Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten (24235)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 3745-3769

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-02-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 50, pagina 3745-3769

01-02-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24235Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 1 februari 1996)Pagina 3727-3728
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 1 februari 1996)Pagina 3769-3769
Behandeling van het wetsvoorstel Regels op het gebied van de distributie van elektriciteit, gas en warmte (Wet energiedistributie) (22160)Pagina 3703-3727
50ste vergadering; 1 februari 1996Pagina 3703-3703
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels op het gebied van de distributie van elektriciteit, gas en warmte (Wet energiedistributie) (22160)Pagina 3728-3745
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten (24235)Pagina 3745-3769

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 122 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van:
 
 het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet voorkeursrecht gemeenten (24235).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het gemeentelijke voorkeursrecht kent een bewogen
parlementaire geschiedenis, die teruggaat naar de jaren zeventig. Dat was
een andere tijd, waarin het voorkeursrecht ook een andere betekenis kreeg
toegemeten. Als onderdeel van een pakket maatschappijhervormende voorstellen
deed het gemeentelijke voorkeursrecht zijn intrede. Dat pakket leed schipbreuk
op een kabinetscrisis, werd daarna weer in een ander jasje gestoken en doorliep
vervolgens de Tweede en Eerste Kamer.
 
 Het lot van het gemeentelijke voorkeursrecht was daarmee nog niet bezegeld
en bleef ook in de jaren tachtig en negentig onderdeel van het politieke debat.
Het is een onderwerp dat over een periode van ruim 25 jaar door opeenvolgende
maatschappijvisies is ingekleurd en nu door het zittende sociaal-liberale
kabinet wordt voorgelegd als een instrument waarmee de gemeente haar regiefunctie
ten aanzien van de marktgeoriënteerde uitvoering van bouwplannen kan
waarmaken. Hiermee dient het instrument een ander maatschappelijk doel dan
waarvoor het aanvankelijk door een ander kabinet ten tonele is gevoerd.
 
 Welk sausje er ook overheen wordt gegoten, uitoefening van het voorkeursrecht
door een gemeentelijke overheid geeft een aantasting van het eigendomsrecht.
Voor een liberale fractie als de VVD is dat een moeilijk verteerbaar punt.
Hier lag eertijds voor ons een pijnpunt en dat ligt er weer. Daar waar de
wetgever een inbreuk maakt op het eigendomsrecht, vinden wij enerzijds dat
een groot maatschappelijk belang aanwezig moet zijn en anderzijds dat de wetgever
moet trachten, deze inbreuk niet groter te maken dan in het algemeen belang
strikt noodzakelijk is. Mijn fractie stelt vast dat de inbreuk die het gemeentelijke
voorkeursrecht maakt op het eigendomsrecht, groter wordt naarmate ook het
toepassingsbereik van het voorkeursrecht groter wordt en de voorwaarden voor
toepassing ruimer worden.
 
 De VVD-fractie beziet het wetsvoorstel zoals het thans is gewijzigd daarom
met gemengde gevoelens. Waar het mijn fractie om gaat, is dat de inbreuk niet
te ruim wordt bemeten in relatie tot het doel waarvoor het instrument dient.
Ons gaat het erom dat de rechten van particuliere grondeigenaren niet onnodig
worden ingeperkt, als ook dat de grondslag voor samenwerkingsvormen tussen
gemeenten en marktpartijen om te komen tot een realisatie van bouwplannen
niet wordt gefrustreerd. Tegen deze achtergrond wil mijn fractie de voorgestelde
wetswijziging beoordelen.
 
 Laat er geen misverstand over bestaan: ook voor ons wegen de doelstellingen
van volkshuisvestingsbeleid zwaar. De vraag die wij daarbij stellen, is of
die doelstellingen door speculatieve ontwikkelingen op de grondmarkt worden
doorkruist. Wij tekenen daarbij wel aan dat de aankoop van gronden door projectontwikkelaars
en aannemers met het doel om een deel van de planrealisatie op zich te nemen,
voor ons niet gelijk is aan speculatie. Uit eerdere onderzoeken die de bewindspersonen
van VROM in het vorige kabinet al hebben uitgevoerd, bleek dat van grootschalige
speculatie met grondprijzen nauwelijks sprake is. Ook nu slaagt het kabinet
er niet in de Kamer inzicht te geven in de omvang van grondspeculatie binnen
uitbreidingslocaties.
 
 In de memorie van toelichting wordt gesproken van een naar schatting beperkt
aantal gevallen van grondspeculatie, van incidentele transacties. Toen in
1985 het gemeentelijke voorkeursrecht voor de stadsvernieuwingsgebieden bij
amendement is ingevoerd, was ook de vrees voor speculatie
en de verstorende effecten daarvan groot. Uit evaluatie-onderzoek uit 1991
kwam naar voren dat van een omvangrijke speculatie op de onroerend-goedmarkt
in stadsvernieuwingsgebieden geen sprake is. Ik wil niet ontkennen dat het
verschijnsel op de grondmarkt zich wel voordoet, maar wij moeten het niet
overschatten en wij moeten ons zeker niet laten leiden door stemmingmakerij.
 
 De komende jaren zal een forse verstedelijkingsopgave moeten worden uitgevoerd,
zoals is vastgelegd in de PKB Vinex. Deze planperiode reikt tot 2010, met
een doorkijkje naar 2015. Dat is een hele tijd vooruit. Dat is ook nodig omdat
de planprocedures in de ruimtelijke ordening nu eenmaal een behoorlijke aanlooptijd
nodig hebben. In de PKB is vastgelegd waar de grootschalige uitbreidingslocaties
zich in deze periode zullen bevinden. Daar zal ook het bouwproces zich concentreren.
In de aanloop tot de onderhavige wetswijziging ging het erom knelpunten met
betrekking tot de Vinex-taakstelling weg te nemen door gemeenten een sterkere
positie te geven op de grondmarkt. Door de kunstmatig gecreëerde schaarste
zou immers de run op deze locaties groot worden en zouden gemeenten van de
markt kunnen worden verdrongen. Hierdoor zou het maatschappelijk belang van
de langs democratische weg vastgestelde verstedelijking in de knel kunnen
komen. Wij hebben daartegen gewaarschuwd, maar dat even terzijde.
 
 Na bestudering van het onderhavige wetsvoorstel ontgaat mijn fractie evenwel
de samenhang tussen de oorspronkelijke doelstelling van de wetswijziging,
namelijk een stroomlijning van de verstedelijkingsopgave zoals in de PKB is
vastgelegd en de uitwerking in de vorm van het verruimde voorkeursrecht voor
alle gemeenten in Nederland. Dat verruimde voorkeursrecht geldt dus ook voor
gemeenten die geen taak in de verstedelijkingsopgave hebben te vervullen.
Mijn fractie ontgaat de samenhang met het maatschappelijk doel dat in onze
ogen nadrukkelijk aanwezig moet zijn om de inbreuk op het eigendomsrecht van
grond te rechtvaardigen in alle gemeenten.
 
 De VVD-fractie vindt de uitleg van de regering tot nog toe niet overtuigend.
De regering neemt alvast een voorschot op mogelijke toekomstige ontwikkelingen
en kiest daarom het toepassingsbereik zo ruim mogelijk. Het gevolg zou zijn
dat alle gemeenten, ongeacht nog te maken ruimtelijke keuzen voor de toekomst,
in ieder geval onder alle omstandigheden verzekerd zijn van het voorkeursrecht.
Dat gaat mijn fractie te ver, voorzitter. Wij vinden dat de regering zichzelf
op dit punt voorbij holt en dat hiermee de inbreuk op het eigendomsrecht niet
meer afdoende kan worden gemotiveerd. Om die reden heeft mijn fractie een
amendement op stuk nr. 10 ingediend om het toepassingsbereik van het gewijzigde
voorkeursrecht weer terug te brengen tot de oorspronkelijke proporties. Die
proporties zijn langs democratische weg vastgelegd in de vorm van een PKB.
 
 Verder wil mijn fractie uiterste terughoudendheid betrachten als het er
om gaat de aanwijzing tot voorkeursrechtgebied te laten geschieden zonder
planologische grondslag.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Een PKB om het bestemmingsplan vast te leggen, vergt een lange
tijd. In de tussentijd geldt het voorkeursrecht voor gemeenten nog niet. Dat
betekent dat speculanten die grond kunnen verwerven. Mevrouw Verbugt haalt
op deze manier de angel uit het wetsvoorstel, als er al een angel in zit.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! De heer Poppe stelt dat speculatie zo omvangrijk is dat zij
de hele woningbouwtaakstelling zou doorkruisen. Een dergelijke kleuring van
de werkelijkheid komt niet overeen met onze perceptie. Dat blijkt ook uit
onderzoek dat naar het verschijnsel wordt gedaan. Bovendien loopt de heer
Poppe een beetje vooruit op hetgeen ik in de loop van mijn betoog wil zeggen
over de amendementen die ik heb ingediend. Een amendement is zelfs vanochtend
pas ingediend. Misschien heeft hij daarvan nog geen kennis genomen.
 
 Voorzitter! Ik ga verder met mijn betoog. Wij vinden dat een ingrijpende
publiekrechtelijke bevoegdheid haar basis dient te vinden in een gedegen en
zorgvuldige afweging van alle in het geding zijnde belangen. De fractie van
de VVD is van mening dat er daarom eisen moeten worden gesteld aan de motivering.
Wij denken daarbij vooral aan een deugdelijke planologische inbedding. Nu
is mijn fractie wel zo realistisch, dat wij ook wel inzien, mijnheer Poppe,
dat de werking van het instrument aan kracht inboet naarmate het later in
de race wordt ingezet. Het gaat ons erom dat een goed evenwicht wordt gevonden
tussen enerzijds de doeltreffendheid van het instrument en anderzijds een
gedegen en zorgvuldige afweging van alle in het geding zijnde belangen.
 
 Mijn fractie heeft er problemen mee indien in principe aan alle gemeenten
de mogelijkheid open zou staan om het voorkeursrecht te vestigen tot twee
jaar voorafgaand aan de vaststelling van een bestemmingsplan of zelfs een
structuurplan of zelfs een ontwerp daarvan, zoals de regering nu voorstelt.
Alle gemeenten zouden dan hun buitengebied tot voorkeursrechtgebied kunnen
aanwijzen zonder planologisch-juridische grondslag. Voor de VVD-fractie is
dat een stap te ver. Door het gebruik van het instrument voorkeursrecht te
beperken tot die gemeenten waaraan door middel van een plan zoals bedoeld
in artikel 2a van de Wet op de ruimtelijke ordening – ik bedoel een
PKB – een bijzondere bouwopgave is toebedacht, zou dat bezwaar voor
mijn fractie wegvallen. De vroegtijdige vestiging is dan immers gekoppeld
aan een planologische grondslag, die langs democratische weg is vastgesteld.
Dit vooronderstelt dat de Kamer het amendement op stuk nr. 10 zal aannemen.
Voor het geval de Kamer toch anders mocht besluiten, wil mijn fractie tevens
het amendement op stuk nr. 19 indienen. Dit amendement beoogt de aanwijzing
tot voorkeursrechtgebied, voor zover zulks geschiedt vooruitlopend op een
lokale of regionale planbeslissing, te beperken tot die gemeenten die in het
kader van de PKB een bijzondere bouwopgave te vervullen hebben. De vroegtijdige
vestiging is dan namelijk gekoppeld aan een planologische grondslag, die langs
democratische weg is vastgesteld.
 
 Als het om de planbeslissing gaat die aan de vestiging van het voorkeursrecht
ten grondslag ligt, zijn er diverse mogelijkheden die in overweging genomen
kunnen worden. Er zou in principe aangehaakt kunnen worden bij een streekplan,
een structuurplan of een bestemmingsplan. Van deze plannen is het bestemmingsplan
het zwaarste, omdat het als enige plan juridisch bindend is, zowel voor de
gemeente als voor de burger. Dit plan neemt daarmee in de ruimtelijke ordening
een heel bijzondere positie in. Ter wille van de rechtszekerheid van de burgers
dient de aanwijzing van een voorkeursrechtgebied in onze visie daarom bij
voorkeur te geschieden op basis van een bestemmingsplan of een ontwerp-bestemmingsplan.
Voor binnenstedelijke gebieden, waarvoor de Wet op de ruimtelijke ordening
geen bestemmingsplan dwingend voorschrijft, kan desnoods worden volstaan met
een structuurplan of een ontwerp-structuurplan, waarin bestemmingen zijn aangegeven.
Voor buitengebieden zijn bestemmingsplannen echter wel verplicht. Wij zouden
het daarom niet juist vinden om gemeenten die hun planologische zaken niet
op orde hebben, te belonen door hun het voorkeursrecht toe te kennen op basis
van een structuurplan of ontwerp-structuurplan in het buitengebied. In deze
lijn past ook het amendement op stuk nr. 11. Wij willen daarmee ook aansluiten
op de parlementaire geschiedenis van het wetsvoorstel. Wij vinden dat de overwegingen
van toen nu des te meer gelden, omdat de regering thans voorstelt om de toestemming
van GS voor toepassing van het structuurplan als basis te schrappen.
 
 Als ik de beperking maak ten aanzien van het structuurplan, dan heb ik
het over het gewone structuurplan zoals bedoeld in artikel 7 van de Wet op
de ruimtelijke ordening en dus niet over het regionaal structuurplan, zoals
bedoeld in artikel 36c, dat in het kader van de bestuurlijke vernieuwing recent
is geïntroduceerd in de kaderwet.
 
 Zoals ik al eerder heb verwoord, is de parlementaire geschiedenis van
dit wetsvoorstel buitengewoon interessant. Zo is bij de eerdere parlementaire
behandeling van de Wet voorkeursrecht gemeenten op nadrukkelijk verzoek van
de Kamer destijds een uitzondering gemaakt voor de vrijwillige openbare verkopen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Ik heb een vraag over het eerdere gedeelte van het betoog van mevrouw
Verbugt. Er is zojuist een nieuw amendement ingediend. Kunt u nog even precies
zeggen hoe het ene nu in het ander vloeit? Er is een amendement op stuk nr.
10, waarin staat dat het voorkeursrecht alleen kan in het geval van PKB-gemeenten.
Als dat amendement niet wordt aangenomen, krijgen wij het amendement op stuk
nr. 19. Ik heb dat nog niet kunnen lezen, maar daarin mag het ineens ruimer.
Hoe ziet u de relatie met het amendement ten aanzien van het verplichte bestemmingsplan
als basis voor de aanwijzing?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Ik ben heel blij met de vraag van mevrouw Van der Burg, want
er leeft bij haar een misverstand. Het amendement op stuk nr. 10 dat ik heb
ingediend, is een soort kapstok-amendement. Door aanvaarding daarvan zou de
werking van het voorkeursrecht in principe worden beperkt tot de gemeenten
die in het kader van de PKB zijn aangewezen om een bijzondere bouwopgave te
vervullen. Uit aanvaarding van het amendement volgt logischerwijs dat de vervroegde
vestiging alleen mogelijk is voor de gemeenten die in het kader van diezelfde
PKB die taakstelling hebben te vervullen. Een en ander loopt dus in elkaar
over.
 
 Indien de Kamer het amendement op stuk nr. 10 niet zou aannemen, wordt
het voorstel van de regering van kracht. Voor dat geval stel ik als een tussenstap
voor om de mogelijkheid van vervroegde vestiging te beperken tot de gemeenten
die in het kader van de PKB zijn aangewezen om de bijzondere bouwopgave uit
te voeren. Dat voorstel is echter overbodig als het amendement op stuk nr.
10 wordt aangenomen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Maar dat gebeurt niet, want ik kan mij niet voorstellen dat een kamermeerderheid
er voor is. In feite ontkracht u immers een heel groot deel van dit wetsvoorstel
door het slechts in een aantal gemeenten van toepassing te verklaren. Als
dat voorstel vervalt, waar ik van uitga, dan is er het amendement op stuk
nr. 19, waardoor de vervroegde toepassing op basis van een voorstel van B
en W...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Vooruitlopend op een planologische grondslag.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Precies, en dat mag dan alleen maar in de PKB.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ja, omdat die in feite een planbeslissing is op basis van een democratisch
besluit dat wij hier nemen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Dat begrijp ik. Dan heb je dus twee soorten. In een PKB-gemeente is vervroegd
vestigen toegestaan en voor de andere gemeenten blijft de situatie bestaan
die nu is de wet is geregeld.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Dat hangt natuurlijk af van het stemgedrag van de Kamer; het is een van
de mogelijkheden, maar daar kan ik niet op vooruitlopen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Denkt u nu werkelijk – ik beluister dat een beetje in uw woorden –
dat B en W een voorkeursrecht voorstellen aan de raad, als men niet zeker
weet dat vervolgens ook de planologische beslissingen, een bestemmingsplan
of een structuurplan, ook door de gemeenteraad worden gedragen? B en W zijn
nooit verplicht om het voorkeursrecht te vestigen; zij kùnnen het doen.
Lopen er dingen mis in de hele procedure, dan hangen zij. B en W zullen dus
nooit lichtvaardig het voorkeursrecht vestigen. Waar haalt u nu het idee vandaan
dat B en W dat wel zouden doen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Het gaat mij erom dat B en W een besluit nemen, vooruitlopend op de belangenafweging
die nog langs democratische weg zal plaatsvinden. Er is nog geen plan als
B en W besluiten om het vroegtijdige voorkeursrecht te vestigen. In de nota
naar aanleiding van het verslag hebben wij gelezen dat er een lange periode
tussen kan zitten. Wie kan met 100% zekerheid voorzien dat alles loopt en
dat belangen worden afgewogen zoals B en W willen? Uit mijn eigen praktijk
ken ik situaties waarin B en W aanvankelijk anders dachten dan de raad later
deed.
 
 Het gaat mij om het principiële punt dat de diverse in het geding
zijnde belangen pas worden gewogen nadat de gemeente voor zichzelf
al een monopoliepositie op de grondmarkt heeft gecreëerd en daarmee inbreuk
maakt op eigendomsrechten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 U noemt het een principieel punt, maar in werkelijkheid bedoelt u een
formeel punt. Als B en W het instrument lichtvaardig hanteren, hangen zij:
schadevergoeding enzovoort. Alles is geregeld in de wet. U haalt naar mijn
idee principieel en formeel door elkaar.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Ik vind dat mevrouw Van der Burg lichtvoetig omgaat met het
gegeven dat een inbreuk wordt gepleegd op eigendomsrechten, ruim voordat een
democratische belangenafweging plaatsvindt. Mijn fractie heeft daar moeite
mee.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik wil het ook even over het formele punt hebben. De vorige week heeft
de VVD-fractie het bestaan om op een amendement dat gezamenlijk met een andere
fractie was ingediend een eigen subamendement in te dienen. Nu hebben wij
te maken met een VVD-amendement dat waardeloos wordt wanneer een ander VVD-amendement
wordt aangenomen. Zo kan de VVD in theorie alle onderdelen van dit wetsvoorstel
beleggen met amendementen: het ontwerp-structuurplan, het structuurplan, het
ontwerp-bestemmingsplan en het bestemmingsplan. Op die manier kan worden nagegaan
waar een meerderheid voor is. Ik vind dat geen methode van handelen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik wil geen oordeel geven over wat u zegt, ook niet over de theoretische
mogelijkheden, maar de techniek die zoëven is toegepast, ben ik wel eens
meer tegengekomen. Dit is niet te vergelijken met het geval van het subamendement
dat contrair stond op het amendement dat medeondertekend was.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Dank u voor deze formele aanduiding. Ik wilde alleen maar aangeven dat
het een methode is aan de hand waarvan wij tot oeverloze hoeveelheden amendementen
kunnen komen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik laat de discussie graag bij u.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Ik hoop dat wij in deze Kamer aan de gewoonte blijven vasthouden
dat iedere fractie zelf mag afwegen welke amendementen zij wel en welke amendementen
zij niet wil indienen. Ik wil mevrouw Versnel en mevrouw Van der Burg een
aanbod doen. Als zij mijn amendement op stuk nr. 10 steunen, trek ik mijn
amendement op stuk nr. 19 in.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik ga op dat aanbod niet in, maar stel dat wij het amendement op stuk
nr. 19 zouden steunen, zou u dan het amendement op stuk nr. 10 laten vallen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Dat doet veronderstellen dat er meteen een kamermeerderheid is voor het
amendement op stuk nr. 19. Misschien heeft mevrouw Versnel profetische gaven.
Ik heb die niet en zolang dat het geval is, zeg ik: een slimme meid is op
alle mogelijkheden voorbereid, zeker als het om politieke stemmingen gaat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 De slimme meid aan de overkant kan blijkbaar heel goed kwartetten en dat
gaat mij te ver bij dit belangrijke onderwerp.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Ik wil nu mijn betoog vervolgen.
 
 Ik heb gezegd dat op aandringen van de Kamer een vorige regering een uitzondering
heeft gemaakt voor de vrijwillige openbare verkopen. Wij zien eigenlijk geen
goede redenen waarom de regering meent deze uitzondering weer ongedaan te
moeten maken. Wat ons betreft zou ingeval van openbare verkopen de eigenaar
kunnen worden toegestaan zijn eigendom openbaar te verkopen. De gemeente zou
dan binnen een maand haar voorkeursrecht kunnen uitoefenen door de onroerende
zaak voor de geboden veilingprijs over te nemen. De gemeente hoeft dan zelf
niet mee te bieden. Hiermee is het bezwaar ondervangen dat de regering in
de nota naar aanleiding van het verslag aanvoert, terwijl toch de prijs van
de onroerende zaak gewoon langs de weg van de marktwerking tot stand komt.
Daar kan ook de VVD-fractie mee leven. Dit uitgangspunt is weergegeven in
het amendement op stuk nr. 12.
 
 Voorzitter! Ik kom tot een afronding van mijn betoog. De voorliggende
wetswijziging heeft een lange voorgeschiedenis, zoals ik al eerder heb gememoreerd.
Een deel van de vragen en opmerkingen die mijn fractie hierbij heeft, hebben
wij reeds bij de schriftelijke behandeling kenbaar gemaakt. Ik wil mij daarom
nu beperken tot de belangrijkste politieke punten die voor ons zijn blijven
liggen.
 
 Het moge uit onze inbreng duidelijk zijn dat de VVD-fractie problemen
heeft met de voorgestelde uitbreiding van het gemeentelijk voorkeursrecht.
Het is voor ons vooral de aantasting van het eigendomsrecht die moeilijk ligt
in verband met de niet overtuigende motivering en die daarom bij mijn liberale
fractie op bezwaren stuit. Zoals uit mijn inbreng blijkt, zijn wij bereid
ook het maatschappelijk belang van de volkshuisvesting zwaar te laten wegen,
zij het dat wij vinden dat aantasting van het particulier eigendomsrecht met
zwaardere waarborgen moet worden omkleed dan uit het voorstel van de regering
volgt. Dat kan door het toepassingsbereik te beperken tot die gemeenten, die
in verband met de schaal van de bouwopgave en het kunstmatige schaarstebeleid
dat de Vinex heeft gecreëerd een knelpunt zouden kunnen ondervinden bij
de realisatie van de volkshuisvestingstaakstelling. Dan komt het wetsvoorstel
weer terug in zijn oorspronkelijke proporties, zoals het ook eerder is voorgelegd
aan de adviesorganen. Als slechts een deel van de Raad van advies voor de
ruimtelijke ordening de regering in overweging geeft, het voorkeursrecht uit
te breiden naar gemeenten met een substantiële verstedelijkingstaakstelling,
dan zien wij daarin nog geen overweging om tegelijk maar alle gemeenten hiervan
te voorzien. Wij vinden dan ook dat de regering het wetsvoorstel in een veel
te ruime jas heeft gestoken. Als de regering ervoor kiest om deze jas op de
groei te kopen om in de toekomst bij voorbaat op alle mogelijke veranderingen
en ontwikkelingen te zijn voorbereid, dan kan mijn fractie daar niet in meegaan.
Bovendien blijkt die jas zowel te passen bij het socialistische streven uit
de jaren zeventig, als bij het marktgerichte denken van de jaren negentig.
Het is dus een jas op de groei die bij elk weer gedragen kan worden en ook
bij elke mode.
 
 Voor de VVD-fractie staat bescherming van het particulier eigendom
hoog aangeschreven en dat dient ook met voldoende waarborgen omkleed te zijn
in de wet. Aantasting van het eigendomsrecht, evenals aantasting van de handelingsvrijheid
van particuliere eigenaren is voor mijn fractie enkel te rechtvaardigen indien
daar zwaarwegende maatschappelijke belangen tegenover staan. Wij vinden ook
dat in verband met de weging van de diverse belangen de motivering zwaarder
moet worden verankerd, waarbij wij vooral denken aan verzwaring van de planologisch-juridische
grondslag.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! Zelden heb ik mevrouw Verbugt zo ideologisch gekleurd horen
spreken.
 
 Met het onderhavige wetsvoorstel wordt de mogelijkheid voor alle gemeenten
geopend om op gronden waaraan een niet-agrarische bestemming wordt toebedacht
en waarvan het gebruik van de beoogde bestemming afwijkt een voorkeursrecht
te vestigen. Daarmee wordt diep ingegrepen in het eigendomsrecht. Immers,
de vrije verhandelbaarheid van het onroerend goed wordt bij besluit van de
gemeente, de raad of burgemeester en wethouders, ingeperkt. Die inperking
gebeurt dan om wille van het in het geding zijnde algemeen belang. Dat belang
was, volgens de memorie van toelichting, de noodzaak voor gemeenten de verstedelijkingstaakstelling
waar te maken. Waar die doelstelling van overheidsbeleid meer dan incidenteel
dreigt te worden gefrustreerd, is het ook naar het oordeel van het CDA gerechtvaardigd
in te grijpen.
 
 Het openen van de mogelijkheid voor gemeentelijk voorkeursrecht dient
zich volgens het CDA te beperken tot de situaties waar deze omstandigheid
zich kan voordoen. Immers, het private eigendomsrecht moet niet aangetast
kunnen worden waar dat niet strikt noodzakelijk is vanwege het algemeen belang.
Maar daar dient er dan ook de ruimte voor te worden gecreëerd. Onze vragen
in de schriftelijke voorbereiding over de reikwijdte waren erop gericht, helder
te krijgen waar de grenzen wat dat betreft liggen. Helaas ziet de regering
geen kans die vragen, althans in de schriftelijke voorbereiding, goed te beantwoorden.
 
 Wel duidelijk is dat van grootschalige speculatie met grond vermoedelijk
geen sprake is. Mevrouw Verbugt heeft dat ook al gezegd. De regering kan het
althans niet aantonen. In een aantal gevallen zal het helaas wel zijn voorgekomen.
Dan moet je onder "helaas" een streep zetten, want het is fout. Het extra
instrument van het voorkeursrecht kan helpen dat in de toekomst te voorkomen.
De prijsstijging op uitleglocaties is veeleer het gevolg van reële schaarste
aan bouwgrond. Te late planologische reservering door de overheid zelf, Rijk,
provincie en gemeente, is daarvan de hoofdoorzaak. De Wet voorkeursrecht gemeenten
is er niet om bestuurlijke inactiviteit te verhullen en wellicht in de toekomst
zelfs min of meer uit te lokken. De gemeente, maar ook Rijk en provincie,
moeten maximale inspanning blijven leveren om tijdig en in voldoende mate
bouwgrond voor woon- en bedrijfslocaties planologisch beschikbaar te hebben.
Het is vooral aan de private marktpartijen, aansluitend de planologische mogelijkheden
om te zetten in daadwerkelijk investeren in werken en wonen.
 
 Voorzitter! Ingrijpen op de grondmarkt heeft zo zijn risico's. Gemeenten
zullen zich die, door de bank genomen, heel goed bewust zijn. Op uitleglocaties
is het niet de gemeente die bouwt, maar vooral de private investeerder. Terecht
merkt de regering op: "Een evenwichtige en duurzame samenwerking vereist dat
partijen (gemeente en ontwikkelaar) elkaar in evenredigheid kunnen vinden."
Het is om wille van een evenwichtige ontwikkeling van bouwen ten behoeve van
wonen en werken dat het CDA ervoor kiest, het eigendomsrecht, door het creëren
van een wettelijke mogelijkheid, niet verder in te perken dan noodzakelijk
is. Wij kiezen ervoor de werking van de Wet voorkeursrecht gemeenten te beperken
tot die gemeenten die in het ruimtelijk beleid van Rijk en provincie een opvangfunctie
en taakstelling op het gebied van wonen en werken hebben. Op dit punt verschil
ik wellicht enigszins van mening met mevrouw Verbugt. Ik heb hiervoor een
amendement ingediend en ik krijg daar graag een reactie op. Ik heb bewust
een enigszins andere formulering gekozen die beter aansluit bij het advies
van de Raad van advies voor de ruimtelijke ordening.
 
 Het gaat erom, de gemeente voldoende instrumenten te verschaffen om de
planopzet, zo die inderdaad uit het bestemmingsplan zal gaan blijken, te doen
realiseren. Het realiseren zelf zal vooral door de marktsector moeten gebeuren.
Die moet dus niet ontmoedigd worden. Te veel ingrijpen in de werking van de
grondmarkt bergt dat risico in zich. De RARO heeft dat goed gezien en hij
bepleit dus ook terughoudendheid bij het scheppen van wettelijke ruimte voor
de toepassing van de WVG. Het door het CDA ingediende amendement sluit bij
het RARO-advies aan. Primaire grondeigenaren, veelal agrariërs, die helemaal
niet mee willen werken, kunnen via de Onteigeningswet tot medewerking worden
gedwongen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik heb dat amendement op stuk nr. 16 gelezen. Kan de heer
Esselink toelichten wat de termen opvangfunctie en bouwtaakstelling precies
inhouden?
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb die woorden aangetroffen in streekplanteksten. Zij
verwijzen, ook in het amendement, naar het streekplan. Uit mijn hoofd gezegd,
is dat artikel 4a van de Wet op de ruimtelijke ordening. Wat mij betreft gaat
het dus om gemeenten die al dan niet samenwerken. Dat laatste, waarbij een
regionale taakstelling wordt gegeven aan een aantal gemeenten, komt immers
steeds meer voor. Daarbij definieert het streekplan bijvoorbeeld nog niet
in welke gemeenten precies zo'n taakstelling gerealiseerd moet worden. In
mijn amendement gaat het om twee situaties. Allereerst om de gemeenten via
de PKB in de gelegenheid te stellen zo'n taakstelling te vervullen –
in de huidige situatie zijn dat de Vinex-locaties – en aanvullend om
datgene wat via streekplanaanwijzingen wordt gedaan. Ik heb daarvoor de woorden
gekozen die ik in een aantal streekplannen heb aangetroffen en in andere niet.
In mijn visie krijgt zo'n wet in de toekomst een werking waarbij provinciale
besturen in het streekplanwerk – en dan zijn wij precies op het goede
schaalniveau – er rekening mee zullen houden, dat deze verwoording tot
gevolg kan hebben dat gemeenten van de WVG gebruik kunnen maken. Anders gezegd,
ik kon geen betere woorden vinden om mijn bedoeling tot uitdrukking
te brengen maar ik sta ervoor open als de minister er nog eens scherp naar
wil kijken. Wellicht is er een nog scherper omlijnde verwoording te vinden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Ik begrijp dus goed dat het niet om aantallen gaat maar om een woord dat
in een streekplan kan worden vastgelegd, los van de inhoud. Het gaat dus om
het woord en wij mogen zelf de inhoud bepalen?
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Uit uw interruptie moet men niet kunnen afleiden dat het een vrijblijvend
schieten worden. Een streekplan, en zeker de streekplanteksten, komen met
grote zorgvuldigheid tot stand. U zult zich dat zeker herinneren. Zij komen
met die zorgvuldigheid tot stand met het oog op wetgeving die er ligt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Het amendement leidt, volgens de heer Esselink, niet tot vrij willekeurig
schieten. Het is wel duidelijk wie aan zet is. In een PKB wordt in veel gevallen
niet exact naar gemeenten gedefinieerd. Er wordt een verstedelijkingsrichting
aangegeven. Ook in een streekplan wordt niet in alle gevallen exact naar gemeenten
gedefinieerd. Dat heeft de heer Esselink net ook al gezegd. Mijn zorg is dat
het amendement van de heer Esselink kan leiden tot nogal wat verwarring over
de vraag welke gemeenten het voorkeursrecht kunnen gebruiken. Kan de heer
Esselink dat toelichten? Het amendement van de heer Esselink geeft daar geen
volstrekte helderheid over.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! Wanneer een wet eenmaal tot wet is geworden, gaat zij een
rol spelen in de activiteiten die provinciebesturen met grote regelmaat ondernemen
met betrekking tot de streekplannen. Men zal dan in de verwoording van de
tekst van het streekplan ook rekening houden met het gegeven dat deze wet
er is en met het feit dat een gemeentebestuur aan de verwoording het recht
kan ontlenen om van de Wet voorkeursrecht gemeenten gebruik te maken. Dat
is niet bijzonder. Het gebeurt vaker bij wetgeving dat men er na verloop van
tijd rekening mee houdt. Ik kon geen betere verwoording vinden die mijn bedoelingen
tot uitdrukking brengt. Maar als mevrouw Verbugt een betere verwoording vindt,
dan ben ik daarvoor te vinden. Uitsluitend verwijzen naar de PKB is mij te
weinig. Laat dat helder zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik heb in het amendement op stuk nr. 10 gepoogd om dat beter te verwoorden
en meer duidelijkheid te krijgen. Ik lever de heer Esselink dat hierbij kant
en klaar aan, als boter bij de vis. Als ik de heer Esselink goed begrijp,
is zijn amendement gericht op streekplannen die nog ontwikkeld c.q. vastgesteld
moeten worden. Dat betekent echter dat er in de huidige situatie toch nog
veel onduidelijkheid kan blijven bestaan. Streekplannen worden niet ieder
jaar vastgesteld. De onduidelijkheid blijft ook lange tijd bestaan.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Neen, dat is niet het geval. Voor het gehele Nederlandse grondgebied zijn
er geldende streekplannen. In een aanzienlijk aantal van die plannen is de
terminologie aan te treffen die ik ook heb gebezigd. Daar zijn ook altijd
kaarten bij waarop met pijlen, ballen of sterren wordt aangegeven waar taakstellingen
vallen en waar zij worden gezocht. Die maken een onderdeel uit van de streekplanvaststelling.
Er kan dus onder het huidige stelsel van streekplannen geen misverstand zijn
over de vraag welke gemeenten voor het voorkeursrecht in aanmerking komen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Dan stel ik toch vast dat de uitleg die de heer Esselink er
nu aan geeft verder gaat dan de uitleg waarmee hij zijn betoog begon. Ik zie
dus nog steeds een marge. Welke gemeenten mogen precies het voorkeursrecht
gebruiken? Ik begon mijn interruptie met de stelling dat de PKB niet naar
gemeenten definieert. Het streekplan doet dat ook niet in alle gevallen, zoals
de heer Esselink zelf aangaf. Dan blijft er toch nog een hele tijd een onduidelijke
situatie over.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Neen, uit mijn woorden kan niet worden afgeleid dat ik van oordeel ben
dat streekplannen niet exact aangeven welke gemeenten – soms samenwerkend,
want er worden soms regio's aangegeven – in aanmerking komen voor toepassing
van de Wet voorkeursrecht gemeenten. Daarover kan naar mijn oordeel geen misverstand
bestaan. Ik hoor ook graag wat de minister daarvan vindt. Ik doe hiermee een
oprechte poging om aan de gesignaleerde nood tegemoet te komen. Daarbij heb
ik een afweging gemaakt tussen het eigendomsrecht en het op voorhand alle
gemeenten in de gelegenheid stellen. In overleg met derden wordt een verwoording
gekozen. Die is per definitie, evenals elk ander amendement, hier aan kritiek
onderhevig en zo hoort het ook. Wij voeren overleg met elkaar om tot een zorgvuldige
wetgeving te komen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Mijn fractie heeft met hetzelfde probleem geworsteld. Wij
hebben gemeend dat te moeten oplossen door bij koninklijk besluit de gemeente
aan te wijzen. Heeft de CDA-fractie die mogelijkheid ook overwogen?
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Ik heb die overwogen, maar haar niet in het amendement opgenomen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Betekent dat dat u die weg niet wilt opgaan?
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Het zou een vorm van centralisatie zijn. Het Rijk geeft dan een aanwijzing.
Aan zoiets had en heb ik geen behoefte.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! De benadering van de heer Esselink spreekt mij erg aan. Zij
past goed bij het doel van de wet waarover wij vandaag spreken. In aansluiting
op vorige vragen is mijn vraag aan hem nog: heeft hij een poging gedaan om
zijn amendement te kwantificeren? Kan hij bij benadering aangeven hoe de verhoudingen
komen te liggen?
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb die poging niet gedaan. Wel heb ik op grond van telefonische
navraag bij een tweetal provincies de indruk, dat je het gros van de bouwtaakstellingen
met mijn amendement "vangt". Dit is ook een kwantificering, maar niet in het
aantal gemeenten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! Teneinde het amendement van de heer Esselink goed te kunnen
begrijpen, wil ik hem nog een paar vragen stellen. Hij spreekt over een opvangtaakstelling.
Daar kan ik mij veel bij voorstellen. Veenendaal vangt bijvoorbeeld
de heuvelrug op. Dat behoort ook bij de opvangtaakstelling. Er zijn echter
nog andersoortige dingen. Ik denk nu aan de contouren die rondom gemeenten
in het Groene Hart worden getrokken. Binnen die contouren mogen de gemeenten
bouwen. Dat punt is duidelijk bij de behandeling van de Vinex aan de orde
geweest. Hoe moet ik nu het amendement van de heer Esselink beoordelen in
het licht van de mogelijkheid om te bouwen binnen een contour die ingesteld
is op grond van restrictief beleid? Daarbij kan men zich overigens van alles
voorstellen. Ik noem: snelle koop, stromannen, speculatie enzovoorts. In dergelijke
gevallen gaat het namelijk om het om het laatste stukje waarop iets mag. Graag
hoor ik, gelet op het gestelde in zijn amendement, hierover de mening van
de heer Esselink.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! Dit is een reële vraag en mijn voorstellingsvermogen
gaat die zeker niet te boven. Laten wij eens man en paard noemen, bijvoorbeeld
de gemeente Gouda. Het gaat namelijk bij deze wet om het aanduiden van gemeenten
en niet om contouren. De gemeente Gouda en de gemeente Alphen a/d Rijn hebben
in het kader van het geldende streekplan op dit moment een bouwtaakstelling.
Die moeten zij binnen gestelde contouren realiseren. In mijn denken zouden
die twee gemeenten op grond van de streekplanteksten die op dit moment gelden,
in aanmerking moeten komen voor het gestelde in de Wet voorkeursrecht gemeenten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! Ik ga nog even door met mijn vraagstelling en noem Bodegraven.
Daar wordt ook gebouwd, niet altijd even fraai, maar er wordt gebouwd. Daar
bestaat ook forse druk op de woningmarkt. Hoe denkt de heer Esselink over
deze gemeente? Wij zouden natuurlijk door kunnen gaan met andere voorbeelden,
maar ik wil graag een beeld van de situatie hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb thans niet voor ogen hoe de definities in het voor
Bodegraven geldende streekplan luiden. Daarom kan ik deze vraag nu niet beantwoorden,
echt niet. Laat ik helder zijn: zojuist heb ik al gezegd, dat ik niet vind
dat de centrale overheid deze vraag moet beantwoorden. De streekplantekst
geeft een goede duiding en anders wel de bijbehorende kaart die deel uitmaakt
van het besluit. De streekplantekst zegt dus voor welke gemeenten wel en voor
wel gemeenten niet een bepaling geldt. De situatie van Bodegraven ken ik gewoon
niet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! Waar gaat het mij om? Dat is de vraag: wat is het wezen van
het amendement van de heer Esselink? Daarbij denk ik aan de grensvlakken die
daarbij aan de orde zijn. Daarom heb ik een gemeente als voorbeeld genoemd
en gevraagd hoe je met de situatie daar zou moeten omgaan. Bij een kleine
gemeente is een bouwplan van dertig, zestig huizen iets van een behoorlijke
omvang. Is voor de heer Esselink zoiets ook aan de orde of zegt hij: nee,
dat gaat mij te ver? Daarover staat natuurlijk iets in het streekplan.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Gemeenten die met het streekplan een reële bouwtaakstelling krijgen –
dat zijn lang niet alle gemeenten –...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Maar ik denk ook aan ingestelde contouren.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Het is de bedoeling van mijn amendement die gemeenten binnen het bereik
van de Wet voorkeursrecht gemeenten te trekken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Voorzitter! De heer Esselink zei net dat hij het niet wilde centraliseren.
Hij kiest dus niet voor een KB-invalshoek. Waarom kiest hij nu niet voor de
gemeenten, maar voor het tussenniveau? Wat is daar het goede aan, vergeleken
bij gemeenten die dat natuurlijk ook moeten uitvoeren?
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Naar mijn oordeel is het de wetgever die op dit moment de afweging moet
maken tussen het eigendomsrecht en het van toepassing verklaren van de Wet
voorkeursrecht gemeenten op titel van het algemeen belang. Wij treden namelijk
in een recht, hoe sterk je daar ook aan moge hechten. Mevrouw Verbugt heeft
net, ideologisch geladen, aangegeven hoe liberalen daar kennelijk aan hechten.
Ik vind dat je die grens over kan gaan, maar dat je dan als wetgever wel in
de wet de criteria moet neerleggen op titel waarvan een gemeente binnen het
bereik van de wet wordt gebracht. En dat moet je zo scherp mogelijk doen.
Ik heb daar een tekst voor ingeleverd die in zijn verwoording op provinciaal
niveau ten dele zijn invulling vindt, omdat wij bouwtaakstellingen en het
geven van opvangfuncties niet uitsluitend op centraal niveau doen. Sterker
nog, dat hebben wij zeer beperkt gedaan. Wat mij betreft – ik heb dat
ook in het debat over het ruimtelijke beleid aangegeven – worden wij
daar nog terughoudender in. En dan moet ik wel in de tekst van de wet neerslaan
dat het provinciaal bestuur zich op grond van de criteria van de wet bewust
moet zijn van het feit dat het in zijn streekplan ook min of meer het bereik
van de Wet voorkeursrecht gemeenten regelt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 De dingen die volgens u op provinciaal niveau moeten gebeuren, kunnen
daar dan ook kennelijk het beste gebeuren. Waarom kunnen gemeenten die afweging
eigenlijk niet even goed maken? Zij zijn toch het meest betrokken bij het
algemeen belang in die situatie in de regio of in de plaats. Zij kunnen de
afweging in feite het beste maken.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! Naar mijn stellige overtuiging moet je gemeentebesturen niet
in een positie brengen waarin zij te gemakkelijk de Wet voorkeursrecht gemeenten
van toepassing kunnen verklaren. Ik zie natuurlijk wel dat er sancties zijn
opgenomen in het systeem, maar de volgorde moet goed blijven. Een gemeente
moet een goed en tijdig planologisch beleid voeren. Dat is een eerste vereiste.
Zij moet ervoor zorgen dat de planologische schaarste, die de hoofdreden is
van de opdrijving, niet ontstaat. Het Rijk moet dat ook. Het Rijk is daar,
terugkijkend met de kennis van vandaag, echter ook niet goed mee bezig geweest.
Voor provinciale besturen geldt dit zo nu en dan eigenlijk ook. Welnu, langs
die lijn moet je maximale druk opbouwen. Ik vind dat je de Wet voorkeursrecht
gemeenten niet te gemakkelijk voor een ieder moet openstellen.
Naast de wat fundamentele benadering dat de wetgever die afweging moet maken,
is er ook nog de wat pragmatische benadering dat wij het hen niet te gemakkelijk
moeten maken. Het is namelijk een aanvullend instrument, meer niet. Wij moeten
daar ook niet meer van maken. Als je opvraagt in hoeveel gevallen die grote
mogelijkheid die gecreëerd is, is toegepast in de stadsvernieuwingsgebieden,
dan hoor je dat dit slechts in een handjevol is. Wij moeten dus ook niet doen
alsof morgen via de Wet voorkeursrecht gemeenten colleges van B en W en de
raden in rijen van drie de wet op deze wijze gaan toepassen. Daarom vind ik
dat het nauw steekt hoe wij dit met elkaar regelen. Ik heb daar een redenering
voor opgebouwd en die heb ik aan de Kamer voorgelegd. Ik ben benieuwd wat
een ieder daarvan vindt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Het is inderdaad juist dat het een aanvullend middel is. Juist omdat het
een aanvullend middel is, meen ik dat je erop moet vertrouwen dat het gemeentebestuur
dat middel goed toepast. Dat is in ieder geval mijn mening. Ik begrijp dat
u dat vertrouwen niet voor 100% hebt en dat u hier dus meer sturing aan wilt
geven en het op een ander niveau wilt leggen.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 In het vervolg van mijn betoog zal ik er nog een paar zinnen aan wijden.
 
 De Wet voorkeursrecht gemeenten richt zich niet op de grondeigenaren die
niet mee willen werken, maar op potentiële kopers die via aankoop zich
een positie willen verwerven in de realisering van het plan op een wijze die
niet strookt met de planuitvoering die de gemeente voor ogen staat. Zij willen,
althans de gemeente vermoedt dat, zich niet voegen in het gemeentelijk plan.
Dat zal in de regel blijken uit onderhandelingen die aan transacties voorafgaan.
Waar de Wet voorkeursrecht gemeenten ook niet in de eerste plaats voor bestemd
is, is het beperkt houden van de grondprijzen. Dat laatste zal vooral moeten
gebeuren door te zorgen voor voldoende planologische ruimte om te bouwen.
Dan kunnen de bouwkosten en vooral de verkoopprijzen via gezonde concurrentie
in de hand worden gehouden. De grondprijsontwikkeling speelt daarbij, zoals
uit de nota naar aanleiding van het verslag blijkt, een ondergeschikte rol.
Of, zoals de regering zegt: "De mogelijke prijsopdrijving (tengevolge van
schaarste) heeft een relatief beperkte invloed op de hoogte van de stichtingskosten/verkoopprijzen
van woningbouw." Het drukken van ongewenste prijsstijging van grondprijzen
zal niet in de eerste plaats via dit wetsvoorstel plaatsvinden, maar vooral
door het tijdig en in voldoende mate beschikbaar hebben van bouwmogelijkheden.
Uiteraard heeft de Wet voorkeursrecht gemeenten een matigende invloed op de
prijzen als die ver uitgaan boven de marktprijzen, maar het is niet de hoofdopzet
van deze wet, wel een niet onbelangrijk gevolg ervan in situaties waarin die
van toepassing is.
 
 Het schrappen van de mogelijkheid van het verkopen van grond in openbare
verkoop als het voorkeursrecht van toepassing is, illustreert nog eens hoe
diep het wetsvoorstel ingrijpt in de werking van de grondmarkt en hoe het
het eigendomsrecht beperkt. Wat vindt de regering van de gedachte om lid 3
van artikel 10 in aangepaste vorm te handhaven en om de gemeente het recht
te geven zichzelf te stellen in de plaats van de koper, uiteraard alsdan tegen
de op de vrije markt ontstane prijs? Mevrouw Verbugt heeft daarover een redelijk
uitvoerig amendement ingediend. Een prijs dus die in de openbare verkoop tot
stand is gekomen onder het beslag dat de gemeente in de plaats van de koper
kan treden. Een dergelijke openbare verkoop geeft in elk geval de werkelijke
marktprijs van het onroerend goed aan, inclusief dat beslag. Het zal toch
al moeilijk vallen nog van een marktprijs te spreken in gebieden waar het
voorkeursrecht langdurig van toepassing is. Je moet je een situatie voorstellen
waarin zo'n voorkeursrecht wellicht wel tien jaar tot vijftien jaar geldt,
eerst in de voorfase en daarna in de realiseringsfase. Dan wordt het lastig
om nog van een marktprijs te spreken.
 
 Met name in de voorfase, zolang er dus nog geen bestemmingsplan is, dient
de tijd waarin het voorkeursrecht kan worden gevestigd, zo kort mogelijk te
zijn. Dit op grond van de afweging tussen algemeen belang en eigendomsrecht.
Met de vestiging verplicht de gemeente zich naar onze mening zo snel mogelijk
tot een perfecte planologische regeling te komen. De maximale termijn van
zes jaar die de voorfase kan omvatten, vinden wij te lang. Daarom de vraag
of de mogelijkheid van verlenging van de termijn van twee jaar met een jaar,
zoals vermeld in artikel 2, beslist onontkoombaar is. Het moet toch mogelijk
zijn een structuurplan binnen twee jaar om te zetten in een ontwerp-bestemmingsplan?
Dat is toch geen heksentoer? Graag krijg ik een reactie van de minister hierop.
Om het zo scherp mogelijk te stellen, heb ik ter zake een amendement ingediend
om de verlengingstermijn te schrappen.
 
 Een zelfde vraag geldt voor de termijn van twee jaar die in artikel 8
wordt uitgetrokken om te komen tot een ontwerp-structuurplan. Een besluit
het voorkeursrecht te vestigen, zal door de gemeenteraad niet lichtvaardig
worden genomen. Men heeft dan toch al voor ogen wat er met het desbetreffende
gebied moet gebeuren. Dat vast te leggen in een ontwerp-structuurplan moet
toch, zeker als geen MER nodig is – dat is in een groot aantal gevallen
het geval – binnen een jaar kunnen gebeuren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 U zegt dat in de meeste gevallen de MER niet nodig zal zijn. Ik wijs erop
dat een MER nodig is ingeval van meer dan 100 woningen.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Neen, neen, meer dan 4000 woningen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Meer dan 100 ha.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Meer dan 2000 woningen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Er is al onduidelijkheid over. Het gaat er ook in uw amendement om, het
voorkeursrecht te geven aan de gemeenten met een grote bouwtaak. Ik ga ervan
uit dat de MER in de meeste gevallen toch wel nodig zal zijn. Waarom denkt
u nu ineens dat dat niet zo zal zijn? Dat lijkt mij niet in overeenstemming
met de werkelijkheid.
 
 Mijn tweede vraag hangt hier nauw mee samen. De regering heeft in de nota
naar aanleiding van het verslag heel duidelijk aangegeven die twee jaar nodig
te hebben in verband met de MER. De termijn van twee jaar
was heel bewust gekozen. U verrast de Kamer nu met een nieuw voorstel en zegt
dat het ook korter kan. Op grond van welke overwegingen twijfelt u aan de
opvattingen van de regering, zoals zij deze in haar antwoord heeft neergelegd?
Ik zie deze niet als politiek maar meer als feitelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! De regering motiveert de termijn van twee jaar vanuit de opvatting
dat er een MER nodig is in sommige gevallen. De minister gaf bij interruptie
al aan dat dat 2000/4000 is. Dat ligt eraan of de locatie in een of twee delen
uiteenvalt volgens het MER-besluit. Het gaat dus om zeer grote locaties. Uit
mijn toelichting heeft mevrouw Verbugt kunnen afleiden dat in mijn denken
het voorkeursrecht ook gevestigd kan zijn in gemeenten met kleinere locaties.
Daar speelt die MER niet. Daar kan naar mijn oordeel gemakkelijk – want
men weet wat men wil – binnen één jaar gekomen worden
tot zo'n plan. Ik heb daar in de schriftelijke voorbereiding ook naar gevraagd.
Daar is geen reactie op gekomen anders dan de verwijzing naar de MER. De wens
om tot beperking van die termijn te komen is dezelfde die u hebt. Als je het
voorkeursrecht gaat vestigen als gemeentebestuur in een situatie waarin je
het structuurplan, het bestemmingsplan nog niet geproduceerd hebt, zodat het
dus niet anders is dan een lijntje op een kaart, dan verplicht je jezelf om
een maximale inspanning te leveren. Ik vind dat je daar dan als wetgever ook
de minimale ruimte bij moeten leggen om zo snel mogelijk – en dat kan
heel snel zoals ik uit ervaring weet – te komen tot een ontwerp-structuurplan,
c.q. een ontwerp-bestemmingsplan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Dan blijft toch de vraag of de heer Esselink niet te ruimhartig
zegt dat de MER niet nodig is. Ik ben daar nog niet zo van overtuigd, tenzij
ik de strekking van het amendement dat hij zojuist heeft toegelicht en waarbij
hij de werking van het instrument voorkeursrecht beperkt, veel te eng heb
opgevat. Ik hoor daarom graag het antwoord van de minister.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! De heer Esselink zegt wat te gemakkelijk dat je van een structuurplan
zo een bestemmingsplan moet kunnen maken en dat dat niet zoveel gedoe is.
Het is een gigantisch gedoe. Het kost ontzettend veel tijd. Laat de heer Esselink
maar eens kijken naar een situatie waarin het een beetje gecompliceerd is,
bijvoorbeeld het verleggen van de A2. Dat is niet gering. Je kunt dan wel
een leuk structuurplan maken, maar er gaat geruime tijd over heen voor er
dan bestemmingsplannen zijn. Dat is bij alle grote gecompliceerde locaties –
en daar hebben we er echt een heleboel van – een groot probleem. Het
punt is dat de heer Esselink het generaal weghaalt. Dat kan absoluut niet.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb net toegelicht waarom ik tot een inperking wil komen
en waarom ik denk dat het kan. Voor de grote gevallen waarvan mevrouw Versnel
nu als voorbeeld noemt de A2 verleggen, tast ik de termijn met mijn amendement
niet aan. Ik laat juist daarvoor de termijn intact.
 
 Voorzitter! Met de fiscale reparatiewet die vorig najaar tot wet is geworden
is overdrachtsbelasting op economische-eigendomsoverdrachten verschuldigd
geworden. Wanneer na verloop van tijd de juridische overdracht plaatsvindt,
is opnieuw overdrachtsbelasting verschuldigd. Economische eigendom werd om
verschillende redenen toegepast. Een ervan was het ontlopen van die dubbele
belasting, indien onroerend goed in tijdelijk eigendom werd genomen, bijvoorbeeld
bij projectontwikkeling.
 
 Een andere reden is dat de uiteindelijke eigenaar dan nog niet bekend
is. Met de overdrachtsbelasting op economisch eigendom in toekomstige woon-
en werklocaties is praktisch een situatie geschapen waardoor de grondkosten
met 6% zijn verhoogd, zo is mij verzekerd. Er komt 6% bij die niet verrekend
kan worden. De enige die er beter van wordt, is de belastingkas. Om dat te
ontlopen, zoekt men op dit moment nieuwe en steeds ondoorzichtiger sluipwegen.
Daarvoor worden constructies gemaakt, want het zijn niet voor niets ontwikkelaars.
Dat is niet gewenst, net zo min als een extra verhoging van de grondkosten
door deze onbedoelde dubbele overdrachtsbelasting gewenst is. Zowel gemeenten
als ontwikkelaars zijn bovendien van oordeel dat het samenvallen van dubbele
dan wel enkelvoudige overdrachtsbelasting en BTW in de opleveringsfase, als
bouwgrond of als gebouw met ondergrond, niet redelijk is en nodeloos prijsverhogend
werkt.
 
 Ik vraag de minister om de gehele problematiek van overdrachtsbelasting
en BTW in de exploitatie van bestemmingsplannen en projectontwikkeling in
kaart te brengen en de Kamer daarover te informeren. Bij de behandeling van
de wetswijzigingen, vorig najaar, is daar ook naar gevraagd. Het betrof fiscale
wetten, die hier altijd in een weekje worden behandeld, en men is daar niet
verder mee gekomen. Het lijkt mij goed dat wij vanuit onze verantwoordelijkheid
kijken naar de drijvende krachten in dit geheel. Ik nodig de minister uit
om dit in kaart te brengen. Zo nodig, vraag ik een kameruitspraak hierover,
maar ik ga ervan uit dat de minister dit zal toezeggen.
 
 Voorzitter! Terecht stelt de minister in de nota naar aanleiding van het
verslag dat VROM een traditie heeft in het periodiek evalueren van het functioneren
van wetten en regels. Er is ook een traditie in het snel repareren als onvolledigheid
wordt geconstateerd. Zo beschouwd, is er aan een evaluatiebepaling in de wet
geen behoefte. Echter, de Kamer heeft inmiddels ook een traditie opgebouwd,
en wel in het invoegen van dergelijke bepalingen. Wetten blijven immers en
politieke bestuurders en het beleid dat zij vertegenwoordigen, komen en gaan.
Wat is er tegen een evaluatiebepaling, waarbij mijn voorkeur overigens uitgaat
naar een termijn van vijf jaar, een termijn die wij vaak bij dat soort bepalingen
hanteren?
 
 Voorzitter! Ten slotte nog een vraag over de waardevaststelling bij minnelijke
overdracht van onroerend goed vanuit de agrarische sector aan de overheid.
Naar verluidt zijn de prijzen die betaald worden bij functieverandering naar
wonen en werken wezenlijk hoger dan bij verandering naar natuur. Kan de minister –
liefst schriftelijk, want het onderwerp ligt wat terzijde van dit wetsvoorstel –
een overzicht verschaffen van door de overheid betaalde prijzen, vaak inclusief
een schadevergoeding, in een zelfde periode, bijvoorbeeld vorig jaar, in dezelfde
regio's? Er is informatiemateriaal bij het Centraal bureau voor
de statistiek, het kadaster en het Bureau beheer landbouwgronden. Ik wil weten
of het een reële klacht is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Dat is in het gehanteerde, dubbelhartige, systeem volstrekt vanzelfsprekend.
Bij onteigening geldt de waarde van dat moment en de uitgaven voor het zich
elders vestigen. Wordt het een natuurgebied, dan wordt de bestaande waarde
gehanteerd, dus landbouwgrond houdt die waarde. Wordt het stedelijk gebied,
dan is de interesse veel groter en betaalt men vier keer zo veel. Dat is de
praktijk.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Dat is de kant van de minnelijke overdracht. Ik had het ook op uw manier
kunnen zeggen, maar ik heb het wat vriendelijker gesteld. De Onteigeningswet
kan in beide situaties van toepassing zijn, dus zowel bij de realisering van
natuurgebieden als bij het realiseren van woon- en werklocaties. Naar mijn
oordeel is dezelfde systematiek van waardebepaling, die vastligt in de Onteigeningswet,
van toepassing. Zo is het mij althans uitgelegd en als het niet zo is, hoor
ik dat graag.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Als landbouwgrond wordt onteigend en een natuurfunctie krijgt, geldt in
de Onteigeningswet de vervangingswaarde voor landbouw. Maar wanneer wordt
onteigend in stedelijke gebieden, wordt er met de marktprijs rekening gehouden.
Dat is de fundamentele oneerlijkheid die erin zit.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voor mijn gevoel – maar ik hoor het wel van de minister als het
anders is – heeft de Onteigeningswet maar één systeem
van waardebepaling en dat is "het" systeem. Het Bureau beheer landbouwgronden,
optredend namens de overheid, hanteert wellicht een andere benadering en gaat
uit van de marktwaarde van de grond, zonder overigens te kijken waar de man
of vrouw moet blijven.
 
 Voorzitter! De CDA-fractie stemt in met het wetsvoorstel, maar meent dat
de reikwijdte ervan beperkt moet worden tot de gemeenten die een opvangfunctie
of bouwtaakstelling hebben. Afweging tussen het algemeen belang, de realisering
van bouwplannen voor wonen en werken zoals de gemeente dat wil, en het private
belang van de grondeigenaar geeft naar ons oordeel de wetgever niet de vrijheid
om alle gemeenten de mogelijkheid te bieden, in te grijpen in het eigendomsrecht
door de verhandelbaarheid van onroerend goed te beperken. Waar het algemeen
belang aanwezig is, moet naar mijn oordeel de mogelijkheid wel worden geboden.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Alle menselijke activiteiten zijn grondgebonden.
Landjepik en oorlogen om het bezit van grond zijn dan ook een oud verschijnsel.
Zelfs nu nog varen oorlogsschepen uit om kralenrotsjes in zee te betwisten.
 
 Grond is in Nederland schaars. Wie grond in eigendom heeft, kan daar mooie
sier mee maken. Door de geschiedenis heen is het bezit van grond verbonden
geweest met macht. In de Middeleeuwen hadden de grondbezitters zelfs de absolute
macht over de mensen die de grond bewerkten: de horigen en lijfeigenen. Die
tijd ligt achter ons, maar landjepik is nog steeds een slecht gebruik. Men
trekt niet meer met vlag, vaandel en tromgeroffel ten strijde om andermans
grond te veroveren. Nu gaat het geruisloos, via slimme financiële transacties.
Er is sprake van economisch eigendom en er hoeven geen overdrachtskosten te
worden betaald, en plotseling merkt een gemeente dat de grond van een ander
is. Is er op deze manier eenmaal grond in eigendom verworven, dan heeft de
nieuwe eigenaar een sterke positie, zeker als er aan die grond behoefte is
voor gebruik in het algemeen belang, bijvoorbeeld woningbouw en wegen.
 
 Macht verbonden aan het enkele bezit van grond is dus nog niet verdwenen.
Grond is voor de SP zoiets primairs dat het eigenlijk van de gekke is dat
privébezit uit louter kortzichtig eigenbelang nog kan bestaan. Grond
hoort daarom gewoon gemeenschapsbezit te zijn. De VVD stelt dat dit een aantasting
zou zijn van het particulier eigendomsrecht. Dat is zo, maar ik zeg daarop
dat moet worden gekozen: òf aantasting van het particuliere eigendomsrecht
òf aantasting van het gemeenschappelijke eigendomsrecht. Als ik moet
kiezen, kies ik toch voor gemeenschappelijk eigendomsrecht, zeker als het
om grond gaat.
 
 De gemeenschappelijke gevolgen van een mogelijkheid om grond louter en
alleen uit eigenbelang te verwerven, als object van winstbejag of om daarmee
een grotere invloed te krijgen op wat er met de grond kan gaan gebeuren, zijn
groot. De wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten, opdat deze schadelijke
gevolgen worden beperkt, komt te laat en is onvoldoende. In het afgelopen
jaar zijn wij herhaaldelijk geconfronteerd met berichten over prijsopdrijving
van grond op bouwlocaties. Er zijn gevallen bekend waarin landbouwgrond is
verkocht voor ƒ 500.000 per ha, terwijl de geldende prijs voor landbouwgrond
op ƒ 100.000 per ha ligt. Rond Amersfoort was de prijs zelfs rond de ƒ
700.000 per ha. Hierover heeft de VVD een opmerkelijk standpunt ingenomen,
heb ik zojuist gehoord. Het verwerven van grond om op te bouwen, ook door
projectontwikkelaars, ziet de fractie van de VVD niet als speculatie. Toch
is het de bedoeling van de projectontwikkelaar door de grond te kopen de vrije
mededinging, de open inschrijving, te ontlopen. Kortom, hij probeert de vrije
marktwerking te ontlopen, waarvan juist de VVD zo'n voorstander is. Ik vind
het een merkwaardig standpunt. Als projectontwikkelaars op die wijze met dat
doel grond kopen, noemt mevrouw Verbugt dat geen speculatie. Het is het gewoon
wel!
 
 In het uitbreidingsplan Smitshoek bij Rotterdam bleek plotseling dat 600
ha grond waar de spruiten nog op stonden van economische eigenaar was veranderd.
Aegon verzekeringen en de bouw- en handelsmaatschappij Adriaan van Erk, die
niets met spruitenteelt te maken hebben, hebben via deze slimme constructie
van economische eigendom, stilletjes zonder zelfs maar overdrachtsbelasting
te moeten betalen, het recht verworven op de grond waar de bouw van 9000 woningen
gepland is.
 
 Volgens bestuurder Vleggeert van de stadsregio Rotterdam zal een nieuwbouwwoning
in het Barendrechtse plan Smitshoek gemiddeld ƒ 20.000 duurder zijn
tengevolge van die grondspeculatie. Huurwoningen zullen onvermijdelijk ook
duurder worden. Naar schatting zal een woning ƒ 12.000 duurder uitpakken.
Dat betekent dat de huur ƒ 1000 per jaar hoger zal zijn. Tel uit je
winst voor de sociale woningbouw. 
 
 Sociale woningbouw, toch al minimaal bedeeld in de nieuwe plannen van
de staatssecretaris voor de Vinex-gebieden, komt dus nog veel meer onder druk
te staan. Gemeenten en woningzoekenden zijn op deze manier de gevangenen van
projectontwikkelaars en grondspeculanten. Wij betalen nu de prijs voor het
feit dat de fractie van het CDA in 1977 de hervormingsplannen van het kabinet-Den
Uyl voor de grondpolitiek heeft tegengehouden. De vorige staatssecretaris,
de heer Heerma, ook van het CDA, heeft veel overhoop gehaald in de volkshuisvesting,
maar hij heeft nagelaten een regeling in de Vinex-nota op te nemen om speculatie
met grond te voorkomen. Dat is niet zo verwonderlijk, want het CDA is nog
steeds de partij van de zo vrij mogelijke handel in hectaren.
 
 
 
 
 Voorzitter: Weisglas
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 De heer Esselink zegt in het Agrarisch Dagblad van 20 juni 1995: "Het
voorkeursrecht voor gemeenten vormt een inbreuk in het eigendomsrecht en de
werking van de vrije markt." Ik heb dat zoëven ook aangetoond. Als je
het laat lopen, is het weer een aantasting van de vrije markt bij openbare
inschrijving voor woningbouw. Ik vervolg zijn citaat: "Het moet daarom beperkt
worden tot noodsituaties. Het voorstel van het kabinet om deze wet voor alle
gemeenten te laten gelden, schiet te ver door."
 
 Er moeten dus eerst noodsituaties ontstaan. Ik zeg juist dat je die moet
voorkomen. Als er een noodsituatie is, zit je niet goed. Dat is fout. Er moeten
dan weer allerlei toeters en bellen bedacht worden om iemand uit de nood te
halen. Dit is een vervelende nood, waar een groot deel van de gemeenschap
bij betrokken is.
 
 Wij moeten vaststellen dat de Wet voorkeursrecht gemeenten als het gaat
om het verwerven van grond in eigendom voor de gemeenschap rijkelijk laat
is en niet ver genoeg gaat. In die gevallen waarin grond via slimme transacties
al van boer naar speculant is overgegaan, heeft de gemeenschap het nakijken.
Dit kan tot op de dag van vandaag nog plaatsvinden.
 
 In de memorie van toelichting wordt uit registeronderzoek geconstateerd
dat de afgelopen jaren in een aantal voor de uitvoering van de Vinex van belang
zijnde gebieden grond in belangrijke mate juridisch dan wel economisch in
handen van derden terecht is gekomen. Op de vraag van de fracties van SP en
SGP om een actueel overzicht van de schade te geven, kan het kabinet niet
ingaan. Wij hebben geen antwoord gekregen. Dat betekent dat wij moeten gissen
naar het effect van deze late ingreep. De wet wordt te laat ingevoerd. Hoe
meer grond al verkocht is, hoe geringer het effect van de voorgestelde wet.
 
 De constatering van het kabinet in de nota naar aanleiding van het verslag
dat het voor de uitvoering eenvoudiger geweest zou zijn indien het voorkeursrecht
al in de Vinex-locaties had kunnen worden toegepast, is des te wranger. Dat
had natuurlijk wel gekund. Daarom vraag ik de minister waarom dat door het
vorige kabinet niet gedaan is. Met name de fractie van de Partij van de Arbeid –
ik denk aan het kabinet-Den Uyl met zijn voorstel in 1977 – draagt een
grote verantwoordelijkheid voor deze miskleun. Heeft de fractie van het CDA
in de vorige kabinetsperiode deze mogelijkheid (weer) geblokkeerd? Ik hoor
graag van de minister of die mogelijkheid uitgezocht is.
 
 Wat het PvdA/CDA-kabinet wel gedaan heeft, is het afbouwen van de objectsubsidies
voor sociale woningbouw. Daarmee heeft de overheid, zowel op rijksniveau als
op provinciaal en gemeentelijk niveau, haar leidende en regisserende rol op
het gebied van de ruimtelijke ordening en de sociale woningbouw weggegeven.
De regie is overgenomen door particuliere projectontwikkelaars en bouwondernemers.
Daarmee is ook het voordeel voor strategische grondaankopen en grondspeculatie
weer toegenomen; die werden daar dus door bevorderd.
 
 De SP is er voorstander van om de rol van de overheid aanzienlijk te versterken
en om de gemeenten een voorkeursrecht te geven. Natuurlijk moet zo'n voorkeursrecht
gelden voor alle gemeenten en niet alleen voor een beperkt aantal Vinex-gemeenten.
Het moet zo ruim mogelijk zijn. Verder zijn wij het ermee eens om B en W de
mogelijkheid te geven om in een vroeg stadium een tijdelijk voorkeursrecht
te vestigen. Zo kunnen gemeenten gebruik maken van een voorkeursrecht daar
waar speculanten en projectontwikkelaars hun slag nog niet geslagen hebben.
Het is dus alleen maar het afstoppen van wat al fout is gegaan. Het wetsvoorstel
biedt echter geen oplossing voor de prijsopdrijvingen die op de huidige nieuwbouwlocaties
al hebben plaatsgevonden. Eigenlijk zouden gemeenten het recht moeten krijgen
om grond van speculanten te kopen tegen de waarde van de grond voordat de
bouwplannen voor die grond bekend gemaakt werden. Dat zou maatschappelijk
wel zo netjes zijn, maar daarvoor moet de hele Onteigeningswet op de helling.
Dit wetsvoorstel sluit, voor wat betreft de bepaling van de waarde van de
grond, namelijk aan bij artikel 40b t/m artikel 40f van de Onteigeningswet.
Amendering van dit wetsvoorstel is in die zin dus niet mogelijk, zonder dat
ook de Onteigeningswet wordt geamendeerd en aangepast. Het kan dus niet en
dat spijt mij vreselijk. De vraag blijft dus: gaat de regering ook de Onteigeningswet
wijzigen, zodat de huidige gevolgen van prijsopdrijving door speculatie kunnen
worden aangepakt?
 
 Dit wetsvoorstel is slechts een klein stapje in de goede richting, maar
pakt de bestaande prijsopdrijving niet aan. Dat is teleurstellend. Men begrijpt
hoe ik over de amendementen van de VVD-fractie en van de CDA-fractie denk.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Voorzitter! Al tien jaar kennen wij in Nederland het voorkeursrecht voor
gemeenten, het recht van gemeenten om als eerste grond aan te kopen die op
de markt wordt aangeboden. Het blijft merkwaardig dat gemeenten dit voorkeursrecht
alleen kunnen gebruiken in die gebieden waar het – vanwege het veelal
versnipperde eigendom – nauwelijks effectief en efficiënt kan worden
ingezet, namelijk in stadsvernieuwingsgebieden. Het kan niet worden gebruikt
in gebieden waar dit keihard nodig is, namelijk in de buitenstedelijke gebieden.
Dat is echt aan niemand uit te leggen.
 
 Het is dan ook niet verwonderlijk dat de afgelopen jaren van veel kanten
is gepleit voor uitbreiding van de werkingssfeer van de Wet voorkeursrecht
gemeenten. Veel gemeenten, veel wethouders – van alle politieke partijen,
ook heel sterk vanuit het CDA en ook vanuit de VVD – en ook de RAVO
en de VNG hebben zich daarvoor ingezet. Ook de PvdA-fractie
was en is hiervan altijd een groot voorstander. De afgelopen jaren hebben
wij daar in de Kamer ook meermalen voor gepleit. Wij zijn dan ook blij dat
dit kabinet en deze minister met het voorstel zijn gekomen om het toepassingsbereik
van het voorkeursrecht uit te breiden naar het gehele gemeentelijke grondgebied.
Waarom vindt de PvdA-fractie dat zo noodzakelijk? Om welke maatschappelijke
belangen gaat het nou eigenlijk?
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 In de vorige regeerperiode zijn die Vinex-locaties aangewezen. Dit kabinet
vindt het spijtig dat dit systeem van voorkeursrecht daarop niet is toegepast.
Uw partij zat in dat kabinet en u zegt zojuist dat u het altijd hebt bepleit;
waarom nou net op dat moment niet?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Wij hebben het voortdurend bepleit. Het is alleen niet gelukt.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 O, wie heeft het dan tegengehouden? Niet de PvdA in het vorige kabinet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Nee, dat kunt u wel zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Wie zou dat dan geweest zijn?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Dat is een retorische vraag.
 
 Om welke maatschappelijke belangen gaat het nu eigenlijk? Bij de realisering
van ons ruimtelijk-ordenings- en volkshuisvestingsbeleid lopen wij al jaren
tegen een aantal problemen aan. Allereerst de schaarste van de bouwgrond.
Schaarste, niet alleen omdat Nederland klein is en wij het met bijna 16 miljoen
mensen moeten delen, maar ook omdat wij heel bewust een restrictief bouwbeleid
willen voeren om Nederland leefbaar te houden. Ik denk aan het Groene Hart
maar ook aan diverse andere waardevolle gebieden, die wij willen beschermen
en niet willen laten bebouwen. Dit vergt een zorgvuldige afweging van gebieden
waar wel en niet gebouwd mag worden.
 
 Deze min of meer publieke afweging maakt het niet moeilijk om te voorspellen
op welke gronden gebouwd zal worden. Het aankopen kan dus beginnen. Projectontwikkelaars,
bouwondernemingen maar ook anderen die puur uit speculatief oogmerk kopen,
kunnen aan de slag gaan. Daardoor wordt de onroerend-goedmarkt in ongerede
gebracht. Ik geef toe dat niet duidelijk te onderscheiden is wanneer er sprake
is van gewone aankoop en doorverkoop, en wanneer van speculatie; een en ander
loopt door elkaar. Maar in ieder geval wordt de onroerend-goedmarkt daardoor
verstoord. De prijsvorming heeft op een gegeven moment niets meer te maken
met de reële ontwikkelingswaarde maar uitsluitend nog met de toekomstige
bouwclaims.
 
 De Vinex-gronden zijn volgens berekeningen van het adviesbureau Kolpron
Consultants op deze wijze al ruim 4 mld. in waarde gestegen. En de gevolgen
daarvan zijn duidelijk. Uiteindelijk betalen de huurders en de kopers in deze
gebieden voor de winsten. Volgens de raming zijn de kosten hierdoor zo'n ƒ
20.000 tot ƒ 50.000 per woning hoger geworden. Als gemeentelijke overheid
kom je bij deze concurrentieslag vrijwel altijd te laat.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Kan mevrouw Van der Burg aangeven hoe zij aan die fantastisch hoge cijfers
komt? Zij suggereert dat tengevolge van bovenmatige grondtransacties de kosten
per woning ƒ 20.000 tot ƒ 50.000 hoger zouden zijn dan gewenst
is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Dit zijn cijfers uit de regio Rotterdam.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Ik zou graag een stuk zien, want dat is een heel grote regio. En of het
een stadsprovincie wordt, hebt u in de hand.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Het is altijd heel moeilijk om te onderscheiden wat nu precies waardoor
komt, maar je ziet wel dat de prijzen geweldig gestegen zijn en dat de eigendom
van grond in verschillende handen over is gegaan. Daaruit is een en ander
te concluderen.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 U suggereert: ƒ 20.000 tot ƒ 50.000 per woning in de Vinex-locaties –
u generaliseert immers – tengevolge van prijsopdrijving. Als u dat soort
suggesties in de groep gooit, moet u ze wel waarmaken en man en paard noemen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 De gegevens komen van de regio Rotterdam, en ik zie dat de heer Poppe
ze zelfs bij zich heeft.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Ik ben ook verbaasd over deze cijfers. Er hebben eerder grote
getallen gecirculeerd toen het ging om de tekorten per woning als gevolg van
het Vinex-beleid. Is mevrouw Van der Burg daar niet mee in de war?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Nee. Het betreft de extra kosten die in de stichtingskosten van de woningen
moeten worden meegenomen. Het is altijd heel moeilijk om exact te zeggen of
het door speculatie komt, zoals u zelf al hebt aangegeven. De grenzen zijn
moeilijk aan te geven, maar de grondprijs is daar zo gigantisch gestegen dat,
omgerekend naar woningen, dit soort bedragen eruit komt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Kan mevrouw Van der Burg misschien aangeven welke marge zij in haar hoofd
heeft als zij komt tot bedragen per woning tussen de ƒ 20.000 en ƒ
50.000? Dat moeten wel gigantische extra marges zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Het zijn extra marges, omdat de grond in verschillende handen is overgegaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Hoe groot zijn die dan?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Ik heb de gegevens hier niet bij de hand, die zou ik moeten halen. In
ieder geval is het zo dat, uiteindelijk, vergeleken met normale grondkosten,
deze cijfers nu zijn gepresenteerd voor de extra kosten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik zit ook een beetje tegen die getallen aan te hikken. De regering heeft
in de nota naar aanleiding van het verslag geschreven dat de kosten van de
ruwe bouwgrond anders liggen dan die voor bouwrijpe grond en dat de grondkosten
4% tot 5% van het totaal van de stichtingskosten uitmaken. Dan komt u wel
op waanzinnige woningen, om het zo maar even aan te duiden. Ergens klopt er
iets niet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Wij zullen dat nog eens bekijken. Overigens geldt dit
niet uitsluitend voor de sociale woningbouw. Het ligt breder.
 
 Als gemeentelijke overheid kom je bij deze concurrentieslag vrijwel altijd
te laat. Het voorkeursrecht kan in deze ontwikkeling prijsdempend werken.
Hoe sterk dit is, is niet te voorzien. In ieder geval zullen grondtransacties
met een speculatief oogmerk worden ontmoedigd en bemoeilijkt. Dat dit werkt,
blijkt uit het recente onderzoek van De Wolff, De Jong en Pluijmers, getiteld
"Recht op voorrang".
 
 Voorzitter! Nu is aankoop door gemeenten geen absolute must, maar ook
om een andere reden is een verdeling van grondeigendom van belang, namelijk
ten behoeve van een evenwichtige onderhandelingspositie tussen gemeenten en
bouwondernemingen. Via samenwerking van publieke en private partijen zijn
verstedelijkingsplannen te realiseren. Maar om in de huidige situatie de verstedelijkingsopgave,
nu en in de toekomst, op het gewenste kwantitatieve en kwalitatieve niveau
waar te kunnen maken, is naar de mening van de PvdA-fractie een regisserende
rol van het gemeente/regiobestuuur absoluut onmisbaar. De kwaliteit van de
nieuwbouwgebieden kan anders onder druk komen te staan. Een derde knelpunt
is de versnippering van de grondeigendom. Die versnippering leidt tot vertraging
in de uitvoering.
 
 Voorzitter! Wij zien deze processen voor onze ogen gebeuren in diverse
Vinex-locaties. Ik begrijp dan ook werkelijk niet dat de VVD (gelet op haar
amendementen) de winst van enkele bouwondernemers en speculanten hoger waardeert
dan bijvoorbeeld de meerkosten voor huurders en kopers en de kwaliteit van
wonen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik moet hierop even reageren, want dit is niet de kern van de discussie.
Ik weet niet hoe de PvdA-fractie hierover denkt, maar wij zijn van mening
dat het gaat om beperking van het eigendomsrecht. Als je een eigendom hebt,
is een van de rechten dat je het kunt verkopen aan wie je wilt en tegen een
prijs die wordt bepaald door vraag en aanbod. Daarop wordt inbreuk gemaakt
en daar gaat het om. U voert argumenten aan die niet aan de orde zijn en die
een verkeerd beeld scheppen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Dat vindt u, maar dat vinden wij niet. Het gaat om het algemeen belang.
Bij de afweging tussen privébelangen en maatschappelijke, algemene
belangen spelen deze elementen een rol. Iedere keer gaat het om die afweging.
De VVD en de PvdA waarderen dit verschillend, zoals wel blijkt. Ik geef aan
wat voor ons belangrijke elementen zijn. Deze leiden voor ons uiteindelijk
tot de beslissing dat het voorkeursrecht voor gemeenten absoluut noodzakelijk
is, willen wij het beoogde evenwicht bereiken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik stel vast dat wij het evenwicht anders bepalen en dat het evenwicht
voor u op een andere plaats ligt dan voor ons. Dat zullen wij verder in het
debat nog wel uitpraten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Ik denk dat zeker.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Mevrouw Van der Burg sprak over "absoluut noodzakelijk". Wat is die absolute
noodzaak in gebieden waarin helemaal geen sprake is van ruimtelijke taakstellingen
vanuit de vastgestelde ruimtelijke kaders? Kunt u dat toelichten?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Zelfs in gebieden waarin kleinere gemeenten zijn gelegen speelt woningbouw
een rol. Ook daar vinden aankopen door derden plaats, wat uiteindelijk de
realisatie van woningbouw bemoeilijkt. Dat gebeurt niet in alle gevallen.
Ik denk dat het per geval verschillend is. Wij kunnen hier niet precies beoordelen
waar het wel en waar het niet aan de orde is. Ik vind dat de keuze op gemeentelijk
niveau het beste gemaakt kan worden. In een aantal gevallen speelt in kleine
gemeenten dezelfde problematiek als in grotere gemeenten met een specifieke
bouwopgave een rol, zij het op veel kleinere schaal.
 
 Voorzitter! De conclusie van de PvdA kan er dan ook maar één
zijn: prijsbeheersing, het voorkomen van forse winsten voor enkelen ten koste
van toekomstige huurders en kopers en de overheid, het voorkomen van versnippering
van de bouwgrond en daardoor uitvoeringsvertraging èn de veiligstelling
van de kwaliteit van de verstedelijkingsplannen maken voor de PvdA-fractie
uitbreiding van de werkingssfeer van het voorkeursrecht noodzakelijk.
 
 Weliswaar is het wat laat, maar nog niet tè laat. Nog circa 17,5%
van de Vinex-gronden moeten naar alle waarschijnlijkheid nog worden aangekocht.
Ook hebben diverse kleinere gemeenten, zij het in veel geringere mate, ook
bouwopgaven. Maar bovendien staan toekomstige bouwopgaven voor de deur.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik ken het percentage van 17,5 voor gronden die
nog aangekocht moeten worden niet. Is het mevrouw Van der Burg bekend hoeveel
grond al in handen van de reeds genoemde projectontwikkelaars en andere speculanten
is?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 In de nota naar aanleiding van het verslag heeft de regering exact opgeschreven
hoe volgens haar nu de situatie ten aanzien van de Vinex-locaties is. De heer
Poppe kan het gewoon nalezen; ik heb het daar ook uit. Uiteindelijk kom je
op 17,5% van die grond die nog niet in andere handen is overgegaan.
 
 De PvdA-fractie ondersteunt het wetsvoorstel, maar het màg en kàn
niet blijven bij het voorkeursrecht. De kosten van algemene voorzieningen
waar iedere bouwonderneming/grondeigenaar van profiteert, voorzieningen van
openbaar nut, plankosten en toezicht etc., de grondexploitatiekosten, blijven
voor een belangrijk deel ten laste van de overheid. Via overeenkomsten zijn
op vrijwillige basis privaatrechtelijke afspraken te maken over de kostenverdeling.
Maar het publiekrechtelijk afdwingen, als dat nodig blijkt, van het totale
kostenverhaal is op dit moment niet mogelijk. Het huidige baatbelastingsysteem
in de Gemeentewet schiet in dat opzicht tekort. Gevolg is dat de overheid
voor een belangrijk deel voor de grondexploitatiekosten van verstedelijkingsplannen
opdraait.
 
 Een ander nadeel van het huidige baatbelastingsysteem is dat er geen kostenverevening
mogelijk is tussen de verschillende gronden binnen een groter plangebied,
binnen een regionaal plangebied. Bij de schriftelijke voorbereiding heeft
de PvdA-fractie de noodzaak hiervan al kenbaar gemaakt. Het kabinet zou met
voorstellen komen. Kan de minister zeggen wanneer deze voorstellen
de Kamer bereiken? Wij dringen aan op spoed!
 
 De PvdA-fractie kan verder instemmen met de verbeteringen en procedurele
vereenvoudigingen ten opzichte van de huidige regeling in de Wet voorkeursrecht
gemeenten. De slagvaardigheid wordt vergroot, met name ook vanwege de mogelijkheid
om op een eerder moment het voorkeursrecht te vestigen. Dat is winst!
 
 Zoals gezegd zijn vanwege ons restrictief beleid de verstedelijkingsmogelijkheden
schaars en dus "voorspelbaar". Het vroegtijdig en adequaat inzetten van het
voorkeursrecht is derhalve essentieel.
 
 Op een aantal onderdelen van het wetsvoorstel wil ik wat dieper ingaan,
allereerst de mate waarin het toepassingsbereik van het voorkeursrecht wordt
verruimd. In het wetsvoorstel krijgen àlle gemeenten de mogelijkheid
om voorkeursrecht te vestigen. De PvdA-fractie is het eens met het voornemen
van het kabinet om het niet te beperken tot de Vinex-gebieden. Deze gebieden
vormden in de publieke discussie wel de directe aanleiding, maar zeker niet
de enige noodzaak. Nieuwe woningbouwlocaties zullen binnen afzienbare tijd
nodig zijn; ik heb dat net al aangegeven. Bovendien hebben ook de middelgrote
en kleinere gemeenten bouwtaken, zij het in geringere omvang. Maar de problematiek
waarmee zij soms te maken hebben is in wezen dezelfde. Gezien het verleden
moeten we voorkomen dat wij wéér achter feitelijke ontwikkelingen
aanlopen.
 
 De angst voor lichtvaardig gebruik door gemeenten achten wij niet reëel.
De aanwijzing van "voorkeursrechtgebieden" is met veel waarborgen omkleed
in de wet. Binnen beperkte termijnen moeten immers plannen gereed zijn en
door de gemeenteraad aanvaard. Bovendien is er sprake van een plicht tot schadevergoeding
in het geval de gemeente onjuist heeft gehandeld, bijvoorbeeld als uiteindelijk
de plannen niet worden uitgevoerd. Kortom, lichtvaardig gebruik wordt gestraft.
Het zal duidelijk zijn dat de fractie van de PvdA het amendement op stuk nr.
10 van de VVD niet zal steunen om de toepassing voor de uitleggebieden te
beperken tot de gemeenten die in het kader van de PKB zijn aangewezen voor
bijzondere bouwopgave, met andere woorden de Vinex-gebieden. Wij spannen dan
weer het paard achter de wagen. Bovendien zullen kopers hun zinnen gaan zetten
op andere voorkeursrechtvrije gemeenten. Dat leidt tot verplaatsing van de
problematiek en niet tot een oplossing. Dezelfde nadelen kleven overigens
ook aan het amendement van het CDA, zij het in mindere mate.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik begrijp eigenlijk niet goed waar die vrees van mevrouw Van der Burg
vandaan komt, want zij gaat er zomaar van uit, dat als men geen grond krijgt
in een voorkeursrechtgebied, men naar een ander gebied zal gaan waar die grond
wel voorhanden is. Dat betekent nog niet dat daar gebouwd mag worden, want
dat kan toch alleen daar waar een bestemmingsplan dat aangeeft?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Mijn vrees is precies wat ik heb gezegd. Indien het vanwege het voorkeursrecht
moeilijk wordt om gronden aan te kopen in gemeente A, dan zal men wellicht
kijken in de omgeving, of heel ergens anders, waar men wel te bebouwen gronden
kan kopen zonder de mogelijkheid van voorkeursrecht. Er komt dus een concentratie
naar andere gebieden en dat vind ik het gevaarlijke van uw amendement. Men
verschuift het probleem.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Denkt u dat al die gemeentebesturen in de gebieden waar geen voorkeursrecht
is, plotseling het bouwverbod gaan opheffen in hun bestemmingsplan?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Nee, zeker niet. De gemeenten zullen heel goed afwegen wanneer zij dat
gaan doen. Maar over een bouwverbod praten wij niet eens. Er zijn toch diverse
gemeenten met bouwopgaven die bijvoorbeeld staan in het streekplan en dus
bekend zijn. Wanneer projectontwikkelaars of anderen het moeilijk krijgen
in Vinex-gebieden waarom zouden zij dan niet naar andere gebieden gaan?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Maar volgens u gaat het er dan niet om dat gemeenten een bouwverbod opheffen.
Volgens mij gaat het daar juist wel om. Omdat u dat ontkent, ziet u een probleem
dat er niet is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Maar er is geen bouwverbod. Waar haalt u dat vandaan? Er zijn mogelijkheden
buiten de Vinex-gebieden om te bouwen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Maar u mag toch niet overal in een bestemmingsplan bouwen? Dat mag toch
alleen waar het bestemmingsplan dat aangeeft?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Ja natuurlijk.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 U zegt dat die gemeentebesturen alleen heel verstandige beslissingen nemen,
maar u bent nu niet consequent als u denkt dat ze op dit punt geen verstandige
beslissingen nemen en overal het bouwverbod zullen opheffen. Dat laatste zou
betekenen dat overal gebouwd kan worden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Nee, ze gaan niet overal het bouwverbod opheffen. Gemeenten hebben hun
eigen plannen, in relatie tot de streekplannen, waar ze kunnen bouwen. Natuurlijk
zijn die gebieden op een gegeven moment bekend, want de schaarste aan ruimte
geldt voor heel veel gemeenten. De ruimte waar je nog kan bouwen is gering.
In de praktijk blijkt zelfs dat gemeenten strategisch werken om te voorkomen
dat projectontwikkelaars of andere kopers op een gegeven moment de grond kopen.
Daar zit nu juist het probleem. Ik ben vreselijk bang dat als wij alleen maar
de Vinex-gebieden in de voorkeursrechtsituatie kunnen brengen en niet de andere
gebieden, de projectontwikkelaars er als bijen op de honing op afkomen. Zij
zullen hun aandacht gaan verschuiven, want je komt er zo achter, of via het
streekplan of via bestemmingsplannen of via zaken die in voorbereiding zijn,
waar gebouwd kan worden. Die verschuiving zal heel snel plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Maar ik begrijp het nog steeds niet, voorzitter. Mevrouw Van der Burg
zegt dat gemeentebesturen bevreesd zijn dat aannemers en projectontwikkelaars
gronden kopen in een bestemmingsplan. Er zijn nogal wat gemeenten die daar
heel blij om zijn, vooral de gemeenten die een passief grondbeleid voeren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Het klopt dat het heel erg zal verschillen per gemeente. Gemeenten zullen,
 naar mijn idee, zelf die beslissing moeten nemen. De ene gemeente
zal een actief grondbeleid willen voeren en dan moet je de mogelijkheid geven
om dat actieve beleid te voeren. Andere gemeenten zullen het wellicht laten
zoals het is en afwachten. Dat is het verschil per gemeente. Wij moeten het
vertrouwen in de gemeenten hebben dat zij er op een goede manier mee omgaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Dat vertrouwen heb ik wel en daarom deel ik uw vrees niet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Het vertrouwen moet er zijn dat zij op een gegeven moment dat voorkeursrecht
goed, op de juiste plekken zullen inzetten. Dat vertrouwen heb ik in de gemeentebesturen.
Het is heel wat anders als wordt gezegd: wat maakt het uit, laat de gronden
beschikbaar zijn voor iedereen. Zo gaat dat niet. Dan zet je de deur open
voor allerlei ontwikkelingen die de overheid, de gemeenschap uiteindelijk
niet wil en die mogelijk ook meer geld kosten.
 
 Voorzitter! Mijn tweede punt betreft het respecteren van bestaande rechtsverhoudingen.
Hoe is het te voorkomen dat het voorkeursrecht wordt gefrustreerd door al
dan niet "verdekte" eigendomsoverdrachten? Wij vinden het met het oog op de
rechtszekerheid op zichzelf juist dat bij vestiging van het voorkeursrecht
bestaande rechtsverhoudingen gerespecteerd worden. Dit geldt ook voor opties,
mits deze officieel zijn ingeschreven in openbare registers. Maar in artikel
10 worden ook andere eigendomsoverdrachten ontzien, bijvoorbeeld als gronden,
om het maar huiselijk te zeggen, binnen de familie blijven of als er sprake
is van overeenkomsten die blijkens een notariële akte of geregistreerde
onderhandse akte zijn gesloten. Met beide, maar zeker met de laatste, heb
ik veel moeite. Zijn deze uitzonderingen niet fraudegevoelig, zo vraag ik
de minister. Met name ben ik hierover ongerust, omdat tussen de aanwijzing
van een gebied als voorkeursrechtgebied en het in werking treden twee dagen
kan zitten. De inwerkingtreding is daags na dagtekening van het B en W- of
het raadsbesluit in de Staatscourant. Contracten zijn snel gesloten. Dat weet
iedereen. Met welk doel is artikel 10, tweede lid, onder e, opgenomen? Geeft
het niet te veel ruimte? En waarom kan het in werking treden van het voorkeursrecht
niet met terugwerkende kracht plaatsvinden? Gelukkig is in artikel 26 wel
een vangnet ingebouwd. Als blijkt dat een rechtshandeling is verricht met
de kennelijke strekking afbreuk te doen aan het belang van de gemeente bij
haar in deze wet geregelde voorkeurspositie, kan de gemeente een verzoek doen
aan de rechter om deze nietig te verklaren. Het zal overigens niet eenvoudig
zijn voor gemeenten om dit te bewijzen. Daarom vraag ik de minister, op al
deze vragen uitvoerig in te gaan, Immers, voorkomen is beter dan genezen.
Ook in dit geval.
 
 Ik kom bij mijn derde punt, voorzitter, namelijk het moment waarop de
gemeente het voorkeursrecht kan vestigen. De PvdA-fractie is het eens met
het kabinet dat dit in een vroeg stadium moet kunnen gebeuren. Naarmate dit
later plaatsvindt, heeft het des te minder effect. Het moment dat het college
van B en W het voornemen heeft om een structuurplan op te stellen is een goed
moment. Dat kan alleen als plannen in voorbereiding zijn die de gemeenteraad
aanvaardbaar zal achten. Anders wordt het risico voor B en W te groot dat
de plannen uiteindelijk worden getorpedeerd en mogelijk schadevergoedingen
door mensen worden geëist. Met de gekozen eerste mogelijkheid van vestiging
van het voorkeursrecht heeft het kabinet naar onze mening een mooie balans
gevonden. Het amendement van de VVD wijst de PvdA-fractie dan ook af. Met
het kiezen van een later moment van vestiging ontkracht je in feite het voorkeursrecht.
Dat is kennelijk de bedoeling van de VVD. Zeker in combinatie met het voorstel
tot het zeer beperkte toepassingsbereik is het een nog sterkere ontkrachting
van het recht van voorkeur. Ik kan het niet anders begrijpen dan dat de VVD
het vrije koopgedrag van speculanten hoger waardeert dan hoge huren en koopprijzen
van veel mensen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Hierop moet ik toch reageren. Mevrouw Van der Burg zegt dat
de VVD voor speculanten werkt. Dat is absoluut niet de strekking van mijn
betoog geweest. Ik begrijp ook niet waar een dergelijke karikatuur op gebaseerd
is. Waar gaat het mij om? Ik heb geprobeerd de Kamer uit te leggen, dat we
hier bezig zijn met wetgeving en dat het voor mijn fractie buitengewoon belangrijk
is dat wij de rechten in verband met eigendom in de wet voldoende waarborgen.
Daar gaat het om.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Dat begrijp ik, maar zojuist hebben wij geconstateerd dat er verschillen
zijn in de wetgeving van het algemene belang ten opzichte van het particuliere
belang. Overigens, heb ik niet gezegd dat het uitsluitend om speculanten gaat.
Ik heb gezegd dat het óók om speculanten gaat. U weet ook niet
precies waar de grenzen liggen.
 
 Voorzitter! Met dit wetsvoorstel heeft het kabinet een mooi, paars compromis
gevonden. Enerzijds heeft het aandacht besteed aan het belang van enkelen
en anderzijds aan het algemeen belang. Enerzijds heeft het gedacht aan de
overheid en anderzijds aan de markt.
 
 
 
 
 
 De heer Esselink (CDA):
 
 Voorzitter! Hoe is het mogelijk dat mevrouw Van der Burg, na alles wat
hier over weer is geroepen, dit zegt en dat doet met deze bewoordingen? Dat
begrijp ik echt niet. Wat is het mooie, paarse aan datgene wat mevrouw Verbugt
en zij hier te zamen aan toneelspel opvoeren?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Ik spreek van een mooi, paars compromis. Als u goed naar mij had geluisterd,
zou u geweten hebben dat daarmee wordt aangegeven wat hier heeft plaatsgevonden.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Betekent dit dat de Partij van de Arbeid zich in het vorige kabinet door
het CDA verschrikkelijk door de mangel heeft laten halen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Toen is het er niet van gekomen en deze keer wel. Ik meen dat steeds duidelijker
is geworden wat het maatschappelijk belang is van het vestigen van het voorkeursrecht.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Maar ik verbaas mij hierover. Uw en mijn woorden zijn vrijwel dezelfde
als we willen aangeven waarvoor we staan. Blijkbaar is in het vorige kabinet
alles erg fout gelopen. Nu is de helft van de grond voor veel te hoge prijzen
verpatst en daardoor kunnen wij eigenlijk niet meer aan sociale
woningbouw doen. Dat is toch een beetje de schuld van de Partij van de Arbeid.
Nu kunt u zich sterk maken voor het restje. Dat vind ik prima, want beter
een half ei dan een lege dop. Een beetje zelfkritiek kan echter geen kwaad,
want tjonge jonge, wat zijn we laat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Het is jammer dat we hiermee te laat zijn. Dat ben ik helemaal met u eens.
Wij hadden deze regeling eerder moeten opstellen, maar dat is niet gebeurd.
Laten we dan nu zo snel mogelijk de Wet voorkeursrecht gemeenten aannemen,
zodat die ook zo snel mogelijk effect kan hebben. Er is namelijk nog veel
te bouwen. We zijn nog niet in alle gevallen te laat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! Ik wil even tegen de heer Poppe zeggen, dat niet alleen de
Partij van de Arbeid en de VVD in het kabinet zitten. Ook D66 zit daarin.
En het kabinet oordeelt anders dan de VVD.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Toen ik sprak over het door de mangel halen, had ik het over het vorige
kabinet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Burg (PvdA):
 
 Dit is ook een goede reactie op de interruptie van de heer Esselink.
 
 Voorzitter! Het is dus, volgens de beeldspraak van mevrouw Verbugt, een
mooie jas voor alle seizoenen. Ik hoop dat de VVD-fractie nog eens heel goed
nadenkt en haar partijgenoten in het kabinet zal volgen.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! De citeertitel van de wet die wij thans behandelen,
zou niet direct doen vermoeden dat het in essentie gaat om een wettelijk kader
dat zeer directe en ingrijpende gevolgen kan hebben voor de burgers. Toch
is dat het geval. Het gaat in de kern om mogelijkheden tot inperking van eigendomsrechten
in verband met onroerende zaken. Bij het vaststellen van een wettelijke kader,
maar evenzeer bij het in de praktijk hanteren van het instrumentarium, moet
terdege bedacht worden dat het hierbij gaat om een zeer gevoelige zaak. Wie
maar enigszins kennis neemt van de parlementaire geschiedenis met betrekking
tot het voorkeursrecht of in bredere zin met betrekking tot het grondbeleid,
komt tot de ontdekking dat die gevoeligheid er in politiek opzicht zeker is.
Dat is al aangehaald. Zelfs kabinetten kunnen daarover struikelen, hoewel
dat op dit punt voltooid verleden tijd lijkt. De scherpe kanten zijn wel wat
van het dossier, maar de principiële aspecten zijn terdege aanwezig.
Dat blijkt vandaag wel in dit debat.
 
 Voorzitter! Het wetsvoorstel is mede een uitvloeisel van de nota Grondbeleidinstrumentarium
en de uitvoering van de Vinex van 31 maart 1994. Daarmee wordt tegelijk duidelijk
dat het wettelijke instrumentarium van het voorkeursrecht nauw verband houdt
met de uitvoering van de Vinex. Daarop kom ik nog terug.
 
 Overigens mogen we constateren, dat de slotbehandeling van dit voorstel
deze week wel een aanzienlijk snellere procedure laat zien dan de behandeling
van het oorspronkelijke wetsvoorstel, het voorstel van 1977. Dat werd eerst
in oktober 1980 verder behandeld. Gelukkig gaat nu de procedure wat sneller.
Hoewel, volgens mij zijn we eigenlijk al te laat. Hierop kom ik straks nog
wel terug.
 
 Voorzitter! Ten principale wil ik benadrukken – en dat vloeit voort
uit wat ik al heb gezegd – dat zeker bij toepassing van het instrument
voorkeursrecht sprake moet zijn van de grootst mogelijke zorgvuldigheid. Het
gaat immers om gerechtvaardigde belangen van grondeigenaren. Het voorkeursrecht
pleegt een inbreuk op het eigendomsrecht. Ook ik onderken trouwens dat dat
recht zeker niet onbeperkt is. Wie daar echter van uitgaat, zal beseffen dat
de toepassing van het voorkeursrecht met terughoudendheid moet plaatsvinden.
Aan de andere zijde staat daar de opdracht die gemeenten hebben om binnen
zekere termijn een bepaalde bouwopgave te realiseren of te doen realiseren.
Ook dat erkennen wij voluit als een groot maatschappelijk belang. De wijze
waarop de gemeente met betrokkenen omgaat, ook wat de grondverwerving betreft,
is essentieel voor de mate waarin de gemeentelijke doelstellingen kunnen worden
gerealiseerd. Ik zeg dat, omdat de gemeente in dezen eigenlijk een dubbele
positie heeft. Enerzijds is zij rechtstreeks belanghebbende; anderzijds moet
zij ook in bepaalde kaders onderscheiden belangen kunnen afwegen. Dat is een
toch wat moeilijke positie; dat kan het althans zijn. In dat kader merk ik
op dat ik niet zo enthousiast ben over de stelling dat gemeenten zich zo actief
op de grondmarkt moeten begeven. Het zal in sommige gevallen onvermijdelijk
zijn, maar om dat nu als een soort kerntaak van de gemeentelijke overheid
te beschouwen, gaat mijn fractie in ieder geval veel te ver. Juist vanwege
haar positie moet de gemeente ook belangen afwegen en niet alleen maar eigen
belangen dienen. En daar zit een mogelijk conflict in. Mede daarom vinden
wij dat gemeenten zeer terughoudend moeten omgaan met de toepassing van het
instrument voorkeursrecht.
 
 Voorzitter! Hiermee kom ik op het toepassingsbereik. De mogelijkheden
voor toepassing van het voorkeursrecht zijn tot nu toe beperkt geweest tot
stadsvernieuwingsgebieden. Gezien het feit dat de komende jaren een forse
inspanning moet worden gepleegd om nieuwe bouwlocaties te realiseren in het
kader van de Vinex, acht de regering een verruiming van de reikwijdte van
het voorkeursrecht noodzakelijk. De SGP-fractie kan hiervoor zeker begrip
opbrengen. Met toepassing van het voorkeursrecht kan worden bevorderd dat
woningbouw binnen de gestelde financiële randvoorwaarden kan plaatsvinden,
omdat de grondprijs niet buitenproportioneel kan stijgen. Wij zijn het op
zichzelf wel met de regering eens dat de ontwikkelingen aangaande het ruimtelijk
beleid in bredere zin, een slagvaardig gemeentelijk instrumentarium vereisen.
Dat is te meer van belang, wanneer gemeenten binnen een zekere termijn bepaalde
verstedelijkingsopgaven moeten zien te realiseren.
 
 Hierin ligt echter tegelijkertijd besloten dat mijn fractie niet overtuigd
is van het feit dat alle gemeenten over het voorkeursrecht zouden moeten kunnen
beschikken. Ik heb dat bij interruptie ook al even met mevrouw Van der Burg
besproken. Waar geen sprake is van een zodanige verstedelijkingsopgave als
die waarover ik sprak, is het voor ons bepaald niet evident, integendeel,
dat die gemeenten ook moeten beschikken over het voorkeursrecht. Met de regering
vinden wij dat het voorkeursrecht als een aanvulling op de bestaande instrumenten
moet worden beschouwd en als een steun in de rug voor de uitvoering
van de verstedelijkingsopgave. Ik denk aan de begrippen "stroomlijning" en
"versnelling" die in de nota naar aanleiding van het verslag worden genoemd.
Daarom – ik zeg het nogmaals – zijn zij echter niet per definitie
bestemd voor alle gemeenten.
 
 Voorzitter! Dit betekent dat mijn fractie het voorliggende wetsvoorstel
in deze vorm moeilijk acceptabel vindt. Wij vinden dat inperking van de ruimte
die het wetsvoorstel biedt, geboden is. Wij hebben dan ook met veel belangstelling
kennis genomen van het feit dat zowel de VVD als het CDA op dit punt amendementen
hebben ingediend. Overigens moet ik zeggen dat beide amendementen voor ons
ook bezwaren hebben. De inperking gaat niet even ver in beide amendementen,
maar die richting steunen wij wel. In het amendement van mevrouw Verbugt komt
het fenomeen van het koninklijk besluit voor. Dat is voor ons een toch wat
moeilijk punt. Dat levert niet alleen vertraging op, maar ook centralisatie.
Overigens is dat amendement qua omschrijving van de gevallen waarin het voorkeursrecht
zou moeten worden toegepast, het helderste.
 
 Dat is weer het nadeel van het amendement van collega Esselink. Hij gebruikt
begrippen, zoals opvangfunctie, bouwtaakstelling enzovoort, die geen specifiek
gedefinieerde wettelijke begrippen zijn. Hij draait de zaak een beetje om.
Hij hoop dat, door die begrippen in de wet te leggen, dit in de praktijk vanzelf
voldoende begrensde begrippen worden. Dat vind ik echter een moeilijk uitgangspunt
voor wetgeving. Als wij hier besluiten over wetgeving, dan moeten de begrippen
helder zijn. Waar ik bang voor ben, is dat er naar aanleiding van dit amendement
nogal wat discussie zal gaan plaatsvinden over de vraag in welke gevallen
het voorkeursrecht nu wel of niet toepassing kan vinden. Kortom, de begrippen
zijn in mijn ogen niet volstrekt helder. Ik kan mij allerlei discussies voorstellen,
ook in mijn eigen woonomgeving, over de vraag wanneer er nu wel sprake is
van een opvangfunctie en een bouwtaakstelling en wanneer niet. Het streekplan
geeft daar, ruimtelijk gezien, ook niet altijd evenveel helderheid over. Het
komt ook voor dat meer gemeenten gezamenlijk een taakstelling hebben in een
streekplan. Is het dan altijd evident dat zij dan ook gezamenlijk een voorkeursrecht
moeten of kunnen hebben? Welnu, al dat soort vragen rijzen bij dit amendement.
Ik vind het jammer dat er op dit moment geen helderder amendement voorligt.
Eerlijk gezegd, zie ik vanuit mijn eigen positie nu geen betere mogelijkheid
om die inperking juridisch helder te omlijnen, terwijl dat eigenlijk wel nodig
is. Misschien dat hier in de loop van het debat nog helderheid over komt.
 
 Voorzitter! Bij onze conclusie dat het voorkeursrecht er alleen zou moeten
zijn voor gemeenten met een verstedelijkingsopgave, doet zich ook de vraag
voor in hoeverre het instrument nog betekenis kan hebben voor de realisering
van bouwlocaties in de in de Vinex aangewezen gebieden. De planologische procedures
daarvoor zijn inmiddels in de meeste gevallen al in een vergevorderd stadium,
zodat voor die gebieden het vestigen van een voorkeursrecht geen zin meer
heeft, aangezien de marktpartijen hun posities al hebben ingenomen. In de
schriftelijke voorbereiding hebben wij op dat punt al een vraag gesteld. Wij
vonden de beantwoording wat aan de magere kant. Gewezen wordt op de reële
mogelijkheid dat verruiming van het toepassingsbereik achter de feitelijke
ontwikkelingen aanloopt. Met andere woorden, is dit wetsvoorstel, als wij
het althans over die gebieden hebben, geen mosterd na de maaltijd? In de stukken
wordt toch de conclusie getrokken dat het wetsvoorstel wel degelijk betekenis
heeft voor de Vinex-gebieden. Maar op welke manier is mij nog niet helemaal
helder. Wil de minister het nog eens precies uitleggen?
 
 Ook het effect van dit wetsvoorstel is overigens niet geheel helder. Over
de prijsdempende effecten van het voorkeursrecht is nauwelijks iets bekend.
Er kan alleen worden verondersteld dat toepassing van het voorkeursrecht een
prijsdempende werking zal hebben. Wat dit betreft heeft het instrument slechts
het voordeel van de twijfel, terwijl overigens gezien het aandeel van de grondprijs
in de totale stichtingskosten van woningen in de verschillende prijsklassen,
de betekenis van het instrument ook weer enigszins moet worden gerelativeerd.
 
 Ondanks de constatering dat het voorkeursrecht bij het uitvoeren van de
verstedelijkingsopgave een belangrijk instrument kan zijn, blijft onverkort
overeind dat volgens onze fractie de grondprijs moet worden vastgesteld op
basis van de werkelijke marktwaarde van de onroerende zaak, in uiterste instantie
conform de criteria van de Onteigeningswet. Ik heb toch goed begrepen dat
dit ook door de regering wordt erkend? Als ik de passage in de nota naar aanleiding
van het eindverslag zo mag uitleggen, dan zijn wij daarmee tevreden.
 
 De voorstellen aangaande vervroegde vestiging van het voorkeursrecht vinden
wij op zichzelf wel een verbetering, overigens binnen de begrenzing die ik
al eerder aangaf, namelijk alleen daar waar dat beslist nodig is voor de verstedelijkingsopgave.
Wij voegen er wel aan toe dat deze mogelijkheid ook onzes inziens pas mag
worden benut indien er door de gemeente een deugdelijke planologische afweging
is gepleegd. Vandaar dat het VVD-amendement op dat punt ons wel aanspreekt.
 
 De beantwoording in de nota naar aanleiding van het eindverslag over de
termijnen vinden wij niet helemaal bevredigend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 De heer Van den Berg zegt dat het amendement van de VVD hem wel aanspreekt.
Ik wijs hem erop dat dit amendement uitgaat van toepassing van het voorkeursrecht
vanaf het moment van het ontwerp-bestemmingsplan. Kan de heer Van den Berg
mij aangeven hoeveel Vinex-gebieden nu al een ontwerp-bestemmingsplan hebben,
waarvoor het voorkeursrecht zal kunnen gaan gelden? Tegelijkertijd spreekt
de heer Van den Berg over dit instrument in termen van mosterd na de maaltijd.
In feite hanteert hij een dubbele redenatie.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Neen. Ik heb gezegd dat het de vraag is in hoeverre het instrument nog
effectieve toepassing kan vinden wanneer je het betrekt op de Vinex-gebieden.
Wij hebben het nu echter over een wetsvoorstel waarvan de regering zegt dat
het ook een breder bereik moet hebben en in alle gevallen moet kunnen functioneren.
Het moet betrekking hebben op alle gemeenten. Welnu, daar ben ik het
niet zo mee eens, maar zo luidt het wetsvoorstel wel. Dus bekijk ik het punt
van de vervroegde vestiging van het voorkeursrecht tegen die achtergrond en
stel ik daarover vervolgens een kritische vraag. Dat is volstrekt niet met
elkaar in strijd. Het gaat ook niet om de vraag wat ik wil, maar om de vraag
wat de regering wil.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 U spreekt een oordeel uit over het amendement van de VVD. Volgens dat
amendement kan het voorkeursrecht pas starten bij het ontwerp-bestemmingsplan.
Verder zegt u dat het instrument als zodanig veel te laat komt voor de Vinex-gebieden.
Bovendien is er het gegeven dat er nog nauwelijks ontwerp-bestemmingsplannen
zijn met betrekking tot die gebieden. Ik moet dan ook constateren dat uw gedachtengang
in dezen absoluut niet klopt.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Neen, dat ben ik niet met u eens. Als u zo doorredeneert, kun je je de
vraag stellen waar wij die wet überhaupt voor nodig hebben. Die discussie
heb ik hier niet aangezwengeld. Daar zou je dan inderdaad op terechtkomen,
maar dat bedoel ik natuurlijk helemaal niet. Ik bekijk dit juridische instrument
sec op zijn merites, ook al ben ik het op bepaalde punten niet eens met de
opzet van het wetsvoorstel. Mijn opmerking daarbij is dat er sprake had moeten
zijn van inbedding in een planologisch kader. Ik kan niet inzien wat daar
mis mee is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! Het is in zoverre mis dat wij ook moeten kijken naar de uiterst
recente geschiedenis. Wij moeten met onze beide voeten op de grond staan.
Wat betekent het wanneer bijvoorbeeld ditzelfde voorkeursrecht drie jaar geleden
was neergelegd? Dan had het volgens u met uw waardering voor het VVD-amendement
nog niet toegepast kunnen worden.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Voorzitter! Ik kan mij die vraagstelling voorstellen. Daar heeft mevrouw
Versnel op zich gelijk in, maar dat neemt de essentie van deze vraag niet
weg. Ik vind dat een essentieel punt. Ik heb net gezegd dat we die termijnen
ook goed moeten bekijken. De intentie van mijn opmerking is juist, al zou
mevrouw Versnel dat misschien niet verwachten, dat mijn fractie in de schriftelijke
voorbereiding gevraagd heeft welke bezwaren er zijn tegen eventueel ook een
verlenging van de wettelijke termijn van twee jaar. Dat is dus mogelijk in
de gevallen waarin dit instrument wel toegepast moet worden. Ik verneem graag
nog eens van de regering welke bezwaren er zijn tegen de verlenging van die
wettelijke termijn en op grond waarvan deze voorgestelde termijn toereikend
wordt geacht. Nogmaals, dit geldt binnen de kaders die ik zojuist heb gesteld
wat de toepasselijkheid van het wetsvoorstel en de planologische afweging
betreft. Op dit punt ligt er overigens, zo heb ik begrepen, een amendement
van de RPF waar wij sympathiek tegenover staan.
 
 Voorzitter! Reeds enkele malen is een regeringsstandpunt over een baatbelasting
nieuwe stijl of over een grondacceptatiebelasting in het vooruitzicht gesteld.
Deze vraag is zonet ook door mevrouw Van der Burg gesteld. Ik zal er niet
te diep op ingaan. Waarom blijft dit zo lang uit en wanneer kunnen deze stukken
worden verwacht?
 
 Voorzitter! Ik sluit af. Ik wil nogmaals de zorgvuldigheid benadrukken
die bij dit thema nodig is. Ik heb een aantal kritische kanttekeningen geplaatst
bij het wetsvoorstel vanuit de erkenning van de noodzaak om het eigendomsrecht
ook tot zijn recht te laten komen. Ik ben het er daarnaast mee eens dat ook
de gemeenten die daarvoor planologisch de opdracht hebben, hun taakstelling
moeten kunnen volvoeren, maar niet zonder meer alle gemeenten. Daar ligt een
stuk van mijn kritiek. Ik ben bang dat wij daarmee het evenwicht dat noodzakelijk
is in deze gevoelige materie, zouden kwijtraken.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! Je zou kunnen zeggen dat het voorliggende wetsvoorstel enige
relatie vertoont met het door de regering gevoerde beleid bij de kansspelen.
Een van de kernpunten van het wetsvoorstel is immers de gemeenten een beter
instrument in handen te geven om ongewenste speculatie tegen te gaan. Laten
we wel wezen: het prijzengeld voor de spelers kan hoog zijn. We achten het
door de regering in het wetsvoorstel voorgestelde preventiebeleid in algemene
zin gewenst. Dat laat onverlet dat toepassing van het voorkeursrecht een inbreuk
op de normale eigendomsverhoudingen betekent. Er moet daarom wel sprake zijn
van gewichtige redenen alvorens het normale eigendomsrecht kan worden aangetast.
 
 Naar de mening van de RPF-fractie kan daarvan in het licht van algemene
belangen zoals een duurzame ruimtelijke inrichting en een goede en betaalbare
volkshuisvesting in de huidige situatie sprake zijn. Gemeenten moeten daarbij
aan een aantal voorwaarden voldoen en voor een besluit tot vestiging van het
voorkeursrecht is een zorgvuldige democratische besluitvorming in de gemeenteraad
noodzakelijk. Wij beoordelen het geven van een grotere reikwijdte aan de Wet
voorkeursrecht gemeenten daarom in beginsel positief. Tegelijkertijd erkennen
wij ook dat er van dit instrument geen wonderen verwacht moeten worden. Gemeenten
zullen in de toekomst alert moeten blijven en creatief moeten inspelen op
het grondbeleid. Het voorkeursrecht kan hierbij een nuttige functie vervullen.
Dit recht moet worden beschouwd als een aanvulling op de minnelijke aankoop
enerzijds en onteigening anderzijds. Terecht wijst de regering op de regiefunctie
van de gemeenten waar sprake is van bouwtaakstellingen. De gemeentelijke overheid
blijft uiteindelijk verantwoordelijk voor de integraliteit van planontwikkeling.
De regering stelt in de nota naar aanleiding van het verslag in een fraaie
formulering dat de gemeenten niet op lichtvaardige wijze het voorkeursrecht
dienen te vestigen. Om daar zicht op te houden, zijn dan volgens ons wel vormen
van monitoring en evaluatie noodzakelijk. De reikwijdte wordt met dit voorstel
vergroot, maar moet gezien de gevoelige verhouding tussen privaat eigendom
en publieke verantwoordelijkheid wel een heldere begrenzing hebben. De regering
kiest ervoor de reikwijdtevergroting van het voorkeursrecht van toepassing
te laten zijn op alle gemeenten. Kan de minister nog eens uiteenzetten waarom
de regering de mogelijkheden niet heeft beperkt tot die gemeenten die in een
of andere vorm een regionale opvangtaak te vervullen hebben? Collega Esselink
 heeft op dit punt een amendement ingediend. Ik ben erg benieuwd
naar de reactie van de regering op dit amendement. Dat beperking van het toepassingsbereik
tot gevolg zou hebben dat gemeenten weer achter de feiten aanlopen, zoals
de minister in de schriftelijke beantwoording aangeeft, is uiteraard een gevaar.
Maar gaat dat ook op voor al die gemeenten die in wezen alleen behoeven te
voorzien in een zeer beperkte groei ten behoeve van de natuurlijke aanwas
van de eigen bevolking? Er was tot op heden toch geen sprake van wezenlijke
problemen? Is het gevaar dat de VNG schetst, reëel, dat een beperking
van het voorkeursrecht tot gemeenten met bouwtaken of, in de optie van het
CDA, met een dergelijke taakstelling, naar alle waarschijnlijkheid tot effect
zal hebben dat de druk op de grondmarkt zich verplaatst en zich concentreert
op gemeenten met geringere bouwtaken?
 
 Mijnheer de voorzitter! Met de regering menen wij dat het bestaande instrumentarium
te kort schiet, bijvoorbeeld ten aanzien van het binnen de daarvoor gestelde
tijd realiseren van de Vinex-opgave en ten aanzien van het realiseren van
acceptabele grondprijzen. Iedereen erkent wel dat deze wetswijziging in wezen
twintig jaar te laat komt. De grote klappers in de stedelijke regio's zijn
allang gemaakt en kunnen niet meer worden teruggedraaid. Die situatie heeft
er in veel gevallen toe geleid dat gronden op basis van strategische motieven
werden aangekocht, doorverkocht of werden vastgehouden. Uiteindelijk konden
vele projecten vervolgens slechts met forse bedragen uit de stadsvernieuwingspot –
gemeenschapsgelden – worden gerealiseerd. Zo bezien, is er in het verleden
heel wat min of meer speculatief gedrag gesubsidieerd.
 
 Grondtransacties met een speculatief oogmerk, gedaan in het kader van
de ontwikkeling van nieuwe bouwlocaties, zullen dankzij het nieuwe regime
kunnen worden teruggedrongen en wellicht voorkomen. Ik heb begrepen dat in
de loop van de huidige procedure opties niet versneld kunnen worden ingeschreven
in de openbare registers, omdat de huidige wettekst dit niet toestaat. Ik
ga er dus van uit dat daarmee voortzetting van speculatief gedrag onder die
figuur onmogelijk is geworden.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het voorkeursrecht heeft ook nadelen. Ik noem
de noodzaak voor een gemeente om voldoende juridische kennis in huis te hebben,
de ambtelijke capaciteit die bijbehorende procedures vergen en de onzekerheid
aangaande het financiële beslag. In de schriftelijke voorbereiding worden
deze punten slechts aangestipt. Ik ga ervan uit dat de voordelen ruimschoots
tegen deze nadelen opwegen. Daarbij komt dat de keuze om gebruik te maken
van het geboden voorkeursrecht ook bij de gemeente ligt; decentralisatie dus,
die ons op zichzelf aanspreekt. Men hoeft geen gebruik te maken van een verkregen
recht.
 
 Mijnheer de voorzitter! De bewindsvrouwe staat, zo blijkt uit de schriftelijke
voorbereiding, negatief ten opzichte van een verandering van de maximale termijn
van twee jaar tussen de vestiging van het voorkeursrecht en het moment van
het ter inzage leggen van een ontwerp-structuurplan of -bestemmingsplan tot
drie jaar. In sommige complexe gevallen is een verlenging tot drie jaar naar
onze mening echter gewenst. Te denken valt aan bovengemeentelijke belangen
of situaties waarvoor een milieu-effectrapportage is vereist. Ik heb op dit
punt een amendement ingediend, waarin als basis twee jaar wordt genomen, maar
als uitzondering een termijn van drie jaar wordt gesteld.
 
 Ik ben erover verheugd dat artikel 26 de mogelijkheid biedt, een constructie
nietig te verklaren, waarbij sprake is van een feitelijke levering of een
zodanige belasting van de desbetreffende onroerende zaak dat de gemeente aan
de uitoefening van het voorkeursrecht niet kan toekomen en de bestemming niet
of op een te laat tijdstip wordt gerealiseerd. De suggestie van de VNG van
een meldingsplicht van economische-eigendomsoverdrachten in voorkeursgebieden,
wordt door de regering op grond van doelmatigheidsoverwegingen afgewezen.
De VNG ziet daarentegen een meerwaarde in een grotere doorzichtigheid van
de onderhandse grondmarkt en in het bieden van een aanknopingspunt om, zo
nodig, van artikel 26 gebruik te kunnen maken. Kan de gemeente op die manier
niet beter haar regierol vervullen? Heeft het standpunt van de VNG niet een
snelle realisering van de bestemmingsplannen tot gevolg? Zo ja, waarom ziet
de regering dat dan niet als een winstpunt?
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik stel een vraag over de relatie van dit wetsvoorstel
met de Wet bijzondere bepalingen provincie Rotterdam. In het model van de
stadsprovincie kan het provinciaal bestuur een gemeentebestuur op grond van
artikel 4.1 en nog enkele leden overrulen. Dreigt de Wet voorkeursrecht gemeenten
voor de gemeenten die in de stadsprovincie komen te liggen geen dode letter
te worden? De mogelijkheden voor de provincie Rotterdam zijn namelijk niet
begrensd. Men kan, als men dat wil, onbeperkt ingrijpen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het verbaast mij dat de minister in de schriftelijke
voorbereiding nogal terughoudend is ten aanzien van het fenomeen grondbank.
Waarom moeten wij daar niet te veel van verwachten? Waarom zouden gemeenten
in een te afhankelijke positie kunnen komen? In het kader van de herstructurering
van de tuinbouw heb ik, in navolging van LTO Nederland, het rapport "Nederland
tuinbouwland", gepleit voor de oprichting van een grondbank. Niet dat de rijksoverheid
dat moet doen, maar er kan een samenwerkingsverband worden gecreëerd.
Juist in de huidige situatie liggen er volgens mij kansen voor een grondbank.
Sociaal beleid, herstructurering van de sector en kansen voor ruimtelijk beleid
kunnen op die manier bij elkaar worden gebracht en zie daar wat misschien
nog nooit is vertoond: in bepaalde situaties blijkt dat de landbouwsector
er zelfs om zit te springen. En dan zeggen wij weer: laten wij het toch maar
niet doen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Positief is dat de regering onze suggestie tot
het houden van een evaluatie heeft overgenomen. In de nota naar aanleiding
van het verslag wordt dit toegezegd. Op dit punt hebben wij echter geen nota
van wijziging mogen aantreffen, dus wij hebben deze omissie door middel van
een amendement gerepareerd. Tegen collega Esselink zeg ik dat wij uiteraard
bereid zijn om de periode op vijf jaar te stellen als dat door de Kamer zinnig
wordt geacht.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! Het doel van de Wet voorkeursrecht gemeenten is tweeledig:
versterking van de regisserende rol van de gemeenten en verbetering van de
onderhandelingspositie op de grondmarkt. Het is een hulpmiddel en geen doel
in zichzelf.
 
 De wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten is te meer nodig door
de wijziging van de positie van de gemeenten op de grondmarkt, sinds het begin
van de jaren tachtig. Toen ontwikkelden de gemeenten grondgebied voor een
nieuwe uitleg meestal zelf via aankoop en werd de Wet voorkeursrecht gemeenten
beperkt tot de stadsvernieuwingsgebieden. Hadden zij toen maar wat verder
gekeken en wat meer ruimte gecreëerd dan op het eerste gezicht nodig
was of wenselijk leek. Dan was de situatie bij de nieuwe uitleg van de Vinex
aanzienlijk beter verlopen. Maar helaas was dat niet zo. Grondpolitiek was
een beetje een vies woord, waar een aantal politieke trauma's uit het verleden
aan gehecht waren.
 
 Het is eerder zo dat juist de ervaringen met de Vinex, de aankoop door
marktpartijen en soms door speculanten, alsmede de ontstane problemen voor
de gemeentelijke regie alsnog de toepassing van de Wet voorkeursrecht gemeenten
verbreed hebben naar de nieuwe uitleg. Het verbaast mij overigens toch dat
er alleen maar gegevens uit oudere rapporten over de feitelijke grondeigendom
en de prijzen in de Vinex-gebieden voorhanden zijn. Zij worden door het Rijk
niet geïnventariseerd. Waarom eigenlijk niet? Dat moet toch kunnen bij
het kadaster, waar de geautomatiseerde opslag flink heeft toegeslagen? Alleen
de onderhandse deals en de aparte economische eigendom, die niet zijn vervat
in een akte en staan ingeschreven in de openbare registers, onttrekken zich
aan de waarneming. Nu kunnen dat heel relevante transacties zijn, maar er
is toch heel wat waar te nemen, bijvoorbeeld ook de "stromannen-aankopen".
Niet wie er achter zit is duidelijk, maar wel de prijs. En de prijs is juist
van belang, ook al maakt de prijs van ruwe bouwgrond slechts 4% tot 5% van
de stichtingskosten van woningen uit. Het vereist al ieders inspanning om
nog een bereikbare sociale woningbouw op de Vinex-locaties mogelijk te maken.
 
 Met in het achterhoofd de ervaring van de regieproblemen en de beperkte
gemeentelijke onderhandelingspositie op de grondmarkt van de Vinex-gebieden,
zou het dan ook van kortzichtigheid getuigen om weer nieuwe beperkingen in
te voeren, hetzij naar soort gemeente, hetzij naar soort uitleg of planfiguur.
Ook nu ondervinden gemeenten zonder Vinex-gebieden problemen met hun uitbreidingslocaties,
bijvoorbeeld de regionale opvangkernen. Voorts kunnen wij niet weten welke
ontwikkelingen eraan komen. En dan zou het wederom wel eens zeer treurig kunnen
zijn dat niet de volle mogelijkheid is geschapen voor alle gemeenten. Want
het maken van een nieuw wetsvoorstel duurt altijd langer dan wordt gedacht.
Dat is ook met dit wetsvoorstel het geval, zeker als ik reken vanaf het moment
dat minister Alders volmondig "ja" antwoordde op mijn schriftelijke vraag
of het voorkeursrecht gemeenten niet uitgebreid zou moeten worden naar de
nieuwe uitleg. Dat was op 25 februari 1993, en nu is het februari 1996. In
dat opzicht heeft de fractie van D66 dus geen enkele behoefte aan het amendement
van de VVD, dat ten doel heeft de reikwijdte te beperken tot gemeenten met
een landelijke bouwtaakstelling. Ik zal later in mijn betoog ook aangeven
dat de wet niet zo in elkaar zit dat een gemeente het zich kan permitteren
om op frivole wijze met het voorkeursrecht om te gaan.
 
 Voorzitter! Het is goed om te bedenken dat iedere grondeigenaar die niet
wil verkopen, geen last heeft van de wet voorkeursrecht. Hij kan natuurlijk
wel een onteigeningsprocedure aan zijn broek krijgen als hij de gedachte bestemming
niet of niet tijdig weet te verwezenlijken. Alleen als hij wel wil verkopen,
kan de gemeente het voorkeursrecht toepassen, indien dat tenminste gevestigd
is. Verkoop van boeren aan boeren valt hierbuiten, mits maar uiteindelijk
wordt voldaan aan de bestemming. En als dat een agrarische bestemming is,
kan de gemeente het voorkeursrecht niet eens vestigen.
 
 Voorzitter! Het is opvallend dat de Raad van State bij dit wetsvoorstel
dat de grondpolitiek betreft, zo weinig te melden heeft. Dat is wel een goed
teken met betrekking tot de opzet en de consistentie van de wet. Het enige
punt van kritiek is eigenlijk de rechtvaardiging van een nog in te dienen
wetsvoorstel betreffende het kostenverhaal in een situatie dat de marktpartijen
de voornaamste eigenaar zijn van de grond in de nieuwe uitleg. Het gaat dan
niet zozeer om de regiefunctie van de gemeente. Het gaat erom de kosten te
kunnen verhalen die uitstijgen boven hetgeen geregeld is in artikel 42 Wet
op de ruimtelijke ordening, door de voorschriften van de exploitatieverordening
en het aandeel in de kosten van openbaar nut die ten laste gebracht kunnen
worden van gronden die door deze voorzieningen kunnen worden gebaat: de baatbelasting.
 
 Deze regeling blijkt onvoldoende voor tal van algemene voorzieningen waarvan
de directe baten lastig zijn aan te tonen per specifieke grondeigenaar, maar
die wel de kwaliteit van de wijk bepalen en daarmee de opbrengst. Daar bovenop
fungeren de bestuurlijke afspraken ten behoeve van regionale vereveningen
en grondexploitatievereveningen waarop de RARO wijst. Hoewel de fractie van
D66 het met de regering eens is dat wij niet moeten wachten met dit wetsvoorstel
over het voorkeursrecht totdat er meer inzicht is in het kostenverhaalsrecht,
vinden wij het toch wel erg jammer dat zelfs de contouren nog niet op tafel
liggen.
 
 Het kostenverhaalsrecht kan aansluiten bij een deel van de huidige praktijk
waarin gemeenten en grondeigenaren zich gezamenlijk verantwoordelijk voelen
voor de ontwikkeling van een uitleggebied en daartoe de gronden in een grondenpot
stoppen. Dit is als idee tamelijk populair geworden, en terecht, omdat geen
van de grondeigenaren tevoren zeker weet wat de exacte bestemming van het
eigen grondgebied wordt.
 
 Aan de grondenpot worden zogenaamde trekkingsrechten gehecht, al naar
gelang hetgeen elk der deelnemers in de grondenpot heeft gestopt. Er kan ook
sprake zijn van gezamenlijke doelstellingen, gezamenlijke ontwikkeling en
van gezamenlijke deling van kosten buiten het eigen ontwikkelingsdeel. Dat
is het ideale model. Maar het ideale model komt vaak maar gedeeltelijk tot
stand. Er kunnen ook onwillige eigenaren tussen zitten die door
een regeling van het kostenverhaal ofwel bij de les getrokken worden doordat
zij deel gaan nemen aan de grondenpot, ofwel hun part aan het totaal moeten
betalen. Dat is dan wel terecht. Want ook de eigenaar die niet mee wil doen
aan een grondenpot profiteert van de kwaliteit van de wijk als geheel en van
de regionale afspraken.
 
 Wij zijn dus voor het verhalen van de kosten, als stok achter de deur
om de verwezenlijking van het bestemmingsplan ook in financiële zin mogelijk
te maken. In die lijn behoeft een wetsvoorstel voor het verhalen van kosten
niet al te moeilijk te zijn. De minister doet er in de nota naar aanleiding
van het verslag nogal ontwijkend over. Ik citeer: "Het kabinet onderzoekt
de mogelijkheid, gemeenten bij passieve grondexploitatie dezelfde mogelijkheden
te geven als bij actieve grondexploitatie." Deze doelstelling en tijdsbepaling
zijn te vaag. De fractie van D66 dringt opnieuw aan op een spoedige indiening
van het wetsvoorstel. Wanneer kunnen wij dat verwachten?
 
 Voorzitter! Hoewel de Raad van State weinig heeft aan te merken op de
wet, is het stelsel van termijnen tamelijk ingewikkeld en niet altijd even
logisch. Ik begin met te zeggen wat er wel logisch is.
 
 Wel logisch is de kern van het systeem, namelijk dat het besluit van de
gemeenteraad tot het vaststellen van het bestemmingsplan direct verbonden
wordt met de vestiging van het voorkeursrecht voor onbepaalde tijd totdat
het bestemmingsplan geregeld is. Van daar uit wordt naar voren gerekend. Het
ontwerp-bestemmingsplan dat door B en W wordt vastgesteld, regelt het voorkeursrecht
voor een termijn van vijf maanden, totdat het bestemmingsplan is vastgesteld.
Dat komt overeen met de termijn van de Wet ruimtelijke ordening: een maand
ter inzage, waarna het bestemmingsplan binnen vier maanden moet zijn vastgesteld.
 
 Nog weer eerder kan de gemeenteraad het structuurplan vaststellen, waarbij
het voorkeursrecht voor twee jaar geldt met een mogelijke verlenging van een
jaar. Het voorafgaande ontwerp-structuurplan, vastgesteld door B en W, heeft
een geldigheidsduur van maximaal vijf maanden. De situatie is dus gelijk aan
die bij het bestemmingsplan.
 
 Ten slotte, helemaal aan het begin van de route, direct na het vaststellen
van een PKB op rijksniveau of van een streekplan op provinciaal niveau, of
zelfs daaraan voorafgaand, kunnen B en W het voorkeursrecht vestigen dat dan
maximaal acht weken geldig is en direct gevolgd moet worden door een raadsbesluit
waardoor een voorkeursrecht van maximaal twee jaar wordt gevestigd. Nu moeten
B en W dat ook niet te snel doen in dat voorstadium, want anders lopen zij
later vast in het proces van het tijdig klaar hebben van ontwerp-structuurplan
en structuurplan. Vaak zal er een MER gemaakt moeten worden. Ook tijdig archeologisch
onderzoek is bepaald geen luxe gebleken. Door de naadloze aansluiting met
het ontwerp-structuurplan en het structuurplan kunnen deze activiteiten eigenlijk
gewoon doorlopen. Dat is natuurlijk wel van belang. De termijnen luisteren
nauw. Het is dan ook zaak om daar zeer exacte voorlichting over te doen geschieden.
Heeft de minister daar al plannen voor? Ik vraag dat omdat vrijwel alle fracties,
inclusief de onze – en trouwens ook de VNG – zaten te hannesen
met de termijnen in de wettekst. Daarom ontzettend veel dank, minister, voor
de duidelijke uiteenzetting in de nota naar aanleiding van het verslag.
 
 Ik heb een probleem – ik kom op het problematische deel van de termijnen –
met de ongelijke termijnen die gelden als het voorkeursrecht vervalt. Indien
de gronden vervallen waarop het voorkeursrecht van tijdelijke aard gevestigd
is, mogen ingevolge artikel 9 gedurende twee jaar deze gronden niet opnieuw
onder het voorkeursrecht gebracht worden. Dat geeft een systeem aan, maar
waarom wordt in artikel 12 dan een termijn van drie jaar genoemd, waarbinnen
de verkoper geen last heeft van het voorkeursrecht, indien B en W niet tijdig –
dat wil zeggen: binnen acht weken – reageren op het aanbod tot verkoop
van de eigenaar? Hoewel die termijnen ook in de huidige nog vigerende wet
staan, vraag ik de minister waarom dat niet meteen gelijk getrokken is. Of
zijn er daarvoor diepe gronden die ik niet kan bevroeden? Ik wil op deze vragen
graag een duidelijke reactie, opdat wij zo nodig kunnen amenderen. Ik vind
dat wij moeten proberen om het, waar het de termijnen betreft, zo simpel mogelijk
te maken, als er tenminste geen andere gegronde redenen zijn om termijnen
te laten verschillen.
 
 Als de verkoper verzoekt om een deskundigenadvies, krijgen B en W twee
weken om dit verzoek aan de rechtbank te doen. Dat kan ik mij voorstellen,
want anders wordt er maar getraineerd. Als het deskundigenadvies er echter
ligt, hebben B en W vier weken om te besluiten om het voor die prijs te doen –
of niet – of om een oordeel aan de rechter te vragen. Lopen wij zo niet
het gevaar dat er bij gebrek aan tijd te gemakkelijk en te vaak naar een oordeel
van de rechter gevraagd wordt? Is gelijktrekken met de termijn van acht weken
voor reageren op het aanbod van de verkoper – zie artikel 12 –
qua termijn niet reëler en bovendien eenduidiger ten aanzien van dit
wederom vol termijnen zittende wetsvoorstel?
 
 Voor alle duidelijkheid: op zichzelf is er geen bezwaar tegen termijnen
en sancties als B en W of gemeenteraad daar slordig mee omgaan, maar als het
enigszins mogelijk is, verdient het de voorkeur om zoveel mogelijk termijnen
in hun duur te stroomlijnen. Kan de minister echt goed onderbouwen waarom
er verschil tussen deze genoemde termijnen bestaat? Als dat niet zo is, wil
zij dan met een nota van wijziging komen? Ik had daar natuurlijk ook allerlei
amendementen voor kunnen neerleggen, maar dit zijn geen heel zware politieke
punten; het zijn praktische punten, waarvan ik zeg: minister, kijk ernaar
binnen het systeem van de wet. Om het even duidelijk te zeggen: ik vind dat
dit echt aan de minister is.
 
 Op zichzelf zit het systeem van de wet goed in elkaar. Alles wat vóór
de vestiging van het voorkeursrecht aan grondtransacties geregistreerd is
in de openbare registers behoudt zijn positie. Dat is ook correct. Toch zijn
er wat haken en ogen. Ik noem twee problemen, allereerst de datum van vestiging
van het voorkeursrecht. Stel: B en W doen hun besluit of het raadsbesluit
plaatsen in de Staatscourant. Pas de dag erna is het voorkeursrecht gevestigd.
Optienemer, koper en verkoper zijn vanaf dat moment op de hoogte. Zij regelen
het even snel bij de notaris, die een on-line-verbinding heeft met het kadaster,
waardoor zij de gemeente net een slag voor zijn. Kan dat? Zou het niet beter
zijn om de datum van ingang te binden aan het feitelijke besluit
van B en W of gemeenteraad? Ook dat besluit is namelijk openbaar.
 
 Nu is het wel zo dat in lid 3 van artikel 2 staat: "Het besluit vermeldt
tevens volgens de kadastrale registratie de namen van de eigenaren van de
in de aanwijzing opgenomen onroerende zaken en van de rechthebbenden op beperkte
rechten waaraan die zaken zijn onderworpen". Op het moment dat het besluit
genomen werd, was die transactie van het laatste nippertje echter nog niet
gedaan, laat staan ingeschreven; dat was echter wel het geval op het moment
van publikatie in de Staatscourant. Wat geldt nu? Het moment van het besluit
van B en W of de raad met waarschijnlijk verouderde gegevens of de dag na
publikatie met mogelijk andere gegevens? Sterker nog: wat gebeurt er als beide
inschrijvingen op dezelfde dag bij het kadaster arriveren? Wie krijgt de voorkeur?
Of is het zo dat een dergelijke handelwijze, een soort verrassingsaanval,
gezien moet worden als een rechtshandeling die verricht is met de kennelijke
strekking om afbreuk te doen aan het belang van de gemeente bij haar in deze
wet geregelde voorkeurspositie, ingevolge artikel 26?
 
 In deze casus ben ik er nog van uitgegaan dat er sprake zou zijn van registratie
in de openbare registers overeenkomstig artikel 10d, tweede lid. Maar in onderdeel
e van dat zelfde artikel wordt gesteld dat het ook voldoende is als er sprake
is van een overeenkomst die blijkens "een notariële akte of een geregistreerde
onderhandse akte" is gesloten voor de afloop van de "krachtens of overeenkomstig
artikel 4, vierde lid, geldende termijn", dus daags na de publikatie in de
Staatscourant. Hier is dus geen sprake van registratie in de openbare registers.
Wat is het nut van dit onderdeel van artikel 10, tweede lid? Is het eigenlijk
niet een heel gevaarlijk onderdeel? Daardoor kan immers een van de waarborgen
van het systeem, de registratie in de openbare registers, waarvan de vorm
is vervat in een akte, onderuitgehaald worden. Kunnen wij het eigenlijk niet
beter schrappen? Graag een heel duidelijke reactie, opdat wij alsnog een amendement
in kunnen dienen.
 
 Voorzitter! In het algemeen kan worden gezegd dat de ligging en vooral
de bestemming van een stuk grond de waarde ervan bepalen. De bestemming wordt
uiteindelijk geregeld in het bestemmingsplan, dat door de democratisch gekozen
gemeenteraad wordt vastgesteld in het algemeen belang. Daarmee bepaalt de
lokale overheid de waarde van de grond. De grondwaardestijging komt echter
niet bij de gemeente terecht maar bij de toevallige eigenaar, die daar niets
voor heeft hoeven doen; hij wordt slapend rijk. Eigenlijk zou de waarde betaald
moeten worden naar de bestemming van de grond zoals die was voordat er werd
gedacht over bouwen. Want in andere gevallen, waarin de waarde in de bestaande
situatie hoger is dan die bij de toekomstige bestemming wordt ook de hogere
waarde betaald, bijvoorbeeld in een onteigeningstraject.
 
 Stel nu dat die toevallige eigenaar met behoud van de juridische eigendom
en vóór de vestiging van het voorkeursrecht de helft van zijn
grond in optie heeft gegeven aan een ontwikkelaar of een speculant voor ƒ
25 per vierkante meter. Die is nog niet betaald; dat gebeurt heel vaak in
dergelijke zaken. Overige grondkopers in het gebied hebben ƒ 40 per
vierkante meter betaald. Na de vestiging van het voorkeursrecht wil de toevallige
eigenaar de andere helft van zijn eigendom aan de ontwikkelaar verkopen. De
gemeente staat op het voorkeursrecht. De verkoper vraagt aan een deskundige
om advies betreffende de prijs, want hij heeft inmiddels ook over andermans
prijzen gehoord. Hoe zal nu de prijs naar redelijkheid bepaald worden in het
vrije economische verkeer? Krijgt hij dan ook ƒ 40 per vierkante meter
als de reële waarde in het vrije economische verkeer? Of wordt er gerelateerd
aan de prijs uit het optiecontract van de economische eigendom en komt het
dus neer op ƒ 25 per vierkante meter?
 
 Voorzitter! Ik ontvang hierover graag duidelijkheid van de minister, want
als de prijs uitkomt op die ƒ 40, blijft er van de dempende waarde
heel weinig over.
 
 De kwestie van de waardevermeerdering door een nieuwe bestemming, het
feit dat die waardevermeerdering niet terechtkomt bij degene die de bestemming
in het algemeen belang bepaalt, en het feit dat derden daar behoorlijk van
kunnen profiteren, zitten mij niet lekker. En daar verandert dit wetsvoorstel
niet veel aan. Ik wil nog wel toegeven dat het gevestigde gebruik en de jurisprudentie
daar nu eenmaal debet aan zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Dit zit mevrouw Versnel niet lekker. Dat stemt mij enigszins
zorgelijk, want in dit wetsvoorstel wordt ervan uitgegaan dat de waarde wordt
bepaald op basis van de Onteigeningswet. Volgens die wet wordt de waarde bepaald
aan de hand van de verkeerswaarde, in dit geval de verkeerswaarde-min. Mag
ik uit de zorgen van mevrouw Versnel opmaken dat de fractie van D66 problemen
heeft met de verkeerswaarde-min en terug wil naar de gebruikswaarde?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 O nee, mevrouw Verbugt, waar wij een probleem mee hebben, heb ik net uitvoerig
uitgelegd. Mijn fractie heeft er problemen mee dat de stijging van de grondwaarde,
die ontstaat doordat de gemeenschap, de vertegenwoordigers van de burgers,
de gemeente dus, wijzigingen aanbrengt in een bestemmingsplan, niet toekomt
aan die zelfde gemeente, tenzij ze volledig eigenaar is van het hele gebied.
Ik heb er problemen mee dat die stijging toekomt aan de toevallige eigenaren.
Ik heb altijd moeite met dingen waardoor mensen gigantische bedragen zomaar
binnengeschoven krijgen, zonder dat zij er iets voor gedaan hebben. Dat probleem
leg ik gewoon even op tafel. Laat ik een voorbeeld geven. Wij hebben beiden
een stuk grond in Zoetermeer en de gedachte bestaat de HSL daartussen te laten
lopen. Aan mijn kant is sprake van uitbreiding van Zoetermeer-Oost en aan
uw kant van het Bentwoud. In de praktijk krijgt u de vervangingswaarde volgens
de Onteigeningswet en ik krijg een mooie prijs. Dat vindt u niet leuk.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik stel weer vast dat mevrouw Versnel en dus de fractie van D66 problemen
hebben met de verkeerswaarde als grondslag voor de onteigening.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Het gaat om de verkeerswaarde die gebaseerd is op de bestemming welke
op het moment van verkoop geldt. Maar dat is niet aan de orde. De Onteigeningswet
wordt altijd uitgelegd ten voordele van degene die onteigend
wordt, zowel wanneer de grond meer waard is geworden als wanneer de grond
minder waard is geworden. De realiteit is dat ik, omdat ik aan de goede kant
van Zoetermeer zit, ƒ 40 per vierkante meter krijg uitgekeerd en u
een tientje. Zo zit dat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Wij kunnen hier lang en breed over debatteren, maar ik denk niet dat dit
het goede moment daarvoor is.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat hebt u goed begrepen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik maak mij zorgen over de opstelling van D66 als het gaat om de waardegrondslag
in het kader van de toepassing van de Wet voorkeursrecht gemeenten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 U luistert absoluut niet naar wat ik zeg. Maar dat maakt niet uit, hoor.
 
 Voorzitter! Uit het verslag valt duidelijk af te lezen dat de VVD problemen
heeft met de aantasting van het eigendomsrecht. Die aantasting is naar mijn
mening beperkt, omdat het voorkeursrecht pas geldt, wanneer de eigenaar wil
gaan verkopen. Dus de eigenaar zet zelf de eerste stap, terwijl hij heel goed
weet dat zijn eigendom ligt in een gebied waar het voorkeursrecht gevestigd
is.
 
 De waardebepaling geschiedt naar de waarde in het vrije economische verkeer,
desgewenst op basis van een deskundigenadvies of een uitspraak van de rechter
daarover. De eigenaar, die vrijwillig tot verkoper wordt, heeft alleen niet
meer de vrije keus van de koper! Dat is een beperkt nadeel ten opzichte van
het algemeen belang om het plan te realiseren. Een plan dat door de gemeenteraad
zo belangrijk wordt gevonden, dat er een voorkeursrecht op gevestigd wordt.
 
 Bovendien, op wiens eigendom richt de VVD zich, op dat van de boer die
wil verkopen, of op dat van de aanstaande woningbezitter? Voor die aanstaande
woningbezitter is het nu toch echt tijd om daadwerkelijk te kunnen gaan wonen
in een huis dat redelijk aan de prijs is. En daar komt weer niets van terecht
als de gemeente geen regie kan voeren over het plan. Want juist voor het voeren
van die regie is dit wetsvoorstel. Ik zou zelfs zover willen gaan om te zeggen:
als de VVD haar kiezers wil bedienen, komen er meer kiezers in koopwoningen
op een weiland dan die ene boer. Maar dat zal ik maar niet zeggen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Dat lijkt mij heel verstandig, want het gaat de VVD erom dat eigendomsrechten
in de wet voldoende worden gewaarborgd en dat, als daarop inbreuk gemaakt
moet worden in het algemeen belang, dit niet in grotere mate gebeurt dan nodig
is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Uw standpunt was wat dit betreft duidelijk. Ik probeer er alleen wat harder
tegenaan te gaan.
 
 Voorzitter! Ik gaf al aan dat de fractie van D66 geen enkele behoefte
heeft aan het amendement van de VVD dat ten doel heeft de reikwijdte te beperken
tot gemeenten met een landelijke bouwtaakstelling. Deze opvatting heeft de
VVD tenminste al aangegeven in het verslag. Maar van de andere amendementen
geen spoor! Het amendement om het voorkeursrecht te beperken – ik ga
het nu bewijzen, dus even goed luisteren, want anders gaan wij heen en weer
praten op niets af – tot het bestemmingsplan is naar de mening van de
fractie van D66 gewoon destructief. Daarmee ontvalt de zin aan deze wetswijziging.
Het betekent namelijk dat pas in een zeer laat stadium, vanaf het ontwerp-bestemmingsplan,
het voorkeursrecht gevestigd kan worden. Kijken wij naar de Vinex-situatie,
dan zien wij dat er nog vrijwel geen bestemmingsplannen zijn vastgesteld.
Dat betekent dus dat naar de opvatting van de VVD op de meeste Vinex-locaties
ook nu geen voorkeursrecht gevestigd kan worden. Merkwaardigerwijs stelt ook
de VVD in het verslag: "Is de regering met de leden van de VVD-fractie van
mening, dat het beoogde instrument van meet af aan reeds als beperking heeft
dat het op veel Vinex-uitbreidingslocaties te laat komt, omdat er veel transacties
inmiddels hebben plaatsgevonden?"
 
 Met andere woorden, ten tijde van het verslag vond ook de VVD, met vele
andere fracties in de Kamer, dat er toch echt vóór het bestemmingsplan
een voorkeursrecht geregeld zou moeten zijn, want ook toen waren er vrijwel
geen bestemmingsplannen. Een forse politieke ommezwaai en misschien kan die
verklaard worden!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Ik heb in het verslag een vraag gesteld: komt het wetsvoorstel
niet te laat voor de Vinex-gebieden? Daarop antwoordde de regering: nee. Daarom
heb ik dus een amendement gemaakt. Het is dus helemaal logisch en in lijn.
 
 Als mevrouw Versnel meent dat de VVD een ommezwaai heeft gemaakt, adviseer
ik haar toch om de Handelingen te lezen die horen bij de vaststelling van
de Wet voorkeursrecht gemeenten. Wij praten hier over een wetswijziging. Eerder
is de wet door zowel de Tweede als de Eerste Kamer behandeld. Lees daar de
inbreng van de VVD! Dan zal zij ervaren dat die haarfijn aansluit bij de houding
die wij nu in de Kamer aannemen. Daar zit geen licht tussen, daar zit geen
draaiing in. Ik kan uit het betoog van mevrouw Versnel alleen maar vaststellen,
dat zij draait.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Het interessante is natuurlijk, dat wij degene die toen sprak vanmiddag
in deze zaal hebben kunnen zien zitten. Wat dat betreft, heeft mevrouw Verbugt
het gerepareerd. Ik heb echter te maken met een forse tijd daarna, het moment
waarop zij net een verslag heeft geschreven. Dat was in 1995, vorig jaar,
een paar maanden geleden. Zij heeft toen een vraag gesteld. Waarom stelt zij
zo'n vraag, als zij weet dat de bestemmingsplannen nog niet helemaal gemaakt
zijn en zij al van plan is om een dergelijk amendement te maken? Nergens in
het verslag vraagt zij, of de regering het eigenlijk niet met haar eens is
dat het wetsvoorstel beperkt moet worden tot het moment waarop het ontwerp-bestemmingsplan
aan de orde is. Dat is een volstrekt normale situatie als je van plan bent
met zo'n destructief amendement te komen, waardoor de hele wet in feite weg
is. Als je dat wilt doen, moet je dat aankondigen in het verslag. Dat heeft
mevrouw Verbugt niet gedaan. Ik wil dat heel duidelijk neergezet hebben. Ik
heb alle stukken van haar inbreng in het verslag daar zeer zorgvuldig op bekeken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Voorzitter! Ik heb vier pagina's kritische vragen gesteld over dit wetsvoorstel,
dus in dat opzicht ben ik zeer verbaasd dat de boodschap niet bij mevrouw
Versnel is doorgekomen. De positie van het structuurplan en van het bestemmingsplan heeft een wezenlijke rol gespeeld in de VVD-inbreng
destijds, bij de totstandkoming van de wet zoals zij nu luidt. Alles wat wij
toen door middel van amendementen hebben kunnen bereiken, wordt met dit wetsvoorstel
ontkracht. Kunt u zich voorstellen dat mijn fractie bezwaar heeft? Dit is
toch geheel in lijn?
 
 Over het bestemmingsplan heb ik in het verslag vragen gesteld, omdat ik
mij ernstig zorgen maakte dat de inbreng die de fractie van de VVD eerder
heeft geleverd onder druk zou komen te staan. Het antwoord van de regering
is, dat alle gemeenten in het buitengebied een geldig bestemmingsplan hebben.
Dan is het structuurplan helemaal niet nodig!
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik zie het vuur onder uw beider betoog steeds hoger oplaaien. Het is zeven
uur. Op donderdag vergaderen wij formeel tot uiterlijk half zeven. Ik zou
u allen willen vragen, buitengewoon beknopt te zijn in interrupties. Over
een minuut of twee laat ik geen interrupties meer toe. U hebt allen nog een
tweede termijn en de minister heeft zelfs nog een eerste termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Wij hebben nog 11,5 uur de tijd tot half zeven!
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het hele Nederlandse volk weet dat u de leukste thuis bent, maar deze
interruptie is niet nodig.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik heb een vraag!
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Nee, u krijgt het woord niet. Het woord is aan mevrouw Versnel.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! Waar wij mee te maken hebben is, dat wij niet bij iedere wet
waarover ooit is gesproken in de Kamer en die op een gegeven moment gewijzigd
wordt, behoeven na te gaan wat destijds is gezegd en waarover destijds amendementen
zijn voorgesteld. Het is de plicht van een kamerlid om in het verslag te stellen,
van plan te zijn om met bepaalde punten zeer kritisch om te gaan. Mevrouw
Verbugt heeft daar geen aanduiding voor gegeven. Het is een volstrekt duidelijke
zaak. Ik heb het hele verslag erop gespeld en het is niet te vinden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Misschien is het verstandig als mevrouw Versnel het nog eens leest, want
de aantijgingen die zij aan het adres van de VVD maakt, zijn absoluut niet
aan de orde. Ik vind dat zij polariserend bezig is in de richting van de VVD.
Dat is absoluut niet terecht en ik wil haar adviseren om de Handelingen te
lezen die destijds een rol hebben gespeeld bij de vaststelling van de wet.
Ik vind de parlementaire geschiedenis belangrijk. U zult dan zien hoe consequent
de VVD is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 U bent achteraf consequent geworden en niet tijdens het verslag.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik moet vaststellen dat de kloof nu duidelijk zichtbaar wordt. Er is al
eens een regering over gestruikeld en ik ben dus benieuwd. Indien onverhoopt
het destructieve amendement van de VVD het haalt – ik heb niet alle
koppen kunnen tellen omdat niet iedereen aan het debat deelneemt maar die
kans is niet geheel uitgesloten; het zal duidelijk zijn dat ik tegen zal stemmen –
wat doet D66 dan nog in zo'n coalitie?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik ga ervan uit dat de regering het wetsvoorstel dan intrekt.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat hoor ik dan graag van de minister.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! Het derde amendement van de VVD waardoor de gemeente in feite
gebonden kan worden aan de gerealiseerde prijs bij openbare verkoop, lijkt
op het eerste gezicht misschien wel aardig, maar het is ronduit vragen om
manipulaties en deals op de veiling. Het is een open deur voor georganiseerde
speculanten die afspreken om de winst en het verlies ten opzichte van de gemiddelde
grondwaarde te delen of die tevoren met de verkoper een deal sluiten. Hoe
dan ook, de gemeente is de klos. Ofwel de gemeente betaalt te veel, ofwel
de gemeente moet er vanwege de zeer hoge prijs vanaf zien. Dat is niet het
dienen van het algemeen belang maar van manipulaties. Dat laatste is zeer
onverstandig en die weg moeten wij niet volgen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Mevrouw Versnel suggereert dat een amendement van de VVD leidt tot manipulaties
en ik wil daar door middel van een zeer korte vraag op reageren. Vindt zij
dat marktwerking vies is?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Absoluut niet! Maar als u iets weet van grond en van grondveilingen en
van de manier waarop het daar toegaat, dan weet u dat wat ik beschrijf een
situatie is die zeer zeker voorkomt. Dat moet u eens goed in uw hoofd zetten,
want die vorm van marktwerking functioneert niet zoals u het in uw ideale
plaatje ziet gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Ik wil mevrouw Verbugt een vraag stellen. Is zij er niet vies
van dat mensen op een verschrikkelijke manier hun zakken vullen ten koste
van de woningnood?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U mag antwoorden mevrouw Verbugt maar u hoeft niet te antwoorden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik heb het woord niet en ik zou de heer Poppe willen vragen, zijn vraag
te herhalen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Is mevrouw Verbugt er niet vies van, dat mensen de kans krijgen om op
een verschrikkelijke manier de zakken te vullen door te speculeren met grond
waardoor de huisvesting onbetaalbaar wordt?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik stel vast, dat de heer Poppe hier een situatie schetst die niet overeenkomt
met de werkelijkheid. Daar wil ik het bij laten.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dan kent u de werkelijkheid niet.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! Ik wil mevrouw Versnel vragen of zij van mening is dat haar
benadering van het probleem erg vruchtbaar is. Wat is eigenlijk haar doel
met deze scherpe uitval naar de VVD?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Aan de ene kant vindt ik dat dit wetsvoorstel goed in elkaar zit en aan
de andere kant worden er ongehoorde aanvallen gepleegd door een coalitiepartner
op het wetsvoorstel waarmee het kabinet, waar haar partij ook deel van uitmaakt,
heeft ingestemd. Ik wil heel duidelijk stellen, dat dit een
volstrekt andere kijk is op hoe je met dergelijke zaken omgaat. Natuurlijk
is het heel mooi om naar vijftien jaar terug te verwijzen. Mij zegt dat niets.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Wij hebben in dit huis dualisme. De regering regeert en de Kamer controleert.
Daar wil ik het bij houden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Maar mevrouw Verbugt verwijst naar vijftien geleden en zegt dat zij zo
consistent is. Ik zeg, dat diezelfde consistentie ook in het VVD-smaldeel
in het kabinet zou moeten zitten. De tijden zijn veranderd mevrouw Verbugt,
echt veranderd, volstrekt anders dan vijftien jaar geleden! Daar ben ik mijn
verhaal mee begonnen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Verbugt (VVD):
 
 Ik blijf erbij: er is dualisme.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ja. Dat is waar en dat is mooi.
 
 Voorzitter! Het wetsvoorstel zit in de hoofdzaak goed in zijn checks and
balances. De gemeente krijgt duidelijke mogelijkheden bij de ontwikkeling
van de bouwtaak. De gemeente krijgt die mogelijkheden tijdig, namelijk wanneer
het serieus wordt een plan tot bouwen te ontwikkelen. De termijnen zijn zo
strak bepaald dat een gemeente het wel uit haar hoofd laat in het wilde weg
een voorkeursrecht te vestigen, want de straf is fors, namelijk de onmogelijkheid
het voorkeursrecht gedurende een aantal jaren ter plekke te vestigen. In die
gevallen is de gemeente ook nog schadeplichtig ten opzichte van de verkopers,
bij wie het voorkeursrecht uitgeoefend is. De naadloze overgang tussen het
B en W-besluit en het raadsbesluit, waartegen burgers bezwaar kunnen aantekenen
in de onderscheiden stadia van besluitvorming over de vestiging van het voorkeursrecht,
biedt duidelijkheid en zekerheid aan belanghebbenden. De fractie van D66 waardeert
dat.
 
 Ook de uitoefening van het voorkeursrecht op grote schaal binnen het gebied
zal niet direct verstandig zijn. De gemeente als groot-grondeigenaar loopt
financieel risico. De gemeente moet zeer goed nadenken over wat er nodig is
om de regie over de nieuwe uitleg daadwerkelijk te kunnen voeren. Het is dus
bepaald niet zo dat de gemeente met dit wetsvoorstel in de hand tot een monopolist
wordt! De openbare registers, en dus ook het kadaster, spelen een belangrijke
rol bij de vestiging van het voorkeursrecht. Daar worden de eigendommen en
de opties geregistreerd, mits in een akte vervat. Ik verwijs naar artikel
10. Daar wordt het voorkeursrecht geregistreerd, zie artikel 4. En daar komen
uiteindelijk ook de mededelingen van het vervallen van het voorkeursrecht
terecht, die overigens ook vereist zijn op de desbetreffende gemeentelijke
stukken en eveneens aan de desbetreffende eigenaren moeten worden meegedeeld.
Ik verwijs naar artikel 5. Volgens mij is het daardoor een sluitend systeem,
afgezien dan van het onderdeel e, van lid 2, van artikel 10. Ik sprak daar
eerder over.
 
 Zelfs kun je stellen dat deze wet een opschonende werking zal hebben ten
aanzien van allerlei ondershandse grondovereenkomsten die aan het openbare
zicht onttrokken worden, maar die in de praktijk een grote invloed kunnen
hebben op de mogelijkheden tot feitelijke realisering van een door de democratisch
gekozen volksvertegenwoordiging gewenste bouwplanrealisatie. Hoe dan ook,
de evaluatie van dit wetsvoorstel zal buitengewoon zinnig zijn. Een aparte
bepaling kàn. Maar VROM evalueert gelukkig altijd alles, dus ook zonder
bepaling komt dat wel goed, mits inderdaad na vier jaar. Maar dat is ook de
gewoonte.
 
 Ik rond af. Ik heb het zeer gewaardeerd dat de minister heeft willen voldoen
aan een gewone praktische vraag van mijn kant, namelijk om de gehele tekst
van de Wet voorkeursrecht gemeenten, zoals die er met de voorgestelde wijzigingen
uit zou zien, te willen sturen aan de Kamer. Ik zou haar eigenlijk willen
verzoeken dat standaard te doen bij wetswijzigingen, opdat het inzicht en
het overzicht voor de Kamer optimaal zijn vanaf de indiening en opdat vooral
het gezoek naar wat nu precies wel en wat nu net niet wijzigt, tot het verleden
kan gaan behoren. Bij voorbaat mijn hartelijke dank.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De minister zal volgende week antwoorden, naar verwachting woensdagmiddag.
 
 
 
 
 
 Sluiting 19.10 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-50-3745-3769.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl