onze overtuiging.
Ondanks de inflatie van de laatste jaren zijn dierlijke producten over de
hele lijn genomen niet duurder geworden. Meer dan 90% van de bevolking,
sommigen zeggen zelfs 95% of 96%, is voor een beter dierenwelzijn,
maar is niet bereid om hier iets voor te doen. Dit is een foute mentaliteit.
Als je het dierenwelzijn wilt verhogen, moet je bereid zijn om er iets voor
te doen. De oplossing moet dus liggen bij de mentaliteit. Wij moeten niet
onze hardwerkende boeren, die met de rug tegen de muur staan en bij wie het
water tot de lippen komt, de nek omdraaien. De overheid moet financiële
prikkels en goede voorlichting geven. Ik heb zelfs gezegd dat ouders hun kinderen
moeten leren wat het verschil is tussen scharrelproducten en gewone producten.
Mogelijk kan de overheid deze prikkels overdragen op de scholen. Kinderen
moeten zodanig worden opgevoed dat zij later een andere aankoopmentaliteit
hebben. Als wij dit over tien, twintig jaar voor elkaar willen hebben, moeten
wij hier nu mee beginnen.Er worden allerlei filmpjes gemaakt. Ik heb "Meat the Truth"
helaas niet gezien, hoewel ik ervoor uitgenodigd was. Mevrouw
Schreijer-Pierik presenteert straks volgens mij "Annie's waarheden als
een koe". De heer Koopmans komt waarschijnlijk met een filmpje over lelijke
eendjes die nooit zwanen zullen worden. Ik zie deze films met veel belangstelling
tegemoet. Wij moeten iets doen aan de aankoopmentaliteit van onze burgers.Mevrouw Thieme (PvdD):De Partij voor de Dieren heet de initiatiefnemers van harte welkom in
de Kamer en complimenteert hen met het weldoordachte burgerinitiatief. Het
verdient hulde dat elke bewering in het initiatief wetenschappelijk onderbouwd
is. De zorgen die in het initiatief zijn verwoord, zijn ons uit het hart gegrepen.De bio-industrie is failliet, zowel moreel als economisch. De productiewijze
gaat namelijk ten koste van het dierenwelzijn, van de boerengezinsbedrijven,
van schone lucht, schoon water en een schone bodem, van de beschikbare energiebronnen,
van het klimaat, van de natuur- en biodiversiteit, van de volksgezondheid,
van de leefomstandigheden in de Derde Wereld, van de kwaliteit van de producten
en van het beschikbare Europese landbouwbudget. Belastingcenten gaan naar
de bio-industrie. Je vraagt je af wie er baat heeft bij het voortduren van
deze ellende. Wij kunnen niet langer de slager en melkboer van Europa zijn
zonder onszelf en anderen in de vingers te snijden.Het enige argument dat voorstanders van de bio-industrie hebben tegen
al deze wetenschappelijk onderbouwde negatieve effecten is een emotioneel
argument, namelijk: "wij willen zo veel mogelijk geld verdienen, zo veel
mogelijk produceren, tegen zo laag mogelijke kosten". Zelfs dit argument
gaat niet op. Het Landbouwkundig Economisch Instituut heeft namelijk berekend
dat de maatschappelijke kosten door de vervuiling van bodem, lucht, water
en leefomgeving van bijvoorbeeld varkensvlees neerkomt op 21 cent per kilo.
Elke Nederlander betaalt op die manier een verplichte contributie aan de bio-industrie.
Er zijn in Nederland 4 miljoen mensen die elk jaar € 10 of € 20
geven aan groene organisaties. Heel veel burgers weten niet dat zij tegelijkertijd
meer dan € 100 verplicht bijdragen aan de bio-industrie, die zij
juist afgeschaft willen zien.Het Wereldnatuurfonds heeft vorige week weer eens de noodklok geluid.
Als wij zo doorgaan, hebben wij over vijftig jaar 2,6 aardbollen nodig. Het
burgerinitiatief van Milieudefensie en JMA moeten wij daarom omarmen. Dit
is een belangrijke stap vooruit, het begin van het einde van alle negatieve
effecten van de bio-industrie. Het zou toch geweldig zijn als wij geen zwarte
schandvlek meer zijn op de milieukaart in Europa? Als je naar de milieukaart
kijkt, zie je overal wat zwarte stipjes. Daar vormen stikstof en fosfaat problemen.
Nederland is helemaal zwart ingetekend. Wij zijn milieuvervuilender dan ooit.
Het zou geweldig zijn als wij geen grootschalige ontbossing meer voor onze
rekening hoeven te nemen en als wij weer opgelucht kunnen ademhalen in een
schonere omgeving, maar vooral als er een beter leven zou zijn voor dieren.Ondanks het goede initiatief plaats ik twee kanttekeningen. De melkveesector
blijft ten onrechte onbesproken. Juist deze sector is verantwoordelijk voor
de enorme hoeveelheden broeikasgassen, zoals methaan en lachgas. Deze gassen
zijn veel schadelijker dan CO2. Een koe stoot jaarlijks net zo
veel broeikasgassen uit als 4,5 auto's. Er zijn in Nederland op dit moment
1,3 miljoen melkkoeien die gezamenlijk bijna net zo veel uitstoten als alle
auto's in Nederland; daar zijn er zo'n 7 miljoen van. Ondanks die milieueffecten
wil het kabinet zelfs dat er meer melk wordt geproduceerd. Dit is de wereld
op zijn kop.Oplossingen voor de milieuproblemen die de melkveehouderij veroorzaakt,
worden vooral gezocht in ander veevoer en emissiearme stallen waar de koeien
jaarrond op stal staan. Er worden zelfs vuistgrote pillen en vaccins ontwikkeld
om het boeren en winden van de koeien tegen te gaan. Het halveren van de veestapel
is zelfs niet genoeg om de ammoniakuitstoot werkelijk te reduceren.Wij zien een melkveesector die inzet op schaalvergroting, op intensivering,
op het opstallen van koeien en het aanpassen van koeien om maar meer geld
te kunnen verdienen. Het is de nieuwe bio-industrie die net als in de jaren
zestig en zeventig zal leiden tot het verdwijnen van boerenbedrijven. In plaats
daarvan zullen er "cowmunities" ontstaan met meer dan 1000 koeien.De Partij voor de Dieren wil graag dat de melkveesector betrokken wordt
bij de concrete uitwerking van het burgerinitiatief. Deze sector moet ook
voldoen aan de maatschappelijke randvoorwaarden die in het burgerinitiatief
staan verwoord. Ik overweeg hierover een motie in te dienen.De heer Koopmans (CDA):Nadat de Partij voor de Dieren het varken en de kip in de ban heeft gedaan,
is vanaf vandaag dus ook de koe in de ban.Mevrouw Thieme (PvdD):Het blijft een feit dat de wijze waarop op dit moment koeien worden gehouden
en gevoed, een enorme bijdrage levert aan het broeikaseffect. Daarom moeten
wij ons afvragen of Nederland wel de melkboer en de slager van Europa wil
zijn.De heer Koopmans (CDA):Wij hebben zo-even een interessant debat gehad over het voeden van monden.
Ik kan wel bedenken dat mevrouw Thieme op grond van ideologische motieven
tegen vlees op het bord is. Nu gaat zij echter voor die miljarden in de wereld
ook de melk uit het glas halen en de kaas van het brood?Mevrouw Thieme (PvdD):Het zijn niet zo zeer onze ideologische standpunten die ervoor pleiten
om minder vlees te eten. De Wereldvoedselorganisatie heeft vastgesteld dat
wij als wij alle monden in de wereld willen voeden, toe moeten naar een bordje
met minder of zelfs geen dierlijke producten. Dat heeft niets met ideologie
te maken, maar wel met de zorgen die zowel het Wereld Natuurfonds als de Wereldvoedselorganisatie
als de VN zich maakt over de voedselverdeling, de milieudruk die voortvloeit
uit de veehouderij en het feit dat dierenwelzijn niet of nauwelijks een rol
speelt in het voedselaanbod.De heer Graus (PVV):Deelt mevrouw Thieme mijn angst dat als wij hier alles verbieden, de problemen
zich verplaatsen naar landen waar het woord dierenwelzijn nog niet eens bestaat,
waar er geen goed opgeleide dierenartsen zijn en waar dieren zelfs worden
mishandeld? Dan hebben wij het niet meer over slecht dierenwelzijn, maar over
dierenmishandeling. Ook als de CO2-uitstoot zich
verplaatst naar andere landen, zullen wij er hiermee geconfronteerd worden,
want dit is een wereldwijd probleem. Wij kunnen het wel schoonhouden hier,
maar dan krijgen wij het terug uit België, Duitsland en noem maar op.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik ben niet zo angstig van huis uit. Als de veehouderij zich wat meer
zal verspreiden over Europese landen, betekent dit dat de milieudruk op een
bepaalde plaats in Europa, namelijk in Nederland, zal verminderen. Het is
dus voor het milieu noodzakelijk dat dit soort grote bedrijven wat meer worden
gespreid.Als er sprake is van een verplaatsing binnen Europa, is er geen sprake
van vermindering van het dierenwelzijn, want de regels zijn voor ieder Europees
land hetzelfde. Als de bedrijven worden verplaatst naar andere, derde landen,
moeten de non-trade concerns die ervoor zorgen dat onze eigen markt wat meer
wordt beschermd ten bate van dierenwelzijn en milieu, ertoe leiden dat andere
landen zich gedwongen voelen om zich ook te conformeren aan de eisen die wij
stellen op het gebied van dierenwelzijn. De heer Graus moet niet vergeten
dat wij niet alleen de grootste exporteur zijn van dierenleed, maar dat wij
ook de grootste exporteur zijn van systemen voor de bio-industrie die op dit
moment worden verkocht aan landen als China. Met dergelijk onethisch en onfatsoenlijk
gedrag hebben wij wel te maken in Nederland.De heer Graus (PVV):Als ik bang zou zijn, was ik geen lid van de PVV! Ik word echter wel badend
in het zweet wakker van het idee dat onze dieren naar landen zou worden gebracht
waar ze er zelfs niet voor terugschrikken om dieren te folteren. Ik denk dan
aan landen met een zieke mentaliteit als India en China.Mevrouw Thieme (PvdD):China en India spiegelen zich vaak aan westerse landen. Als wij minder
vlees gaan eten, omdat dat beter is voor de volksgezondheid, het milieu en
dierenwelzijn, vervullen wij een belangrijke voorbeeldfunctie voor deze landen.
Verder denk ik dat je een parallel kunt trekken met het wetje van Van Houten.
Toen hebben wij gewoon durven besluiten om kinderarbeid te verbieden, omdat
wij niet bang waren voor het argument dat de kinderarbeid zich als gevolg
van die wet zou verplaatsen naar andere landen. Wij kunnen ook nu de principiële
keuze maken om hieraan niet langer mee te werken. Dat moeten wij doen, want
de bio-industrie is een schandvlek op de Nederlandse samenleving.Voorzitter. Mijn volgende kanttekening bij het burgerinitiatief is dat
de eis ontbreekt om tot een duurzamere samenleving te komen door de consumptie
van dierlijke eiwitten te verminderen. Het klimaatprobleem is niet alleen
het autogebruik; het ligt vooral op ons bord. 18% van de wereldwijd
uitgestoten broeikasgassen is afkomstig van de veehouderij. Ter vergelijking:
verkeer en vervoer is maar verantwoordelijk voor 13% van die uitstoot.
Alle kippen, varkens en koeien stoten dus maar liefst 40% meer broeikasgas
uit dan alle vrachtwagens, vliegtuigen, trucks en auto's bij elkaar!De productie van vlees stijgt wereldwijd explosief. Wij produceren op
dit moment jaarlijks 233 miljard kilo vlees en over vijftig jaar staat de
teller op 450 miljard kilo voor 9 miljard mensen. Dat kan de wereld niet aan.
Vlees is het meest milieubelastende onderdeel van ons voedselpakket. Dat erkent
dit kabinet ook, maar het treft nog steeds geen enkele maatregel die deze
vorm van vervuiling beprijst. Het burgerinitiatief pleit voor een heffing
op onduurzaam geproduceerd vlees, maar het gaat voorbij aan de noodzaak van
een sterke daling van de vleesconsumptie. De helft van de wereldwijde graanoogst
is bedoeld voor veevoer. Voor het maken van een kilo vlees is 15.000 tot 100.000
liter water nodig. Voor de productie van dierlijke eiwitten is tot zestien
keer zo veel landoppervlak nodig als voor de productie van plantaardige eiwitten.Duurzaam geteelde soja lijkt misschien een goed idee, maar uiteindelijk
gaat die soja naar de dieren in de bio-industrie en de biologische veehouderij,
terwijl wij die eiwitten net zo goed zelf kunnen opeten. Het is zo verschrikkelijk
inefficiënt om 90% van de energie die plantaardige eiwitten opleveren
via het maag-darmkanaal te laten eindigen in dierlijke eiwitten. Vlees is
verspilde energie!De heer Koopmans (CDA):Wat moet er gebeuren met de oneetbare restproducten van de sojateelt,
de maniokteelt enzovoort?Mevrouw Thieme (PvdD):U bent volgens mij verkeerd voorgelicht. Het is namelijk helemaal niet
zo dat de resten van de soja naar veevoer gaan. Twee derde van de soja gaat
rechtstreeks naar de veehouderij. Het gaat helemaal niet om restanten en dan
moet u niet doen alsof vee ons een dienst bewijst door ons afval op te eten.De heer Koopmans (CDA):Mijn vraag was: wat moet er volgens u gebeuren met de restproducten van
de sojateelt. Moeten wij die weggooien of moeten wij er door middel van de
veehouderij eetbare eiwitten van maken?Mevrouw Thieme (PvdD):U gaat er blijkbaar van uit dat wij al die hectaren soja nodig hebben
om mensen te voeden. Dat is helemaal niet zo. De omvang van de sojaplantages
wordt kunstmatig hoog gehouden. Wist u dat er 20 miljard hectaren bos zijn
gerooid om de plantages aan te leggen die nodig zijn voor ons veevoer? Met
een fractie van die grond kunnen wij miljoenen mensen voeden. Dan hebben wij
het helemaal niet over overschotten of over afval van soja. Waar wij het over
hebben, mijnheer Koopmans, is dat wij op dit moment 70 miljard kilo mest produceren.
Wat moeten wij daarmee aanvangen? Dat is 70 maal uw lichaamsgewicht in poep.
Dat komt doordat wij zo veel dieren willen houden. Wat gaat u daarmee doen?
Mag het bij u in de achtertuin?De heer Koopmans (CDA):Ik wil dat er nota van genomen wordt dat ik lichter ben.De voorzitter:Zoiets zou ik ook rechtzetten, mijnheer Koopmans.De heer Koopmans (CDA):Ik wil dat inderdaad even rechtgezet hebben. U geeft geen antwoord op
mijn vraag, mevrouw Thieme. Wat moet er gebeuren met de restproducten van
soja en bijvoorbeeld raapschoten die gebruikt worden voor allerlei producten,
zoals biomassa? Moeten wij daar menselijk voedsel van maken via dieren of moeten wij het gewoon als afval bestempelen en ergens op een
hoop leggen?Mevrouw Thieme (PvdD):U gaat iedere keer voorbij aan het feit dat deze plantaardige eiwitten
primair worden geproduceerd voor de veehouderij. Ik haal deze schakel uit
de voedselketen van plant, dier en uiteindelijk mens. Om voedsel te produceren
worden planten in dieren gestopt. Van deze dieren wordt vervolgens weer voedsel
voor de mens gemaakt. Als je het dier uit deze schakel haalt, kunnen wij van
de plantaardige eiwitten zeer veel mensen voeden. Dan hebben wij ook helemaal
geen problemen met eventueel afval. Als wij al afval hebben van plantaardige
producten, staat dat niet in verhouding tot de schade veroorzaakt door dierlijk
afval in de vorm van mest. Uiteindelijk kan dit afval nog gebruikt worden
voor bio-energie, maar dat is weer een andere discussie.Wereldwijd lijden 1 miljard mensen honger. Tegelijkertijd kampen 1 miljard
andere mensen met overgewicht, met name door het eten van te veel dierlijke
eiwitten. In Nederland wordt meer vlees gegeten dan gezond is. Een meer plantaardig
dieet draagt niet alleen fors bij aan de volksgezondheid, maar ook aan een
eerlijke voedselverdeling. Willen wij echt toe naar een duurzame en gezonde
samenleving, dan zou de stimulans voor het eten van minder vlees bovenaan
de politieke agenda moeten staan, bijvoorbeeld via voorlichting over plantaardige
alternatieven en btw-verhoging of accijnsheffing op vlees en het formuleren
van rijksdoelstellingen om overmatige vleesconsumptie tegen te gaan. Ik overweeg
hierover een motie in te dienen.Het burgerinitiatief is een mooie eerste stap naar een totale herijking
van de maatschappelijke, economische en sociale waarde van de veehouderij.
Het is echter nog onvoldoende. Wij zitten op een Titanic waarvan vele opvarenden
denken dat hij niet kan zinken. Wij weten allemaal dat het anders afliep.
Vandaag staan wij voor de keuze: ofwel de dekstoelen op de Titanic anders
opstellen ofwel het schip een andere koers laten varen. De PvdD-fractie kiest
voor de laatste optie. De urgentie is levensgroot aanwezig. "Na ons de
zondvloed" is geen optie en de kop in het zand steken evenmin. Dit initiatief
maakt burgers duidelijk welke partijen hun roep horen om serieus te werken
aan de redding van natuur, milieu en klimaat. Laten wij ons uit winstbejag
leiden tot uitputting van de aarde of kiezen wij voor mededogen en duurzaamheid?
De initiatiefnemers hebben ons een waardevolle handreiking gegeven waaruit
een duidelijke voorkeur blijkt voor de laatste optie. De keuze is aan ons.
Nog nooit eerder werd in dit huis zo duidelijk aan de orde gesteld dat er
een einde moet komen aan de bio-industrie.De voorzitter:Dames en heren op de publieke tribune, ik heb u al eerder vermaand. Eigenlijk
moet ik de tribune laten ontruimen. Dat wil ik liever niet en dat zult u ook
niet willen. Ik verzoek u dan ook vriendelijk vanaf nu op geen enkele manier
blijk te geven van uw goed- of afkeuring.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Het burgerinitiatief "Stop fout vlees" op onze Kameragenda
schrijft parlementaire geschiedenis. Het is voor het eerst dat dit gebeurt
en daarmee is het een historisch feit. De SGP-fractie had bij de instelling
van het burgerinitiatief bedenkingen, maar het is er gekomen en wij nemen
het serieus. Ik wil er dan ook inhoudelijk op reageren. Het moet ook om de
inhoud gaan. Ik bedoel dit niet badinerend, maar niet de politiek heeft een
rammelaar nodig om wakker te schrikken, nee, de varkens gunnen wij een rammelaar.Ik spreek uitdrukkelijk waardering uit voor de correcte verwoording van
het initiatief door de woordvoerder, de heer Van Eck. In het initiatief zit
een forse scheut cultuurkritiek, maar mijn uitgangspunt in het bijbels genormeerd
rentmeesterschap kan dat verdragen. Mijn fractie heeft dat op onderscheiden
momenten in deze samenleving zelf ook. Zij is blij dat de initiatiefnemers
in hun overwegingen rekening met het boerenbelang houden, althans, daartoe
een poging hebben gedaan. In de notitie Boeren met toekomst staat: "Een
land dat zijn landbouw geen plaats meer gunt, is een land dat zijn ziel verliest."
Dat klinkt goed in mijn oren. De uitwerking is nog wel een ander verhaal. "Stop
fout vlees". Wat is er nu precies fout? De veehouderij in Nederland voldoet
aan steeds strengere wettelijke normen. Zij doet er bovendien steeds vaker
eigener beweging nog een schepje bovenop. De veehouder, de ondernemer, maakt
dan terecht gebruik van de ruimte die de markt hem biedt. De veehouder is
daarom zeker niet alleen verantwoordelijk voor ongewenste ontwikkelingen op
het gebied van dierwelzijn, milieu en soja-import. De samenleving zelf is
hiervoor verantwoordelijk. In het burgerinitiatief is het echter de sector
die het toch wel moet bezuren: kleine marges en structurele afhankelijkheid
van overheidsgeld. Het is zeer de vraag of veehouders interesse hebben in
deze manier van boeren.Wat is er wel fout? Waar zit nu de angel? Uiteindelijk kom ik, gegeven
de handelsliberalisatie, uit op de prijsbewuste consument, het koopgedrag.
Wat hebben wij er nu precies voor over? Een van de gevolgen van "Stop
fout vlees", waar ook het MNP en het CPB op wijzen, is de verschuiving
van dierlijke productie naar andere landen. De consumptie van vlees daalt
in de Europese Unie naar verwachting nauwelijks. Dat betekent dus dat de productiekrimp
in Nederland, uit het initiatief resulterend, overgenomen wordt door andere
EU-landen. Dat betekent dus een verschuiving van het probleem. Nederland tast
diep in de buidel om het allemaal te financieren, rond te maken en het dierwelzijn
in andere EU-landen ziet er minder goed uit. Dat wijst erop dat de problemen
op EU-niveau moeten worden aangepakt. Op EU-niveau kan de eigen markt beter
afgeschermd worden als er voorwaarden worden gesteld aan de import van vlees
en vleesproductie. Ook moeten op EU-niveau de regels voor dierwelzijn wat
ons betreft adequaat zijn. Dat betekent dat ze hier en daar ook moeten worden
aangescherpt. Daar zijn wij mee bezig, al verloopt het ook naar mijn perceptie
traag. Ik denk maar aan de huisvestingssystemen enzovoort.Je loopt ook aan tegen de integraliteit van het burgerinitiatief. Dat
bepaalt binnen het initiatief de effectiviteit ervan, maar is tegelijkertijd
een groot knelpunt. Als de heffing op vlees wordt ingevoerd, is er een buidel
geld beschikbaar voor warme sanering, omschakeling en structurele inkomenscompensatie.
Als overblijvende veehouders structurele inkomenscompensatie krijgen, kunnen
zij verder. Als, als. Het is onwaarschijnlijk dat hoge structurele inkomenscompensatie én op EU-niveau en in WTO-verband geaccepteerd
wordt.Wat de heffing op vlees betreft, zijn de bijkomende administratieve lasten
ook nog aanzienlijk, dat kan niet worden ontkend. Het sluitend krijgen van
alle schakels in het initiatief is daarom zeker nog ver weg en vooralsnog
zelfs niet haalbaar.In het burgerinitiatief lijkt schaalvergroting synoniem met verslechtering
van dierwelzijn en milieu. Dat is bezijden de waarheid. De huidige schaalvergroting –
dan spreek ik nog niet eens over de echte megastallen, want daar ben ik ook
geen bewonderaar van – gaat vaak gepaard met maatregelen die dierwelzijn
en milieu juist niet verslechteren maar eerder verbeteren. De kleinschaligheid
die het burgerinitiatief voorstelt, gaat bovendien veel minder efficiënt
om met de inputstromen, naar het mij voorkomt. Het goed geleide gezinsbedrijf
dat ook bij ons vooropstaat, is geen synoniem voor kleinschaligheid.Heeft de SGP-fractie dan alleen maar kritiek, zeggen wij neen tegen dit
burgerinitiatief en gaan wij vervolgens maar met de handen over elkaar zitten?
Zo kent u ons niet. Het burgerinitiatief legt terecht de vinger bij enkele
pijnpunten van de intensieve veehouderij. Het aangrijpingspunt om deze problemen
aan te pakken is het eind van de keten en niet het begin. De consument, het
grootwinkelbedrijf, de horeca, niet de veehouder en de slachterij. U vraagt,
wij draaien. Via etikettering en collectieve afspraken kunnen grootwinkelbedrijven
hieraan een bijdrage leveren. De afspraken rond scharreleieren en weidemelk
kunnen tot voorbeeld worden gesteld. De vraag is dan terecht welke rol de
overheid daarin moet spelen.Eén pijnpunt wil ik er nog wel uitlichten gezien de discussie tot
nu toe, en wel de import van soja uit bijvoorbeeld Brazilië voor veevoer.
De problemen bij de productie van deze soja zijn bekend. Wat de SGP-fractie
betreft, moet alle soja die in Europa wordt geïmporteerd aan duurzame
criteria voldoen en wordt de productie van eiwitrijke gewassen in Europa gestimuleerd.
Dat is ook de kern van de motie die ik samen met de heer Koopmans heb ingediend.De pijnpunten van de intensieve veehouderij zijn duidelijk, de oplossingen
minder. De oplossing van het burgerinitiatief is niet haalbaar, dunkt mij.
Waar wij voor gaan is aangrijpen van de huidige situatie in het versterken
en versnellen van het proces van verduurzaming en het bieden van meer perspectief
voor boer en samenleving tegelijk.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Vandaag schrijven wij geschiedenis, want wij behandelen nu
een burgerinitiatief. Mijn collega Van der Ham zou normaal dit debat voeren,
ware het niet dat hij bij de klimaatconferentie in Bali is met een aantal
andere Kamerleden. Hij had dit debat graag willen voeren, maar ik zal een
waardig invaller voor hem zijn.Vandaag voeren wij hier in Den Haag een debat over fout vlees. Er is een
belangrijke overlapping tussen die twee onderwerpen. Door de zeer intensieve
veehouderij wordt er veel methaan uitgestoten. Daarnaast levert de teelt van
soja en ander diervoer een belangrijke bijdrage aan de kap van regenwouden
en is het daarmee een bedreiging voor de biodiversiteit. Het gebruik van fossiele
brandstoffen, de kap van belangrijke bossen en de steeds intensievere veehouderij
versterken elkaar. D66 maakt zich daarover ernstig zorgen.Het burgerinitiatief zorgt voor een versterking van onze democratie. Door
de hoge barrière die werd opgeworpen, duurde het helaas lang voordat
dit burgerinitiatief echt door de Kamer kon worden besproken, maar nu 106.975
mensen deze horde hebben genomen, is het goed dat wij het initiatief hier
kunnen bespreken.D66 is ook om inhoudelijke redenen zeer te spreken over het burgerinitiatief.
De kern is dat wij in ons landbouwbeleid meer moeten letten op de kwaliteit
van de productie. Dit burgerinitiatief pleit ervoor integraal naar de veehouderij
te kijken. Er wordt niet geïsoleerd naar dierziekten en dierenwelzijn
gekeken, zoals vaak in deze Kamer gebeurt. Juist ook de samenhang tussen de
milieugevolgen en de sociaaleconomische effecten van bio-industrie op de wereld
worden bekeken. Dit burgerinitiatief vraagt de overheid om hier verantwoordelijkheid
voor te nemen. Het burgerinitiatief vraagt ons om verder te kijken dan onze
neus lang is. De veehouderij is een lange keten waarvan maar één
onderdeel in ons gezichtsveld ligt. Een groot deel ligt daarbuiten, en heeft
zijn weerslag op landen buiten de Europese Unie. D66 is zeer te spreken over
de internationale invalshoek die de initiatiefnemers kiezen.Het is belangrijk dat wij bij de discussie de realiteit voor ogen houden.
Behalve dat zij veel negatieve effecten hebben, dragen landbouw en veeteelt
bij aan de voedselvoorziening. De sector is ook van economisch belang voor
Nederland. Er verdienen veel gezinnen soms al generaties lang hun boterham
in de veehouderij. Ook erkennen wij dat het dierenwelzijn in Nederland op
een aantal punten beter is dan in andere landen. Dat alles is echter voor
D66 geen reden om genoegen te nemen met een afgevlakte ambitie rond de bio-industrie.
Het mooiste zou zijn als Europa hierin gelijk zou optrekken. Helaas lopen
niet alle landen even hard. Voor D66 is het streven naar een gelijk Europees
speelveld nooit reden om zelf niets te doen en alles uit te stellen. Dan gaat
iedereen met de armen over elkaar op elkaar zitten wachten, en dat willen
wij niet. Juist nu in Europa de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
aan de orde is, moet Nederland de negatieve effecten van de schaalvergroting in de bio-industrie op de kaart zetten. Ook moeten de kansen
worden gegrepen die WTO en de Europese wet- en regelgeving wél bieden
ten aanzien van de verduurzaming van de sector. Graag zou D66 zien dat die
meer in beeld komen.Als wij niets doen, heeft de veehouderij in Nederland een zeer onzekere
toekomst. Productie uit andere landen wordt goedkoper. Nederland kan zich
in de toekomst alleen maar onderscheiden door kwalitatief nog beter te produceren.
Met kwaliteit bedoelt D66: duurzaamheid. Wij ondersteunen daarom van harte
de oproep van het burgerinitiatief tot beperking van de invoer van niet-duurzaam
geproduceerde soja. Alleen soja die voldoet aan duurzaamheidseisen mag wat
ons betreft de grens over komen. Ik ben ook heel blij met de toezegging van
mijn ChristenUnie-collega Cramer dat hij ons hierin zal steunen. Ik zal daar
een motie over indienen.Het is belangrijk dat er een stevig instrumentarium komt om niet-duurzame
soja tegen te houden, en dat er, linksom of rechtsom, geen Europese subsidies
terechtkomen bij de niet-duurzame productie van soja. Dit geldt niet alleen
voor soja die bedoeld is voor veevoer, maar ook voor soja voor bio-energie.Daarnaast vinden wij het van groot belang dat het voer voor vee zo dicht
mogelijk bij huis wordt geproduceerd. Dat voorkomt mestoverschot en verzuring
in Nederland, en verschraling van de grond in Zuid-Amerika.D66 heeft zich al een aantal jaren geleden hard gemaakt om investeringen
in dierenwelzijn fiscaal aantrekkelijk te maken. Zoals er nu al een aftrek
bestaat voor milieu-investeringen, zou die er ook moeten komen voor dierenwelzijn.
D66 heeft daarover dit jaar al een aantal keren van gedachten gewisseld met
de minister van Landbouw. Het adagium "de vervuiler betaalt" moet
ook gelden voor de vleesconsumenten. Graag ziet D66 dat er een onderzoek komt
naar verschillende manieren van beprijzing, zodat maatschappelijke kosten
tot uiting komen in de vleesprijs. Het zou goed zijn om alle voor- en nadelen
op een rijtje te zetten. Voor in ieder geval D66 is het uitgangspunt dat de
vleesprijs een eerlijke reflectie moet zijn van de integrale kosten en de
belasting van het milieu.Op dit moment ligt een D66-initiatiefvoorstel van Van der Ham bij de Raad
van State. Dit voorstel beoogt om vleesproducten te labelen afhankelijk van
de mate van dierenwelzijn. Hierdoor wordt het voor consumenten mogelijk om
bewust te kiezen voor een diervriendelijke productiewijze. Ook wordt het voor
niet-biologische boeren aantrekkelijk om meer te investeren in het welzijn
van hun vee. D66 sluit met dit initiatief aan bij de integrale benadering
van beleid ten aanzien van veehouderijen, zoals ook dit burgerinitiatief doet.
Mijn fractie kijkt uit naar de behandeling van het initiatiefvoorstel waarschijnlijk
volgend jaar.Nogmaals mijn complimenten voor de initiatiefnemers van het burgerinitiatief.
D66 heeft veel respect voor de wijze waarop de initiatiefnemers zich hebben
ingezet voor de verduurzaming van de veesector. De verantwoordelijkheid die
dit voor de Kamer met zich brengt, zal onze partij graag dragen.De heer Waalkens (PvdA):Voorzitter. Ook mijn fractie wil de indieners van het burgerinitiatief
complimenteren met hun vasthoudendheid en het resultaat dat er nu ligt. Meer
collega's hebben al aangegeven dat wij parlementaire geschiedenis schrijven
op dit punt. Ik wil niet zeggen dat het de Muppetshow was, maar wij hebben
het burgerinitiatief vanmorgen in een plezierige gang naar de Tweede Kamer
gebracht.Het burgerinitiatief Stop fout vlees wil de bio-industrie aanpakken op
verschillende thema's tegelijk: dierenwelzijn, milieu, internationale sojaproblematiek
en het aanpakken van de schaalvergroting in de Nederlandse landbouw. Daartoe
worden de volgende zaken voorgesteld. Er komt een milieuheffing om de verborgen
kosten van vlees deels door te berekenen. De enorme veestapel zou moeten krimpen
met 50% van het huidige bestand tot 2018. Dieren kunnen weer scharrelen
en wroeten en hebben recht op daglicht en buitenlucht. Veevoer bevat geen
soja meer die is geproduceerd ten koste van mens en natuur in ontwikkelingslanden.
Boeren krijgen steun om te kunnen omschakelen naar kwaliteitsproductie. Het
mestprobleem moet worden opgelost. Bodem en water worden dan eindelijk schoner.
De bouwplannen van varkensflats en kippenfabrieken kunnen van tafel.Veel punten die in het burgerinitiatief worden genoemd, sluiten naadloos
aan bij de visie van de PvdA op het houden van dieren in het algemeen en in
de intensieve veehouderij en bij onze inzet op de terreinen van het dierenwelzijn,
het milieu en de economische ontwikkelingen, ook in international perspectief.
Wij hebben ons bij de behandeling van het burgerinitiatief maximaal uitgerekt
om alles met iedereen te bespreken en onderzoeken uitgezet. De resultaten
liggen nu voor ter beoordeling.Hoewel wij de uitgangspunten van het burgerinitiatief onderschrijven,
kunnen wij het initiatief niet als geheel overnemen, omdat wij het niet eens
zijn met alle maatregelen. Eerst iets over de heffing op vlees. Het burgerinitiatief
stelt een heffing op fout vlees voor. De opbrengst daarvan gaat deels naar
boeren die duurzaam produceren. Dit is niet conform de EU en niet WTO-bestendig.
Het CPB heeft erover gezegd dat het geven van een vaste bestemming aan de
opbrengst van heffingen in strijd is met de Europese regels van de vrije markt.
Ook het onderscheid in heffing tussen gangbaar vlees en biologisch vlees kan
niet, omdat dit in strijd is met de mededingingswetgeving. Bovendien heeft
het CPB geredeneerd vanuit het model dat het consumentengedrag maar minimaal
verschuift. Het nadeel van deze heffing en de bestemming daarvan, zoals voorgesteld
in het burgerinitiatief, maakt de veehouder structureel afhankelijk van inkomenssteun
van de overheid. In het kader van de hervorming van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid willen wij juist af van standaardinkomenssteun aan boeren.
Wij streven naar een functionele hectarepremie die kan variëren naar
plaats en ruimte en altijd een vergoeding moet zijn voor geleverde publieke
diensten. Nu weer een nieuwe categorie boeren afhankelijk maken van inkomenssteun
is een verkeerde route. Wij stellen dan ook een andere weg voor, namelijk
het belonen van milieu en diervriendelijk vlees.Dan iets over de krimp. Wij zijn niet voor het opstellen van kwantiteitseisen,
maar wel voor het opstellen van harde kwaliteitseisen. Het houden van dieren
in kleine aantallen is niet per definitie beter dan het houden van dieren
in grote aantallen. Bovendien is bij strengere eisen aan dierenwelzijn schaalvergroting
een logische stap om de kosten zo veel mogelijk te verdelen. Ook willen
wij het clusteren van varkenshouders als oplossing voor de uitbreidende industrialisatie
op het platteland een plek geven door varkenshouders en de intensieve veehouderij
te clusteren om kwetsbare landschappen elders te ontzien en daarmee ook de
transporten van dieren te beperken. Dat betekent niet dat schaalvergroting
ongestuurd moet doorgaan. Milieu, inpassing in het landschap en beperking
van risico's voor volks- en diergezondheid moeten worden meegenomen in de
besluitvorming over bijvoorbeeld megastallen. Maar het beeld dat de varkensflat
per definitie slecht is, is niet juist.De PvdA is een voorstander van strenge, adequate en uitvoerbare dierenwelzijnseisen.
Wij hebben als samenleving een grote collectieve verantwoordelijkheid voor
het respectvol omgaan met dieren. De PvdA vindt dat de internationaal erkende
standaarden voor dierenwelzijn het uitgangspunt in de dierenhouderij moet
zijn. Een dier moet zijn soorteigen gedrag kunnen uitvoeren in de huisvesting
die het wordt aangeboden. Varkens moeten kunnen wroeten en kippen moeten scharrelen.
Dieren moeten worden gevrijwaard van honger en dorst, van angst en chronische
stress en van fysiek ongerief. Wij vinden dat deze randvoorwaarden wettelijk
moeten worden vastgelegd. Dit punt van het burgerinitiatief zullen wij steunen
tijdens de behandeling van de nota Dierenwelzijn in januari 2008.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik neem aan dat de heer Waalkens nu wat voorleest uit zijn eigen verkiezingsprogramma.
Ik ken het programma en daarin hebt u het inderdaad over dit soort dingen.
Maar de afgelopen maanden hebt u zich niet van uw beste kant laten zien wat
betreft respectvol omgaan met dieren. U hebt de drukjacht gewoon laten gebeuren,
u hebt geprobeerd het verbod op koudmerken voor koeien tegen te houden en
u vindt ook dat diertransporten niet echt strenge regels behoeven op dit moment.
Vandaag is het moment voor u om te laten zien of u diervriendelijk bent en
of u de daad bij het woord voegt, bij alle mooie woorden die u net hebt genoemd.De voorzitter:En uw vraag is?Mevrouw Thieme (PvdD):Gaat u vandaag groen licht geven aan de bio-industrie of zegt u samen
met de initiatiefnemers: nee, het is rood licht voor de bio-industrie, wij
gaan hier drastische maatregelen tegen nemen?De heer Waalkens (PvdA):Ik heb tot zover in mijn inbreng aangegeven wat voor ons de randvoorwaarden
zijn voor de ontwikkeling naar een duurzame veehouderij. Ik wil nog een aantal
punten noemen, maar dit burgerinitiatief ligt bij ons voor als een integraal
pakket. Bij een aantal onderdelen die ik heb belicht en zal belichten, zullen
wij op ieder moment dat wij er in de Kamer over discussiëren die duurzaamheidsslag
meenemen als toetssteen voor de beoordeling van de voorstellen. Als de voorstellen
niet van het kabinet komen, zullen wij ze zelf doen.Mevrouw Thieme (PvdD):Maar u geeft aan dat u niet voelt voor de heffing op vlees. Klopt dat?
Daarmee haalt u eigenlijk de angel uit het burgerinitiatief. Met alle nuances
die u nu aanbrengt betekent dat gewoon dat u een ongenuanceerde doorgang van
de bio-industrie voorstaat.De heer Waalkens (PvdA):Dat is niet waar. Bij de discussie over de inrichting van het Gemeenschappelijk
landbouwbeleid, waarmee jaarlijks 800 mln. achter de rug om van iedereen naar
het platteland vloeit, hebben wij gezegd dat onze insteek is het verleggen
van die geldstromen richting de duurzame land- en tuinbouw en dat wij geen
heffing gaan leggen op vlees. Die structurele afhankelijkheid van een nieuwe
categorie boeren willen wij niet. Het is ook een van de toetsstenen die wij
bij de beoordeling van het totale burgerinitiatief helaas achter ons willen
laten.Mevrouw Thieme (PvdD):Maar de heffing betekent helemaal niet een subsidie. Het gaat er bij de
heffing vooral om dat je het principe "de vervuiler betaalt" toepast.
U bent daarvoor voor het autogebruik, maar niet voor de bio-industrie. Dat
is toch wel vreemd.De heer Waalkens (PvdA):Daar zijn wij zeker voor. Wij zullen systematisch bekijken hoe wij de
vergroening van het belastingstelsel kunnen oppakken in de richting van de
duurzame samenleving. Bij de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
kunnen wij samen al heel veel doen.De heer Graus (PVV):Mogelijk hebben mijn gehoorzenuwen mij zojuist in de steek gelaten. Heb
ik het goed vernomen dat de heer Waalkens als voormalig Dierenbeschermer van
het Jaar mogelijk voor varkensflats is? Komt hij wel eens boeren tegen in
zijn achterban die daar voor zijn? Ik ben buiten de zieke idioten die het
bedacht hebben nooit een boer tegengekomen die voor een varkensflat is. Mogelijk
kan de heer Waalkens mij wel met zo iemand in contact brengen. Is de heer
Waalkens als dierenbeschermer – hij draagt een stropdas met koeien erop
en heeft zelfs laatst een lieveheersbeestje gered – voor varkensflats?De heer Waalkens (PvdA):Ik vind dat er bij de huidige schaalvergroting strengere eisen gesteld
moeten worden aan dierenwelzijn. De heer Graus kan mij niet wijsmaken dat
op een bedrijf van 3000 varkens, waarbij de dieren met zijn tienen in hokken
zitten, de varkens beter af zijn dan in een bedrijf van 10.000 of 15.000 varkens.
Ik denk dat dieren in wat grotere stallen beter af zijn dan in kleine, als
die grote stallen zich niet in een kwetsbaar landschap op het platteland bevinden,
en als wij er hoge eisen aan stellen. Die eisen moeten wellicht strenger worden
naarmate de omvang van de stallen toeneemt. Ik noem dat dan geen varkensflats.
Aan megabedrijven moeten wel strenge eisen worden gesteld.De heer Graus (PVV):Ik ben het met de heer Waalkens eens dat een megastal niet per definitie
slechtere omstandigheden voor dieren biedt dan een kleine stal. Misschien
laten mijn gehoorzenuwen mij in de steek, maar ik meende toch echt gehoord
te hebben dat de heer Waalkens positief tegenover varkensflats stond. Mogelijk
heeft mijn buurvrouw, mevrouw Van Velzen, dat dan ook verkeerd gehoord. Onze
excuses daarvoor.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik bied helemaal geen excuses aan. Ik hoorde de heer Waalkens heel duidelijk zeggen dat er niet zo veel mis is met de varkensflats. Hij pleitte
zojuist voor strenge, adequate en uitvoerbare welzijnseisen. Iedereen is daar
natuurlijk voor. Het gaat erom wat de heer Waalkens nu precies streng, adequaat
en uitvoerbaar acht. Daar wil ik helderheid over krijgen. Hij gaf zijn mening
wel kleur mee, door te zeggen dat dieren soorteigen gedrag moeten kunnen vertonen
in de aangeboden huisvesting. Ziet de heer Waalkens in de huidige vorm van
bio-industrie een vorm van huisvesting waarin een varken zijn soorteigen gedrag,
dus op zijn minst wroeten, kan vertonen? Ziet hij dat gebeuren in een varkensflat
of een megabedrijf? Als dat niet het geval is, moet er dan niet worden voorkomen
dat er dit soort megabedrijven komen, waar dieren geen soorteigen gedrag kunnen
vertonen?De heer Waalkens (PvdA):Op dit moment kunnen dieren in onderdelen van de intensieve veehouderij
niet hun soorteigen gedrag vertonen. Dit moet anders in de lay-out van de
nieuwe intensieve veehouderij. Dat gaat niet met meters of met hectares modder.
Het gaat erom op een heel andere manier naar de huisvesting te kijken, zeker
bij nieuwe, grote stallen. Huisvesting dient meer toegesneden te zijn op de
vijf vrijheden die ik eerder noemde en op het gedrag dat de dieren moeten
kunnen vertonen. Ik voorzie dat als wij hier geen grote stappen in zetten,
de bio-industrie op dit punt inderdaad failliet is.Mevrouw Van Velzen (SP):Als de heer Waalkens het eens is met mijn pleidooi, dient hij een halt
toe te roepen aan de megabedrijven waarin dieren geen soorteigen gedrag kunnen
vertonen. Is hij dat met mij eens?De heer Waalkens (PvdA):Dat is net zo min het geval op de wat kleinere bedrijven. Wij moeten samen
de draad oppakken en eisen voor het dierenwelzijn formuleren. Dan kan schaalvergroting
wel een plek krijgen, zonder dat het gehele platteland ermee overstroomd wordt,
zoals dat het geval is in Vroomshoop en andere landbouwontwikkelingsgebieden
in Brabant. Wij moeten op een moderne manier kijken naar de dierhouderij.De heer Van Velzen (SP):Geeft u maar een aftrap! Als het gaat over het formuleren van dierenwelzijnseisen,
zegt u alleen maar: streng, adequaat en uitvoerbaar. Maar wat wilt u nu eigenlijk?De heer Waalkens (PvdA):Het moet streng langs de randvoorwaarden zijn. Bij "adequaat"
denk ik aan de architectuur en inrichting van de stallen, met alle mogelijke
techniek. Ik denk aan voldoende strooisel; het moeten geen drie strospieren
zijn. Vanochtend op het Plein zagen wij de beesten op mooi, vers strooisel.
Dat kan bij varkens, bij kippen en bij andere diersoorten. Koeien lopen gewoon
in de wei, punt. Dat moet gewoon het uitgangspunt zijn.Wij zijn ons goed bewust van de mondiale sojaproblematiek en pleiten al
jaren voor het gebruik van duurzame veevoeders. Maar het probleem is breder
dan alleen soja. Er is een wereldwijde roof van grondstoffen gaande. De vraag
naar agrarische grondstoffen neemt wereldwijd toe. Voor diervoeders, maar
ook steeds meer voor energie. In Nederland moeten duurzaamheidscriteria worden
ingezet om hiermee de duurzame productie van grondstoffen te bevorderen. Op
het punt van het GLB en de health check is absoluut geen sprake van coherentie.
Wij zullen in de verdere discussie over de hervorming van het GLB hieraan
veel meer aandacht moeten besteden.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Mijn motie hierover is destijds gesteund door de PvdA. Steunt u de nieuwe
motie weer?De heer Waalkens (PvdA):Nee. Als wij eenmaal een motie ondersteunen, blijft die steun.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Zij is toen niet aangenomen.De heer Waalkens (PvdA):Wij zijn heel consequent in onze opvattingen over duurzaamheid. Wij wachten
uw initiatief wel af.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Geweldig als u die nieuwe motie ondertekent!De heer Waalkens (PvdA):Heb ik niet gezegd!Mevrouw Koşer Kaya (D66):U zei dat u consequent was en dat u, als u eerder voor een motie hebt
gestemd, dit ook geldt voor de nieuwe motie.De heer Waalkens (PvdA):Het is een nieuw initiatief van uw kant, en wij wachten dat af.Wij zijn ons erg goed bewust van de enorme consequenties die het houden
van dieren over de hele wereld heeft voor de transitie in de landen waar die
grondstoffen worden geproduceerd. Eergisteren heb ik met een vertegenwoordiger
van Colombiaanse boeren gesproken, maar dit speelt ook in Afrika en delen
van Azië. Bij het aanpakken van het mestprobleem is de inzet van mijn
fractie klip en klaar: de milieubelasting door de nutriënten uit dierlijke
mest moet lager. Wij hebben daar voorstellen voor gedaan die ik niet zal herhalen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De heer Waalkens begon zijn betoog met de Muppets. Daar zitten twee oude
mannetjes in een loge wat te mopperen. De heer Koopmans leek daar vanmorgen
een beetje op. Zit de heer Waalkens in die loge? Hij zegt wel een aantal mooie
dingen, maar hij wil geen vaste doelstellingen maken. Is de PvdA-fractie bereid
om in 2018 de normen en maatstaven die gelden voor de biologische veehouderij
voor andere boeren te hanteren?Is de heer Waalkens met GroenLinks van mening dat Nederland in 2012 moet
behoren tot de top-3 qua aandeel biologisch?De heer Waalkens (PvdA):Ik hoop dat er verschil blijft tussen de biologische landbouw en de conventionele
landbouw. Ik hoop dat de biologische landbouw een eigenstandige positie kan
verwerven in een zich ontwikkelende markt. Ik vind het pleidooi om daarvan
een soort gelijk speelveld te maken niet getuigen van lef of moed. De gangbare
en de biologische landbouw moeten een eigenstandige plek krijgen. Wat mij
betreft blijft er afstand in de markt, zodat de consument kan kiezen. De gangbare
landbouw kan mogelijkerwijs naar genetisch gemodificeerde productiesystemen
toewerken. Ik vind dat de biologische landbouw daar verre van moet blijven.Over de positie van de Nederlandse landbouw in Europa hoop ik echt samen
met u dat Nederland weer in de voorhoede terechtkomt.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik begrijp het wel: hoop doet leven. Maar u weet ook dat de kwaliteit
van leven van die dieren in de bio-industrie, natuurlijk onaanvaardbaar is.
Is de PvdA-fractie bereid om door te pakken op het punt van de diervriendelijkheid
en daarvoor gewoon eens een norm en een tijdstip te stellen, zodat het ministerie
en de minister van LNV die gewoon zitten mee te luisteren met dit debat, in
deze periode stappen zetten? Bent u bereid te zeggen het in de richting van
het jaar 2018 anders te gaan aanpakken? Met uw mooie stropdas kunt u mij niet
vertellen, dat wat nu allemaal in die bio-industrie gebeurt, voor de middellange
en lange termijn aanvaardbaar is.De heer Waalkens (PvdA):Op zich trek ik gelijk met u op. Maar waarom plaatst u die datum zo ver
weg? Wij kunnen morgen toch beginnen? In januari behandelen wij hier de Nota
Dierenwelzijn. Laten wij dan kijken hoe ver wij met elkaar komen. De inzet
van mijn fractie is om te komen tot strikte regels voor dierenwelzijn, waarvan
ik de uitgangspunten heb genoemd. Wij zullen dat toetsen. U zult in de komende
periode nog versteld staan van wat mijn fractie allemaal wil doen op het terrein
van dierenwelzijn, gezelschapsdieren en het fokken van alle mogelijke beesten
waarvan wij eigenlijk zeggen dat er maar mee gestopt moet worden.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Voorzitter. Ik mag als laatste spreken in de eerste ronde van dit debat
over het burgerinitiatief. Dit debat markeert een uniek moment; 100.000 handtekeningen
hebben er daadwerkelijk voor gezorgd dat wij hier vandaag discussiëren
over een onderwerp dat dus door de burgers is aangereikt. Maar, zoals de heer
Koopmans al zei, als Tweede Kamer zijn wij niet echt afhankelijk van een burgerinitiatief.
Als volksvertegenwoordigers moeten wij elk onderwerp, waar burgers mee zitten
en dat zij ons aanreiken, hier op de agenda zetten. Dat principe geldt evenzeer
voor de VVD-fractie.Met alle respect voor de initiatiefnemers kijkt de Kamer dus nu op een
democratische wijze of zij dit initiatief overneemt. Er ligt een voorstel
over halvering van de veestapel in de intensieve veehouderij door middel van
sanering. Ik zal zo dadelijk aangeven wat de VVD-fractie daarvan vindt. Bovendien
staat in het initiatief een aantal voorwaarden. Ik noem de bovengrens aan
bedrijfsgrootte. Als VVD-fractie gaan wij daar niet over. In Nederland hebben
wij wet- en regelgeving op dit punt; het is aan ondernemers om hun bedrijfsgrootte
te bepalen. Over de beperking van invoer van soja hebben wij al eerder gedebatteerd.
Dat kan los gezien worden van dit burgerinitiatief. De VVD-fractie is voor
een duurzamere sojaproductie, voor meer gebruik van duurzame soja in Nederland
en voor het alternatief om het dierlijk eiwit terug te brengen; dat laatste
kan ook zorgen voor minder soja-import. De VVD-fractie wil de sector niet
opleggen dat alle huisvestingssystemen omgeschakeld worden zodat zij voldoen
aan de normen van de biologische veehouderij. Dan kom ik op de twee laatste punten van het voorstel, te weten de heffing
op vlees en de structurele inkomenssteun aan omgeschakelde boeren. Het kan
niet zo zijn dat wij gaan bepalen dat er heffingen op vlees komen en het kan
evenzeer niet zo zijn dat wij gaan naar structurele inkomensondersteuning,
daar waar wij er juist van af willen. Dus deze twee punten krijgen echt geen
bijval van de VVD-fractie.Verder hebben wij onderzoeksrapporten gekregen van zowel het CPB als het
MNP. Het zijn zeer gerenommeerde bureaus die ons waardevolle adviezen geven.
Zij geven aan dat er zeer hoge maatschappelijke kosten verbonden zijn aan
het initiatief dat voorligt, dat het leidt tot een afname van de werkgelegenheid
en dat de emissie-eisen eigenlijk geen milieuvoordelen kennen. Zij signaleren
dat een verschuiving naar het buitenland gaat plaatsvinden. Er zal immers
niet minder vlees gegeten gaan worden. Ook wat dierenwelzijn betreft, zien
zij hierin dus geen voordelen, omdat een verschuiving van de productie naar
het buitenland zal optreden, met alle risico's van dien. Al met al schetsen
zelfs deze bureaus een zeer negatief beeld van het burgerinitiatief. De VVD-fractie
heeft dit natuurlijk gewogen. Bovendien geven deze bureaus aan dat de nieuwe
wijze van produceren zeer inefficiënt zal zijn en zelfs meer grondbeslag
zal vragen dan de huidige productiewijze.Bij de inleidende woorden werd gesproken van "dierenleed" en "verbeteren
van milieukwaliteit". Dat willen wij allemaal. Als ik echter de zinsnede "er
moet gewerkt worden met respect voor dieren" hoor, heb ik de behoefte
om daarover iets te zeggen. De VVD-fractie is van mening dat agrarische ondernemers
nog steeds met respect voor hun dieren werken.De VVD-fractie realiseert zich bij het nu voorliggende voorstel de breedte
van de context. Wij leven niet op een eiland. De Nederlandse economie functioneert
in Europa en in een wereldmarkt. Dat geldt eveneens voor deze wijze van productie
van voedsel en van vlees. Wij zullen dan ook niet instemmen met het voorstel.
Wij zullen dit niet steunen, want dan zouden wij de ogen sluiten voor alles
wat rondom ons gebeurt. Dit zou betekenen dat wij "dierenleed"/dierenwelzijn
gaan verplaatsen naar andere landen.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik zou mevrouw Snijder twee vragen willen stellen. Het verplaatsen van
bedrijven van Nederland naar andere landen in Europa waar een ander beleid
geldt, gaat niet pas gebeuren als het burgerinitiatief wordt uitgevoerd. Dat
gebeurt nu al. Welke maatregelen stelt mevrouw Snijder daarvoor nu voor? Wat
gaat zij doen om dit tegen te houden?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Wij hebben altijd gezegd dat wij op Europees niveau goede afspraken moeten
maken over dierenwelzijn en over milieueisen. Dat is het eerste vereiste.
Nu blijkt dus dat wij zelfs dat niet helemaal realiseren in Europa, want anders
zouden boeren niet van hier naar Polen of Roemenië vertrekken.Mevrouw Van Velzen (SP):U legt zich er dus bij neer dat het in Europa niet lukt. Ik kan mij ook
voorstellen dat u het kabinet oproept om hierop krachtiger in te grijpen.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Dat is de volgende discussie.Mevrouw Van Velzen (SP):Op mijn tweede vraag kan een heel kort antwoord komen. Ik zou van u gewoon
ja of nee willen horen. Bent u voor varkensflats?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Nee. Wij zijn niet voor varkensflats.De voorzitter:Wij zijn gekomen aan het eind van de eerste termijn van de kant van de
Kamer. Wij gaan na een korte schorsing over tot de tweede termijn. Wij hebben
afgesproken op welke wijze daar invulling aan wordt gegeven. Ik verzoek de
leden, hun interrupties vooral te gebruiken om een toelichting te vragen op
de ingediende moties, als dit echt nodig is.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik dank de heer Koopmans dat ik zijn spreektijd mag benutten.In eerste termijn heb ik gezegd op een aantal punten sturing te willen
geven aan uitvoering van het initiatief. De eerste motie spreekt voor zich.De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, te kiezen voor een veehouderij zonder dierenleed,
zonder milieuschade en zonder massale import van veevoersoja, die ten koste
van mensen en natuur in ontwikkelingslanden is geproduceerd, en om daarvoor
beleid te ontwikkelen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9(31060).De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat een omslag nodig is in het denken over de Nederlandse landbouw,
namelijk niet méér en intensiever, maar duurzaam, gezond en
goed voor boer, consument en dier;constaterende dat er bij de Health Check van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
sprake van is, de toeslagen in de landbouw meer te gaan koppelen aan het realiseren
van maatschappelijke waarden;constaterende dat op deze wijze agrariërs toeslagen krijgen bij het
voldoen aan bepaalde vastgestelde randvoorwaarden, waardoor het voldoen aan
de wet wel, maar het voldoen aan maatregelen die verder gaan, niet beloond
wordt;verzoekt de regering om bij de herziening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
voor Nederland beloning te bepleiten voor maatregelen die verder gaan dan
de wettelijke minimumeisen op het vlak van dierenwelzijn, duurzaamheid en
milieu,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10(31060).Mevrouw Van Velzen (SP):Ik heb nog een paar moties. Dit komt omdat ik een aantal goede punten
wil overnemen uit de uitwerking van het burgerinitiatief door Milieudefensie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de veehouderij maatschappelijke effecten heeft op onder
andere het milieu en de natuur die niet gedragen worden door de sector;constaterende dat de Nederlandse regering op dit moment een onderzoek
laat uitvoeren naar de externe kosten van de Nederlandse veehouderij;constaterende dat het nodig is om de negatieve effecten van de veehouderij
te minimaliseren;verzoekt de regering, met voorstellen te komen hoe de maatschappelijke
effecten van de veehouderij kunnen worden teruggedrongen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 11(31060).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de veehouderij bijdraagt aan de uitstoot van broeikasgassen,
maar dat de precieze effecten op het klimaat niet bekend zijn;Van Velzenconstaterende dat er verschillende mogelijkheden zijn voor klimaatbeleid
voor de veehouderij, zoals onderbrengen van de landbouw onder het emissiehandelssysteem;verzoekt de regering, te onderzoeken wat exact de klimaateffecten
zijn van de Nederlandse intensieve veehouderij en met voorstellen te komen
om deze terug te dringen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 12(31060).De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat een omslag nodig is in het denken over de Nederlandse landbouw,
namelijk niet méér en intensiever, maar duurzaam, gezond en
goed voor boer, consument en dier;constaterende dat gesloten kringloopsystemen geen mestoverschotten geven
en niet afhankelijk zijn van de import van veevoer uit het buitenland;verzoekt de regering, te onderzoeken op welke wijze regionale, grondgebonden
veehouderij in Nederland gestimuleerd kan worden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13(31060).De heer Koopmans (CDA):Ik ben verbaasd. Ik hoor een stuk of vijf moties, maar na alle warme woorden
in de eerste termijn van mevrouw Van Velzen ligt er geen motie met het verzoek
om het burgerinitiatief over te nemen. Dat verbaast mij. Als ik de hele lijst
van moties goed tot mij laat doordringen, zegt mevrouw Van Velzen in de eerste
motie dat het burgerinitiatief te weinig is, in de tweede motie dat het te
veel is en in de derde motie dat het anders moet. Ondanks alle warme woorden
zegt mevrouw Van Velzen niet dat zij het initiatief overneemt.De voorzitter:Dat is niet nodig. Het burgerinitiatief komt sowieso ter stemming.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik merkte in de eerste termijn al dat de heer Koopmans van dit mooie debat
een soort procedurevergadering wenste te maken. Dat doet hij nu opnieuw. Wij
hebben met elkaar afgesproken dat wij gaan stemmen over het burgerinitiatief,
dat is de brief die begint met een groot getal, eindigend op nummer 1. Wij
zullen daar voor of tegen stemmen. Als ik daarover een motie indien, valt
dit onder de noemer diarree. Daaraan wil ik niet bijdragen.De heer Koopmans (CDA):Ik bestrijd dat ik er een procedurevergadering van maak. Het gaat om duidelijkheid,
ook voor de initiatiefnemers. Daarom vind ik een vraag op dit punt volstrekt
relevant. Alle moties die u indient, hebben te maken met allerlei aspecten,
een beetje minder, een beetje meer, van alles en nog wat, maar het kernpunt
uit het burgerinitiatief neemt u noch naar de initiatiefnemers, noch in een
motie naar de regering toe, over.Mevrouw Van Velzen (SP):Laten wij het bij de feiten houden, mijnheer Koopmans. Blijft u nog even
hier alstublieft? Op uw eerste vraag waarom ik die motie niet indiende, heb
ik antwoord gegeven. Nu vraagt u om helderheid. Laat ik het zo zeggen. Ik
heb de oproep van het burgerinitiatief, gewoon sec het verhaal, in een motie
verwoord. Daar sta ik heel erg achter. Vervolgens heeft Milieudefensie zonder
last of ruggespraak met die 100.000 mensen daar een uitwerking aan gegeven
waarvan de indiener, de heer Van Eck die zojuist ook heeft gesproken, heeft
gezegd: als u het op een andere manier wilt doen, vind ik dat ook goed, als
het doel maar wordt bereikt. Daar ben ik het mee eens.Ik heb moeite met een aantal punten in brief nr. 1. Ik heb die punten
besproken. Ik zag dat de heer Koopmans toen uitgebreid aan het kletsen was
met anderen in de Kamer en hij heeft dus niet gehoord wat ik zei. Ik hoop
dat hij het stenogram erop wil nalezen. Ik heb namelijk op een aantal punten
stevige kritiek geuit. Daarom kan ik op dit moment niet zo maar zeggen of
ik voor of tegen dit initiatief ben, want er staat een aantal punten in die
brief waar ik me echt niet in kan vinden. Ik dien een aantal moties in waaruit
blijkt wat volgens mij wel de manier is om het te doen. Er volgen er nog vele.
Ik hoop hier nog drie jaar rond te lopen en nog meer voorstellen te doen,
want als ik mijn gedachtegoed hier nu zou uitwerken, zou ik nog 50 moties
moeten indienen. Dat zal ik niet doen. Ik zal mijn oordeel geven na overleg
in mijn fractie, want er staat een paar punten in de brief waar ik me niet
in kan vinden. Misschien heeft de heer Koopmans die wel gehoord. Ik sta echter
100% achter de intentie, de doelstelling van het burgerinitiatief.De voorzitter:Ik ga natuurlijk niet over de inhoud, maar ik wijs erop dat wij sowieso
zullen stemmen over de brief met het burgerinitiatief en als die brief wordt
aangenomen, gaat hij naar de regering.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Om maar direct de spanning weg te nemen: de fractie
van GroenLinks zal het burgerinitiatief steunen. Natuurlijk hebben wij daar
ook mitsen en maren bij, wij hebben het zelf niet geschreven, maar ik zeg
het maar op zijn Gronings: het kon minder. Als ik alles afweeg, kunnen wij
echter zeker onze steun geven aan het burgerinitiatief.Tot slot van dit historische debat zou ik nog de volgende opmerkingen
willen maken. Het Nederlands parlement moet natuurlijk niet als een soort
varkenshoeder of hoeder van de wat conservatiever belangen optreden. Ik kijk
dan vooral in de richting van de heer Koopmans. Het Nederlands parlement moet
als hoeder van het algemeen belang optreden. Er is natuurlijk sprake van wat
achterhaalde ideeën. Er vallen maandelijks tientallen boeren om omdat
zij het met de huidige productiemethodes gewoon niet redden in de "ratrace".
Daarom moeten wij forse stappen zetten en moeten wij met "de kop d'rveur"
bereid zijn om het roer om te gooien. Het gaat om dieren, het
gaat om mensen en het gaat om het milieu. Nu hebben wij een onvriendelijke
bio-industrie en de fractie van GroenLinks vindt dit zo langzamerhand ondraaglijk.Een duurzame toekomst is een verantwoordelijkheid van ons allen, ook als
Tweede Kamerleden en als rentmeester van deze aarde. Om die concrete doelen
naast het burgerinitiatief nog wat beter te omschrijven, dien ik tot slot
nog twee moties in samen met de twee andere "linkse vrouwen", mevrouw
Van Velzen en mevrouw Thieme. Wij werden al de "drie linkse vrouwen"
genoemd.De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering om uiterlijk in 2018 de normen en maatstaven voor
biologisch gehouden dieren te laten gelden voor alle gehouden dieren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Gent, Van Velzen en Thieme.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14(31060).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat Nederland sterk achterloopt op de rest van Europa als
het gaat om het aandeel biologisch in de voedselproductie;constaterende dat de vraag naar biologische producten het aanbod overschrijdt
waardoor import noodzakelijk is;overwegende dat biologisch voedsel gezond is en bovendien beter voor mens,
dier en milieu;overwegende dat ambitie belangrijk is voor een op de toekomst gerichte
landbouwsector;verzoekt de regering om haar ambitie, beleid en middelen in te zetten
opdat Nederland uiterlijk 1 januari 2012 behoort tot de Europese top
drie als het gaat om het aandeel biologisch in de voedselproductie,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Gent, Van Velzen en Thieme.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 15(31060).Mevrouw Van Velzen (SP):Het siert u dat u volmondig ja zegt tegen de uitwerking van het burgerinitiatief.
In dit initiatief staat echter ook dat de veestapel met 50% ingekrompen
dient te worden. Om het doel van een diervriendelijke en duurzame veehouderij
te realiseren zou het ook wel eens nodig kunnen zijn om de veestapel met 60%
in te krimpen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik vind het een beetje kinderachtig van u. U weet niet of u straks voor
of tegen moet stemmen en daarvan krijg ik nu de schuld. Als wij die 50%
gehaald hebben, ga ik niet op mijn luie gat in de "muppetloge" zitten,
maar het liefst samen met u werken aan een volgende stap.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik wil helemaal niet kinderachtig doen, maar ik constateer wel dat in
de uitwerking van het burgerinitiatief doel en middelen door elkaar worden
gehaald. Het is niet mijn doel om de veestapel te halveren, maar om te komen
tot een duurzame en duurvriendelijke veehouderij. Of daarvoor een halvering
of een vermindering met 80% nodig is, is vers twee.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Meer dan honderdduizend mensen hebben het burgerinitiatief getekend. Dat
is een helder signaal. Ik vind dat wij daar iets mee moeten doen, ook al valt
er hier en daar op de uitwerking nog wel iets aan te merken. Ik stel voor
dat wij nu voortvarend aan de slag gaan met de uitwerking van het initiatief.
Ik hoop dat de SP-fractie daaraan wil meewerken.Mevrouw Thieme (PvdD):Voorzitter. Het burgerinitiatief vraagt ons, de komende tijd verder te
discussiëren over een manier om zo snel mogelijk van de bio-industrie
af te komen. Het belangrijkste daarbij is dat het een levendige discussie
wordt en dat de voorstellen uit het burgerinitiatief serieus worden overwogen.
Dat is onze taak en opdracht. Ik denk dan ook dat wij allemaal volmondig ja
tegen die opdracht moeten zeggen. Wij moeten niet gaan afdingen op onderdelen
van het burgerinitiatief, want het geeft ons alle tijd om te bezien wat wij
op de korte en middellange termijn kunnen realiseren.Het stoort mij een beetje dat sommige fracties boven de markt laten hangen
of ze ja of nee tegen het burgerinitiatief gaan zeggen. Mijn fractie zegt
volmondig ja tegen het burgerinitiatief, ook al missen wij bepaalde aspecten
en denken wij dat het op bepaalde punten beter kan. De initiatiefnemers zijn
duidelijk: er is alle ruimte voor discussie en creativiteit.Voorzitter. Dan nu mijn vier moties.De Kamer,gehoord de beraadslaging,Thiemeconstaterende dat de rundveehouderij binnen de landbouwsector de grootste
bijdrage levert aan de uitstoot van broeikasgassen;van mening dat bij verdere verduurzaming van de veehouderij, zoals bedoeld
met het burgerinitiatief, de rundveehouderij niet buiten beschouwing
mag blijven;verzoekt de regering, de verdere ontwikkeling van een duurzame en diervriendelijke
rundveehouderij op te nemen bij het vervolg op het burgerinitiatief,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Thieme, Van Gent en Van Velzen.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 16(31060).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de veehouderij grote maatschappelijke kosten veroorzaakt
via vervuiling van bodem, lucht, water en leefomgeving;constaterende dat deze kosten niet worden verrekend in de prijs van dierlijke
producten;spreekt als haar mening uit dat maatschappelijke kosten integraal onderdeel
moeten zijn van de consumentenprijs van dierlijke producten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Thieme en Van Gent. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17(31060).De heer Koopmans (CDA):Kunt u ook uitleggen hoe u dat wilt doen?Mevrouw Thieme (PvdD):Het LEI heeft uitgerekend dat de maatschappelijke kosten voor een kilo
varkensvlees € 0,21 bedragen. Deze kosten worden niet verrekend
in de prijs. Daarnaast bedragen de milieukosten 1,7 mld. en rekenen wij de
kosten voor dierenwelzijn ook niet door in de prijs. Ik vind dat het principe "de
vervuiler betaalt" ook bij dierlijke producten moet worden toegepast
en dat betekent dat ik een voorstander ben van een heffing op die producten.De heer Koopmans (CDA):Ik vraag: hoe? Bovendien kan aan het lijstje van onbetaalde kosten ook
nog het aantal uren toegevoegd worden van boeren en hun gezinsleden die vaak
voor niets werken. Ik vraag u dus naar het hoe.Mevrouw Thieme (PvdD):Het belangrijkste is dat wij een samenleving creëren waarin boeren
op een eerlijke manier een goede prijs ontvangen voor hun producten die tevens
recht doet aan de geïnvesteerde arbeid en energie. Vanwege regelgeving
die de afgelopen decennia mede door de CDA-fractie tot stand is gekomen, hebben
boeren geen kans om een eerlijke prijs te kunnen verdienen. De prijs is in
die zin eerlijk, dat het om kwalitatief goede producten gaat. Ik neem aan
dat u weet hoe heffingen op producten werken. Denk maar aan alcohol of andere
producten die momenteel door het kabinet worden aangepakt. Een dergelijke
heffing zou ook kunnen gelden voor vlees. Ik neem aan dat u niet van mij verlangt
dat ik de fiscale techniek met u ga doornemen.De heer Koopmans (CDA):Dat zou wel heel nuttig zijn. Het hoeft niet vandaag, maar wellicht kunt
u dat een andere keer doen. Praten in algemeenheden heeft immers geen enkele
zin.Zo-even heb ik gezegd dat nul euro van de EU naar de varkenshouderij gaat.
Dat klopt voor wat betreft de inkomenssteun en de slachtpremies. De afgelopen
week heeft de EU echter een regeling in het leven geroepen waardoor de Nederlandse
veehouderij kan beschikken over een paar miljoen voor de opslag van vlees.
Dit wilde ik even rechtgezet hebben.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik wil nog twee moties indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het Milieu- en Natuurplanbureau aangeeft dat een krimp
van de veestapel met 70% noodzakelijk is om de negatieve effecten van
de ammoniakuitstoot tegen te gaan;verzoekt de regering, zich in te zetten voor een krimp van de veestapel
met 70% om zo de noodzakelijke ammoniakreductie te realiseren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Thieme en Van Gent. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18(31060).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het regeringsstandpunt is dat vlees het meest milieuvervuilende
onderdeel vormt van ons voedselpakket;constaterende dat een hoge vleesconsumptie een eerlijke wereldvoedselverdeling
in de weg staat;Thiemeverzoekt de regering, voorstellen te doen die gericht zijn op een vermindering
van de vleesconsumptie en de Kamer hierover binnen een halfjaar te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Thieme en Van Gent.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19(31060).Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Het burgerinitiatief geeft ons de opdracht om nu en in de
toekomst het debat aan te gaan over wat wij de komende tijd haalbaar achten
en hoe wij dit vorm willen geven. Ik neem hierop alvast een voorschot en wil
twee moties indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de redenering "de vervuiler betaalt" ook kan
worden toegepast op de keten van vleesproductie en -consumptie;overwegende dat er mogelijkheden zijn om de maatschappelijke kosten van
vleesproductie ten aanzien van natuur, milieu, dierenwelzijn en sociaaleconomische
factoren tot uiting te laten komen in de prijs van vlees(producten);verzoekt de regering, de voor- en nadelen en haalbaarheid van verschillende
instrumenten te onderzoeken die de maatschappelijke kosten van vleesproductie
doen reflecteren in de prijs van vlees(producten) en de Kamer hierover te
informeren bij de presentatie van de kosten- en batenanalyse van de intensieve
veehouderij die de regering op dit moment uitvoert,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koşer Kaya, Van der Ham,
Van Gent en Thieme. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20(31060).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de teelt van soja en ander diervoer een belangrijke bijdrage
levert aan de kap van regenwouden en daarmee een bedreiging vormt voor de
biodiversiteit;overwegende dat Europese regelgeving ruimte biedt aan lidstaten om op
basis van de publieke moraal die vernietiging van het milieu en onderdrukking
van mensen afkeurt, eigen maatregelen te treffen die vooruitlopen op Europese
regelgeving;verzoekt de regering om nu al maatregelen te nemen ter bestrijding van
handel in soja uit net ontboste gebieden waarvoor waardevolle natuurgebieden
zijn vernietigd en/of waarbij slavernij is gebruikt, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koşer Kaya, Van der Ham,
Van Gent en Thieme. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 21(31060).De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ik heb de motie voor mij waarover op 12 juni
jongstleden is gestemd. Dat is de motie-Koopmans/Van der Vlies. Wat is het
verschil tussen waar de Kamer al ja tegen heeft gezegd en wat mevrouw Koşer
Kaya in een nieuwe motie een halfjaar later opnieuw vraagt? Wij hoeven toch
geen uitspraken over te doen?Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik ken de inhoud van de motie van de heer Van der Vlies niet, maar die
wil ik met alle plezier bekijken. Mijn motie is de zelfde als de motie die
ik eerder heb ingediend, maar toen niet is aangenomen. Daar valt natuurlijk
over te praten met de heer Van der Vlies. Als hij voor stemt, is het natuurlijk
helemaal geweldig.De voorzitter:Als een motie al in de zelfde vorm is aangenomen, heeft indiening van
deze motie geen zin.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik ken de inhoud van die motie niet.De heer Van der Vlies (SGP):De tekst is niet letterlijk hetzelfde. Laat daar geen misverstand over
bestaan.De voorzitter:Materieel is de motie dus hetzelfde.De heer Van der Vlies (SGP):Dat dacht ik, ja.De voorzitter:U gaat ernaar kijken dus.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik maak nogmaals mijn complimenten voor het initiatief. Het was een waardig
debat.De heer Waalkens (PvdA):Voorzitter. Als afsluiting van dit goede debat over het burgerinitiatief,
maak ik ook namens de fractie van de Partij van de Arbeid complimenten aan
de indieners van het burgerinitiatief en niet alleen aan hen, maar aan alle
vrijwilligers die hebben meegeholpen om hier een succes van te maken. Wij
zijn er zeer erkentelijk voor dat dit op een waardige manier is geagendeerd.
Wij hebben er wel eens felle debatten over gevoerd, maar zijn nu in de eindfase
van de plenaire behandeling van het burgerinitiatief beland. Ik heb een aantal
goede punten geaccentueerd, maar ook een aantal pijnpunten voor de fractie
van de Partij van de Arbeid. Om tot een afronding van het plenaire debat te
komen, dien ik mede namens de heren Cramer, Koopmans en Van der Vlies en mevrouw
Snijder-Hazelhoff de volgende motie in.De WaalkensKamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat wij waardering hebben voor de initiatiefnemers van het
burgerinitiatief "Stop fout vlees" en het initiatief zien als een
signaal uit de samenleving voor maatregelen die dierenwelzijn en milieukwaliteit
verhogen in de veehouderij;overwegende dat het burgerinitiatief alleen als geheel aangenomen of verworpen
kan worden;van mening dat het initiatief niet de gewenste oplossing biedt voor gesignaleerde
problemen;overwegende dat binnen de sector bovendien al goede initiatieven plaatsvinden
voor verduurzaming van de intensieve veehouderij;roept de betreffende sectoren op, hun verantwoordelijkheden op het terrein
van dierenwelzijn, milieu en het gebruik van duurzame grondstoffen te (blijven)
nemen;spreekt uit, zich in te zetten voor het opstellen van adequate dierenwelzijns-
en milieueisen voor de veehouderij, het verbeteren van de sociaaleconomische
positie van milieu- en diervriendelijk producerende veehouders en het gebruik
van grondstoffen die geen ecologische of sociale schade veroorzaken;verwacht van de regering, bij de beleidsveranderingen voor de veehouderijsector
een duurzaamheidstoets uit te voeren volgens onder andere de doelstellingen
van het burgerinitiatief en de Kamer hierover te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Waalkens, Cramer, Koopmans, Van
der Vlies en Snijder-Hazelhoff.Zij krijgt nr. 22(31060).Mevrouw Thieme (PvdD):Voorzitter. Ik kreeg het er bijna warm van toen ik de heer Waalkens hoorde
zeggen dat hij zo geweldig vond wat de vrijwilligers allemaal hadden gedaan
om het burgerinitiatief tot stand te brengen. Eigenlijk wil ik gewoon van
hem weten of hij nu ja tegen dit burgerinitiatief gaat zeggen of dat hij er
gewoon omheen draait en een vage motie indient, die nog steeds uitstel van
executie voor de bio-industrie betekent. Daar is hij namelijk de hele tijd
mee bezig: mooie woorden spreken, mensen een veer in hun ... dat ga ik niet
zeggen, in ieder geval proberen het geheel positief te benaderen om vervolgens
het gewoon te negeren en met een eigen vage motie ervandoor te gaan.De heer Waalkens (PvdA):Dat is absoluut niet het geval. Wij hebben in de motie onze waardering
uitgesproken. Wij hebben langs de kritische lijnen van de verschillende ondertekenaars
van de motie het burgerinitiatief beoordeeld. Voor de fractie van de PvdA
is een cruciaal onderdeel de heffing op vlees. Omdat het burgerinitiatief
als geheel moet worden beoordeeld staan wij nu voor de keuze om er ja of nee
tegen te zeggen. Wij zeggen nee, maar wij zeggen daarbij ja op de onderdelen
die ik heb uitgesproken, net als anderen die nu medeondertekenaar zijn van
een niet vage motie waarin wij onszelf en de sectoren een opdracht geven.
Van de regering verwachten wij de duurzaamheidstoets.Mevrouw Thieme (PvdD):U sprak van een historisch moment vandaag met de behandeling van het burgerinitiatief.
Voor mij is dit het historische moment dat de PvdA duidelijk haar ware gezicht
laat zien door aan de ene kant lippendienst te bewijzen aan al die burgers
die hiervoor zo veel moeite hebben gedaan maar aan de andere kant haar eigen
gang te gaan en de bio-industrie alle ruimte te geven.De heer Waalkens (PvdA):Ik heb mij ooit eens in een internationale bijeenkomst versproken door
te spreken van de Partij van de Dieren. Ik werd daar gecorrigeerd dat het
de Partij voor de Dieren is. Ik deel op sommige onderdelen de kritiek dat
u ook de partij tegen de dieren bent.Mevrouw Van Velzen (SP):Ik heb een beetje moeite met deze motie. U komt hier met een aantal overwegingen
waaruit blijkt dat de sector zelf al met allerlei goede initiatieven komt.
U roept de sector op om vooral nog meer te doen. Als dat de oplossing was,
zouden wij dit debat hier vandaag niet voeren. Dit is dus een schaamlapoplossing.
Vervolgens stelt u dat er adequate dierwelzijnseisen en milieueisen moeten
komen. Ik heb geen idee wat "adequaat" is. Ik neem aan dat uw invulling
daarvan een heel andere is dan de mijne. Ik hoor graag van de indieners wat
dit inhoudt. Wij mogen nu toch wel concreet worden? Ten slotte komt u met
de oplossing van een duurzaamheidstoets, maar als je niet weet wat de parameters
zijn en wat het kader is dat daaromheen staat, weet ik niet wat u daarmee
bedoelt. In die zin kan ik deze motie niet anders typeren dan als een schaamlapmotie.De heer Waalkens (PvdA):Dat is uw opvatting over de motie. In het debat hebben wij geprobeerd
nadere verduidelijking boven water te krijgen op het terrein van soja. Er
is geen enkele inbreng voorbijgegaan zonder melding te maken van de ecologische
en de sociale schade die wordt aangericht door het wegzetten van monoculturen
van soja op versgekapt regenwoud. Op dat punt zijn wij heel duidelijk over
het aanhangen van duurzaamheidslabels. Als u het begrip "duurzaam"
een te ruim begrip vindt, vind ik het een beetje bagatelliseren van de inzet
om te komen tot de toetsstenen waarlangs je die duurzaamheid moet leggen.
Op het terrein van het dierwelzijn hebben wij heel nadrukkelijk de randvoorwaarden
genoemd. Wij zullen ons bij de debatten die zich gaan ontrollen in deze Kamer
in deze periode zeker niet laten zuigen in belangenbehartiging maar veel meer
in een belangenafweging, waarbij dieren en het ecologische systeem recht overeind
blijven staan.Mevrouw Van Velzen (SP):De PvdA mag het burgerinitiatief afwijzen, maar kom dan met voorstellen.
U komt nu met een voorstel dat zo algemeen is dat u nu al begint terug te
verwijzen naar iets wat u in het debat hebt gezegd. De Kameruitspraak die
u vraagt mag concreet zijn. Ik nodig u uit om deze motie concreter te maken.De heer Waalkens (PvdA):Ik heb een poging daartoe gedaan. De medeondertekenaars
hebben hun interpretatie gegeven aan de motie.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik heb zelden een zo vage motie van de heer Waalkens gezien. De hele landbouwcoalitie
ondertekent deze motie en de heer Waalkens mag die hier presenteren. U stelt
geen enkele concrete doelstelling in deze motie. U wilt een duurzaamheidstoets,
waarover wij vervolgens worden geïnformeerd. Zijn er ook nog doelstellingen
verbonden aan de prachtige zaken die u verwoordt in uw motie? Die ontbreken
volkomen.De heer Waalkens (PvdA):Wij moeten nu het burgerinitiatief beoordelen zoals dat voorligt. De ondertekenaars
van de motie geven aan dat het op zichzelf goed is dat het onderwerp op deze
manier is geagendeerd, dat zij echter niet alle daarin aangegeven oplossingsrichtingen
onderschrijven, en dat zij daarom het burgerinitiatief afwijzen; en op onderdelen
met bloedend hart.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dan denk ik: Wees een kerel, en trotseer de heer Koopmans. De heer Waalkens
heeft geen poot aan de grond gekregen binnen de eigen coalitie. Hij is een
biologische boer, politicus én mens. Ik had echt meer van hem verwacht
in dit debat. Hij bewijst nu lippendienst aan de rest van de coalitie met
een zeer, zeer vage motie. Ik vind dat gewoon heel jammer. Er had toch wel
meer in gezeten, of kreeg hij niet meer ruimte van de coalitie?De heer Waalkens (PvdA):Ik pak de ruimte die er is. Of dat veel of weinig is, is aan mevrouw Van
Gent om te beoordelen. Ik vind dat mevrouw Van Gent onrecht aandoet aan een
meerderheid in de Kamer die probeert op deze manier het debat af te ronden.
Als mevrouw Van Gent daar niet in mee wil gaan, is dat haar keuze. Ik wens
haar daar veel plezier mee.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik wens de heer Waalkens veel sterke in de coalitie.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Wij zijn aan het eind gekomen van de beraadslaging over dit eerste burgerinitiatief.
Ik wil nogmaals de initiatiefnemers en hun woordvoerder, de heer Van Eck,
danken voor de wijze waarop zij het plan hebben toegelicht. Ik vond het zelf
heel bijzonder om de behandeling van dit eerste burgerinitiatief te hebben
mogen voorzitten. Het burgerinitiatief is de moeite waard geweest, want er
is een mooi debat gevoerd.Ik stel voor, dinsdag aanstaande te stemmen over het burgerinitiatief,
zoals neergelegd in de bijlagen bij Kamerstuk 31060, nr. 1, en over de ingediende
moties. Het kabinet kan gebruikmaken van de mogelijkheid om een reactie te
geven op de moties, maar hoeft dat niet te doen.De heer Koopmans (CDA):Voorzitter. Ik hecht eraan, de regering om een reactie te vragen aangezien
er moties zijn ingediend die specifiek zijn gericht op de regering.De voorzitter:Dan stel ik voor, het stenogram van dit gedeelte van de vergadering door
te geleiden naar het kabinet, zodat de reactie van het kabinet op de moties
vóór de stemmingen van dinsdag aanstaande binnen is.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 13.50 uur tot 14.20 uur geschorst.Voorzitter: Ten HoopenDe voorzitter:Op de tafel van de griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-2787-2816.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl