Noot 1 met Schriftelijke antwoorden van de minister en staatssecretaris van Financiën op vragen, gesteld in de eerste termijn van de algemene financiële beschouwingen en de behandeling van een aantal belastingwetten
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 437-458

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-12-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 11, pagina 437-458

11-12-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regels op het gebied van de distributie van elektriciteit, gas en warmte (Wet energiedistributie) (22160)Pagina 391-398
Voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Regels op het gebied van de distributie van elektriciteit, gas en warmte (Wet energiedistributie) (22160)Pagina 415-425
Voortzetting van: de algemene financiële beschouwingen over het in 1997 te voeren beleid (25000), en de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1997 (25000 IXA); - Wijziging van de Wet van 12 december 1991 tot wijziging van het fiscale regime voor onderhoudsvoorzieningen en spaarvormen alsmede van het fiscale regime voor verzekeraars en directiepensioenlichamen (24677) en vijf andere wetsvoorstellenPagina 398-415
Behandeling van: enkele punten van de agenda van de JBZ-raad van 28 en 29 november 1996 (23490, nrs. 57 t/m 59)Pagina 425-436
Noot 1 met Schriftelijke antwoorden van de minister en staatssecretaris van Financiën op vragen, gesteld in de eerste termijn van de algemene financiële beschouwingen en de behandeling van een aantal belastingwettenPagina 437-458
Presentie en opening (woensdag 11 december 1996)Pagina 391-391

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 101 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Noot 1 (zie blz. 386)BIJVOEGSELSchriftelijke antwoorden van de minister en de staatssecretaris van Financiën
op vragen, gesteld in de eerste termijn van de algemene financiële beschouwingen
en de behandeling van een aantal belastingwettenVraag van het lid Boorsma (CDA): De geachte afgevaardigde merkt
op dat gemeenten meer zouden moeten doen aan kwijtschelding van lokale lasten.Lokale overheden hebben met ingang van 1 januari 1995 reeds de mogelijkheid
om bij de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen ruimer te zijn dan
de rijksoverheid. Aan die mogelijkheid kan per gemeente invulling worden gegeven.
Met ingang van 1 januari 1997 wordt deze mogelijkheid verder verruimd. Gemeenten
hebben daarmee een instrument om rekening te houden met de verschillen in
lokale lasten.Vraag van het lid Boorsma (CDA): De derde fase van de EMU en
de introductie van de euro gaat DNB enkele honderden miljoen aan winst kosten.
De Bundesbank gaat er waarschijnlijk nog veel meer op achteruit, terwijl de
Banque de France op hogere opbrengsten kan rekenen. Hoe kan dat en is er niet
een andere verdeelsleutel mogelijk?De mogelijke winstachteruitgang van de Bundesbank en de Nederlandsche
Bank komt voort uit herverdeling van de seigniorage-inkomsten. Dit zijn inkomsten
die ontstaan bij de uitgifte van bankbiljetten, waarbij activa worden verworven
waarop een (beleggings)rendement wordt behaald. De seigniorage-inkomsten zullen
voor DNB als onderdeel van het ESCB lager zijn.De reden voor het kleinere aandeel in het totaal van de seigniorage-inkomsten
voor een aantal centrale banken, is gelegen in het verschil tussen het aandeel
van de Bank in de totale Europese bankbiljettencirculatie, en het aandeel
van de ESCB-opbrengsten dat DNB zal ontvangen conform de in de ESCB-statuten
vastgelegde verdeelsleutel. Deze verdeelsleutel is gebaseerd op de bevolkingsomvang
en het bruto binnenlands produkt. Vooral Duitsland heeft echter een relatief
grote bankbiljettenomloop, gegeven het grote aantal Dmarken dat in Oost-Europa
circuleert. Of dit zogenaamde sleutelnadeel werkelijk optreedt, hangt sterk
van de samenstelling van de kopgroep af, alsmede van ontwikkelingen op betalingsverkeergebied
die de komende jaren ingrijpend zullen zijn.Als de relatieve inkomensposities van de nationale centrale banken bij
het begin van de derde fase sterk wijzigen, voorzien de bij het Verdrag van
Maastricht behorende ESCB-statuten overigens in een overgangstermijn. De monetaire
inkomsten kunnen voor maximaal 5 jaar door de Europese Centrale Bank via een
aangepaste sleutel worden verdeeld.De huidige gunstige positie kan overigens voor de desbetreffende lidstaten
beschouwd worden als een bijzondere situatie, die komt te vervallen als de
derde fase van de EMU van start gaat. Alle deelnemende lidstaten garanderen
dan gezamenlijk de stabiliteit van de euro, waarmee alle centrale banken in
gelijke mate recht hebben op de daarbij behorende opbrengsten.Vraag van het lid Boorsma (CDA): Klopt het dat Financiën
maar 1 miljoen heeft uitgetrokken voor eurovoorlichting?In oktober is de voorlichting over de introductie van de euro van start
gegaan. Deze concentreert zich op een zo soepel mogelijke invoering van de
euro.De voorlichting sterkt zich uit tot het jaar 2002 en vindt plaats onder
auspiciën van het Nationale Forum voor de Introductie van de euro. In
dit forum werkt de overheid samen met veel maatschappelijke organisaties,
zoals de werkgevers, werknemers, consumenten en banken. Het Ministerie van
Financiën is verantwoordelijk voor de financiering en coördinatie
van de voorlichting.In bijlage 8 van de begroting IX-B (1997) is onder meer uiteengezet dat
er geen actieve, massamediale publieksvoorlichting zal plaatsvinden tot het
moment dat de EMU van start gaat en dat Nederland daarvan deel gaat uitmaken.Het Nationaal Forum fungeert inmiddels als afzender van verschillende
middelen met instrumentele informatie die via reeds bestaande kanalen worden
verspreid. In de eerste helft van 1997 wordt het publiek via advertentie in
dag-, week- en maandbladen geattendeerd op de reeds bestaande voorlichtingsmaterialen
van de euro. Tevens krijgen het MKB en het onderwijs extra aandacht.Het is dus niet juist dat Financiën maar 1 miljoen heeft uitgetrokken
voor eurovoorlichting. In de aanloop naar een massamediale benadering kunnen
hiervoor reeds in 1997 hogere bedragen worden uitgetrokken, afhankelijk van
nadere besluitvorming in het Nationaal Forum en te financieren door interne
herschikking binnen IX-B.Vraag van het lid Boorsma (CDA): Loopt in Nederland de inflatie
op?De inflatie, afgemeten aan de consumentenprijsindex, komt voor het hele
jaar 1996 uit op 2%, wat circa % lager is dan in de MEV-raming van het CPB
van afgelopen september was voorzien. Voor 1997 zal volgens de MEV de inflatie
aantrekken tot 2%. Gegevens tot nu toe geven nog geen aanleiding om deze raming
te herzien.De inflatie in 1996 hangt voor een % samen met de regulerende energieheffing
en andere consumptiegebonden indirecte belastingen. Dit verklaart een groot
deel van de inflatieverschillen met bijvoorbeeld Duitsland.Vraag van het lid Boorsma (CDA): Wat is de raming voor de contractloonstijging
in 1997?Het CPB raamt de contractloonstijging voor de marktsector op 1% voor 1996
en op 2% voor 1997 (MEV 1997). De realisaties over 1996 tot nu toe duiden
op een marginaal hogere uitkomst voor 1996. Het CPB heeft de raming voor 1997
op dit moment niet bijgesteld.Vraag van het lid Boorsma (CDA): Het aantal langdurig werklozen:
hoe ontwikkelt dat zich? Wat te doen aan dergelijke structurele werkloosheid?
Hoe ontwikkelt zich naar huidige inzichten het aantal personen in de WAO?
En de Ziektewet?Het aantal geregistreerde werklozen dat langer dan 1 jaar werkloos was
bedroeg in september 1996 222 000 (51% van de totale werkloosheid). Dit
betekende een afname ten opzichte van de 238 000 in september 1995 (53%
van de totale werkloosheid). Dit geeft aan de huidige daling van de werkloosheid
in belangrijke mate ten goede komt aan langdurig werklozen.De ontwikkelingen lijken tevens aan te geven dat het huidige kabinetsbeleid
gericht op de bestrijding van de langdurige werkloosheid zijn vruchten begint
af te werpen. Dit beleid is – naast het voeren van een degelijk sociaal-economisch
beleid, vergroting van de flexibiliteit op de arbeidsmarkt, een grotere nadruk
op activering van uitkeringsgerechtigden door de uitvoeringsorganen in de
sociale zekerheid – gebaseerd op het goedkoper maken van arbeid, met
name aan de onderkant van het loongebouw, door onder meer:– het stimuleren van het invoeren van lagere loonschalen in cao's;– tijdelijke dispensatie WML;– het experiment Marktverruiming in de schoonmaakbranche;– afdrachtkortingen lage lonen en langdurig werklozen.Voor langdurig werklozen wordt getracht meer werk te scheppen door onder
meer te experimenteren met het inzetten van uitkeringsgeld (Melkert 2). Tevens
zal het kabinet in deze kabinetsperiode 40 000 reguliere banen in de
toezicht en de zorgsector invullen.Voor 1996 en 1997 heeft het kabinet respectievelijk een WAO-volume van
737 000 en 738 000 herleide uitkeringsjaren geraamd. De huidige
ontwikkelingen geven geen aanleiding om deze raming bij te stellen.Ten behoeve van monitoring van de ontwikkelingen van het aantal personen
in de ziektewet is het CBS bezig een kwartaalsgewijze verzuimstatistiek op
te zetten. In de MEV 1997 is aangegeven dat in 1996 en 1997 als saldo van
de meegroei met de werkgelegenheid en het neerwaartseffect van de privatisering
van de ziektewet, een beperkte daling van het ziektewet-volume wordt voorzien.Vraag van het lid Boorsma (CDA): Wat is de kabinetsvisie op
de sociale zekerheid, passen spaarelementen in de WW daarbij?Het kabinet heeft zich met de Nota Werken aan Zekerheid bezonnen op de
toekomst van het sociaal stelsel en in die nota bouwstenen aangedragen voor
modernisering van het stelsel. Een van die bouwstenen betrof het eventueel
inbouwen van opbouw- en spaarelementen in de WW. Het kabinet heeft op 14 november
jongstleden met de Tweede Kamer-vaste commissies voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en voor Financiën reeds overleg gevoerd over de eerdergenoemde nota waarbij
met name de oudedagsvoorziening aan de orde is geweest. Op korte termijn is
een tweede overleg gepland. Tevens ligt de nota op dit moment ter advisering
bij de SER. Naar verwachting zal deze in de loop van 1997 advies uitbrengen.Vraag van het lid Boorsma (CDA): De heer Boorsma heeft zich
afgevraagd of de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking, mede als gevolg
van de invoering van de nieuwe homogene groep internationale samenwerking
een daling te zien geven en vraagt om een nadere uitleg op dit punt.De omzetting van de systematiek van het Ontwikkelingsplafond van 1,5%
NNI in een homogene groep internationale samenwerking (HGIS) per begrotingsjaar
1997 is een uitvloeisel van de herijking van het buitenlands beleid. Op een
budgettair neutrale wijze heeft daarbij een herschikking van uitgaven en ontvangsten
plaatsgevonden waarbij de met elkaar beleidsmatig samenhangende uitgaven op
het terrein van internationale samenwerking in de HGIS zijn ondergebracht.
Voor de omvang van HGIS is leidraad bij de begrotingsvoorbereiding een omvang
van 1,1% van het saldo van uitgaven en ontvangsten. Met dit percentage is
het totaal van HGIS derhalve, behoudens bijzondere omstandigheden, aan BNP-ontwikkelingen
gekoppeld.Daarnaast geldt in de begroting 1997 en de meerjarenramingen een doelstelling
voor ODA-uitgaven, grotendeels behorende tot de HGIS, van 0,8% BNP. Deze doelstelling
van 0,8% ODA ligt derhalve boven de in internationaal verband aanvaarde 0,7%
BNP voor ODA.Binnen het totaal van de uitgaven onder HGIS is in de begroting 1997 een
extra prioriteit gegeven aan instrumenten die particuliere kapitaalstromen
naar ontwikkelingslanden bevorderen. Dit geldt zowel voor het ODA-deel van
de uitgaven onder HGIS als voor het non-ODA-deel. Voor een nadere beschouwing
daarover mag ik verwijzen naar Annex 1, "Nota instrumenten voor bedrijfsleven
en ontwikkeling; een voortgangsrapportage", in de Memorie van Toelichting
bij de Buitenlandse Zaken-begroting 1997, pagina 151 e.v.Omdat de systematiek van het OS-plafond budgettair neutraal is omgezet,
zowel qua uitgaventotaal als qua indexatiemethodiek, is geen sprake van een
verlaging van de uitgaven voor internationale samenwerking.Vraag van het lid Boorsma (CDA): Recent last ik dat de Staatssecretaris
van Financiën de gemeenten heeft laten weten dat ze huishoudens die in
schuldsituaties verkeren geen gemeentelijke belastingschuld bij voorrang mogen
kwijtschelden. Waarom niet?Het kabinetsbeleid gaat er van uit dat van geval tot geval moet worden
beoordeeld of iemand voor kwijtschelding in aanmerking komt. Overigens is
het kwijtscheldingsbeleid recentelijk verruimd zodat gemeenten meer mogelijkheden
hebben om het kwijtscheldingsinstrument te benutten.Vraag van het lid Boorsma (CDA): Hoeveel is sinds 1990 vanuit
de rijksbegroting en speciale fondsen uitgegeven aan infrastructuur en hoeveel
zal de komende 2 jaar worden uitgegeven?1. In 1990 bedroegen de investeringen van het Rijk (inclusief investeringen
in rail-infrastructuur) 3,7 mld. (0,7% BBP).2 In 1996 is dit bedrag opgelopen tot 5,4 mld. (0,8% BBP).3. In totaal is door het Rijk in de jaren 1990 tot en met 1996 zo'n 30
mld. aan investeringen uitgegeven.4. De komende twee jaar laten een verdere stijging van de investeringsuitgaven
zien van 5,8 mld. in 1997 tot zo'n 6 mld. in 1998. Overigens
zit deze stijging – als althans alle wettelijke-planologische hobbels
tijdig genomen kunnen worden – met name in de hoek van de rail-infrastructuur
(Betuweroute en HSL-zuid).Vraag van het lid Boorsma (CDA): Is de HSL een nuttig megaproject?
Is er een KB-analyse gemaakt voor de HSL en voor Randstadrail als alternatief
investeringsproject?Zonder in detail op het HSL-project in te gaan, kan worden opgemerkt dat:1. De HSL van belang is voor de substitutie van vliegtuig naar trein (afspraken
over maximum van 44 mln. passagiersbewegingen op Schiphol).2. De HSL van belang is om Nederland aan te sluiten op het Europese HSL-netwerk,
waarop ook Parijs, Brussel en Londen zijn aangesloten.3. De HSL in de A1-variant (tunnel Groene Hart) aan het binnenlandse spoor
een hart-op-hart-verbinding toevoegt tussen Amsterdam en Rotterdam, met goede
exploitatiemogelijkheden en potentie om te kunnen concurreren met het autoverkeer.Door het NEI is ten tijde van PKB1 (1994) een KB-analyse uitgevoerd. Deze
analyse is ten behoeve van PKB3 (1996) geactualiseerd. De baten en de kosten
van het HSL-project van deze analyse zijn op dit moment aan elkaar gelijk.Voor het project Randstadrail (lightrail in de Zuidflank van de Randstad)
heeft – voor zover bekend – nog geen integrale KB-analyse plaatsgevonden.
Dit project bevindt zich nog in een verkennende fase.Vraag van het lid Boorsma (CDA): Hoe zijn investeringen in
infrastructuur gedekt?De feiten op een rijtje:1. De Investeringsimpuls waartoe door het vorige kabinet in 1993 is besloten
ad 5 mld. wordt (inclusief de zogenoemde "doorloop na 1998" ad 1,5 mld. en
inclusief geraamde prijsaanpassingen ad 700 mln.) volledig gedekt uit de opbrengsten
van de verkoop van staatsdeelnemingen (expliciet vermeld in Memorie van Toelichting
bij FES-begroting voor 1997).2. Daarnaast wordt ten laste van het FES uit de daarvoor bestemde aardgasbaten
een bijdrage geleverd aan de Betuweroute en de HSL-zuid. Deze bijdragen zijn
qua omvang niet groter dan de geraamde aardgasbaten.3. Wat de Common Areabaten betreft, is inmiddels door de Arbiters een
uitspraak gedaan over het "overbeleveringsverschil tussen NAM en BEB". Deze
uitspraak heeft ertoe geleid dat voorlopig 2,75 mld. ten gunste van het FES
is gebracht. Het kabinet heeft besloten dat van deze middelen 2 mld. wordt
aangewend voor de verbetering van de bereikbaarheid (Nota Samen Werken aan
Bereikbaarheid). 750 mln. is gereserveerd voor investeringen gericht op reductie
van CO2.4. Zoals uit de FES-begroting blijkt, is het FES-saldo in alle jaren positief.
Dit positieve saldo wordt niet meegenomen bij de berekening van het beleidsrelevante
FT (hoewel het daarvan een ontlasting zou betekenen!), omdat het kabinet wil
voorkomen dat het versnellen van infrastructurele projecten of het anderszins
interen op dit saldo, tot budgettaire problematiek zou leiden.Vraag van het lid Boorsma (CDA): De voorgestelde fiscale tegemoetkoming
voor R&D is niet voldoende. De R&D-uitgaven zijn in Nederland in 9
jaar gedaald met 22%, zo las ik ergens. Is het waar kijkend naar het belang
van R&D, Nederland binnen de OESO is gezakt van de 3de naar de 11de plaats?
En is het juist dat de uitgaven voor hoger onderwijs inmiddels ook beneden
het OESO-gemiddelde liggen? En dat terwijl andere belangrijke landen juist
sterk investeren in onderwijs.De specifieke cijfers, waar de heer Boorsma over spreekt zijn mij niet
bekend. In de Toets op het Concurrentievermogen is aangegeven dat de uitgaven
per student voor het tertiaire onderwijs relatief hoog zijn. In zijn algemeenheid
moeten internationale vergelijkingen op dit vlak echter met voorzichtigheid
worden geïnterpreteerd. Zoals al uiteen is gezet in de Toets op het Concurrentievermogen
stemmen de OESO-cijfers niet altijd overeen met de cijfers uit nationale bronnen.
Daardoor is het niet goed mogelijk gebleken om de aantrekkelijkheid van publieke
R&D voor het bedrijfsleven en het buitenland eenduidig te bepalen. Bovendien
kunnen nationale cijfers vertekend worden door de specifieke sectorstructuur
van een economie.In het kader van de vervolgstudie Toets op het Concurrentievermogen is
gevraagd aan het CBS de internationaal gehanteerde statistieken te reviseren.
Deze vervolgstudie is in juli aan het parlement aangeboden. Conclusie uit
dit onderzoek was dat Nederland voor het publieke deel van R&D Europees
gezien heel behoorlijk scoort. De R&D-uitgaven van het Nederlandse bedrijfsleven
zitten echter in de Europese achterhoede.Belangrijk in het kabinetsbeleid is dan ook om het fundamentele en strategische
onderzoek van universiteiten en van de overheid beter te verbinden met het
bedrijfsleven. Er zijn verschillende instrumenten ontwikkeld zoals de oprichting
van een aantal interdisciplinaire onderzoekscholen en Innovatiecentra. In
de kennisoverdracht tussen onderzoeksinstellingen en het midden- en kleinbedrijf
is een belangrijke rol weggelegd voor het netwerk van Innovatiecentra. Daarnaast
dient ook het belang van een evenwichtig macro-economisch klimaat als een
randvoorwaarde voor winstherstel en private investeringen in R&D niet
te worden onderschat.Vraag van de leden Van den Berg (SGP) enSchuyer
(D66): Wat is de zienswijze van de minister van Financiën over de kosten
van de euro, welke instrumenten heeft de regering teneinde te voorkomen dat
banken de kosten doorberekenen aan hun cliënten – en de mogelijkheid
om fiscale maatregelen te nemen.De kosten van de invoering van de euro zijn moeilijk te kwantificeren.
Volgens een ruwe schatting van de Nederlandsche Bank bedragen de kosten voor
Nederland als geheel 7,5 miljard gulden, waarvan 1 miljard voor de banken,
5 miljard voor het overige bedrijfsleven en 1,5 miljard voor de overheid.
De één miljard voor de Nederlandse banken betreft de gehele
overgangsperiode van drie à vier jaar. Het gaat hierbij om aanpassingen
van administraties en automatiseringssystemen, het voorzien in bancaire faciliteiten
in de girale overgangsperiode 1999 tot en met 2001, de omzetting van particuliere
banksaldi in 2002, alsmede om de introductie van munten en bankbiljetten.
Over de kosten van dit laatste zal nog overleg plaatsvinden tussen mijn departement
en de banken.Ten principale zullen alle maatschappelijke geledingen geraakt worden
door de kosten die de introductie van de euro met zich brengt. Omgekeerd geldt
dit echter ook voor de daaruit voortvloeiende – en aanzienlijk hogere –
baten. Het is dan ook niet aan de orde dat de met de introductie van de euro
gemoeid zijnde kosten ten laste van de overheid worden gebracht. Nog afgezien
van het feit dat in dat geval het uiteindelijk ook de burger zelf –
als belastingbetaler – is die de kosten moet dragen. Dit zou anders
kunnen zijn als bepaalde kosten ertoe zouden leiden dat daardoor de invoering
van de euro wordt belemmerd. Mocht blijken dat zich een dergelijke situatie
zou kunnen voordoen, dan zal ik die op zijn merites beoordelen.Wat betreft de fiscaliteit, merk ik op dat de kosten van de invoering
van de euro voor het bedrijfsleven een fiscale aftrekpost vormen. De uitgaven
in verband met de invoering van de euro zullen ofwel aftrekbaar zijn in het
jaar waarin zij worden gedaan, ofwel, als het om een investering in een bedrijfsmiddel
gaat, aftrekbaar zijn door afschrijving over een aantal jaren. We houden uiteraard
de vinger aan de pols.Vraag van het lid Schuyer (D66): Welke instrumenten heeft de
minister om verspilling en ondoelmatig gebruik van Europese middelen te bestrijden?Vanuit Nederland wordt sterk aangedrongen op een snelle implementatie
en nadere uitwerking van de zogenoemde derde fase SEM 2000. Dit project is
gericht op een gezond en doeltreffend beheer van Europese middelen. In de
derde fase gaat het daarbij om een betere samenwerking tussen de Europese
Commissie en de lidstaten om te komen tot een beter beheer van de Europese
middelen, door bijvoorbeeld het opstellen van duidelijkere eligibility-criteria
en de mogelijkheid van financiële correcties bij de Structuurfondsen.Tijdens het Nederlands voorzitterschap zal de begin dit jaar ingestelde
groep Persoonlijk Vertegenwoordigers van de Ministers van Financiën onder
leiding van de Commissie verder werken aan de implementatie en uitwerking
hiervan.Vraag van het lid Schuyer (D66): Komen in de nota lokale lasten
ook verplichte mediabijdragen, parkeervergunningen voor de eigen woning e.d.
aan de orde?In de nota lokale lastendruk is de ontwikkeling van een groot aantal gemeentelijke
belastingen en heffingen weergegeven die ook in de toekomst worden gevolgd.
Hiertoe behoort ook de gemeentelijke parkeerbelasting. In de nota wordt geen
aandacht besteed aan de regionale mediabijdragen.Vraag van het lid Van den Berg (SGP): Geeft de regering in
haar officiële stukken een ander beeld van de vrije bestedingsruimte
van de minima dan blijkt uit de cijfers van het Doorlopend Budget Onderzoek?Wordt het gunstige beeld voor de minima niet voor een belangrijk deel
verklaard doordat de gemeentelijke belastingen gedeeltelijk worden meegenomen
in het inflatiecijfer?De discrepantie tussen het artikel in NRC en de koopkrachtoverzichten
ontstaat onder meer door een onjuiste interpretatie van het begrip koopkrachtbehoud
en een verkeerde toepassing van de relevante prijsstijging in het bedoelde
artikel. De koopkrachteffecten zoals gepresenteerd in NRC zijn dientengevolge
neerwaarts vertekend. Gemiddeld genomen moet met de beschikbare gegevens worden
vastgesteld dat er voor de sociale minima sprake is van koopkrachtbehoud.Voor de goede orde met ik overigens op dat de inkomensontwikkeling van
de sociale minima primair tot de verantwoordelijkheid van de Minister van
SZW behoort. Bij de behandeling van de begroting van het Ministerie van SZW
in de Tweede Kamer zijn eveneens vragen gesteld over de koopkrachtontwikkeling
van sociale minima. Naar aanleiding daarvan heeft de minister van SZW een
uitvoerige schriftelijke reactie opgesteld. Deze reactie zal hedenmiddag of
morgenochtend de Tweede Kamer bereiken. Voor een uitvoerige bespreking verwijs
ik bij de beantwoording van de onderhavige vraag naar de genoemde reactie
van de Minister van SZW.Vraag van het lid Wöltgens (PvdA): Levert 1 gulden investeren
in de periferie meer op dan 1 gulden in de congestie van de Randstad? Minister
van Financiën moet waken over goede afweging in plaats van alles in de
Randstad te besteden.Kabinet heeft wel degelijk oog voor infrastructuur in periferie: denk
bijvoorbeeld aan de aandacht die de zogenoemde achterlandverbindingen hebben
gekregen in de Nota Samen Werken aan Bereikbaarheid, maar het budget is beperkt
hetgeen noopt tot het maken van keuzen.Vraag van het lid Schuyer (D66): Kan de minister in de loop
van 1997 een notitie uitbrengen met de plussen en minnen van een kapitaaldienst?Het is nog steeds mijn streven om rond de jaarwisseling 1996/1997 een
nota aan de Kamer over de invoering van een kapitaaldienst te sturen.Vraag van het lid Wöltgens (PvdA): Waarom brengen we het
ABP niet in beeld bij de schuld?Weliswaar is bij de beoordeling van de overheidsfinanciën met name
op termijn van belang de mate waarin onze pensioenverplichtingen op omslagbasis
danwel op basis van kapitaaldekking gefinancierd worden, voor de EMU-schuld
is het ABP-vermogen echter niet relevant.Vraag van het lid Wöltgens (PvdA): Waarom wordt de Euro
niet gebruikt als Lieftink-operatie, dus als zuiveringsoperatie voor zwart
geld? (Het antwoord dat mensen reeds anticiperen op invoering is geen antwoord.)Afgezien van het feit dat de zuiveringsoperaties vanwege het ontbreken
van een verrassingseffect zijn doel voorbij schiet, voorziet de wet Melding
Ongebruikelijke Transacties in een instrument terzake; omwisseling van guldensbedragen
van f 25 000,– en meer zullen ter kennis van de bevoegde autoriteiten
worden gebracht.Vraag van het lid Schuyer (D66): Kunnen wachtgelden uit de
afzonderlijke begrotingen worden gehaald?De wachtgelduitgaven staan momenteel op de departementale begrotingen
omdat de wachtgelden onderdeel uitmaken van de integrale management verantwoordelijkheid
van een ministerie.Daarnaast worden er voor wachtgelduitgaven ten gevolge van generale ombuigingstaakstellingen
middelen gereserveerd op de aanvullende post arbeidsvoorwaarden.In de huidige situatie is er dus sprake van "de veroorzaker betaalt".
Het weghalen van de wachtgelden uit de afzonderlijke begrotingen (en daarmee
het doorbreken van de prikkel) leidt tot een afname van de beheersing van
de uitgaven en tot afwenteling. Overigens zij vermeld dat bij gelegenheid
van de begroting 1997 een bedrag van f 100 miljoen exogeen is toegevoegd
aan de begroting en meerjarenramingen van OCW.Vraag van het lid De Haze Winkelman (VVD): De eerste tekenen
van hernieuwde stijging van arbeidsongeschikten worden zichtbaar. Commentaar?Het kabinet heeft in zijn raming van het WAO-volume rekening gehouden
met een lichte stijging van het WAO-volume van 737 000 herleide uitkeringsjaren
in 1996 tot 738 000 en 748 000 in respectievelijk 1997 en 1998.
De meest recente cijfers van het Ctsv geven geen reden om af te wijken van
die geraamde aantallen, maar geven wel aan dat de volume-ontwikkeling in de
WAO de voortdurende zorg van het kabinet verdient. Het afnemend effect van
de herkeuringsoperatie speelt een belangrijke rol in die volume-ontwikkeling.
Invoering van de Pemba in 1998 zal in de visie van het kabinet noodzakelijk
zijn om in de jaren daarna tot een hernieuwde daling van het WAO-volume te
komen.Vragen van de leden Boorsma (CDA) en Van den Berg
(SGP): Kunnen de bewindslieden nog eens aangeven wat, achteraf gezien, de
werkelijke totale lastenverlichting is over 1995 en 1996?Voor het komende jaar is er maar voor 1 miljard aan lastenverlichting
gereserveerd. Is dit lage bedrag het gevolg van het feit dat de premies voor
de sociale verzekering vorig jaar te laag zijn vastgesteld?De gerealiseerde lastenverlichting in 1995 en 1996 te zamen bedraagt 8
miljard (zie Miljoenennota 1997, bijlage 1).Voor 1997 is in het bijzonder van belang dat een inhaalslag noodzakelijk
is vanwege de sterk achtergebleven premieontvangsten van de sociale fondsen
in de afgelopen jaren. Dit effect alleen al zou ceteris paribus leiden tot
een lastenverzwaring van bijna 5 miljard in 1997. In dit licht is het eindresultaat
van een per saldo lastenverlichting van 1 miljard zeker geen "laag bedrag".Vraag van het lid Boorsma (CDA): "Wat gaat het kabinet doen
om te voorkomen dat we in welvaartspositie verder afzakken?"De vraag van de g.a. Boorsma wordt in zekere zin al beantwoord door de
feitelijke ontwikkelingen: sinds 1989 is Nederland bezig met een inhaalrace
ten opzichte van de andere OESO-landen. De trend is dus dat Nederland bezig
is de opgelopen achterstand goed te maken. Elementen die bij deze trend een
rol spelen zijn vooral dat er in Nederland een sterke banengroei is en dat
nu eindelijk ook de inactiviteit in brede zin begint af te nemen.Verscheidene factoren hebben aan deze gunstige ontwikkeling bijgedragen.
Allereerst zijn de sociale partners een gematigde loonontwikkeling overeengekomen.
Daarnaast heeft ook het overheidsbeleid een belangrijke rol gespeeld: enerzijds
door meer activerende elementen aan te brengen in het stelsel van sociale
zekerheid, anderzijds door een beleid van structurele aanpassing te voeren.
Gevolg van deze aanpassing is dat nu in brede sectoren van de economie de
marktwerking wordt bevorderd; daardoor komt Nederland sterker te staan in
de concurrentie met het buitenland.Dit beleid heeft in het recente verleden aantoonbaar succes gehad; het
kabinet is dan ook van plan om op de ingeslagen weg door te gaan.Vraag van het lid Schuyer (D66): Ziet de minister iets in een
gedragslijn waarbij incidentele meevallers worden verdeeld over vermindering
Staatsschuld, toevoeging FES en voor de aanpak van acute problemen?Met de huidige begrotingssystematiek is er al een gedragslijn. Allereerst
is het mogelijk om met de eindejaarsmarge incidentele meevallers in de uitgavensfeer
naar het volgende jaar te brengen. Overige incidentele (uitgaven)meevallers
worden aangewend om het tekort en de schuld te verlagen. Hierdoor ontstaat
structurele ruimte voor lagere renteuitgaven. De voeding van het FES-fonds
is in de wet neergelegd.Vraag van het lid Van den Berg (SGP): Hoe kan de democratische
controle van de Europese Centrale Bank gehandhaafd blijven?De taken en bevoegdheden zijn geregeld in Verdrag (art. 105). Het Verdrag
(artikel 107) verbiedt de ECB instructies te vragen dan wel te aanvaarden
van regeringen van Lidstaten, van instellingen of organen van de Gemeenschap
of van enig ander orgaan. Deze bepaling is van belang ter garantie van de
onafhankelijkheid van de ECB en is essentieel voor een adequate uitoefening
van haar taken gericht op het hoofddoel: handhaven prijsstabiliteit.Dit betekent niet dat de ECB in een politiek vacuüm zal opereren.
De ECB zal bijvoorbeeld een jaarverslag opstellen over de werkzaamheden van
het Europees Stelsel van Centrale Banken (ECB + participerende nationale centrale
banken) en over het monetair beleid in het afgelopen jaar en het lopende jaar.
Dit verslag wordt voorgelegd aan de Raad en het Europees Parlement dat op
die basis een algemeen debat kan houden. Voorts kunnen de President van de
Europese Centrale Bank en de overige leden van de directie op verzoek van
het Europees Parlement of op eigen initiatief worden gehoord door bevoegde
commissies van het Europees Parlement (artikel 109B van het Verdrag). Daarnaast
zij gewezen op de benoemingsprocedure. De directie van de ECB wordt benoemd
door de regeringsleiders op aanbeveling van de Ecofinraad die het Europees
Parlement (en de Raad van Bestuur van de ECB) heeft geraadpleegd. Hiermee
ontstaat een politieke verantwoordingsplicht van regeringsleiders en ministers
van Financiën.Versterking van budgettaire discipline in de derde fase
van de EMU1. InleidingNu de start van de derde fase van de EMU dichterbij komt, staat Europa
aan de vooravond van een historische stap in het integratieproces, waarbij
de nationale munten worden vervangen door een gemeenschappelijke munt, de
euro. Met de komst van de economische en monetaire unie wordt de kroon op
de interne markt gezet, en verdwijnen valutarisico's, afdekkingsrisico's en
omwisselingskosten. Als deze barrières zijn opgeruimd zullen de voordelen
van de interne markt beter tot hun recht komen, hetgeen kan bijdragen aan
verdere economische groei en werkgelegenheid.Daarbij is wel een vereiste dat de EMU een solide en stabiel bouwwerk
vormt. De regelingen die in het Verdrag zijn vastgelegd (inclusief hun nadere
uitwerking), en de toetredingscriteria voor de deelname aan de derde fase
van de EMU, moeten hiervoor garant staan.Met het naderbijkomen van de datum voor de start van de derde fase van
de EMU zijn zich enkele contouren van de EMU scherper gaan aftekenen. Zo is
de verwachting dat zeer waarschijnlijk niet alle Lidstaten van de Europese
Unie vanaf de eerste dag volledig in de EMU zullen participeren. Mede om die
reden is in de afgelopen periode reeds veel aandacht besteed aan de relatie
tussen de zogenaamde "ins" en de "outs" (of "pre-ins"), met als oogmerk te
vermijden dat zich tussen deze categorieën Lidstaten in politieke of
economische zin een kloof zou ontwikkelen. Divergerende wisselkoersontwikkelingen,
met als gevolg daarvan spanningen in de interne markt, zouden deze kunnen
veroorzaken. Daarom wordt thans onder andere gewerkt aan de vorming van een
wisselkoersarrangement in de derde fase, als opvolger van het huidige wisselkoersarrangement.
Een dergelijk arrangement kan – onder de voorwaarde dat de "outs" het
beleid gericht op convergentie continueren – een nuttig instrument vormen
om spanningen in de interne markt door al te grote valutaschommelingen te
voorkomen. Daarnaast is, mede gelet op de moeizame convergentie op dit terrein,
van verschillende zijden aandacht gevraagd voor de zekerstelling van de budgettaire
soliditeit in de EMU.In november 1995 heeft de Duitse Minister van Financiën Waigel voorstellen
gepresenteerd om de budgettaire discipline in de derde fase van de EMU te
versterken in de vorm van een stabiliteitspact. In december 1995 heeft de
Europese Raad van Madrid het belang van strikte budgettaire discipline in
de derde fase onderstreept en de Ecofinraad verzocht om over deze kwestie
zo spoedig mogelijk verslag uit te brengen. De Ecofinraad heeft in juni 1996
aan de Europese Raad van Florence een voortgangsrapportage gepresenteerd waarin
de contouren van het stabiliteitspact worden weergegeven. Hierin werd ook
duidelijk gemaakt wat beoogd werd met het stabiliteitspact, namelijk een zodanige
uitwerking van de bestaande budgettaire paragrafen van het Verdrag dat in
de Lidstaten voldoende budgettaire ruimte wordt gecreëerd om tegenslagen
op te vangen zonder de Verdragsbepalingen te overtreden, dat tevens de monetaire
autoriteiten niet worden geconfronteerd met een onevenredige druk op de monetaire
sfeer als gevolg van budgettaire verstoringen in één of meerdere
landen binnen de monetaire unie (de naam "stabiliteitspact" is dit opzicht
misleidend aangezien het niet gaat om een pact, maar om een nadere uitwerking
van de bestaande procedures van het Verdrag). Tenslotte dient vermeden te
worden dat de verhoudingen tussen "ins" en de "outs" zich in ongunstige zin
zouden ontwikkelen. De Europese Raad heeft de voortgangsrapportage met de
contouren van het stabiliteitspact onderschreven en de Ecofinraad verzocht
de werkzaamheden voort te zetten teneinde aan de Europese Raad van Dublin
conclusies te kunnen voorleggen. Zeer recentelijk heeft de Europese Commissie
haar eerste voorstellen hieromtrent gepresenteerd, die ook een weerslag pogen
te geven van de inmiddels bereikte inzichten.Voor Nederland staat met dit onderwerp veel op het spel. De monetaire
stabiliteit die ons land reeds zeer vele jaren kent wordt straks niet langer
zelfstandig verdedigd. Daarbij wordt uit de ontwikkelingen van de afgelopen
jaren nog eens duidelijk dat een gebrek aan beheersing van de overheidsfinanciën
één van de belangrijkste bedreigingen van de stabiliteit van
de EMU zou kunnen vormen. Nederland heeft er daarom alle belang bij dat de
partners in de monetaire unie volledig gehouden kunnen worden aan de budgettaire
discipline die in het Verdrag is vastgelegd. Uiteraard wordt vanuit de andere
partners eenzelfde discipline aan Nederland gevraagd. Naast budgettaire discipline
is een voltooide EMU sterk gebaat bij voldoende aanpassingsvermogen in de
reële sfeer van de economie. De inkrimpende manoevreerruimte voor autonoom
nationaal economisch beleid tengevolge van de marktintegratie impliceert immers
dat divergenties in economische ontwikkelingen tengevolge van interne of externe
schokken steeds meer door werking van markten zullen moeten worden opgevangen.
De coördinatie van het economisch beleid, zoals die momenteel onder andere
via de globale richtsnoeren plaatsvindt, zal in de derde fase van de EMU verder
aan belang winnen.In deze nota wordt een overzicht van het belang van het verloop van de
discussie over versterking van budgettaire discipline in de derde fase gepresenteerd,
alsmede aandacht besteed aan de nog in discussie zijnde elementen van het
stabiliteitspact en de consequenties voor Nederland. De nota sluit af met
een samenvatting van het Nederlandse standpunt ten aanzien van versterking
van budgettaire discipline in de derde fase van de EMU.2. Europese Raad van FlorenceIn de door de Europese Raad van Florence onderschreven voortgangsrapportage
van de Ecofinraad worden de contouren van de versterking van budgettaire discipline
in de derde fase weergegeven. Deze vormen ook de basis van de voorstellen
van de Cie. De kern van het stabiliteitspact zal worden gevormd door (i) de
verplichting tot het indienen en uitvoeren van een stabiliteitsprogramma waarin
onder andere een landenspecifieke middellange-termijndoelstelling voor het
tekort van "close to balance" is opgenomen, (ii) de creatie van een "early
warning" systeem via nauwlettende monitoring van de uitvoering van stabiliteitsprogramma's
en (iii) het bevorderen van een snelle correctie van een buitensporig
tekort door een krachtige en korte sanctieprocedure.De middellange-termijndoelstelling voor het tekort van "close to balance"
beoogt in de derde fase van de EMU een buitensporig tekort van deelnemers
te voorkomen. Door het aanhouden van een voldoende veiligheidsmarge ten opzichte
van de 3%-referentiewaarde wordt bevorderd dat de automatische stabilisatoren
hun werk kunnen doen zodat vanuit de overheidsbegroting een dempend effect
kan uitgaan op de conjunctuuruitslag, zonder dat de Verdragsverplichtingen
hierbij in het geding komen. Dit maakt de kans groter dat in tijden van een
(niet exceptionele) recessie het tekort beneden de 3%, maar bóven de
middellange-termijnwaarde zal uitkomen, en het tekort in tijden van hoogconjunctuur
beneden de middellange-termijnwaarde zal kunnen uitkomen. Uiteraard gaat het
hierbij zeker niet om een rekenkundig gemiddelde, waarbij afwijkingen van
de middellange-termijnwaarde in de loop der jaren onderling moeten worden
gecompenseerd. De middellange-termijndoelstelling voor het totale overheidstekort
(EMU-definitie)1 van "close to balance" is op zich niet nieuw:
de doelstelling is reeds enkele jaren opgenomen in de globale richtsnoeren
voor het economisch beleid van de Lidstaten die jaarlijks door de Ecofinraad
en de Europese raad worden vastgesteld. De Europese Raad van Florence heeft
bewust gekozen voor de algemene formulering "close to balance"2:
een identieke kwantitatieve doelstelling voor het tekort van maximaal 1% BBP
zoals aanvankelijk voorgesteld in het Waigel-plan was voor de meeste Lidstaten
niet acceptabel. Lidstaten behouden nu onder het plafond van 3% in het kader
van subsidiariteit het recht een eigen invulling te geven aan het begrip "close
te balance", waarbij rekening kan worden gehouden met landenspecifieke factoren
zoals de conjunctuurgevoeligheid van het tekort.Voor een monitoring van de uitvoering van de stabiliteitsprogramma's door
de Ecofinraad wordt een zogenaamd "early warning" systeem gecreëerd.
Dit beoogt Lidstaten die een tekort vertonen dat afwijkt van het middellange-termijnpad
in een vroeg stadium te signaleren en indien nodig te waarschuwen dat zonder
corrigerende maatregelen een afzwakkende conjunctuur zal leiden tot een buitensporig
tekort.Naast een middellange-termijndoelstelling en het "early warning" mechanisme
heeft de Europese Raad van Florence bekrachtigd dat de versterking van budgettaire
discipline in de derde fase gestalte zal krijgen door het sneller corrigeren
van buitensporige tekorten via een versterking van de sanctieprocedure.Met het oog op de naleving van deze dubbele doelstelling – het voorkomen
èn corrigeren van buitensporige tekorten – heeft de Europese
Raad verzocht om versterking van een tweetal bestaande Verdragsprocedures,
te weten de multilaterale toezichtprocedure (artikel 103) en de buitensporige
tekortprocedure (artikel 104C)3. Artikel 103 is gericht op de coördinatie
van het economische beleid van de Lidstaten en van de Gemeenschap. Naast het
multilateraal toezicht dat beoogt een nauwere coördinatie van het economisch
beleid en een aanhoudende convergentie van de economische prestaties van de
Lidstaten te verzekeren, maken ook de jaarlijks door de Raad opgestelde globale
richtsnoeren hiervan onderdeel uit. Artikel 103 is gekozen vanuit de gedachte
dat in normale gevallen de coördinatie en onderlinge afstemming van het
economisch beleid (waaronder het budgettaire beleid) moet voorkomen dat er
ernstige budgettaire afwijkingen zullen optreden. De budgettaire kant van
de multilaterale toezichtprocedure is daarom primair gericht op het signaleren
van afwijkingen van het middellange-termijnpad. Overigens zal deze procedure
ook andere aspecten blijven bevatten, in het bijzonder een nauwe afstemming
van het economisch beleid. Artikel 104C daarentegen is geen coördinatie-artikel,
maar een verbods- en strafartikel ter correctie van de handhaving van een
buitensporig tekort, en is daarom vooral gericht op handhaving van de 3%-waarde
als tekortplafond.Na bevestiging van bovenstaande contouren door de Europese Raad van Florence
(juni 1996) is in het Monetair Comité de uitwerking van de twee Verdragsprocedures
ter hand genomen. Een voortgangsrapportage van het Monetair Comité
lag onlangs voor aan de informele Ecofinraad van 20–21 september jl.
De recente voorstellen van de Cie worden in het Monetair Comité en
de Ecofin besproken. In de hiernavolgende paragrafen zal worden ingegaan op
de actuele stand van zaken met betrekking tot de uitwerking van de multilaterale
toezichtprocedure (paragraaf 3) en de buitensporige-tekortenprocedure (paragraaf
4).3. De multilaterale toezichtprocedure (artikel 103)De multilaterale toezichtprocedure onder artikel 103 heeft betrekking
op het algemeen economisch beleid, de budgettaire situatie in de Lidstaten
is daar een belangrijk onderdeel van. Ten aanzien van de uitwerking van de
budgettaire aspecten van de multilaterale toezichtprocedure (artikel 103)
bestaat een grote mate van consensus onder de Lidstaten. De kern van de multilaterale
toezichtprocedure zal worden gevormd door de zogenaamde stabiliteitsprogramma's.
De stabiliteitsprogramma's komen voor de deelnemers van de EMU in de plaats
van de bestaande convergentieprogramma's. Het is daarbij overigens de inzet
van veel Lidstaten, waaronder Nederland, dat de "pre-ins" convergentieprogramma's
blijven indienen, eveneens als onderdeel van het stabiliteitspact, ter onderstreping
van de gedachte dat het stabiliteitspact alle Lidstaten bindt, zoals ook het
Verdragsgebod om buitensporige tekorten te vermijden voor alle Lidstaten geldt
(met uitzondering van het VK, als dit land gebruik maakt van de opt-out clausule).
Stabiliteitsprogramma's zijn primair een verantwoordelijkheid van de Lidstaten
en bouwen voort op de huidige convergentieprogramma's. Lidstaten krijgen de
verplichting programma's in te dienen en deze regelmatig te actualiseren (1
maal per jaar). De eerste generatie programma's moet voor 1-1-1999 worden
ingediend. De elementen van deze programma's in de budgettaire sfeer zijn
onder andere:– een kwantitatieve middellange-termijndoelstelling die voldoet
aan de beschrijving "close to balance";– het aanpassingspad naar deze middellange-termijndoelstelling;
vermoedelijk zal aan Lidstaten worden gevraagd in hun eerste stabiliteitsprogramma's,
die waarschijnlijk een periode van 4 jaar zullen beslaan, te
beschrijven hoe zij binnen de programmaperiode op de door hen ingevulde kwantitatieve
middellange-termijndoelstelling van "close to balance" zullen uitkomen;– een beschrijving van de onderliggende veronderstellingen (groei,
rente);– een beschrijving van de genomen en nog te nemen budgettaire maatregelen.De programma's zullen, evenals de huidige convergentieprogramma's, worden
beoordeeld door de Ecofinraad. Hierbij zal niet alleen worden gekeken naar
de naleving van het overeengekomen raamwerk (bevat het programma alle elementen),
maar ook naar de deugdelijkheid. Zo mag worden aangenomen dat een programma
gebaseerd op een (te) optimistische groei op een kritische beoordeling kan
rekenen.Naast een beoordeling van de programma's bij het indienen, zal de Ecofinraad
zorgdragen voor een regelmatige monitoring van de uitvoering van de stabiliteitsprogramma's.
Het idee is hier een zogenaamd "early warning" systeem te creëren, waarbij
in een vroeg stadium geconstateerd kan worden of een dreiging van een buitensporig
tekort bestaat. Zo zal bijvoorbeeld een tekort boven de 2,5% in tijden van
hoogconjunctuur kunnen leiden tot een waarschuwing aan de betreffende Lidstaat
dat zonder corrigerende maatregelen een afzwakkende conjunctuur zal leiden
tot een buitensporig tekort. Het Verdrag voorziet in artikel 103, lid 4, in
de mogelijkheid dat de Ecofin-Raad een aanbeveling richt aan een Lidstaat
als het economisch beleid niet overeenkomt met de globale richtsnoeren of
de goede werking van de EMU in gevaar dreigt te komen. Het stabiliteitspact
geeft hier met "early warning" een uitwerking aan, maar voegt niets toe aan
het Verdrag. Een aanbeveling onder artikel 103, lid 4, is gebaseerd op de
beleidscoördinatie in de Unie, niet op een expliciete Verdragsovertreding.
Er zijn geen sancties aan verbonden waarmee het karakter verschilt van een
aanbeveling aan een Lidstaat in het kader van de buitensporige-tekortenprocedure
(artikel 104C, lid 7).De uitwerking van de multilaterale toezichtprocedure zal worden vastgelegd
in secundaire wetgeving op basis van artikel 103, lid 5. Aanname van de secundaire
wetgeving geschiedt door de Ecofinraad met gekwalificeerde meerderheid van
stemmen waarbij de samenwerkingsprocedures met het Europees Parlement van
toepassing is.3.1. Consequenties voor NederlandAls deelnemer aan de derde fase van de EMU zal Nederland vóór
1 januari 1999 een stabiliteitsprogramma moeten indienen. Een belangrijk element
van het stabiliteitsprogramma zal – zie bovenstaand – worden gevormd
door de invulling die wordt gegeven aan het begrip "close to balance", alsmede
het pad waarlangs deze doelstelling binnen de programmaperiode kan worden
bereikt. Evenals de huidige praktijk waarbij het regeerakkoord de basis vormt
voor het Nederlandse convergentieprogramma, mag verwacht worden dat het eerstvolgende
regeerakkoord de basis zal vormen voor het eerste Nederlandse stabiliteitsprogramma.
Nederland heeft zich nu nog niet uitgesproken over de concrete invulling die
zal worden gegeven aan de middellange-termijndoelstelling voor het tekort
van "close to balance". De discussie hierover zal, naar het zich laat aanzien,
deel uitmaken van de totstandkoming van het eerstvolgende regeerakkoord. Nadere
analytische studie naar het voor Nederland relevante determinanten voor de
invulling van "close to balance" is geboden. Het ligt in het voornemen de
studiegroep Begrotingsruimte hierover te laten adviseren waarbij ook andere
zaken aan bod zullen komen, o.a. de wijze van inpassing in het begrotingsbeleid
van de eventuele invoering van een kapitaaldienst. Het ligt in de rede dat
in deze discussie ook de afweging tussen verdere tekortreductie, lastenverlichting
en investeringsimpulsen naar voren zal komen.Wat betreft de jaarlijkse actualisatie van het stabiliteitsprogramma hebben
de Lidstaten een zo goed mogelijke aansluiting met de nationale begrotingssystematiek
voorop gesteld: de Lidstaten dienen ieder jaar binnen enkele maanden na het
presenteren van de begroting voor het komende jaar (Commissievoorstel: 2 maanden)
een actualisatie van het stabiliteitsprogramma in te dienen. De verplichtingen
van het stabiliteitspact zouden derhalve geen wijzigingen in de Nederlandse
begrotingssystematiek vergen: Nederland zou jaarlijks, na presentatie van
de begroting op de derde dinsdag in september, een actualisatie van het stabiliteitsprogramma
indienen.4. Buitensporige-tekortenprocedure (artikel 104C)Voor het corrigeren van buitensporige tekorten heeft de Europese Raad
van Florence opdracht gegeven voorstellen te ontwikkelen voor het versterken
van de buitensporige-tekortenprocedure (artikel 104c). Het algemene streven
is om de procedure te verstrakken door in secundaire wetgeving tijdslimieten
voor de verschillende stappen in de procedure vast te leggen, waarbij de ruimte
voor beoordeling door de Ecofin-Raad die in het Verdrag is verankerd wordt
gehandhaafd. Dit laatste betekent bijvoorbeeld dat de voorziening in het Verdrag
dat meegewogen zal worden in welke mate het tekort de overheidsinvesteringen
overtreft en alle andere relevante factoren geheel van kracht blijft. Een
grote meerderheid is daarnaast voorstander van het vooraf invullen van de
aard van de sancties. Onderstaand wordt ingegaan op de verschillende kwesties
die spelen in de discussie over versterking van de buitensporige-tekortenprocedure,
te weten: de lengte van de buitensporige-tekortenprocedure (§ 4.1);
de sancties (§ 4.2); de definitie van de termen "exceptional and
temporary" (§ 4.3) en de juridische basis voor aanname van secundaire
wetgeving (§ 4.4).Artikel 104C2. De Commissie ziet toe op de ontwikkeling van de begrotingssituatie
en de omvang van de overheidsschuld in de Lidstaten, ten einde aanzienlijke
tekortkomingen vast te stellen. Met name gaat de Commissie op basis van de
volgende twee criteria na of de hand wordt gehouden aan de begrotingsdiscipline:a. of de verhouding tussen het voorziene of feitelijke overheidstekort
en het bruto binnenlands produkt een bepaalde referentiewaarde overschrijdt,
tenzij,– hetzij de verhouding in aanzienlijke mate en voortdurend is afgenomen en een niveau heeft bereikt dat de referentiewaarde benadert;– hetzij de overschrijding van de referentiewaarde slechts van uitzonderlijke
en tijdelijke aard is en de verhouding dicht bij de referentiewaarde blijft;b. of de verhouding tussen de overheidsschuld en het bruto binnenlands
produkt een bepaalde referentiewaarde overschrijdt, tenzij de verhouding een
voldoende mate afneemt en de referentiewaarde in een bevredigend tempo benadert.De referentiewaarden worden nader omschreven in het aan dit Verdrag gehechte
protocol betreffende de procedure bij buitensporige tekorten.3. Indien een Lidstaat niet voldoet aan deze of aan een van deze criteria,
stelt de Commissie een verslag op. In het verslag van de Commissie wordt er
tevens rekening mee gehouden of het overheidstekort groter is dan de investeringsuitgaven
van de overheid en worden andere relevante factoren in aanmerking genomen,
met inbegrip van de economische en budgettaire situatie van de Lidstaat op
middellange termijn. Voorts kan de Commissie een verslag opstellen indien
zij – ook al is aan de criteria voldaan – van mening is dat er
gevaar voor een buitensporig tekort in een Lidstaat aanwezig is.4. Het in artikel 109C bedoelde Comité brengt advies uit over het
verslag van de Commissie.5. Indien de Commissie van oordeel is dat er in een Lidstaat een buitensporig
tekort bestaat of kan bestaan brengt zij advies uit aan de Raad.6. Op aanbeveling van de Commissie en rekening houdend met de opmerkingen
die de betrokken Lidstaat eventueel wenst te maken, besluit de Raad, na een
algehele evaluatie te hebben gemaakt, met gekwalificeerde meerderheid van
stemmen of er al dan niet een buitensporig tekort bestaat.7. Wanneer overeenkomstig lid 6 is besloten dat er een buitensporig tekort
bestaat, richt de Raad aanbevelingen tot de betrokken Lidstaat om te bereiken
dat deze situatie binnen een bepaalde periode wordt verholpen. Behoudens het
bepaalde in lid 8, worden deze aanbevelingen niet openbaar gemaakt.8. Wanneer de Raad vaststelt dat binnen de voorgeschreven periode geen
effectief gevolg aan zijn aanbevelingen is gegeven, kan hij zijn aanbevelingen
openbaar maken.9. Wanneer een Lidstaat blijft verzuimen uitvoering te geven aan de aanbevelingen
van de Raad, kan de Raad besluiten de betrokken Lidstaat aan te manen binnen
een voorgeschreven termijn maatregelen te treffen om het tekort te verminderen
in de mate die de Raad nodig acht om de situatie te verhelpen. In dat geval
kan de Raad de betrokken Lidstaat verzoeken volgens een nauwkeurig tijdschema
verslag uit te brengen, ten einde na te gaan welke aanpassingsmaatregelen
die Lidstaat heeft getroffen.10. Het recht om een klacht in te dienen, als bedoeld in de artikelen
169 en 170, kan niet worden uitgeoefend in het kader van de toepassing van
de leden 1 tot en met 9 van dit artikel.11. Zolang een Lidstaat zich niet voegt naar een overeenkomstig lid 9
genomen besluit, kan de Raad één of meer van de volgende maatregelen
toepassen of in voorkomend geval aanscherpen:– eisen dat de betrokken Lidstaat door de Raad te bepalen aanvullende
informatie openbaar maakt voordat hij obligaties en andere waardepapieren
uitgeeft;– de Europese Investeringsbank verzoeken haar beleid inzake kredietverstrekking
ten aanzien van de betrokken Lidstaat opnieuw te bezien;– eisen dat de betrokken Lidstaat bij de Gemeenschap een niet-rentedragend
bedrag van een passende omvang deponeert, totdat het buitensporig tekort naar
het oordeel van de Raad is gecorrigeerd;– boeten van een passende omvang opleggen.De voorzitter van de Raad stelt het Europees Parlement van de genomen
besluiten in kennis.Indicatief scenario buitensporige-tekortenprocedureStappentijdsduur (indicatief)– Lidstaat dient
data in – Verslag Commissie (lid 3)1 maand–
Advies Monetair Comité (lid 4)1 maand  – Advies
Commissie (lid 5) – Besluit Raad over buitensporig tekort (lid
6)1 maand– Aanbeveling aan Lidstaat (lid 7)1 maand  4 maanden later  – Beoordeling effectief
gevolg (lid 8) – Openbaarmaking aanbeveling (lid 8)1 maand– Aanmaning van Lidstaat (lid 9)1 maand  circa
2 maanden later  – Voorlopig besluit Raad over sanctie (lid
11)   circa 3 maanden later  – Besluit Raad
over sanctie (lid 11) 4.1 Lengte procedureHet aanknopingspunt voor eventuele sancties is artikel 104C en in het
bijzonder de stappen in lid 3 tot en met lid 11) zie box op p. 10). In de
discussie over de lengte van de buitensporige-tekortenprocedure gaat het om
het vaststellen van de benodigde tijd voor het doorlopen van de stappen. Op
de achtergrond van veel van de discussiepunten terzake speelt de principiële
keuze tussen enerzijds een zo snel mogelijke procedure en anderzijds een voortvarende
en geloofwaardige procedure. Met name Duitsland kiest bovenal voor snelheid
omdat dit het dichtst zijn ideaal van volledig automatische sancties benadert.
Voor Nederland heeft tot nu toe de geloofwaardigheid van de procedure een
zware rol gespeeld in de standpuntbepaling.Teneinde de lengte van de buitensporige-tekortenprocedure zo kort mogelijk
te houden gaan de gedachten uit naar het combineren van de stappen
in de leden 3 tot en met 7 van artikel 104C, in aansluiting op de rapportage
van cijfers door de Lidstaten aan de Commissie (Lidstaten dienen volgens Raadsverordening
3605/93 per 1 maart en 1 september van elk jaar actuele tekortcijfers te verstrekken
aan de Commissie). In dezelfde maand dat de Lidstaten hun cijfers doorgeven
aan de Commissie, zou de Commissie een verslag kunnen opstellen zoals aangegeven
in lid 3 van artikel 104C en het Monetair Comité vervolgens een advies
kunnen uitbrengen zoals aangegeven in lid 4. In de maand daarop zou de Ecofinraad
kunnen vaststellen of er al dan niet een buitensporig tekort bestaat (lid
6) en, indien ja, direct een aanbeveling kunnen uitvaardigen (lid 7).Voor de geloofwaardigheid, c.q. effectiviteit van de procedure is het
wel van belang dat er voldoende tijd zit tussen de aanbeveling aan een Lidstaat
het buitensporig tekort in het lopende jaar te redresseren (lid 7) en het
tijdstip waarop wordt beoordeeld in hoeverre de Lidstaat effectief gevolg
heeft gegeven aan de aanbeveling (lid 8). Het is niet realistisch te verwachten
dat een Lidstaat accoord zal gaan met een sanctie als hij niet een redelijke
kans heeft gehad om gepaste maatregelen te nemen.Een belangrijke factor voor de snelheid van de procedure vormt evenwel
de interpretatie van "effectief gevolg" in lid 8. De vraag is of kan worden
volstaan met regeringsvoorstellen of ook de nationale parlementen hun goedkeuring
moeten hebben uitgesproken over de correctieve maatregelen. Enerzijds pleit
een snelle procedure voor het volstaan met regeringsvoorstellen, anderzijds
zijn voorgenomen maatregelen nog geen beleid, en dient te worden gewaakt voor
het uitlokken van loze regeringsvoorstellen.Nederland heeft zich tot dusverre op het standpunt gesteld dat bij de
beoordeling van "effectief gevolg" gekeken dient te worden naar de door de
betrokken Lidstaat aangekondigde correctieve maatregelen en dat deze in principe
bekrachtigd zouden moeten zijn door het parlement. Daarom lijkt een termijn
van 4 maanden een minimum. Dit laat onverlet dat het Verdrag het aan de beoordeling
van de Raad overlaat of effectief gevolg ontbreekt. Deze negatieve toetsing
maakt het mogelijk dat indien een regering geen of evident ontoereikende maatregelen
presenteert niet op goedkeuring door het parlement behoeft te worden gewacht
en de sanctieprocedure eerder kan worden voortgezet.Het ontbreken van een negatieve beoordeling van "effectief gevolg" betekent
in feite het tijdelijk stopzetten van de buitensporige-tekortenprocedure:
de betrokken Lidstaat heeft naar mening van de Ecofin-Raad effectieve maatregelen
genomen die rechtvaardigen dat de verdere stappen in de buitensporige-tekortenprocedure,
waaronder het opleggen van sancties, vooralsnog niet worden genomen. De betrokken
Lidstaat behoudt echter zijn buitensporige-tekortenoordeel totdat het buitensporig
tekort naar oordeel van de Ecofin-Raad is geredresseerd (d.w.z. intrekking
van het buitensporig-tekortoordeel door Ecofin-Raad als beschreven in lid
12 van Artikel 104C). Indien de als effectief beoordeelde correctieve maatregelen
door onvoorziene omstandigheden of door inadequate implementatie niet leiden
tot de gewenste redressering van het buitensporig tekort, zal de buitensporige-tekortenprocedure
worden hervat. Hierbij ligt het in de rede dat, aangezien de Ecofin-Raad in
eerste instantie van mening was dat de correctieve maatregelen adequaat waren,
in geval van onvoorziene externe omstandigheden niet direct wordt overgegaan
tot het opleggen van sancties, maar de betrokken Lidstaat de gelegenheid wordt
geboden aanvullende correctieve maatregelen te nemen. De voortzetting van
de buitensporige-tekortenprocedure zou derhalve kunnen bestaan uit het uitvaardigen
van een nieuwe aanbeveling aan de betrokken Lidstaat (m.a.w. het zetten van
één stap terug in de procedure). De meerderheid van de Lidstaten
lijkt zich in deze interpretatie, die leidt tot snelheid daar waar het kan
en nodig is, te kunnen vinden.De stappen in lid 8 en lid 9 zouden wederom kunnen worden gecombineerd,
zodat in dezelfde maand waarin de Ecofinraad vaststelt dat de betrokken Lidstaat
geen "effectief gevolg" heeft gegeven aan de aanbeveling (lid 8), de Ecofinraad
tevens besluit de aanbeveling openbaar te maken (eveneens lid 8) en de betrokken
Lidstaat aan te manen (lid 9). De enige stap die vervolgens resteert is het
opleggen van een sanctie (lid 11)4.Voor het opleggen van een sanctie aan een Lidstaat lijkt het wenselijk
te beschikken over realisatiecijfers: het lijkt onwaarschijnlijk dat een Lidstaat
een sanctie voor een verwacht maar nog niet gerealiseerd, buitensporig tekort
zal aanvaarden. Dit betekent dat indien de buitensporige-tekortenprocedure
is gestart op basis van cijfers over het lopende jaar, 2 maanden na het aanmanen
van de betrokken Lidstaat (d.w.z. in december) slechts een voorlopig besluit
over het opleggen van een sanctie zou kunnen worden uitgevaardigd (Ecofinraad
stelt dat de betrokken Lidstaat een sanctie zal krijgen opgelegd tenzij realisatiecijfers
een geheel ander beeld laten zien). Indien de buitensporige-tekortenprocedure
is gestart op basis van realisatiecijfers zou direkt kunnen worden overgegaan
wordt het nemen van een definitief besluit over het opleggen van een sanctie.Door de hierboven geschetste benadering ontstaat een scenario met een
lengte van een buitensporige-tekortenprocedure van maximaal ongeveer een jaar.
Tijdens de laatste informele Ecofin leken de meeste Lidstaten dit ook als
maximum te beschouwen. De komende maanden zal in het Monetair Comité
de discussie over de lengte van de procedure worden voortgezet. Het huidige
voorstel van de Cie bevat overigens een lengte van tien maanden.4.2 Sancties4.2.1. Vorm sanctiesIn de discussie over sancties heeft tot nu toe de nadruk gelegen op de
laatste twee sanctiemogelijkheden in het Verdrag (renteloos deposito en boete;
zie artikel 104C, lid 11). De meeste Lidstaten – inclusief Nederland –
hebben zich op het standpunt gesteld dat de eerste sanctie zal bestaan uit
een renteloos deposito dat na een nader te bepalen periode (hierbij wordt
gedacht aan twee jaar) zal worden omgezet in een boete als het buitensporig
tekort aanhoudt. Deze sanctievorm zou eventueel gecombineerd kunnen worden
met de eerste twee sanctievormen in het Verdrag, te weten: (i) eisen dat de
betrokken Lidstaat aanvullende informatie openbaar maakt voor
de uitgifte van obligaties en andere waardepapieren en (ii) de EIB verzoeken
haar beleid inzake kredietverstrekking t.a.v. de betrokken Lidstaat opnieuw
te bezien.T.a.v. de consequenties voor de tekort- en schuldcijfers van de betrokken
Lidstaat geldt dat het aangaan van een renteloze deposito-verplichting een
zuiver financiële transactie betreft die leidt tot wijziging van de schuld,
maar niet tot wijziging van het tekort van de betrokken Lidstaat; enkel de
rentelasten die een renteloos deposito-verplichting met zich meebrengen5 behoren tot de lopende uitgaven en komen derhalve ten laste van het
tekort van de betrokken Lidstaat. Pas indien de deposito-verplichting wordt
omgezet in een boete zal – naast de rentelasten – ook de hoofdsom
ten laste van het tekort van de betrokken Lidstaat komen.T.a.v. het renteloos deposito en boete tonen de meeste Lidstaten zich
voorstander van de berekeningswijze zoals die door de Commissie is voorgesteld:
een vast deel uitgedrukt in percentage van het BBP en een variabel deel, proportioneel
aan de afwijking van het tekort van de 3%-referentiewaarde. In formule-vorm
kan dit als volgt worden weergegeven:S = A + b* (T – 3%)met S (Sanctie), A en T (Tekort) uitgedrukt in percentages van het BBP.De formule heeft een aantal duidelijke voordelen:– het vaste deel onderstreept de 3% als absoluut plafond; Lidstaten
ondervinden een sterke prikkel iedere overschrijding van de 3% te vermijden;– het proportionele deel van de sanctie straft afwijkingen van de
3%-referentiewaarde op continue-wijze; hiermee wordt "clustering" van tekortcijfers
rond ronde getallen voorkomen (in het oorspronkelijke Waigel-plan waar Lidstaten
een boete van 0,25%-punt zouden ontvangen bij iedere 1%-punt overschrijding
van het tekort boven de 3%. is een sterke prikkel ingebouwd voor Lidstaten
om hun tekorten net onder de hele procent-punten te brengen (bijv. 3,9% i.p.v.
4% etc.).De formule kan in principe ook worden gehanteerd bij het aanscherpen van
de sancties (ex artikel 104C, lid 11) aan een Lidstaat het jaar volgend op
de sanctie opnieuw een buitensporig tekort heeft. Of een Lidstaat ieder jaar
dat het buitensporig tekort voortduurt een sanctie zal worden opgelegd is
overigens nog niet uitgebreid besproken.4.2.2 Omvat sanctiesDe sancties moeten in de eerste plaats afschrikwekkend werken. Dit impliceert
dat de omvang van sancties niet te klein mag zijn. Hierbij moet echter in
het oog worden gehouden dat er ook een relatie tussen geloofwaardigheid en
acceptatie van de procedure en de omvang van de sanctie bestaat. Te zware
straffen kunnen contra-productief uitwerken.De Commissie gaat uit van een vaste component van 0,2% BBP, een variabele
component van 0,1% BBP en een maximum van 0,5% BBP (hetgeen wordt bereikt
bij een tekort van 6% BBP). Een eerste oriënterende ronde langs de Lidstaten
doet vermoeden dat de meeste Lidstaten redelijk uit de voeten kunnen met het
Commissievoorstel. Voor Nederland betekent dit bij een tekort van 4% een depositostorting
(mogelijk later omgezet in een boete) van 0,3% BBP, circa f 2 mrd. Ook
Duitsland heeft inmiddels aangegeven zich achter het Commissievoorstel te
kunnen scharen, maar heeft wel een voorbehoud gemaakt ten aanzien van het
instellen van een plafond6. Nederland steunt het instellen van
een plafond.4.2.3 Opbrengsten van boetesDiverse argumenten pleiten voor het ten goede laten komen van de opbrengsten
van eventuele boetes aan de Lidstaten zonder derogatie en zonder een buitensporig
tekort. In de eerste plaats ondervinden deze Lidstaten rechtstreeks schade
van een buitensporig tekort in de vorm van een inflatoire druk en een opwaartse
druk op de rente, die zich in de gehele eurozone zal laten gevoelen. Daarnaast
lijkt het logisch dat in principe enkel Lidstaten die zelf beboet kunnen worden,
i.e. de kopgroeplanden (het sanctiemechanisme geldt immers niet voor "pre-ins"),
kunnen profiteren van een buitensporig tekort. De voorgestane verdeling (die
overigens niet is ingegeven om de "rijkere" Lidstaten van de Unie te bevoordelen:
de niet-kopgroeplanden zijn immers per definitie de "armere" Lidstaten van
de Unie) kan bijvoorbeeld worden bereikt door de oprichting van een boetefonds.
Lidstaten met een buitensporig tekort kunnen dan verplicht worden een bedrag
(als renteloos tegoed) te storten in dit fonds. Indien het deposito wordt
omgezet in een boete, wordt het bedrag (vermeerderd met interest) bijvoorbeeld
naar rato van BBP verdeeld over de kopgroeplanden zonder buitensporig tekort.De Commissie is van mening dat de opbrengsten van boetes dienen toe te
vallen aan de EU-begroting. Zij geeft daarbij aan dat de boete-opbrengsten
niet zullen leiden tot hogere uitgaven, maar tot een reductie van de afdrachten
van de Lidstaten. Als dit laatste kan worden gegarandeerd, hoeft Nederland
consensus daarover niet te blokkeren.4.3 Uitzonderlijk en tijdelijkIn artikel 104C, lid 2a staat dat een tekort van boven de 3% niet als
buitensporig hoeft te worden bestempeld als "de overschrijding van
de referentiewaarde slechts van uitzonderlijke en tijdelijke aard is en de
verhouding dicht bij de referentiewaarde blijft".Met name Duitsland heeft aangedrongen op een nadere definiëring van
de termen "uitzonderlijk en tijdelijk". Zowel de Cie-voorstellen als het Duitse
voorstel bevatten dezelfde elementen: "uitzonderlijk" wordt omschreven als
onverwachte schokken die buiten de beheersing van de overheid vallen met grote
consequenties voor het overheidstekort, alsmede zware recessies (door Duitsland
gedefinieerd als een groei van –2% of slechter; door de Cie gespecificeerd
als "in particular in the case of significantly negative annual real growth")
en "tijdelijk" als een overschrijding die binnen een bepaalde tijdspanne –
een jaar na dato – is gecorrigeerd.In de laatste informele Ecofinraad bleek een meerderheid van de Lidstaten
voorstander van nadere definiëring. Enerzijds is een heldere definiëring
wenselijk omdat daarmee duidelijkheid wordt gecreëerd. Anderzijds geldt
dat een volledige uitputtende opsomming van omstandigheden per definitie niet
mogelijk is zodat enige discretie voor de Ecofinraad dient te worden gehandhaafd.
In het Monetair Comité zal de komende tijd de nadere definiëring
van de begrippen verder ter hand worden genomen. Wat betreft de definiëring
van zware recessies zou een significante negatieve economische groei van jaar
op jaar dan wel 4 kwartalen achtereen wellicht een compromis kunnen zijn tussen
uiteenlopende opvattingen.4.4 Juridische basisEr zijn twee aanknopingspunten voor de aanname van de noodzakelijke secundaire
wetgeving: artikel 104c, lid 14 tweede alinea of artikel 104c, lid 14, derde
alinea (zie bijlage 2). De tweede alinea biedt meer ruimte voor aanpassingen
conform de wensen voor een stabiliteitspact, waarbij overigens vervanging
van protocol 5 wordt voorzien, terwijl alinea drie slechts ruimte biedt voor
"nadere voorschriften en definities voor de toepassing van de bepalingen"
van protocol 5. Daarbij geldt overigens, vanwege de ruimere mogelijkheden,
het unanimiteitsvereiste voor alinea twee, versus besluitvorming met gekwalificeerde
meerderheid voor alinea drie. In protocol 5 staan onder andere de referentiewaarden
voor tekort en schuld. De Cie heeft in haar recente voorstellen gekozen voor
de tweede alinea. Nederland heeft zich tot nu toe op het standpunt gesteld
dat de keuze voor de juridische basis pas kan worden gemaakt nadat de inhoud
van het stabiliteitspact vaststaat, maar dat als gebruik gemaakt gaat worden
van de tweede alinea, de huidige bepalingen van protocol 5 ongewijzigd dienen
te worden overgenomen in het nieuwe protocol. Dit principe is tijdens de laatste
informele Ecofinraad door alle Lidstaten onderschreven.5. Institutionele aspectenHet stabiliteitspact zal gestalte krijgen door secundaire wetgeving ex
artikel 103, lid 5 (uitwerking van de multilaterale toezichtprocedure) en
ex artikel 104C, lid 14 (uitwerking van de buitensporige-tekortenprocedure).
Deze opzet bevestigt nog eens dat het stabiliteitspact niet een pact is tussen
de "ins" onderling: het pact wordt in principe door alle Lidstaten onderschreven
(de stemmen van de "outs" zijn ook nodig voor de aanname van de secundaire
wetgeving) waarbij – conform het Verdrag – bepaalde bepalingen,
onder andere het opleggen van sancties, enkel van toepassing zijn voor de
Lidstaten die deelnemen aan de euro. Het is ook de intentie het stabiliteitspact
medio 1997, d.w.z. ruim voordat de kopgroeplanden bekend zijn, te hebben gefinaliseerd
(zie ook § 6. timing). Om bovenstaand principe te benadrukken stelt de
Commissie zich voor het geheel van secundaire wetgeving te complementeren
met een plechtige verklaring, gehecht aan het Verdrag waarin alle Lidstaten
het raamwerk van het stabiliteitspact onderschrijven.Omdat het stabiliteitspact zich beperkt tot het nader uitwerken van bestaande
Verdragsprocedures zijn in principe geen nieuwe instituties voorzien7. De multilaterale toezichtprocedure blijft op alle Lidstaten van toepassing
met dien verstande dat kopgroeplanden verplicht worden tot het indienen van
stabiliteitsprogramma's en derogatielanden tot het indienen van convergentieprogramma's.
De buitensporige-tekortenprocedure, m.u.v. de sancties, is ook van toepassing
op alle Lidstaten (behalve het VK dat een opt-out heeft). Derogatielanden
hebben evenwel geen stemrecht bij het aanmanen van Lidstaten (lid 9 van artikel
104C) en het instellen van sancties (lid 11 van artikel 104C). De besluitvorming
terzake geschiedt door de Ecofinraad met een meerderheid van twee derde van
de gewogen stemmen van de deelnemers aan de derde fase, met uitsluiting van
de stemmen van de betrokken Lidstaat.6. TimingDe Europese Raad van Florence heeft de Ecofinraad verzocht aan de Europese
Raad van Dublin conclusies voor te leggen. Na bekrachtiging door de Europese
Raad van Dublin van het raamwerk van het stabiliteitspact, in het bijzonder
de uitwerking van de multilaterale toezichtprocedure en de buitensporige-tekortenprocedure,
zou vervolgens de secundaire wetgevingsprocedures kunnen worden gestart (uitwerking
concrete wetsteksten in Raadswerkgroepen onder Nederlands voorzitterschap,
samenwerkingsprocedure met Europees Parlement in het geval van secundaire
wetgeving ex artikel 103, lid 5 en raadpleging Europees Parlement in het geval
van secundaire wetgeving ex artikel 104c, lid 14). Formele aanname van de
secundaire wetgeving is gepland voor juni 1997, met een bezegeling in de Europese
Raad.Betrokkenheid van nationale parlementenOmdat het stabiliteitspact zal worden vormgegeven via Europese secundaire
wetgeving welke geen instemming van het parlement behoeven, is het parlement
formeel niet bij de totstandkoming van het stabiliteitspact betrokken. Dit
laat onverlet dat het Nederlandse parlement via verslaglegging van de Ecofinraad,
overleg met de Minister van Financiën en debatten rondom Europese raden
voortdurend geïnformeerd wordt over de vorderingen met het stabiliteitspact.Wat betreft de betrokkenheid van het Nederlandse parlement bij de uitvoering
van het stabiliteitspact in de derde fase van de EMU – in het bijzonder
de buitensporige-tekortenprocedure – geldt allereerst dat het Nederlandse
stabiliteitsprogramma gebaseerd zal zijn op het Nederlandse regeerakkoord
dat aan het parlement is voorgelegd. Ten aanzien van de Brusselse procedures
dient te worden gewezen op het in eerste instantie vertrouwelijke karakter
van de procedure. Desalniettemin zijn er in Nederland afspraken gemaakt tussen
parlement en het kabinet dat het parlement de Nederlandse aanbeveling vertrouwelijk
zal ontvangen. Voorts geldt ook hier dat het Nederlandse parlement via verslaglegging
van de Ecofinraad, overleg met de minister van Financiën en debatten
rond Europese Raden voortdurend en regulier zal worden geïnformeerd over
de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van het multilateraal
toezichtsprocedure en de buitensporige-tekortenprocedure.7. Nederlands standpuntAan de hand van de hierboven vermelde overwegingen kan het Nederlandse
standpunt ten aanzien van versterking van budgettaire discipline in de derde
fase van de EMU als volgt worden samengevat.1. Nederland kan instemmen met de voorgestelde invulling van
de multilaterale toezichtprocedure ex artikel 103, lid 5, te
weten:– het verplicht indienen en actualiseren van stabiliteitsprogramma's
voor deelnemers aan de derde fase van de EMU en convergentieprogramma's voor
derogatielanden;– de door de Commissie voorgestelde basiselementen van
de stabiliteitsprogramma's,8 onder andere de landenspecifieke middellange-termijndoelstelling
voor het tekort van "close to balance", waarmee het begrotingstekort ook in
laagconjunctuur behoudens zware recessies onder de referentiewaarde van het
Verdrag kan worden gehouden;– een nauwlettende monitoring van de uitvoering van de
programma's zodat afwijkingen van het middellange-termijnpad vroegtijdig worden
gesignaleerd en Lidstaten indien nodig een aanbeveling ontvangen, ex artikel
103, lid 4.2. Analyses ten behoeve van de Nederlandse invulling van het
begrip "close to balance" zullen worden verricht door de Studiegroep Begrotingsruimte.3. Nederland is er voorstander van de buitensporige-tekortenprocedure
te verstrakken door het vastleggen van de termijnen voor de verschillende
stappen van de procedure en het vooraf bepalen van een methode voor de berekening
van de omvang van de sancties.4. Nederland kan instemmen met het waar mogelijk – in de
tijd – combineren van bepaalde stappen van de buitensporige-tekortenprocedure
teneinde de procedure zo snel mogelijk te laten verlopen. De Nederlandse gedachten
gaan uit naar een totale lengte van de buitensporige-tekortenprocedure van
ongeveer een jaar.5. Nederland kan instemmen met de door de Commissie voorgestelde
berekening van de omvang van de sancties, dat wil zeggen een vast deel als
percentage van het BBP en variabel deel, proportioneel aan de afwijking van
het feitelijk tekort van de 3%-referentiewaarde. Nederland kan zich vinden
in de door de Commissie voorgestelde hoogte van de parameters, te weten een
vast deel van 0,2% van het BBP plus een tiende van het verschil tussen het
feitelijke tekort en de 3%-referentiewaarde. Voor een plafond op de sanctie
per jaar is 0,5% BBP, zoals door de Commissie voorgesteld, aanvaardbaar.6. Nederland is van mening dat de eerste sanctie die wordt opgelegd
bij een buitensporig tekort een renteloos tegoed is. Dit tegoed kan later,
bij voorkeur na twee jaar, worden omgezet in een boete.7. Logischerwijs zouden de opbrengsten van eventuele boetes ten
goede moeten komen aan de Lidstaten zonder derogatie en zonder een buitensporig
tekort. Als echter gegarandeerd kan worden dat toevoeging van de opbrengsten
aan de EU-begroting alleen zal leiden tot een reductie van afdrachten van
de Lidstaten en niet zal leiden tot hogere EU-uitgaven, hoeft Nederland deze
regeling niet te blokkeren.8. Nederland kan instemmen met een nadere definiëring van
de begrippen "uitzonderlijk en tijdelijk" in lid 2a van artikel 104C. Nederland
acht hiertoe de Duitse en Commissievoorstellen goede uitgangspunten. Wat betreft
de definiëring van zware recessies is concretisering vereist om niet
het basisdoel van het stabiliteitspact te ondermijnen.9. Nederland is van opvatting dat als de keuze valt op artikel
104C, lid 14 tweede alinea als juridische basis voor de aanname van secundaire
wetgeving ex artikel 104C, de oude bepalingen van het protocol 5 ongewijzigd
dienen terug te komen in het nieuwe protocol.1Rijksoverheid, lagere overheden en sociale fondsen
tesamen, exclusief mutaties kredieten en deelnemingen.2Meer precies spreekt de ER over "close to balance
or a surplus", omdat enkele landen reeds een structureel overschot als doelstelling
hebben geformuleerd.3Artikel 103 en artikel 104C zijn bijgevoegd in de
bijlagen.4In lid 10 van artikel 104C staat opgenomen dat Lidstaten
niet in beroep kunnen gaan tegen de besluiten in leden 1 tot en met 9 van
artikel 104C.5Lidstaat ontvangt geen rente op het deposito, maar
is wel rente verschuldigd op het voor het deposito ingeleende geld.6Het oorspronkelijke Waigel-plan ging uit van een
boete van 0,25% BBP per 1%-punt overschrijding van het tekort boven de 3%,
zonder maximum.7Enkel Frankrijk heeft zich voorstander getoond van
het van origine Duitse voorstel tot het instellen van een stabiliteitsraad.
Dit idee heeft echter tot nu toe geen steun gekregen van andere Lidstaten.8Naast de reeds bestaande "richtlijnen" van convergentieprogramma's.Vraag van het lid De Boer (GroenLinks) bij wetsvoorstel 24 677:
Waarom lagen de laatste stukken eerst vanochtend op mijn bureau?Het gecorrigeerde verslag inzake wetsvoorstel 24 677 (directiepensioenlichamen)
is eerst op vrijdag 6 december aanvaard. In verband hiermee is met de griffie
van de Eerste Kamer in goed overleg afgesproken dat de nota naar aanleiding
van het verslag uiterlijk maandag zou worden ingediend. Deze nota is op maandag
even voor vijven aan de griffie aangeboden.Vraag van het lid Ter Veld (PvdA): Wat zijn de fiscale effecten
van de invoering van de WAZ? Is het juist dat het om een bedrag gaat in de
orde van 2 miljard gulden?In tegenstelling tot de huidige AAW-premie zal de WAZ-premie voor zelfstandigen
aftrekbaar zijn voor de inkomstenbelasting. De aftrekbaarheid van de WAZ-premie
heeft zowel gevolgen voor de opbrengst van de premies volksverzekeringen als
de belastingopbrengst. Het kabinet heeft hier in de doorrekening van de AO-operatie
rekening mee gehouden. Met de aftrekbaarheid van de WAZ-premie is overigens
niet een bedrag van 2 miljard gemoeid, maar een bedrag in de orde van 1,2
miljard. Bij de berekening van de inkomenseffecten van de AO-operaties is
eveneens uitgegaan van de aftrekbaarheid van de WAZ-premies.Vraag van het lid Schuyer (D66): In het kader van de verschuiving
van directe naar indirecte belastingen wordt gevraagd naar de opbrengst van
de belastingcomponent in de eerste schijf.Opgemerkt wordt dat het opheffen van de derde schijf niet al te lastig
meer zou zijn, wanneer uit hoofde van grondslagverbreding voor de volksverzekeringen
de eerste schijf wordt verlengd en tevens de verlenging van de tweede schijf
als beleidsdoelstelling wordt nagestreefd.Ten slotte wordt gezegd dat het goed zou zijn een stappenplan te maken
waarmee in drie jaar de belastingvrije som in de VB wordt verdubbeld, onder
gelijktijdige afschaffing van het onderscheid tussen alleenstaanden en samenwonenden.De opbrengst van de belastingcomponent in de eerste schijf wordt geraamd
op 13 à 14 miljard gulden.Bij een gelijktijdige verlenging van de eerste en tweede schijf neemt
de grondslag voor de derde schijf af. De huidige grondslag voor
de derde schijf wordt overigens geraamd op ca. 17 miljard. Met het laten vervallen
van het toptarief zou onder de huidige omstandigheden een bedrag van ca. 1,7
miljard zijn gemoeid.Het kabinet heeft recent een aantal malen besloten tot een verhoging van
de belastingvrije som in de Vermogensbelasting. Het meest recent zijn in het
kader van het ab-wetsvoorstel alle belastingvrije sommen met 32,5% verhoogd.
Het kabinet heeft op dit moment geen concreet voornemen de VB verder te wijzigen.Vraag van het lid Schuyer (D66) inzake huurwaardeforfait.Het doet mij genoegen dat de D66-fractie bij monde van de heer Schuyer
te kennen heeft gegeven accoord te gaan met het voorgestelde percentage van
het huurwaardeforfait. De heer Schuyer gaf daarbij aan nog wel wat vragen
met betrekking tot de systematiek te hebben. Deze wachten wij met belangstelling
af.Vraag van het lid Stevens (CDA): Sinds Oort is de belastinggrondslag
verkleind. Waar gaat dit heen en wat is de verwachting daarvan?Uit Bijlage 4 bij de Miljoenennota 1997 blijkt een versmalling van de
belastbare grondslag in de periode 1990–1995. Op hoofdlijnen kunnen
hiervoor drie oorzaken worden aangewezen:1. De macro-inkomens (looninkomen en winstinkomen zelfstandigen) zijn
minder toegenomen dan het BBP; dit verklaart ongeveer de helft van het achterblijven
van de grondslag bij de ontwikkeling van het BBP.2. Daarnaast is een groot deel van het achterblijven van de grondslagontwikkeling
te verklaren uit bewust beleid in het kader van de bevordering van de werkgelegenheid
en de koopkracht (met name verhoging belastingvrije som en arbeidskostenforfait).3. Ten slotte komt een bescheiden deel van het achterblijven van de grondslagontwikkeling
voort uit het samenstel van sparen, lenen en beleggen.Voor 1996 en 1997 zijn de macro-economische inzichten, zoals het CPB deze
heeft weergegeven in de MEV '97, en de fiscale beleidsmaatregelen verwerkt
in de ramingen. In de Verkenning van het belastingstelsel richting 21e eeuw
zal aandacht worden besteed aan de ontwikkeling van de heffingsgrondslag op
langere termijn.Vraag van het lid Ter Veld (PvdA): Is de permanente commissie
van overleg de enige adviescommissie van Financiën en behandelt deze
Commissie ook zaken die op het terrein liggen van EZ en SZW?De permanente commissie voor overleg waarop wordt gedoeld, is de voortzetting
van de commissie Vermindering Administratieve Verplichtingen Bedrijfsleven
(cie Van Lunteren). De ministeries van SZW en EZ zijn hierin wederom vertegenwoordigd,
evenals VNO-NCW, MKB Nederland en LTO, Biza en de belastingdienst. De voortgezette
commissie behandelt geen zaken die als zodanig op het terrein van SZW of EZ
liggen. De commissie richt zich uitsluitend op het terrein van de uitvoering
van de directe belastingen. De functie van de commissie is de gevolgen te
bespreken die zijn verbonden aan de implementatie van nieuwe wet- en regelgeving.
Daarnaast worden knelpunten besproken die zich voordoen in de uitvoering ten
aanzien van ontwikkelingen in de belastingdienst zelf.Dezelfde functie, maar dan op het terrein van de indirecte belastingen,
wordt reeds sedert november 1991 vervuld door de gezamenlijke RCO-Financiën-commissie
Opheffing Fiscale Grenzen.Vraag van het lid De Boer (GroenLinks): Hoe verhoudt de woningprijsontwikkeling
sinds het midden van de jaren zeventig zich tot de ontwikkeling van de inflatie
in die periode?De beschikbare gegevens zijn gebrekkig. De reeks waar we over beschikken
is die van de Nederlandse Vereniging van Makelaars. Het gaat hier om verkoopprijzen
van leeg te aanvaarden woonhuizen voorzover ze via de NVM zijn verhandeld
en uitdrukkelijk niet om een prijsindex. Deze cijfers vormen niet meer dan
een indicatie van de prijsontwikkeling van de woningvoorraad.Wanneer deze gegevens worden afgezet tegen de inflatie dan blijkt tussen
1975 en 1995 een reële stijging van ruim 19% te zijn opgetreden.Vraag van het lid Stevens (CDA): Stevens stelt het (tweede)
monti rapport aan de orde en vraagt in het bijzonder naar de voortzetting
van de werkzaamheden in een nieuw op te richten permanente (Monti-)groep.
Tevens wordt gerefereerd aan de gevolgen van uitspraken van het (Europese)
Hof van Justitie.De Europese Commissie is in vervolg op de discussies in de zogenoemde
Monti-groep over "Taxation in the European Union" op 22 oktober jl. met een
"Report on the development of tax systems" gekomen. Dit rapport moet in plaats
van een eindstation veeleer als een tussenstation worden gezien.De waarde van het rapport ligt met name daarin dat alle fiscale dossiers
als één samenhangend geheel worden gepresenteerd. Voorts worden
verbanden gelegd met andere belangrijke thema's als werkgelegenheid, de interne
markt en de EMU. Het belangrijkste concrete voorstel uit het rapport is de
oprichting van een groep die een permanent karakter zou moeten krijgen.In de Ecofin-Raad van 11 november, waarin het rapport van de Commissie
is besproken, heeft de Raad de intentie van de Commissie verwelkomd om de
besprekingen over deze onderwerpen voort te zetten in een permanente groep.
De Raad heeft tevens besloten het rapport onder de aandacht van de Europese
Raad van Dublin van 13/14 december 1996 te brengen. Mede in het licht van
het karakter van het rapport van de Commissie zou deze groep naar Nederlands
inzicht een brede basis voor discussie moeten krijgen.In het rapport wordt overigens nog onderkend dat een aantal lidstaten
bezorgd is over de gevolgen van uitspraken van het Europese Hof van Justitie.
Een zorg die ook door Nederland wordt gedeeld1. Met het oog op
de omstandigheid dat het Europese Hof geen heffingsrecht kan creëren
bestaat namelijk het risico dat niet in alle gevallen een adequate heffing
kan worden verzekerd.1(zie Editorial EC-Tax Review, The Court of Justice of the
European Communities and direct taxes: "Est-ce que la justice est de ce monde"?,
W. A.Vermeend, 1992/2)Vraag van het lid Stevens (CDA): Is het juist dat bij de vermindering
lage lonen en langdurig werklozen bijna geen werkgeverslasten meer verschuldigd
zijn? Leidt de vermindering lage lonen tot verdringing van reguliere arbeid
net boven het grensloon?Bij cumulatie van de vermindering lage lonen en de vermindering langdurig
werklozen is de totale afdrachtsvermindering voor dit jaar gemaximeerd op
f 6000.Dit bedrag is inderdaad niet veel lager dan de gemiddelde werkgeverslasten
op het niveau van het wettelijk minimumloon. Op deze wijze vormt de regeling
een sterke stimulans voor het in dienst nemen van langdurig werklozen aan
de onderkant van de arbeidsmarkt.Niet uitgesloten is dat zich een zekere verdringing aan de onderkant van
de arbeidsmarkt zal voordoen. Dit is inherent aan maatregelen die specifiek
zijn gericht op een bepaald segment van de arbeidsmarkt. De afdrachtsverminderingen
geven een forse impuls aan de onderkant van de arbeidsmarkt en voor mensen
die anders nauwelijks een kans op de arbeidsmarkt maken. Naar verwachting
hebben de maatregelen per saldo een positief effect op de werkgelegenheid.
Ik wijs er hierbij op dat de werkgelegenheid in 1995 een snelle groei vertoonde.
Naar verwachting zal deze groei zich in 1996 en 1997 doorzetten. Het gaat
dan om 110 000 respectievelijk 103 000 personen volgens de MEV 1997.Vraag van het lid Stevens (CDA): Welke ideeën bestaan
er over fiscalisering van de volksverzekeringen? Reactie op suggestie van
Wijers lastenverlichting te richten op verlenging van de eerste schijf met
f 15 000?Dit kabinet heeft niet het voornemen de volksverzekeringen te gaan fiscaliseren.
Bij de financiering van de volksverzekeringen bestaat wel ruimte voor rijksbijdragen.
De kinderbijslag wordt zelfs al sedert enige jaren volledig met een rijksbijdrage
gefinancierd. In het kader van de AOW heeft in de nota "Werken aan zekerheid"
uitgesproken het wenselijk te vinden om een bovengrens voor het premiepercentage
voor de AOW te formuleren. Het resulterende tekort in het AOW-fonds zal worden
opgevangen met een rijksbijdrage.In de nota "Werken aan zekerheid" is een wijziging van het indexeringsmechanisme
van de eerste schijf naar voren gebracht. Die kan bijdragen aan een verlenging
van de eerste schijf. In het kader van de Verkenning van het belastingstelsel
richting 21e eeuw zal aan de lengte van de eerste schijf aandacht worden geschonken.Vraag van het lid Ter Veld (PvdA): Sociale Zaken en Werkgelegenheid
heeft het voornemen om onder de PSW toe te staan dat lijfrenten worden ondergebracht
bij de pensioenuitvoerder. "Witteveen" wil toestaan dat binnen de pensioenregeling
individuele componenten worden ondergebracht. Administratief moeten deze twee
zaken door de werkgever worden onderscheiden. Wanneer komt de wetgeving conform
de voorstellen van Witteveen en hoe zit het met de administratie van de werkgever.Lijfrenten en individuele toevoegingen aan het collectieve pensioen moeten
van elkaar worden onderscheiden.De premie voor een door de pensioenuitvoerder aan de deelnemers van een
pensioenregeling aangeboden lijfrente is slechts aftrekbaar indien en voor
zover wordt voldaan aan de voorwaarden gesteld in artikel 45 en 45a van de
Inkomstenbelasting. Deze artikelen hebben onder meer betrekking op de maximale
bedragen die in het kader van een lijfrente aftrekbaar zijn.Lijfrenten via de pensioenuitvoerder en andere lijfrenten moeten bij de
toets aan de daar genoemde maxima bij elkaar worden gevoegd.Premies voor individuele toevoegingen aan het collectieve pensioen kunnen
in aftrek worden toegestaan indien de pensioenregeling als zodanig voldoet
aan hetgeen gesteld is in artikel 11, lid 3. Het individuele gebruik van de
ruimte in de pen- sioenregeling en het benutten van de fiscale ruimte voor
het afsluiten van lijfrenten worden – althans fiscaal bezien –
los van elkaar beoordeeld.Op dit moment wordt de wetgeving conform de voorstellen van de commissie
Witteveen voorbereid. Ik verwacht dat deze in het begin van volgend jaar aan
de Tweede Kamer der Staten-Generaal zal worden aangeboden.Vraag van het lid Ter Veld (PvdA): Mevrouw Ter Veld vraagt
naar de mogelijkheid om te profiteren van de afdrachtskorting lage lonen door
in principe hoog gesalarieerde functies op te delen. Zij noemt de situatie
waarin een boekhouder een volledige werkweek werkt, echter verdeeld over de
BV-inkoop, de BV-verkoop en de BV-promotie. Wordt dan getoetst per persoon
of per dienstbetrekking?De vermindering lage lonen is van toepassing indien het loon van de werknemer
in een dienstbetrekking niet meer bedraagt dan het zogenoemde toetsloon. Dit
bedraagt voor een werknemer van 23 jaar en ouder bij een werkweek van 32 uur
115% van wettelijk minimumloon. Bij een werkweek korter dan 32 uur wordt het
toetsloon naar evenredigheid verminderd. In zoverre is het dus niet mogelijk
om door het opdelen van hoog betaalde functies te profiteren van de afdrachtsverminderingen.Vragen van het lid Schuyer (D66) over tabaksaccijns:1. 3 x 15 schijnt op iets langere termijn nog iets voordeliger te zijn
dan 1 x 50. Waarom niet gekozen voor 4 x 12 of 5 x 10 cent?2. Voor de korte termijn is er natuurlijk wel een gaatje. Kan de minister
inmiddels een dekking aangeven?1. 3 x 15 is exclusief BTW. Bij het oorspronkelijke voorstel ging het
om een verhoging die exclusief BTW 42,5 cent bedroeg en inclusief BTW 50 cent.
Op termijn valt de verhoging nu exclusief BTW dus 2,5 cent hoger uit. Dit
is de reden dat er structureel een iets gunstiger beeld ontstaat dan in de
Miljoenennota.2. De beperkte kaseffecten die in 1997 en in 1998 optreden ten opzichte
van het oorspronkelijke voorstel worden meegenomen bij de besluitvorming over
de Voorjaarsnota/Kaderbrief.Vraag van het lid Van den Berg (SGP) (mede namens RPF en GPV):
Het huurwaardeforfait beoogt geen lastenverzwaring. Toch is dit naar onze
waarneming feitelijk wel het geval. Vindt de staatssecretaris dit wenselijk?Ik merk hierover op dat het totaal aan maatregelen op het terrein van het huurwaardeforfait niet tot een meeropbrengst voor de schatkist
leidt. Er is dus in ieder geval géén verzwaring van de micro
lastendruk. Voor vrijwel alle correcte aangevers zal een positief totaal-effect
optreden.Voor belastingplichtigen die de waardeontwikkeling van hun woning onvoldoende
in hun aangifte hebben verwerkt kunnen wel negatieve effecten optreden, doordat
nu de juiste (en dus een hogere) woningwaarde in aanmerking wordt genomen.
In deze gevallen gaat het om een correctie van aangiftegedrag. Dit zou ik
niet als lastenverzwaring willen aanmerken; het is wel een verschuiving van
de druk tussen individuen.Vraag van het lid Stevens (CDA): Het arbeidskostenforfait is
gerelateerd aan de kosten van verwerving. Is het oprekken van dit instrument
nog wel acceptabel binnen de bestaande wettekst? Wat kost de verhoging van
het arbeidskostenforfait? En wat is de "return on investment" (extra werklozen
aan de slag)?Tijdens de behandeling van het belastingplan in de Tweede Kamer heb ik
meermalen aangegeven dat de gedachtevorming over de toekomstige vormgeving
van het arbeidskostenforfait nog gaande is; er is over mogelijke alternatieve
vormgeving gerapporteerd. Afhankelijk van de reacties kan bij voorbeeld in
het kader van de begrotingsvoorbereiding 1998 met een nadere standpuntbepaling
worden gekomen.De voorgestelde verhoging van arbeidskostenforfait leidt tot een belastingderving
op kasbasis van 85 mln. voor 1997. Voor 1998 en 1999 bedraagt deze 100 mln.De verhoging van het arbeidskostenforfait maakt deel uit van een pakket
aan maatregelen dat is gericht op het bevorderen van de werkgelegenheid, met
name aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Richting Tweede Kamer heb ik al
laten weten dat van de verhoging van het arbeidskostenforfait niet afzonderlijk
kan worden aangegeven wat de werkgelegenheidseffecten zijn. Wel kan op grond
van micro-economische analyses worden verwacht dat er positieve werkgelegenheidseffecten
zullen zijn.Verder lijkt de ontwikkeling van de werkloosheid en van de werkgelegenheid
aan te geven dat het kabinetsbeleid op dit punt succesvol is.Vraag van het lid Van den Berg (SGP) over de energie-investeringsaftrek.
Is een "subsidie" van 13,5% ((40% * 100) * 35%) niet rijkelijk veel? Geldt
het verminderen van de percentages slechts voor ondernemers of ook voor particulieren?Van deze faciliteit dient een stimulerend effect uit te gaan op investeringen
die op zichzelf beschouwd niet of niet voldoende rendabel zijn. In dat opzicht
acht ik de voorgestelde aftrekpercentages hoog maar niet te hoog.De faciliteit geldt slechts voor ondernemers.Vraag van het lid Van den Berg (SGP) inzake kwalificerende
feitelijke werkzaamheden en de tegenbewijsregeling van artikel 15, vijfde
lid. Voor de tegenbewijsregeling van het voorgestelde artikel 15, vijfde lid,
zal de natuurlijke persoon werkzaamheden moeten verrichten welke van wezenlijke
aard zijn. In de memorie van antwoord is aangegeven dat sprake moet zijn van
gekwalificeerde feitelijke werkzaamheden. Wat wordt in dit kader onder gekwalificeerde
feitelijke werkzaamheden verstaan?In de memorie van antwoord heb ik aangegeven wat onder wezenlijke werkzaamheden
moet worden verstaan. Allereerst denk ik hierbij aan de beheers- en bestuursdaden.
Echter, het is denkbaar dat de overnemer in eerste instantie niet de beheers-
en bestuursdaden verricht, doch wel werkzaamheden verricht welke van wezenlijke
aard zijn voor de betreffende onderneming. Indien er bij voorbeeld sprake
is van een overname van een loodgietersbedrijf, dan kunnen de werkzaamheden
van een loodgieter als een gekwalificeerde feitelijke werkzaamheid worden
aangemerkt. Het gaat derhalve om passende werkzaamheden die liggen in de lijn
van de onderneming.Vraag van het lid Van den Berg (SGP) inzake Artikel 10a, eerste
lid en de zakelijke motieven. Is er sprake van in overwegende mate zakelijke
motieven ingeval dividend wordt schuldiggebleven zonder uitzicht op bedrijfsopvolging
op korte termijn?Zoals ik hierover heb aangegeven, ziet het eerste lid op handelingen welke
in het algemeen met gesloten beurs plaatsvinden. Het is aan belastingplichtige
om aan te geven dat er aan een en ander in overwegende mate zakelijke motieven
ten grondslag liggen. In het geval van een bedrijfsopvolging kan ik het mij
voorstellen, zoals ik eerder heb aangegeven, dat aan de schuldigerkenning
zakelijke motieven ten grondslag liggen. In andere situaties lijkt het niet
eenvoudig om aan te geven wat de zakelijke, niet zijnde fiscale overwegingen,
zijn welke aan de schuldigerkenning ten grondslag liggen. Het staat de belastingplichtige
natuurlijk vrij om ook zonder dat er een bedrijfsopvolging op korte termijn
plaatsvindt, de zakelijke motieven aan te geven. Dit zal van geval tot geval
moeten worden beoordeeld.Vraag van het lid Stevens (CDA) over toepassing risico-reserve
bij banken en verzekeraars. De heer Stevens vraagt aan te geven of banken
en verzekeraars gebruik kunnen maken van het voorgestelde regime voor het
vormen van een risico-reserve.Banken en verzekeraars kunnen gebruik maken van de risico-reserve voor
interne financieringen, dus financieringsactiviteiten binnen de groep. Als
voorbeeld geef ik de financiering van de aankoop van een kantoorpand dat door
het concern zelf wordt gebruikt. In de memorie van toelichting heb ik op blz.
30 aangegeven dat het bij financieringsactiviteiten niet mag gaan om de financiering
buiten concern en evenmin om beleggen. Kredietverlening door banken aan derden
dan wel het verzekeren van risico's van derden door verzekeringsmaatschappijen
buiten concern kwalificeren niet als financieringsactiviteiten in de zin van
het voorgestelde artikel 15b, eerste lid, onderdeel a. Wat betreft de interne
financiering zullen geen nadere voorwaarden worden gesteld welke afwijken
van die welke bij andere concerns worden gesteld die van de regeling gebruik
maken.Vraag van het lid Stevens (CDA) inzake causaliteit en artikel
15, vierde lid bij banken en verzekeraars. De heer Stevens vraagt
op welke wijze banken en verzekeraars de causaliteit kunnen aantonen bij de
toepassing van het voorgestelde artikel 15, vierde lid. Bij banken en verzekeraars
is namelijk continu sprake van het in- en uitlenen van gelden.Ik merk op dat mij hierbij een praktische benadering voor ogen staat.
In het verleden is gebleken dat banken en verzekeraars in goed overleg met
de belastingdienst tot afspraken kunnen komen inzake het etiketteren van leningen.
Deze lijn zal ook ten aanzien van de causaliteitsproblematiek worden doorgezet.Vraag van het lid Stevens (CDA) over toepassing van artikel
10a, beleggingsinstellingen en de uitdelingsverplichting. De heer Stevens
vraagt of een beleggingsinstelling in de zin van artikel 28 van de Wet op
de vennootschapsbelasting 1969, haar status kan verliezen door toepassing
van het voorgestelde artikel 10a. Door weigering van de renteaftrek ontstaat
commercieel een lagere winst dan fiscaal zodat de uitdelingsverplichting hoger
is dan de commerciële winst, en de vennootschap blijkbaar over onvoldoende
winstreserves beschikt om uit te delen.Ik wijs er in de eerste plaats op dat het aantal gevallen dat bij een
beleggingsinstelling het voorgestelde artikel 10a, van toepassing is, gering
zal zijn. Dit als gevolg van de voorwaarden van artikel 28, tweede lid, onderdeel
a, waarin het vreemd vermogen dat een beleggingsinstelling mag aantrekken
is beperkt tot 60% van de waarde van de onroerende zaken en 20% van de waarde
van de overige beleggingen. Bij het beperkt aantal gevallen waarin artikel
10a toch in beeld kan komen, kan de zakelijkheidstoets en voor de situaties
van het tweede lid de compenserende heffing, soelaas bieden. Ik verwacht dan
ook dat er zich op dit vlak in de praktijk geen problemen zullen voordoen.
Voor zover als gevolg van het voorgestelde artikel 10a de rente feitelijk
niet in aftrek kan worden gebracht, is deze situatie door belastingplichtige
bewust in het leven geroepen. De beleggingsinstelling zal alsdan uit de beleggingen
zelf aan de uitdelingsverplichting moeten voldoen.Vraag van het lid Van den Berg (SGP) over Artikel 10a, zinsnede
"rechtens dan wel in feite direct of indirect verschuldigd" onduidelijk. De
heer Van den Berg verzoekt mij of duidelijker kan worden aangegeven wat de
zinsnede "rechtens dan wel in feite direct of indirect" wordt bedoeld.Zoals ik in de verschillende schriftelijke stukken heb aangegeven, is
bij deze anti-misbruik bepaling, niet alleen de juridische werkelijkheid maar
ook de materiële werkelijkheid van belang. In de schriftelijke stukken
(nota naar aanleiding van het verslag, blz. 29) heb ik reeds een aantal voorbeelden
van de bedoeling van deze zinsnede gegeven. Gezien de veelheid van situaties
die zich kunnen voordoen zal verdere invulling in de praktijk moeten plaatsvinden.Vraag van het lid Van den Berg (SGP) over Artikel 10a, eerste
lid, en compenserende heffing. Waarom is voor de toepassing van het voorgestelde
artikel 10a, eerste lid, een compenserende heffing niet relevant.Zoals ik in de schriftelijke stukken heb aangegeven, vindt er bij situaties
als bedoeld in het eerste lid, in feite een rondje met gesloten beurzen plaats.
Een dergelijke schuldigerkenning of een dergelijke lening kan op ieder door
de moeder gewenst moment plaatsvinden. Hierdoor is het mogelijk om de belastinggrondslag
bij de dochter door de daaruit voortvloeiende rentestromen naar willekeur
te beïnvloeden. Of er een compenserende heffing plaatsvindt, vind ik
in een dergelijk geval dan ook niet relevant.Vraag van het lid Ter Veld (PvdA) over Artikel 10a en de compenserende
heffing. Mevrouw Ter Veld vraagt wat onder een redelijke heffing moet worden
verstaan. Wordt hiertoe aangesloten bij de initiële druk welke voortvloeit
uit de toepassing van de voorgestelde regeling inzake de risico-reserve?Zoals ik in de verschillende stukken heb aangegeven, wordt bij deze beoordeling
gekeken naar de grondslag en het tarief waarnaar de rente in het land van
ontvangst in de heffing wordt betrokken bij binnenlandse belastingplichtigen
mits er geen bijzonder regime van toepassing is.Indien er wel sprake is van een bijzonder regime dan zal bezien moeten
worden of het bijzondere regime waaraan het buitenlands lichaam is onderworpen
leidt tot een in enigszins belangrijke mate voordeliger fiscaal resultaat
dan wanneer dit lichaam in Nederland zou zijn gevestigd en zou voldoen aan
de voorgestelde regeling inzake de risico-reserve. Zou het buitenlandse lichaam,
ware het in Nederland gevestigd, voldoen aan de bepalingen inzake de vorming
van een risico-reserve, dan kan de initiële druk welke uit de regeling
inzake de risico-reserve voortvloeit als uitgangspunt worden genomen.Vraag van het lid Rensema (VVD) over artikel 10a (24 696)
"in overwegende mate zakelijke motieven".De heer Rensema merkt op dat het criterium "in overwegende mate zakelijke
overwegingen" dat in het voorgestelde artikel 10a is opgenomen, weinig fraai
is en niet wenselijk. Dit criterium, dat kennelijk is afgeleid uit de fraus
legis- en richtige heffing jurisprudentie, zou bewaard moeten worden voor
bijzondere gevallen. Door toepassing van dit criterium zou een verschil in
behandeling van belastingplichtigen kunnen optreden.De voorgestelde regeling is er op gericht om constructies waardoor de
Nederlandse belastinggrondslag wordt uitgehold tegen te gaan. Het gaat daarbij
om een aantal bijzondere situaties. Ook wel aangeduid als kasrondjes en verhangingen.
Complexe situaties waarin belastingplichtigen niet per ongeluk verzeild raken.
Men kent de risico's van onzakelijk handelen. Ik acht het dan ook verantwoord
dit inderdaad aan de fraus-legis en richtige heffing jurisprudentie ontleende
criterium toe te passen.Vraag van het lid Rensema (VVD) bij wetsvoorstel 24 696:
Wat is de mate van substance bij de risicoreserve?De heer Rensema is ingegaan op de substance-criteria bij de voorgestelde
risico-reserve. Hij heeft in dat verband gewezen op het regime voor financiële
dienstverlening in Ierland, gericht op de creatie van arbeidsplaatsen.Zoals in de voorgaande stukken is aangegeven zal een lichaam dat in Nederland
een risico-reserve vormt over de nodige substance moeten beschikken met betrekking
tot de concernfinancieringsactiviteiten. De Nederlandse regeling is gericht
op kwalitatieve criteria in plaats van kwantitatieve criteria zoals bijvoorbeeld
het Dublin Dock regime. Binnen het regime past dat de benodigde substance
afhankelijk is van de aard en omvang van de activiteiten. Van geval tot geval
zal moeten worden bezien wat een passende personeelsbezetting in kwalitatieve
en kwantitatieve zin is gelet op de aard en omvang van deze activiteiten.
De mogelijkheid dat er in het geheel geen financiële mensen nodig zijn
kan ik mij bij artikel 15b dan ook niet voorstellen.Vraag van het lid Ter Veld (PvdA): Schrijft de belastingdienst
PC's af in één jaar?De belastingdienst hanteert een afschrijvingstermijn die ongeveer overeenkomt
met de gemiddelde afschrijvingsperiode van PC's in het bedrijfsleven. De termijn
die de belastingdienst hanteert beloopt gemiddeld genomen ruim drie jaar.
Dit sluit aan bij de gemiddelde economische levensduur van PC's.Vraag van het lid Stevens (CDA) bij wetsvoorstel 24761: Is
de staatssecretaris bereid om betaalde invorderingsrente en ontvangen invorderingsrente
te salderen indien deze betrekking hebben op dezelfde belastingaanslag.Vraag houdt verband met het feit dat betaalde invorderingsrente beperkt
aftrekbaar is, terwijl ontvangen invorderingsrente volledig belast zou worden.Betaalde invorderingsrente wordt als een persoonlijke-verplichting aangemerkt.
De beperking van de rente-aftrek is ook daarop van toepassing, waardoor deze
invorderingsrente niet in alle gevallen volledig zal kunnen worden afgetrokken.Indien deze betaalde invorderingsrente naderhand aan de belastingplichtige
wordt teruggegeven, wordt deze "terugontvangen" invorderingsrente aangemerkt
als een negatieve persoonlijke verplichting. De systematiek van de negatieve
persoonlijke verplichtingen brengen met zich dat de terugontvangen invorderingsrente
slechts belast wordt voor zover deze in het verleden daadwerkelijk in aftrek
is gebracht. Dit betekent dat in feite saldering plaatsvindt.Vraag van het lid Ter Veld (PvdA): Als de echtgenoot in juli
overlijdt, waarom geldt de weduwe dan de resterende maanden niet als alleenstaande
ouder?Voor de belastingvrije som wordt gekeken naar de situatie zoals die het
grootste deel van het jaar van kracht is. Een ander systeem zou lastig te
verdedigen zijn en ook moeilijk uitvoerbaar.Vraag van het lid De Boer (GroenLinks): Betekenen de voorstellen
ter zake buitengewone lasten een verslechtering voor gehandicapten, zoals
in de brief vereniging spierziekte Nederland is aangekaart. Kan staatssecretaris
VSN geruststellen?De brief ziet met name op zaken die uit het wetsvoorstel zijn gehaald.
Daarbij heb ik toegezegd met belanghebbenden te overleggen alvorens deze maatregelen
voor te stellen.Vraag van het lid Ter Veld (PvdA) over Heffingsrente.Een aantal vragen over de voorgestelde wijzigingen bij de heffingsrente.Uitgangspunt van de voorstellen is een economische benadering waarbij
geen onderscheid wordt gemaakt tussen de voorlopige en definitieve aanslagen.
Er wordt heffingsrente berekend voorzover de belastingschuld na het belastingtijdvak
wordt vastgesteld. Is er per saldo een bedrag terug te ontvangen dan krijgt
de belastingplichtige heffingsrente vergoed, is er per saldo een bedrag te
betalen dan wordt de heffingsrente in rekening gebracht. Daarbij gaat de heffingsrente
lopen na het einde van het belastingtijdvak. Een belastingplichtige kan voorkomen
dat hij met heffingsrente wordt geconfronteerd door tijdig te verzoeken om
de vaststelling van een voorlopige aanslag. Voorlopige aanslagen worden vaak
al aan het begin van het belastingtijdvak vastgesteld. Soms kan er aanleiding
zijn later – op basis van een nieuwe schatting – een nadere voorlopige
aanslag vast te stellen. Met het oog daarop is voorgesteld dat ondernemers
vóór 1 augustus een schatting geven van hun belastbare inkomen
over het lopende jaar. Zo kan er vóór het einde van het belastingtijdvak
een zo goed mogelijke voorlopige aanslag worden vastgesteld. Daarmee wordt
veelal het later in rekening brengen van heffingsrente voorkomen. Hiermee
wordt ook een besparing van de administratieve lasten verwacht. Een en andere
is besproken met vertegenwoordigers van de ondernemersorganisaties.Indien een definitieve aanslag wordt vastgesteld die hoger is dan het
bedrag van de voorlopige aanslag dan wordt alleen heffingsrente berekend over
het verschil. Daarmee komt het huidige – meer juridische – criterium
te vervallen dat heffingsrente in rekening wordt gebracht over het bedrag
van de aanslag voor zover dat uitgaat boven het bedrag van de belasting volgens
de aangifte. Uitgangspunt van de voorstellen is immers een meer economische
benadering.Vraag van het lid Stevens (CDA) over verkrijging krachtens
erfrecht en conserverende aanslag (wetsvoorstel 24761).Een overgang krachtens erfrecht wordt als vervreemding aangemerkt indien
de erfgenaam in het buitenland woont. De erflater wordt ter zake van deze
vervreemding belast; dit betekent dus dat de aanslag nog op naam is gesteld
van de erflater. Op verzoek van de erfgenaam – als rechtsopvolger van
de erflater – kan uitstel van betaling worden verleend voor de belasting
die wegens de overgang krachtens erfrecht verschuldigd is, mits voldoende
zekerheid wordt gesteld. Ook goederen van de erfgenaam kunnen voor die zekerheid
dienen. De erfgenaam zal bij het verzoek om uitstel moeten verklaren voor
toepassing van de uitstelregeling in de positie van de erflater te treden.
Dit houdt onder meer in dat het uitstel zal worden beëindigd indien de
erfgenaam het aanmerkelijk belang vervreemdt of de onderneming staakt en de
reserves uitkeert. Voorts zal de voorwaarde worden gesteld dat de erfgenaam
zich aansprakelijk stelt voor de belasting schuld waarvoor uitstel
van betaling is verleend.De heer Stevens heeft ook gevraagd of de in de conserverende aanslag opgenomen
belastingschuld in mindering kan komen bij de berekening van het verschuldigde
successierecht. Met antwoord hierop is in beginsel neen. De belasting ten
tijde van het overlijden is immers slechts invorderbaar onder de opschortende
voorwaarde dat de aandelen binnen een termijn van tien jaar worden vervreemd.Indien een dergelijke vervreemding inderdaad plaatsvindt, is dat voor
de heffing van het successierecht echter een nadere gebeurtenis op grond waarvan
het oorspronkelijk geheven successierecht wordt herrekend. Het bedrag aan
inkomstenbelasting dat bij de vervreemding binnen tien jaar op de aanslag
wordt betaald, kan alsnog in aftrek worden gebracht voor de berekening van
het successierecht, zodat uit de herrekening een teruggaaf volgt.Vraag van de leden Stevens (CDA) en Rensema (VVD):
Opmerkingen over het als persoonlijke verplichting aanmerken van rente die
betrekking heeft op leningen die ter financiering van een aanslag in het successierecht
zijn aangegaan.Volgens de heer Rensema is het causale verband – voor zover de nalatenschap
bestaat uit bronnen van inkomen – tussen de verkrijging en de daarop
betrekking hebbende leningen voor de voldoening van het successierecht zodanig
dat de rente op die leningen kwalificeert als aftrekbare kostenrenten. Die
rente zou volgens hem vallen onder de voorstellen van de aftrekbeperking.
Naar zijn mening is het door mij genoemde arrest van de Hoge Raad –
BNB 1994/298 – niet overtuigend. Bij een iets andere casus zou er volgens
hem nog ruimte zijn voor een andersluidend standpunt van de Hoge Raad.Het verheugt mij dat zowel de heer Stevens als de heer Rensema hun erkentelijkheid
hebben uitgesproken voor mijn toezegging van om in hun individuele gevallen
na te gaan of de hardheidsclausule toepassing zou moeten vinden.In de schriftelijke stukken is door mij aangegeven dat rente die betrekking
heeft op leningen die zijn aangegaan ter financiering van een aanslag in het
successierecht als persoonlijke verplichting dienen te worden aangemerkt.
In dat verband is door mij gewezen op het arrest van de Hoge Raad van 22 juli
1994, BNB 1994/294.Ik heb dat arrest – naar aanleiding van de opmerkingen van de heer
Rensema – nog eens met een ruimhartig oog nagelezen. De formulering
van de Hoge Raad laat mijns inziens echter niets aan duidelijkheid te wensen
over. Ik citeer in dat verband rechtsoverweging 3.2."Het Hof heeft geoordeeld dat recht van successie is verschuldigd over
hetgeen krachtens erfrecht werd verkregen, en dat het van belanghebbende geheven
recht derhalve niet is verschuldigd om de onroerende zaken te verkrijgen.
Deze oordelen zijn juist. Successierecht is immers een de verkrijger persoonlijk
betreffende schuld. De door het Hof aan deze oordelen verbonden gevolgtrekking
dat onvoldoende verband bestaat tussen de lening en de verkrijging van de
onderhavige onroerende zaken om de rente als op de inkomsten uit die onroerende
zaken drukkende aftrekbare kosten als bedoeld in artikel 35 van de Wet op
de inkomstenbelasting 1964 in aanmerking te nemen, is evenzeer juist."Deze formulering lijkt mij zodanig stellig dat er geen ruimte is om rente
die betrekking heeft op leningen die aangegaan ter financiering van het successierecht
als aftrekbare-kostenrente aan te merken. Niettemin ben ik bereid, zoals ik
in de nota naar aanleiding van het eindverslag heb opgemerkt, om in individuele
gevallen waarin de beperking van de renteaftrek op dit punt voor belastingplichtigen
tot onbillijkheden van overwegende aard leidt, een tegemoetkomende regeling
te treffen.Vraag van het lid Ter Veld (PvdA) over afrekening bij emigratieZou in geval van emigratie van een aanmerkelijke-belanghouder niet een
gedeelte van de verschuldigde belasting, bijvoorbeeld 10 percent, direct moeten
worden voldaan?Zoals de geachte afgevaardigde mevrouw Ter Veld weet, bevatte het oorspronkelijke
wetsvoorstel in geval van emigratie van de aanmerkelijk-belanghouder een regeling
waarbij 25 percent inkomstenbelasting verschuldigd was over de waarde-aangroei
van het aanmerkelijk belang. De aldus verschuldigde belasting mocht in tien
jaarlijkse termijnen worden voldaan. Tegen deze regeling werd kritiek geuit,
omdat de aanmerkelijk-belanghouder belasting moest gaan betalen, terwijl hij
geen financiële middelen in handen heeft gekregen. Het gevolg daarvan
zou zijn dat de aanmerkelijk-belanghouder – teneinde die belasting te
kunnen betalen – gelden aan de vennootschap waarin hij het aanmerkelijk
belang heeft, zou moeten onttrekken, hetgeen ongunstig voor de continuïteit
van de vennootschap zou kunnen zijn en daarmee ongunstig voor de werkgelegenheid.
Een directe betaling van een gedeelte van de belasting die verschuldigd is
in geval van emigratie van de aanmerkelijk-belanghouder kent dezelfde bezwaren
als het oorspronkelijke voorstel. Dit is voor de reden geweest het voorstel
van de directe afrekening te vervangen door dat van de conserverende aanslag.Vraag van het lid Schuyer (D66) over aftrekbeperking pv-rente.De heer Schuyer vraagt zich af waarom aftrekbare-kostenrenten nog wel
volledig aftrekbaar blijven; zij wijst daarbij naar rente ter financiering
van beleggingen die aftrekbaar blijft, terwijl die beleggingen soms nooit
dividend uitkeren. De heer Schuyer vraagt in dat verband of bij een belegging
in een vennootschap die twee maal per jaar keuzedividend uitkeert waarbij
om en om wordt gekozen voor stock-dividend en gewoon dividend de op die belegging
betrekking hebbende rente wel of niet onder de aftrekbeperking valt.In de schriftelijke voorbereiding van dit wetsvoorstel is nadrukkelijk
ingegaan op het onderscheid tussen aftrekbare-kostenrente enerzijds en persoonlijke-verplichtingenrenten
anderzijds. Beslissend voor dit onderscheid is met name de aanwezigheid van
een bron van inkomen. Zolang daarvan sprake is, is er vanuit fiscale optiek
geen reden om de aftrekbaarheid van renten die betrekking hebben op de financiering
van dergelijke bronnen te beperken. Indien de inkomsten uit die bron belast
worden, bijvoorbeeld de dividenden waar mevrouw Ter Veld op doelt, dienen
de met die bron samenhangende kosten aftrekbaar te zijn. Dit
betekent dat in het door de heer Schuyer genoemde voorbeeld van een vennootschap
die om en om stock-dividend en gewoon dividend uitkeert, sprake is van een
bron van inkomen; alsdan staat immers niet op voorhand vast dat geen belaste
inkomsten zullen worden genoten.Vraag van het lid Rensema (VVD) over fictief salaris.De heer Rensema heeft een vraag gesteld over fictief salaris. Hij vraagt
zich af of er in de praktijk aan de bovenkant ook een vaste norm kan worden
gehanteerd, zoals het salaris van de hoogst betaalde andere werknemer vermeerderd
met 25%.Als praktijkbenadering klinkt dit niet gek. Maar volgens de voorgestelde
wettekst moet worden onderzocht wat een gebruikelijk loon is voor een soortgelijke
dienstbetrekking waarbij een aanmerkelijk belang geen rol speelt. De dienstbetrekking
van de hoogst betaalde andere medewerker behoeft niet altijd soortgelijk te
zijn aan die van de aanmerkelijk-belanghouder. Dit kan tot uitdrukking komen
in verschillende taken en verantwoordelijkheden. Dat zijn allemaal factoren
die in de beschouwing kunnen worden betrokken.Vraag van het lid Ter Veld (VVD): rente aftrekbaar tegen 25%
bij a.b.De heer Rensema heeft aandacht gevraagd voor de volgende casus. Een belastingplichtige
brengt zijn onderneming om niet-fiscale redenen in in een BV, waarbij aanzienlijke
financieringlasten in privé ontstaan. Indien deze financieringslasten
voortaan slechts tegen 25% aftrek kunnen worden gebracht, kunnen in veel gevallen
grote problemen voor deze belastingplichtige ontstaan.Aftrekbare kosten die drukken op de voordelen uit aanmerkelijk-belangaandelen
worden in aanmerking genomen tegen hetzelfde tarief als waartegen de aanmerkelijk-belangvoordelen
worden belast.Voor een tweetal situaties heb ik in de wet een uitzondering op de regel
gemaakt, waardoor aftrek tegen tabeltarief mogelijk wordt. De eerste betreft
de situatie dat aandelen in het kader van de verdeling van een nalatenschap
worden verkregen en waarbij een schuld wegens overbedeling ontstaat. De tweede
situatie betreft de situatie van reële bedrijfsovernames. Als de door
de heer Rensema geschetste casus hier niet op ziet, dan zie ik ook geen ruimte
voor een ruimere aftrek.Vraag van het lid Van den Berg (SGP): Kan de staatssecretaris
garanderen dat er geen ongelijkheid ontstaat tussen AB-houders en niet AB-houders?Het nieuwe AB-regime is evenwichtig ten opzichte van de belastingheffing
bij niet AB-houders.De niet AB-houder wordt voor de dividenden weliswaar belast tegen het
tabeltarief, doch de te behalen vermogenswinst als gevolg van de waardestijging
van het aandeel, realiseert hij zonder belastingheffing.Vraag van het lid Van den Berg (SGP):1. Bij koopopties is sprake van een AB indien de opties betrekking hebben
op 5% van het geplaatste aandelenkapitaal.Wordt hier bedoeld het feitelijk geplaatste aandelenkapitaal of wordt
rekening gehouden met de nog uit te geven aandelen?2. Dient bij omwisseling van de optie in aandelenkapitaal te worden afgerekend
over de waardegroei van de optie omdat de omwisseling een vervreemding is?1. Voor de bepaling van een AB-positie dient uitgegaan te worden van het
feitelijk geplaatste aandelenkapitaal op het moment dat beoordeeld wordt of
er sprake is van een AB. Er kan geen rekening gehouden worden met toekomstig
te plaatsen aandelenkapitaal.2. Indien de optie wordt uitgeoefend behoeft er nog niet afgerekend te
worden. Op grond van artikel 20c, tiende lid, wordt de verkrijgingsprijs van
de optie gerekend tot de verkrijgingsprijs van de aandelen die in het kader
van de uitoefening worden verkregen.Vraag van het lid Van den Berg (SGP): Betekent de opstapregeling
van artikel 70c dat deze belastingplichtigen direct na 1 januari 1997 de aandelen
onbelast kunnen vervreemden aan een eigen BV of onbelast kunnen laten inkopen
door de vennootschap?Ja, de opstapregeling van artikel 70c bewerkstelligt inderdaad dat direct
na 1 januari 1997 een belastingplichtige die in aanmerking komt voor een dergelijke
opstap, de aandelen onbelast kan vervreemden aan een eigen BV of onbelast
kan laten inkopen door de vennootschap. Het is immers niet de bedoeling dat
de waardestijging die tot 1 januari 1997 is ontstaan, in de belastingheffing
wordt betrokken. De waardestijging van na 1 januari 1997 zit in de grondslag
van het AB.Vraag van het lid Schuyer (D66): zekerheidsstelling in strijd
met Europees recht?Ik zou de heer Schuyer een compliment willen maken met de snelheid waarmee
hij de omvangrijke fiscale literatuur over het aanmerkelijk belang tot zich
neemt. Ik heb eerst aan het eind van de middag kennis kunnen nemen van het
door hem genoemde artikel van De Bont en ik geef mijn reactie dan ook met
enig voorbehoud.De Bont stelt dat onder het Europese recht Nederland bij emigratie geen
zekerheid zal kunnen eisen ter zake van de conserverende aanslag indien niet
wordt voldaan aan het beginsel van proportionaliteit. Aan dit beginsel zou
niet zijn voldaan indien de kosten verbonden aan het stellen van zekerheid
zodanig zijn dat deze niet meer in verhouding staan tot het doel dat met de
zekerheidsstelling wordt gediend.Ik merk op dat het hierbij om een belangenafweging gaat waarbij de meningen
uiteen zullen lopen. De door Nederland gekozen aanpak bij de emigratie gaat
echter zeker niet verder dan die van andere landen met een maatregel bij emigratie,
zoals Duitsland en Oostenrijk, en in bepaalde gevallen zelfs duidelijk minder
ver. Ik ben dan ook van mening dat de Nederlandse oplossing evenwichtig is.In het op 17 oktober 1996 gewezen arrest in de zaak-Denkavit lijkt mijn
opvatting te worden ondersteund. De advocaat-generaal in die zaak (het betreft
de toepassing van de moeder-dochterrichtlijn) noemt het stellen van zekerheid
door een lidstaat uitdrukkelijk als mogelijkheid om fiscale claims zeker te
stellen.Vraag van het lid Schuyer (D66): Kan worden aangegeven wat
de relatie is tussen het aantal mensen die in het toptarief van de inkomstenbelasting
vallen en degenen die vermogensbelasting betalen.Ongeveer éénderde deel van de belastingplichtigen die worden
geconfronteerd met het toptarief doet tevens aangifte vermogensbelasting.
Van de mensen die aangifte vermogensbelasting doen rekent ongeveer 25% deels
af tegen het 60%-tarief.Vraag van het lid Schuyer (D66): De meeropbrengst met betrekking
tot het aanpakken van nulconstructies is het meest geëigend om te worden
aangewend voor de verlaging van het toptarief en de vermogensbelasting. Geeft
de staatssecretaris bij de evaluatie van het wetsvoorstel aanmerkelijk belang
c.a. inzicht in de meeropbrengst met betrekking tot het aanpakken van nulconstructies?
Voor sommige kwesties, bijvoorbeeld de afkoop van alimentatie, behoeft de
evaluatie wellicht geen drie jaar te duren.Zoals in de toelichting op het Belastingplan 1997 is opgemerkt wordt de
opbrengst van de in het AB-wetsvoorstel opgenomen maatregelen inzake het fictieve
loon aangewend om de derving te compenseren die optreedt als gevolg van het
achterwege laten van de aanpassing van de geschenkenregeling in het wetsvoorstel
IB/LB 1997.Overeenkomstig de door de Tweede-Kamerleden De Vries, Giskes, Van der
Ploeg en Smits ingediende motie zal het wetsvoorstel inzake het aanmerkelijk
belang c.a. met betrekking tot zijn werking en effecten worden geëvalueerd
en zal daarover in de loop van het jaar 2000 worden gerapporteerd (Tweede
Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 24 761, nr. 21). Daarbij zal tevens
aandacht worden geschonken aan de regelingen met betrekking tot fictief loon
en fictieve rente en huur. Indien mogelijk zullen evaluaties van bepaalde
onderdelen van het wetsvoorstel die voor dat tijdstip zijn afgerond in een
eerder stadium worden gerapporteerd.Vraag van het lid Boorsma (CDA):1. Invloed op mensen op het platte land waar weinig/geen openbaar vervoer
is.2. Zonering. Waarom kan zoiets nu wel, terwijl het eerder is afgewezen.3. Prof. Rietveld in ESB: voor files is een scherper middel nodig namelijk
een spitsheffing. Gaarne mening Minister.4. Als men de lastenverzwaring wil compenseren via de MRB, voor het volle
bedrag, wordt dan al niet impliciet verondersteld dat er geen gedragseffect
is?1. De thans voorgestelde maatregel is een pure variabilisatiemaatregel
die de automobilist bewuster moet maken van zijn rijgedrag. De doorsnee automobilist
die niet meer dan circa 16 000 km rijdt gaat er op voorruit. De "veelrijder"
zal meer moeten gaan betalen via de accijns. Een dergelijke incentive is niet
veeleer op haar plaats voor mensen in de stedelijke gebieden. Ook voor de
bewoner van het platte land die beperkte afstanden aflegt, geldt dat deze
geen nadeel zal ondervinden van de variabilisatie. In het geval hij grotere
afstanden moet afleggen kan hij de afweging maken die geheel met de auto af
te leggen, dan wel met de auto te rijden naar plaatsen met een goede aansluiting
op het openbaar vervoer-net. Dit laatste is ten slotte de doelstelling van
de maatregel.Waarom is een compensatiemaatregel voor de pomphouders aan de oostgrens
thans wel mogelijk. De desbetreffende bepaling is voorwaardelijk geformuleerd
("kan"). Of een tariefdifferentiatie aan de grens uiteindelijk mogelijk zal
blijken, hangt onder meer af van de vraag of "Brussel" met een derogatie akkoord
zal gaan. De voorbereidingen voor een derogatieverzoek zijn inmiddels gestart.
Over de uitvoeringsmodaliteiten zal uiteraard ook overleg met het bedrijfsleven
worden gevoerd.3. De conclusie van prof. Rietveld is tweeledig. In het eerste plaats
bepleit hij het rekeningrijden niet op de lange baan te schuiven. Welnu dat
is geenszins onze bedoeling. In de tweede plaats merkt hij op dat voor het
fileprobleem een scherper middel gewenst is; een spitsheffing. Wij kunnen
het met hem eens zijn dat rekeningrijden het geëigende middel is om tijd-
en plaatsgevonden confestieproblemen aan te pakken. Het betreft dus een specifiek
werkende maatregelen waar de onderhavige variabilisatie meer in algemene zin
is gericht op de terugdringing van de automobiliteit.4. Naast de directe effecten van accijnsverhogingen wordt in de belastingraming
rekening gehouden met indirecte effecten zoals een gedragsreactie op hogere
benzineprijzen.Noot 2 (zie blz. 413)Antwoord op vraag mr. W. F. C. StevensIndien aanmerkelijk-belangaandelen krachtens erfrecht worden verkregen
door een buitenlandse erfgenaam kan de in de conserverende aanslag opgenomen
belastingschuld in beginsel niet in mindering komen bij de berekening van
het verschuldigde successierecht. De belasting ten tijde van het overlijden
is immers slechts invorderbaar onder de opschortende voorwaarde dat de aandelen
binnen een termijn van tien jaar worden vervreemd. Indien een dergelijke vervreemding
inderdaad plaatsvindt, is dat voor de heffing van het successierecht echter
een nadere gebeurtenis op grond waarvan het oorspronkelijk geheven successierecht
wordt herrekend. Het bedrag aan inkomstenbelasting dat bij de vervreemding
binnen tien jaar op de aanslag wordt betaald, kan alsnog in aftrek worden
gebracht voor de berekening van het successierecht, zodat uit de herrekening
een teruggaaf volgt.Het vorenstaande wordt in beginsel niet anders indien de aandelen zijn
gelegateerd, of, bij ouderlijke boedelverdeling, aan een van de erfgenamen
zijn toegescheiden. Ook dan geldt dat degene die aansprakelijk is voor de
belastingschuld van de conserverende aanslag op zijn erfrechtelijke verkrijging
in mindering kan brengen hetgeen hij op die aanslag heeft betaald, ook als
hij niet degene is die de aandelen uit de nalatenschap heeft verkregen. Overigens
ligt het in deze laatste gevallen voor de hand dat de erflater bij testament
bepaalt dat op degene die de aandelen verkrijgt tevens de last rust om de
belastingschuld van de conserverende aanslag te voldoen. Indien een dergelijke
testamentaire voorziening ontbreekt keur ik in beginsel goed dat tussen de
erfgenamen, de legataris en de fiscus een meerpartijenovereenkomst wordt gesloten
waarbij de aansprakelijkheid voor de belastingschuld overgaat op degene die
de aandelen heeft verkregen en de overige erfgenamen worden gevrijwaard ter
zake van een eventuele inning van de conserverende aanslag. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-437-458.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl