Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Provinciewet en de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994 in verband met verruiming van het provinciale belastinggebied (24272)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 2561-2567

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-11-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 33, pagina 2561-2567

30-11-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24272Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen (24458), en over: - de motie-Rabbae over een afdrachtkorting volwaardig deeltijdwerk (24458, nr. 10); - de motie-Van Dijke over de financiële ondersteuning van de zorgtaak voor kinderen (24458, nr. 11)Pagina 2591-2591
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Infrastructuurfonds voor het jaar 1996 (24400 A)Pagina 2598-2598
Behandeling van: het verslag van een op 16 november 1995 gehouden algemeen overleg over het ArbobesluitPagina 2601-2605
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regels omtrent de vaststelling van maximumprijzen voor geneesmiddelen (Wet geneesmiddelenprijzen) (24266)Pagina 2542-2561
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels omtrent de vaststelling van maximumprijzen voor geneesmiddelen (Wet geneesmiddelenprijzen) (24266)Pagina 2596-2596
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk XII (Ministerie van Verkeer en Waterstaat) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24307)Pagina 2598-2598
33ste vergadering; 30 november 1995Pagina 2541-2541
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1996 (24400 XII).Pagina 2597-2598
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van ruimere regels met betrekking tot de openingstijden van winkels (Winkeltijdenwet) (24226)Pagina 2567-2591
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en enige andere wetten in verband met afschaffing van verzekeraarsbudgettering ten aanzien van de kosten van AWBZ-verstrekkingen (24429), en over: - de motie-Van Boxtel/Oudkerk over reservevorming van sociale zorgverzekeraars (24429, nr. 7)Pagina 2596-2597
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet en de Waterschapswet in verband met een verruiming van de beleidsvrijheid van gemeenten en waterschappen met betrekking tot het kwijtschelden van belastingschulden (24158), en over: - de motie-Klein Molekamp over ruimte voor het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid (24158, nr. 7); - de motie-Poppe over de financiële consequenties voor gemeenten van het kwijtscheldingsbeleid (24158, nr. 8) en één andere motiePagina 2594-2594
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Infrastructuurfonds voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24312)Pagina 2598-2598
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Invoeging van een nieuw artikel 3b van de Ziekenfondswet (24475)Pagina 2593-2593
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Coördinatiewet sociale verzekering en de Werkloosheidswet (franchise Werkloosheidswet) (24483); - het wetsvoorstel Wijziging van de Huisvestingswet (provinciale toets toewijzingscriteria voor woonruimte veilig stellen) (24486); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren en enige andere wetten (aanvulling van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren met onder meer de onderwerpen omvang van de taak, arbeidstijd, vakantie en verlof (24220) en één ander voorstelPagina 2541-2542
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van ruimere regels met betrekking tot de openingstijden van winkels (Winkeltijdenwet) (24226)Pagina 2606-2627
Stemmingen over tien moties, ingediend bij de behandeling van de begroting van Verkeer en Waterstaat, te weten: - de motie-Leers over de gemeenschappelijke personeelsdienst wegvervoer (GPDW) (24400 XII, nr. 15); - de motie-Van Gijzel/Van Heemst over onderscheid in de fiscale behandeling van diverse soorten verkeer (24400 XII, nr. 16); - de motie-Rosenmöller over de prijsverhouding openbaar vervoer/auto (24400 XII, nr. 18) en zeven andere motiesPagina 2598-2600
Regeling van werkzaamheden (donderdag 30 november 1995)Pagina 2567-2567
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Ziekenfondswet en de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten in verband met de uitbreiding van de personele werkingssfeer van de Ziekenfondswet met een bepaalde categorie van AOW-gerechtigden alsmede de samenstelling van de Ziekenfondsraad (24093)Pagina 2601-2601
Stemmingen over drie moties, ingediend in het wetgevingsoverleg over diverse aanpassingen van de Ziekenfondswet en de evaluatie van de Wet-Van Otterloo, te weten: - de motie-De Jong over een uitgewerkt voorstel over diverse knelpunten vóór 1 maart 1996 (24093, 24460, 24475, nr. 16); - de motie-Verkerk c.s. over de ziektekostenverzekering voor 65-jarigen met een partner (24093, 24460, 24475, nr. 17); - de motie-Verkerk c.s. over de ziektekostenverzekering voor 65-jarige alleenstaanden (24093, 24460, 24475, nr. 18)Pagina 2593-2593
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Tijdelijke regeling houdende beperking van de inkomensgevolgen door de toepassing van het nieuwe arbeidsongeschiktheidscriterium voor personen in bepaalde leeftijdscategorieën (Tijdelijke wet beperking inkomensgevolgen nieuw arbeidsongeschiktheidscriterium) (24484)Pagina 2593-2594
Stemmingen over zes moties, ingediend in het nota-overleg over het Meerjarenprogramma infrastructuur en transport, te weten: - de motie-Van Heemst c.s. over een werkvoorraad van uitvoeringsgerede projecten (24403, nr. 3); - de motie-Van Heemst c.s. over het doelgroepengebruik van rijkswegen (24403, nr. 4); - de motie-Van Heemst over de corridorstudie A2 (24403, nr. 5) en drie andere motiesPagina 2600-2600
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Burgerlijk Wetboek, de Ziektewet en enkele andere wetten in verband met loondoorbetaling door de werkgever bij ziekte van de werknemer (Wet uitbreiding loondoorbetalingsplicht bij ziekte) (24439), en over: - de motie-Rosenmöller over risicoselectie (24439, nr. 16); - de motie-Van Middelkoop over de overgangstermijn (24439, nr. 18) en één andere motiePagina 2594-2596
Stemmingen in verband met het voorstel van wet van de leden Reitsma en Biesheuvel tot wijziging van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (invoering woonkostenaftrek) (24438)Pagina 2593-2593
Stemmingen over vijf moties, ingediend in het nota-overleg over het Tweede tactisch pakket Investeringsprogramma spoorweginfrastructuur, te weten: - de gewijzigde motie-Reitsma over aanleg van de Hanzespoorlijn (24407, nr. 9); - de motie-Verbugt c.s. over aanleg van de Zuiderzeespoorlijn (24407, nr. 5); - de motie-Verbugt c.s. over de spoorlijn Nijmegen-Venlo-Roermond (24407, nr. 6) en twee andere motiesPagina 2600-2601
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Ziekenfondswet en de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten in verband met de uitbreiding van de personele werkingssfeer van de Ziekenfondswet met een bepaalde categorie van AOW-gerechtigden alsmede de samenstelling van de Ziekenfondsraad (24093)Pagina 2591-2593
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Provinciewet en de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994 in verband met verruiming van het provinciale belastinggebied (24272)Pagina 2561-2567
Regeling van werkzaamheden (donderdag 30 november 1995)Pagina 2591-2591
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellenPagina 2627-2628

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Wijziging
van de Provinciewet en de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994 in verband
met verruiming van het provinciale belastinggebied (24272).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Gabor (CDA):
 
 Voorzitter! Het doet mij deugd dat ik na gisteren ook vandaag weer met
de staatssecretaris mag debatteren. Gisteren ging het over de gemeenten en
de waterschappen. Vandaag gaat het over de provincies. De CDA-fractie is uitdrukkelijk
voor de verruiming van de mogelijkheden van de provincie om het eigen belastinggebied
uit te breiden, onder gelijktijdige vermindering van de rijksbelastingen,
want dit mag de burger per saldo niet meer belasten. Het voorstel dat nu aan
de orde is, oogt buitengewoon goed. Het gaat om een groot bedrag van 750 mln.
Als ik het allemaal optel, dan constateer ik dat de provincies straks voor
50% kunnen voorzien in de eigen middelen, als het om de begroting gaat. Dat
is een stap in de goede richting. 
 
 Het klinkt dus mooi, maar het probleem is dat sprake is van een soort
substitutie-operatie, waarbij het gaat om gelden die toch zijn belegd, zodat
de beleidsruimte op korte termijn heel erg klein is. Mijn vraag aan de staatssecretaris
is welke concrete plannen het kabinet heeft om de eigen beleidsruimte voor
de provincies nog verder op te rekken en welke soort belastingen of andersoortige
maatregelen men voor ogen heeft. Of wil men voortgaan met het via de motorrijtuigenbelasting
uitbreiden van die eigen beleidsruimte? Ik heb daar in de beantwoording van
onze vragen nog geen helder beeld van gekregen.
 
 Mijn fractie heeft goede nota genomen van de mededeling dat het rijksaandeel
in de motorrijtuigenbelasting nog voldoende is om straks een substantiële
verlaging te effectueren. Daarmee wordt de variabilisering van de autokosten,
als dit aan de orde komt, ingevuld. Daarvoor dank.
 
 Dan kom ik ten slotte op de toverformule van 3%. Daarmee bedoel ik de
verwachte groei van het wagenpark met 3% per jaar. De daaruit voortvloeiende
inkomsten zijn ingezet om te kunnen dekken wat de provincies bij deze operaties
kwijtraken, globaal 5 mln. aan rente en 14,5 mln., doordat de perceptiekosten,
door het Rijk te innen, moeten worden afgedragen. Dat punt hebben wij in het
vooroverleg niet tot klaarheid kunnen brengen. Vóór de operatie
had het Rijk 735,5 mln. vrij besteedbare ruimte uit de motorrijtuigenbelasting,
plus 14,5 mln. ter dekking van de perceptiekosten. Na de operatie heeft het
Rijk 750 mln. vrij besteedbare ruimte, omdat het Provinciefonds met dat bedrag
wordt gekort, plus 14,5, mln., omdat de provincies de perceptiekosten afdragen.
Dat betekent in feite dat het Rijk dan beschikt over 14,5 mln. aan meerinkomsten.
Dat is niet slecht, maar was dat wel de bedoeling? De provincies moeten de
perceptiekosten en de rentenadelen maar zien te halen uit de groei van het
wagenpark, begroot op 3%. In feite is dat een opwaartse druk in de richting
van de belastingbetaler. De provincies hadden die ruimte ook anders kunnen
besteden, als het niet op die manier was gedaan, wellicht voor nuttige uitgaven
of voor het mitigeren van de belastingdruk richting de betaler. Is mijn conclusie
juist dat het Rijk in beginsel 20 mln. aan deze operatie overhoudt? Ik krijg
ook graag antwoord op de vraag wat er gebeurt als het wagenpark geen 3% groeit,
maar minder. Is het kabinet dan bereid om het verschil op een andere wijze
te compenseren? Ik moet zeggen dat het antwoord op deze vraag voor mij essentieel
is voor de eindconclusie die ik trek met betrekking tot dit voorstel.
 
 Voorzitter! Mocht de regering mij er geen duidelijke verklaring van kunnen
geven hoe het precies zit met de 20 mln., dan overweeg ik om daaromtrent in
tweede termijn een amendement in te dienen.
 
 
 
 
 
 De heer Kamp (VVD):
 
 Voorzitter! In de laatste maand van het jaar is nog een aantal belangrijke
wetsvoorstellen aan de orde, maar de VVD-fractie denkt niet dat dit wetsvoorstel
om het provinciale belastinggebied te verruimen, daarbij hoort. Als dit voorstel
wordt aangenomen, verandert er immers bijna niets in de wereld. Bijna niets,
omdat de eigenaren van autobussen een jaarlijks voordeel zouden missen, en
wel 6 mln., als het schrappen van de opcenten op de motorrijtuigenbelasting
op hun voertuigen niet door zou gaan. Maar dat is slechts een onbedoeld neveneffect
van dit voorstel. Voor het overige is het voorstel een papieren exercitie.
 
 De provincies krijgen 750 mln. minder aan algemene uitkeringen uit het
Provinciefonds en zullen dit compenseren door hetzelfde bedrag meer binnen
te halen aan opcenten op de motorrijtuigenbelasting. Ze moeten het laten bij
die 750 mln. Nog meer binnenhalen mogen ze niet en minder binnenhalen doen
ze vast niet. Immers, de provincies die het maximum aan opcenten niet zouden
willen heffen, hebben daartoe nu al de gelegenheid en gebruiken die ook. Daar
doet dit voorstel niets aan toe of af. Ook voor de automobilist verandert
er helemaal niets, omdat de verhoging van de opcenten gecompenseerd wordt
door een verlaging van de hoofdsom.
 
 Als je dit overziet, is het al met al een heel bescheiden uitkomst van
een discussie, waarin bij vlagen heel veel bestuurlijke en ambtelijke energie
is gestoken, sinds in 1970 een wettelijke basis onder de provinciale opcenten
op de motorrijtuigenbelasting werd gelegd. In die discussie zou het moeten
gaan om niet minder dan versterking van de zelfstandigheid van de provincies
en vergroting van hun financiële beleidsvrijheid; twee heel fraaie doelen,
nota bene de centrale uitgangspunten van de nieuwe Provinciewet, die in de
Kamer is vastgesteld. Het was de bedoeling om aan die zelfstandigheid en beleidsvrijheid
vorm te geven in een eigen provinciale belasting zoals de gemeenten de onroerende-zaakbelasting
hebben. Bij het onderzoek naar de mogelijkheden voor een eigen provinciale
belasting is achtereenvolgens geadviseerd door de commissie-Christiaanse,
de werkgroep-Haks, de commissie-De Kam, de commissie-Franssen en zelfs heel
even door de WRR. Iedere denkbare variant is nauwgezet bestudeerd en bespreekbaar
gesteld.
 
 Ik kan mij nog herinneren dat in provinciale staten in het land is gesproken
over een provinciale telefoonbelasting en zelfs over een provinciale paardenbelasting.
Iedere variant bleek meer nadelen dan voordelen te hebben, behalve eentje,
de provinciale ingezetenenbelasting. Toevallig ontdekte in diezelfde tijd
Margaret Thatcher dat ook. Zij zou in haar land wel even een vergelijkbare
belasting invoeren: de poll tax. Het massale verzet van de burgers werd bijna
haar voortijdige politieke einde, waarop in ons land ijlings een nieuw criterium
werd ingevoerd om ook van deze variant te kunnen afzien, en dat werd de "heibel"-factor
genoemd. Als er heibel te verwachten is, zien wij ervan af.
 
 Met het voorstel dat nu aan de orde is, om de provincies in staat te stellen
het aantal opcenten op de motorrijtuigenbelasting te verhogen, wordt de discussie
over een eigen provinciale belasting na vele jaren beëindigd. Dat geeft
duidelijkheid en dat is op zichzelf een plusje. Misschien kan met heel veel
goede wil ook nog een plusje gezien worden in de extra mogelijkheid die de
provincies krijgen, om af te zien van belastingheffing. Als er een provincie
zou zijn, die nog meer zou willen doen dan het afschaffen van de huidige,
maximaal 41 opcenten, dan kan dat straks. Niet dat er ooit sprake van zal
zijn, maar toch.
 
 Beide plusjes vallen net niet weg tegen het bezwaar, dat de grondslag
voor de belasting beperkt blijft tot de automobilisten. Het autobezit is gelukkig wijd verbreid in Nederland en bovendien merken de automobilisten
niets, omdat zij volledig gecompenseerd worden voor deze nieuwe heffing van
opcenten. De plusjes blijven dus net overeind. De VVD-fractie zal zich niet
tegen het voorstel verzetten.
 
 
 
 
 
 De heer Hoekema (D66):
 
 Voorzitter! De fractie van D66 is verheugd over dit wetsvoorstel dat een
lange weg heeft afgelegd. In maart 1994 was er al een standpunt van het toenmalige
kabinet over de provinciale belastingcapaciteit. De heer Kamp memoreerde zojuist
de lange voorgeschiedenis, tot en met de rapporten van de WRR. Het voorstel
dat wij vandaag voor ons hebben is bescheiden, maar goed. De verruiming van
het provinciale belastinggebied past in het streven naar decentralisatie en
naar grotere zelfstandigheid en verantwoordelijkheid van de medeoverheden,
ook in financieel opzicht. Het gaat om een vermindering van de afhankelijkheid
van het Rijk.
 
 De vraag die de heer Gabor opwierp, is ook mijn vraag. Hij vroeg namelijk
of dit het eind van de weg is. Wat vindt de regering van een verdere uitbreiding
van het provinciale belastinggebied? Wordt daarover nagedacht? Krijgt het
verhaal van de provinciale opcenten nog een vervolg of overweegt de regering
nog andere belastingmogelijkheden? Overigens steun ik op dit ogenblik de redenatie
van de regering dat er toch meer argumenten zijn om de milieubelasting op
rijksniveau te regelen, dan gedifferentieerd per provincie. Ik heb dus een
vraag over de toekomst, maar concludeer ook dat dit wetsvoorstel op dit ogenblik
een juiste keuze is.
 
 Het voorstel is wel in hoge mate "een sigaar uit eigen doos". Ik kan ook
zeggen "blij met een dode mus", want wat met de ene hand wordt gegeven, wordt
met de andere hand genomen. De vraag die de heer Gabor stelde over de perceptiekosten,
was ook in dit geval mijn vraag. Is er wel sprake van een gelijke sigaar uit
eigen doos of is de sigaar nu ineens een beetje korter geworden na de verrekening
van de kosten? Met andere woorden, de aanname van de regering over de groei
van het wagenpark moet de provincies in staat stellen om deze operatie budgettair
neutraal te eindigen. Is dat zo, en wat doet de regering als die aanname onjuist
blijkt te zijn? Ik hoor op dat punt ook graag een duidelijk antwoord van de
staatssecretaris.
 
 Voor de regering "komt het busje niet zo". De bussen zijn eruit gelaten.
Blijft dat zo in de toekomst? Blijft het bij een verwerking van de opcenten
op autobussen in de algemene systematiek, zoals is weergegeven in de onlangs
gecorrigeerde tweede tabel? Kost het inderdaad zoveel om een apart systeem
van opcentenheffing voor autobussen te ontwerpen?
 
 Ten slotte heb ik in een eerder stadium aan staatssecretaris Vermeend
gevraagd om in verband met de verruiming van het provinciale belastinggebied
iets te doen aan de verhoging van het provinciegevoel. Nu gaat het hier alleen
maar om automobilisten en ik weet ook niet direct een probaat middel om een
automobilist een groter provinciegevoel te bezorgen. Toch verdient het aanbeveling
dat ingezetenen van een provincie ook beseffen dat het voor het welzijn van
de medeburger in de provincie is dat zij motorrijtuigenbelasting afdragen.
Kan de staatssecretaris daar nog eens creatief over nadenken?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Van de onderzochte mogelijkheden om het provinciale
belastinggebied te verruimen, is de Wet op de motorrijtuigenbelasting als
enige overgebleven. Deze aanbeveling is al gedaan in het rapport van de commissie-De
Kam. De PvdA-fractie stemt ermee in dat provincies een grotere bevoegdheid
krijgen als het gaat om de sturing van hun financiële middelen. Hierbij
is zeker van belang dat provincies op dit moment slechts ongeveer 10% van
hun inkomen zelf verwerven. Dat is een aanzienlijk lager percentage dan het
zelf verworven inkomen van gemeenten.
 
 Het opleggen van een provinciale belasting zou ertoe kunnen leiden dat
inwoners meer betrokken raken bij het provinciale beleid. Ik zeg: zou kunnen
leiden. Want het is de vraag of mensen zich, als zij de rekening krijgen,
in voldoende mate realiseren dat de provincie hier voor een gedeelte achter
zit, als het gaat om de beïnvloeding van de hoogte. Het zet de provincies
echter wel op scherp, als het gaat om de lasten die zij de burgers opleggen
en de baten hiervan. Op de iets langere termijn kan dit zeker een onderwerp
voor discussie zijn en zou het dit ook moeten zijn.
 
 Het gaat in beginsel om een budgettair-neutrale operatie. Het gaat om
een overheveling waar de burger in beginsel bij deze overgang niets van merkt.
Er wordt een bepaald bedrag aan belasting opgelegd, maar er vindt tegelijkertijd
een evenredige verlaging plaats. Er zit echter wel een verschil in de verrekening,
zoals uit de nota naar aanleiding van het verslag blijkt. Eerdere sprekers
hebben hier al op gewezen. We hebben het over een bedrag van 750 mln, maar
het blijkt dat hiervoor toch in eerste instantie bij de overgang een bedrag
van 770 mln. voor nodig is. De vraag is of dit zo zou moeten zijn. Op dit
moment zijn er perceptiekosten. Straks wordt er op een andere manier gerekend,
maar de perceptiekosten blijven hetzelfde. Waarom dat bedrag nu werkelijk
op deze manier in dit traject zou moeten worden ingevoegd, is mij niet geheel
duidelijk. Ik ben benieuwd wat de staatssecretaris hierop in haar toelichting
te melden heeft.
 
 Tijdens de schriftelijke behandeling heb ik twee vragen gesteld. Ik wil
deze nog even kort naar voren halen.
 
 De eerste was: ontstaat er een belang bij bedrijven om bewust een bepaalde
provincie uit te kiezen in de toekomst, als het gaat om de hoogte van de motorrijtuigenbelasting?
Ik heb het dan bijvoorbeeld over leasemaatschappijen. Uit de beantwoording
bleek dat zo'n 50% van de leasemaatschappijen werkt met een systeem, waarbij
de gebruiker ook impliciet de belastingplichtige is, waardoor dat effect niet
kan optreden. Voor die andere 50% zou dit echter wel een factor van betekenis
kunnen zijn. Ik ben benieuwd of de staatssecretaris naar de toekomst toe denkt
dat er een beweging zal ontstaan waarbij de bewuste bedrijven doelgericht,
misschien zelfs op jaarbasis, hun zetel in een andere provincie kunnen gaan
kiezen. Of maak ik mij nu te druk?
 
 
 
 
 
 De heer Kamp (VVD):
 
 Voorzitter! Zou dit nu dan ook al niet het geval zijn? De provincies variëren
al, als het gaat om het aantal opcenten. Ze krijgen nu niet
meer mogelijkheden om te variëren. Wij hebben op dit moment 42 opcenten.
Wij gaan naar 63 opcenten, maar binnen die 42 opcenten zijn alle variatiemogelijkheden
al aanwezig. Er is voor die leasebedrijven geen nieuw feit dat het aantrekkelijk
maakt om naar een andere provincie te gaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):
 
 Voorzitter! Het gaat erom dat de provincies in de toekomst meer lasten
gaan opleggen aan hun burgers, omdat ze dat nodig hebben om meer voorzieningen
te realiseren. Op dat moment ontstaat er een vergroting van de verschillen
tussen de provincies. Dat hoeven geen grote verschillen te zijn, maar dat
kunnen het wel zijn. Op dat moment zou theoretisch die situatie kunnen ontstaan.
Daar heb ik over gesproken. Ik weet niet of dat een grote factor zou kunnen
zijn of een marginale. Die vraag heb ik met name aan de staatssecretaris voorgelegd.
Ik hoor daar graag haar reactie op.
 
 Voorzitter! Ik heb tijdens de schriftelijke behandeling nog een andere
vraag gesteld. Zou het niet aardig zijn, omdat autobussen voor de systematiek
buiten het verdeelmodel zijn gehouden, om de autobussen niet te compenseren?
Dat zou betekenen dat er zo'n 6 mln. per jaar daadwerkelijk niet als belasting
in rekening zou worden gebracht. De staatssecretaris heeft er bij de beantwoording
op gewezen dat deze materie vanwege de hele discussie over het busvervoer,
het stads- en streekvervoer en de advisering van de commissie-Brokx, beter
een ander platform zou kunnen krijgen. Ik vond het toch een charmante gedachte,
omdat de concurrentieverhouding tussen bus- en personenvervoer gebaat is een
busvervoer dat goedkoper is, ook als het om belastingen gaat. Ik zou de staatssecretaris
willen vragen of zij dat bedrag van 6 mln. per jaar werkelijk zo'n onoverkomelijke
drempel vindt dat zij die suggestie niet wil volgen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Voorzitter! De beantwoording kan kort zijn. Het is plezierig dat de Kamer
dit wetsvoorstel in een hoog tempo heeft willen behandelen. Het is daardoor
wellicht mogelijk om de beoogde ingangsdatum te realiseren. Ik dank de Kamer
daar hartelijk voor.
 
 Op zichzelf is het juist dat op het moment van invoering van de verruiming
van de belasting voor de provincie, er in de praktijk niet zo veel zal veranderen.
Omdat er echter ten principale een ruimer belastinggebied ontstaat, zullen
de provincies op langere termijn een grotere beleidsvrijheid hebben om meer
inkomsten te verwerven, bijvoorbeeld als gevolg van de groei van het wagenpark.
Er wordt daarmee een bijdrage geleverd, hoe bescheiden ook bij aanvang, aan
een verdere versterking van de autonome beleidsmogelijkheden van de provincie.
 
 Het kabinet heeft geen concrete plannen om overigens tot uitbreiding van
het provinciaal belastinggebied over te gaan. Dat geldt ook voor het gemeentelijk
belastinggebied. Collega Vermeend en ik hebben in een algemeen overleg reeds
aangegeven dat wij er als regel geen voorstander van zijn om nieuwe belastinginstrumenten
te introduceren. Wij maken liever gebruik van de algemene belastingmiddelen
die er zijn. Er moeten dus zeer bijzondere omstandigheden zijn voor het introduceren
van nieuwe belastingmechanismen voor de decentrale overheden. Wij zijn terughoudend
op dat punt en geven, bij een financiële of een beleidsmatige noodzaak
voor verruiming van de beleidsruimte, de voorkeur aan het oprekken van bestaande
ruimte in de algemene belastingmiddelen.
 
 
 
 
 
 De heer Gabor (CDA):
 
 Dus in dit geval de motorrijtuigenbelasting?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 In dit geval hebben wij het met name over de motorrijtuigenbelasting,
als substantiële belastingbron voor de provincies.
 
 Er is gediscussieerd over het bedrag van 20 mln. Het kan zijn dat de teksten
op dat punt niet handig zijn geformuleerd. Er blijft misverstand bestaan over
de redactie ervan. In feite is er sprake van een overheveling van de perceptiekosten
van de rijksoverheid naar de provinciale overheden, zoals gebruikelijk bij
dit soort instrumenten. Het is de bedoeling dat de kosten ervan door de provincies
kunnen worden opgevangen door de opbrengsten, niet alleen in het eerste jaar,
maar zelfs oplopend in de latere jaren. Als wij blijven uitgaan van een groei
van het wagenpark van 3% – ik kom daar nog op terug – groeit ook
de derving van de motorrijtuigenbelasting van de rijksoverheid. In relatie
tot de 750 mln. die op het Provinciefonds is gekort, is er grosso modo zowel
voor de rijksoverheid als voor de provincies sprake van een budgettair neutrale
situatie.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):
 
 Op bladzijde 6 van de nota naar aanleiding van het verslag staat dat de
bijkomende kosten in totaal voor de provincies circa 20 mln. zijn. Dat is
wat anders dan de voorziene progressie, die overgaat van het Rijk naar de
provincie.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Ik begrijp uit de reacties dat onze formuleringen aanleiding geven tot
onduidelijkheden. Ik hoop dat ik met mijn toelichting duidelijk heb gemaakt
hoe het functioneert.
 
 Er is gesproken over 3% groei van het wagenpark. Op de eerste plaats is
het goed, aan te nemen dat die groei van 3% gerealiseerd zal worden. Dat cijfer
is gebaseerd op een extrapolatie van gegevens van het wagenpark van de afgelopen
tien jaar. Er zijn, ik zou bijna zeggen: helaas, geen aanwijzingen dat de
groei van het wagenpark de komende jaren lager zal zijn. Daarmee zou een situatie
van forse inkomstenderving voor de provincies niet aan de orde zijn.
 
 Wanneer je de redenering volgt die de heer Gabor volgt, namelijk dat als
er minder dan 3% groei is de rijksoverheid moet bijpassen, dan zouden in een
situatie waarbij sprake is van meer dan 3% groei de provincies terug moeten
storten naar de rijksoverheid. Binnen de ruimte die ontstaat, moet er een
zekere mate van flexibiliteit zijn om marginale verschillen op te vangen.
Mocht blijken dat het milieubewustzijn in dit land opeens van dien aard wordt
dat bij wijze van spreken na volgend jaar het wagenpark absoluut niet meer
groeit of zelfs in aantal terugloopt, dan kan er natuurlijk in de financiële
positie van de provincies een moment komen dat er reden is voor nader bestuurlijk
overleg. Ik ga er voorlopig niet vanuit dat het zover komt. Een beperkte marge
moet opgevangen kunnen worden in de normale beleidsvoering van de provincies.
 Alleen als er zeer dramatische veranderingen aan de orde zijn
in datgene wat bij dit onderwerp wordt beoogd, is er reden voor nader overleg.
Op zo'n moment zal bezien moeten worden of en hoe eventueel maatregelen aan
de orde zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Gabor (CDA):
 
 De staatssecretaris is dus in beginsel bereid hiernaar serieus te kijken
en compensatie te bieden namens het kabinet?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Op het moment dat er sprake is van een dramatische afwijking van de groeipercentages
waarover wij vandaag spreken, lijkt mij nader overleg aan de orde. Met die
dramatische afwijking bedoel ik stilstand van de groei of terugloop van de
groei van het wagenpark. Dat zijn factoren van betekenis voor de mogelijkheden
van opbrengst voor de provincie. Nader overleg voer je alleen als je de bereidheid
hebt, gezamenlijk iets overeen te komen. Mij lijkt dat vanzelfsprekend. Ik
herhaal nadrukkelijk dat dit alleen aan de orde is bij dramatisch afwijkende
ontwikkelingen en niet bij marginale verschuivingen in hetgeen bij dit punt
aan de orde is. Marginale verschuivingen moeten binnen de reguliere beleidsprocessen
kunnen worden opgevangen.
 
 De heer Kamp concludeerde met enig gevoel voor understatement dat hij
zich niet zal verzetten tegen het onderhavige wetsvoorstel. Met enig gevoel
voor understatement wil ik dat gewoon incasseren.
 
 Ik kom nog even terug op de bussen. Op zichzelf is het feit dat de bussen
heel ongelijk verdeeld zijn over de provincies de belangrijkste reden dat
het ingewikkeld is om te doen wat door een aantal van de leden is gesuggereerd.
Het idee bestaat dat de kosten niet opwegen tegen een eventueel voordeel.
In die afweging is nadrukkelijk gekozen voor de oplossing die voor ons ligt.
 
 Een vraag was of bedrijven en leasemaatschappijen belang zouden kunnen
hebben bij een vestiging in een andere provincie als de motorrijtuigenbelasting
daar lager is. Wij zijn inderdaad in de nota naar aanleiding van het verslag
daarop al even ingegaan. Het is goed om eerst twee dingen vast te stellen.
Er is een tendens waarneembaar, juist bij leasemaatschappijen steeds meer
op naam van de gebruiker de auto te registreren omdat de gebruiker daarmee
rechtstreeks aansprakelijk is voor allerlei andere kwesties zoals verzekeringen
en bekeuringen. Uit kostenoverwegingen is dat van belang voor leasemaatschappijen.
Er is dus een trend om steeds meer te registreren op naam van de gebruiker.
Dat gebeurt dus in de provincie waar de betreffende gebruiker woont.
 
 Een ander element dat in dit verband van belang is, is dat bij de start
van deze overheveling in de praktijk nauwelijks een verschil zal ontstaan
in de heffingen. Er zijn ook nu verschillen tussen provincies en die nemen
niet toe als gevolg van deze overheveling, althans niet bij de start. Als
er echt sprake is van heel bewust andersoortig gedrag en als dat aanleiding
geeft om iets te doen in het financiële aspect van de zaak, houden wij
dat in zekere zin een beetje in de gaten en kan er altijd nog een moment zijn
om op te treden. Voorlopig hebben wij echter de verwachting dat de nadelen
om die weg te bewandelen ook voor leasemaatschapijen aanmerkelijk groter zijn
dan de voordelen die behaald kunnen worden, omdat juist voor leasemaatschappijen
heel veel andere factoren relevant zijn bij de bepaling van hun vestigingsplaats
dan juist de provinciale belastingen.
 
 De heer Hoekema heeft gevraagd om creatief na te denken over de bevordering
van het provinciegevoel. Een van de belangrijke momenten om daar verder bij
stil te staan, is de herverdeling van taken die wij in het kader van de vernieuwing
van de bestuurlijke organisatie voor ogen hebben. Zeker als een aantal taken
op het ruimtelijke terrein in de richting van de provincie zouden verschuiven,
kan dat de betrokkenheid bij activiteiten van de provincie doen toenemen.
Ik sta overigens open voor suggesties van de Kamer om dat provinciegevoel
te versterken.
 
 
 
 
 
 De heer Gabor (CDA):
 
 Voorzitter! Uit het antwoord van de staatssecretaris begrijp ik dat het
kabinet een voorschot genomen heeft op de derving van toekomstige rijksinkomsten.
Vanuit het oogpunt van begrotingstechnieken en vanuit het oogpunt van de dekking
van de begroting begrijp ik dat heel goed, maar in mijn opvatting had de staatssecretaris
dan niet meer dan 730 mln. uit het Provinciefonds mogen incasseren als zij
deze operatie daadwerkelijk budgettair neutraal wil laten verlopen. Dat heeft
zij niet gedaan; zij heeft het een beetje anders georganiseerd. Dat betekent
dat zij goed heeft onderhandeld en er bij deze organisatie in ieder geval
in geslaagd is om de risico's voor de voortgang en voor dat bedrag van 20
mln. bij de provincies te leggen. Zij berooft de provincies ook van een budgettaire
ruimte van 20 mln.; dat is volstrekt evident. Het zij zo; het is een onderhandelingsresultaat
van beide partijen. De staatssecretaris heeft gezegd dat alleen bij een dramatische
ontwikkeling sprake kan zijn van het invoeren van nieuwe belastingmechanismen
voor de decentrale overheden, maar wat is een dramatische ontwikkeling? In
procenten geredeneerd is 1% of 2% zeker niet dramatisch, maar een bedrag van
4 mln. of 5 mln. bij sommige provincies is natuurlijk wel een behoorlijk bedrag.
Als bij een operatie zoals deze een provincie ter wille van de voortgang telkens
bedragen in de orde van grootte van 4 mln. of 5 mln. moet inleveren, zal ik
op een bepaald moment een waarschuwende vinger heffen en zeggen: dat kan zo
niet.
 
 Zelf ben ik ook niet zo enthousiast over de verwachte groei van het wagenpark.
Ook daarmee wordt als het ware een voorschot genomen op een bepaalde ontwikkeling,
terwijl je beleidsmatig in deze Kamer uitdrukkelijk van alles en nog wat probeert
te doen om die ontwikkeling juist terug te dringen. Hier wordt echter gespeculeerd
en wordt rekening gehouden met die groei. Eigenlijk is het niet fraai om het
langs die weg op te lossen. Ik had dat anders gedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Hoekema (D66):
 
 Voorzitter! Ik heb nog twee korte opmerkingen. Ook ik heb na het aanhoren
van de heer Gabor en het lezen van bladzijde 6 van de nota naar aanleiding
van het verslag nog steeds het gevoel – maar misschien begrijp ik het
niet goed – dat het Rijk iets wint, namelijk een lager aandeel in de
perceptiekosten en een rentevoordeel, en dat de provincies iets verliezen.
De provincies zullen dat verlies opvangen met de groei van
het wagenpark. Afgezien van de vervelende associaties bij die groei, waar
de staatssecretaris al over heeft gesproken, heb ik de indruk dat het Rijk
erbij wint en de provincies erbij verliezen, maar ik laat mij graag overtuigen.
 
 Het tweede punt betreft het provinciegevoel. Uiteraard heeft de staatssecretaris
gelijk als zij spreekt over herverdeling van taken en bevoegdheden in het
kader van de provincies nieuwe stijl. Die discussie voeren wij natuurlijk
elders. Ik had zelf heel triviale zaken in mijn hoofd als een vignet of een
sticker met de provincie erop, maar misschien kan het IPO daar eens een advies
over uitbrengen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Voorzitter! Ik wil nog een opmerking maken over het bedrag van 20 mln.
Ervan uitgaande dat het wagenpark niet krimpt, is de groei van 3% die wij
in het eerste jaar verwachten, alleen al voldoende om structureel 20 mln.
te compenseren. Zelfs als er in latere jaren geen groei is, heeft een compensatie
plaatsgevonden door het eenmalige percentage van 3. Daarmee is in feite al
na het eerste jaar sprake van winst voor de provincies. Dit laat de relatie
met het milieubeleid onverlet. Ik ben niet voor niets begonnen met de stelling
dat we helaas geen reden hebben om aan te nemen dat de groei van het wagenpark
zich anders zal ontwikkelen. Ik hoop dat op grond van de milieupraktijk een
situatie ontstaat waarin opnieuw overleg met de provincies wordt gevoerd.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 Het wetsvoorstel wordt, na goedkeuring van de onderdelen, zonder stemming
aangenomen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Over de orde merk ik op, dat op sommige momenten de planning aanmerkelijk
trager verloopt dan werd verwacht en dat andere keren een geweldige versnelling
optreedt. Dat gebeurt ook nu. Mij lijkt het verstandig dat ik nu schors voor
de lunchpauze. De vergadering wordt dan om kwart over twee hervat. Na de regeling
beginnen we met het antwoord van de regering ter zake van de Winkeltijdenwet.
Indien dat antwoord om half zes niet is voltooid, zal een onderbreking plaatsvinden.
Op dat tijdstip beginnen wij met de stemmingen over een aantal wetsvoorstellen.
Na de stemmingen zal, omdat de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
hier is, het twee-minutendebat over de Arbowet, waarom de heer Vreeman heeft
gevraagd, kunnen plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 13.40 uur tot 14.15 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ingekomen is een brief van onze collega Mieke Boers-Wijnberg, die als
volgt luidt:
 
 
 "Geachte voorzitter,
 
 
 Mijn besluit om per 1 december 1995 mijn lidmaatschap van de Tweede Kamer
te beëindigen heeft de maand november voor mij een bijzonder karakter
gegeven. Het gaat daarbij om terugkijken en vooruitzien. Bij het terugkijken,
wat heel reëel wordt bij het weer doornemen van alle onderwerpen, waarmee
ik me in ruim negen "kamerjaren" heb beziggehouden (kamer J215 is "leeg" en
beschikbaar), werd het mij en mijn medewerkster opnieuw weer duidelijk, welke
goede verstandhouding ik mocht hebben met mijn collega's. Daarvoor zeg ik
hen allen veel dank.
 
 
 Daarnaast wil ik U zeggen, dat de sfeer in de organisatie van de Tweede
Kamer echt uniek is. Het gaat mij daarbij om de griffie, de commissiebureaus,
de documentatie-afdelingen en alle diensten, die ons verblijf in Den Haag
tot een genoegen maken. Ook naar hen – van postkamer tot restaurant,
van beveiliging tot huishoudelijke dienst – gaat mijn waardering uit.
Niet te vergeten de bodes en de stenografen. De laatste zijn erin geslaagd
ook voor mij steeds te komen tot perfecte zinnen.
 
 
 Vooruitziend ga ik mij per 1 december 1995 volledig wijden aan het internationale
milieubeleid. Het werk, dat ik dan ga doen in Midden- en Oost-Europa, berust
op de noodzaak om daar tot een goed draagvlak te komen voor het bereiken van
"sustainable development". Daarbij moeten bedrijven, politiek, ambtenaren
en milieuorganisaties gezamenlijk aan de slag en ben ik gevraagd daar bij
een groeiend aantal projekten mijn bijdrage te leveren.
 
 
 Dit nieuwe werk is voor mij een uitdaging en belangrijk voor de toestand
van ons Paneuropese milieu. Tegelijkertijd zal ik mijn collega's en alle anderen,
hier werkzaam, missen.
 
 
 Ik wens U allen alle goeds toe en verwacht velen van U ook vanuit mijn
nieuwe werk geregeld te blijven ontmoeten.
 
 
 Met hartelijke groeten"
 
 
 (w.g. Mieke H.A. Boers-Wijnberg)
 
 
 Collega Boers kon vanmiddag niet aanwezig zijn. Naar aanleiding van deze
brief wil ik namens u allen haar danken voor de collegialiteit, in de afgelopen
negen jaar hier in het werk aan de Kamer betoond.
 
 Toen zij het vorige jaar opnieuw lid werd van de Kamer, had zij het vaste
voornemen, lettend op het verlies dat haar partij had geleden, met veel energie
er tegen aan te gaan. Haar gezondheid liet haar op dat moment in de steek.
Wij verheugen ons erover dat zij nadien hersteld is. Wij respecteren haar
besluit, dit zo zijnde, het werk dat haar zo na aan het hart ligt en dat betrekking
heeft op het milieu, elders voort te zetten en bij te dragen aan een beter
milieu. Wij wensen haar daarbij alle goeds toe.
 
 
 
 
 
 (Applaus)
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik zal ervoor zorg dragen, dat mevrouw Boers-Wijnberg dit deel van het
stenogram zal worden toegestuurd.
 
 
 Van dit ontslag is mededeling gedaan aan de voorzitter van het Centraal
stembureau en aan de minister van Binnenlandse Zaken.
 
 Ik stel voor, deze brief voor kennisgeving aan te nemen.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De overige ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de
griffier ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze
van behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen
geen bezwaren zijn ingekomen, neem ik aan, dat de Kamer zich met de voorstellen
heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-33-2561-2567.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl