Behandeling van: - het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting 2001 (Belastingherziening 2001) (26727); - het wetsvoorstel Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 (26728)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 3036-3084

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

31-01-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 40, pagina 3036-3084

25-01-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26728Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26727Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 25 januari 2000)Pagina 3084-3085
Vragen van het lid Arib aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over het bericht dat asielzoekers die afkomstig zijn uit landen waar aids wijdverbreid is, niet automatisch worden getest op HIVPagina 3017-3020
Vragen van het lid M.B. Vos aan de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, over de berichten dat de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorstander is van een versoepeling van de Welzijnswet voor dieren om ontwikkeling van transgene dieren in Nederland mogelijk te makenPagina 3024-3027
Vragen van het lid Van der Vlies aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over het wel of niet gaan verstrekken van de zogenaamde abortuspil in (naar berichten in de media) vooralsnog twee kliniekenPagina 3022-3024
Vragen van het lid Verburg aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over het niet doorgaan van werkgelegenheidsprojecten vanwege het te laat aanvragen van ESF-subsidies (de Volkskrant, 22 januari jl.)Pagina 3020-3022
Stemmingen over zeven moties, ingediend tijdens het debat over het frequentiebeleid, te weten: - de motie-Van Zuijlen c.s. over uitgifte van frequenties voor DAB (24095, nr. 28); - de motie-Van Zuijlen c.s. over intrekking van de Radio Omroep Zenderwet (24095, nr. 29); - en vijf andere motiesPagina 3028-3028
Presentie en opening (dinsdag 25 januari 2000)Pagina 3017-3017
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 25 januari 2000)Pagina 3027-3028
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten omtrent de straf van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte (taakstraffen) (26114)Pagina 3028-3030
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet in verband met de invoering van een vernieuwd concessiestelsel voor de landelijke publieke omroep (26660) en over: - de motie-Van Zuijlen over door de publieke omroep nieuw te ontwikkelen programmamateriaal (26660, nr. 59); - de motie-Van Zuijlen over de kabelnotitie (26660, nr. 60); - en zeven andere motiesPagina 3030-3036
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting 2001 (Belastingherziening 2001) (26727); - het wetsvoorstel Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 (26728)Pagina 3036-3084

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 214 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wet
inkomstenbelasting 2001 (Belastingherziening 2001) (26727);het wetsvoorstel Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 (26728).(Zie het wetgevingsoverleg van 17 en 21 januari 2000.)De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Reitsma (CDA):Mevrouw de voorzitter! Vandaag behandelen wij de belastingherziening van
Zalm en Vermeend, zoals het in de volksmond heet. De CDA-fractie constateert
dat wij tot nu toe, in de schriftelijke ronde, belangrijke punten hebben binnengehaald.
Dat is prima. Wij vinden een aantal grondgedachten van dit plan ook wel goed.
Het is echter niet ons plan. Wij hebben andere opvattingen over belasting
heffen bij huishoudens en vermogens en wij hebben een andere visie op lastenverlichting
en werkgelegenheid. Op belangrijke onderdelen gaat, wat ons betreft, dit plan
niet ver genoeg. Wij hebben niet de illusie dat dit belastingplan de 21ste
eeuw aankan. Daarbij denk ik aan de nog steeds hoge tarieven in de inkomstenbelasting,
aan het hele ICT-gebeuren en met name aan de Europese context.Bijna niets is zo materieel als belastingheffing. Belastingheffing betreft
namelijk geld: geld voor de overheid en geld van de burger. Wij vinden dat
daar dus zorgvuldig mee omgesprongen moet worden. Toch moeten wij ons niet
blindstaren op alleen dat geld, zo leert ons het boek Spreuken. Ik citeer:
"Maak u niet moe om rijk te worden en houdt er mee op, uw verstand daartoe
te gebruiken. Gij richt uw oog op de rijkdom en hij is verdwenen: hij maakt
zich vleugels en als een adelaar vliegt hij Hemelwaarts". (Spreuken 23: 4-5,
Willibrordvertaling). Ik vind dit een aardig citaat als je het hebt over belasting
heffen en waar ik nu heen wil.De CDA-fractie wil daarom meer aandacht voor de immateriële kanten
van de belastingherziening, de verdeling van arbeid en zorg bijvoorbeeld,
toekomstgerichtheid, zorg voor de ouderen en de vergroening. Het kabinet hecht
daar blijkbaar wat minder aan. De doelstellingen van het kabinet ademen de
sfeer van geld, inkomen en betaalde arbeid: de verbreding en versterking van
de belastinggrondslag, het bevorderen van de werkgelegenheid en de economische
structuur, het versterken van de concurrentiekracht van Nederland en de verlaging
van de lastendruk op arbeid. De CDA-fractie betreurt het dat ook in de uitvoering
van deze doelstellingen pragmatiek en materialisme de boventoon blijven voeren.
Er zijn ook andere waarden in het leven.Ik wil eerst uit de doeken doen wat de CDA-houding is als wij het over
belastingen hebben. De CDA-fractie heeft de voorstellen van het kabinet tegen
het licht en tegen de eigen uitgangspunten gehouden. Wij zijn daarbij van
de volgende grondgedachten uitgegaan.Voor de CDA-fractie is het van wezenlijk belang dat een nieuw belastingstelsel
rekening houdt met het feit dat mensen leven in gezins-, in huishoudensverband
of in ieder geval in samenlevingsverband. De CDA-fractie spreekt in dat kader
over gezins- of huishoudensdraagkracht.In het verlengde hiervan is het voor de CDA-fractie van belang dat bij
de bepaling van de belastingdruk zorgtaken gewaardeerd en betrokken worden
en dat het belastingsysteem de waarde van onbetaald werk en sociale contacten
onderkent.Met het oog op het draagkrachtbeginsel zien wij een belangrijke rol weggelegd
voor het principe van lastenmaximering, met name met betrekking tot de kosten
van zorg, onderwijs en wonen. Deze lastenmaximering is een instrument dat
bij uitstek geschikt is om rekening te houden met de financiële positie
van huishoudens en zo armoedevallen te vermijden. Mijn vierde uitgangspunt is dat er in een belastingsstelsel aandacht voor
de toekomst is. Dit betekent niet alleen dat het een tijd mee moet kunnen,
dat het bestand moet zijn tegen de tand des tijds. Dit betekent ook dat de
mensen door het belastingstelsel worden aangemoedigd om te sparen, al dan
niet voor hun oude dag, en dat de gemeenschapszin wordt bevorderd.Het vijfde uitgangspunt is voor ons dat budgettair gezien de maatvoering
van de lastenverlichting – of, liever gezegd, de smeerolie – in
lijn zijn met het doel en de economische achtergrond daarvan. Budgettair gezien
moet er nu met kracht gewerkt worden aan reductie van de staatsschuld. Dit
kan ook, want in de huidige omstandigheden moet worden betwijfeld of extra
lastenverlichting als werkgelegenheidsinstrument noodzakelijk is. Extra lastenverlichting
werkt in een gunstig economisch klimaat, zoals nu heerst, gemakkelijk inflatoir.Ten zesde. Bovendien moet de procedurele gang van het wetsvoorstel helder
en zorgvuldig zijn. Dit betekent dat het met de nodige rust de parlementaire
behandeling moet kunnen doorstaan en dat maatschappelijke organisaties de
tijd gegund wordt op de voorstellen te reageren.En ten slotte geldt voor ons dat het systeem zelf helder moet zijn en
dat instrumentalisme zoveel mogelijk bestreden dient te worden.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Hoeveel lastenverlichting zou de CDA-fractie willen?De heer Reitsma (CDA):Daar kom ik nog uitgebreid op terug.Voorzitter! Met deze uitgangspunten in gedachten heeft de CDA-fractie
de herziening van het belastingstelsel tegen het licht gehouden. Op zichzelf
hebben wij altijd positief tegenover een herziening gestaan; dat hebben wij
bij de behandeling van de verkenning ook al naar voren gebracht. De oude inkomstenbelasting
was versleten, bijvoorbeeld als het ging om inkomsten uit vermogen. Zo'n herziening
mag wat ons betreft ook best grondig zijn. Wij moeten niet bang zijn voor
iets nieuws, als het er maar beter op wordt. De vraag is of de Nederlandse
burger van deze herziening zoveel beter wordt. Materieel gezien gaat iedereen
erop vooruit, maar wel onder de voorwaarde dat men werkt, werkt, werkt en
nog eens werkt. Betaald werk, wel te verstaan. Wat doen wij met zorgtaken
en vrijwilligerswerk? In het Nederland van de 21ste eeuw lijkt daar steeds
minder ruimte voor te zijn. Laten wij het beeld niet mooier maken dan het
is. De inkomstenbelasting gaat dan wel naar beneden, maar de burger wordt
geconfronteerd met hogere BTW-tarieven, met duurdere gas- en elektriciteitsrekeningen
en niet te vergeten met een forse stijging van de lokale lasten. In sommige
gebieden van Nederland gaan het komende jaar de lokale lasten met 15% omhoog.
Dat kan de koopkrachtplaatjes voor de burger nog behoorlijk vertroebelen.
Materieel gaan velen er iets op vooruit, zolang zij maar werken. Maar alleenverdieners
en niet-werkenden komen er bij de plannen van deze twee bewindslieden bekaaid
van af. Daarnaast zullen individuele burgers door een aantal maatregelen,
waaronder de stijging van de lokale lasten, vermoedelijk uiteindelijk toch
minder in de portemonnee overhouden. Daar maakt de CDA-fractie zich zorgen
over.Het kabinet gaat de grondslag voor premie en belasting heffen verbreden.
Aftrekposten en faciliteiten worden geschrapt. In dat verband wil ik op een
pikant punt wijzen. Mede als gevolg van de "Vermeenderitis", die tijdens het
bewind van deze staatssecretaris heerst, is het belastingstelsel dichtgeslibd
met instrumentalisme en belastinguitgaven. Het aardige is dat dit hetzelfde
virus is dat we met deze grondslagverbreding willen bestrijden.Zoals bekend, heeft de CDA-fractie altijd grote moeite gehad met de haast
waarmee het belastingplan door de Kamer werd gejast. Het tempo waarmee de
Tweede Kamer het wetsvoorstel moest behandelen was veel te hoog. Ik ben bang
dat later blijkt dat het parlement essentiële dingen over het hoofd heeft
gezien. Dat zelfs het ministerie het tempo van de minister en de staatssecretaris
nauwelijks kon bijhouden, blijkt uit een aantal slordigheden en onvolkomen
in de wet die mede hebben geleid tot de uitgebreide nota's van wijziging.
In de nota naar aanleiding van het nader verslag worden een aantal antwoorden
met grote stelligheid gegeven, terwijl enkele dagen daarna een uitgebreide
nota van wijziging verschijnt met antwoorden en voorbeelden die haaks staan
op de schriftelijke rondes van een paar dagen daarvoor.Het is niet fraai om zo met het parlement om te gaan. Een zelfbewust en
volwassen parlement zou dit niet moeten accepteren. Zolang een meerderheid
in dit parlement zijn tanden niet laat zien, verwordt datzelfde parlement
tot een monistisch verlengstuk van de regering. De CDA-fractie betreurt dit
in hoge mate. Het is slecht voor het gezag van het parlement richting regering
en bevolking. Ik wil hieraan echter verder geen woorden meer vuilmaken.De CDA-fractie is bijzonder content met de hulp van het departement, met
de constructieve wetgevingsoverleggen en de deskundigheid en hulp van de mensen
om mij heen. Ik spreek hiervoor mijn dank uit. Toch hebben wij nog veel kanttekeningen
bij het wetsvoorstel. De voorliggende plannen zijn immers niet ónze
plannen. Ik zal hierna uitgebreid ingaan op de wijze waarop wij, als christen-democraten,
het belastingstelsel vorm gegeven zouden hebben. Ik zal daarbij ingaan op
de sociaal-economische context, op de houdbaarheid van de plannen, de rechtszekerheid
en op het draagkrachtbeginsel. Ik hoop daarbij ook een doorkijk te geven naar
een verderliggend perspectief. Een ding in deze grote stapel papier over de
belastingherziening is nieuw. De tarieven en alle bedragen die de bewindslieden
in het wetsvoorstel noemden zijn in euro's uitgedrukt. In dat kader heb ik
een stropdas omgedaan waarop vele euro's te zien zijn. Ik heb dus mijn kleding
aangepast aan de nieuwe trend in de belastingwetgeving. De minister zal deze
stropdas herkennen!Het financieel-economische beleid dat gedurende twee decennia is gevoerd,
heeft tot grote successen geleid. Loonmatiging, lastenverlichting gekoppeld
aan bezuinigingen in de collectieve sector en een trendmatig begrotingsbeleid
hebben resultaat gehad. De overheidsfinanciën staan er nu aanzienlijk
beter voor, er lijkt zelfs sprake te zijn van een begrotingsoverschot. Maar
wij zijn er nog niet, wij hebben nog wel te maken met een torenhoge schuld.Toch wordt er van verschillende kanten gewaarschuwd. Onze economie kent
ook haar kwetsbaar heden. Ik doel dan op het risico van inflatie,
maar ook op de dreigende tekorten op de arbeidsmarkt. De inflatie bedraagt
ongeveer 2,25% in 1999. Dat is vooral met het oog op de concurrentiepositie
veel te hoog. De gemiddelde inflatie in Nederland is namelijk hoger dan in
de rest van de EMU-Ianden. De achterliggende gedachte van de inflatieverwachting
is niet alleen de voorziene BTW-verhoging en de verschuiving naar de indirecte
belastingen op zich, maar ook de aanhoudende groei, de consumptieve vraag
en de krapte op de arbeidsmarkt. In ieder geval kan onze economie op dit moment
geen forse lastenverlichting gebruiken. Daarmee zouden wij onze economie verder
oververhitten, met alle inflatoire gevolgen van dien.En dan die andere kwetsbaarheid van onze economie: de krapte op de arbeidsmarkt.
De werkloosheid is niet verdwenen. Die zit vooral in de WAO, de lage arbeidsparticipatie
van ouderen en allochtonen en langdurig werklozen. Nieuw is alleen dat er
fikse tekorten dreigen op de arbeidsmarkt. En die krapte zou gemakkelijk snel
kunnen toenemen. Daarbij komt nog eens het probleem van de vergrijzing. Ik
ben blij dat ook het kabinet deze kwetsbaarheid van onze economie signaleert.
De financiële drempels voor het toetreden tot de arbeidsmarkt wil het
kabinet verlagen. De lastenverlichting in de vorm van een arbeidskorting is
daarvan een voorbeeld. Overigens de vraag naar en het aanbod van werk lopen
niet per se één op één. Uit de cijfers van het
CPB blijkt dat de vraag naar werk, gemeten in personen, door dit belastingplan
toeneemt met 65.000. Het aanbod daarentegen neemt maar toe met 15.000 personen.
Nu de harde kern van werklozen gaandeweg in zicht is, is het opvullen van
deze 50.000 vacatures een veel moeilijker zaak dan de cijfers van het CPB
doen vermoeden. De huidige schaarste op de arbeidsmarkt wordt door de belastingherziening
verder vergroot. Ik vind dat wij die kant van de medaille ook eens moeten
bekijken.Tegen de hier geschetste macro-economische achtergrond moeten de belastingplannen
worden geplaatst. Het beleid van het kabinet is erop gericht de vraag naar
werken te vergroten en arbeid goedkoper te maken. Het kabinet wil deze doelstelling
bereiken door lastenverlichting. Dat is alom bekend. De CDA-fractie is van
mening dat dit beleid de risico's van krapte op de arbeidsmarkt en inflatie
vergroot. Volgens de laatste macro-economische verkenning zal de arbeidsinkomensquote
ook al hoger uitvallen; volgens het CPB neemt deze in 1999-2000 toe met 2,75%.
Bovendien, ook al mag de staatsschuld dan als percentage van het nationaal
inkomen dalen, die schuld is nog altijd te hoog. Het terugbrengen daarvan
is van groot belang voor de ruimte op de begroting. De daardoor vrijkomende
middelen kunnen bijvoorbeeld ingezet worden voor de betaalbaarheid van de
vergrijzing. Dat betekent in ieder geval dat er jaarlijks een begrotingsoverschot
moet zijn. De CDA-fractie heeft reeds gepleit om ten minste 75% van de inkomstenmeevallers
te reserveren voor het aflossen van de staatsschuld. Dat zal de minister bekend
zijn.Al met al is het daarom zeer de vraag of het verstandig is de komende
jaren te kiezen voor een beleid van steeds meer lastenverlichting. Om deze
reden vraagt de CDA-fractie om maatvoering bij de lastenverlichting. Is het
kabinet van plan om de komende jaren nog meer dan deze 5 mld. die nu wordt
uitgetrokken als smeerolie voor deze belastingherziening aan lastenverlichting
te besteden wanneer de inkomstenmeevallers daartoe ruimte bieden? Daarover
willen we nu graag helderheid hebben. Ook de politieke partijen die deze regering
steunen, moeten daarover helderheid verstrekken. Het heeft namelijk alles
te maken met de verdere werking van dit belastingstelsel.Dat laat overigens onverlet dat er bij een grote belastingoperatie geld
nodig is om de inkomensverschuivingen te compenseren. Dat erkennen wij. Dat
was bij de operatie-Oort het geval en is ook hier noodzakelijk. Het is niet
fair om groepen mensen er zomaar op achteruit te laten gaan. Dat zou de consequentie
zijn als er geen smeermiddelen waren. Dat zag het kabinet achteraf ook. De
middeninkomens, de ouderen en de mensen met een "kleine" baan mogen niet de
dupe worden van deze belastingherziening. Het leek er even op dat dit wel
het geval zou zijn.De CDA-fractie blijft het vreemd vinden dat het kabinet een jaar lang
studeert op de belastingplannen, op 14 september 1999 met een plan komt en
dat dan blijkt dat dat plan grote onevenwichtigheden vertoont met betrekking
tot de positie van de middeninkomens en ouderen. Terecht is er vervolgens
een lawine van kritiek gekomen. Het gekke is dat de oplossing voor dat probleem
voor het oprapen lag. Heeft de minister dat in het jaar waarin hij op het
plan studeerde niet gemerkt? De CDA-fractie heeft in de schriftelijke ronde
al meteen scherp aangegeven hoe je met het wijzigen van tarieven c.q. met
het veranderen van de lengten van de schijven het probleem kon oplossen. De
aangegeven oplossing bleek ook uit de zes varianten die wij later voorgeschilderd
kregen. Die betroffen grotendeels de lengte van de schijven en de hoogte van
de tarieven. Het was toch direct mogelijk geweest voor deze oplossing te kiezen?
Dan was er meteen een meer evenwichtig plaatje voor de middeninkomens en ouderen
verschenen.Voorzitter! Ik kijk naar de houdbaarheid van de plannen. De CDA-fractie
vraagt zich af hoe houdbaar de plannen die nu voor ons liggen zijn. In november
1997 presenteerde het duo Zalm/Vermeend met grote zelfverzekerdheid –
zo kennen we ze ook – de nota "Belastingen in de 21ste eeuw, een verkenning".
Wij spraken toen nog over een belastingplan voor de 21ste eeuw. Opvallend
is dat de plannen later werden gerelativeerd. Nu spreekt men van inkomstenbelasting
2001. Het kabinet heeft kennelijk niet meer de pretentie dat dit plan de 22ste
eeuw zal halen.De CDA-fractie vindt dit plan niet houdbaar genoeg en dat heeft een aantal
oorzaken. Het plan houdt te weinig rekening met de internationale context.
Voorts mist de CDA-fractie een gedegen visie op de ontwikkelingen in verband
met de oprukkende ICT. Wij missen ook een antwoord op het probleem van de
vergrijzing en ten slotte vinden wij dat het kabinet met een verlaging van
de tarieven is blijven hangen op een te hoog niveau. Eerst wil ik nu iets
zeggen over de internationale context.Deregulering, liberalisering en belastingharmonisatie verminderen de betekenis
van de landgrenzen. Dat heeft gevolgen voor het vestigingsklimaat. Ook de
Europese integratie leidt tot toename van de mobiliteit van arbeid en kapitaal.
Vanwege al die factoren kunnen burgers en bedrijven vrij gemakkelijk
naar het buitenland gaan. Reden waarom bij de keuze van een locatie de fiscale
overwegingen een steeds belangrijkere rol gaan spelen. Reden ook, om de belastingsregimes
op elkaar af te stemmen. In de sfeer van de indirecte belastingen is sprake
van een steeds verdergaande harmonisatie. In de sfeer van de directe belastingen
wordt op onderdelen gestreefd naar coördinatie en convergentie. De Europese
Commissie controleert de juistheid van fiscale steunmaatregelen. Daarom is
het vreemd dat de forfaitaire rendementsheffing wordt geïntroduceerd,
want juist die heffing staat haaks op de Europese context. De ICT is een van
die zeer belangrijke ontwikkelingen die van de wereld een dorp maken. Vanwege
de toenemende handel en dienstverlening via internet rijst de vraag: welk
land heeft straks de heffingsbevoegdheid? Verder is het de vraag of de fiscus
überhaupt nog grip heeft op goederenstromen via internet. Terwijl straks
een groot deel van de bevolking afhankelijk is van ICT, geeft de belastingherziening
2001 nog geen antwoord op de vraag wat de gevolgen ervan zijn voor de belastingen.
De CDA-fractie had graag gezien dat deze belastingsherziening ook in dat opzicht
millenniumproef was. Door de verschuiving van directe naar in directe belastingen –
daar zijn wij voor – wordt deze kwetsbaarheid alleen maar groter.Het kabinet kiest voor arbeidsmaximalisatie. Het wil op die manier het
draagvlak voor de premie- en belastingheffing vergroten. Tegelijkertijd gaat
het kabinet de grondslag voor de premieheffing versmallen door in de boxen
II en III geen premie meer te heffen. Dat laatste holt naar ons oordeel de
grondslag uit. Waarom heeft het kabinet hiervoor gekozen?Het kabinet kiest voor vergroening en BTW-verhoging. Dat laatste is met
name bedoeld om de consumptie te belasten en derhalve bij te dragen aan vergroening
en duurzaamheid. Tevens biedt dit ruimte voor verlaging van de belasting op
arbeid. Als milieubelastingen echter effectief zijn, remmen zij de groei af
van de grondslag waarover deze belastingen worden geheven. Helaas staat bij
dit kabinet de budgettaire functie van de vergroening voorop. Extra inkomsten
worden gewoon ingeboekt. Hiermee toont het kabinet aan dat het geen effect
van de maatregelen verwacht. Dat vinden wij een slechte zaak, want dat holt
de waarde van de milieuoverwegingen en de betekenis die de burgers daaraan
hechten, uit. In die zin zijn een aantal groene belastingen holle woorden.Van de overheid mag worden verwacht dat zij niet zomaar de spelregels
van de belastingheffing verandert. Burgers moeten op de overheid kunnen vertrouwen.
Als de overheid dan toch de regels wijzigt, moeten er goede overgangsregels
worden gemaakt. Dat geldt zowel voor de oudedagsvoorziening als voor de kapitaalverzekeringen.
Het kabinet maakt in de belastingherziening op een vrij abrupte manier een
einde aan bepaalde belastingvrijstellingen. Over het opgebouwde kapitaal moet
dan een forfaitaire rendementsheffing worden betaald, terwijl dat voorheen
gewoon vrij was. Rechtszekerheid houdt in dat er bij een belastingherziening
zorgvuldige en deugdelijke overgangsregelingen moeten komen. Ook de ruime
discretionaire bevoegdheden die de minister van Financiën zou krijgen,
stelden niet gerust. Gelukkig heeft de regering die delegatiebepaling na forse
kritiek weer ingeslikt, maar het is wel tekenend. De CDA-fractie heeft grote
moeite met het overgangsregime dat het kabinet voorstelt. De invoeringswet
voorziet in een te beperkte eerbiedigende werking. De CDA-fractie is van mening
dat een overheid betrouwbaar moet zijn en dat er meer eerbiedigende werking
moet komen.Het draagkrachtbeginsel is een kernpunt in de christen-democratische visie
op belastingen. Door de eeuwen heen heeft dit altijd een belangrijke rol gespeeld.
Dit beginsel is zo oud als de mensheid zelf. In Mesopotamië werd ooit
een grote muur gebouwd. Dag en nacht moesten mannen daaraan verplicht werken.
Vanzelfsprekend waren niet alle mannen even sterk. De jongeren konden meer
dragen dan de ouderen en de sterken meer dan de zwakken. De bouwopzichters
waren verstandige mensen. Zij lieten iedereen werken naar eigen draagkracht.
Op deze wijze was immers, zo wisten zij, de bouw het snelst voltooid.De CDA-fractie vindt dat in ons belastingstelsel de sterkste schouders
de zwaarste lasten moeten dragen. In het huidige belastingstelsel wordt daarom
gewerkt met een progressieve belastingstructuur en belastingvrije sommen.
In de praktijk werkt deze belastingheffing sterk proportioneel uit. Ook in
de belastingherziening 2001 blijven er, zij het beperktere, progressieve tarieven
en heffingskortingen. Maar de vermogenswinstbelasting blijft uit. Daardoor
zullen straks naar ons oordeel ook deze voorstellen weer redelijk proportioneel
uitpakken. Door de boxenstructuur kan het zelfs gebeuren dat de sterkste schouders
de lichtste lasten dragen.De inkomensherverdeling die met de progressieve structuur wordt beoogd,
kan wellicht ook op een andere manier worden bereikt. Afgevlakte progressieve
belastingtarieven zijn naar ons oordeel te combineren met een gericht pakket
van kortingen en aftrekposten. In haar uiterste vorm komt die afvlakking neer
op een "flat tax". Door verlenging van de oude eerste schijf, die nu is opgedeeld
in een eerste en tweede schijf, wijst het kabinet eigenlijk zelf al een beetje
in die richting. Om het draagkrachtbeginsel hierbij te hanteren, zijn naar
ons oordeel op de leefsituatie van mensen toegesneden heffingskortingen een
absolute voorwaarde. Daarbij hoort ook het maximaliseren van lasten voor zorg,
onderwijs en wonen. Alleen op die manier is een afvlakking van de tarieven
mogelijk. Het kabinet moet dit, wat ons betreft, de komende jaren verkennen.
Daarbij moet gekeken worden naar verbreding van de grondslag, tariefsverlaging,
verhoging van de indirecte belastingen en beperking van belastinguitgaven.
Een dergelijke flat tax kan dus alleen op voorwaarde van een combinatie met
op de leefsituatie van mensen toegesneden heffingskortingen – vaak inkomensafhankelijk –
en met maximering van lasten die mensen en gezinnen opbrengen voor zorg, onderwijs
en wonen. Wij kunnen dan weer aansluiten bij het CDA-plan "De moeite waard".Uiteraard is nadere studie vereist naar de inkomenseffecten en de uitvoeringslasten.
Vervolgens kan worden bezien of het koersen op een flat tax met heffingskortingen
daadwerkelijk verantwoord is. Ik overweeg in tweede termijn een motie in te
dienen waarin ik de regering verzoek daaromtrent een verkenning te starten.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Waar is het het CDA nu precies om te doen? De heer Reitsma
heeft uitgesproken dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen.
Hij heeft ook gezegd dat dit niet altijd de praktijk is en ook niet zal zijn.
Dit heeft iets te maken met de box III-heffing. Vervolgens heeft de heer Reitsma
een scenario geschetst van een flat tax met heffingskortingen. Worden daarbij
ten opzichte van het huidige systeem de draagkrachtverhoudingen nu wel of
niet gewijzigd? Gaat het om het versterken van het progressieve karakter van
de inkomstenbelasting of om het wijzigen van de huidige draagkrachtverhoudingen?De heer Reitsma (CDA):Essentieel is dat de belastingheffing wordt getoetst aan het draagkrachtbeginsel.
Die toetsing moet niet in alleen in theorie plaatsvinden, maar ook in de praktijk.
Het oude belastingsysteem voldoet op belangrijke onderdelen niet meer aan
dit beginsel. Ik noem de belasting op vermogen en de hoeveelheid aftrekposten.
Het stelsel heeft een sterk proportioneel karakter gekregen.Daarnaast is in internationaal verband een verdere verlaging van de tarieven
te constateren. Daar moet ook rekening mee worden gehouden. Het lijkt mij
dan ook beter om de weg die het kabinet is ingeslagen verder te vervolgen
en te kiezen voor een flat tax, die zodanig wordt ingericht dat volledig wordt
voldaan aan het draagkrachtbeginsel. Overigens is er in box I en box II nu
ook sprake van een flat tax. Ik vraag om een onderzoek naar de mogelijkheden
van een flat tax in box III. Een en ander dient uiteraard gepaard te gaan
met belangrijke heffingskortingen toegespitst op de leefsituatie. Dit betekent
dat die kortingen vaak inkomensafhankelijk zullen moeten zijn. Daarnaast moet
de sociale context zodanig worden ingevuld dat belangrijke kosten zoals die
voor wonen, studeren en zorg gemaximeerd worden. Wij willen de mogelijkheden
hiertoe graag onderzocht zien. Het CDA verricht op dit gebied ook nadere studie.
Wellicht leidt dit tot een beter belastingstelsel, waarin scherper rekening
wordt gehouden met het draagkrachtbeginsel en waarmee wij toch internationaal
uit de voeten kunnen.De heer Vendrik (GroenLinks):Vindt u dat het huidige voorstel van het kabinet voldoet aan die ambitie
van het CDA?De heer Reitsma (CDA):Ik constateer dat de voorstellen aan de ene kant leiden tot nivellering
van de inkomens. Ik zeg dit vooral tegen de VVD. Aan de andere kant –
ik zeg dit vooral de PvdA – constateer ik dat de afstand tussen werkenden
en niet-werkenden toeneemt. Ik denk overigens dat, gezien de omvangrijke groep
ouderen, beide groepen even groot zijn. Minister Zalm heeft tijdens het wetgevingsoverleg
aangegeven dat zeer bewust is gekozen voor een denivellerende maatregel op
dat gebied. Met de eerste ontwikkeling heb ik niet zoveel moeite, maar met
de laatste ontwikkeling heb ik zeer veel moeite. Als wij deze kant opgaan,
is het nog maar de vraag of je het draagkrachtbeginsel in ere houdt en of
de solidariteit tussen de verschillende groepen in de samenleving tot haar
recht blijft komen.Een bijkomend voordeel van de flat tax is dat je in verschillende boxen
hetzelfde tarief kunt hanteren. Daardoor ontstaan er minder arbitrageproblemen
tussen de boxen. Het kabinetsvoorstel voor de gescheiden boxen heeft het grote
nadeel dat over de boxen heen geen verliesrekening mogelijk is. Het kabinet
kiest voor een analytische benadering, waardoor de verschillende bronnen verschillend
worden aangeslagen. De fractie van het CDA vraagt zich af of enkel de bron
van het inkomen een verschillend tarief rechtvaardigt. Wij blijven de voorkeur
geven aan een synthetisch inkomensbegrip. Als je de flat tax in de uiterste
vorm doorvoert, heb je daarmee een synthetische benadering gekregen.Dan ga ik in op de huishoudensdraagkracht en belasting op inkomen. In
algemene zin geldt dat draagkracht niet alleen een kwestie is van individueel
inkomen, maar ook van vermogen, gezinssituatie, leeftijd, etc. De CDA-fractie
legt bij de belastingheffing sterk de nadruk op de leefsituatie. Wij noemen
dat draagkracht in huishoudensverband. Instrumenten hiervoor kunnen zijn:
een partnerstelsel of een stelsel van aanvullende heffingskortingen, zoals
een kinderkorting, een zorgkorting en een ouderenkorting. Het is een van beide.
Voorop moet staan dat niet alle mensen kunnen werken en dat ook niet alle
mensen behoeven te werken. Dat geldt voor opvoeders, verzorgenden, ouderen
en voor mensen die zich op een andere wijze nuttig maken voor de samenleving.
Zij mogen niet gestraft worden door het overheidsbeleid. Het belastingvoorstel
dat wij nu bespreken, is doordesemd met het motto van het vorige kabinet,
namelijk: werk, werk en nog eens werk. Aan het nieuwe motto, kwaliteit van
de samenleving, geeft het plan nog onvoldoende inhoud. Het belang van participatie
op de arbeidsmarkt is boven alles verheven. Dat zie ik in de benadering van
alleenverdieners en kleine tweeverdieners, maar ook in de waardering van het
vrijwilligerswerk en de zorg voor kinderen. Dat mensen zelf moeten kunnen
bepalen hoe zij hun leven inrichten, staat bij de CDA-fractie voorop. Als
de overheid al een voorkeur laat blijken, dan moet dat betrekking hebben op
het beschermen van de zwakkeren.Bij de gegeven lastenverlichting mikt het kabinet vrij eenzijdig op een
fikse arbeidskorting. Nagenoeg alle prikkels in het nieuwe belastingstelsel
wijzen in die richting. Ik maak een rekensommetje. Er is 5 mld. lastenverlichting.
Ruim 3 mld. gaat enkel en alleen naar de arbeidskorting. De rest wordt gebruikt
voor de rest van de operatie. De minister knikt, dus dat rekensommetje is
wel juist. Gezien het oude recept van het economisch herstelbeleid –
loonmatiging en lastenverlichting – is het begrijpelijk dat voor deze
benadering wordt gekozen. Toch moet ook de arbeidskorting beoordeeld worden
tegen de achtergrond van rechtvaardigheid en draagkracht. De vraag welk type
samenleving wij wensen, is hierbij naar onze mening nadrukkelijk aan de orde.
Zeker bij zo'n grote belastingherziening moeten fiscaal-politieke beginselen
zwaar wegen. Vanuit deze uitgangspunten moet worden aangetekend dat de forse
arbeidskorting tot onevenwichtigheden leidt.Ik wijs op de volgende punten. De miljarden die uitgetrokken worden voor
de arbeidskorting, borduren voort op het ouderwetse concept. Dat is een te
grove maatregel voor specifieke knelpunten. Bovendien zet het ouderen en minima
op een achterstand. Werkenden gaan er ten opzichte van de andere categorieën al snel zo'n 2, 3 en soms 4% op vooruit.De effectiviteit in termen van extra aanbod is gering. Vreemd is dat niet.
Geld is niet meer het belangrijkste lokmiddel. Andere arbeidsmarktinstrumenten
zijn naar ons oordeel effectiever en richten zich ook meer op mensen die leven
van een uitkering en in beginsel beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt.De arbeidskorting, het laatste punt, wordt alleen aan werkenden gegeven.
In feite is er langs de achterdeur sprake van een zeer forse ontkoppeling
van lonen en uitkeringen. Waar blijven de beloftes die de PvdA voor de verkiezingen
heeft gedaan ten aanzien van uitkeringsgerechtigden? Wij constateren dat de
PvdA, als zij hiermee instemt, de uitkeringsgerechtigden in de kou laat staan,
terwijl de VVD haar belofte aan de ouderen verbreekt. Wat blijft er over van
de kreet van de VVD dat ouderen een welvaartsvaste oudedagsvoorziening behoren
te hebben? Ouderen worden immers op achterstand gezet.Bovendien wil het kabinet met de arbeidskorting vooral mensen die voor
zorg kiezen, de arbeidsmarkt op jagen. Het gevolg is dat alleenverdieners
en 1,2- en 1,4-verdieners op achterstand worden gezet. De CDA-fractie wijst
die dure en onrechtvaardige benadering af. Wij denken dat het beter is om
te kiezen voor een gericht arbeidsmarktbeleid. Dat beleid zou onder meer uit
de volgende onderdelen kunnen bestaan: 1. een beter sanctiebeleid
voor uitkeringsgerechtigden die banen weigeren;2. het bevorderen
dat de oudere werknemers blijven werken, door permanente scholing, demotie
en dergelijke; dat is de verantwoordelijkheid van de sociale partners en de
overheid;3. het voorkomen van leeftijdsdiscriminatie op de arbeidsmarkt;
het wetsvoorstel naar aanleiding van de CDA-motie ligt eindelijk bij de Kamer;4. het voorkomen dat mensen bij wie herstel mogelijk is, de WAO instromen;
de CDA-fractie heeft in dat verband gepleit voor het verlengen van de Ziektewetperiode
en het verplicht opstellen van herstelplannen;5. het wegwerken van
armoedevallen door lastenmaximering; ik verwijs naar het CDA-plan "De moeite
waard";6. het stroomlijnen van de overige arbeidsmarktinstrumenten,
waaronder de instroom- en uitstroomtrajecten.Ook zal veel nadrukkelijker rekening moeten worden gehouden met de betekenis
van onbetaalde zorg, opvoeding, mantelzorg en vrijwilligerswerk, zeker nu
gebleken is dat ook veel mannen per saldo minder zouden willen werken om tijd
aan zorg te besteden. Daarom is het verstandig om de arbeidspolitiek vooral
te richten op de harde kern van werklozen, de uitkeringsgerechtigden. Dit
is een geheel andere lijn dan het door het kabinet gekozen, miljarden verslindende
instrument van de arbeidskorting.Het gaat de CDA-fractie om optimale en niet om maximale arbeidsdeelname.
Dat zorgtaken moeilijker in geld waardeerbaar zijn, maakt deze taken niet
zonder waarde. Een samenleving die niet investeert in opvoeding, onderlinge
betrokkenheid en aandacht, verschraalt. Bekend is het gezinsdal in de koopkrachtplaatjes
nadat het eerste kind geboren is. Mensen krijgen opeens te maken met een hausse
aan kosten, waar zij eerder nog niet mee in aanraking kwamen. In de memorie
van toelichting weegt het kabinet af of het gezinnen met kinderen tegemoet
wil komen, bijvoorbeeld via een zorgforfait. Het kabinet wijst het zorgkostenforfait
uiteindelijk af vanwege de arbeidsparticipatie, de individualisering en de
vereenvoudiging. Alleen degene die werkt, mag erop vooruitgaan! Met andere
woorden: het kabinet onderkent het draagkrachtprobleem, maar maakt dat ondergeschikt
aan de arbeidsmarktpolitiek. De CDA-fractie is meer een voorstander van een
vorm van huishoudensdraagkracht dan van individuele draagkracht. Dit betekent
dat bij de bepaling van belasting moet worden gekeken naar het huishoudensinkomen.
Daarbij is de onderlinge verhouding – wie brengt wat binnen –
niet relevant. De draagkracht wordt immers bepaald door het totale gezinsinkomen.
Daarbij moet ook rekening gehouden worden met de kosten die het hebben van
kinderen met zich brengt. In zijn meest consequente vorm vertaalt het draagkrachtbeginsel
zich in een partnerstelsel, dat goed te combineren is met een kinderkorting.
Dat is ook de reden waarom de CDA-fractie met een voorstel voor een kinderkorting
is gekomen. Dit voorstel is van belang in het kader van de gezinsdraagkracht.Bij een partnerstelsel houdt de belastingdienst geen rekening met de verhouding
tussen beide inkomens. Indien de inkomsten worden verkregen door een partner
die 40 uren werkt en een partner die 20 uren werkt, zal de belastingdruk even
hoog zijn als de belastingdruk van het huishouden waarin beide partners 30
uur werken. Gemeten naar de maatstaf betalen alleenverdieners, maar ook 1,2-
tot 1,4- verdieners, vaak te veel belasting. Het inkomen van de huishoudens
kan volstrekt identiek zijn, terwijl de belastingdruk in het ene geval hoger
is dan in het andere.Mevrouw De Vries (VVD):Wilt u terug naar de situatie voor 1964, toen de inkomens van man en vrouw
bij elkaar op werden geteld? Stelt u feitelijk voor om 40 jaar terug te gaan?De heer Reitsma (CDA):Ik wil een stap vooruit zetten en aansluiten bij de belangrijke belastingwetten
van bijvoorbeeld Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Staten. Die hebben allen
een partnerstelsel. Ik wil nog een volgende stap zetten. Ik heb vrij helder
betoogd hoe ik op de langere termijn naar belastinginning kijk. Ik heb het
kabinet gevraagd om de flat tax en een aantal omgevingsfactoren verder te
verkennen. Het partnerstelsel kan een mooie tussenstap zijn, maar bij flat
tax is dit stelsel volstrekt overbodig geworden. Flat tax is namelijk de optimale
vorm van het partnerstelsel, omdat er maar één tarief is.Mevrouw De Vries (VVD):Wilt u terug naar de situatie voor 1964, toen de Tweede Kamer vol overtuiging
heeft gezegd dat het niet meer van die tijd was om inkomen van man en vrouw
bij elkaar op te tellen? Iedereen werd vanaf die tijd op eigen inbreng belast.
Ik constateer, tenzij ik mij vergis, dat u terug wilt naar de periode voor
1964.De heer Reitsma (CDA):Ik heb net al gezegd dat ik niet de behoefte heb om terug te kijken en
oude koeien uit de sloot te halen. Ik kijk liever hoe wij het belastingstelsel
in deze eeuw verder kunnen verbeteren. Daartoe heb ik een aantal voorstellen
gedaan. Bij de toepassing van het partnerstelsel worden de belastbare inkomens
van beide partners samengevoegd en vervolgens in gelijke parten aan beiden
toegerekend. De overheid belast hen conform een individueel tarief. De gezamenlijke
belastingdruk wordt daarmee niet, zoals in het huidige stelsel, mede bepaald
door de rolverdeling binnen de huishouding. Het partnerstelsel geeft op eigentijdse
wijze invulling aan de draagkracht van een huishouden en staat dus neutraal –
dit zeg ik met name tegen mevrouw De Vries – ten opzichte van de gekozen
rolverdeling. Mogen de partners dat zelf uitmaken? Moet "vadertje Staat" via
de fiscaliteit sturend optreden? Het partnerstelsel komt in vergelijking met
de kabinetsplannen met name ten goede aan de alleenverdieners met een belastbaar
inkomen hoger dan de eerste schijf en aan tweeverdieners die met een verschillend
marginaal tarief geconfronteerd worden. Momenteel betalen tweeverdieners die
gezamenlijk hetzelfde inkomen binnenbrengen minder belasting dan eenverdieners
of 1,2- tot 1,4-verdieners. Wanneer dit partnerstelsel bijvoorbeeld met een
realistische splitsingsfactor van 1,9 of zelfs van 1,95 wordt toegepast, leert
dit na enkele rekensommen dat de inkomensplaatjes over de gehele linie er
evenwichtiger uitzien dan in de kabinetsplannen. Daar is het de CDA-fractie
met name om te doen.Mevrouw De Vries (VVD):Ik probeer duidelijk te krijgen wat de heer Reitsma werkelijk bedoelt.
Zegt hij dat bij de mensen die thans eenverdiener zijn, bijvoorbeeld voor
een bedrag van ƒ 80.000, het inkomen door twee moet worden gedeeld
alvorens er belasting over te betalen? De huidige alleenverdieners zullen
dus volgens het CDA een aanzienlijke lastenvermindering krijgen ten opzichte
van de huidige situatie? Begrijp ik dat goed?De heer Reitsma (CDA):Als de ene partner een inkomen inbrengt en de ander niet, willen wij dat
inkomen door twee delen. Ik heb zelfs een factor van 1,9 voorgesteld. Ik kom
met dat voorstel omdat de voorstellen van het kabinet op een ongewenste manier
uitwerken. In het geval twee partners ieder voor 50% werken en men gezamenlijk
een inkomen van een ton geniet, betalen deze mensen in het voorstel van het
kabinet minder belasting dan in het geval twee partners eenzelfde inkomen
genieten en de ene partner 100% werkt en de ander niet werkt. Een andere,
veel voorkomende situatie is dat de ene partner 100% werkt en de ander 20%
of 30%. Die situatie komt het meest voor. Juist voor eenverdieners en voor
kleinere tweeverdieners is de uitwerking van dit stelsel evenwichtiger. Waarom
zouden tweeverdieners die beiden voor 100% werken, minder belasting betalen
dan hun buren met hetzelfde inkomen, maar met een andere percentuele inkomensverhouding?
Ik zie daarin geen ratio en vind dat dit moet worden rechtgetrokken. Met flat
tax is een dergelijk probleem opgelost. Ik nodig u daarom uit om de discussie
daarover snel aan te gaan, althans binnen het kader dat ik heb aangegeven;
ik doel hierbij op de omstandigheden waarin het draagkrachtbeginsel heel goed
is in te brengen.Voorzitter! Ik kom toe aan de kindkorting. De CDA-fractie stelt een kindkorting
voor van ƒ 500 per huishouden met kinderen van 12 jaar en jonger. Gelukkig
komen vrijwel alle fracties met hun eigen kindkorting. Mijn fractie juicht
het toe dat dit thema nu bij alle fracties op de agenda staat. Hulde hiervoor!
Laten wij nu een discussie voeren over de beste invulling. Ik sta open voor
alle plannen, maar voorlopig verdedig ik ons eigen voorstel. De CDA-fractie
pleit dus voor een vaste kindkorting voor gezinnen met kinderen met een leeftijd
tot 12 jaar. In die situatie zorgt de combinatie van zorg en arbeid in de
regel voor veranderingen in taakverdeling en voor fikse verschuivingen in
koopkracht. Een soortgelijke maatregel is enige jaren geleden voor ouderen
getroffen toen uit de armoedemonitor bleek dat zij te maken hadden met een
welvaartsdal. Als ik alle amendementen bezie, dan moet ik constateren dat
de CDA-fractie aanzienlijk meer geld hiervoor uittrekt, althans meer dan de
Paarse fracties. Het plan van GroenLinks kan ik nog niet zo goed overzien.
In ieder geval kennen wij hier een grotere prioriteit aan toe.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Reitsma daagt ons terecht uit tot een debat over de kindkorting.
Maar waarom stelt het CDA de kindkorting bij het belastingplan voor? Het gaat
immers om een inkomensonafhankelijke korting en waarom zou een en ander niet
via de kinderbijslag kunnen worden geregeld?De heer Reitsma (CDA):Dat is een heel goede vraag. De kosten voor de opvoeding van kinderen
moeten via de kinderbijslag worden ondersteund. Maar partners, in welke samenlevingsvorm
ook, die kiezen voor kinderen, worden vaak geconfronteerd met een inkomensdal;
dit geldt zeker als de kinderen nog jonger zijn dan 12 jaar. Het lijkt mij
evenwichtig om die gezinnen minder belasting te laten betalen, bijvoorbeeld
door een kindkorting.Ik voel uw volgende vraag al aankomen: waarom geen inkomensafhankelijkheid,
zoals GroenLinks voorstelt? Ik denk dat een inkomensafhankelijke kindkorting
in de lijn van de flat tax ligt; zo kan het draagkrachtbeginsel inhoud worden
gegeven. Bij het geval van een progressieve belastingheffing, zoals nu in
box I, past die minder. Ik weet dat GroenLinks hierin een andere keus heeft
gemaakt. De nuancering is dus daar te vinden, maar er is een brug te slaan.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik probeer uw argumentatie toe te passen op de volgende situatie: een
vader en een moeder met kinderen onder de 12 jaar blijven beiden fulltime
werken. In dat geval is er eigenlijk geen sprake van een inkomensdal. Hoe
kan de heer Reitsma rechtvaardigen dat deze ouders, volle tweeverdieners,
beide zo'n kinderkorting krijgen? Deze ouders krijgen voor het uitbesteden
van de zorg voor hun kinderen ook nog eens faciliteiten voor kinderopvang
aangeboden. Dat zijn faciliteiten die verruimd zijn bij het belastingplan
2000. Ik wijs er verder op dat de draagkracht van een dergelijk gezin vaak
zo groot is dat er helemaal geen reden is voor de overheid om deze ouders
extra geld te geven.De heer Reitsma (CDA):Als de heer Vendrik om zich heen kijkt, ziet hij dat de meeste partners
ervoor kiezen om samen voor de kinderen te zorgen. Zij doen dan ook meestal
beiden een stapje terug op de arbeidsmarkt. Dat is de meest voorkomende situatie.
Hij kan niet ontkennen dat in zo'n geval een inkomensdal ontstaat. Met mijn
voorstel sluit aan ik op die situatie. Als beide partners 100%
blijven werken, moeten zij wel meer kosten voor kinderopvang maken. Daar is
een aantal regelingen voor. Wellicht moet dit hele systeem tegen het licht
worden gehouden, nu in de belastingwetgeving een kinderkorting wordt opgenomen.
Het kabinet zou er verstandig aan doen het komende jaar het hele palet van
instrumenten voor kinderopvang in beeld te brengen om zo een antwoord te geven
op de vraag wat met het oog op het draagkrachtbeginsel het beste instrument
is. Als de heer Vendrik zegt daarvoor te willen gaan, ben ik bereid hem te
steunen.Mevrouw Giskes (D66):Waarom zou je het regelen op de manier die de heer Reitsma voorstelt,
als je het niet inkomensafhankelijk wilt maken en het ook niet bindt aan de
vraag of iemand wel of niet werkt? Ik heb verder veel amendementen gezien,
maar daaronder waren nog geen "dekkingsamendementen". Wanneer krijgen wij
die amendementen te zien? Het is namelijk moeilijk discussiëren, als
niet bekend is hoe de heer Reitsma zijn voorstellen wil dekken.De heer Reitsma (CDA):De tweede vraag van mevrouw Giskes is de beste. In het wetgevingsoverleg
heb ik gezegd alle amendementen die ik zal indienen van een dekking te zullen
voorzien. Ik wil geen discussie over de dekking en daarom heb ik ervoor gezorgd
dat zij 100% worden gedekt. Ik herinner mevrouw Giskes er wel aan dat de minister
juist tegen haar moest zeggen dat hij vond dat zij een mooi amendement indiende
over de leeftijdsgrens van 65 jaar, maar dat hij nergens de bijbehorende dekking
kon ontwaren. Ik vraag mij dus af of mevrouw Giskes eigenlijk wel recht van
spreken heeft.Mevrouw Giskes (D66):Ik vraag alleen maar waar ik die dekking kan vinden. Als de heer Reitsma
de amendementen noemt waarin de dekking is geformuleerd, is dit probleem van
tafel.De heer Reitsma (CDA):Als de ambtenaren van Financiën nog harder zouden kunnen werken,
hadden zij er nu gelegen. Zij doen hun uiterste best en deze technische voorstellen
zullen binnenkort voorliggen. Als de behoefte daartoe bestaat, ben ik echter
bereid om nu mijn amendementen te noemen en daarbij exact aan te geven waar
de dekking is gevonden. Mevrouw Giskes kan er met een gerust hart van uit
gaan dat mijn amendementen goudgerand zijn.Mevrouw Giskes (D66):Wij hebben nu de mogelijkheid om de heer Reitsma te bevragen over de dekking
van zijn amendementen. Ik zie dan ook het liefst dat hij nu al een klein tipje
van de sluier oplicht. Wij zien dan later de uitwerking wel.De heer Reitsma (CDA):Ik licht dat tipje op, op voorwaarde dat mevrouw Giskes in haar betoog
ook aangeeft waar zij de dekking voor haar voorstellen heeft gevonden. Als
zij dat niet doet, zal ik haar aan deze interruptie herinneren.Ik heb mijn dekking onder meer gevonden in een verlaging van de arbeidskorting.
In mijn verdere betoog wordt nog wel duidelijk welke kritiek de CDA-fractie
op deze korting heeft. Verder soupeer ik de 630 mln. op die voor 2000 is ingezet
voor het arbeidskostenforfait en die voor 2001 opnieuw moet worden versleuteld.
Ik gebruik ook de 125 mln. die nog resteert van de smeerolie van 5 mld. Als
deze redenering niet deugdelijk is, verschuil ik mij achter het voorstel dat
de drie Paarse partijen hebben gedaan. Ten slotte haal ik 100 à 200
mln. uit de belastinguitgaven. Dat is mijn dekking. Ik denk dat die dekking
helemaal rond is.Voorzitter! Voor de CDA-fractie is het duidelijk dat de huidige belasting
op vermogen zo goed als failliet is. Deze vorm van belasting heeft nog maar
weinig met het draagkrachtbeginsel te maken. Daarom moet worden gekozen uit
drie alternatieven: de vermogenswinstbelasting, de vermogensaanwasbelasting
of de forfaitaire rendementsheffing. De CDA-fractie wijst de vermogensaanwasbelasting
af. Redenen hiervoor zijn de volgende. Deze vorm van belasting zou de belastingplichtige
in liquiditeitsproblemen kunnen brengen. Met deze vorm zouden wij te maken
krijgen met een zwak inkomensbegrip en het gevaar zou ontstaan dat ook de
aanwas wordt meegerekend die voortkomt uit besparingen.Resteert een keuze tussen de forfaitaire rendementsheffing en de vermogenswinstbelasting.
Helder is dat beide opties een stap in de richting zijn van het hernieuwd
vormgeven van het draagkrachtbeginsel op het terrein van vermogen. De vermogenswinstbelasting
komt op zuiver fiscaal-theoretische gronden het beste tegemoet aan het draagkrachtbeginsel.
Daarom ligt daar de voorkeur van de CDA-fractie. Wij zijn nog niet overtuigd
van de argumenten van het kabinet om uiteindelijk te kiezen voor de forfaitaire
rendementsheffing. Deze heffing belast een fictief rendement van het aanwezige
vermogen. Deze gedachte is niet nieuw. Toen het (in de derde eeuw) in het
Romeinse rijk steeds lastiger werd om de belasting op landbouwgrond te innen,
vond een belastinghervorming plaats. De belasting op de feitelijke opbrengst
werd vervangen door een belasting, waarbij de mogelijkheid tot een bepaalde
opbrengst, de forfaitaire grondslag ging vormen. Men ging uit van de hoeveelheid
grond die een span ossen in een dag kon omploegen. Begin vorige eeuw kwam
Pierson ook met een forfaitaire grondslag. Deze belasting heeft geen lang
leven gehad.Het Paarse kabinet benadrukt in de belastingherziening 2000 sterk de voordelen
van deze forfaitaire rendementsheffing en poetst de bezwaren te gemakkelijk
weg. De forfaitaire rendementsheffing sluit niet aan bij het Europees beleid.
In de schriftelijke ronde is voldoende naar voren gekomen dat er diverse afstemmingsproblemen
kunnen ontstaan. Het kabinet kiest voor een boxensysteem. Vermogens worden
in verschillende soorten belast, namelijk als aanmerkelijk belang, in de vennootschapsbelasting
en in box III. De CDA-fractie acht het een illusie dat arbitrage met het voorstel
van het kabinet wordt uitgebannen. De boxen kennen immers een verschillend
tarief. Dat lokt verschuivingen uit. De belastingplichtigen en hun adviseurs
zullen driftig op zoek gaan naar ontwijking. Het kabinetsvoorstel mag dan
wel eenvoudig, inzichtelijk en minder bewerkelijk zijn, maar dat behoeft niet
altijd doorslaggevend te zijn.De grootste moeite heeft de CDA-fractie met het belasten van een fictie
in plaats van reële winsten. De werkelijk opbrengst kan heel verschillend
uitpakken. De opbrengst kan variëren tussen een negatieve opbrengst tot
rendement van 10 a 20%. Ieder wordt geacht 4% rendement te halen. De overheid verzekert zich van stabiele middelen via stabiele afdrachten van
belastingplichtigen die zelf met fluctuerende winsten te maken hebben. Overigens
is het goed zich te realiseren dat de opbrengst van de rendementsheffing relatief
gering is, namelijk 1% van het nationale inkomen. Dat relativeert het hele
gedoe ook weer. Het geeft het betrekkelijke karakter aan van het stabiliteitsargument.
Belangrijk is ook de constatering dat de rendementsheffing wel voorziet in
een proportioneel tarief maar feitelijk degressief uitpakt: mensen die hogere
rendementen halen, betalen relatief minder belasting over hun vermogen, en
omgekeerd. Ten eerste zal de koopkracht van vermogenden uiteraard aanzienlijker
groter zijn bij een rendement van bijvoorbeeld 6% dan bij 4%. In beide gevallen
wordt over 4% een proportionele heffing betaald. Bovendien zullen degenen
met het meeste vermogen er veelal het meest op vooruitgaan. Hoogvermogenden
kunnen zich immers meer risico's permitteren, die in de regel hogere rendementen
opleveren. In feite lopen de plannen daarmee uit op een drukverdeling die
nadelig is voor de kleine vermogenden.Het bovenstaande overziend, geldt voor de CDA-fractie dat een vermogensrendementsheffing
onvoldoende recht doet aan het principe van draagkracht en proportionaliteit.
Belastingen moeten zoveel mogelijk aangrijpen bij realiteiten en niet bij
ficties. De werkelijke koopkracht is grondslag voor belastingen.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Veel van het betoog van de heer Reitsma zou ik tot het mijne
kunnen maken. De vraag is welke politieke conclusie hij trekt. Ik heb gezien
dat hij rond box III zeker drie amendementen heeft voorgesteld – en
dan zal ik er nog wel een paar over het hoofd hebben gezien – die alle
tot doel hebben, als ik de toelichtingen goed heb begrepen, om aan het probleem
van een te grote belastingdruk op de kleine spaarder tegemoet te komen, bijvoorbeeld
door alle schulden in mindering te laten brengen op positieve vermogensbestanddelen
en het verhogen van de vrije voet met ƒ 50.000. Is de keerzijde van
de woorden van de heer Reitsma niet dat er aan de bovenkant voor de vermogensbezitters
die er per saldo een stuk beter van worden een stukje lastenverzwaring bij
hoort? Gaat hij op dat punt ook amendementen voorstellen of steunt hij de
amendementen terzake die ik heb voorgesteld?De heer Reitsma (CDA):Ik wil eerst met het kabinet de principiële discussie voeren over
wat de beste vorm van belasting op vermogen is. Ik stel mij daar open voor,
want ik vind dat je dat moet doen op basis van argumenten. Ik heb een voorlopige
voorkeur en ik vind dat ik daarvoor voldoende argumenten heb. Als ik zie dat
die forfaitaire rendementsheffing er komt, wil ik dat er een aantal elementen
ingebouwd worden die een en ander rechtvaardiger doen uitpakken. Ik erken
dat van mijn voorstel om de vrijstelling wat te verhogen ook rijken profiteren.
Dat nadeel moet ik dan maar slikken om met name de kleine spaarders tegemoet
te komen. Ik ga niet zover als de heer Vendrik om te zeggen: ik kies voor
een progressief belastingtarief. Dan kies je namelijk voor een redelijk hoge
belastingdruk en dat vind ik in verband met kapitaalvluchtproblemen onverantwoord.
Naar mijn mening kom je op die manier netto slechter uit.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Nu word het leuk. De heer Reitsma zegt net dat de forfaitaire
vermogensrendementsheffing er naast schiet als het gaat om de groterevermogensbezitters
die grote rendementen, 10 of 20% op jaarbasis, weten te realiseren, terwijl
er maar op basis van 4% wordt belast. Er is dan dus sprake van een buitengewoon
lichte belastingdruk. De heer Stevens heeft al opgemerkt: eigenlijk zou je
daar iets aan moeten doen. Een manier om er enige verbetering in aan te brengen,
is het hanteren van een Vpb-achtig schijventariefstelseltje zoals ik in een
amendement vorm heb gegeven. Het gaat dan niet aan dat weg te zetten als:
dat lokt internationale kapitaalvlucht uit. Ik stel iets minimaals voor, namelijk
het opheffen van een drukverschil dat er eigenlijk niet zou mogen zijn en
waarvan de heer Reitsma ook vindt dat het er niet zou mogen zijn.De heer Reitsma (CDA):U toont naar mijn mening haarscherp aan wat de zwakte van dit kabinetsvoorstel
is. Daarom zou het kabinet moeten denken aan een andere vorm van belasting
op vermogen die veel rechtvaardiger is, zoals een vermogenswinstbelasting.
Ik daag het kabinet uit om de argumenten te weerspreken die de heer Vendrik
naar voren heeft gebracht. Ik ga niet op de stoel van het kabinet zitten om
een kromme redenering te verdedigen.Mevrouw De Vries (VVD):Ik begrijp dat het CDA vooralsnog kiest voor vermogenswinstbelasting.
Zou die belasting per saldo meer moeten opbrengen dan wat nu aangegeven wordt
ten aanzien van de vermogensrendementsheffing? Betrekt het CDA daarbij de
verliesverrekening die bij een vermogenswinstbelasting zou horen? Hoe gaat
men dan om met de mogelijkheden van uitstel van belastingheffing en al dat
soort manipulatiemogelijkheden?De heer Reitsma (CDA):Het antwoord op uw eerste vraag is nee. Het gaat ons niet om de opbrengst.
Het gaat ons om het principe van rechtvaardigheid en draagkracht en om het
belasten naar werkelijke inkomsten. Als de opbrengst per saldo gelijk is,
vinden wij ons voorstel ook beter.Als je kiest voor vermogenswinstbelasting is het inherent aan het systeem
dat je reële winsten belast en dat reële verliezen in vermindering
gebracht worden. Dat hoort bij het draagkrachtbeginsel. Waarover je nog zou
kunnen denken, is het binden van het verlies aan een maximum. Allerlei modaliteiten
zijn denkbaar, maar in beginsel hoort verliesverrekening erbij.Mevrouw De Vries (VVD):Het is goed om exact te weten welke kant u op wilt gaan. Ik begrijp dat
u nog niet precies in beeld heeft hoe een vermogenswinstbelasting eruit zou
moeten zien.De heer Reitsma (CDA):Toch wel.Mevrouw De Vries (VVD):Maar u zegt dat u de schulden, de verliezen eventueel aan een maximum
wilt binden, of juist niet. Het is nogal principieel of je daarin wilt snijden.
In uw denktrant profiteren mensen met grotere vermogens meer van zo'n vermogensrendementsheffing,
maar beseft u dat mensen met een groot vermogen die veel risico kunnen nemen
en de risico's goed kunnen spreiden, in uw gedachtegang met
een verliesverrekening nog veel beter af zouden zijn? Het is dus de vraag
of uw redenering, gebaseerd op draagkracht, wel spoort met een vermogenswinstbelasting.
Het is misschien goed om hier nog eens over na te denken, want ik denk dat
u de consequenties van deze redenering niet overziet.De heer Reitsma (CDA):Ik begrijp uw vragen wel, want u bent doodsbang dat andere partijen nu
of over enkele jaren alsnog weglopen voor zo'n forfaitaire rendementsheffing
en dat dan het geesteskind van de VVD weg is. Ik begrijp uw zorg, maar een
vermogenswinstbelasting is gewoon het belasten van de reële winsten:
de inkomsten uit vermogen en de winst bij het vervreemden van vermogen. Maar
daar behoort bij dat reële verliezen in mindering kunnen worden gebracht,
zodat er over het saldo belasting wordt geheven. Punt uit. Ik ben van mening,
en het blijkt ook uit alle theoretische concepten en beschouwingen, dat deze
belasting beter aansluit bij het draagkrachtbeginsel, omdat de opbrengsten
belast worden, bijvoorbeeld met één tarief. GroenLinks wil deze
opbrengsten met een progressief tarief belasten, maar daar kies ik voorlopig
niet voor, omdat dit niet zou passen in mijn benadering van flat taxes voor
de komende jaren. Maar in ieder geval worden zo de werkelijke opbrengsten,
de werkelijke inkomsten belast. Bij een forfaitaire rendementsheffing wordt
een fictie belast; als opbrengsten vier keer zo hoog zijn, mag men die gewoon
behouden. Dat vind ik onrechtvaardig. Een forfaitaire rendementsheffing werkt
in een aantal gevallen zelfs zeer degressief.Mevrouw De Vries (VVD):Ervan uitgaande dat u voor het systeem kiest waarbij verliezen niet aan
een maximum worden gebonden, maar alle verliezen verrekend mogen worden, wat
zou u dan doen als dit helemaal niets oplevert voor de schatkist? Zegt u feitelijk
dat het u niets interesseert hoe vermogen uiteindelijk belast wordt? Uw redenering
zou ertoe kunnen leiden dat er per saldo niets binnenkomt; u kent toch ook
alle ontwijkingsmogelijkheden bij vermogenswinstbelasting? Wilt u dat, of
vindt u het redelijk dat er over vermogen enige belasting wordt betaald? Ik
ben het overigens met u eens dat dit niet overdreven veel moet zijn, maar
uw redenering zou er misschien toe leiden dat er niets geheven wordt. Dat
kan ook weer niet de bedoeling zijn.De heer Reitsma (CDA):De belasting op vermogen, ook bij de forfaitaire rendementsheffing, levert
gewoon peanuts op. Het levert niet eens 1% van ons nationaal inkomen op. Waar
praten wij over? U zit erover in of de vermogenswinstbelasting een cent meer
of minder oplevert dan de forfaitaire rendementsheffing, maar dat is niet
de kern van de discussie. Ik denk dat vermogenswinstbelasting meer oplevert,
maar dan moet die nader uitgewerkt worden en dan moet er een nieuw wetsvoorstel
geschreven worden. De CDA-fractie wil dat de sterkste schouders de zwaarste
lasten dragen bij de belastingheffing. Dat gebeurt niet met de forfaitaire
rendementsheffing en dat is de kern van onze kritiek.Mevrouw De Vries (VVD):Uw betoog is inmiddels helder. U zegt dat de vermogenswinstbelasting meer
moet opleveren en dat het CDA daar voor staat. Het CDA zegt feitelijk dat
vermogen zwaarder belast moet worden. Ik dank u voor deze toelichting.De heer Reitsma (CDA):Als u mijn woorden op deze manier verdraait, laat ik uw conclusie voor
wat die is. Ik heb al gezegd dat het om peanuts gaat. Misschien levert het
een cent meer of minder op, maar ik zal u maar in de waan laten dat wij de
vermogenden willen aanpakken. U hoeft niet bang te zijn, wij kijken meer naar
de rechtvaardigheid. Volgens mij bent u bang dat op enig moment de oude filosofie
van Pierson in dit huis zal sneuvelen. Ik hoop dat dit zal gebeuren.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik wil even doorgaan op dit punt. De heer Reitsma heeft terecht
gezegd dat het bijna 1% van het nationaal inkomen betreft. Hij noemt dit peanuts.
Ik steun natuurlijk zijn redenering over de rechtvaardigheid; wij zijn ook
vóór vermogenswinstbelasting. Maar als mevrouw De Vries vraagt
of het CDA de vermogens zwaarder wil belasten, zegt de heer Reitsma ineens
dat de opbrengst er niet toe doet en dat het hem alleen om de rechtvaardigheid
gaat. Maar de essentie van rechtvaardigheid wordt toch vertaald in de opbrengst?
Als mevrouw De Vries concludeert dat u de vermogenden harder wilt aanpakken,
moet u op grond van het rechtvaardigheidsbeginsel zeggen: ja, dat wil ik.De heer Reitsma (CDA):De rechtvaardigheidsgedachte heeft te maken met het dragen van de zwaarste
lasten door mensen met de sterkste schouders. Ik blijf nu binnen de vermogensbox.
De forfaitaire rendementsheffing voldoet hier echter niet aan. Dan rijst de
vraag of men überhaupt wil dat de belasting op vermogen wordt verhoogd.
Ik zie hier niet direct een aanleiding voor, maar het mag nader bekeken worden
als de vermogenswinstbelasting in een wet nader wordt uitgewerkt. Dit is echter
niet mijn uitgangspunt. Ik ben gevoelig voor het argument van het kabinet
dat vermogen mobiel is. Nu kan men een zwaardere belasting toepassen dan bij
de forfaitaire rendementsheffing of het huidige belastingstelsel, maar als
dat rare kapitaalvluchten met zich brengt, schieten wij er niets mee op. Er
moet dus naar een evenwicht worden gezocht.De heer Marijnissen (SP):Pleit u er dan voor die 30% te verlagen? Dat moet dan de consequentie
zijn. U vindt vermogenswinstbelasting eerlijker en dat komt omdat op de AEX
over de laatste vijftien jaar 13,5% gescoord is. Als u zegt dat er geen reden
is om de belasting op vermogen te verhogen, wijs ik u op de rekensommen in
allerlei kranten. Er zijn voorbeelden gegeven van iemand die ƒ 1000
meer gaat verdienen in box I en in het hoogste tarief ƒ 520 belasting
moet betalen, terwijl iemand anders die rustig bij de kachel zit, een bedrag
van ƒ 1000 vermogen maakt en op ƒ 120 belasting uitkomt. Op
grond van rechtvaardigheid is er volgens mij alle reden om de vermogens aan
te pakken.De heer Reitsma (CDA):Die vermogens moeten belast worden, daar hebt u volstrekt gelijk in. Via
die weg moet ook een bijdrage worden geleverd aan de inkomstenbron van de
schatkist. Ik meen echter dat het op een veel rechtvaardiger manier moet gebeuren
dan het kabinet voorstelt. Bij een vermogenswinstbelasting in de Nederlandse
situatie kan ik nu nog niet overzien voor welk tarief gekozen
moet worden. Er kan gedacht worden aan enerzijds verschillende tarieven bij
inkomsten uit vermogen en anderzijds aan opbrengsten die ontstaan bij vervreemding
van vermogen. Dit moet echter nader worden uitgewerkt. Ik meen echter dat
het de taak van het kabinet was om via deze benadering de belasting op vermogen
neer te leggen. Dan hadden wij hier kunnen spreken over de hoogte van het
tarief en de voorwaarden. De rechtvaardigheidsgedachte en het draagkrachtbeginsel
zeggen mij dat dit een beter uitgangspunt is. En volgens mij deelt u deze
conclusie.De heer Marijnissen (SP):Zeker! Maar het is mij nog niet duidelijk of u kiest voor de vermogenswinstbelasting.
Of krijgen de bewindslieden nog een kans om u te overtuigen? Wat is het standpunt
van het CDA?De heer Reitsma (CDA):Onze voorkeur gaat uit naar vermogenswinstbelasting. Wij hebben daar een
aantal goede argumenten voor en ik vraag de bewindslieden daarop inhoudelijk
te reageren. Als zij vasthouden aan de forfaitaire rendementsheffing, zeg
ik dat ik op dit moment niet overtuigd ben van hun keuze in het wetsvoorstel.
Wij voeren hier echter een debat en ik wil de bewindslieden niet de kans ontnemen,
hun overtuigingskracht uit de kast te halen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik probeer het even langs de andere kant. Het kabinet beoogt met de belastingherziening
een verschuiving van de opbrengsten van arbeid naar vermogen tot stand te
brengen. Dat lukt voor een bedrag van 450 mln. Dat gaat die vermogensrendementsheffing
opleveren ten opzichte van de huidige situatie. Vindt het CDA dat voldoende,
of moet het minder of meer zijn?De heer Reitsma (CDA):Ons uitgangspunt is dat het absoluut niet minder moet zijn dan de opbrengst
die het kabinet voorstelt. Laten wij dat maar als ijkpunt nemen. Op welke
tarieven wij dan uitkomen, dat mag u uitrekenen, dat doe je niet even op de
achterkant van een sigarendoos.De heer Vendrik (GroenLinks):Misschien is het wel aardig als u namens het CDA vanuit de filosofie over
de optimale belastingmix even aangeeft waar het bijvoorbeeld de komende drie
à vier jaar in Nederland naartoe moet met die belastingheffing op vermogen.
Het levert immers heel weinig op en dat is heel merkwaardig. Wij zijn immers
een stinkend rijk land, dus er zou best wat meer uit de belastingheffing op
vermogen gehaald kunnen worden. Het kabinet stopt bij 450 mln. Dat is niet
echt heel veel. Zegt u nu namens het CDA, mijnheer Reitsma, dat er wel een
paar miljard bij mag? Dat geeft een eerlijker drukverdeling van de belastingen
in Nederland.De heer Reitsma (CDA):Dat is mijn uitgangspunt niet.Mevrouw De Vries (VVD):In reactie op een vraag van de heer Vendrik zegt de heer Reitsma van het
CDA dat de vermogenswinstbelasting in ieder geval meer moet gaan opleveren.
Toen ik net de conclusie trok dat de heer Reitsma zwaarder wil gaan belasten,
mummelde hij een beetje: trek u eigen conclusies maar. Maar nu bevestigt u
dat, mijnheer Reitsma. In reactie op de heer Vendrik zegt u namelijk dat de
vermogenswinstbelasting op zijn minst hetzelfde en het liefst wat meer moet
opleveren dan de huidige vermogensrendementsheffing.De heer Reitsma (CDA):Ik heb gezegd dat wij als uitgangspunt moeten nemen dat het in ieder geval
hetzelfde bedrag moet opbrengen.Mevrouw De Vries (VVD):Als ik de heer Reitsma interrumpeer, lijkt het wel alsof hij probeert
te suggereren dat het minder moet opleveren of vooral niet méér,
en als linkse collega's hem interrumperen, zegt hij dat het méér
moet zijn! Het standpunt van het CDA is mij nog niet duidelijk.De heer Reitsma (CDA):Ik zou maar oppassen!Mevrouw De Vries (VVD):Ik krijg de indruk dat ik moet oppassen omdat het CDA vermogen veel zwaarder
wil gaan belasten.De heer Reitsma (CDA):Ik denk dat ik redelijk helder geweest ben. Mevrouw De Vries begrijpt
dondersgoed wat de lijn van de CDA-fractie is. Ik nodig haar uit straks haar
visie maar eens te geven over wat zij vindt van belasting op vermogen. Ik
vermoed dat zij de forfaitaire rendementsheffing door dik en dun verdedigt.
Daarom is de vraag interessant tot welke school de fractie van de PvdA behoort.
Is die door het stof gegaan ten aanzien van dit onderdeel? Ziet de fractie
van de PvdA dit in deze coalitie als een tussenstation en als een mooie opstap
om op enig moment bij de vermogenswinstbelasting te komen? Dat past naar mijn
mening beter bij het gedachtegoed van de sociaal-democraten. Ik ben eigenlijk
wel een beetje benieuwd. U moet niet te veel ruzie maken met de VVD, want
zodra er over één cent meer vermogensbelasting gesproken wordt,
vliegt mevrouw De Vries direct uit haar bankje! Ik wens u veel sterkte. Ik
vind echter wel dat de PvdA-fractie in dit debat helder moet aangeven wat
zij op lange termijn vindt van de belasting op vermogen. Is zij van mening
dat hier een rechtvaardig instrument gekozen is en dat dit een opstap moet
zijn naar een belasting op vermogen die beter aansluit bij het draagkrachtbeginsel?
Hoe je het ook wendt of keert, Nederland isoleert zich behoorlijk van de rest
van de wereld.Voorzitter! Na deze meer algemene christen-democratische visie wil ik
nog ingaan op enkele onderdelen van de belastingherziening. De CDA-fractie
heeft veel energie gestopt in de twee schriftelijke rondes en in het wetgevingsoverleg.
Wij zijn tevreden over de beantwoording en over de vele punten die de regering
in de uitgebreide nota van wijziging heeft gehonoreerd. Reeds voor de kerst
had de CDA-fractie amendering in gang gezet inzake oudedagsvoorziening, eerbiedigende
werking, kapitaalverzekering, spaarloonregeling, arbeidskorting voor deeltijdbanen
en corrigeren van onevenwichtigheden in de inkomenseffecten ten aanzien van
bijvoorbeeld ouderen en de positie van zelfstandigen. De regering was ons
te vlug af. Zij kwam met een nota van wijziging en ik moet tegen haar zeggen:
hulde, daarmee heeft u veel wensen van de CDA-fractie op concrete punten gehonoreerd.
Daarvoor willen wij dankzeggen. Wij zijn de bewindslieden erkentelijk dat
zij met deze wijzigingsvoorstellen zijn gekomen. Er resteren nog wel een aantal puntjes. Ik noem: de pensioenen, het eigen
huis, de positie van ondernemers, de belasting op vermogen, kapitaalverzekering
en de inkomenseffecten. Op onderdelen zijn deze onderwerpen in het wetgevingsoverleg
aan de orde geweest. De CDA-fractie vindt het van groot belang dat iedere
burger in Nederland een goed pensioen kan opbouwen. Daarom moet de premie
aftrekbaar blijven. De regering is in het kader van de belastingsherziening
2001 met een oudedagsvoorziening gekomen. De CDA-fractie had ernstige bezwaren
tegen de uitwerking van de regering van de invulling van die oudedagsparaplu.
Wij vinden dat er een integrale normering voor de fiscale begeleiding van
oudedagsvoorzieningen in de tweede en derde pijler moet komen. Hierbij gaat
het dan om de vrijwillige voorzieningen. Met de oorspronkelijke voorstellen
van de regering was het niet mogelijk om voor iedere belastingplichtige een
adequate oudedagsvoorziening op te bouwen. De voorstellen waren beduidend
slechter dan het zogenaamde Witteveenkader. Onze kritiek richtte zich op de
ongelijkheid in de jaarlijkse opbouw met 1,75 versus 2%, de franchise met
21.000 versus 30.000 en het geheel afschaffen van de ongetoetste lijfrenteaftrek.
De SER heeft naar ons oordeel een goed advies gegeven en die raad heeft ook
helder aangegeven wat uiteindelijk de verschillen waren tussen de tweede en
derde pijler. De raad gaf aan dat die opgeheven moesten worden. De CDA-fractie
heeft in de schriftelijke ronde aangedrongen op een drietal aanpassingen:
de jaarlijkse opbouw naar de 2%, gelijke franchise en het handhaven van de
deblokkering van de spaarloonregeling. De regering heeft die voorstellen in
de nota van wijziging overgenomen, zij het globaal, want zij deed dat niet
helemaal met betrekking tot de 2%. De amendementen op dit punt heb ik daarom,
overigens met genoegen, niet meer ingediend, maar in de prullenmand gegooid.
Dank voor het honoreren van de CDA-wensen op dit punt.De uitwerking van de laatste voorstellen van de regering tonen aan dat
er toch tekortkomingen zullen zijn met betrekking tot de oudedagsparaplu.
Eén integrale norm is er nog niet. Daarvoor blijft de CDA-fractie wel
pleiten. Met het oog op gelijkheid, controleerbaarheid en uitvoerbaarheid
is het nodig dat er uiteindelijk één integrale norm komt. Kijkend
naar het definitieve voorstel van de regering komen wij tot de conclusie dat
het in een aantal situaties niet mogelijk is om een adequate pensioenvoorziening
op te bouwen. Er is een te beperkte jaarruimte en een te beperkte reserveringsruimte.
De twee ingediende amendementen die de CDA-fractie heeft medeondertekend,
willen wat meer ruimte creëren, maar ook de andere indieners zullen erkennen
dat er situaties kunnen zijn waarin er toch onvoldoende inhaalruimte is om
een volledige en adequate pensioenvoorziening te krijgen, een die gelijk is
met die volgens het Witteveenkader. Wij hebben dit in het wetgevingsoverleg
al naar voren gebracht. Ik denk in dit verband vooral aan jonge mensen die
jaren in het buitenland werken en aan gescheiden mensen. Verder denk ik aan
de steeds groter worden groep van jonge ondernemers die jarenlang een laag
inkomen hebben genoten en die op enig moment besluiten om in loondienst te
gaan. Zij kunnen de inhaalslag niet meer maken. Wij blijven erop hameren dat
dit gat in de wet op enig moment gedicht moet worden. Bovendien wordt in de
nadere voorstellen van de regering onvoldoende rekening gehouden met de leeftijd.
Dat vind ik ook een minpunt. Tevens blijft druk ontstaan doordat met de huidige
voorstellen de positie van de alleenstaande dichter in de buurt komt van de
positie die voortvloeit uit de SER-voorstellen dan dat het geval is met de
alleen- en anderhalfverdieners met hun pensioenopbouw. Op dit punt heb ik
in het wetgevingsoverleg nog niet een adequaat antwoord gekregen. Ik weet
dus nog niet wat de oorzaak hiervan is en waarom voor deze vorm is gekozen.
Waarom wordt niet meer rekening gehouden met loopbaanontwikkeling? Dat gebeurt
wel met het Witteveenkader. Kortom, wij vragen de regering in de komende tijd
te studeren op de mogelijkheid om uiteindelijk te komen tot één
integrale norm voor de fiscale begeleiding van de oudedagsvoorzieningen voor
elke belastingplichtige. Dat lijkt ons absoluut nodig vanwege de vergrijzing
waarmee wij te maken krijgen. Ik overweeg om op dit punt in tweede termijn
een motie in te dienen.Voorzitter! Dan iets over de voorstellen met betrekking tot het eigen
huis. De CDA-fractie is van oordeel dat de regering het eigenwoningbezit dient
te bevorderen, ook voor mensen met een smalle portemonnee. Daarom moet de
hypotheekrenteaftrek onverkort gehandhaafd worden. Wij hopen dat na deze belastingherziening
niet steeds weer opnieuw onzekerheden opborrelen, met name uit de fracties
van PvdA en D66. Van GroenLinks weten wij het, maar bij de PvdA of D66 is
er steeds weer een enkeling die iets naar boven haalt. Daardoor ontstaat onrust
die van bovenaf dan weer boem-pats moet worden ingedrukt. Wij hopen dat die
ellende nu voorbij is. De overheid moet betrouwbaar zijn. Burgers gaan langlopende
verplichtingen aan. Ik mag toch aannemen dat de PvdA en D66 ook betrouwbaar
willen zijn en dat ook tegenover de burgers willen uitstralen.De CDA-fractie steunt de voorstellen van de regering om het oneigenlijk
gebruik van de hypotheekrenteaftrek te voorkomen. Daarvoor is zij met goede
voorstellen gekomen.De heer Schutte (GPV):Op het gevaar af dat ik dezelfde kritiek krijg als enkele collega's zojuist,
ga ik in op het betoog van de heer Reitsma. Hij zegt: niet aan het eigen huis
komen vanwege de rechtszekerheid. Maar dat betekent dat je nooit zou kunnen
werken aan een wezenlijke wijziging van het stelsel, wat er ook gebeurt. Bij
zo'n wijziging komt immers altijd de rechtszekerheid in het geding.De heer Reitsma (CDA):Ja. Ik zou mijn handen er ook maar van afhouden. Dat lijkt mij de verstandigste
weg. Je bent dan betrouwbaar als het gaat om verplichtingen die burgers voor
30 jaar aangaan. Dat wil ik graag uitstralen.De heer Schutte (GPV):Dat is helder. De Nederlandsche Bank signaleerde echter het probleem dat
het eigen huis mede vanwege de volledige aftrekbaarheid van hypotheekrente
steeds meer alleen mogelijk wordt voor tweeverdieners, omdat starters en alleenverdieners
uit de markt worden geprijsd. Ook ik zou nooit voorstellen steunen om het systeem van de aftrekbaarheid van hypotheekrente abrupt te wijzigen,
maar zou dit geen argument kunnen zijn om op termijn te bezien of als onderdeel
van een totaalpakket een beter systeem mogelijk is dan het huidige simpele
systeem, dat alles aftrekbaar is?De heer Reitsma (CDA):Nee, daar voel ik weinig voor. Ik wil de zekerheid hierover handhaven.
En wat de zorgen van Wellink betreft, lijkt het mij beter dat de minister
en de banken om de tafel gaan zitten om te vermijden dat aan burgers een hypotheek
wordt verstrekt ter hoogte van vijf of zes keer hun jaarinkomen. Daar zit
naar mijn mening een veel groter probleem dan in de aftrekbaarheid van de
rente. Ik vind dat in dit debat helder moet zijn dat de politiek zijn handen
afhoudt van de aftrekbaarheid van de hypotheekrente. Ik hoop dat u die lijn
ook steunt.De heer Schutte (GPV):Ik hecht zeer aan de rechtszekerheid van mensen, maar ik loop niet als
een blind paard achter allerlei regelingen aan. Dan kun je immers nooit, ook
niet over tien jaar, tot wijziging van een stelsel komen waaraan ook negatieve
kanten zitten.De heer Reitsma (CDA):Dat zijn uw woorden.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Reitsma zegt: handen af van het eigen huis. Maar eerder hield
hij een gloedvol betoog, dat het draagkrachtprincipe tot gelding moet komen
en dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Een jaar lang
debatteren over de hypotheekrenteaftrek heeft toch duidelijk gemaakt dat die
faciliteit vooral openstaat voor mensen met een dikke beurs? Deze mensen profiteren
het meest van deze fiscale faciliteit, want zij trekken de meeste rente af
tegen vaak de hoogste marginale tarieven. Het geld van de schatkist gaat het
meest naar de hoogste-inkomensgroepen. Hoe verhoudt het verhaal over "handen
af van het eigen huis" zich nu met dat gloedvolle betoog over het draagkrachtprincipe?De heer Reitsma (CDA):Ik vind de bevordering van het eigenwoningbezit heel wezenlijk. Dat past
heel goed bij een van de andere ijkpunten van de christen-democraten, namelijk
het bevorderen van de spaarzin. Het past ook bij het dragen van eigen verantwoordelijkheid
voor bezittingen. Daarom vind ik de aftrekbaarheid van hypotheekrente essentieel.
Zolang wij een progressief tarief hebben, behoren wij niet te tornen aan de
huidige fiscaliteit op dit punt. Als wij over enige jaren richting de flat
tax gaan, dan komen wij automatisch bij de situatie waarin elke belastingbetaler
hetzelfde tarief in aftrek brengt. De heer Vendrik heeft het wel eens over
een percentage van 30 of 35 gehad. Wie dan een hogere hypotheek heeft, krijgt
qua som een hogere aftrek, maar iedereen trekt de rente tegen hetzelfde tarief
af.De heer Vendrik (GroenLinks):Het meeste geld gaat naar degenen die dit het minste nodig hebben. Degenen
met de hoogste inkomens, hebben de hoogste hypotheken en een belastingaftrek
tegen het hoogste marginale tarief. Dat is vreemd, vooral voor een fractie
die het eigenwoningbezit wil stimuleren. In dat geval zou je het juist moeten
omdraaien. U weigert dit gegeven te betrekken bij uw verhaal over draagkracht,
namelijk dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Hier
gebeurt precies het tegenovergestelde.De heer Reitsma (CDA):Ik blijf bij de fiscaliteit. Zolang er een fiscaal systeem is met progressieve
tarieven, zijn de aftrekposten aan die progressiviteit gekoppeld. Dat is de
dragende gedachte van de fiscaliteit tot nu toe geweest. Dit kabinet schaft
de progressieve tarieven niet af, alleen krijgen zij een minder sterk progressief
karakter. Zolang het progressieve karakter wordt gehandhaafd, moet er voor
de aftrekposten ook die lijn gevolgd worden. Daar wil ik dan ook geen inbreuk
op maken. Dit geldt overigens ook voor giften en bijzondere lasten. Ik weet
dat u een andere filosofie heeft, maar zolang er progressieve tarieven zijn,
ben ik niet van mijn benadering af te brengen omdat ik die rechtvaardig acht.Het is goed dat het kabinet de bijleenhypotheek en de aflossingsvrije
hypotheek aanpakt. Er is daarbij sprake van een verstandig overgangsregime.
Die faciliteiten staan haaks op het bevorderen van de spaarzin en de minister
van Financiën wordt geconfronteerd met hoge aftrekposten. Verdere ingrepen
in de hypotheekvormen wijzen wij af.Burgers betalen de laatste jaren een fors bedrag aan huurwaardeforfait.
Uit de cijfers blijkt dat het huurwaardeforfait de afgelopen tien jaar met
170%, de overdrachtsbelasting met 190% en de onroerendezaakbelasting met 120%
is gestegen. Dat is aanzienlijk meer dan de procentuele stijging van de budgettaire
effecten van de hypotheekrenteaftrek zelf, namelijk 80%. Ik weet overigens
dat de grondslag van de hypotheekrenteaftrek een andere is en dat het totale
bedrag hoger is. Procentueel zijn het huurwaarde forfait en de onroerendezaakbelasting
de laatste tien jaar gigantisch gestegen en dat irriteert burgers in hoge
mate. Dit thema moet op de politieke agenda komen en daartoe heb ik enkele
voorstellen gedaan.Ik stel voor om het huurwaardeforfait te bevriezen. Dan behoeven burgers
niet meer te betalen voor hun huis, terwijl zij de waardestijging daarvan
niet in handen hebben. Daarnaast stel ik voor burgers te stimuleren hun hypotheek
af te lossen. Dat heeft enkele voordelen. De bezitter van een eigen woning
die aflost, betaalt in mijn voorstel minder huurwaardeforfait. Daarvan profiteert
eenzesde van alle woningbezitters direct, omdat zij geen hypotheek meer hebben
op hun woning. Voor de andere woningbezitters kan het aanleiding geven om
af te lossen, want aflossing gaat gepaard met een lager huurwaardeforfait.
Ook de staat heeft voordelen bij dit plan. Als bezitters van een eigen woning
hun hypotheek aflossen, behoeft er minder geld gereserveerd te worden voor
hypotheekrenteaftrek. Dat is een voordeel voor de schatkist.De CDA-fractie wil in dit debat nog een derde voorstel doen. Het blijft
in onze ogen vreemd dat alleen de huiseigenaar een gefacilieerde kapitaalverzekering
kan afsluiten tot een bepaald maximum. Dat lijkt op een stukje onrechtvaardigheid
tegenover de huurders. Dat is ook 50% van het aantal mensen in Nederland.
Daarom pleit de CDA-fractie ervoor dat ook huurders kunnen sparen voor de
aanschaf van een woning. Zij zouden de mogelijkheid moeten hebben om een kapitaalverzekering,
bijvoorbeeld tot een bedrag van ƒ 100.000, af te sluiten.
Die kapitaalverzekering moet dan contractueel worden vastgelegd. In de wetgeving
zal dan moeten worden vastgelegd dat die middelen alleen mogen worden aangewend
voor het kopen van een woning. Het bijkomend voordeel van deze wijze van sparen
is dat het bedrag dat jonge mensen bij de aankoop van een huis nog moeten
lenen, ook lager is. Een deel kan immers direct worden voldaan uit de uitkering
van de kapitaalverzekering. Wordt de uitkering niet aan de koop van een huis
besteed – ik vind dat je wel zuiver moet blijven – dan moet uiteraard
afgerekend worden met de fiscus. Ik wil niet met de rare grappen worden geconfronteerd
die de bewindslieden hebben genoemd: een kapitaalverzekering van ƒ
50.000 is zogenaamd gekoppeld aan de studiekosten van de kinderen, maar als
het bedrag vrijkomt, kan men er ook een boot of iets dergelijks voor kopen.
Ik overweeg op dit punt in tweede termijn een motie in te dienen.Dan de positie van de ondernemers. De regering heeft het fiscale regime
van de ondernemers er niet overzichtelijker op gemaakt. In het belastingplan
2000, de belastingherziening 2001, het aangekondigde ondernemerspakket voor
de 21ste eeuw en het reguliere belastingplan 2001 wordt een aantal wijzigingen
aangekondigd. Globaal gesproken is het slecht gesteld met de inkomenspositie
van met name de kleine zelfstandigen. Dat baart de CDA-fractie zorgen. Uit
de cijfers blijkt dat het vooral gaat om zelfstandigen met een inkomen onder
de ƒ 40.000. Dat blijkt ook uit de rapportage die wij van de bewindslieden
hebben gekregen. De voorstellen van de regering pakken niet altijd even gunstig
uit voor deze groep ondernemers. Over een aantal voorstellen uit het ondernemerspakket
komen wij nog te spreken. De CDA-fractie pleit in dit debat in ieder geval
voor het handhaven van stakingswinstvrijstelling voor mensen van 55 jaar en
ouder en voor het handhaven van het bijzondere tarief van 20% bij invaliditeit
en overlijden. Deze twee fiscale faciliteiten zijn bijvoorbeeld voor de agrarische
sector en het MKB van wezenlijk belang. De bedrijfsopvolging kan ernstig in
gevaar komen als deze twee faciliteiten worden afgeschaft.De doorschuifregeling is voor lang niet alle gevallen een oplossing. Daarom
moeten die twee faciliteiten er blijven, want zij dragen beide ook een sociaal
karakter. De praktijk heeft bewezen dat deze faciliteiten noodzakelijk zijn.
Daarom heb ik hierover, inmiddels samen met collega Van der Vlies, twee amendementen
ingediend.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over het amendement-Reitsma op stuk nr. 46. Daar
hebben wij het vorige week even over gehad.De heer Reitsma (CDA):Welk amendement is dat?De heer Vendrik (GroenLinks):In dit amendement wordt geregeld dat degene die sneller aflost, een lager
eigenwoningforfait in rekening gebracht krijgt.De heer Reitsma stelt dat het amendement ervan uitgaat dat de verlaging
van het eigenwoningforfait wordt gefinancierd uit de prikkel die uitgaat van
het aflossen van de hypotheekschuld, waardoor minder renteaftrek plaatsvindt.
Weet de heer Reitsma zeker dat dit voor de schatkist een voordeel oplevert?
Dat was de vorige keer nog onduidelijk.De heer Reitsma (CDA):Er zijn bepaalde zekerheden in het leven, maar deze zekerheid ken ik niet.
Ik schat wel in dat het ongeveer zo uitpakt.De heer Vendrik (GroenLinks):Ongeveer neutraal.De heer Reitsma (CDA):Ja, daar ga ik van uit.De heer Vendrik (GroenLinks):Het een heft het ander op. De kosten van een lager woningforfait worden
gecompenseerd door een lagere hypotheekrenteaftrek.De heer Reitsma (CDA):Ja, daar ga ik een beetje van uit.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan hoor ik graag van de bewindslieden of dat klopt.De heer Reitsma (CDA):Ik heb het amendement wel aangepast. Ik sprak eerst over de WOZ-waarde.
Nu gaat het over de waarde van de woning op het moment dat deze werd gekocht.
Dat is in het debat ook naar voren gekomen. Dat was een redelijke suggestie.
Anders kan iemand er oneigenlijk van profiteren.De heer Marijnissen (SP):Ik meen dat de bewindslieden onder andere tegen het voorstel van de heer
Reitsma hebben ingebracht dat er wel heel veel mensen zijn die het huis helemaal
hebben afgelost.De heer Reitsma (CDA):Dat heb ik net ook gezegd.De heer Marijnissen (SP):Als u alles meerekent wat destijds is ingebracht, veronderstelt u dan
een neutrale uitkomst? Ik neem aan dat u dat met Financiën hebt afgestemd.De heer Reitsma (CDA):Het aardige was dat men bij Financiën er erg veel moeite mee had
om daar met grote stelligheid sommetjes op los te laten; tot nu toe was men
daar niet toe in staat. Het blijft dus een indicatie; zo eerlijk ben ik wel.De heer Vendrik (GroenLinks):U noemt dit een indicatie, maar het gaat hier om miljarden. De hypotheekrenteaftrek
kost de schatkist in 1998 14 mld. U gaat ervan uit dat dat bedrag door uw
amendement substantieel zal afnemen, maar u weet dat niet zeker. Binnen de
kortste keren is er op het punt van de belastinginkomsten dus een gat van
3 mld. of 4 mld. als dit amendement verkeerd uitpakt.De heer Reitsma (CDA):De hypotheekrenteaftrek "kost" – zo wil ik het eigenlijk niet eens
uitdrukken – bijna 14 mld.; het huurwaardeforfait levert 4 mld. tot
4,5 mld. op. Als door mijn amendement 1 mld. minder aan huurwaardeforfait
binnenkomt, zullen veel eigenaren van eigen woningen de vlag uitsteken; daarmee
roep ik de VVD-fractie op om mijn voorstel te steunen. De renteaftrek zal
dan misschien ook 1 mld. afnemen; dat is een indicatie. U moet het dus niet
hebben over 3 mld. of 4 mld.; aan die proporties moet niet worden gedacht.Voorzitter! De regering is met wijzigingen in het AB-regime gekomen. De
kritiek daarop was niet mals; dat is ook in de schriftelijke ronde gebleken.
Dat was reden voor de regering om met aangepaste voorstellen te komen. Die
voorstellen spitsen zich toe op het AB-tarief en de meesleep-
en meetrekregeling. Wij delen de opvatting dat het AB-tarief neerwaarts aangepast
diende te worden, omdat er sprake was van een ongelijkheid ten opzichte van
het gecumuleerde tarief inzake box I. De regering brengt dit tarief nu snel
naar 25% en financiert dat uit de middelen die gereserveerd waren voor het
zogenaamde Vpb-opstapje. Dat was echter onvoldoende en daarom is ook voorgesteld
om de meesleep- en meetrekregeling in box II te plaatsen; dat vind ik onbegrijpelijk,
ondoordacht en onverantwoord. En dan te bedenken dat deze suggestie in dat
gekke overleg door de VVD-fractie is ingebracht; ik zou haast zeggen dat ik
blij ben dat ik daar niet bij ben geweest, want dat AO leidt alleen maar tot
ellende! Het lijkt mij een rare suggestie en er wordt ook forse kritiek op
geuit. De hele werkgeverslobby staat op haar achterste poten, want hoe kan
juist de VVD-fractie nou met een dergelijk voorstel komen? Is mevrouw De Vries
zo blind bezig geweest dat zij, omdat het tarief – in afwijking van
het regeerakkoord – beslist van 30% naar 25% moest, zo'n dikke prijs
heeft moeten betalen dat het met de meesleep- en meetrekregeling een ellende
van jewelste is geworden? Hoort zij wat de mensen van haar voorstel vinden?
Volgens mij heeft zij de staatssecretaris in het wetgevingsoverleg ook al
stilletjes gevraagd om dit alsjeblieft weer in box I te stoppen. Zij heeft
er een bende van gemaakt.Mevrouw De Vries (VVD):Volgens mij heeft de heer Reitsma volstrekt geen punt, want anders zou
hij niet met zo'n opgeklopt verhaal komen. Heeft hij niet gehoord dat ik ook
heb gezegd dat de uitwerking zo complex is dat dat eigenlijk niet de bedoeling
is en dat box I misschien interessanter is? Daarmee zou hij een veel realistischer
stand van zaken hebben weergegeven. In feite heeft hij nu aangegeven dat hij
geen punt heeft. Ik vraag hem daarom om in ieder geval naar wetgevingsoverleggen
te komen en om dan ook goed te luisteren.De heer Reitsma (CDA):Het lijkt mij het beste dat u dat robbertje zelf maar met de staatssecretaris
uitvecht, want volgens mij kun je inderdaad beter voor box I kiezen. Ook de
complicaties daarvan moeten echter op een rijtje worden gezet. U hebt zelf
deze ellende veroorzaakt en de staatssecretaris heeft dat in wetgeving omgezet,
waardoor de wetgeving nu rammelt. Ik wens u heel veel succes, maar het probleem
moet wel opgelost worden, want dit is allemaal niks. Op deze manier jaag je
elk familielid bij de ondernemer weg, want niemand zal met deze constructie
nog bereid zijn om een pand te verhuren en de mede-AB-houders zullen altijd
tegen de betrokken AB-houder zeggen dat hij het spul maar moet houden. Zij
willen immers niet voor de vennootschapsbelasting opdraaien, omdat de betrokken
AB-houder de winst zal opstrijken. Ik snap niet hoe dit, in een normaal wetgevingsproces,
in een nota van wijziging is opgenomen. Het zal wel met koehandel te maken
hebben. Succes ermee!Ik heb met genoegen een amendement ingediend omtrent de FOR, gesteund
door de coalitiepartijen. Dat lijkt mij een leuke deal, die wij ter plekke
hebben gesloten. Dank voor de bereidwilligheid, want dit probleem voor de
ondernemers in het MKB en de agrarische sector is nu opgelost.Ik heb veel gezegd over de belasting op vermogen, maar ik heb nog een
paar punten over eventuele aanpassingen. Ik heb een amendement ingediend dat
ertoe strekt dat na drie jaar de forfaitaire rendementsheffing geëvalueerd
moet worden. Dat kan dan mogelijk de opstap kan zijn naar een vermogenswinstbelasting.
Daarnaast is het een rare situatie dat in box I en II wel sprake is van vermogenswinstbelasting
is en in box III niet.Er dient nog eens beter gekeken te worden naar de heffingsgrondslag. Wij
stellen voor om de agrarische grond in privé-bezit buiten de rendementsgrondslag
te houden. De nettopacht is dusdanig laag dat de forfaitaire rendementsheffing
van 4% bij lange na niet wordt gehaald. Het argument van de regering, dat
bij verpachte grond een waardestijging plaatsvindt, overtuigt de CDA-fractie
niet. De regering had in dat geval moeten kiezen voor een vermogenswinstbelasting.
In dat geval had zij dat argument naar voren mogen brengen. De vermogenswinst
is bij andere bezittingen in de kabinetsvoorstellen ook niet belast. Bovendien
kan en wil een verpachter zijn grond vaak helemaal niet verkopen, want hij
heeft daar een emotionele binding mee. Dat is natuurlijk anders bij de institutionele
beleggers en bijvoorbeeld de dienst domeinen. Die willen de grond gewoon kwijt.
Particuliere grondbezitters raken door de regeringsvoorstellen juist in liquiditeitsproblemen.
Dat tast het instituut pacht onevenredig aan en daarmee vervalt een belangrijke
financieringsvorm voor de agrariërs. De regering dient één
lijn te trekken voor landgoederen, natuurterreinen en agrarische gronden.Een ander punt betreft de kunst. De CDA-fractie is van oordeel dat kunst
buiten de heffingsgrondslag dient te blijven. Daarom heb ik een amendement
ingediend dat ertoe strekt de laatste zinnen achter de komma in artikel 5.2.2
te schrappen. Ik weet niet of het kabinet dat bij nota van wijziging wilde
overnemen, maar voorlopig ligt mijn amendement er. De kleine spaarders hebben
over het algemeen laag renderende beleggingen, die wat de CDA-fractie betreft
ontzien moeten worden. Ik heb daarom een voorstel ingediend om het heffingsvrije
vermogen van ƒ 37.000 globaal te verhogen naar ƒ 50.000 per
persoon. Wij doen dat om de spaarzin te bevorderen.Ik zeg nadrukkelijk dat ook wij sympathiek staan tegenover de voorstellen
van mijn collega's om per kind een bedrag op te voeren bij het heffingsvrije
vermogen. Wij zullen die voorstellen steunen. Grote bezwaren heeft de CDA-fractie
bij het voorstel van de regering om de kleine schulden niet meer te tellen
bij de hoogte van het vermogen. Hier wordt naar ons oordeel de kleine man
dubbel gepakt. Eerst wordt de renteaftrek op consumptief krediet afgeschaft
en vervolgens mag men geen ƒ 5500 van de schulden in mindering brengen
op zijn bezittingen. Dat lijkt ons onredelijk. Daarom heb ik een wijzigingsvoorstel
ingediend om dit terug te draaien.De CDA-fractie staat positief tegenover de regeling maatschappelijk beleggen.
Wij hebben twijfels over de maximale grens van groen beleggen en "tante Agaath".
Daar zou van een ongemaximeerde grens sprake moeten zijn. Op zichzelf staat
de CDA-fractie positief tegenover de gedachte om iets te doen aan studieverzekeringen
tot een waarde van ƒ 50.000. De uitwerking van de regeling lijkt mij
echter ondoordacht. De middelen kunnen nu ook voor heel andere
doelen worden besteed dan studie. Ik nodig de bewindslieden uit om hier met
een passende regeling te komen.De CDA-fractie heeft aangedrongen op een speciale heffing bij speculatiewinsten
die op korte termijn behaald worden. Wij denken daarbij aan een identieke
regeling zoals die in Duitsland bestaat. Ik overweeg om in tweede termijn
eventueel een motie in te dienen om dit in studie te nemen.Ik kom te spreken over de kapitaalverzekering. De regering is met forse
ingrepen gekomen bij de fiscale faciliëring van de kapitaalverzekering.
Het overgangsregime van twee jaar in het oorspronkelijke wetsvoorstel leek
nergens op. Er was totaal geen eerbiedigende werking. De argumentatie van
de regering was naar ons oordeel zwak. Door middel van een nota van wijziging
is er wel een betere overgangsregeling gekomen. Deze moet dan wel voldoen
aan bepaalde voorwaarden en aan een maximum. Voor een deel van de kapitaalverzekering,
waaronder koopsompolissen, is in het geheel geen eerbiedigende werking. De
CDA-fractie vindt dat onjuist. Er zijn langlopende contracten aangegaan en
de overheid behoort daarbij betrouwbaar te zijn. De regering verdedigt zich
door te zeggen dat er ingrepen mogen worden gedaan, omdat er voor een andere
vorm van belasting op vermogen is gekozen. De staatssecretaris heeft dat afgelopen
vrijdag nadrukkelijk naar voren gebracht.Ik vind dat deze argumentatie niet zo kan worden gebruikt, omdat er een
vorm van belasting op vermogen blijft bestaan. Daarbij komt dat de toenmalige
bewindslieden voor de brede herwaardering een garantie hebben gegeven dat
de kapitaalverzekeringen voor 100% zouden worden geëerbiedigd. Die garantie
wordt door de huidige bewindslieden verbroken. Dat spoort niet met het vereiste
dat de overheid betrouwbaar moet zijn. Een en ander is dan ook niet aanvaardbaar
voor de CDA-fractie, zeker niet waar het de contracten van voor de brede herwaarderingen
betreft.De regering behoort in principe alle kapitaalverzekeringen die voor 14
september 1999 zijn afgesloten te eerbiedigen. Hoe omgegaan moet worden met
de kapitaalverzekeringen van voor de brede herwaardering is volstrekt duidelijk:
belofte maakt schuld. Dat is ook de reden dat ik een amendement op dit punt
heb voorgelegd.De CDA-fractie heeft eveneens moeite met het feit dat een aantal contracten
voor lijfrenteverplichtingen niet wordt geëerbiedigd. Wij nodigen de
regering uit om nog eens inhoudelijk in te gaan op de vraag waarom hier niet
een vorm van eerbiedigende werking is voorgesteld.Voorzitter! Ik kom bij de inkomenseffecten. Deze belastingherziening heeft
nogal wat inkomenseffecten. De inkomenseffecten voor bepaalde groepen en de
inkomenseffecten voor individuele belastingplichtigen kunnen heel verschillend
uitpakken. Ondanks de 5 mld. smeerolie – ook een vorm van lastenverlichting –
zal een enkele groep zelfs in de min terechtkomen. Ik zeg er nadrukkelijk
bij dat dit een enkele groep betreft. De inkomenseffecten voor individuele
gevallen kan in bepaalde gevallen heel negatief uitvallen. De regering heeft
daarvoor bij deze belastingherziening niet altijd evenveel oog. Mijn fractie
betreurt dat. Een en ander heeft vooral betrekking op ondernemers die hun
bedrijf beëindigen, werknemers met hoge werkelijke beroepskosten en belastingplichtigen
die relatief veel gebruik maken van aftrekposten. Deze kunnen in de min terechtkomen.Heel erg zorgelijk vindt de CDA-fractie de onevenwichtigheid van de inkomenseffecten
voor de middeninkomens, de ouderen, de alleenverdieners, de 1,2 à 1,4-verdieners,
de zelfstandigen en de mensen met kleine baantjes. Daarop was de harde kritiek
van de CDA-fractie gericht bij het verschijnen van het oorspronkelijke wetsvoorstel.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Reitsma doet nu opnieuw de uitspraak dat er ook bij het voorliggende
belastingplan groepen zijn die er onvoldoende op vooruitgaan, dan wel het
risico lopen dat zij erop achteruitgaan. Helemaal in het begin van zijn betoog
zei hij dat er grenzen moeten worden gesteld aan de lastenverlichting. Ik
ben overigens blij dat ik dit geluid vaker van de CDA-fractie heb gehoord.
Waar komen deze twee invalshoeken bij elkaar? Je kunt niet eindeloos groepen
willen bedienen en tegelijkertijd harde grenzen stellen aan de lastenverlichting.
Zet de heer Reitsma nu in op een lastenverlichting van 6 mld. of komt hij
lager uit? Welke groepen gaan voor die lastenverlichting betalen? Het geld
moet toch ergens vandaan komen.De heer Reitsma (CDA):Ik accepteer het financiële kader dat het kabinet tot nu toe heeft
gebruikt voor de lastenverlichting. Ik ben van mening dat dit bedrag nodig
is als smeerolie. Alleen zo kan men komen tot met een redelijk evenwichtig
pakket voor iedereen. Binnen dat kader is een aantal onevenwichtigheden ingebouwd
die binnen dat kader moeten worden rechtgezet. Een helderder antwoord kan
ik niet geven.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Reitsma accepteert dus dat die lastenverlichting oploopt naar
5,8 mld. en misschien nog wel hoger?De heer Reitsma (CDA):Ik kom daar nog op terug.Voorzitter! Ik bedank de regering dat zij na de kritiek op 14 september
vooral voor de middeninkomens, de ouderen en de mensen met kleine baantjes
met aanzienlijke verbeteringen is gekomen. Dat is prima, maar belofte maakt
dan ook schuld. Over twee punten willen wij toch nog helderheid van de regering.
Dat betreft de financiering van de inkomensreparatie. Dat is het punt dat
de heer Vendrik zojuist aansneed. Mijn andere punt betreft de onevenwichtigheden.
Bij de dekking kunnen grote vraagtekens worden gezet. De opbrengst van de
verlaging van de AWF-premie is ingezet voor inkomensreparatie van de middeninkomens.
Wat als na enige jaren de premie weer verhoogd moet worden? Is de dekking
dan wel structureel? Wie hebben straks de inkomensnadelen als er premieverhoging
plaatsvindt? Dat zijn dan toch de middeninkomens. De middelen die eigenlijk
gebruikt hadden moeten worden voor de verlaging van de premies – het
hoort bij het verzekeringskarakter – heeft de minister gebruikt voor
het inzetten van inkomenspolitieke doelen. Die doelen pasten de minister wel.
Als de premie weer verhoogd wordt, dan vind ik het een riskante operatie.
Waarom heeft de minister het op deze manier gedaan? De ouderen
en de middeninkomens zijn kwetsbaar.Verder staat het haaks op de motie-Bolkestein. Die geeft aan dat er geen
inkomenspolitiek gevoerd mag worden met werknemersverzekeringen. De CDA-fractie
heeft die motie van harte gesteund. Wat doet minister Zalm? Hij gaat dwars
tegen deze motie in: toch de middelen gebruiken voor het voeren van inkomenspolitiek.
Waar zijn de door hem aangekondigde 750 mln. Schoorlmiddelen gebleven? Dat
waren toch andere middelen dan de WW-premiemiddelen. Ik had het zo begrepen
en de anderen ook. De analyse zou kunnen zijn dat de argumenten van de minister
in het kabinet niet al te zwaar hebben geklonken en dat men het niet leuk
vond dat hij voor zijn beurt sprak. Het is ook mogelijk dat in het overleg
waar ik en de collega van GroenLinks niet bij waren, de VVD de slag heeft
verloren en tegen de PvdA en D66 heeft gezegd: die 5 mld. is genoeg en niks
geen Schoorlmiddelen. Ik proefde dat al bij het kleine belastingplan. Gefeliciteerd
dat jullie die slag hebben gewonnen. Men heeft de VVD-fractie aardig in de
mangel gekregen. Het kabinet heeft de minister aardig in de mangel gekregen.In combinatie met de verlaging van de AWF-premie is het arbeidskostenforfait
afgeschaft. Afschaffing van het arbeidskostenforfait werkt ook nog eens nivellerend.
De VVD hamert er altijd op dat het kabinet dat niet mag doen. Veel erger is
dat een tweede onzekerheid is ingebouwd voor de middeninkomens. Als het economisch
wat slechter gaat, dan moet ook dat weer met andere middelen worden gerepareerd.
Al met al is het een mooie draai. De middeninkomens zijn in ere hersteld,
maar de kwetsbaarheden en onzekerheden zijn ingebouwd. Welke zekerheid hebben
de middeninkomens bij de VVD? Hetzelfde geldt voor de fractie van de PvdA,
want ze trekt zich niet veel meer aan van de minstverdienenden en de uitkeringsgerechtigden.
Ik vind het nogal kwetsbaar. De financiering is niet mooi.Dan het uiteindelijke inkomensplaatje. Er zijn te veel onevenwichtigheden,
ook na de tweede nota van wijziging. Er heeft een forse nivellering plaatsgevonden
in het gehele inkomensplaatje. De VVD heeft wel een hoge prijs moeten betalen
voor het verlagen van het toptarief en het binnenhalen van de forfaitaire
rendementsheffing. Het toptarief is zelf betaald door het afschaffen van de
aftrekposten. Er heeft een denivellering plaatsgevonden tussen werkenden en
niet-werkenden. Dat wordt vooral veroorzaakt door per saldo 3 tot 3,5 mld.
extra te stoppen in de arbeidskorting. Ik tel de middelen voor 2000 er maar
bij op. Daarvan profiteren niet-werkenden en de ouderen niet. Die groepen
worden bewust op achterstand gezet. De CDA-fractie vindt dat qua rechtvaardigheid
niet aanvaardbaar. De cijfers spreken voor zich. Inkomenseffecten van de belastingherziening
bij een inkomen onder de ton: werkenden en alleenverdieners gaan er 3 tot
6% op vooruit. Alleenverdienende werkenden gaan er 1 tot 4,5% op vooruit.
Waarom dat verschil? Het partnerstelsel is toch beter! Ouderen gaan er 1 tot
3% op vooruit. Waarom een verschil met werkenden? Sociale mimina gaan er 1,8
tot 3% op vooruit. Dat is beduidend minder dan werkenden. Alleenstaanden met
WW of WAO gaan er 2 tot 3,5% op vooruit en alleenverdieners met WW of WAO
0,5 tot 2%. Bij vutters is er zelfs sprake van een kleine min tot 4%. Ik vind
dit niet evenwichtig.Waar blijft de toezegging van de PvdA dat de koppeling in stand moet worden
gehouden? Formeel blijft de koppeling in stand, maar via de achterdeur wordt
deze behoorlijk uitgehold. Werkenden worden op voorsprong gezet. Niet werkenden
krijgen minder. Ik kan dit niet als sociaal beleid kenschetsen. De CDA-fractie
vindt dat dit gecorrigeerd moet worden. Dat is de reden waarom de CDA-fractie,
op onderdelen met andere fracties, een extra ouderenkorting heeft neergezet
voor inkomens tot ƒ 58.000 en een extra korting voor de niet-werkenden
die een arbeidsverleden hebben tot ƒ 58.000 van ƒ 100. Dit wordt
gefinancierd via het verlagen van de arbeidskorting. Dit werkt naar twee kanten.
De inkomensverschillen worden op die manier kleiner, waardoor wij de mensen
weer recht in de ogen kunnen kijken. Ik zou graag willen dat de paarse partijen
daar meer oog voor hadden.Ik heb al gezegd richting VVD-fractie: waar blijft de toezegging aan de
ouderen? In de verkiezingscampagne heeft zij erop gehamerd dat ouderen qua
inkomen welvaartsvast volledig met werkenden mee moesten gaan. Nu zet zij
die ouderen op achterstand en verbreekt zij haar belofte. Ik raad haar aan
ons amendement inzake de ouderenkorting te steunen.Mevrouw De Vries (VVD):Begrijp ik goed dat de heer Reitsma volstrekt niet weet waarover hij het
heeft als het gaat over welvaartsvast? Dat betrof de AOW en ik geloof niet
dat de AOW hier in het geding is. Ik vraag hem om, voordat hij dat soort taal
weer uitslaat, de stukken goed te bestuderen. Als je de inkomensplaatjes van
ouderen bekijkt, blijkt dat de ouderen er eigenlijk heel goed af komen.De heer Reitsma (CDA):Ik daag u uit te bezien wie de stukken het beste bestudeerd heeft. Maar
misschien is het beter de strijdbijl wat dat betreft te begraven.Waar gaat het materieel om? Als men met voorstellen komt waarbij werkenden
er met 3 tot 6% op vooruitgaan en tegelijkertijd met voorstellen waarbij ouderen
er met 1 tot 3% op vooruitgaan, wie zijn dan de dupe? Wie zorgt er dan voor
dat ouderen niet hetzelfde mogen verdienen via het uitkeringscircuit als werkenden?
Dat is de VVD-fractie. Zij veroorzaakt in feite deze breuk. Laat die fractie
het de ouderen maar eens vertellen! Dat beeld moet gecorrigeerd worden, want
nu wordt geen eerlijke schets gegeven van wat de VVD in de verkiezingen elke
keer naar voren heeft gebracht.Voorzitter! Door nadrukkelijk in te zetten op de individualisering in
de belastingherziening ontstaat er een derde onevenwichtigheid, namelijk het
verschil tussen werkende alleenstaanden enerzijds en alleenverdieners en kleine
tweeverdieners anderzijds. De verschillen zijn 2%. Dit hoort gecorrigeerd
te worden. Ik heb aangegeven hoe dit kan.De voorstellen van de Paarse partijen omtrent de kinderkorting versterken
het negatieve beeld tussen alleenverdieners en tweeverdieners nog meer. Daarom
vind ik mijn voorstel ten aanzien van de kinderkorting evenwichtiger. Het
gaat om een kinderkorting ongeacht de taakverdeling tussen partners in een
leefsituatie. De Paarse partijen koppelen dit aan een verplichte leefsituatie.
Wat ik de VVD kwalijk neem, is dat volgens deze partij niet-werkenden
helemaal geen kinderkorting behoren te krijgen. Ik ben blij dat PvdA en D66
wat dit betreft met een voorstel – ik vind het een mager voorstel –
zijn gekomen. Dit onderscheidt die partijen van de VVD, de partij die geen
oog heeft voor niet-werkenden met kinderen. Ik zou graag gezien hebben dat
het voorstel van PvdA en D66 wat ruimhartiger was geweest en ik zou er graag
over in discussie gaan of wij onze voorstellen niet wat dichter bij elkaar
kunnen brengen, opdat wij een meerderheid kunnen vormen om ook voor die mensen
met kinderen een korting te laten gelden. Ik werp deze fracties de handschoen
toe en ik hoop dat wij een compromis kunnen bereiken.Onze fractie is er tevreden over dat het kabinet nu ook degenen met een
klein baantje wil laten profiteren van de arbeidskorting, maar wij vinden
dat het voorstel op dit punt anders had moeten worden uitgewerkt. De toekenning
had proportioneel moeten zijn voor iedereen. Daarom heb ik vandaag een amendement
ingediend om de rare "knik" in het plaatje eruit te halen. Het is ook de wens
van de vakbeweging om de arbeidskorting wat evenwichtiger te maken. Mijn voorstel
betekent dat de arbeidskorting voor de kleine baantjes wat omhoog gaat en
dat ze, omdat het budgettair neutraal moet zijn, voor degenen met de hoogste
inkomens iets lager wordt. Maar daar heb ik weinig moeite mee.Vanaf 27 jaar komt men niet meer in aanmerking voor aftrek wegens buitengewone
lasten bij ziekte of invaliditeit. Wij hebben hierover in het wetgevingsoverleg
uitvoerig gesproken. De CDA-fractie is van mening dat inwonenden die ouder
dan 27 jaar zijn, deze aftrekpost moeten behouden. Hier valt immers ook een
stukje mantelzorg onder. Het departement heeft aangegeven dat dit amendement
15 mln. kost. Ik zal hier ook een dekking voor geven, maar ik durf de stelling
aan dat met dit amendement fors bespaard zal worden op de kosten van de zorg
door instellingen. Als mensen vrijwillig, in hun eigen huis, voor zieke en
invalide mensen zorgen, bespaart dat de minister van Volksgezondheid gigantische
bedragen, omdat er dan geen gebruik hoeft te worden gemaakt van dure instellingen.
Die instellingen moeten er wel zijn, maar er zijn wachtlijsten en wij moeten
dankbaar zijn dat er nog mensen zijn die zieken thuis willen verzorgen. Wij
vinden dat daar een kleine fiscale faciliteit bij behoort.Ik heb een amendement ingediend om op bepaalde onderdelen indexering toe
te passen. Ik wijs in dit verband op de aftrek van 60 cent per kilometer.
De regering schrapt de werkelijke beroepskosten. Op dit punt blijven bepaalde
onevenwichtigheden bestaan. Enkele groepen, zoals muzikanten met hoge beroepskosten
en werknemers wier werkgever dergelijke kosten niet betaalt, komen in grote
problemen. Ik ben bereid, mocht dit voor de regering een oplossing bieden,
de grens iets hoger te leggen, zodat het beslag op het budget wat geringer
is. Ik sta daar open voor, maar ik vind dat er een vorm van aftrek voor deze
beroepskosten moet blijven bestaan en daarom heb ik dit amendement ingediend.De CDA-fractie is van oordeel dat de fiscaliteit sterker rekening moet
houden met het vrijwilligerswerk. Ik heb in het begin van mijn betoog dit
punt al genoemd. Daarom bepleiten wij verhoging van de onbelaste vergoeding
van vrijwilligers, die nu ƒ 1400 bedraagt. Volgens mij wil een meerderheid
van de Kamer dit naar ƒ 2400 verhogen. Ik doe een beroep op het kabinet
om dit voor te stellen en geen verdere korting op bijstandsuitkeringen toe
te passen als die mensen vrijwilligerswerk doen waarvoor zij een vergoeding
krijgen.De CDA-fractie meent dat als er een langstlevendetestament is gemaakt,
het aandeel van de kinderen niet in de grondslag van een forfaitaire rendementsheffing
moet worden opgenomen. Volgens mij blijkt uit de nota van wijziging en uit
de schriftelijke beantwoording dat dit probleem voldoende opgelost is. Als
dit niet zo is, hoor ik dat graag van de staatssecretaris.Wat moet er gebeuren als een langstlevende bij testament het vruchtgebruik
wordt toegekend? De CDA-fractie gaat ervan uit dat in zo'n geval niet de kinderen
in de forfaitaire rendementsheffing vallen, maar de vruchtgebruiker. Ik wil
hiervan graag een bevestiging horen, want dit is nog niet aan de orde geweest.
Is deze benadering juist?Grote moeite heeft de CDA-fractie met gevallen waarbij in de afgelopen
jaren ouders het vruchtgebruik van een woning hebben gekregen en dit contractueel
hebben vastgelegd, maar waarvoor de staatssecretaris in bestaande gevallen
geen overgangsregeling biedt. Ik heb een amendement neergelegd om voor mensen
die 65 jaar en ouder zijn, ik beperk mij dus tot de ouderen, alsnog een overgangsregeling
te maken. Het gaat dan om contractueel vastgelegde situaties.Ik rond af. Het CDA is een partij met een missie om te werken met een
betrokken samenleving waarin respect, naastenliefde en verantwoordelijkheid
centraal staan. Die gedachte willen wij ook laten doorklinken in de discussie
over de belastingherziening. Onze opvatting is dat de mens er niet alleen
is voor zichzelf, maar tot zijn recht komt in relaties met anderen. Dat hebben
wij concreet politieke invulling willen geven via onze gedachten over het
partnerstelsel en het voorstel omtrent de kinderkorting. Het uitgangspunt
van de naastenliefde moet er concreet toe leiden dat de sterkste schouders
de zwaarste lasten dragen en dat er recht gedaan wordt aan de werkelijke inkomsten.
Vandaar ons pleidooi voor de vermogenswinstbelasting. Hoewel ik besef dat
er in het regeerakkoord al veel is dichtgetimmerd, wil de CDA-fractie deze
week graag met de bewindslieden en de paarse partijen een principieel debat
voeren, al was het maar omdat wij allen weten dat de politiek moet inspelen
op nieuwe ontwikkelingen in de samenleving. Niet alleen volgend, maar ook
sturend vanuit een eigen opvatting. De 21ste eeuw is nog maar net begonnen!De voorzitter:Ik heb enig overleg gevoerd en in tegenstelling tot wat op de sprekerslijst
staat, lijkt het mij verstandig dat nu de heer Van der Vlies aan het woord
komt en dat wij na hem schorsen voor de avondpauze. Dit is ook met de heer
Bos overlegd en hij vond dit een goed idee.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Het belastingplan voor de 21ste eeuw heeft veel pennen en
tongen in beweging gebracht. De contouren van het plan waren in de nota "Belastingen
21ste eeuw, een verkenning", reeds geschetst. Deze verkenning
was echter niet meer dan een globale inleiding. Vandaar dat het uiteindelijke
wetsvoorstel dat medio september bij de Kamer werd ingediend nog vele nieuwe
feiten en verrassingen bevatte, met name in de sfeer van de uitwerking en
de detaillering van de eerder aangegeven grote lijnen en met betrekking tot
het overgangsrecht. Het was dan ook om die reden, dat de SGP-fractie niet
gelukkig was met het tempo waarin de fundamentele regeringsplannen door het
parlement zouden worden geloodst. Ik kom daar aan het slot van mijn bijdrage
nog op terug.De twee langdurige en als constructief ervaren sessies van vorige week
maandag en vrijdag stonden geheel en al in het teken van "de techniek". Ik
zet dit tussen aanhalingstekens omdat techniek belangrijk kan zijn met een
grote impact. Het wetsvoorstel is artikel voor artikel doorgekropen, waarbij
alle ins en outs uitgebreid aan de orde kwamen. Het is wat de SGP-fractie
betreft niet de bedoeling om vandaag die grote klus nog eens dunnetjes over
te gaan doen. Mijn bijdrage staat dan ook in het teken van een algemene beschouwing
over en de beoordeling van wat voorligt.De SGP-fractie vindt het jammer dat de discussie vaak zo nadrukkelijk
ging over inkomenseffecten en koopkrachtplaatjes. De mens laat zich gemakkelijk
leiden door de simpele vraag: wat betekenen de voorstellen in mijn knip? Dit
is echter eenzijdig, zeker vanuit een doorleefd besef van gemeenschapszin
en de daarbij behorende verantwoordelijkheden voor elkaar en de samenleving.
Er bleken aanvankelijk nogal wat effecten in de min te zitten. De 5 mld. die
in eerste instantie als smeermiddel moest dienen om de overgang naar het nieuwe
belastingstelsel soepel te laten verlopen, heeft gaandeweg veel kritiek doen
verstommen. Toen er ook nog eens 1 à 2 mld. extra uit het WW-fonds
in het nieuwe stelsel en in de tarieven versleuteld kon worden, leek de situatie
te ontstaan waarin de regering zich nog slechts weinig moeite hoefde te troosten
om voldoende steun voor de belastingherziening te verwerven. Natuurlijk moet
ik toegeven dat de laatste financiële injectie was bedoeld om de knelpunten
die ook mijn fractie heeft gesignaleerd – met name bij de middeninkomens,
de mensen met een deeltijdbaan en de ouderen – weg te nemen.Ook is de vraag gesteld, of die 6 à 7 mld. niet heel nuttig aan
andere dingen besteed hadden kunnen worden. Genoemd werden de beleidsterreinen
van onderwijs, zorg, veiligheid en natuurlijk werd niet ten onrechte verwezen
naar de nog altijd torenhoge staatsschuld. Wij willen daarvoor graag aandacht
blijven vragen. Het gaat wat ons betreft om een verstandige mix. Ik denk dat
wij daarover bij gelegenheid van de Voorjaarsnota heel uitvoerig komen te
spreken, nu wij met een begrotingsoverschot van doen hebben. Voor dit moment
aanvaardt de fractie van de SGP de gegevenheid die ik zojuist schetste. Belastingverlichting
is, mits die heel rechtvaardig wordt verdeeld, niet verkeerd.Ook ik herinner aan de Kameruitspraak neergelegd in de motie-Bolkestein,
namelijk dat er geen inkomenspolitiek gevoerd zou worden met werknemersverzekeringspremies.
Er is echter wel sprake van enige overtreding wat dit betreft. Deze minister
van VVD-huize, die zeker niet om spilzucht bekend zal willen staan, moet zich
dit toch een tikkeltje aantrekken. Maar goed, in een coalitie moet je wel
eens wat!Het heffen van belastingen is een eeuwenoud en beproefd mechanisme. Ook
in de Bijbel kom je dat tegen. Al in Genesis 14 lezen we over het geven van
tienden. Het gaat daar over Jozef die als onderkoning het Egyptische volk –
met uitzondering van de priesters – verplichtte tot het afstaan van
derde delen aan de farao. Dat gebeurde met name met het oog op de zeven magere
jaren van honger en schaarste die waren voorspeld. Veel later, toen het volk
Israël zelf een koning begeerde, waarschuwde de profeet Samuel dat men
wel moest weten wat daarvan de consequenties konden zijn. Het volk nam deze
consequenties voor haar rekening en zo ontstond als gevolg van de vestiging
van de monarchie een uitgewerkt belastingstelsel, inclusief het daarvoor benodigde
ambtenarenapparaat. Dit stelsel was gebaseerd op herendiensten voor mannen
en vrouwen en op vertiending van landbouw- en veeteeltproducten. De ene vorst
of koning maakte het zwaarder voor de ingezetenen dan de andere. De extreme
belastingdruk die Rehabeam het volk wilde opleggen toen hij klaar stond om
zijn vader Salomo op te volgen, werd zelfs aanleiding tot het uiteenvallen
van Israël in twee rijken.De profeten in het Oude Testament hebben zich vaak scherp gekeerd tegen
de te hoge belastingdruk. Deze rustte ook toen al immers maar al te vaak op
het armste deel van het volk.Dat brengt ons tot de Bijbelse noties dat belastingheffing rechtvaardig
en billijk moet zijn, dat de belastingdruk in verhouding moet staan tot de
rechtmatige overheidsverplichtingen en dat de sterkste schouders de zwaarste
lasten dragen; het draagkrachtbeginsel dus!Ook in de nieuwtestamentische tijd werd de belastingdruk als dermate hevig
ervaren, dat er vele afvaardigingen naar het keizerlijke hof in Rome werden
gezonden teneinde om verlichting te smeken. Uiteindelijk zou volgens wetenschappers
de beroemde volkstelling van Lucas 2 – het kerstverhaal – een
opdracht van de Romeinse keizer zijn om zo tot een rechtvaardiger belastingsysteem
te komen, via de invoering van een hoofdelijke omslag. Er ontstonden twee
soorten belasting: het "tributum soli" op landbouwproducten en het "tributum
capitis", een hoofdelijke omslag die ook voor bezittingen gold. De tollenaren,
die die belasting inden, werden door het volk gehaat vanwege hun gewetenloze
methoden waarbij zij corruptie en afpersing niet schuwden. Met dat bijeengebrachte
belastinggeld – via vorsten en landvoogden ging het naar de keizerlijke
schatkist – werden vele niet te verdedigen activiteiten gefinancierd.
Denk maar aan de decadente en bloedige spelen te Rome en aan het dagelijkse
offer voor het welzijn van de keizer. Desondanks verzette de Heere Jezus zich
niet tegen de belastingplicht van toen. Met zijn uitspraak "geef de keizer
wat des keizers is" erkent hij het recht van de overheid in dezen. Ik geef
toe, er volgt wat op en als SGP'er wil ik dat gezegd hebben: geef Gode wat
Gods is. Maar dit terzijde.In nauwe relatie hiermee staat de tekst in Romeinen 13: "Want daarom betaalt
ge ook schattingen, want zij zijn dienaars Gods in ditzelfde geduriglijk bezig
zijnde". Welnu, de belangrijke notie die wij hieraan kunnen ontlenen, is dat
de overheid en de belastingplichtige gescheiden verantwoordelijkheden hebben. Enerzijds wordt de overheid op diverse plaatsen in de Bijbel impliciet
of expliciet op haar taak en roeping gewezen om het kwade te beteugelen en
haar onderdanen in het goede voor te leven. Anderzijds geeft de Bijbel de
burger geen vrijbrief om op grond van het feit dat de overheid zich, betreurenswaardig
genoeg, weinig aan haar roeping gelegen laat liggen, zich aan zijn belastingplicht
te onttrekken. Wij hebben hierover bij de behandeling van de fiscalisering
van de omroepbijdrage een discussie gevoerd. Die doen wij uiteraard niet over,
maar ik herinner er wel aan.Voorzitter! Het zijn bovengenoemde Bijbels gefundeerde noties waaraan
de SGP-fractie de belastingherziening 2001 wil toetsen. Ik vind dit een geschikt
moment om daarover uitvoerig te spreken. Wij doen dat niet altijd. We behandelen
vaak belastingwetten, maar nu gaat het om een fundamentele stelselwijziging
en het is toch de bedoeling dat dat in deze discussie tot uiting komt. Daarom
heb ik de vrijheid genomen om onze oriëntatie helder aan te geven en
daarvoor aandacht te vragen.Het gaat er bij deze herziening om in hoeverre het belastingplan aan het
ideaalbeeld dat ik schetste tegemoetkomt of, kan het zijn, voldoet. Daarnaast
willen wij het wetsvoorstel beoordelen tegen de achtergrond van de bestaande
situatie onder de Wet inkomstenbelasting 1964 en bekijken in hoeverre de nieuwe
plannen een wezenlijke verbetering betekenen. Dit is een principiële
maar ook praktische benadering.Allereerst constateer ik dan dat er aan het nieuwe belastingplan geen
enkel funderend beginsel ten grondslag lijkt te liggen. In het regeerakkoord
wordt gesproken over het creëren van een robuust belastingstelsel met
bredere grondslagen en lagere tarieven in de loon- en inkomstenbelasting.
Het is dan ook onze indruk dat het de regering er bij deze belastingherziening
primair om te doen is, dat een stabiele belastingopbrengst wordt veiliggesteld.
Op zichzelf is daar niets tegen in te brengen. Het belastingstelsel dient
er immers toe om inkomsten voor 's Rijks schatkist te genereren. Dat is legitiem.
Tegelijk kan niet worden ontkend dat het belastinginstrument voluit een beleidsinstrument
is. Je kunt ermee sturen, mee beïnvloeden en er gedragscorrectie mee
aanbrengen: aanmoedigen en ontmoedigen noemen we dat. En daar zit wat de SGP-fractie
betreft nu juist het probleem. Nogmaals het lijkt erop dat het bij deze belastingherziening
voornamelijk gaat om geld, geld, geld, om een voor het kabinet bekende drieslag
te parafraseren. Naar de mening van de SGP-fractie zijn de in het wetsvoorstel
neergelegde fiscale en niet-fiscale doelstellingen hieraan vaak ondergeschikt
geraakt. Misschien was dit niet de bedoeling, maar zo oogt het geheel. Anders
gezegd: het gaat er primair om dat er een zo breed mogelijk systeem van belastingheffing
komt. Kunnen eventueel ook andere doelstellingen worden verwezenlijkt, dan
is dat mooi meegenomen.Overigens kan de SGP-fractie wel instemmen met een aantal doelstellingen
die in het voor ons liggend wetsvoorstel naar voren worden gebracht. Ik noem
de nagestreefde evenwichtige en rechtvaardige verdeling van de belasting-
en premiedruk en het uitgangspunt van de vergroening, hoewel wij een eigen
mening hebben over de mate waarin deze met de huidige voorstellen zal worden
gehaald.Ik wijs ook op de impliciete doelstelling met dit wetsvoorstel: het traditionele
kostwinnersmodel dat in de achter ons liggende jaren steeds meer werd losgelaten,
uitschakelen. Daardoor wordt het met het huidige stelsel vanouds erkende belang
van het gezin – te denken valt aan het thuis verzorgen en opvoeden van
kinderen – nu in belangrijke mate definitief ingeperkt. Op grond van –
laat ik dat zo maar aanduiden – Bijbels gefundeerde noties is het monogame
huwelijk in de visie van de SGP-fractie de enige door God gegeven inzetting,
waarbinnen man en vrouw een duurzame samenleving kunnen en mogen voeren. Door
het huwelijk ontstaat als het ware een twee-eenheid; naar binnen toe is weliswaar
sprake van twee individuen, maar naar buiten toe manifesteert de samenleving
zich als een eenheid. Daarom kan het gezin worden beschouwd als de hoeksteen
van de samenleving of als de kleinst mogelijke economische eenheid. De SGP-fractie
vindt het verwerpelijk dat deze kleinst mogelijke eenheid als gevolg van het
nieuwe belastingsysteem in toenemende mate wordt opengebroken en dat de economische
onafhankelijkheid van veelal vrouwen via financiële prikkels nog verder
wordt afgedwongen. De individualisering en de economische zelfstandigheid
vormen helaas een rode draad in de voorstellen die nu voorliggen. Met name
in de gezinnen met lage inkomens zullen moeders met kinderen als gevolg van
de prikkels die in de belastingherziening zijn ingebouwd, zich min of meer
gedwongen voelen om de arbeidsmarkt op te gaan. Daar komt nog bij dat er immers
een, wat je noemt, ruim aanbod van fiscaal gestimuleerde vormen van kinderopvang
wordt opgezet. In dit verband verwijs ik naar het pleidooi van mijn fractie
om de gelden die daarmee gemoeid zijn via ophoging van de kinderbijslag te
verdelen. Dat doet onzes inziens meer recht aan de eigen verantwoordelijkheid
van de ouders. Ik had het over de moeders, maar uiteraard hebben ook de vaders
in dit verband een heldere verplichting.In de context van de huidige voorstellen vraag ik mij af, in hoeverre
er voor de groep ouders met kinderen de facto sprake is van een reële
keuzemogelijkheid. De SGP-fractie pleit ervoor om die gezinnen met kinderen
niet achter te stellen ten opzichte van tweeverdieners, zeker niet als sprake
is van een alleenverdienerssituatie en één ouder de kinderen
thuis verzorgt. Hoewel de regering in de memorie van toelichting op bladzijde
24 zegt dat met voorliggend wetsvoorstel "een stap wordt gezet op de weg naar
verdere individualisering van het belastingstelsel, waarbij draagkrachtbepalende
factoren, zoals het hebben van een partner zonder inkomen, niet worden veronachtzaamd",
constateer ik dat er feitelijk wel sprake is van een achterstandssituatie
voor eenverdieners. De inkomenseffecten als gevolg van de belastingherziening
2001 blijven voor deze groep immers achter bij de inkomenseffecten voor alleenstaanden
en tweeverdieners. Het is dan ook tegen de achtergrond van dit gegeven dat
mijn fractie het amendement op stuk nr. 29 heeft ingediend om tot een zorgkostenforfait
te komen.Naast de betreurenswaardige werking van deze effecten van de belastingherziening
voor de gezinnen voorziet de SGP-fractie dat deze maatregelen zullen leiden
tot een verdergaande en bepaald niet in alle opzichten risicoloze individualisering
van onze samenleving. Ik denk aan de gevolgen die dit zal hebben voor onder meer de mantelzorg en het vrijwilligerswerk. De inzet van
de regering is er, mede in voorliggend wetsvoorstel, duidelijk op gericht
om zoveel mogelijk mensen aan betaald werk te krijgen. Dat is een reëel
doel dat wij kunnen steunen, maar je kunt dat ook overaccentueren. Door zo'n
te expliciete benadering lijken de mensen die er al dan niet bewust voor kiezen
om geen betaalde arbeid te verrichten maar zorg te geven aan een gezin of
vrijwilligerswerk te doen, linksom of rechtsom te worden gediskwalificeerd.
Het gevolg daarvan is dat er in de toekomst minder mensen beschikbaar zullen
zijn om allerlei nuttige, onbezoldigde taken in de totale breedte van de samenleving,
waarvoor deze inzet immers het cement is, te verrichten. Dit is dan ook een
illustratie van wat ik eerder in mijn bijdrage suggereerde over het pragmatisme
waarmee de regering bepaalde doelstellingen in haar belastingplan heeft ingepast
en andere heeft laten liggen.In het regeerakkoord en in andere beleidsstukken spreekt de regering behartigenswaardige
woorden over sociale cohesie en maatschappelijke betrokkenheid. Dat is prima,
maar waar wordt dit nu in dit voorliggende belastingsstelsel precies gefacilieerd?
Vandaar dat ik nogmaals graag aandacht vraag voor mijn amendement op stuk
nr. 29. Iemand die ervoor wil kiezen om thuis kinderen of verwanten te verzorgen
of om zich als vrijwilliger voor allerlei maatschappelijk relevante en nuttige
activiteiten in te zetten, moet dat in alle vrijheid kunnen doen, zonder dat
de persoon daarmee vergelijkenderwijze in zijn of haar inkomenspositie wordt
getroffen. De hoogte van de zorgkorting die wij in ons amendement hebben voorgesteld, ƒ
500 per kalenderjaar, is arbitrair maar redelijk. De Vakcentrale voor middelbaar
en hoger personeel pleitte zelfs voor een zorgforfait van ƒ 2000.Mevrouw Giskes (D66):Voorzitter! Moeten volgens de heer Van der Vlies degenen die kiezen voor
een zorgend bestaan zonder dat zij een partner hebben die in hun onderhoud
voorziet, ook worden vrijgesteld van de verplichting om zelf inkomen te verwerven?De heer Van der Vlies (SGP):Als het de verzorging van kinderen betreft, is mijn houding dezelfde.
Overigens mogen wij burgers ook op hun verantwoordelijkheid wijzen om voor
een inkomensbron te zorgen. In een belastingstelsel zoeken wij nu juist een
evenwicht tussen alle mechanismen.Mevrouw Giskes (D66):U dwingt degenen die zorg als ambitie hebben, een partner te vinden die
in hun onderhoud voorziet.De heer Van der Vlies (SGP):Dat had ik mij tot nu toe niet gerealiseerd. Ik krijg dit graag nader
toegelicht. Een alleenstaande kan heel goed de zorg voor kinderen of verwanten
hebben. Daarvoor geldt mijn amendement ook. Het gaat tenslotte om belastingplichtigen
en ook zo iemand is belastingplichtig.Mevrouw Giskes (D66):U sprak over de vrijwilligheid als mensen willen kiezen voor een bestaan
dat gevuld is met zorg voor anderen, zoals mantelzorg. Tegelijkertijd blijkt
uit uw verhaal dat men die gelegenheid alleen krijgt als men erin slaagt iemand
te vinden die hem of haar wil onderhouden.De heer Van der Vlies (SGP):U spitst de zaak toe in een voor mij verkeerde richting. Mijn aangrijpingspunt
is de zorgplicht. Wij zijn al enige tijd bezig de arbeidsparticipatie te bevorderen.
Er is een incentive om toe te treden tot de arbeidsmarkt en die kan de zorgtaak
in het gedrang brengen. Daar wil ik iets aan doen.Nu wij het toch hebben over de positie van het gezin en de visie op het
huwelijk die er volgens de SGP-fractie onverbrekelijk mee verbonden is, wil
ik krachtig en duidelijk afstand nemen van het partnerbegrip zoals in het
wetsvoorstel wordt gehanteerd. Het moge duidelijk zijn dat de SGP-fractie
vanuit principieel gezichtspunt grote moeite heeft met die regeling, die overigens
in allerlei wetgeving divers gedefinieerd is. Ik begrijp dat men het voornemen
heeft een en ander te synchroniseren. De nieuwe visie op het partnerbegrip
is eigenlijk bedroevend. De meest losse vorm van partnerschap – het
niet geregistreerd samenwonen – wordt erkend. Daarbij komt dat samenwonenden
jaarlijks een fiscaal-strategische optie wordt geboden om al dan niet als
partner te worden aangemerkt. Overigens is het positief dat mede naar aanleiding
van vragen en opmerkingen onzerzijds in het verslag en in het nader verslag
meer duidelijkheid is geboden over de wijze waarop de zogenoemde duurzaamheidseisen
moeten worden nageleefd.In de memorie van toelichting stelt de regering dat de keuze van invoering
van meer analytische elementen in deze belastingherziening naar haar mening
recht doet aan de doelstelling om de inkomstenbelasting als draagkrachtheffing
zodanig te moderniseren dat van elke belastingplichtige, rekening houdend
met de aard en omvang van zijn inkomen, zijn persoonlijke omstandigheden en
praktische overwegingen, een bijdrage kan worden gevraagd aan de algemene
middelen, die – meer nog dan onder de werking van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 – is afgestemd op zijn feitelijke draagkracht.Behoudens onze bezwaren tegen de in onze ogen doorgeslagen individualisering
kan de SGP-fractie zich op zichzelf wel in deze benadering vinden. Uit de
commentaren van diverse maatschappelijke groeperingen blijkt dat belastingplichtigen
die in een bijzondere situatie verkeren als gevolg van de voorgestelde maatregelen
met onverwachte, onbedoelde en soms ook onredelijke effecten geconfronteerd
kunnen worden. Wat dat betreft lijken ook op dit punt de door de regering
gedefinieerde doelstellingen niet geheel te worden waargemaakt.Ook de SGP-fractie is tijdens de parlementaire behandeling op elementen
gestuit die naar haar mening afbreuk doen aan het draagkrachtprincipe. Ik
wijs daarbij op de gevolgen van het vervallen van de reserve assurantie eigen
risico voor bedrijven die zich om principiële redenen niet willen verzekeren.
Ik wijs ook op de gevolgen van het vervallen van de stakingsvrijstelling voor
met name kleine ondernemers en op de reeds genoemde positie van eenverdieners
met een gezin. Wij zijn van mening dat belastingplichtigen die in bijzondere
situaties verkeren, als gevolg van de voorgestelde maatregelen met onverwachte
en onbedoelde, en soms onredelijke, effecten worden geconfronteerd. Daarop
kom ik in mijn bijdrage nog terug.Mevrouw De Vries (VVD):De heer Van der Vlies is al vaker op de gemoedsbezwaarden teruggekomen.
Stel je voor dat je daar sympathiek tegenover staat. Hoe definieer je een
gemoedsbezwaarde, zodat je iets kunt afdekken? En hoe zorg je ervoor dat er
geen uitstraling plaatsvindt naar anderen?Wat de heer Van der Vlies zegt, kun je heel sympathiek vinden, maar hoe
ga je het vormgeven opdat het wetstechnisch handhaafbaar is? Misschien heeft
de heer Van der Vlies daarover nagedacht.De heer Van der Vlies (SGP):Daar heb ik wel een begin van een antwoord op. Het begrip "gemoedsbezwaarde"
tegen elke vorm van verzekering is gedefinieerd in de Coördinatiewet
socialezekerheidswetten. Ik weet niet uit mijn hoofd welk artikel het is,
maar daarin is een definitie te vinden die tot de dag van vandaag wordt gehanteerd.
Voor de Sociale verzekeringsbank is volstrekt duidelijk wie daarvoor wel en
niet in aanmerking komen. Dat begrip lijkt mij dus helder.Iets anders is het – en daar hebben de bewindslieden over gesproken –
dat de titel van de reserve assurantie eigen risico ook door anderen dan gemoedsbezwaarden
is aangegrepen om voor zichzelf een positie te verwerven. Daar kan ik mij
bepaalde voorbeelden bij indenken. Vorige week hebben wij daarvan een voorbeeld
gegeven. Ik noem het transportbedrijf met een groot wagenpark. Als elke wagen
in de verzekering zit, zou het bedrijf voor een geweldige jaarlijkse premie
moeten opdraaien. Gelet op de premieafdracht, wil men het risico in eigen
huis houden.De bewindslieden stellen echter dat hiervan ook door anderen gebruik en
misbruik kan worden gemaakt. De bewindslieden spreken zelfs van fraude. Dat
wil ik natuurlijk te enen male niet. Daarom ga ik een discussie aan met de
regering om te zoeken naar de best mogelijke oplossingen. Als wij het ondernemerspakket
en de daarbijbehorende wetten behandelen, wenst de SGP-fractie op dit punt
nog nader terug te komen, en dan ontdaan van alle risico's waar wij ons tegen
menen te moeten indekken.Mevrouw De Vries (VVD):De heer Van der Vlies vraagt dus in feite aan de bewindslieden hoe de
afbakening van de gemoedsbezwaarden kan worden gerealiseerd en dan kunnen
wij daar later op terugkomen.De heer Van der Vlies (SGP):Zo is dat.Voorzitter! Met de belastingherziening 2001 wordt beoogd zowel een verschuiving
van directe naar indirecte belastingen als een betere werking van de arbeidsmarkt
te bewerkstelligen. Op zichzelf kan de SGP-fractie zich in deze doelstellingen
vinden. Onze vraag blijft echter wel wat de consequenties hiervan zijn voor
mensen met een minimumuitkering die ten gevolge van een handicap of anderszins
niet in staat zijn tot het verrichten van arbeid, maar wel geconfronteerd
worden met een verhoging van de BTW en de energieheffing. Ik weet dat er tijdens
de parlementaire behandeling van dit wetsvoorstel het een en ander ook voor
deze groepen is gerepareerd – waarvoor dank – maar ik wil de regering
toch verzoeken om duidelijk aan te geven op welke wijze de genoemde inkomenscategorieën
tegemoet worden gekomen, zoals meer in het algemeen toch in het vooruitzicht
was gesteld.Als het gaat over het verbeteren van de werking van de arbeidsmarkt, waar
de SGP-fractie zich afgezien van de sterk geïndividualiseerde insteek
goed in kan vinden, moet worden gezegd dat ik mij afvraag of de regering op
dit punt niet al te hoge verwachtingen heeft. Er wordt gesteld dat laagopgeleiden
en allochtonen oververtegenwoordigd zijn in de WW en de bijstand, dat de arbeidsdeelname
van ouderen laag is en dat het potentieel van WAO-gerechtigden die gedeeltelijk
kunnen en willen werken, onvoldoende wordt benut. Ook voor de positie van
vrouwen op de arbeidsmarkt wordt in dit verband nader aandacht gevraagd. De
SGP-fractie heeft nog steeds twijfels over de mate waarin de effecten van
de voorliggende voorstellen op de arbeidsparticipatie van genoemde doelgroepen
te verwachten zijn, gelet op de huidige behoefte van de arbeidsmarkt en de
plaatsen waar de groei van de werkgelegenheid te verwachten valt. Kan de regering
hier nader op ingaan? Collega Reitsma heeft op dit punt vanmiddag al een analyse
gegeven die sceptisch was over de verwachtingen van de regering. Voor die
analyse had ik wel begrip.Alvorens meer in detail op de belastingherziening 2001 in te gaan, heeft
de SGP-fractie er behoefte aan om een soort tussenstand op te maken. In het
begin van mijn bijdrage heb ik de volgende noties genoemd: belastingheffing
moet rechtvaardig en billijk zijn, de belastingdruk moet in verhouding staan
tot de rechtmatige overheidsverplichtingen en de sterkste schouders moeten
de zwaarste lasten dragen; het draagkrachtbeginsel dus. Daarnaast noemde ik
de notie dat de belastingplichtige zich niet aan zijn belastingplicht mag
onttrekken. Tevens kwam de notie aan de orde dat het monogame huwelijk op
grond van de Bijbel als de enige door God gegeven samenlevingsvorm moet worden
beschouwd. Die notie is natuurlijk zeer bepalend voor onze visie op de positie
van het gezin als hoeksteen van de samenleving en op de positie van het gezin
in dit stelsel.Ik heb in mijn bijdrage reeds aangegeven dat de SGP-fractie met betrekking
tot de eerste notie enige twijfels heeft. Ik erken dat de tweede nota van
wijziging de koopkrachteffecten positief heeft beïnvloed. Het pijnpunt
voor de SGP-fractie ligt echter duidelijk bij de positie van de alleenverdiener –
zijnde kostwinner – ten opzichte van de tweeverdieners. Ik besef dat
ik helaas niet bij machte ben om op dit moment een dam tegen dat euvel op
te werpen, maar ik zou het begrip en respect waarmee volgens de beide nota's
naar aanleiding van het verslag van onze standpunten in dezen is kennisgenomen,
graag omzetten in een concrete inzet van de regering voor de positie van de
eenverdiener.Ook op andere punten is de SGP-fractie er niet van overtuigd dat de sterkste
schouders daadwerkelijk de zwaarste lasten dragen. De notie dat niemand zich
aan zijn belastingplicht mag onttrekken, doet mij op dit moment opmerken dat
de belastingherziening erop gericht is om een stabiele belastingopbrengst
veilig te stellen. De bewindslieden hebben er nooit een geheim van gemaakt
dat zij met hun plan de hoge belastingvlucht willen tegengaan. Het is de SGP-fractie
inderdaad een doorn in het oog dat welgestelde medelanders om fiscale redenen
de wijk naar het buitenland nemen; over solidariteit gesproken! Op dit punt
heeft de regering dan ook onze volledige steun. Voorzitter! Een van de noviteiten van het nieuwe belastingplan 2001 is
het boxensysteem: drie inkomensboxen met eigen regels voor inkomensbepaling,
een eigen verliescompensatie en een eigen tarief. In analytische zin is dat
ten opzichte van het huidige belastingsysteem een verbetering, maar op het
punt van het draagkrachtprincipe betekent de belastingherziening een verslechtering.
Niet de totale draagkracht, maar de omvang van de afzonderlijke soorten inkomen
en de daarop van toepassing zijnde tarieven bepaalt immers de verschuldigde
belasting. In het verlengde hiervan vraag ik mij af in hoeverre de regering
er met de uitvinding van het boxensysteem in is geslaagd om allerlei onethische
en anderszins verwerpelijke fiscale constructies uit te bannen. Ik kan mij
voorstellen dat verzekeraars en andere financiële ondernemers inmiddels
hun hersens pijnigen om de mazen van het nieuwe belastingstelsel te ontdekken.
Met andere woorden: hoe robuust is het nieuwe boxensysteem?De voorstellen voor een apart pakket maatregelen met betrekking tot aanpassingen
in het winst-uit-ondernemingsregime zullen ons nog in afzonderlijke wetsvoorstellen
worden voorgelegd. Toch is in de belastingherziening 2001 ook een aantal voorstellen
van dien aard opgenomen. De SGP-fractie had er de voorkeur aan gegeven om
alle wijzigingen in de winstsfeer integraal te behandelen, maar dat is nu
eenmaal niet gelukt; de regering heeft zich op dat punt verantwoord en komt
in de loop van het aanstaande voorjaar nog met het ondernemingspakket all
in. Enkele belangrijke punten uit dat ondernemerspakket zijn de aanpassing
van het urencriterium en de gebruikelijkheidstoets ondernemerschap, de afschaffing
assurantiereserve eigen risico en de afschaffing van de stakingsvrijstelling.Allereerst ga ik in op het urencriterium. In het voorliggende wetsvoorstel
wordt bepaald dat voor de toepassing van het urencriterium werkzaamheden buiten
beschouwing worden gelaten, indien een door de belastingplichtige gedreven
onderneming deel uitmaakt van een samenwerkingsverband van verbonden personen.
Met het oog hierop is in artikel 3.2.1.4, tweede lid, onderdeel a, een gebruikelijkheidstoets
opgenomen. In het verslag heeft de SGP-fractie de regering gevraagd of en,
zo ja, onder welke nader beschreven voorwaarden de onder andere in de land-
en tuinbouw veelvuldig voorkomende zogenoemde man-vrouwmaatschappen en -firma's
aan de gebruikelijkheidstoets voldoen. Onze vraag kwam voort uit de ongerustheid
dat dit soort bedrijven onrechtvaardig en onevenredig door een te rechtlijnige
gebruikelijkheidstoets worden getroffen. Zowel uit de voorbeelden uit de beide
nota's als tijdens het wetgevingsoverleg van afgelopen week bleek dat de gebruikelijkheidstoets
voor ondernemers feitelijk niet verandert. Volgens de staatssecretaris moet
het dan wel om echte ondernemers gaan. Mij dunkt dat dit voor de door mij
beoogde categorie geldt. Mag dat mijn definitieve conclusie op dit punt zijn
of druk ik mij dan te euforisch uit?Ik heb over de reserve assurantie eigen risico bij interruptie al gezegd
wat mijn voornemen is. Daar komt een wetsvoorstel over. Ik hoop daarin een
deugdelijke afbakening van de gerechtigden op een eventueel blijvende dan
wel aangebrachte titel te vinden. Voorts hoop ik daarbij op steun van mijn
geachte collega's en de regering. Wat mij betreft komt de regering zelf met
een wetsvoorstel waarin dit op een verantwoorde wijze is besloten. In dat
geval hoef ik het niet te amenderen.Het vervallen van de stakingsvrijstelling is een netelig punt. De regering
stelt in de stukken dat de stakingsvrijstelling een sociale en pragmatische
achtergrond heeft. De stakingsvrijstelling verzacht de belastingheffing bij
beëindiging van ondernemersactiviteiten en voorkomt geschillen over niet
al te grote stakingswinsten. In tegenstelling tot hetgeen de regering beweert,
speelt het sociale aspect van de stakingsvrijstelling naar de mening van de
SGP-fractie een belangrijke rol. Ik wijs in dit verband bijvoorbeeld op de
situatie van binnenvaartondernemers, die na beëindiging van de bedrijfsuitoefening
vaak woonruimte aan de wal moeten inrichten en betrekken. Ik wijs ook op de
ondernemers in de agrarische sector, die door allerlei ontwikkelingen, mede
ingegeven door het huidige overheidsbeleid van herstructurering, reeds onevenredig
worden getroffen. Ten slotte wijs ik op de ondernemers in het midden- en kleinbedrijf,
die de onderneming aantoonbaar niet kunnen overdragen. Daar zijn allerlei
gedachten over gewisseld, maar alles overziende, moet in dit soort situaties
de mogelijkheid van een stakingsvrijstelling gehandhaafd blijven. In de samenleving
is over de voorgenomen afschaffing van de stakingsvrijstelling veel commotie
ontstaan. Dat is toch begrijpelijk? Collega Reitsma heeft in de handhaving
van de stakingsvrijstelling middels diverse amendementen voorzien. Enkele
daarvan heb ik medeondertekend. De inzet van mijn fractie is daarmee helder.In voorliggend wetsvoorstel wordt wat de oudedagsreserve betreft voor
ondernemers de mogelijkheid geopend om ten laste van de ondernemingswinst
een lijfrente aan te kopen ten behoeve van de oudedagsvoorziening. Er zijn
echter ondernemers die op principiële gronden niet tot de aanschaf van
een lijfrentepolis kunnen overgaan, maar toch evenzeer behoefte hebben aan
de vorming van een oudedagsvoorziening. Dit punt zien wij overigens ook bij
werknemers met een pensioentekort in het geval van ouderen die voor de studie
van hun kind willen sparen, maar bezwaren hebben tegen de aanschaf van de
voor vrijstelling vereiste studieverzekering.Hoewel de regering in beide nota's de suggesties in die richting van de
SGP en ook van andere fracties afwees, vraag ik nogmaals dringend voor genoemde
groepen, op grond van hun gemoedsbezwaren, een vergelijkbare regeling te treffen
in de zin van gebonden sparen. Is dat mogelijk? Indien nodig zal ik in tweede
termijn hierover een motie of amendement indienen. Ik hoop echter dat het
niet zover hoeft te komen.De fiscale behandeling van de eerste eigen woning blijft, conform het
regeerakkoord van de vorige regeerperiode, gelijk aan de regeling uit de Wet
op de inkomstenbelasting 1964. De SGP-fractie vindt dat de regering op dit
punt van meer doortastendheid en voortvarendheid blijk had kunnen geven. Het
had van durf en realititeitszin getuigd indien wij op dit moment, in alle
vrijheid en zonder de last van een regeerakkoord, met alle fracties over de
fiscale behandeling en met name over de aftrek van de hypotheekrente hadden kunnen debatteren. Uit het oogpunt van rechtvaardigheid,
volgens de regering een van de doelstellingen van voorliggend wetsvoorstel,
hadden wij bijvoorbeeld gezamenlijk kunnen besluiten om de aftrek van hypotheekrente
voor de eerste eigen woning aan een bepaald maximum te binden. In het verkiezingsprogramma
van de SGP, waarop ik ben verkozen, wordt in dit verband concreet een maximum
van ƒ 500.000 genoemd. Uiteraard is dit bedrag in de praktijk geen
constante; het verkiezingsprogramma is in dezen gedateerd. De prijsontwikkelingen
op de huizenmarkt zullen op enigerlei wijze hierbij worden betrokken, maar
het gaat mij om de principiële discussie.Een ander probleem is de hoogte van bepaalde hypotheken in relatie tot
de inkomenspositie, hetgeen de heer Wellink van De Nederlandsche Bank signaleerde.
Hierover stelden wij gisteren schriftelijke vragen. Het geheel zou in zijn
totale samenhang maar eens tegen het licht moeten worden gehouden ten behoeve
van starters op de huidige woningmarkt. Het ontgaat ons niet dat dit een politiek
gevoelig thema betreft, maar daarom hoeven wij niet om de hete brij heen te
lopen en het denken op nul te zetten!De aftrekmogelijkheid voor rente op consumptief krediet zal als gevolg
van de belastingherziening 2001 geheel komen te vervallen. In het licht van
het feit dat deze renteaftrekfaciliteit velen de gelegenheid biedt, ofwel
in de verleiding brengt, om grotere consumptieve uitgaven te doen dan feitelijk
verantwoord is, kan de SGP-fractie hiervoor begrip opbrengen. Onze vraag,
die wij reeds in het verslag hebben gesteld en die onzes inziens nog niet
bevredigend is beantwoord, is in hoeverre het schrappen van de aftrekmogelijkheid
voor renten op consumptief krediet nadelig uitwerkt voor mensen met een laag
inkomen, bijvoorbeeld ouderen met een pensioentekort en een eigen woning.
Deze mensen hebben in feite via hun eigen huis een spaarpotje voor de oude
dag aangelegd, waardoor zij hun geringe inkomen kunnen aanvullen door een
hogere hypotheek op het huis te nemen. Ook kunnen zij op die manier plotselinge
hoge uitgaven opvangen. Aangezien het bij dergelijke hypotheken gaat om een
geldlening voor consumptieve doeleinden, wordt de rente gezien als consumptieve
rente. Op welke wijze wordt met deze complicaties voor de groep ouderen die
reeds op genoemde wijze aan hun oudedagsvoorziening hebben vormgegeven, rekening
gehouden? Is de regering alsnog bereid de consumptieve rente die betrekking
heeft op het spaarpotje voor de oude dag als uitzondering toe te voegen aan
de in het wetsvoorstel specifiek genoemde consumptieve renten die onbeperkt
aftrekbaar zijn?Over de ruimte die belastingplichtigen in het nieuwe belastingstelsel
zal worden geboden om via premiebetalingen voor lijfrenten een opgetreden
pensioentekort te compenseren, is in de achterliggende periode uitgebreid
van gedachten gewisseld. De SGP-fractie heeft daarin ook haar partijtje meegeblazen.
Ik refereer aan onze suggestie dat de belastingsdienst jaarlijks op elke individuele
belastingaanslag de hoogte van het pensioengat van de betreffende belastingplichtige
zou kunnen vermelden. Dit idee is indertijd om uitvoeringstechnische redenen
door de regering van de hand gewezen. Hoe dan ook, mij gaat het erom dat de
belastingplichtige niet aan zijn lot wordt overgelaten en dat hij niet op
een of andere wijze maar moet zien hoe hij op eigen houtje zijn pensioengat
berekent. Met name voor laagopgeleiden zou dat een lastige opgave zijn. Daar
komt nog bij dat veel mensen sowieso moeite hebben met het inventariseren
van hun pensioenaanspraken. Ik ben ervan overtuigd dat dit signaal bij de
regering is overgekomen en ik nodig haar graag uit om er nauwlettend op toe
te zien dat de afspraken die op dit punt gemaakt zijn, adequaat worden nageleefd.Ik kom met grote stappen in box Ill, de box van inkomen uit sparen en
beleggen. Hierin wordt de inmiddels veelbesproken forfaitaire rendementsheffing
geïntroduceerd. Het punt dat ik hier naar voren wil brengen, is het gekozen
denkbeeldige percentage van 4 van de waarde van het nettovermogen. De brief
van de zes hoogleraren belastingrecht van 17 januari jl. brengt onder meer
hetzelfde punt naar voren als de SGP-fractie destijds in het verslag. Het
gaat om het gegeven dat door de invoering van de forfaitaire rendementsheffing
het draagkrachtbeginsel wordt uitgehold; er wordt immers geen belasting geheven
over de werkelijk genoten vermogensopbrengsten. Bovendien is het effectieve
tarief van de rendementsheffing degressief: hoe hoger het werkelijk behaalde
rendement, des te minder belasting in verhouding wordt betaald. Vooral bezitters
van grotere vermogens zijn in staat om hogere rendementen te realiseren dan
de door de wetgever veronderstelde 4%. Anderzijds behalen kleine spaarders
die risico willen en moeten mijden momenteel vaak minder dan 4% reëel
rendement. Minder vermogenden gaan dus in verhouding meer betalen. Naar de
overtuiging van de zes wetenschappers – en de SGP-fractie sluit zich
daar graag bij aan – is dit in strijd met het rechtsgevoel van de belastingbetalers.
De wetenschappers besluiten hun kritiek op dit punt met de opmerking dat een
wetgever die het rechtsgevoel schendt, verzet oproept tegen de belastingheffing
en toekomstige belastingopbrengsten in de waagschaal stelt. Graag hoor ik
een reactie van de regering op dit punt.In de memorie van toelichting stelt de regering op pagina 6 dat de vermogensrendementsheffing
"een adequaat antwoord (is) op de grootschalige belastingontwijking die onder
de bestaande belastingwetgeving plaatsvindt (...)". Mag hieruit, tegen de
achtergrond van het commentaar van de zes hoogleraren, worden afgeleid dat
de 4% bewust is gekozen om het "grote geld" met het uitzicht op een voordeeltje
te paaien?Kort vraag ik nog even de aandacht voor het amendement op stuk nr. 68
van de heer Vendrik, dat ik heb medeondertekend. Wij willen het door middel
van dit amendement mogelijk maken dat ook sociaal-ethische beleggingen tot
de maatschappelijke beleggingen worden gerekend. Deze beleggingen zouden namelijk
niet langer onder de hiervoor bestemde vrijstelling vallen. Gezien de sociale
aspecten die met dit soort beleggingen verband houden, meen ik er goed aan
te hebben gedaan om dit amendement mede te ondertekenen.Mevrouw De Vries (VVD):Kan de heer Van der Vlies aangeven wat hij verstaat onder een sociaal-ethische
belegging?De heer Van der Vlies (SGP):De heer Vendrik heeft hiervan al diverse voorbeelden gegeven. Toen ik
met hem over dit amendement sprak, dacht ik zelf aan beduidende
dotaties in de sfeer van kerkelijk en identiteitsgebonden maatschappelijk
werk.Mevrouw De Vries (VVD):Dotaties zijn toch geen beleggingen?De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw De Vries heeft gelijk. Ik maak een vergissing. Ik bedoelde organisaties
die zich hiermee bezighouden en waarin je kunt participeren door middel van
beleggingen.Mevrouw de voorzitter! Enkele onderwerpen die in het wetsvoorstel als
specifieke onderwerpen worden aangeduid, wil ik graag nog even naar voren
halen. Ik doel op de reiskosten voor het woon-werkverkeer, het privé-gebruik
van de zakenauto, de buitengewone lasten en de giftenaftrek. Ik wil in dit
kader met name ingaan op de positie van gehandicapten en chronisch zieken.Ik kom allereerst te spreken over de reiskosten voor het woon-werkverkeer
en – laat ik het maar gelijk meenemen – het privé-gebruik
van de auto van de zaak. Het gaat immers in beide gevallen hoofdzakelijk om
de auto. Op zichzelf kan de SGP-fractie zich wel vinden in de lijn om het
woon-werkverkeer per auto te beperken. Er moet inderdaad op een of andere
wijze worden voorzien in een prikkel om zo dicht mogelijk bij het werk te
gaan wonen. Vroeger was het heel normaal om te verhuizen als je van betrekking
veranderde. Ik heb dat als kind in mijn ouderlijk gezin zelf diverse malen
mogen meemaken. Tegenwoordig verhuist men echter nog maar zelden als elders
een baan wordt aanvaard. Daarvoor bestaan allerlei legale redenen die ik zeker
niet onder het vloerkleed wil vegen, maar het is wel de vraag of die redenen
altijd fiscaal moeten worden erkend.Een en ander vooronderstelt wel adequaat openbaar vervoer als alternatief.
Helaas is dat nog bij lange na niet het geval. Het gaat in onze optiek dan
ook te ver om het reiskostenforfait voor automobilisten geheel te schrappen.
Ik wijs bijvoorbeeld op het feit dat mensen die als gevolg van vroeger ruimtelijkeordeningsbeleid
eigenlijk te ver van hun werk zijn gaan wonen, hierdoor worden gedupeerd.De SGP-fractie kan in principe instemmen met het vervangen van het forfaitaire
karakter van de autokostenfictie door een benadering die beter aansluit op
het feitelijk privé-gebruik van de auto van de zaak. Wij vinden echter
de voorgestelde verplichting tot het dagelijks bijhouden van elke gereden
rit met kilometerverantwoording, ondersteund door agenda en andere bewijsstukken,
met het oog op de benodigde controle en de conflictgevoeligheid geen goed
alternatief. Vooral bij de controle voorzie ik allerlei complicaties. Vandaar
dat ik de regering vraag deze regeling sterk te vereenvoudigen. Mijn collega
Schutte heeft daartoe terecht een voorstel gedaan.Ik kom op de buitengewone lasten en giftenaftrek. Allereerst bedank ik
de regering dat de mogelijkheid van giftenaftrek in het nieuwe belastingstelsel
gehandhaafd blijft. De regering heeft de SGP-fractie hiertoe een toezegging
gedaan in een pril stadium van de discussie over deze stelselherziening. Het
verheugt ons dat deze toezegging is gehonoreerd. De SGP-fractie vindt het
een goede zaak dat het geven van periodieke giften fiscaal wordt gestimuleerd.
Uit de nota naar aanleiding van het verslag heb ik begrepen dat desondanks
in de belastingherziening voor 2001 de bepaling is opgenomen dat de belastingplichtige
bij het bepalen van de inkomensafhankelijke drempel voor toepassing van de
persoonsgebonden giftenaftrek moet uitgaan van het gezamenlijke inkomen van
hemzelf en zijn partner. Anderzijds is de maximale omvang van de in aanmerking
te nemen andere giften verhoogd. Per saldo zou het volgens de regering geen
beperking van de aftrek van andere giften opleveren. Mijn vraag is om dat
even tegen het licht te houden als het gaat over de situatie van de eenverdiener.De gehandicapten en chronisch zieken dreigden in eerste instantie bij
de belastingherziening 2001 qua inkomenspositie achter te blijven bij de rest
van Nederland. Gelukkig is er inmiddels een en ander ten gunste van deze groep
bijgestuurd. Diverse organisaties voor gehandicapten en chronisch zieken hebben
in de tussentijd niet stilgezeten. Ze hebben voorstellen gedaan. Die zijn
op 18 januari jl. aan de staatssecretaris aangeboden. Hier wreekt zich het
ijzige tempo van de parlementaire behandeling. Die voorstellen kunnen nu niet
worden meegenomen. De staatssecretaris heeft gezegd dat hij hierop in de loop
van het jaar zal terugkomen en met voorstellen zal komen. Wij zien daar met
belangstelling naar uit.Nauw verbonden met de belangen van gehandicapten en chronisch zieken is
de aftrek van uitgaven voor levensonderhoud van andere verwanten dan kinderen.
Dan speelt weer die leeftijdsgrens van 27 jaar. Deze aftrekmogelijkheid is
in het wetsvoorstel geschrapt met een beroep op het niveau van de sociale
zekerheid in Nederland en de fraudegevoeligheid van de regeling. De fractie
van de SGP meent dat er echter wel degelijk behoefte bestaat aan een aftrekpost
voor uitgaven die voortvloeien uit het verzorgen van gehandicapten en chronisch
zieken. Dat is nog altijd nodig, hoezeer er ook het een en ander is verbeterd
in de inkomenspositie van jonggehandicapten. Als je de totale positie beziet
en die vergelijkt met de gezinsvervangende voorzieningen, dan is wel degelijk
sprake van een discrepantie. De last daarvan moet niet bij die ouders of andere
familieleden blijven liggen. Dat ontmoedigt, maar het moet juist aangemoedigd
worden.Ook hier geldt nog de positie van gemoedsbezwaarden die immers wel hun
bijdrage betalen aan de sociale voorzieningen maar er zelf geen gebruik van
maken. Het heeft geleid tot het indienen van het amendement op stuk nr. 70.
Met de bezwaren van de regering heb ik maximaal rekening gehouden. Het amendement
kost 5 mln. Dat is nog niet gedekt. Ik hoor die vraag al stellen. Ik ken de
staatssecretaris. Hij zou er recht op hebben dat ik die vraag onder ogen zie.
Een bedrag van 5 mln., ach. Het zit in de plooien van de jassen die deze heren
dragen. De orde van grootte van het bedrag mag enige betrekkelijkheid ingeven.
Overigens dank ik de regering voor de toezegging dat ook in het nieuwe belastingstelsel
met betrekking tot de uitgaven voor levensonderhoud van kinderen beneden de
27 jaar de mogelijkheid van kinderaftrek voor gemoedsbezwaarden gehandhaafd
wordt.Collega Reitsma heef zo-even gesproken over de niet-actieven. Hij heeft
daarover een amendement ingediend dat ik medeondertekend heb.
Ik herhaal zijn argumentatie hier niet.Ik rond af. Terugkijkend op de parlementaire behandeling van deze omvangrijke
en fundamentele belastingherziening, bekruipt mij nog wel een gevoel van lichte
onvrede. Het wetsvoorstel is met een sneltreinvaart behandeld, wat zijn weerga
in de parlementaire geschiedenis nauwelijks kent. Ik vond de afwezigheid van
de SGP-fractie in het algemeen overleg op 8 december jl. niet het mooiste.
De vraag of het nuttig zou zijn geweest daar op dat moment te zitten, hebben
wij, gezien de omstandigheden van toen, gemeend met nee te moeten beantwoorden.
Ik heb daarover enkele bewindslieden en collega's gehoord. Zij vonden het
verbazingwekkend van juist een lid van de SGP-fractie, zijnde gezagsgetrouwe
mensen met een hoge taakopvatting. Daarover geen misverstand. Ik hecht aan
die kwalificaties en ik zal er ook voor staan, maar er zijn grenzen. Op dat
moment vonden wij dat een grens was bereikt.Voorzitter! De commentaren van de kant van diverse maatschappelijke organisaties
zijn te horen tot op de dag van vandaag. De vraag is gewettigd: hoe zorgvuldig
is het proces dat wij hier met elkaar hebben? Die vraag leg ik maar aan de
bewindslieden voor, want het mag niet gebeuren dat wij na de stemming tot
de conclusie komen, aannemende dat de plannen hier een meerderheid halen en
dat de Eerste Kamer ons volgt, dat er allerlei mankementen zijn. Dat zou uiterst
gênant zijn en een diskwalificatie betekenen. Daarvoor wens ik geen
verantwoordelijkheid te dragen.Een andere, algemene vraag is die naar de vereenvoudiging welke in het
stelsel is voorzien. Vereenvoudiging is een eerlijk doel, een doel dat door
de SGP-fractie wordt gesteund. Ik heb maximaal begrip voor de bewindslieden,
want zij kunnen niet in alle opzichten er wat aan doen dat er hier een lekje
is en daar een mankementje en dat er gerepareerd moet worden. Het wordt er
wel steeds ingewikkelder op. Ik verzoek de bewindslieden ons een overall toets
voor te houden ergens aan het eind van dit debat in de zin van: hoever zijn
wij, het geheel overziende, gekomen? Dat moet dan uiteraard in relatie worden
gebracht met de doelstellingen van controleerbaarheid en handhaafbaarheid,
want op dat terrein moeten wij winst boeken.Ten slotte, mevrouw de voorzitter, wil ik nog een punt aan de orde stellen
dat ik echt tot het eind bewaard heb. Dat betreft de medewerkers van het ministerie
van Financiën. Ik wil de bewindslieden vragen de dank van de SGP-fractie
over te brengen voor de uitstekende ondersteuning en dienstverlening die zij,
soms op redelijk onmogelijke tijden, ons hebben gegeven. Het was soms hectisch,
maar naar ons idee waren zij altijd aanspreekbaar. Dat was uiterst plezierig.
Die erkenning wil ik hier publiekelijk gedaan hebben.De vergadering wordt van 19.05 uur tot 20.35 uur geschorst.De heer Bos (PvdA):Mevrouw de voorzitter! "Er zijn weinig gebieden waar argument en contra-argument,
betoog pro en contra zo op elkander botsen als in de belastingtheorie", zo
schreef wijlen prof. Hofstra al in 1946. Dat hij gelijk had, hebben in ieder
geval de hier aanwezige Kamerleden en bewindspersonen de afgelopen maanden
aan den lijve ondervonden. Discussies over belastingen zijn vaak fel, ze worden
gevoerd vanuit stellingen die vaak eeuwen geleden ook al betrokken werden
en kunnen leiden tot grote emoties bij en betrokkenheid van de burger. Misschien
is de reden daarvoor wel gelegen in wat een andere grootheid in de geschiedenis
van het denken over socialistische, economische en belastingpolitiek, Jan
Pen, daarover in 1963 zei: "Het lijdt geen twijfel dat de fiscus in voortdurend
conflict leeft met de belastingplichtigen: hij neemt hun zonder aanwijsbare
tegenprestatie een deel van hun inkomen af".De burger die zich druk maakt om belastingheffing, heeft dus altijd gelijk,
heeft altijd het recht om te weten waarom wij belasting heffen en wat er met
het geld gaat gebeuren; het gaat immers om zijn geld. Dat geldt zelfs voor
die ene burger die mij een anonieme brief schreef en die vandaag in ieder
geval teleurgesteld gaat worden. Zijn brief begon immers met: "Geacht Kamerlid
Bos, ik had nog nooit van u gehoord en dat had ik graag zo gehouden."Het is niet alleen terecht dat burgers zich druk maken over belastingen;
het is ook noodzakelijk. Belastingen dringen diep binnen in de persoonlijke
levenssfeer van mensen en halen iets weg wat van hun is. Dat kan alleen maar
als die burger daar zelf mee instemt, direct of via vertegenwoordigers zoals
wij. Noem het roof zonder zonde, naar Thomas van Aquino. Noem het "no taxation
without representation", naar het denken van John Locke. Hoe je het ook noemt,
belastingheffing en democratie behoren onverbrekelijk bij elkaar en dus hoort
een fundamentele wijziging in ons belastingstelsel voorafgegaan te worden
door een fundamenteel publiek debat, opdat de mensen weten waar wij voor staan
en waarom wij doen wat wij doen. Die verantwoording legt de Partij van de
Arbeid hier vandaag af over de ingediende Wet inkomstenbelasting 2001.Mevrouw de voorzitter! De Partij van de Arbeid staat voor een overheid
die ook in de 21ste eeuw in staat is te doen wat zij moet doen: het bevorderen
van een duurzame economische ontwikkeling, het ondersteunen van een hoogstaande
en stimulerende publieke sector en het voeren van eerlijke en effectieve inkomenspolitiek.
Op al die gebieden valt nog een wereld te winnen en op al die gebieden schiet
ons instrumentarium, zeker ook op belastinggebied, tekort.Alle verhalen over "de nieuwe economie" ten spijt, de overheid zal ook
in de 21ste eeuw haar rol moeten spelen bij het bevorderen van een duurzame
economische ontwikkeling. Een duurzame economische ontwikkeling dicteert dat
spaarzaam wordt omgesprongen met ruimte, milieu en energie; dan helpt het
dus niet als de prijs van die zelfde ruimte, milieu en energie laag is. Een
duurzame economische ontwikkeling betekent ook mensen aan het werk krijgen
en aan het werk houden, opdat het draagvlak voor duurzaam gefinancierde collectieve
voorzieningen in stand blijft. Mensen aan het werk krijgen en aan het werk
houden. Dan helpt het dus niet als mensen er bij het aanvaarden van een baan
nauwelijks op vooruit gaan, als het voor werkgevers duur is om mensen in dienst
te nemen, als het voor veel vrouwen absoluut niet loont om te gaan werken
omdat het belastingstelsel hun economische zelfstandigheid
niet erkent. Toch is dat precies wat ons huidige belastingstelsel allemaal
doet. Het maakt arbeid duur en milieu, ruimte en energie goedkoop. Het geeft
onvoldoende stimulansen aan mensen die wel willen en kunnen werken, maar voor
wie dat onvoldoende lonend is. Het gaat nog te vaak uit van klassieke gezins-
en huishoudensbeelden die allang niet meer maatgevend voor de praktijk zijn,
maar ondertussen wel met name vrouwen belemmeren bij het streven naar economische
zelfstandigheid en participatie in het arbeidsproces. Wij willen investeren
in een overheid die bijdraagt aan een duurzame economische ontwikkeling en
wij constateren dat het belastingstelsel dit streven tegenwerkt. Daarmee is
het eerste blok redenen gegeven waarom ons belastingstelsel veranderen moet.Maar er is meer. De 21ste eeuw is vast en zeker een eeuw vol welvaart
en wenkende perspectieven voor velen, maar vast niet voor iedereen. De grote
veranderingen, de toenemende snelheid waarmee veranderingen zich voordoen,
de dreiging van een blijvende tweedeling tussen degenen die deze ontwikkelingen
wel en degenen die deze ontwikkelingen niet bij kunnen houden, kunnen wel
eens betekenen dat de overheid in de 21ste eeuw nog meer dan in de 20ste eeuw
zal worden aangesproken op haar vermogen de inkomenspositie van de zwakkeren
in de samenleving te steunen. En ook in dit opzicht faalt het huidige belastingstelsel
opzichtig. Het duidelijkste voorbeeld is wel hoe wij hier enkele maanden geleden,
in de vorige eeuw, een discussie voerden over de vraag hoe wij het aantrekkelijker
konden maken voor mensen rond het minimumloon om een baan te accepteren. Het
enige instrument dat ons daarbij ten dienste stond was het arbeidskostenforfait,
hetgeen ons in de paradoxale situatie deed belanden dat wij poogden rond het
minimumloonniveau een inkomensverbetering aan te brengen met een instrument
waarvan hogere inkomens niet alleen mee profiteerden, maar zelfs meer dan
de groep waar het eigenlijk voor bedoeld was.In andere woorden, afgezien van het sleutelen aan schijven en tarieven,
kunnen wij vandaag de dag lagere inkomens alleen maar ondersteunen met instrumenten,
zoals de belastingvrije som en het arbeidskostenforfait, die de inkomensverschillen
eerder vergroten dan verkleinen. Niet echt iets waar ik een warm gevoel bij
krijg en dus een tweede belangrijke reden om het instrumentarium bij te stellen.Tot slot wat toch de kerntaak is van het belastingstelsel: het binnenhalen
van voldoende middelen om de publieke sector te financieren en dat dan doen
op een manier die door iedereen als billijk wordt ervaren. Met andere woorden:
de sterkste schouders de zwaarste lasten laten dragen. Geld binnenhalen voor
de financiering van de publieke sector is de oerfunctie van de belastingheffing
en nog altijd de kern van het politieke debat. Want dan gaat het dus over
de vraag of we genoeg geld binnenhalen om de kwaliteit van de publieke sector
in Nederland te verhogen, de wachtlijsten in de zorg weg te werken, de veiligheid
op straat te vergroten, de uitval in het onderwijs te bestrijden, de mobiliteit
te beheersen, de uitstoot van schadelijke gassen binnen de perken te houden
en mee te kunnen doen aan vredesoperaties over de grenzen. Dit zijn allemaal
zaken waar de Partij van de Arbeid in gelooft. De Partij van de Arbeid staat
voor een overheid die ook in de 21ste eeuw in staat is om juist dat soort
taken te vervullen. Maar dat kost geld. Geld dat via een goed werkend belastingstelsel
binnen moet komen. En als we ons belastingstelsel laten zoals het is, zal
het juist in deze primaire functie vroeg of laat falen. De combinatie van
hoge tarieven en hoge aftrekposten holt langzaam de grondslag van ons stelsel
uit, vermindert de concurrentiekracht met het buitenland en biedt met name
vermogende burgers vele manieren om aan het betalen van belasting te ontkomen.De heer Reitsma (CDA):Ik zag de minister van Financiën wat sceptisch kijken toen u zei
dat er geld via belastingen binnen moet komen omdat er uitgaven gedaan moeten
worden. Welke politieke conclusies trekt u uit de keuze die wij voor 2000
moeten maken tussen belastinginkomens, meevallers en het verhogen van de uitgaven?De heer Bos (PvdA):Ik wil u wel zeggen wat ik daarvan vind, maar dat wordt dan een ander
debat. De afspraken in het regeerakkoord gelden tot het financieringstekort
op nul is gekomen. Daarbij is sprake van bepaalde formules over meevallers,
lastenverlichting, aflossing van de staatsschuld, e.d. Zoals u weet, vindt
over deze kwesties op dit moment een levendige discussie plaats tussen iedereen
die daarbij betrokken is nu wij in de luxe situatie verkeren waarin sprake
is van een overschot.De heer Reitsma (CDA):Je kunt op een gegeven moment de grondslag van de belasting willen verbreden,
waardoor de overheid de mogelijkheid krijgt, meer premies en meer belasting
te ontvangen. Vindt u dit een belangrijk punt omdat daarmee ook de uitgaven
van de overheid verder kunnen worden geïntensiveerd?De heer Bos (PvdA):Daar gaat het mij niet om. Hoeveel u en ik ook willen uitgeven, wij zijn
beiden afhankelijk van een belastingstelsel dat werkt en dat in staat is redelijk
en billijk burgers te belasten, waarna het ontvangen geld kan worden uitgegeven.
De stelling die ik betrek is dat dit stelsel, als wij ons belastingstelsel
niet veranderen, hiertoe vroeger of later niet meer staat zal zijn. En dan
hebben wij geen centen meer om al die goede dingen te doen, ongeacht de vraag
of het veel of weinig dingen zijn.De heer Reitsma (CDA):Deze belastingherziening hoeft wat de PvdA betreft er niet toe te leiden
dat de overheid meer middelen binnen kan krijgen, zodat de samenleving een
kwaliteitsimpuls kan krijgen, voor bijvoorbeeld onderwijs of zorg.De heer Bos (PvdA):Dat is wat mij betreft een ander debat. Ik raak het punt straks nog wel
aan. Misschien dat ik daarmee uw vraag dan iets nadrukkelijker beantwoord,
mijnheer Reitsma.De heer Reitsma (CDA):Het is natuurlijk makkelijk om te zeggen dat het een ander debat is. Het
was echter uw stelling dat belastingen geïnd worden om überhaupt
de uitgaven te kunnen betalen. Ik vind dat je dan op zijn minst moet aangeven,
hoeveel belastinginkomsten er moeten komen om die belangrijke kwaliteitsimpuls
te kunnen geven, maar daar bent u neutraal.De heer Bos (PvdA):Nee, ik verwijs naar het feit dat de partij waarvan ik deel uitmaak, in
een coalitie zit die afspraken gemaakt heeft over welke uitgaven zij gaat
doen. Er vinden debatten plaats over de vraag of dat misschien niet een beetje
méér moet zijn. U kent het standpunt van de PvdA in dezen. Mijn
stelling is dat je, ongeacht welk standpunt je in dat debat inneemt, een belastingstelsel
nodig hebt dat werkt; een belastingstelsel dat in staat is om het geld op
een redelijke manier binnen te halen. Ik constateer dat wanneer wij het huidige
belastingstelsel niet aanpassen, het vroeg of laat in die primaire functie
zal falen.Ik zal u uitleggen waarom. Als steeds minder mensen steeds minder belasting
gaan betalen en als dat vooral de mensen met geld zijn, zet dat de solidariteit
onder druk. Dan zullen steeds minder mensen het logisch en legitiem vinden
dat zij wel gewoon belasting betalen en anderen niet en zal het ontwijkingsgedrag
toenemen en de financiering van de zorg, het onderwijs, de veiligheid –
op welk niveau dan ook – uiteindelijk de prijs moeten betalen.Mevrouw de voorzitter! De eerste ontvangers der belastingen ontvingen
hun penningen in een mandje. Dat mandje heet fiscus in het Latijn. Een wrangere
beeldspraak is niet mogelijk, want ons huidige belastingstelsel is zo lek
als een mandje: Nederland wordt rijker, maar de schatkist merkt het niet.
De nieuwe rijkdom sijpelt weg. En waarom zou Jan met de pet wel betalen als
Piet met de belastingadviseur dat niet doet? Als er één goede
reden is om het belastingstelsel te vernieuwen, dan is dit het wel. Wij willen
ook in de 21ste eeuw kunnen investeren in zorg, veiligheid en onderwijs, maar
dan moet het geld daarvoor wel binnenkomen. En als steeds minder mensen steeds
minder belasting gaan betalen, staat niet alleen de schatkist onder druk maar
ook de solidariteit. En beide leiden er vroeg of laat toe dat we onze ambities –
het wegwerken van de wachtlijsten, voldoende politie op straat, goede onderwijzers
voor de klas – niet waar zullen kunnen maken.Kortom, het belastingstelsel moet op de schop. Maar daar hangt een prijskaartje
aan. Het kan niet gratis, zeker niet als je wilt proberen om zoveel mogelijk
mensen, met name mensen met lage inkomens, heel te houden in zo'n gigantische
operatie. In het regeerakkoord hebben wij daarvoor 5 mld. aan belastinggeld
voor vrijgemaakt. Dat is een geweldige hoeveelheid geld in een tijd waarin
terecht de vraag gesteld wordt, of dat geld niet beter gebruikt kan worden,
voor zorg, voor onderwijs, voor veiligheid, voor een eerlijke inkomensverdeling.Eenieder die deze vraag stelt, zou ik twee dingen willen meegeven. Allereerst
dat we moeten uitkijken voor valse tegenstellingen. En dat zeg ik niet alleen
omdat deze coalitie naast de 5 mld. die voor de belastingherziening wordt
uitgetrokken, ook 10 mld. vrijmaakt voor uitgavenvergroting. Ik zeg dat ook
omdat de 5 mld. die wij wél uittrekken voor de belastingherziening
zelf al een investering is in de kwaliteit van de samenleving. Kijk bijvoorbeeld
naar de vergroening van het belastingstelsel en naar de arbeidskorting, die
het makkelijker moet maken om mensen te werven voor werk in de zorg en het
onderwijs. Die 5 mld. is een investering in een belastingstelsel dat ons in
staat stelt om ook in de toekomst genoeg geld binnen te halen voor diezelfde
zorg, datzelfde onderwijs, de veiligheid en alles wat ons na aan het hart
ligt. Het is een investering in een belastingstelsel dat mensen stimuleert
om te gaan werken. Als die mensen werken, gaan zij ook weer belasting betalen
en dragen daarmee bij aan ons vermogen in een goede publieke sector te investeren.
En investeren kost geld! Nu die 5 mld. in onze zak houden en ons belastingstelsel
niet hervormen, betekent dat we vroeger of later de rekening gepresenteerd
krijgen in de vorm van slechte zorg, toenemende onveiligheid en slecht onderwijs,
gewoon omdat we niet meer in staat zijn het geld bij elkaar te harken, omdat
we te lang doorgingen met een volstrekt ineffectief en verouderd belastingstelsel!De heer Vendrik (GroenLinks):Volgens mij zijn wij nu 6 mld. kwijt aan deze belastingoperatie.De heer Bos schetst een apocalyptisch perspectief: als wij zo doorgaan
komt er straks geen geld meer in de schatkist. Volgens mij doelt hij op het
belasten van vermogen. De vermogensrendementsheffing levert structureel 450
mln. op. Deze belastingherziening kost structureel 6 mld. In die apocalyps
van hem geloof ik dus voorlopig niet. Voorlopig zie ik alleen maar dat het
huidige systeem méér geld oplevert dan het systeem dat de heer
Bos hier staat te verdedigen.De heer Bos (PvdA):Maar wij zijn natuurlijk niet aangenomen om alleen maar naar de situatie
van vandaag te kijken en om niet te letten op de ontwikkelingen in de volgende
eeuw of op de consequenties die er zullen zijn als we niets doen. Over die
450 mln. zullen we het straks nog uitgebreid hebben, dat beloof ik u. Eén
ding is wel duidelijk: de winst van de vermogensrendementsheffing, die 450
mln. zal bedragen, wordt niet alleen behaald in 2001. Het gaat erom dat met
huidige belastingstelsel de schatkist er niets van merkt als Nederland rijker
wordt en er in Nederland meer vermogen ontstaat. Alles wordt namelijk weggezet
in onbelaste vermogens. De vermogensrendementsheffing begint met een opbrengst
van 450 mln., maar er is de veilige wetenschap dat de schatkist het zal merken
als Nederland rijker wordt. En met de hogere opbrengst voor de schatkist kunnen
wij vervolgens heel goede dingen doen.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat klinkt allemaal heel erg mooi, maar u doet het voorkomen dat ik die
6 mld. vergelijk met die 450 mln. U zegt zelf, dat de grote meerwaarde van
deze belastingherziening is, dat er op termijn per saldo meer geld in de schatkist
komt. Dat zie ik niet. Dat maakt u met uw tekst ook niet waar. Wat wel helder
is, is dat de herziening nu structureel 6 mld. gaat kosten en dat zij structureel
450 mln. gaat opleveren. Dan heeft u nog een gat van 5,6 mld. dat gedicht
moet worden. Met een mooi verhaal komt u er dan niet. De herziening kost 5,6
mld. en dat sluit niet aan bij uw verhaal dat wij bezig zijn een belastingherziening
te realiseren die o zo nodig is, omdat wij anders op termijn niet over voldoende
middelen beschikken. De herziening kost ons geld en zij levert ons geen geld
op, mijnheer Bos.De heer Bos (PvdA):Ik houd het erop, dat u mij verkeerd begrijpt. Het cruciale woord dat
ik gebruikte is natuurlijk het woord "investering". Als je ergens in investeert
ben je op het moment waarop je dat doet geld kwijt, maar je
geeft dat uit, omdat je weet dat er op termijn baten tegenover staan. Inderdaad
investeren wij nu 5 mld. aan fiscale ruimte in een nieuw belastingstelsel.
Dat doen wij, omdat wij denken dat wij een belastingstelsel krijgen dat ons
op de langere termijn in staat stelt om meer mensen aan het werk te houden
en meer belastinggeld te innen en om dat ook nog op een meer billijke manier
te doen. Dat is iets wat ik 5 mld. waard vind.De heer Vendrik (GroenLinks):U weet wat Keynes over de langere termijn zei.De heer Bos (PvdA):Dan zijn we allemaal dood, maar hier gaat het om een aanzienlijk kortere
termijn.De heer Reitsma (CDA):Mevrouw de voorzitter! Toch begrijp ik deze redenering niet. Er wordt
5 mld. aan smeerolie uitgetrokken. Dat noemt de heer Bos 5 mld. investeren
in de samenleving. Moet ik de redenering nu doortrekken en ervan uitgaan dat
de PvdA eigenlijk wil zeggen: het zou nog beter zijn als 10 mld. werd uitgetrokken,
want dan investeer je nog meer in de samenleving? De heer Bos komt nu wel
met een heel vreemde redenering. Ik kan die althans niet volgen. Wat bedoelt
hij nu?De heer Bos (PvdA):Natuurlijk zeg ik niet dat 10 mld. uittrekken nog beter zou zijn. Het
gaat erom dat je de hoeveelheid geld die je in een investering steekt altijd
vergelijkt met de baten. Wij zijn tot de conclusie gekomen dat een ruimte
van 5 mld. aan belastinggelden een goede investering is, gelet op wat wij
terugkrijgen in termen van werkgelegenheid, milieu, participatie, emancipatie,
duurzaamheid enzovoorts. Ik ben er uiteraard niet van overtuigd dat je meer
terugkrijgt als je 6 of 10 mld. in het nieuwe plan steekt. Dat is ook de reden
dat wij er erg aan hechten dat niet verder wordt gegaan dan 5 mld. aan fiscale
ruimte. Ik zeg dit nadrukkelijk, want ik zie de heer Vendrik al weer naar
de interruptiemicrofoon komen. Van tevoren zijn wij op dit punt heel duidelijk
geweest.De heer Reitsma (CDA):U vindt dus dat die 5 mld. een investering in de samenleving is. Ik heb
in mijn betoog juist naar voren gebracht dat het noodzakelijk is om zo'n operatie
zonder grote fluctuaties in inkomens tot stand te brengen om zodoende een
redelijk belastingstelsel te krijgen. Is dat niet een veel eerlijkere benadering
dan die u met uw verhaal heeft? Met uw verhaal wordt de herziening overal
aan vastgekoppeld.De heer Bos (PvdA):Nee, maar ik vind dat in beide benaderingen een kern van waarheid zit.
Ik blijf bij mijn beeldspraak. De investering is terecht, gelet op wat wij
ervoor terugkrijgen. Wat u zegt geldt ook: bij dit soort gigantische operaties,
waarmee de inkomens van mensen gemoeid zijn, kost het redelijk in stand houden
van die inkomens ook geld. Dan is een toets nodig om heel goed te kunnen zien
bij wie die 5 mld. terechtkomt. Ik constateer dat zowel bij het vergroenen
of bij het schrappen van de aftrekposten blijkt dat de mensen met de laagste
inkomens in dit proces het kwetsbaarst zijn en daar moet dan ook het geld
vooral terechtkomen. Ik ben van mening dat dit gebeurt.De heer Reitsma (CDA):Die rekensom is heel snel te maken: 3 mld. gaat in de arbeidskorting zitten
en 2 mld. wordt besteed aan de tariefsverlaging en de lengte van de schijven.
Mijn vraag is evenwel: vindt u het nodig dat de 750 mln. Schoorlmiddelen erbij
komen? Dat waren echt de middelen uit de inkomensmeevaller.De heer Bos (PvdA):Als u wat over Schoorl wilt weten, moet u het maar aan het geacht VVD-lid
Zalm vragen. Ik heb daar verder geen boodschap aan. Wij hebben hier een afspraak
gemaakt over 5 mld. en die gebruiken wij.De heer Reitsma (CDA):Dat is helder.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bos doet een voorspelling die mij doet denken aan uitspraken van
Amerikaanse economen uit het begin van de jaren tachtig. Zij zeiden ook dat
lagere belastingen meer belastinginkomsten opleveren. Maar heeft hij dat laten
doorrekenen bij het Centraal planbureau? Als ik als oppositielid met zo'n
verhaal kom, weet ik precies wat de regeringspartijen aan mij vragen, namelijk
of er een berekening is die deze redenering staaft. Vandaar mijn vraag.De heer Bos (PvdA):U heeft het over lagere belastingen. Dat is juist met het oog op de nettolastenverlichting.
Maar met de voorgestelde belasting op vermogen zal voor een aanzienlijke groep
ook sprake zijn van een stijging van de belastingdruk. Die kanttekening maak
ik dus bij uw betoog. Ik ga af op berekeningen en analyses die door velen
gemaakt zijn. Ik denk ook aan de zeer verontrustende trend die de laatste
tien à twintig jaar in ons belastingstelsel is opgetreden, namelijk
dat steeds meer mensen steeds minder belasting zijn gaan betalen door de toename
van aftrekposten en door het oppotten van geld uit onbelaste vermogenswinsten.
Daar maken wij nu een einde aan. Dat maakt mij hoopvol over wat het stelsel
in de toekomst aan inkomsten kan genereren, op welk niveau wij dat ook ambiëren.
Ook een partij die veel minder investeringen in de samenleving en veel minder
uitgaven voorstaat dan de PvdA, is gebaat bij een belastingstelsel dat niet
lekt.Mevrouw de voorzitter! Gezien wat ik net gezegd heb, zal het u niet verbazen
dat de PvdA blij is met de manier waarop de belastingherziening per 1 januari
2001 uitwerkt voor de verschillende inkomensgroepen. Dat zag er al goed uit
en dat is er met de wijzigingen van de laatste weken alleen maar beter op
geworden. Het is goed om te zien dat werkenden op minimumloonniveau er zo'n ƒ
1400 per jaar netto op vooruitgaan. Het is goed om te zien dat de mensen met
lagere inkomens er meer op vooruitgaan dan de mensen met hogere inkomens.
Het is goed om te zien dat daar waar het leek te wringen – bij de mensen
met middeninkomens, de mensen met kleine banen en de ouderen – nog wat
extra's is gedaan. Maar de echte inkomenspolitieke betekenis van deze belastingherziening
ligt niet bij het koopkrachtplaatje van 1 januari 2001, maar bij het instrumentarium
dat ons na die datum ten dienste staat. Natuurlijk, zoals gezegd, mogen de
inkomenseffecten per 1 januari er zijn. Maar wat echt winst is, is dat de
belastingvrije som wordt vervangen door de heffingskorting en het arbeidskostenforfait
en de werkelijkekostenaftrek door de arbeidskorting. Dat betekent dat denivellerende instrumenten van inkomenspolitiek vervangen zijn
door nivellerende instrumenten van inkomenspolitiek. Dat herhaal ik nog maar
een keer voor mevrouw De Vries. Er komt dus eindelijk een einde aan de tijd
waarin wij niet in staat waren minimumloners te helpen zonder de mensen met
hogere inkomens tegelijkertijd nog meer te helpen. Straks zal het op dat gebied
dus echt anders zijn. Als wij de heffingskorting of de arbeidskorting de komende
jaren verhogen, dan tikt dat in guldens bij iedereen even hard aan en in procenten
zelfs meer bij de mensen met lagere inkomens dan bij de mensen met hogere
inkomens. Wij vinden dat een belangrijk winstpunt van deze belastingherziening.De heer Reitsma (CDA):U trekt een heel goede conclusie richting de VVD: nivellering in plaats
van denivellering. Maar wat is dan uw reactie op de opmerking van minister
Zalm tijdens het wetgevingsoverleg, dat het introduceren van de arbeidskorting
een forse denivellering betekent tussen werkenden en niet-werkenden. Telt
u dan uw zegeningen nog eens.De heer Bos (PvdA):Daar kom ik straks nog op terug, maar ik zal er nu ook even op ingaan.
Wij kunnen geen twee dingen tegelijkertijd willen. Wij kunnen niet tegelijkertijd
de participatie van mensen op de arbeidsmarkt willen bevorderen en de situatie
laten voortbestaan waarin mensen met een uitkering er netto op achteruitgaan
als zij een baan accepteren. Je kunt onmogelijk beide dingen tegelijk willen.
Wij hebben ervoor gekozen om werk weer lonend te maken, zodat mensen het in
hun portemonnee merken als zij een baan accepteren. In de jaren waarin wij
met het CDA in de regering zaten, hebben wij het verschil tussen werkenden
en niet-werkenden vergroot door de uitkeringen niet te laten stijgen of zelfs
te verlagen. Maar vandaag de dag doen wij dat op een heel andere manier, want
ook mensen met een uitkering gaan er met deze belastingvoorstellen honderden
guldens op vooruit. Maar de mensen op minimumloonniveau gaan er inderdaad
iets meer op vooruit. Daar hebben wij, zoals gezegd, een goede reden voor.De heer Reitsma (CDA):U moet niet in het verleden vluchten. Hoe je het ook wendt of keert, door
de introductie van de arbeidskorting wordt een sterke denivellering tussen
werkenden en niet-werkenden gerealiseerd. De bulk van de niet-werkenden is
de groep ouderen die helemaal geen prikkel nodig heeft om toe te treden tot
de arbeidsmarkt. Welke rechtvaardigheid zit daar achter?De heer Bos (PvdA):Dat heb ik al gezegd. Je kunt niet mensen aan het werk helpen als zij
er bij het accepteren van een baan financieel op achteruitgaan. Het verschil
tussen werkenden en niet-werkenden wordt inderdaad vergroot, maar dit gebeurt
niet door de niet-werkenden erop achteruit te laten gaan. Ook zij gaan er
fors op vooruit. Alleen degenen met een baan op het niveau van het minimumloon
gaan er een beetje meer op vooruit. Verscheidene journalisten en commentatoren
hebben er terecht op gewezen dat de vooruitgang – waar de heer Reitsma
zo negatief over doet – voor degenen op het niveau van het minimumloon
in de praktijk nog wel eens tegen zou kunnen vallen. Ook met deze arbeidskorting
zullen degenen die vanuit een uitkering een baan aanvaarden er plotseling
mee geconfronteerd worden dat zij geen recht meer hebben op allerlei ondersteuningsregelingen.
Dat probleem mag niet genegeerd worden.De heer Reitsma (CDA):U ontwijkt mijn vraag. Het ging mij om de ouderen die geen prikkel via
de arbeidskorting nodig hebben. Dat is maatschappelijk ook onverantwoord,
maar toch wilt u de 65-plussers op achterstand zetten. Dat begrijp ik niet.De heer Bos (PvdA):Er wordt niemand op achterstand gezet. Een van de hoekstenen van deze
belastingherziening is dat in principe iedereen erop vooruit kan gaan. Grofweg
gaat men er gemiddeld 2 à 3% op vooruit met uitzondering van degenen
die werken en het minimumloon ontvangen, want die krijgen er het dubbele bij.
De vooruitgang van degenen met een uitkering en van ouderen is heel goed vergelijkbaar
met de vooruitgang van de meeste mensen met een baan. Het systeem is volstrekt
billijk. Ik erken dat er fors wat meer wordt gedaan voor degenen die een baan
accepteren op het niveau van het minimumloon. Daar is ook een goede reden
voor.De heer Reitsma (CDA):Toch klopt uw stelling niet. Ik verwijs naar de koopkrachtplaatjes na
de tweede nota van wijziging. Ik noem de ouderen en de werkende alleenverdiener.
Ik noem ook de gehuwde ouderen en de werkende alleenstaande. De werkenden
gaan er 2 à 3% meer op vooruit dan de ouderen. Welke rechtvaardiging
kunt u daarvoor geven?De heer Bos (PvdA):Ik ben dat niet met u eens. Als u de koopkrachtplaatjes nog eens goed
bestudeert, zal blijken dat werkenden en niet-werkenden er grofweg 2 à
3% op vooruitgaan. Er blijkt ook dat er iets extra wordt gedaan voor degenen
die op het minimumloon een baan aanvaarden. Ik houd dit staande en ik heb
al aangegeven dat wij daar goede redenen voor hebben.De heer Reitsma (CDA):Uit de koopkrachtplaatjes uit de nota van wijziging blijkt echt iets anders.
Er is zeker een verschil van 2% en in bepaalde gevallen van 3% tussen werkenden
en niet-werkenden.De heer Bos (PvdA):Oh, in bepaalde gevallen.De heer Reitsma (CDA):Nu moet u niet flauw doen. Neemt u maar een willekeurig inkomenscategorie.
De inkomensgroepen van ƒ 30.000 en ƒ 60.000 zijn bijvoorbeeld
redelijk vergelijkbaar. De conclusie kan niet anders zijn dan dat PvdA en
VVD de ouderen ten opzichte van de werkenden op een min van zeker 2% zetten.
Dat is een bewuste keuze. De minister heeft dat ook duidelijk gezegd en daar
moet u niet voor weglopen.De heer Bos (PvdA):Ik heb kennelijk een heel ander zicht op de werkelijkheid dan u. Ik ga
er dan ook verder maar niet op in.De heer Vendrik (GroenLinks):Volgens mij heeft de heer Reitsma wel degelijk een punt. Er blijven naar
de mening van GroenLinks in ieder geval zorgen voor de toekomst omdat de speciale
aftrek voor mensen met een uitkering verdwijnt. Daarmee verdwijnt
een inkomensinstrument voor een genivelleerde inkomenspolitiek. Ik hoop dat
de heer Bos daar ook nog niets over gaat zeggen.De heer Bos (PvdA):Ja, dat is mijn volgende punt.De heer Vendrik (GroenLinks):Fijn.Mijn vraag had betrekking op het vorige punt. De heer Bos schetst de toekomst
van de arbeidskorting. Hij doet het voorkomen alsof de introductie van de
arbeidskorting van ƒ 1847 in vergelijking tot het arbeidskostenforfait
dat wij nu kennen, een parel van nivellering is. Wij hebben aan de staatssecretaris
gevraagd of hij daar wat rekensommetjes over wil geven. Ik houd het even heel
simpel. Iemand met een minimumloon krijgt nu ƒ 1000 arbeidskostenforfait.
Die krijgt straks een arbeidskorting van ongeveer ƒ 1900. Ik rond het
even af. Iemand met vier keer modaal krijgt nu een arbeidskostenforfait van ƒ
1600. Dat is dus iemand die ongeveer twee ton verdient. Hij krijgt straks
een arbeids- korting van net boven de ƒ 2000. Dat betekent dat
de omzetting – welke belastingguldens gaan naar hogere inkomens en welke
belastingguldens gaan naar lagere inkomens – de komende jaren nog geen
effect heeft. Wij moeten echt een paar jaar het arbeidskostenforfait nog flink
verhogen; dan pas heeft hetgeen de heer Bos schetst betekenis. In de tussentijd
hebben wij in de derde en de vierde schijf wel lagere tarieven. Daardoor wordt
de betekenis van de omzetting van het arbeidskostenforfait weer geringer.De heer Bos (PvdA):Ik meen dat de heer Vendrik nu dezelfde fout maakt als bij de vermogensrendementsheffing.
Wij bespreken niet het belastingplan 2001. In dat debat, dat wij elk jaar
aan het eind van het jaar voeren, kijken wij naar de schijfjes en de tariefjes
voor het jaar daarna. Nu zetten wij een nieuw stelsel in elkaar. Dit debat
gaat over de instrumenten. De inkomenspolitieke betekenis daarvan beperkt
zich dan ook niet tot 2001. Als wij de arbeidskorting niet zouden hebben geïntroduceerd,
hadden wij met dat arbeidskostenforfait moeten werken. Dan hadden wij jarenlang
alleen het arbeidskostenforfait kunnen gebruiken als wij iets hadden willen
doen aan de afstand tussen het minimumloon en de uitkering. Daar zouden mensen
met een hoger inkomen veel meer van geprofiteerd hebben dan mensen met een
laag inkomen. Nu zetten wij min of meer inkomensneutraal het huidige stelsel
om in een nieuw stelsel. Het is inkomensneutraal op het moment van omzetting,
maar de winst zit 'm natuurlijk in de jaren na de omzetting. Als ik dat probleem
nu wil bestrijden en dat niet meer doe met behulp van het arbeidskostenforfait
maar met behulp van de arbeidskorting, weet ik zeker dat dit in guldens bij
de lagere inkomens net zo hard aantikt als bij de hogere inkomens. Dat is
echt anders dan het was.De heer Vendrik (GroenLinks):Maar die winst is de komende jaren nog niet zichtbaar omdat die arbeidskorting
veel hoger is dan hetgeen nu wordt uitgedeeld aan het arbeidskostenforfait.
En er is ook een verlies. De heer Bos kijkt graag een paar jaar vooruit. Hij
neemt structureel lagere tarieven voor zijn rekening. Dat betekent dat belastinginkomsten
worden gederfd en dat hogere-inkomensgroepen minder belasting gaan opleveren.
Dat is wel het saldo. Dus naast de winst, die pas over een aantal jaren wordt
uitbetaald, neemt de heer Bos dus nu al een verlies. Daarop spreek ik hem
aan.De heer Bos (PvdA):Ik noem dat geen verlies, want ik meen dat er heel goede redenen zijn
om door dat hele belastinggebouw de tarieven te verlagen, zeker gelet op de
landen om ons heen. Wij leven in Nederland niet op een eiland, zeker niet
in Europa, en wij moeten rekening houden met hetgeen wij op dat gebied om
ons heen zien gebeuren. Daar hoort ook het verlagen van tarieven bij en dat
gebeurt van hoog tot laag.De heer Marijnissen (SP):Ik wil de heer Bos in zoverre wel bijvallen dat ook in onze optiek de
arbeidskorting beter is dan het arbeidskostenforfait. Dat neemt niet weg dat
nog heel veel geld in het kader van de arbeidskorting naar de hogere inkomens
vloeit. Ik meen mij te herinneren dat bij de eerste inbreng van de Partij
van de Arbeid is gevraagd om een doorrekening van een aftopping van die arbeidskorting.
Mijn fractie was daar zeer aangenaam door verrast. Dat zal de heer Bos begrijpen.
Gaat hij nog wat doen met de antwoorden van de bewindslieden?De heer Bos (PvdA):Nee, dat was ik niet van plan.De heer Marijnissen (SP):Waarom niet?De heer Bos (PvdA):Mensen met een hoog inkomen, de Boonstra's, hebben die arbeidskorting
niet nodig. Toch loopt in de voorstellen die wij hier doen, de arbeidskorting
door tot en met de mensen die deze niet nodig hebben. Dat komt omdat wij ervoor
hebben gekozen de arbeidskorting voor twee doeleinden te gebruiken. Het instrument
heeft immers niet alleen een betekenis op de arbeidsmarkt – om mensen
te stimuleren een baan te accepteren – het is ook in inkomenspolitiek
opzicht van belang. Dat houdt in dat, als je de arbeidskorting ergens wilt
doen ophouden, je dat betrekkelijk hoog zou moeten doen. Dat was de achtergrond
van de vraag die wij indertijd stelden. Wij konden ons niet voorstellen dat,
als je de arbeidskorting ergens zou willen aftoppen, je dat lager zou doen
dan bij inkomens van een ton of meer of zo. Als je dan bekijkt wat dat oplevert
en welke negatieve inkomenseffecten dit teweegbrengt, moet je je afvragen
of het dat wel waard is en bij de gezamenlijke afweging is naar voren gekomen
dat het dat uiteindelijk niet waard is.De heer Marijnissen (SP):Ik maak bezwaar tegen het feit dat u de introductie van de arbeidskorting
rechtvaardigt met het argument dat er winst moet zijn voor de mensen die van
een uitkering naar werk gaan. Dat speelt zich dus af onderin het loongebouw.
Daar heeft GroenLinks al eens voorstellen voor gedaan en wij hebben daar de
"terugtaks" voor geïntroduceerd: ƒ 250 per maand voor mensen op
het minimumloon tot 115% en afbouw in het traject van 115% tot 150%. Dat komt
neer op ongeveer 2 mld. Bij de arbeidskorting gaat het over 7 mld. à
9 mld. U kunt wel vragen of het boven de ton – ik wil immers best over
die ton praten – nog wel de moeite waard is, maar als het u erom gaat
om de armoedeval te bestrijden en ervoor te zorgen dat mensen
die onderin het loongebouw werk aanvaarden, er daadwerkelijk iets op vooruitgaan,
dan zou u toch beter voor die terugtaks kunnen opteren? Dan zou u immers veel
goedkoper uit zijn. Er is helemaal niets wat uw redenering rechtvaardigt dat
wij mensen bovenin het loongebouw, van wie u zelf zegt dat zij het eigenlijk
niet nodig hebben, op deze manier toch een douceurtje geven.De heer Bos (PvdA):Ik zal niet onder stoelen of banken steken dat ik enige sympathie voor
uw denkbeelden heb, want als ik het voor het zeggen had... Ook ik ben van
mening dat mensen met hoge inkomens niet alles nodig hebben wat zij krijgen.De heer Marijnissen (SP):Gaat u door! Ik zou graag horen wat er zou gebeuren als u het voor het
zeggen had.De heer Bos (PvdA):Ook als ik het voor het zeggen had, zou ik rekening moeten houden met
wat er in de landen om ons heen gebeurt en met de wijze waarop daar wordt
omgegaan met belastingtarieven, ook voor mensen met hoge inkomens. Wij kunnen
wel een mening hebben over de vraag wat mensen nodig hebben, maar wij weten
allemaal dat wij niet lang een situatie kunnen volhouden waarin er in Nederland
ook voor de mensen met hogere inkomens een structureel hogere belastingdruk
is dan in de landen om ons heen. Op de langere termijn zou dat de welvaart
in dit land immers aantasten; ook dat is door diverse analyses aangetoond.
Daar teken ik dus niet voor.De heer Marijnissen (SP):Zij gaan toch niet voor die ƒ 1800 naar België of Luxemburg?
Dat is toch een misverstand?De heer Bos (PvdA):Uw redenering heeft natuurlijk niet alleen betrekking op die ƒ
1800. Als u met de redenering begint dat die mensen dat niet nodig hebben,
gaat het tarief daarna immers ook nog omhoog naar 60%. Waarom zou het tarief
vervolgens niet naar 70% gaan en waarom zou er geen schijf bij komen van 80%?
Ik vind een redenering op grond van de vraag of mensen het al of niet nodig
hebben, heel sympathiek, omdat ook ik ideeën heb over rechtvaardige inkomensverdeling
en dergelijke. Als ik echter verantwoordelijkheid moet nemen voor de inrichting
van het belastingstelsel, is dat echter helaas niet het enige waar ik naar
moet kijken; ik moet dan immers ook bekijken hoe concurrerend dat belastingstelsel
is ten opzichte van de landen om ons heen. Dan maak je dus dit soort keuzen.De heer Marijnissen (SP):Het gaat mij vooral om het enorme verschil tussen de hele inleiding van
uw betoog, die bij wijze van spreken ook door mij uitgesproken had kunnen
zijn.De heer Bos (PvdA):Nou, nou. Nu moet ik mij zorgen gaan maken.De heer Marijnissen (SP):Dat mag u rustig doen, want er is een groot verschil tussen uw woorden
en de werkelijkheid. U hebt gezegd dat de overheid geld nodig heeft voor de
collectieve voorzieningen; dat zou ik ook zeggen. U hebt ook gezegd dat de
overheid moet zorgen voor een belastingheffing naar draagkracht; ook dat zou
ik zeggen. Over die twee elementen zijn wij het eens; zij komen in meer of
mindere mate vandaag waarschijnlijk in alle speeches aan de orde. Het gaat
er natuurlijk om wat u vervolgens met die twee uitgangspunten doet. Dan komt
u al heel snel met het argument dat die mensen naar het buitenland gaan als
de plannen van de heer Marijnissen worden uitgevoerd en als wij de arbeidskorting
niet ook aan de mensen met een inkomen boven een ton geven. Ik vrees dat u
op die manier straks ook in de discussie over de vermogenswinstbelasting zeer
snel met een schijnoverwinning kunt wegkomen.De heer Bos (PvdA):Het mag wat u betreft allemaal niet genoeg zijn, maar ik constateer dat
wij met de zojuist door mij geschetste uitgangspunten de grootste Nederlandse
nivelleringsoperatie sinds mensenheugenis hebben neergezet. Ik ken geen inkomensbeeld
op 1 januari van enig jaar waarbij de verschillen tussen de vooruitgang voor
de lagere inkomens en de vooruitgang voor de hogere inkomens zo groot zijn
als in deze plannen. Laten wij dat tenminste samen vaststellen.De heer Marijnissen (SP):Achter mij protesteerde mevrouw De Vries; ik maak dus echt in commissie
bezwaar tegen uw opmerking dat dit de grootste nivelleringsoperatie is uit
de Nederlandse geschiedenis. Dat moet u eens proberen hard te maken, want
ik zal mevrouw De Vries straks zeker vragen of zij het daarmee eens is. Ik
weet zeker dat zij mij dan de argumenten zal leveren om aan te tonen dat u
absoluut ongelijk hebt. Ik nodig u vooral uit om nu hard te maken waar het
revolutionair nivellerende effect precies in zit.De heer Bos (PvdA):Dat is duidelijk; ik zal de discussie tussen u en mevrouw De Vries met
belangstelling volgen.De heer Marijnissen (SP):Ik zal dit straks aan mevrouw De Vries vragen, maar ik wil nu graag uw
argumenten horen die uw uitspraak schragen dat dit de grootste nivelleringsoperatie
in de Nederlandse geschiedenis is.De heer Bos (PvdA):In dat geval wijs ik op twee zaken. Ten eerste ken ik geen voorbeeld van
een inkomensplaatje op 1 januari van enigerlei jaar waaruit blijkt dat mensen
met een minimumloon meer dan 6% en mensen met een inkomen van twee of drie
keer modaal, 2 à 3% erop vooruit kunnen gaan. Misschien mis ik de voorbeelden,
maar deze zijn mij niet bekend. Ten tweede constateer ik dat, na herhaald
verzoek van de Kamer, de regering tot tweemaal toe in de nota heeft aangegeven
dat de belastingdruk in het nieuwe stelsel progressiever werkt dan in het
oude stelsel. De effectieve lastendruk op iemand met een inkomen van twee
of drie keer modaal is hoger vergeleken met de lastendruk op iemand met een
minimumloon. In het nieuwe stelsel is dat zelfs meer dan in het oude stelsel.
Dat zijn mooie voorbeelden in de goede richting. Ik ken geen voorbeelden van
waar dat eerder, in ieder geval in Nederland, gedaan is. Mogelijk schiet mijn
kennis tekort, maar dan houd ik mij voor educatie aanbevolen.De heer Marijnissen (SP):Laat ik hier twee dingen over zeggen. Allereerst komen wij zeker nog te
spreken over de vermogensrendementsheffing. Die werkt niet naar draagkracht,
daar zijn wij het heel snel over eens. Ik noem ook de hypotheekrenteaftrek,
waarbij wij allemaal weten dat er veel gemeenschapsgeld naar vooral de rijkere mensen toegaat. Wij zullen daar direct ook uitvoerig over spreken.
Ten tweede heb ik alle stukken gelezen en gecheckt op het punt van de vermeende
progressiviteit. Ik kan er van de kant van de bewindslieden echter niet meer
uit krijgen dan dat zij zeggen dat het een "tikkeltje progressief" is.De heer Bos (PvdA):Ik zie uit naar de rest van de avond, meneer Marijnissen!De voorzitter:Meneer Vendrik, bij een interruptieronde is het heel ongebruikelijk om
voor een tweede beurt terug te komen. Ik geef u daarom slechts heel kort de
gelegenheid om voor de tweede keer te interrumperen, maar dat is dan wel de
laatste keer dat u dat op deze manier doet.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat begrijp ik. De heer Bos vraagt naar bewijsmateriaal. Kent hij het
boekje dat ik hier heb?De heer Bos (PvdA):Dat is nummer 115.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is inderdaad nummer 115, het Centraal planbureau puntendiagram. Wij
hebben de regering gevraagd inkomenseffecten te noemen boven de anderhalve
ton. Dat wilde de regering niet. Het staat echter hier in dit boekje. Dit
is geen nivellering, maar denivellering. Het spijt me. Ik begrijp dat u het
graag anders had gezien, maar het is denivellering.De heer Bos (PvdA):Ik denk het plaatje te herkennen dat de heer Vendrik heeft laten zien.
Ik ontken niet dat er vast en zeker bepaalde inkomensgroepen zijn, met name
de groep die inkomens van in de tonnen geniet, die nadrukkelijk zullen profiteren
van deze belastingherziening. Het is echter niet gemakkelijk om dat effect
te vermijden zonder internationaal geweldig uit de pas te lopen. Dat kan wellicht
voorkomen worden door met een nieuw verfijnd stelsel met allerlei nieuwe tarieven
en schijven te komen. Daarvoor kiezen wij echter niet, om goede redenen.Mevrouw de voorzitter! De Partij van de Arbeid is tevreden met de inkomenspolitieke
aspecten van de belastingherziening. Wij plaatsen echter enige kanttekeningen.
Allereerst moet ons van het hart dat wij hebben moeten slikken toen met het
verdwijnen van het arbeidskostenforfait ook het zogenaamde niet-actievenforfait
is verdwenen. Toch accepteren wij dat, omdat het niet-actievenforfait blijkbaar
niet nodig is om een acceptabel inkomensplaatjes te laten zien en wij niet
zullen aarzelen om een vergelijkbaar instrument in het leven te roepen als
dat nodig mocht zijn. Bovendien is afschaffing van het arbeidskostenforfait
de PvdA het een en ander waard.Er zijn twee groepen waarbij wij niet overtuigd zijn dat de belastingherziening
redelijk voor hen uitwerkt. Ik heb het dan met name over de grensarbeiders
in de Nederlands-Belgische grensstreek en over de vutters. Wij overwegen om
op dit punt moties in te dienen, maar nodigen de regering uit om eerst haar
licht daarover te laten schijnen.De heer Reitsma (CDA):De heer Bos zegt te overwegen een motie in te dienen over de vutters.
Hij heeft echter net gezegd dat een inactievenforfait of een inactievenkorting,
zoals voorgesteld in mijn amendement, niet nodig is. Er valt immers via andere
instrumenten het nodige op te lossen. Waarom overweegt hij dan een motie in
te dienen om de inkomenspositie van de vutters te verbeteren, een categorie
die in de min terecht zal komen? Het allersimpelste instrument is toch de
arbeidskorting of een bijzondere korting voor niet-actieven met een arbeidsverleden?De heer Bos (PvdA):Er is gelukkig ook een ander instrument, namelijk de overhevelingstoeslag.
Ik overweeg een motie in te dienen waarin de regering wordt gevraagd om bij
de definitieve vaststelling van het koopkrachtbeeld voor 2001 nadrukkelijk
aandacht te besteden aan deze groep en om het eventueel inzetten van een overhevelingstoeslag
in dit kader te bezien.De heer Reitsma (CDA):Waarom dient u dan niet een amendement in om dat in evenwicht te brengen?De heer Bos (PvdA):Als het op deze manier kan, dan heb ik geen amendement nodig. Maar ook
op dit punt wacht ik de visie van de regering af.Ten slotte de positie van gehandicapten en chronisch zieken. Dit is een
buitengewoon moeilijk probleem, omdat het altijd redelijk lijkt om voor hen
meer middelen vrij te maken. Al tijden is er overleg tussen de gehandicaptenorganisaties
en de diverse ministeries over de aanpassing van de nodige regelingen en faciliteiten,
bijvoorbeeld in de sfeer van de buitengewonelastenaftrek. Wij moeten helaas
constateren dat de regering het moment van de belastingherziening niet heeft
gebruikt om op dit gebied een aantal van de door de organisaties voorgestelde
veranderingen door te voeren. Misschien kwam dat ook doordat de nadruk van
de voorstellen tot voor kort meer lag op het beschikbaar krijgen van meer
geld dan op structuurveranderingen in het stelsel. Dat excuus bestaat nu in
ieder geval niet meer. Een paar weken terug heeft de Gehandicaptenraad een
degelijk rapport gepresenteerd waarin een aantal zeer zinnige voorstellen
stonden, die niet slechts gingen over meer geld, maar ook over een zinnigere
structurering van de bestaande faciliteiten, bijvoorbeeld door het gebruik
van andere drempels en heffingskortingen. Uit de reacties van de staatssecretaris
op dit rapport leiden wij af dat ook hij vindt dat er iets met deze voorstellen
moet gebeuren. Wij zullen hem zo nodig met behulp van een motie daaraan herinneren.De heer Vendrik (GroenLinks):Betekent deze dreiging met een motie dat u de amendementen over dit probleem,
dus over de aftrek voor buitengewone lasten, over de gehandicapten en over
de 27-jarigen, niet steunt?De heer Bos (PvdA):Dat is correct.Het volgende punt is ook van belang voor de inkomenseffecten; in de voorbereidende
debatten is hierover al het een en ander opgemerkt. Het beoogde effect dat
lagere inkomens er meer op vooruitgaan dan hogere inkomens lijkt zeer afhankelijk
van de zogenaamde "niet-standaardeffecten", met name de gevolgen van het schrappen
van diverse aftrekposten voor de hogere inkomens. Als dat, om wat voor reden
ook, niet door zou gaan, dan draait het hele inkomensplaatje in een door ons
ongewenste richting om. Misschien is het goed om hier iets explicieter bij stil te staan, mede
gezien de lessen die we geleerd hebben na de operatie-Oort. De rechter, zich
beroepend op het beginsel van gelijke behandeling, dwong de wetgever tot een
symmetrische behandeling van vergoedingen en aftrekposten en verwrong daarmee
de door de wetgever beoogde systematiek. Als dat nu weer zou gebeuren, dan
is per saldo het gevolg dat de inkomenseffecten ten gevolge van de tariefdaling
overeind blijven en de inkomenseffecten ten gevolge van het schrappen van
aftrekposten, de grondslagverbreding, een stuk onzekerder worden. Het resultaat
zou een operatie zijn waarmee de hogere inkomens er per saldo meer op vooruitgaan
dan de lagere inkomens. Voor ons is dat niet acceptabel.Daarom is het voor ons niet slechts vanuit fiscaal-theoretisch oogpunt,
maar nadrukkelijk ook vanuit politiek opzicht heel belangrijk om te zien hoe
de beoogde grondslagontwikkeling zich in de praktijk zal voordoen en ook of
het nieuwe zelfdragende regime van vergoedingen, dat niet via een of ander
symmetriebeginsel is verbonden met het regiem van aftrekposten, het houdt
en niet door de rechter onderuit wordt gefietst. Het is ook een van de redenen
waarom wij met name op dit punt over een aantal jaren de wet willen evalueren;
hierover later meer. De regering is zich van dit punt zeer bewust. Met name
in de discussies over de afschaffing van onderdelen van het reiskostenforfait
en van de werkelijke kostenaftrek heeft zij zich nadrukkelijk laten voorstaan
op het niet langer tot uitgangspunt nemen van het symmetriebeginsel. Vergoedingen
staan niet langer in relatie tot aftrekposten, maar zijn zelfdragend; zelflegitimerend
is misschien nog wel een beter woord. De legitimiteit wordt ontleend aan wat
in het maatschappelijk verkeer gangbaar is en niet aan wat er wordt afgetrokken.In de rechtsliteratuur bestaat geen twijfel over deze redenering. Een
ongelijke behandeling tussen werknemers die wel en werknemers die geen vergoeding
krijgen, is toegestaan en op zich geen reden om aftrekposten toe te laten
voor de werknemers die geen vergoeding krijgen, mits de regering daarvoor
een objectieve en redelijke rechtvaardiging geeft. Dit is ook de redenering
van de regering in de nota's naar aanleiding van het verslag en die redenering
steunen wij ook. Wel vinden wij dat de regering nog veel duidelijker kan en
moet aangeven wat die objectieve en redelijke rechtvaardiging is die kennelijk
wordt gevonden in motieven van sociaal-economische politieke aard. Wij mogen
toch in ieder geval aannemen dat het hierbij om meer gaat dan enkel budgettaire
redenen. Wij nodigen de regering dan ook uit om op dit punt haar motieven
nog eens in dit debat te expliciteren. Dit zal bijdragen aan de robuustheid
van het voorgestelde regime, ook en zo nodig bij de rechter.Aan deze rode lijn van het schrappen van aftrekposten, het verbreden van
de grondslag en het verlagen van de tarieven kleeft nog een heel ander aspect
en dat heeft te maken met de verhouding tussen werkgever en werknemer. Met
name door het schrappen van aftrekposten in de sfeer van het woon-werkverkeer
en bij de werkelijke kosten, kan een werknemer bepaalde tegemoetkomingen niet
langer van de fiscus verwachten, maar zal hij die bij zijn werkgever moeten
bevechten. Het kan daarbij gaan om opleidingskosten, reiskosten, kosten van
kleding, uitrusting, instrumenten en dergelijke.Het is een onderdeel van de plannen dat ons veel brieven heeft opgeleverd
en dat in individuele gevallen ook pijnlijk kan uitwerken. Toch steunen wij
de regering in dit opzicht, niet alleen omdat de huidige regelingen, met name
de werkelijke kostenaftrek, slechts voor weinig mensen betekenis hebben en
zeer fraudegevoelig blijken te zijn, maar ook omdat uitzonderingen op dit
terrein naar alle waarschijnlijkheid de deur open zetten naar het herinvoeren
van andere aftrekbare kosten. Daarmee zou de algemene lijn van het schrappen
van aftrekposten, het verbreden van de grondslag en het verlagen van de tarieven
in de gevarenzone terechtkomen.Een en ander leidt mij tot twee conclusies. Mijn eerste conclusie is dat
de regering met deze voorstellen, al of niet bedoeld, het vakbondslidmaatschap
een grote stimulans zal geven. Als de werknemer het niet meer bij de fiscus
kan halen, zal hij zich tot zijn werkgever richten. Het is met het oog daarop
belangrijk om onderhandelingsmacht op te bouwen.Mijn tweede conclusie luidt dat de regering met deze voorstellen ook een
wissel trekt op haar eigen rol als werkgever. De overheid en de semi-overheid
in de zorg, het onderwijs of de cultuur, staan niet bekend als de meest genereuze
werkgevers bij het toekennen van vergoedingen voor zaken die nu niet meer
in de aftreksfeer beschikbaar zijn, maar enkel en alleen bij de werkgever
kunnen worden bevochten. De overheid als werkgever zal daar dus ook ruimte
voor moeten maken. Zou het geen mooi gebaar zijn als Willem Vermeend hier,
ter illustratie van het feit dat hij zich hier meer dan bewust van is, een
gebaar zou maken en al zijn belastingambtenaren een abonnement op een vaktijdschrift
of een jaarkaart voor de trein aanbiedt? Doet hij dat niet om het goede voorbeeld
van een werkgever onder het nieuwe fiscale regime te geven, dan moet hij dat
toch doen om zijn ambtenaren te bedanken voor de geweldige inspanning die
ook zij de afgelopen maanden hebben geleverd.De heer Reitsma (CDA):Ik vind het opvallend dat de heer Bos zo gemakkelijk voorbijgaat aan de
mogelijke problemen. Ik noem het voorbeeld van een muzikant die zelf ƒ
15.000 kosten moet maken, omdat zijn werkgever hem niet langer een vergoeding
geeft. Vindt hij dit rechtvaardig? Het verbaast mij dat hij hierop reageert
door te zeggen dat zo iemand pech heeft.De heer Bos (PvdA):Ik heb de woorden "u hebt pech" niet in de mond genomen. Ik constateer
dat het in individuele gevallen pijnlijk uit kan vallen. Iemand in die positie
kan echter ook over andere mogelijkheden beschikken om ervoor te zorgen dat
het in de toekomst beter wordt geregeld. Ik verwacht dat vakbonden van een
dergelijk probleem een punt zullen maken in het overleg over de arbeidsvoorwaarden.
Ik verwacht verder dat werknemers in de toekomst zullen proberen dit soort
kosten door hun werkgever vergoed te krijgen.De heer Reitsma (CDA):Wat doet de heer Bos als die verwachtingen niet uitkomen?De heer Bos (PvdA):Dat is een zaak die werkgevers en werknemers met elkaar
zullen moeten bespreken. Dat gebeurt wel vaker.De heer Reitsma (CDA):De overheid draagt dus geen enkele verantwoordelijkheid als de lasten
op enig moment de draagkracht van een individuele werknemer te boven gaan?De heer Bos (PvdA):Ik constateer dat de overheid haar verantwoordelijkheid neemt door dit
soort versoberingen in het fiscaal regime vergezeld te laten gaan van compensatie
op andere punten. De mijnheer of mevrouw die in de toekomst bepaalde kosten
niet meer kan aftrekken, deelt mee in de voordelen van de belastingherziening,
te weten de lagere tarieven. Hoe dat per saldo uitvalt, weet ik niet. Ik kan
echter niet uitsluiten dat zich in individuele gevallen problemen zullen voordoen.
Ik weet wel dat wij niet al te pessimistisch moeten zijn over de mogelijkheden
van werknemers om een en ander bij onderhandelingen met de werkgevers aan
de orde te stellen. Als de werknemer het namelijk niet meer kan trekken, heeft
ook de werkgever een probleem.De heer Reitsma (CDA):Het rekensommetje is toch vrij gemakkelijk te maken. Door de tariefsverlaging
ga je er mogelijkerwijs enkele honderden guldens op vooruit, maar door het
afschaffen van de aftrek voor de werkelijke beroepskosten kunnen bijvoorbeeld
muzikanten er wel eens ƒ 10.000 of ƒ 15.000 op achteruitgaan,
omdat zij hun kosten dan zelf moet betalen. De heer Bos is sociaal-democraat
en het verbaast mij daarom hogelijk dat hij zich er niet voor inzet dat deze
mensen naar draagkracht worden belast. Zijn opstelling komt erop neer dat
hij zegt: je moet jezelf maar redden. Dat is een tamelijk hartvochtige benadering.De heer Bos (PvdA):U neemt het woord sociaal-democratie in de mond. Ik had het net over vakbonden.
De sociaal-democratie heeft een behoorlijke traditie als het gaat over het
vertrouwen in de onderhandelingen die vakbonden en werknemers in georganiseerd
overleg voeren. Ook ik heb brieven gekregen waaruit blijkt dat het redelijke
verzoeken betreft. Er staan veel meer gevallen tegenover waar sprake is van
een geweldige ruimte voor oneigenlijk gebruik. Dan komt deze aftrekpost terecht
bij mensen met hogere inkomens. Als sociaal-democraat loop ik niet geweldig
warm voor een aftrekpost die fraudegevoelig is en vooral terechtkomt bij mensen
met hogere inkomens. Er kunnen alternatieven worden geboden in het overleg
tussen werknemers en werkgevers.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bos beroept zich op de relatie tussen werkgever en werknemer.
In dat kader zou het opgelost kunnen worden. Dat vinden wij ook. De musici
geven aan – het valt ook te toetsen – dat de overheid zelf in
niet geringe mate de werkgever is. Doet u samen met de fractie van GroenLinks
een beroep op het kabinet om in zijn hoedanigheid als werkgever deze beroepsgroep
in bijzondere mate tegemoet te komen bij de komende CAO-onderhandelingen?De heer Bos (PvdA):Ik wil niet in onderhandelingen treden. Ik ben duidelijk geweest. De regering
trekt met deze voorstellen een wissel op haar eigen rol als werkgever in de
overheids- en semi-overheidssector. Ik ben het op dat punt met u eens.Voorzitter! Nog een laatste punt naar aanleiding van dit onderwerp. Het
is een korte toelichting op een door mij en enkele anderen ingediend amendement.
De versobering van het openbaarvervoerforfait leidde tot een strenger regime
voor reizigers die onregelmatig of over kleine afstanden reizen, die met andere
woorden minder goed in staat zijn om met een OV-verklaring aftrek te claimen.
Dat kan met name deeltijders en flexwerkers op een vervelende wijze raken.
Ons amendement strekt ertoe om daar waar een OV-verklaring mogelijk is deze
ook te eisen, doch daar waar dit niet mogelijk is maar wel met het openbaar
vervoer gereisd is, nadere regels voor een soepeler bewijslast toe te laten.
Ik heb in het verlengde hiervan ook de intentie om bij motie aan te dringen
op verder overleg tussen Financiën, Verkeer en Waterstaat en de OV-bedrijven
om op dit punt met nadere oplossingen te komen. Ik denk aan nieuw kaartsoorten.Voorzitter! De rode lijn van het schrappen van fiscale faciliteiten, het
verbreden van de grondslag en het verlagen van de tarieven wordt ook in de
sfeer van het ondernemerschap gevolgd.De heer Schutte (GPV):Ik word geprikkeld door het feit dat ik al vele moties heb horen aankondigen,
terwijl het pas de eerste termijn is. Vindt de heer Bos niet dat wij met elkaar
moeten proberen dat datgene wat wij in het normale debat kunnen bereiken,
niet bij voorbaat met een motie moet worden belegd? Ik kan mij niet voorstellen
dat de regering niet zegt: goed begrepen, mijnheer Bos, dat doen wij. Als
nee wordt gezegd, is het tijd voor een motie.De heer Bos (PvdA):U hebt volkomen gelijk. Ik heb de nadruk op het woord intentie gelegd.
Mijn voornemen staat nog niet vast. Ik zal de uiteindelijke beslissing nemen
op basis van het antwoord uit vak K.De heer Schutte (GPV):Als wij er een gewoonte van maken dat wij dat in eerste termijn gaan melden,
dan gaan ze denken: als er niets wordt gezegd, dan komt die niet. Wij kunnen
er beter helemaal niets over zeggen.De heer Bos (PvdA):Ik heb goed naar u geluisterd.Het is met name het afslanken van beschikbare ondernemersfaciliteiten
voor commanditaire vennootschappen en samenwerkingsverbanden zoals man-vrouwmaatschappen
waar de verschillen tussen het nieuwe regime en het huidige merkbaar zullen
zijn. De toets die daarbij wordt voorgesteld is echter duidelijk en verdedigbaar.
Als er geen ondernemersrisico wordt gedragen, dan worden er ook geen ondernemersfaciliteiten
genoten. Wij kunnen dus instemmen met het onderbrengen van commanditaire vennoten
als medegerechtigden in box II en zien ook enige logica in de manier waarop
de knip is geplaatst tussen de fiscale faciliteiten waar zij wel en waar ze
geen beroep op kunnen doen. Wij begrijpen ook dat dit het regime is waaronder
film en zeescheepvaart zullen worden geplaatst. In de diverse nota's is echter
nog steeds sprake van aanvullende faciliteiten voor deze beide sectoren. Wij
willen hierover wat meer horen, met name een antwoord op de vraag, of het
hier permanente dan wel tijdelijke faciliteiten zouden moeten
zijn. Ik constateer overigens dat bij derde nota van wijziging ook op dit
punt nadere voorstellen zijn gedaan. Morgen komt er nog een vierde nota van
wijziging. In tweede termijn zal ik daarop ingaan.De tweede grote verandering in het ondernemersblok betreft de meesleep-
en meetrekregeling voor ondernemers in de inkomstenbelasting en de aanmerkelijkbelangsfeer.
Het gaat om de voorgestelde verlaging van het aanmerkelijkbelangtarief van
30% zoals voorzien in de oorspronkelijke voorstellen naar 25% zoals voorgesteld
bij nota van wijziging. Ik noem deze twee maatregelen nadrukkelijk samen,
omdat zij wat mij betreft aan elkaar zijn gekoppeld. Het tarief voor houders
van een aanmerkelijk belang is naar beneden gegaan, maar de kosten ervan worden
door de directeur-grootaandeelhouders zelf gedragen, enerzijds door vooruit
te lopen op de terugsluis van de derde tranche vergroening, anderzijds door
de lastenverzwaring die optreedt ten gevolge van het overplaatsen van de meesleep-
en meetrekregeling naar zo wij begrepen hebben box I. Wij zouden het overigens
op prijs stellen – maar misschien komt dit morgen vanzelf bij de vierde
nota van wijziging – als de regering onze veronderstelling kon bevestigen
dat de wijziging in de meesleep- en meetrekregeling zoals bij de laatste nota
van wijziging is voorgesteld niet leidt tot een netto lastenverlichting voor
de betrokken groep, maar met name ten doel heeft een transparantere vorm te
vinden voor wat wij wel noemen diverse antiboxdrainagemaatregelen.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bos lijkt te zeggen dat de tariefsverlaging in box II voor aanmerkelijkbelanghouders
verdedigbaar is, omdat die ondernemers dat zelf financieren. Ik kan mij niet
herinneren van de diverse vergroeningsoperaties van de laatste jaren dat een
verhoging van een deel van de lasten dat gedragen wordt door ondernemers,
bijvoorbeeld vanwege hogere energiebelastingen, reden is geweest de AB-tarieven
naar beneden bij te stellen. Nu gebeurt zulks wel. Is dit vanaf vandaag de
standaard?De heer Bos (PvdA):Als wij toekomen aan de derde tranche vergroening, waar wij het aan het
eind van het jaar over zullen hebben, zijn er grofweg in deze sfeer twee keuzes:
of je gaat de vennootschapsbelasting verder verlagen – dit jaar hebben
wij al een stapje gedaan – of je probeert een ander mechanisme uit.
Uit berekeningen blijkt dat als je een en ander doet via verlaging van het
AB-tarief, in zeer grote mate de groep van midden- en kleinbedrijven wordt
gedekt die de lasten ondervindt van de ecotaks. Wij hebben contact opgenomen
met MKB Nederland om zeker te weten of, als wij dit gebruiken om de ecotaks
terug te sluizen, men ermee akkoord gaat. Dat blijkt het geval te zijn. Dat
lijkt ons per saldo een heel effectieve manier om terug te sluizen, vooral –
en dat moet u aanspreken – omdat dit een manier van terugsluizen is
waarvan het grootbedrijf niet meeprofiteert, althans veel minder dan gebeurt
als de vennootschapsbelasting wordt verlaagd.De heer Reitsma (CDA):De heer Bos heeft ingestemd met een AB-tarief van 25%. Welke gewijzigde
omstandigheden hebben voor de PvdA-fractie de afgelopen twee jaar daarbij
een rol gespeeld? Bij de verkenning pleitte de heer Bos nog voor een tarief
van 35%. Heeft hij zijn oren zo laten hangen richting VVD dat hij een verlaging
van het tarief met 10 punten accepteert?De heer Bos (PvdA):Nee, wij kunnen rekenen. Wij constateren dat het verlagen van het tarief
met 5 procentpunten netto niets uitmaakt. Dan is er volgens ons niets aan
de hand.De heer Reitsma (CDA):Dat is niet helemaal waar. U hebt eerst een verlaging van 35 naar 30 weggegeven
blijkens het regeerakkoord. Eigen schuld dikke bult, zou ik zeggen.De heer Bos (PvdA):Beweert u dat het CDA voorstander is van het weer brengen van het tarief
op 35%?De heer Reitsma (CDA):Dat is weer de oude truc. Ik ben ervoor om het te brengen op 26. Meer
is niet nodig. Doordat men van 26 naar 25 gaat, halen de VVD en de staatssecretaris –
en u bent er medeverantwoordelijk voor – veel ellende over ons heen.
Daar ging het echter niet om. Het ging erom waarom de PvdA in twee jaar tijd
akkoord gaat met een tariefsverlaging van 10 punten.De heer Bos (PvdA):Ik stel voor dat u mij aanspreekt op het akkoord gaan met een verlaging
van 30% naar 25%. Dat doen wij omdat het niets voorstelt.Mevrouw de voorzitter! Ik heb al eerder gezegd: het nieuwe belastingstelsel
hoort in het teken te staan van misschien niet werk, werk, werk maar dan in
elk geval wel van werk, werk. Het gaat goed met de werkgelegenheid in Nederland,
maar een beetje tegenwind en de situatie is zo veranderd. Het blijft dus belangrijk
om alle prikkels in het belastingstelsel en elders in de goede richting te
geven. De verlaging van de arbeidskosten, de verkleining van de wig en de
vergroting van de replacement rate dragen er allemaal aan bij dat het nieuwe
stelsel participatiebevorderend werkt. Ook de lastenverlichting moet bijdragen
aan een matiging van de looneisen, en dat was de belangrijkste reden om de
spaarmogelijkheden in het spaarloon intact te laten; dus niet omdat we nu
zo dol zouden zijn op de spaarloonregeling, maar omdat deze een nadrukkelijke
rol speelt bij de bepaling van de looneisen door de vakbeweging.De grootste winst op het gebied van arbeidsmarkt en werkgelegenheid, de
grootste instrumentele vernieuwing in de voorstellen op dit gebied is de arbeidskorting,
de belastingkorting die nu aan alle werkenden toekomt en die voor iedereen,
vanaf 100% van het minimumloon, in guldens gelijk is. Deze vernieuwing heeft
in de afgelopen weken alleen maar aan kracht gewonnen doordat er nog twee
dingen zijn veranderd ten opzichte van het eerste voorstel. Allereerst komt
de arbeidskorting, zij het in kleine beetjes, nu beschikbaar voor iedereen
die werkt, terwijl het in het regeerakkoord nog ging om een minimumverdienste
van 70% van het minimumloon. Het is goed dat met de laatste wijzigingen wordt
erkend dat voor veel mensen de acceptatie van een deeltijdbaan het begin is
van een entree of rentree op de arbeidsmarkt. Ook voor hen wordt met de introductie
van de arbeidskorting werken weer lonend gemaakt. Ook mensen met kleine banen
gaan dus delen in de voordelen van deze belasting herziening.
Daar komt bij dat met de laatste wijzigingen ook het laatste restje arbeidskostenforfait
dat er in het regeerakkoord nog was, uit de voorstellen verdwenen is. Dat
verhoogt de juridische houdbaarheid van het geheel en haalt weer een aftrekpost
weg waar mensen met hoge inkomens meer baat bij hadden dan mensen met lagere
inkomens.Wij hebben ons de afgelopen maanden nadrukkelijk ingezet om ervoor te
zorgen dat ook mensen met kleine banen konden profiteren van de belastingherziening.
Als wij allen roepen dat iedereen erop vooruit moet gaan, dan moet dat dus
ook voor hen gelden. De verruiming van de arbeidskorting helpt daarbij. Wij
zijn er overigens in dit opzicht nog niet helemaal. Wat ons dwars blijft zitten,
is dat bij kleine deeltijdbanen voor toekenning van de arbeidskorting, maar
ook elders bij inkomensafhankelijke regelingen, altijd naar het percentage
van het minimumloon wordt gekeken in plaats van naar het aantal gewerkte uren.
Dit betekent dat in de praktijk mensen met een laag uurloon benadeeld worden.
De regering heeft in een eerder stadium min of meer toegezegd over deze materie
een SER-advies te zullen vragen. Wij zouden dit nog graag luid en duidelijk
bevestigd horen.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Dit laatste kan ik van harte ondersteunen, maar er is misschien
in de tussentijd nog wat meer te doen, namelijk het oplopen van de arbeidskorting
naarmate het inkomen toeneemt in de richting van 100% van het minimumloon,
lineair te maken. Nu zit er een knik in. Tot 50% van het minimumloon krijg
je een arbeidskorting die oploopt van nul tot ƒ 275, daarboven gaat
ze steil omhoog. Het kost 500 mln. Zou dit geen mooie geste van de PvdA tegenover
de lagere inkomens zijn?De heer Bos (PvdA):Wij hebben die 500 mln. niet, als wij alles doen wat wij willen doen.
Daarnaast begrijpen wij uit analyses van het CPB dat, zou je zoiets doen,
de verhouding tussen grote deeltijdbanen en kleine deeltijdbanen zodanig slecht
komt te liggen, dat daar op termijn welvaartsverminderende effecten van uitgaan.
Bovendien zijn wij bezig met een stelselvernieuwing en vind ik het het belangrijkst
dat wij nu het instrument gecreëerd hebben. De voet zit tussen de deur.
In de komende jaren zullen u en ik waarschijnlijk bekijken of wij daarmee
de deur niet wat verder kunnen openwrikken. Het hoeft dus niet allemaal nu
gerealiseerd te worden.Voorzitter! Onze inzet voor mensen met kleine banen kwam echter ook voort
uit een heel ander motief, een wellicht wat onderbelichte, maar voor ons hele
belangrijke reden om de belastingherziening op een aantal punten met het nodige
enthousiasme tegemoet te treden. Ik heb het over redenen die samenhangen met
ons streven naar emancipatie van met name de vrouw, erkenning van de economische
zelfstandigheid van minder of niets verdienende partners – ook weer
met name vrouwen – en aandacht voor de problemen die het combineren
van arbeid en zorg met zich mee kunnen brengen. De wet die hier voorligt,
is echt fors moderner dan de oude wet. Zij doet meer recht aan nieuwe vormen
van huishoudens en partnerrelaties en zij probeert meer recht te doen aan
de economische zelfstandigheid van minder verdienende partners. Met name de
vervanging van de overdraagbare belastingvrije som door de individueel toegekende
en individueel uitbetaalde heffingskorting is in dit opzicht een mijlpaal
waar de PvdA jarenlang om gevraagd heeft. De grootste rem op de arbeidsparticipatie
van gehuwde of samenwonende vrouwen wordt daarmee uit de weg geruimd. Door
de betalingssystematiek wordt ook recht gedaan aan de erkenning van hun economische
zelfstandigheid. Ook de niet-verdienende of weinig verdienende partner –
vaak vrouwen – krijgen hun heffingskorting nu zelf te zien en zelf uitbetaald,
ook als zij niet buitenshuis werken, in plaats van dat dit, zoals nu, onzichtbaar
versleuteld wordt in het inkomen van de verdienende of de meest verdienende
partner. Dit is de meest in het oog springende innovatie vanuit het perspectief
van emancipatie en economische zelfstandigheid, maar niet de enige. Lagere
marginale tarieven dragen ook nadrukkelijk bij aan de arbeidsparticipatie
van partners, bij de aftrekposten wordt het keuzeregime uitgebreid en ook
in de sfeer van de oude dag worden een aantal verbeteringen gerealiseerd die
veel beter zijn afgestemd op moderne leefvormen en met name de spaarmogelijkheden
verbeteren van mensen met een gefragmenteerd arbeidsverleden, zoals bijvoorbeeld
bij herintredende vrouwen vaak het geval is. Maar laten we voor wat betreft
het oudedagsdossier bij het begin beginnen.Het oudedagsdossier is een van de taaiste dossiers gebleken in de hele
stelselherziening. Wij hadden daarbij steeds drie uitgangspunten. Allereerst
vinden wij dat iedereen een goede oude dag moet kunnen realiseren en de fiscus
daar, zo nodig, bij moet helpen. Ten tweede moeten de mogelijkheden tot bijsparen
transparant en laagdrempelig zijn omdat anders de mensen met lage inkomens
als eersten de klos zijn. Ten derde deelden wij de budgettaire ambitie van
het kabinet om 1,5 mld. te besparen, geld dat hard nodig was om elders in
het stelsel tarieven omlaag te brengen.Kijken we nu terug naar de oorspronkelijke plannen, dan plaatsten deze
uitgangspunten ons voor de nodige problemen, waarbij er twee nogal uit sprongen.
Allereerst bleken de mogelijkheden voor bijsparen voor mensen buiten een collectieve
regeling aanmerkelijk minder genereus dan voor mensen binnen een collectieve
regeling. Daarnaast was het systeem buitengewoon ingewikkeld. Wij waren en
zijn zeer gecharmeerd van de redenering dat je alleen fiscale hulp krijgt
bij het pensioensparen als je het echt nodig hebt, maar naarmate die toets
ingewikkelder wordt is het waarschijnlijk dat de lagere inkomens, de mensen
met een lager pensioenbewustzijn, als eersten buiten de boot vallen. En wat
ons gepresenteerd werd was echt heel ingewikkeld.De afgelopen maanden is door ons en door het kabinet de nodige energie
opgebracht om op beide punten verbeteringen te realiseren. Daarbij heeft gelukkig
ook de verzekeringswereld zich de laatste weken van haar betere kant laten
zien. Wat het kabinet nu heeft voorgesteld, is een voor ons alleszins verdedigbare
uitkomst om de volgende redenen. Allereerst constateren wij dat de mogelijkheden
van collectief en individueel sparen grofweg gelijk zijn getrokken op het
niveau van de beste voorziening, namelijk de collectieve voorziening. Dit
blijkt vooral uit de verruiming van de franchise en de jaarruimte. Daarnaast
is het systeem aanmerkelijk versimpeld. Ook wij hebben daarbij enigszins moeten
wennen aan de wonderbaarlijke terugkeer van de ongetoetste aftrek. Toch accepteren
wij de ongetoetste aftrek van 1000 euro per belastingplichtige.Wij hebben daar de volgende redenen voor. Allereerst komt het verlagen
van de franchise naar ruim ƒ 21.000, in een situatie waarin bij de
meeste pensioenregelingen sprake is van een franchise van ƒ 30.000,
in de praktijk gewoon neer op het invoeren van een ongetoetste aftrek. Daarnaast
is de aftrek heel laag gehouden en dat is essentieel omdat enerzijds deze
vooral betekenis heeft voor mensen met lage inkomens die aan het bedrag van
1000 euro genoeg hebben om voor hun oude dag te sparen zonder dat ze een ingewikkelde
bewijslast hoeven te leveren en anderzijds een drempel blijft opwerpen voor
mensen die veel meer zouden willen aftrekken en daar eerst maar eens de noodzaak
van moeten aantonen, net als in de oorspronkelijke voorstellen.Mevrouw Giskes (D66):U zegt dat het verlagen van de franchise eigenlijk gelijk staat met het
introduceren van een ongetoetste aftrek. In de constructie-Witteveen zat altijd
al een AOW-franchise van ƒ 21.000. Je zou dan denken dat velen die
een regulier pensioen opbouwen niet in aanmerking zouden zijn gekomen voor
een lijfrenteaftrek. Zegt u dit dus niet wat erg gemakkelijk?De heer Bos (PvdA):Ik ga af op de feitelijke informatie die het kabinet verstrekt heeft.
Die feitelijke informatie luidt dat in de praktijk bij een meerderheid van
de pensioenregelingen de franchise niet op het niveau van ƒ 21.000,
maar op ƒ 30.000 ligt. Om goede redenen heeft men ervoor gekozen om
de mogelijkheden die benut kunnen worden in het kader van de tweede regeling
af te stemmen op de lagere bodem van ƒ 21.000. En dat doen wij nu ook
bij de derde pijler.Mevrouw Giskes (D66):De situatie van nu is niet die van volgend jaar. U volgt wel heel gemakkelijk
de redenering van het kabinet op dit punt.De heer Bos (PvdA):U hebt gelijk. De verlaging van de franchise naar ƒ 21.000 in een
situatie waarin nu nog de meeste franchises op ƒ 30.000 zitten, staat
gelijk aan het invoeren van een ongetoetste aftrek. Wij menen echter ook dat
een modernisering van het stelsel – het reflecteren van het soort huishoudens
dat in de toekomst zich meer zal voordoen – vereist dat wij op het niveau
van ƒ 21.000 gaan zitten en niet op ƒ 30.000.De heer Vendrik (GroenLinks):Ook wij waren verbaasd over wat de heer Bos terecht de "wonderbaarlijke
terugkeer van de ongetoetste aftrek" noemt. Voelt de PvdA ervoor dit als een
overgangsmaatregel voor ongeveer vijf jaar te beschouwen? Daarna gaan wij
terug naar het oorspronkelijke Vermeendsysteem: wie voor de derde pijler in
aanmerking wil komen, moet dat aantonen.De heer Bos (PvdA):Ik voel er wel voor om na een aantal jaren te bekijken wat ervan gekomen
is en hoe en door wie het gebruikt wordt. Op dat moment kunnen wij onze conclusies
trekken.Met het oog op deze versoepelingen leek het mijn fractie wel gewenst om
in de reserveringsvoorstellen wat extra ruimte in te bouwen, met name met
het oog op ouderen die, terugkijkend op hun arbeidsverleden en vooruitkijkend
naar hun pensioen, nog eenmaal een wat ruimere inhaaloperatie zouden willen
plegen. Wij hebben om die reden het daartoe strekkende amendement van mevrouw
De Vries medeondertekend.Ik benadruk overigens dat de herintroductie van de ongetoetste aftrek
niet de enige versimpeling is in het systeem. De algemene inhaalruimte –
het meest ingewikkelde onderdeel – verdwijnt. Ook dat maakt het geheel
overzichtelijker. Daarnaast worden verplichtingen voor pensioenfondsen en
verzekeraars aangescherpt om belastingplichtigen te informeren over hun pensioenaanspraken
en is de belastingdienst – zo moeten wij de staatssecretaris geloven –
in laatste instantie tot assistentie bereid. Of de floppy van Vermeend alle
problemen in dit opzicht zal oplossen, daarvan zijn wij nog niet overtuigd.
Wij zullen het nauwlettend volgen.De heer Reitsma (CDA):Ik meen mij te herinneren dat u in de eerste schriftelijke ronde evenals
de CDA-fractie ervoor gepleit hebt te streven naar één integrale
norm. Laat u die nu los, of zegt u dat de regering de komende jaren één
integrale norm moet ontwikkelen?De heer Bos (PvdA):Ik ben van mening dat er redelijk recht is gedaan aan het hanteren van
één norm. Gezien de totaal verschillende aard van collectieve
regelingen en hetgeen mensen individueel vermogen, denk ik dat het nooit helemaal
mogelijk zal zijn om dat volledig aan elkaar gelijk te maken. Als je wilt
dat mensen die individueel voor hun pensioen moeten sparen tot eenzelfde niveau
kunnen komen als mensen die daarvoor in bedrijfs- of sectorpensioenregelingen
sparen, kan dit naar mijn mening met deze voorstellen voor het gehele spectrum
redelijk goed gerealiseerd worden.De heer Reitsma (CDA):Als nu in de uitwerking blijkt dat het toch geweld doet aan het realiseren
van één integrale norm, bent u dan van mening dat dit punt opnieuw
op de politieke agenda moet komen?De heer Bos (PvdA):Ik herhaal dat ik van mening ben dat wij nu een redelijk gebouw hebben
neergezet op goede fundamenten, maar dat wij met de inrichting van het huis
nog lang niet klaar zijn. Daaraan zal de komende jaren nog fors gesleuteld
worden. Ik vraag de regering nadrukkelijk hoe zij aankijkt tegen de verdere
ontwikkelingen binnen de oudedagsvoorziening; hoe zij denkt die ontwikkelingen
te kunnen volgen, te evalueren en daarin eventueel op een gepast tijdstip
wijzigingen aan te brengen. Ik wijs ook op het feit dat het pensioenconvenant
afloopt en dat er steeds meer nieuwe en hybride spaarvormen op de markt komen.
Kortom, de wereld staat niet stil en wij kunnen dus ook niet stilstaan!Een heel ander aspect van de oudedagsvoorziening dat uiteraard breder
speelt doch dat ik hier toch even opbreng, is het overgangsrecht en de in
dat verband vele opgeworpen vragen over de betrouwbaarheid van de overheid.
Die vragen zijn terecht opgeworpen. Burgers moeten kunnen rekenen op hun overheid.
Dat kan echter nooit betekenen dat de overheid niet van koers mag veranderen,
geen beleid mag bijstellen of geen financieel regiem mag herijken
louter en alleen omdat er burgers zijn die daaraan bepaalde verwachtingen
hebben ontleend en op basis van die verwachtingen verplichtingen zijn aangegaan.
Dat is geen pleidooi om helemaal geen rekening te houden met die verwachtingen,
maar wel om te proberen een balans te vinden tussen het rekening houden met
gerechtvaardigde verwachtingen van burgers enerzijds en de noodzaak beleid
aan te passen bij veranderende omstandigheden anderzijds. Wij vinden het dus
ook te prijzen dat de regering juist bij kapitaalverzekeringen, waarbij vaak
sprake is van langlopende contracten die nauw samenhangen met de financiële
langetermijnplanning van burgers, ervoor gekozen heeft om bestaande contracten
te respecteren. Bij lijfrenten is dat niet gedaan en ook die keuze steunen
wij. Dat heeft enerzijds te maken met het feit dat het belastingvoordeel van
lijfrenten op het moment van aftrek genoten wordt. Men kan zich er dus niet
op beroepen al een offer te hebben gebracht en nu een in het vooruitzicht
gesteld belastingvoordeel te moeten missen. Dat voordeel heeft men namelijk
al gehad op het moment van aftrek. Daarnaast is de lastenverlichting bij deze
belastingherziening zodanig dat ook voor de meeste bezitters van lijfrenten
geldt dat zij per saldo, op zijn minst ten dele, compensatie kunnen krijgen.
Dat is wat ons betreft een zeer essentieel verschil met de brede herwaarderingsoperatie
van begin jaren negentig.Mevrouw de voorzitter! Ik ben met mijn verhaal langzaamaan terechtgekomen
in de sfeer van belasting op vermogen en vermogensinkomsten, een van de meest
innovatieve, maar ook meest omstreden onderdelen van de belastingherziening.De heer Reitsma (CDA):Ik heb nog een vraag over de heffingskortingen en speciaal over de combinatiekortingen.
Daarover is een amendement ingediend dat u heeft medeondertekend.De heer Bos (PvdA):Daarover kom ik nog te spreken.De heer Reitsma (CDA):Ik ontdek nu namelijk een rare verrassing.De heer Bos (PvdA):Ik wacht in spanning af.Voorzitter! Bij het bespreken van de keuzen die de regering maakt voor
de forfaitaire vermogensrendementsheffing wil ik drie vraagstukken onderscheiden.
Allereerst wil ik stilstaan bij de principiële vraag welke vorm van belastingheffing
op vermogen en vermogensinkomsten het meest gepast is. Daarbij zal ik enkele
woorden wijden aan de keus tussen vermogensbelasting, vermogenswinstbelasting,
vermogensaanwasbelasting en vermogensrendementsheffing. Daarna wil ik een
aantal vragen doornemen met betrekking tot de gekozen grondslag. Ten slotte
wil ik stilstaan bij de keuze voor een forfaitair rendement van 4%, een proportioneel
tarief van 30% en de op die basis verwachte opbrengsten. Maar nu eerst de
kern van de zaak.De Leidse econoom Vording zei recent dat alleen sufferds en hoge ambtenaren
in Nederland nog het hoogste belastingtarief betalen. En Tweede Kamerleden,
zo voeg ik daar toch maar aan toe... Niettemin, als er iets kenmerkend is
voor het falen van ons huidige belastingstelsel, dan is het wel dat het synthetische
stelsel vandaag de dag faalt bij het belasten van de inkomsten uit vermogen.
De grootste winstmaker in de vermogenssfeer, koersstijgingen op aandelen,
is volstrekt onbelast en als mensen daar met geleend geld in investeren kunnen
ze nog een forse aftrekpost claimen ook. De huidige praktijk vloekt dus met
het draagkrachtbeginsel, want het zijn met name de meer vermogende burgers,
de mensen die goed in de slappe was zitten, die het zich kunnen veroorloven
in aandelen te beleggen, die dat kunnen doen met geleend geld, die dikke onbelaste
koerswinsten in hun zak kunnen steken en die de te betalen belasting op hun
inkomen uit arbeid omlaag kunnen brengen met grote aftrekposten. Wie dat rechtvaardig
vindt, mag het zeggen. Ik in ieder geval niet. Dat er iets moet gebeuren is
dus duidelijk. En ik laat er geen misverstand over bestaan, dat voor fiscalisten
en voor socialisten – een mooi koppel overigens – een vermogenswinstbelasting
de oplossing is die veruit te prefereren valt boven alle andere mogelijke
belastingen. Een vermogenswinstbelasting past het meest bij het draagkrachtbeginsel:
de belastingheffing beweegt mee in tijden van voorspoed en tegenspoed, van
winst en verlies. Veel heffen als er veel te heffen valt, niets heffen als
er niets te heffen valt. Rechtvaardig en efficiënt: wat wil je nog meer.De heer Reitsma (CDA):U zou er verstandig aan doen tijdens uw spreekbeurt ook te letten op de
non-verbale mededelingen van de minister van Financiën.Minister Zalm:Die is namelijk geen fiscalist en geen socialist.De heer Bos (PvdA):Maar hij was het wel, dus we doen hier een beroep op oude sentimenten.Voorzitter! Toch kiezen wij niet voor die vermogenswinstbelasting. Misschien
is dit een goed moment om Hofstra er nog een keer bij te halen, die in 1946
schreef: "Tenslotte gaat het in het maatschappelijk leven niet om wat in abstracto
het beste is maar wat feitelijk mogelijk is. Een goede wet is de zodanige
die zoveel van het gestelde ideaalbeeld weet te verwerkelijken, als in de
gegeven omstandigheden bereikbaar is; een maatregel daarentegen welke te hoog
grijpt en welke dientengevolge in de practijk mislukt, is slecht en onwetenschappelijk."
Dat waren de mooie tijden van het wetenschappelijk socialisme! Kom daar nu
eens om.Hier zit wat mij betreft ook het grote probleem van de vermogenswinstbelasting.
Dat het uitvoeringstechnisch ingewikkeld is, dat de opbrengsten instabiel
zijn: allemaal belangrijke bezwaren maar wat mij betreft niet de belangrijkste.
Waar het mij om gaat, is dat het nog zo rechtvaardig kan zijn als de overheid
deelt in voorspoed en in tegenspoed, maar dat dat weinig voorstelt als de
tegenspoed rap aan de belastinginspecteur wordt gepresenteerd en de voorspoed
zo lang mogelijk wordt uitgesteld, dat het nog zo redelijk lijkt om te heffen
naarmate er winst genoten wordt, maar dat het beeld al snel versombert als
dat betekent dat vooral verliezen gepresenteerd worden en dat winsten uitgesteld
worden of over de grens genoten worden. Mijn grootste probleem met een vermogenswinstbelasting
is dat ik er van overtuigd ben dat juist mensen met grote vermogens weer de
mazen van het net zullen vinden, zullen kunnen schuiven met winsten en verliezen,
creatief zullen zijn met aftrekbare financieringskosten en daarmee precies
doen wat we nou net proberen te bestrijden: dat gewone mensen
keurig hun belasting betalen en rijke mensen er door allerlei trucs aan weten
te ontkomen. Ik noem het voor het gemak maar "Vendriks val": naarmate een
belasting op vermogen en vermogensinkomsten complexer, verfijnden en administratief
bewerkelijker is, neemt de kans toe dat juist de meer vermogende burgers wegen
zullen weten te vinden om aan het betalen van belasting te ontkomen. Ik spreek
nu ook van Vendriks val omdat hij weer bij de interruptiemicrofoon staat.De heer Vendrik (GroenLinks):Misschien moeten wij nu een paar dingen onderscheiden, want werkelijkheid
en fictie lopen in het betoog van de heer Bos door elkaar heen. Is hij het
met mij eens, dat wij in Nederland nooit geprobeerd hebben om een vermogenswinst-
of een vermogensaanwasbelasting te introduceren? Waar haalt hij dan de zekerheid
vandaan dat een dergelijke heffing, die je in allerlei soorten en maten vorm
kunt geven, hierop stuk zal lopen? Waar haalt hij de zekerheid vandaan dat
de vermogensrendementsheffing, waar de staatssecretaris mee gekomen is, per
definitie wel tegemoetkomt aan die bezwaren? Zo'n heffing hebben wij namelijk
ook nog nooit geprobeerd.De heer Bos (PvdA):Over de vermogensrendementsheffing heb ik nog niets gezegd. Daar kom ik
nog op. Maar bij de vermogenswinstbelasting hoef je natuurlijk niet alleen
naar Nederland te kijken. Ik constateer dat in de diverse analyses, nota's
en memories van toelichting van de regering voorbeelden zijn gegeven van wat
in het buitenland gebeurt. Ik constateer ook dat een van de voorbeelden van
de Vereniging voor belastingwetenschappen voor een vermogenswinstbelasting
uitgebreid is geanalyseerd. Daaruit bleken nogal wat problemen voort te vloeien.
Al die problemen leiden maar tot één conclusie: Vendriks val.
Het waren de rijken die ervan profiteerden.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bos raapt nu een samenstel aan internationale ervaringen bij elkaar,
maar ik constateer dat de fiscale wetenschappers het onderling niet eens zijn
over de les die men moet trekken uit de ervaringen die her en der met de vermogenswinstbelasting
zijn opgedaan. Ik constateer ook dat in theorie de opbrengst van die heffing
veel hoger is. De landen waar op dit moment de vermogenswinstbelasting praktijk
is, komen nu ook niet haast-je rep-je naar Nederland om te bekijken wat de
vermogensrendementsheffing hier doet. Men werkt gewoon stelselmatig aan verbeteringen,
zoals recent in de Verenigde Staten het geval was. Er wordt nu een beeld van
de ervaringen elders in de wereld gecreëerd dat heel selectief is en
dat een andere werkelijkheid negeert. Waarom is de heer Bos zo stellig?De heer Bos (PvdA):Omdat ik de feiten heb bekeken die mij gepresenteerd zijn. Het gaat dan
om feiten over de ervaringen in andere landen en om gedegen analyses van gedane
voorstellen. Daaraan ontleen ik weinig vertrouwen, dat zo'n stelsel in Nederland
tot een rechtvaardiger uitkomst zou leiden dan de vermogensrendementsheffing.
Ik heb het dan niet over de theorie, maar over de praktijk van alledag.De heer Vendrik (GroenLinks):Moeten wij het niet eens proberen en werkendeweg bekijken wat de vermogenswinstbelasting
in de Nederlandse praktijk betekent, zoals wij dat de afgelopen eeuw eigenlijk
met alle belastingen hebben gedaan? Daar zitten wij zelf bij. U en ik gaan
samen kijken hoe zich dat ontwikkelt. Als het dan fout blijkt te gaan, dan
nemen wij samen de vermogensrendementsheffing. Dan bekijken wij hoe dat verloopt.De heer Bos (PvdA):Waarom zou ik nu een stelsel gaan proberen dat als zwakke plek juist dat
probleem heeft dat wij vandaag de dag proberen te bestrijden? Daar is namelijk
iedereen van overtuigd. Waarom zou ik nu juist met zo'n stelsel moeten beginnen?De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is nog helemaal niet gezegd.De heer Bos (PvdA):Ik ben dan eerder geneigd om te zeggen: werk met ons mee en laten wij
eens kijken hoe het gaat met de forfaitaire vermogensrendementsheffing. Als
die niet blijkt te werken, kunnen wij altijd nog nagaan wat beter is.De heer Vendrik (GroenLinks):Een van de problemen met de vermogensrendementsheffing is dat zij het
draagkrachtprincipe met voeten treedt en dat zij bovendien nauwelijks extra
opbrengst genereert. Dat lijkt mij ook een probleem voor een socialist als
u.De heer Bos (PvdA):Ik vind het prima om op het draagkrachtbeginsel in te gaan, maar laten
wij dan allereerst vaststellen dat de huidige praktijk helemaal niets met
het draagkrachtbeginsel te maken heeft.De heer Vendrik (GroenLinks):De huidige praktijk is iets heel anders dan het introduceren van een goede
vermogenswinstbelasting.De heer Bos (PvdA):Ik beoordeel de voorstellen van de regering vooral ook op de vraag of
zij een verbetering ten opzichte van de huidige praktijk betekenen. Ik ben
er niet van overtuigd dat dit met de vermogenswinstbelasting het geval zal
zijn, omdat ik denk dat die er in de praktijk toe zal leiden dat vermogende
burgers de mazen in het net zullen vinden. Ik denk dat de vermogensrendementsheffing
een veel betere kans van slagen heeft, niet om het draagkrachtbeginsel in
zijn volle theoretische omvang perfect te benaderen maar wel om in de praktijk
van alledag precies dat probleem te bestrijden waar het ons allemaal om begonnen
is.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bos gebruikt ervaringen met het huidige belastingstelsel, waarin
de vermogensaanwas op geen enkele manier belast wordt, om niet te kiezen voor
een vermogenswinstbelasting. Dat is een merkwaardige vorm van bewijsvoering,
want er bestaat op dit moment in Nederland geen vermogenswinstbelasting. Als
een dergelijke heffing theoretisch, maatschappelijk en vanuit een progressief
perspectief het mooiste alternatief is voor de huidige situatie, waarom maakt
de heer Bos daar dan geen begin mee? Waarom kiest hij er automatisch voor
om een dubieuze heffing als de vermogensrendementsheffing te introduceren
in plaats van voor een oplossing die politiek, maatschappelijk en qua opbrengst
veel beloftevoller is?De heer Bos (PvdA):Dat zal ik u uitleggen. Maar misschien moet ik eerst wachten
op de interruptie van de heer Marijnissen.De voorzitter:Dan krijgen wij nu die interruptie van de heer Marijnissen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Deze fiscalist-socialist heeft aan het begin van zijn betoog
gezegd dat het draagkrachtprincipe bepalend is voor de wijze waarop de PvdA
tegen de belastingherziening aankijkt. De heer Bos heeft ook gezegd dat hij,
als hij het voor zeggen had en als het kon, voorstander was van een vermogenswinstbelasting.
Volgens zeer velen is deze vorm van belasting het beste middel om het draagkrachtbeginsel
tot uitdrukking te brengen. Degene die vermogenswinst maakt, moet daar ook
normaal belasting over betalen.Er worden drie bezwaren tegen de vermogenswinstbelasting aangevoerd. De
eerste twee vindt de heer Bos niet zo belangrijk, maar de derde wel, namelijk
dat de verliezen gepresenteerd worden en de winstnemingen worden uitgesteld.
Daardoor kunnen de rijke slimme jongens met al hun fiscale adviseurs toch
de dans ontspringen.Voorzitter! Het lijkt dat whizzkid Vermeend wel een oplossing voor dit
probleem kan bedenken. Dat kan ik zelfs nog wel. Er kan bijvoorbeeld gesteld
worden dat er binnen drie of vijf jaar afgerekend moet worden.De heer Bos (PvdA):In verschillende landen is ervaring opgedaan met dit soort regelingen.
Elke keer blijkt dat de complexiteit van de wetgeving toeneemt waardoor degenen
die het geld hebben om een belastingadviseur in te huren onder de belasting
uit kunnen komen. Dat is echt niet in het belang van degenen waar het ons
om gaat.De heer Marijnissen (SP):De laatste twintig jaar heeft de sociaal-democratie altijd te maken gehad
met het dilemma van het streven naar rechtvaardigheid en de vermeende inefficiëntie
om die rechtvaardigheid te bereiken. Het zou voor u als socialist onverdraaglijk
moeten zijn, u zou er 's nachts van wakker moeten liggen, dat mensen die nu
gemiddeld op de beurs van Amsterdam een rendement van 13,5% halen –
en de laatste jaren 20% per jaar – met een belasting van 4% wegkomen.
Ik wijs erop dat uw politiek leider meer dan eens – voor de verkiezingen –
over exhibitionistische verrijking heeft gesproken. Hij heeft ook gezegd dat
het misbruik van opties eens moest worden aangepakt. Ik stel vast dat het
kabinet inclusief de minister-president, maar ook de fractie van de PvdA,
het bij holle woorden laat nu wij de ideale kans hebben om hier iets aan te
doen.De heer Bos (PvdA):Beter half gepakt dan niets betaald. Waar ik echt van wakker lig, is dat
die mensen vandaag helemaal niets betalen. Ik kies voor een systeem waarmee
dat veranderd wordt. Ik heb geen zin om te experimenteren met een systeem
dat dezelfde zwakheden in zich heeft als het huidige. Dat proberen wij juist
te veranderen. Ik kies voor een systeem dat mij zekerheid geeft dat er een
eind komt aan de situatie dat gewone mensen keurig belasting betalen en rijke
mensen door middel van allerlei constructies die mede het gevolg zijn van
de complexiteit van de regeling, aan die belasting weten te ontkomen.De heer Marijnissen (SP):Iemand met een uitkering of met een gewone baan betaalt altijd het volle
pond aan belasting. Ik stel vast dat u met al uw creativiteit, inclusief die
van de heer Vermeend, van de heer Zalm en van het gehele kabinet, gedurende
de twee jaar voorbereiding klaarblijkelijk niet in staat bent geweest om een
systeem te bedenken waarin het regime dat geldt voor de gewone mensen waarvoor
u zegt op te komen, ook geldt voor degenen aan de top. Iedereen moet betalen
wat hij moet betalen op basis van het draagkrachtprincipe. U heeft zich daar
ook aan gecommitteerd. Dat is vreselijk om vast te stellen.De heer Bos (PvdA):Natuurlijk is het teleurstellend dat wij niet kunnen doen wat in theorie
het beste lijkt, maar dat is wel de feitelijke situatie. Ik ben niet gekozen
om mijn fractie te adviseren om voor iets te stemmen dat theoretisch goed
is. Ik wil een belastingstelsel dat werkt.De heer Marijnissen (SP):Een kruidenier moet alles bijhouden. Alle Nederlanders moeten om administratieve
of fiscale redenen van alles bijhouden. Waarom is het voor degenen die speculeren
op de beurs onmogelijk om een en ander administratief te presenteren, zoals
door het kabinet wordt beweerd? Ik zie dat probleem niet. Ook als de vermogenswinst
niet wordt gerealiseerd, kan er toch binnen een bepaalde termijn met de fiscus
afgerekend worden? Ik ben het eens met de fiscalisten die zeggen dat degenen
die zich meteen beroepen op het administratieve argumenten, eigenlijk een
dergelijke belasting helemaal niet willen.De heer Bos (PvdA):Het administratieve argument zou inderdaad niet redelijk zijn als het
louter ging om enkele regeltjes extra. De kern van dit argument is dat op
administratieve wijze geen einde aan dit soort praktijken gemaakt kan worden
omdat dan de druk wel ergens anders uit het systeem ontsnapt. Ik ken geen
voorbeelden van regelingen waarin daarmee effectief wordt omgegaan. Het gaat
overigens niet alleen om verlies en winst maar ook om financieringskosten.
Er zit een geweldige escape in al die vermogenswinstbelastingen waardoor mensen
geweldige aftrekposten kunnen opvoeren in de relatie tot het inkomen dat zij
genieten. Het is de tweede grote constructiemogelijkheid die de vermogenswinstbelasting
in zich draagt. Ik denk dat dit precies bestendigt wat wij nu proberen te
bestrijden.De heer Marijnissen (SP):Ik stel vast dat nogal wat mensen die echt verstand hebben van deze materie,
zeggen dat met dit boxenstelsel het boxhoppen mogelijk zal zijn. Daarover
zal de heer Bos buitengewoon teleurgesteld zijn. Hij zal teleurgesteld zijn
over al die constructies die bedacht gaan worden – al zegt Vermeend
dat dit onmogelijk is – om toch weer onder de belasting uit te komen.
Dat zal ook onder het nieuwe regime gebeuren. Daarom val ik degenen bij die
zeggen dat wij bij het introduceren van de vermogenswinstbelasting –
met alle creativiteit van het koppel in vak K en van de Kamer – in staat
zijn een systeem tot in detail uit te werken waarbij wij in ieder geval meer
realiseren dan die 1,2% belasting die de heer Bos wil gaan heffen op gemaakte
winsten op de beurs. Want dat is het verschil met de heer Reitsma. Dat is
een mooi bruggetje. Hij wil de opbrengsten niet verhogen en
het laten bij de 450 mln. Wij zouden er graag een paar miljard bovenop zetten,
want het geld is daar te halen.De voorzitter:Ik denk dat de heer Bos ook vindt dat het een bruggetje was.De heer Reitsma (CDA):Ik ben het met de heer Bos eens dat het oude fiscale stelsel van belasting
op vermogen failliet is. Daar hoeven wij niet op terug te vallen. Het gaat
om de beste nieuwe vorm. Hij zoekt een verdedigingslinie met de argumenten
die het kabinet ook hanteert en zegt onder andere dat het een stabiele belastingopbrengst
met zich brengt.De heer Bos (PvdA):Ik heb het woord stabiliteit niet genoemd.De heer Reitsma (CDA):Volgens mij heeft de heer Bos dat gebruikt.De heer Bos (PvdA):Dat heb ik zeer bewust niet gebruikt.De heer Reitsma (CDA):Wat vindt de heer Bos dan van de grote onzekerheidsmarge die het Centraal
planbureau aangeeft bij het introduceren van een forfaitaire rendementsheffing?De heer Bos (PvdA):Ik vind het fantastisch dat de heer Reitsma zich zo goed kan inleven in
mijn denken, want het is een van de volgende punten waarop ik expliciet zal
terugkomen.Voorzitter! De principiële keuze voor een forfaitaire vermogensrendementsheffing
is gemaakt. Er zijn wel nog een paar vragen over de grondslag. Wij hebben
besloten belasting te heffen over een verondersteld rendement over vermogen,
maar over welk vermogen hebben wij het dan eigenlijk?De forfaitaire vermogensrendementsheffing heeft belang bij een zo breed
mogelijke grondslag. Er moeten zomin mogelijk mogelijkheden zijn voor belastingplichtigen
om vermogen uit de grondslag weg te schuiven en tijdelijk elders onder te
brengen. De bij de derde nota van wijziging voorgestelde aanscherpingen hebben
intussen ook onze steun. Toch roepen de voorstellen op dit punt een aantal
vragen op. Zo zou belasting kunnen worden ontweken naarmate het makkelijker
wordt, tijdelijk te beleggen in roerende zaken die niet worden belast. De
bekende voorbeelden zijn boten en oldtimers. Wij menen dat de wetsteksten
inmiddels voldoende tegemoetkomen aan dit bezwaar, omdat voor alle roerende
zaken geldt dat, indien zij kennelijk worden aangehouden ter belegging –
hetgeen ter beoordeling is aan de inspecteur – zij wel belast zullen
worden. De versoepeling die inzake kunst is aangebracht met als doel het moeilijker
te maken kunst te belasten, werkt niet door naar andere roerende zaken en
dat is prima. Voor ons speelt hierbij ook een rol dat een vaarbelasting zal
worden ingevoerd en dat op het moment wordt bekeken of de vrijstelling van
motorrijtuigenbelasting voor oldtimers moet worden opgeheven. Al naar gelang
de ontwikkeling op deze dossiers, zullen wij dit punt eventueel later weer
naar voren brengen. Dat de minister nu opeens in de nota meent te moeten zeggen
dat volgens hem het dossier vaarbelasting losstaat van de forfaitaire vermogensrendementsheffing,
verbaast ons. Het was immers de minister zelf die dat verband legde in het
algemeen overleg van 8 december, toen hij op onze vraag antwoordde dat het
belasten van boten onder de forfaitaire vermogensrendementsheffing niet nodig
was omdat een vaarbelasting zal worden gerealiseerd. Overigens is volgens
mij het grootste verschil tussen die twee dat bij de een Duitsers wel en bij
de ander Duitsers niet worden belast. Daar komen wij ook wel weer uit.Over kunst en cultuur zullen wij in de tweede termijn spreken. Als hierover
de tweede nota van wijziging is verschenen, wil ik nog wel even stilstaan
bij de vraag in hoeverre wij bij deze heffing moeten kijken naar brutobezittingen
of nettobezittingen. Nettobezittingen lijken ons het meest billijk en het
meest in overeenstemming met de draagkrachtgedachte.Waarom hoeven niet alle bezittingen meegeteld te worden, terwijl wel alle
schulden in aftrek worden gebracht, inclusief de schulden die zijn aangegaan
ter verwerving van onbelaste bezittingen? Dat lijkt onredelijk, maar het is
eigenlijk niet op te lossen, tenzij de belastingdienst in staat is om per
belastingplichtige precies na te gaan welke schuld voor welk doel is aangegaan;
dat is ondoenlijk. Het is natuurlijk ook mogelijk – daar hebben wij
lang en nauwgezet naar gekeken – om een bepaald bedrag aan schulden
standaard niet in aftrek te brengen. Aan die variant zitten veel goede kanten,
maar uiteindelijk hebben wij het niet aangedurfd om daarvoor te pleiten. Dat
heeft met name te maken met het feit dat ons elementaire inzichten ontbreken
over hoe schulden en bezittingen over de diverse inkomensklassen zijn verdeeld;
wij weten dus onvoldoende zeker wie van zo'n wijziging de voordelen en de
nadelen ondervindt. Overigens zullen wij die inzichten na een paar jaar met
de forfaitaire vermogensrendementsheffing wel hebben; misschien is er dan
een reden om hier nog eens naar te kijken.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bos sprak zojuist met afschuw over de vermogenswinstbelasting,
omdat het bij een dergelijke belasting aftrekposten zou regenen. Daarbij gaat
het dus meestal over schulden, waarvan je bij de vermogenswinstbelasting rente
in rekening brengt. In het voorstel van GroenLinks is dat uitgesloten. Dat
is een vrij grove en harde maatregel, maar dat dient juist om de constructiegevoeligheid
van zo'n vermogenswinstbelasting te verminderen. Wat zien wij nou bij de vermogensrendementsheffing,
die volgens de heer Bos een parel van robuustheid is? Alle schulden worden
toegelaten. Dat leidt tot een paradijs voor wie constructies denkt te verzinnen.
Dat is ook precies wat fiscalisten hebben aangegeven op het punt van boxhoppen:
in box III zullen schuldtitels van allerlei soorten ter verrekening worden
aangeboden. Lang leve de constructies onder de vermogensrendementsheffing,
met de handtekening van de heer Bos.De heer Bos (PvdA):Ik geloof daar helemaal niets van. Ik raad u juist aan om uw eigen draagkrachtbeginsel
serieus te nemen. Als u wilt belasten naar draagkracht, moet u rekening houden
met schulden die mensen zijn aangegaan. Ik vind het volstrekt in strijd met
het draagkrachtprincipe om iemand te belasten louter op basis van wat hij
op de bank heeft staan, zonder te kijken naar de schulden die hij is aangegaan.
U moet ook in dat opzicht consequent zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Bij de vermogensaanwas- of winstbelasting moet dat volgens u zelfs, terwijl
u tegelijkertijd op grond van dezelfde bepaling allerlei constructiegevoeligheden
vreest en daarom dezelfde belasting afwijst. Wat is dat nou voor een redenering?De heer Bos (PvdA):Ik begrijp niet wat u mij nu voorhoudt.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan begrijp ik niet wat u zegt, want ik reageer op wat u zegt.De heer Bos (PvdA):Dan begrijpen wij elkaar niet.Een laatste punt betreffende de grondslag van de forfaitaire vermogensrendementsheffing
gaat over de vrijstellingen: per belastingplichtige ƒ 37.500 en daarnaast
nog eens een ruimte van ƒ 100.000 voor maatschappelijke beleggingen.
Op de vrijstellingsruimte kom ik later terug; nu ga ik in op de maatschappelijke
beleggingen. Het is mij volstrekt onduidelijk hoe de staatssecretaris de vrijstelling
van kapitaalverzekeringen voor studerende kinderen denkt te gaan handhaven.
Geen enkele van de vragen die daar vorige week over zijn gesteld, is tot dit
moment bevredigend beantwoord. Ik geef de staatssecretaris op z'n minst in
overweging om de betreffende budgettaire ruimte elders te gebruiken voor hetzelfde
doel, namelijk een spaarpotje voor studerende kinderen.Wat de overige goede doelen betreft, zou ik het op prijs stellen om van
de regering te vernemen welke concrete beleggingen of fondsen daaronder vallen.
Tot slot doe ik het verzoek om zo snel mogelijk duidelijkheid te geven over
de nadere compenserende maatregelen die de staatssecretaris overweegt voor
groenfondsen. De ruimte van ƒ 100.000 per belastingplichtige kan gezien
worden als een inperking van de ruimte voor groen beleggen. In de praktijk
zal dat wel meevallen, maar toch is deze inperking voor ons alleen acceptabel
als de regering zo snel mogelijk verzekert dat de aantrekkelijkheid van groen
beleggen voor de belegger verzekerd blijft. Graag verneem ik de concrete voornemens
in dezen.Mijn derde en laatste punt inzake de forfaitaire vermogensrendementsheffing
betreft de percentages en de ingeschatte opbrengsten. Zoals al eerder gezegd,
aanvaarden wij dat het principe van de forfaitaire vermogensrendementsheffing
een brede grondslag met een – zeker als men de internationale context
in ogenschouw neemt – ietwat gematigde heffing impliceert. Het is eigenlijk
alsof het beroemde adagium van Jean-Baptiste Colbert in de praktijk wordt
gebracht: de kunst van het belasting heffen bestaat erin dat men de gans zo
plukt dat men de meeste veren krijgt en het minste gesis. Niettemin is de
inhoudelijke onderbouwing van het forfaitaire rendement op 4% lang onduidelijk
gebleven. In een zeer inhoudelijke discussie met de Kamer is langzamerhand
een nadere precisering gegroeid, waarbij de regering eigenlijk is weggewandeld
van het idee dat het forfaitair rendement een benadering is van het gemiddelde
gerealiseerde rendement en meer de stelling heeft omarmd dat het forfaitair
rendement een benadering is van het rendement dat eenieder moet kunnen maken.
Wij hebben die wandeling samen met de regering gemaakt. Ook wij hadden in
eerste instantie de benadering dat het forfaitaire rendement het gemiddelde
rendement over allerlei vermogensvormen moest benaderen; denk maar aan de
discussies over voortschrijdende gemiddelden. Ook wij zijn inmiddels echter
van mening dat dit geen verstandige, geen logische en ook geen billijke benadering
zou zijn. Zoals ik al eerder heb gezegd, is een vermogenswinstbenadering,
waarbij je mensen kunt belasten al naar gelang hun feitelijke winsten, de
meest rechtvaardige belasting. Als je dat niet kunt en als je gedwongen bent
om te kijken naar een forfaitaire benadering, zou je kunnen kiezen voor een
forfait dat gemiddelde rendementen benadert. Afgezien van de uitvoeringstechnische
problemen, heeft deze benadering het principiële bezwaar dat mensen belast
worden voor een fictief rendement dat zij niet behaald hebben of behaald kunnen
hebben. Het gaat om een forfait dat gebaseerd is op een gemiddeld rendement
op allerlei vermogensvormen, zowel sparen als beleggen. Vervolgens wordt er
een soort gewogen gemiddelde berekend. Wat is echter redelijk aan het belasten
van een spaarder op basis van een rendement dat is afgeleid van het rendement
van een belegger? Daar is niets redelijks aan. Als dan toch gekozen wordt
voor een forfaitaire benadering, zou dat bovendien strijdig zijn met het draagkrachtbeginsel.De heer Marijnissen (SP):Ik ben het hiermee helemaal eens. Is het in deze redenering en binnen
deze toewijding tot de rendementsheffing niet beter om geen gemiddelde te
zoeken tussen sparen, aandelen en derivaten, maar om te differentiëren,
bijvoorbeeld 3% forfaitair voor sparen en 10% voor aandelen en derivaten?
Waarom is daar niet voor gekozen?De heer Bos (PvdA):Wij hebben daarover goed nagedacht. Een van de redenen waarom wij daar
uiteindelijk niet voor kiezen, heeft te maken met de buitengewoon enthousiaste
reactie van de voorzitter van de Vereniging van effectenbezitters toen hem
deze variant werd voorgelegd. Hij zag de nodige mogelijkheden om met het vermogen
te schuiven, opdat uiteindelijk de belastingdruk minimaal wordt. Naarmate
men in een heffing meer compartimenten met verschillende belastingdruk aanbrengt,
worden meer mogelijkheden geopend voor mensen om de laagste belastingdruk
op te zoeken. Dat is in niemands belang.De heer Marijnissen (SP):Dat lijkt mij duidelijk. Daar is echter toch wel een mouw aan te passen?
Ik wil er geen technisch of ingewikkeld debat van maken. Dit probleem lijkt
mij echter niet onoverkomelijk. Waarom zetten wij geen 4% op sparen en 10%
op de aandelen en de derivaten? Dan is er toch aanzienlijk meer binnen?De heer Bos (PvdA):Wij roepen aldus een geweldige handel over ons af in manieren om spaarproducten
om te zetten in aandelenproducten en andersom, al naargelang de verschillen
in lastendruk. Dat moeten wij niet hebben.De heer Marijnissen (SP):Ik kan niet anders dan concluderen dat ook dit creatieve en constructieve
voorstel van de SP-fractie ineens op administratieve en praktische problemen
stuit. Waarom is dat nooit het geval aan de onderkant, als het om mensen met
uitkeringen gaat? Die betalen gewoon het volle pond en zeuren daar vervolgens
ook niet over. Als wij het over dit soort dingen hebben, is
er elke keer wel iets tegen in te brengen. Ik ben het eens met de heer Vendrik.
Waarom is niet gekozen voor een lijn op basis van rechtvaardigheid en het
draagkrachtbeginsel? Waarom is niet gezegd dat de eventuele problemen werkendeweg
opgelost zullen worden?De heer Bos (PvdA):Ik deel de zorgen van de heer Marijnissen. In het door hem voorgestelde
systeem, met faciliteiten voor spaarders en voor beleggers met een verschillende
belastingdruk, zal de spaarder rustig in het hokje blijven zitten met de belastingdruk
voor het sparen. De belegger zorgt er echter voor dat zijn producten worden
omgezet in spaarproducten op het moment dat er belasting wordt geheven. Het
probleem heeft dan ook niets met administratie te maken. Het probleem is dat
er mogelijkheden worden geschapen voor mensen die het zich kunnen veroorloven
om het geld daar neer te leggen waar de belastingdruk het laagste is. Dat
wil ik niet.De heer Marijnissen (SP):Dat wil ik ook niet. Als iemand in aandelen doet en daarmee verdient,
is er geen sprake van rente over spaargeld, maar van rendement op basis van
aandelen. Daarop zal hij worden aangeslagen. Wat is dan het probleem?De heer Bos (PvdA):De belegger zal dat omzetten in vermogen dat gekwalificeerd wordt en geclassificeerd
wordt als spaarproduct tegen de tijd van belastingheffing. Die conversies
kennen wij op dit moment ook al in de financiële wereld.De heer Marijnissen (SP):Dan moeten de berekeningen niet worden gemaakt op het moment van de aanslag
of de aangifte, maar moet gewoon worden berekend wat er in een jaar is gebeurd.De heer Bos (PvdA):Ik ben aanmerkelijk pessimistischer over de mate waarin wij dat kunnen
controleren.De heer Marijnissen (SP):Het gaat om de principiële bereidheid de daad bij het woord te voegen.
Daar draait het om. Ik stel vast dat bij een idee om de zaken rechtvaardiger
te maken er altijd wel iets is dat het niet mogelijk maakt. Dat geldt bij
verarming en bij verrijking. Dat zijn immers twee kanten van dezelfde medaille.De heer Bos (PvdA):Wij schieten er niets mee op als principes slechts leiden tot papieren
tijgers. Het lijkt hard te bijten, maar het doet in de praktijk niets.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bos geeft zijn worsteling met de vermogensrendementsheffing weer.
Hij wil graag differentiëren naar de soort belegging, waarop een verschillend
rendement van toepassing moet zijn. Hij zegt dat het niet kan: rompslomp,
constructiegevoelig etc. Het gevolg is een aanzienlijk verlies van het draagkrachtprincipe.
Daar is het echter allemaal om begonnen. Als dat de conclusie is, is het dan
geen tijd voor de Partij van de Arbeid om de vermogensrendementsheffing te
heroverwegen? U kunt niet werken met een gedifferentieerd rendement, wat een
aanzienlijk verlies betekent in termen van het draagkrachtprincipe. Als het
verlies zo hoog oploopt en de meeropbrengsten ten opzichte van het huidige
systeem zo gering zijn, waar gaat het de PvdA dan om?De heer Bos (PvdA):U suggereert voortdurend oplossingen die op papier een stuk rechtvaardiger
lijken dan de vermogensrendementsheffing, maar volgens mij is dit slechts
in theorie het geval. In de praktijk zullen met name de mensen met geld en
vermogen manieren vinden om aan de betaling van belasting te ontsnappen. Daarvoor
teken ik niet.Ik ga verder met het forfaitair rendement. De gekozen benadering betekent
niet dat de percentages van 4 en 30 voor ons eeuwig vaststaan, hoewel hieromheen
uiteraard ook niet elk jaar opnieuw een politiek spel moet ontstaan; dat is
in niemands belang. Wel is het volgende van belang. Wij zijn met deze percentages
in het regeerakkoord akkoord gegaan op basis van de voorspelde meeropbrengst
van 450 mln. Met andere woorden, de voorgestelde belasting op vermogensrendementen
brengt 450 mln. meer op dan wat we nu uit de belasting op vermogen en vermogensinkomsten
halen. Dit gegeven is voor ons van cruciaal belang geweest bij onze uiteindelijke
afweging om akkoord te gaan met de forfaitaire vermogensrendementsheffing;
wij willen immers een heffing waardoor vermogen en vermogensinkomsten effectiever
worden belast dan nu het geval is.Effectiever belasten betekent dat het meer geld oplevert. Het CPB heeft
deze cruciale veronderstelling nagerekend en onderschrijft de 450 mln. als
een redelijke schatting, zij het dat het een onzekerheidsmarge aangeeft van
plus of min 1,5 mld. De opbrengst kan dus variëren van min 1 tot plus
2 mld. Met andere woorden, het CPB kan niet uitsluiten dat de forfaitaire
vermogensrendementsheffing niet effectiever is dan het huidige belastingstelsel
en acht het mogelijk dat zij zelfs minder in het laatje brengt. Mocht dit
zo zijn, dan houdt het voor ons natuurlijk op. Vandaar dat wij een amendement
hebben ingediend dat aandringt op een evaluatie van de effectiviteit van deze
wet, waarbij nadrukkelijk aandacht wordt gevraagd voor de grondslagontwikkeling
in het algemeen en de forfaitaire vermogensrendementsheffing in het bijzonder;
enerzijds dus een toets op onze veronderstellingen inzake de robuustheid van
het zelfdragende vergoedingenregime en anderzijds een toets op de vraag of
de forfaitaire vermogensrendementsheffing het echt beter doet dan wat we vandaag
hebben. Want nogmaals, als dat niet zo is, dan is sprake van een nieuwe situatie,
waarvoor andere afwegingen gelden.De heer Reitsma (CDA):Mag ik u eens een situatie voorleggen? Stel dat na drie jaar blijkt dat
de meeropbrengst van 450 mln. niet uitkomt. Welke conclusie trekt u dan?De heer Bos (PvdA):Dat ligt zeer aan de redenen die daaraan ten grondslag liggen. Als blijkt
dat ook deze regeling allerlei ontwijkingsmogelijkheden biedt, dan hebben
wij een ander debat dan wanneer blijkt dat in Nederland veel minder financieel
vermogen aanwezig blijkt te zijn. Een evaluatie houd je ook voor het blootleggen
van dergelijke oorzaken.De heer Reitsma (CDA):U zei letterlijk dat het voor uw partij ophoudt als de opbrengst lager
is dan 450 mln. Mij lijkt de juiste vertaling hiervan dat er dan maar één instrument overblijft. Ik zou in ieder geval niet
een ander instrument kunnen bedenken dan de vermogenswinstbelasting. Tenzij
u natuurlijk kiest voor een vermogensaanwasbelasting, die ik overigens radicaal
afwijs. Deelt u mijn conclusie?De heer Bos (PvdA):Een dergelijke conclusie kan pas worden getrokken als wij werkelijk zicht
op de oorzaken hebben. Maar ik zeg u nogmaals dat wij ermee akkoord gaan omdat
wij willen dat de opbrengst hoger is. Als de opbrengst lager is, dan is sprake
van falen en moeten wij ons afvragen waarom wij tot zo'n systeem zijn overgegaan;
het huidige systeem doet het immers net zo goed, of net zo slecht. Het lijkt
mij daarom verstandig dat wij afspreken dat wij over vier à vijf jaar
hierover verder zullen praten.De heer Reitsma (CDA):Stel dat over drie jaar blijkt dat het wel 450 mln. oplevert, maar dat
het tegelijkertijd aantoonbaar is dat er heel veel mensen 10 of 12% rendement
op hun vermogen hebben gehaald. Vindt de heer Bos het dan rechtvaardig om
door te gaan met deze forfaitaire rendementsheffing van 4%?De heer Bos (PvdA):Dat is geen andere afweging dan die ik vandaag de dag ook moet maken.
Ook vandaag de dag moet ik afwegen of ik wel of niet akkoord ga met een systeem
dat werkt op basis van 4% forfaitair rendement, terwijl ik weet dat er elders
grote winsten worden gemaakt. Ik weet overigens ook dat die winsten bij het
minste of geringste kunnen omslaan in verliezen en dat mensen onder dit systeem
dan ook belasting moeten betalen. Die afweging is in de toekomst niet anders.
Als er een manier zou zijn om feitelijke winsten en verliezen te belasten,
zonder dat je daarmee nieuwe ruimte schept voor allerlei constructies, was
ik daar allang voor gewonnen.De heer Reitsma (CDA):Ik constateer dat bijna alle fiscalisten gruwen van een heffing op een
fictief vermogen. Verder hebben socialisten in het verleden altijd gezegd
dat het draagkrachtbeginsel moet worden toegepast op de belasting op vermogen.
De heer Bos als socialist en fiscalist zou zich toch door dit uitgangspunt
moeten voelen aangesproken. Ik begrijp niet dat hij zo gewillig de lijn van
het kabinet volgt.De heer Bos (PvdA):Mijnheer Reitsma, ik behoor tot het zondig ras der reformisten. Elke stap
in de goede richting vind ik dan ook echt een goede stap. Het gaat mij erom
dat vandaag de dag op geen enkele manier recht wordt gedaan aan het draagkrachtbeginsel.
Ik heb tabak van alle verhalen waarin wordt gesteld dat de vermogensrendementsheffing
wordt afgemeten aan een theoretisch model dat niet zal werken. De mensen die
dat stellen, zijn blind voor het feit dat dit systeem in termen van draagkracht
en rechtvaardigheid in vergelijking met wat er vandaag de dag gebeurt een
aanmerkelijke verbetering zal blijken te zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bos noemt de introductie van de vermogensrendementsheffing een
fiscale revolutie in box III. Hij eindigde zijn verhaal echter met de opmerking
dat de overheid er ten opzichte van de huidige situatie wellicht 1 mld. bij
zal inschieten en dat wij de wet moeten evalueren als dat gebeurt. Ik vind
dat hij de grote woorden die hij gebruikt, op deze manier allerminst waarmaakt.
Er komt toch zeker helemaal geen fiscale revolutie?De heer Bos (PvdA):Als de heer Vendrik het CPB aanhaalt, moet hij dit bureau wel correct
aanhalen. De conclusie van het CPB is dat de inschatting van 450 mln. correct
is en vervolgens dat er sprake is van een onzekerheidsmarge. Het CPB concludeert
dus niet dat wij geld zullen inleveren als deze nieuwe vorm van belastingheffing
wordt ingevoerd. Ik zeg alleen maar dat wij over vijf jaar weten hoe het werkelijk
is gelopen en dat wij dan onze conclusies moeten trekken. Niemand heeft belang
bij een stelsel dat het slechter doet dan het huidige.Mevrouw de voorzitter! In het wetgevingsoverleg van vorige week heb ik
melding gemaakt van onze worsteling met de vraag of het nodig en zinnig is
niet-normaal vermogensbeheer, zoals het zogenaamde huisjes melken, in de wet
speciaal aan te merken, zodat het in box I en niet in box III wordt belast.
Kortheidshalve kondig ik nu alvast maar aan dat ik samen met de heer Reitsma
een amendement heb ingediend dat voortborduurt op de bestaande rechtspraktijk
inzake artikel 22.1b van de Wet op de inkomstenbelasting. Dat amendement beoogt
aperte speculatie, het uitponden van panden, het handelen met voorkennis en
dergelijke aan te pakken. Wij zijn echter ook tot de conclusie gekomen dat
ons op dit moment het zicht op de onroerendgoedmarkt ontbreekt en dat wij
daarom geen overtuigend pleidooi kunnen houden voor een speciale fiscale behandeling.
Dat wil zeggen het naar box I duwen van particuliere verhuurders van onroerend
goed.Ik stel vast dat de regering niet is weggelopen voor maatregelen op een
van de meest gevoelige onderwerpen in de Nederlandse politiek: de fiscale
behandeling van het eigen huis. De manier waarop dat is gedaan, verdient alle
lof, want voorop stond de noodzaak uiterst voorzichtig om te gaan met het
gegeven dat 3 miljoen huishoudens in Nederland een eigen huis hebben en daarvoor
vaak langlopende financiële verplichtingen zijn aangegaan. Wat ons betreft
is de discussie over de hypotheekrenteaftrek dan ook geen discussie over wat
er goed of fout is aan het systeem. De discussie moet gaan over de vraag hoe
een bestaand systeem kan worden verbeterd, zonder 3 miljoen huishoudens voor
wie de minste of geringste verandering in het overheidsbeleid heel veel kan
uitmaken, daarbij onnodig in de problemen te brengen. Daarbij kiest de Partij
van de Arbeid voor een consistente en fundamentele, maar wel prudente aanpak
aan de hand van drie rode draden.De eerste rode draad is de fundamentele lijn. Wij willen de fiscale behandeling
van het eigen huis zien en beoordelen in het licht van de ook door ons gewenste
bevordering van het eigenwoningbezit. De tweede rode draad, en dat is de consistente,
is dat wij ervoor kiezen primair excessen, onbedoelde effecten en oneigenlijk
gebruik aan te pakken. De derde rode draad, de prudente, is dat wij gewone
mensen die hard hebben moeten werken om na zoveel tijd eindelijk hun eigen
huis te kunnen kopen, niet in onzekerheid zullen brengen. In dit licht bezien
verdienen de voorstellen van het kabinet onze volmondige steun. De hypotheekrenteaftrek
voor het tweede huis wordt geschrapt. Dat had en heeft immers
weinig met het bevorderen van het eigenwoningbezit te maken. Ook de definitie
van het gebruik van de woning als hoofdverblijf wordt aangescherpt en tegen
oneigenlijk gebruik afgeschermd. Tegelijkertijd hebben wij vandaag geconstateerd
dat de regering de oorspronkelijke voorstellen op een aantal punten zal aanpassen
om een al te onredelijke uitwerking in moeilijke gevallen zoals bij echtscheiding
of tijdelijke opname in een inrichting te voorkomen.Mevrouw De Vries (VVD):Ik ben verrukt dat de PvdA zegt dat zij mensen met een eigen woning niet
in de problemen wil brengen. Betekent dit dat alle ballonnen die tot op heden
zijn opgelaten van de baan zijn en dat dit het is?De heer Bos (PvdA):Eén ballonnetje niet. Wij hebben eerder in het debat in de afgelopen
maanden gezegd dat wij van mening zijn dat van een aftopping van het huurwaardeforfait
geen goede reden te bedenken is. Die mening zijn wij nog steeds toegedaan.Mevrouw De Vries (VVD):Mijn vraag had betrekking op de hypotheekrenteaftrek. U wilt mensen niet
in een onzekere positie brengen. Al die onzalige ideeën van uw collega's
die in de kiem gesmoord zijn zullen wij niet meer van de PvdA horen.De heer Bos (PvdA):Net zomin als de ideeën van collega Bolkestein bij zijn afscheid
in het Nederlandse parlement over de fiscale behandeling van het eigen huis.
Die zijn evenmin aan de orde.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bos schetst de drie rode draden. Ze kwamen op mij over als drie
blauwe draden. Betekent het dat het debat dat binnen de PvdA wordt gevoerd
over nut en noodzaak van de onbeperkte hypotheekrenteaftrek bij dezen gewoon
volledig beëindigd is?De heer Bos (PvdA):Natuurlijk niet.De voorzitter:Is dat niet dezelfde vraag die mevrouw De Vries zo-even stelde? Wat heeft
het voor zin om dezelfde vragen te stellen?De heer Bos (PvdA):Wij hebben het over een politieke bepaling. Wij vinden dat wat er nu is
afgeleverd een sluitende aanpak is op basis van een aantal uitgangspunten
die wij delen. In de PvdA zal zoals dat in een goede democratische partij
hoort, voortdurend verder gediscussieerd worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Kan de heer Bos mij uitleggen wat er socialistisch, links en revolutionair
is aan het feit dat in het kader van de hypotheekrenteaftrek de meeste belastingguldens
gaan naar de hoogste inkomens, mensen die het het minste nodig hebben?De heer Bos (PvdA):Dat is niet socialistisch en links. Ik kan dat ook niet uitleggen.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is wel bestaande praktijk. U continueert dat met uw politieke instemming
met dit kabinetsplan.De heer Bos (PvdA):Nee, dan heeft u het verkeerd begrepen. Ik kan wel uitleggen dat die scheve
verdeling betrekkelijk weinig te maken heeft met de belastingtarieven. De
scheve verdeling van de voordelen van de hypotheekrenteaftrek is primair te
herleiden tot het feit dat wij er de afgelopen 40 tot 50 jaar buitengewoon
slecht in geslaagd zijn om het eigenwoningbezit te bevorderen onder mensen
met lage inkomens. Dat is de oorzaak van de scheve verdeling. Dat heeft bar
weinig te maken met het feit dat de een tegen 50% en de ander tegen 60% kan
aftrekken.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is een dubbele werking. Het gaat om de marginale tarieven en het feit
dat men vanwege een hoger inkomen een duurder huis kan kopen en vaak een hogere
hypotheek neemt. Het saldo van het geheel is dat de meest belastingguldens –
en dat is aantoonbaar – in het kader van de aftrek van de hypotheekrente
naar de mensen met de hoogste inkomens gaan. Dat heeft met socialisme niets
meer te maken.De heer Bos (PvdA):Ik ga dat niet meer verdedigen. Wat wel met socialisme te maken heeft,
is dat je het probleem aanpakt waar het het meest effectief is. De meest effectieve
aanpak is bijvoorbeeld het indienen van de wet-Duivesteijn/Hofstra. Dat bevordert
het eigenwoningbezit onder de laagste inkomens. Dat is een veel effectievere
manier om de scheve verdeling waar u en ik zwaar aan tillen aan te pakken.
Aftoppen of andere tarieven vallen qua effectiviteit totaal in het niet bij
die wet.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan rest mij slechts de conclusie dat de PvdA probeert weg te komen met
een buitengewoon beperkt voorstel ingediend door de heer Duivesteijn voor
de stimulering van het eigenwoningbezit. Wij weten dat het heel weinig doet.
Het leidt tot weinig verkoop van huizen aan lage inkomens. De grootschalige
overheveling van belastingmiddelen naar hogere inkomens in Nederland gaat
gewoon door in de komende 30 jaar. Voor de PvdA is dat kennelijk voldoende.
Dat is de balans die u zoekt.De heer Bos (PvdA):Dat is niet de balans die ik zoek. Ik constateer dat wij ervoor kiezen
een probleem dat bestaat en dat wij erkennen aan te pakken op de manier die
het meeste resultaat biedt. U zet er een grote mond bij op, maar alle oplossingen
die u biedt in termen van aftoppen en wat dan ook zetten uiteindelijk veel
minder zoden aan de dijk als het gaat om het aanpakken van de scheve verdeling
dan wat wij hebben gedaan via de wet-Duivesteijn en ook in vergelijking met
waar het kabinet in deze voorstellen voor kiest.De heer Marijnissen (SP):Het is opmerkelijk dat u zo onbeschaamd afstand neemt van zijn eigen verkiezingsprogramma.
Daarin wordt wel degelijk gesproken over aftoppen. Uw eigen congres heeft
daar voor de verkiezingen toe besloten. Dat is wel overruled, zoals wij allemaal
weten, maar u neemt niet omwille van de samenwerking met de VVD afstand van
uw verkiezingsprogramma, maar u doet dat uit overtuiging. In dat programma
wordt letterlijk gesproken over aftoppen. Laat mijn fractie daar een idee
voor hebben! Iedereen in dit land krijgt tot ƒ 350.000 het recht op
aftrek. Alleen de aftrek van wat daarboven zit schaffen wij af. Daarmee treffen
wij 5% van de rijksten in dit land met de hoogste hypotheken. Het levert ons
volgens het CPB 1,25 mld. op. Gezien uw hele verhaal tot nu
toe en gezien uw verkiezingsprogramma vraag ik u: wat is hier tegenin te brengen?De heer Bos (PvdA):Daar kan ik een aantal dingen op zeggen. Ik waardeer het zeer dat u zo
begaan bent met ons verkiezingsprogramma, de uitspraken van ons congres en
dergelijke. Als u lid wordt, kunt u meepraten over de manier waarop wij er
vervolgens mee omgaan.De heer Marijnissen (SP):U bent al de tweede die mij dat voorstelt. Waarom gebeurt dat toch?De heer Bos (PvdA):U pleit voor aftoppen op ƒ 350.000 en dergelijke. Ik verzoek u
vriendelijk eens met mij mee te gaan naar een zaaltje in Nieuwegein, in Alkmaar
of in Heerhugowaard en daar uit te leggen waarom het rechtvaardig is om af
te toppen op ƒ 350.000. Dat is een belachelijk bedrag. Dit betekent
dat men niet mensen met hoge inkomens waar het debat tot nu toe over ging,
maar normale mensen met een modaal inkomen die een eenvoudig huisje zoeken,
beperkt in de mogelijkheden om zo'n woning te kopen. Daar zijn wij niet voor
en ik heb er geen enkele moeite mee dit hier te zeggen.De heer Marijnissen (SP):Ik weet niet wat ik nu allemaal hoor. Ik had het niet over de waarde het
huis, maar over een hypotheek van ƒ 350.000. Met dat verhaal durf ik
rustig met u naar Nieuwegein. Ik nodig u uit om daar samen te discussiëren.
Ik verzeker u dat uw verhaal niet zo zal aanslaan als dat van mij. Wij zeggen:
rijk en arm krijgt over de eerste ƒ 350.000 aftrek. Ik heb het over
5% van de Nederlanders. Neemt u van mij aan dat in dit geval het CPB gelijk
heeft als het zegt: dat halen wij bij de hoge inkomens met de zeer dure villa's.
Als u zegt dat u het eigenwoningbezit wilt bevorderen, vind ik dat prima.
Maar ik zou niet weten waarom de PvdA het eigenvillabezit moet bevorderen.De heer Bos (PvdA):Mijnheer Marijnissen, ƒ 350.000 is een bedrag dat op dit moment
lager is dan de prijs van een gemiddeld nieuw koophuis. U pakt dus helemaal
niet de hogere inkomens aan. U pakt mensen aan die een huis van een gemiddelde
prijs willen kopen. Van de mensen die op dit moment hypotheekrenteaftrek genieten,
valt 90% niet in het toptarief voor de inkomstenbelasting. Daar zitten ontzaglijk
veel mensen bij met een modaal inkomen.De heer Marijnissen (SP):Ik zou het vervelend vinden als er een misverstand bleef hangen en daarom
wil ik nog een interruptie maken. Als iemand een huis wil kopen van ƒ
500.000, wat u waarschijnlijk gewoon een opstalletje noemt, en hij een hypotheek
neemt van ƒ 400.000 komt volgens ons voorstel ƒ 50.000 niet
voor aftrek in aanmerking. Dus de rente over die andere ƒ 350.000 kan
worden afgetrokken. U moet de zaak niet dramatiseren. Dat heeft de VVD altijd
in het verleden gedaan. Daardoor is de discussie over de aftrek van hypotheekrente
altijd op slot geweest in dit land. Ik vind met de heer Wellink van de Nederlandsche
Bank, toch niet de eerste de beste, dat wij eens een verstandige discussie
moeten voeren over de hypotheekrenteaftrek.De heer Bos (PvdA):Uw voorstel bevoordeelt rechtstreeks de hogere inkomens, mensen die veel
geld hebben en mensen die kunnen sparen. Dat zijn de mensen die zoveel geld
op de bank hebben staan dat zij maar een hypotheek van 3,5 ton nodig hebben
om een huis van 5 ton te kunnen kopen. De mensen die benadeeld worden door
uw voorstel zijn de mensen die niet dat spaargeld hebben en die helemaal afhankelijk
zijn van een hypotheek. Die misgunt u dus de koop van een eigen huis. Daar
ben ik het mee oneens.De voorzitter:De heer Bos gaat nu verder met zijn betoog.De heer Bos (PvdA):Zal ik nog iets zeggen over het eigen huis of zal ik maar gaan afronden,
mevrouw de voorzitter?De voorzitter:U moet uw eigen betoog houden, mijnheer Bos, ik bemoei me daar niet mee.De heer Bos (PvdA):Dan zou ik vooral nog willen zeggen dat de lijn die in de uitvoering al
een aantal jaren bestond, de lijn om te controleren of het geld dat hypothecair
wordt geleend, ook daadwerkelijk wordt gebruikt voor verwerving van het eigen
huis, wordt doorgetrokken en nu ook wordt vertaald naar het regime bij kapitaalverzekeringen.
Ook daar wordt de toets doorgevoerd dat de kapitaalverzekering vrijgesteld
wordt van belastingheffing, maar dat die dan wel gebruikt moet worden ter
aflossing van de hypothecaire lening of voor de aanschaf van een nieuw huis.
En als sluitstuk van deze benadering is nu voorgesteld om niet slechts de
aftrekbaarheid van de hypotheekrente tot 30 jaar per aangegane hypothecaire
schuld te beperken, maar ook tegen te gaan dat dezelfde schuld bij elke nieuwe
aankoop van het huis steeds weer opnieuw kan worden aangegaan en de rente
steeds weer over de hele schuld aftrekbaar is. Het is een goede zaak dat daar
nu paal en perk aan wordt gesteld. Het huis dreigde tot een onderpand van
een permanent consumptief krediet te worden, met ook budgettair ongewenste
gevolgen in de zin van een volstrekt open einde. Door deze regeling en door
de 30-jaarstermijn voor iedereen op 1 januari a.s. in te laten gaan, wordt
er een zeer fundamentele maatregel genomen, terwijl iedereen voldoende tijd
heeft om zich erop in te stellen. En wie zegt dat dit een maatregel is die
pas over 30 jaar effect heeft, heeft het mis. Natuurlijk, voor de overheidsfinanciën
treedt het effect pas op termijn op, maar op de hypothecaire markt is de verandering
meteen begonnen en denken kopers en adviseurs nu al op een heel andere manier
over schuld en aflossing dan enkele weken geleden. Niemand wil straks met
een schuld blijven zitten; iedereen gaat dus nu al denken over sparen of aflossen.
En zo behoort het ook. Schulden aangaan is ieders goed recht, maar niet eindeloos
lang en op kosten van de belastingbetaler. Dat lek wordt nu gedicht.Voorzitter! Ik ga in de richting van afronding van mijn betoog. In het
regeerakkoord waren de contouren geschetst van een nieuw belastingstelsel
dat ons veel bracht waar wij ons jarenlang voor hadden ingezet. De thema's
waren onze thema's: werk, milieu, participatie, emancipatie, duurzaamheid,
sterkste schouders zwaarste lasten, een betaalbare oude dag. We kregen in
het regeerakkoord en daarna in de uitgewerkte voorstellen eindelijk zicht
op de instrumenten die die doelstellingen waar moesten maken. En toch kon
het nog beter, zoals ook is gebleken. De voorstellen die de
laatste weken door het kabinet zijn gedaan, hebben de voorstellen immers nog
beter gemaakt: afschaffing van weer een aftrekpost die zich o zo makkelijk
zou hebben geleend voor denivellerende inkomenspolitiek, het arbeidskostenforfait;
meer aandacht voor mensen met kleine banen; een goede overgangsregeling voor
gastouders en alfahulpen en een CAO-optie voor de laatsten; modernisering
van het pensioensysteem; een sluitende aanpak op het gebied van de hypotheekschulden.Kortom, wij zijn uiterst tevreden met wat er nu ligt, maar toch nog niet
helemaal. Wij zijn een stelsel aan het bouwen dat waarschijnlijk geen hele
eeuw, maar toch een flink aantal jaren dienst zal moeten doen, en toch dreigen
wij één ding te vergeten: kinderen, arbeid en zorg. Mijn collega
Giskes laat ik het genoegen om uit te leggen wat er zo goed is aan het hebben
van een combinatiekorting, dus dat gedeelte sla ik nu maar over. Ik zou het
op prijs stellen als de regering in haar reactie op het amendement van mevrouw
Giskes, dat ik medeondertekend heb, nadrukkelijk wilde ingaan op de vraag
of de relatieve koopkrachtpositie van de alleenstaande ouder, al dan niet
werkend, onder dit amendement te lijden heeft. Als dit het geval mocht zijn,
zouden wij naar aanvullende maatregelen willen zoeken om daaraan iets te doen,
ook gelet op recente discussies in de Kamer in het kader van het "bijstandsmoedersdossier".De heer Reitsma (CDA):En juist daarover zou ik een vraag willen stellen.De voorzitter:Maar wel een zeer korte vraag, want ik sluit de vergadering echt om elf
uur.De heer Reitsma (CDA):Prima, voorzitter.Het verbaast mij in hoge mate dat de heer Bos in de afgelopen week een
combinatiekorting van ƒ 441 heeft aangekondigd, terwijl er na alle
beloftes in de publiciteit vandaag ineens een amendement uit de bus komt waarmee
dit bedrag gehalveerd wordt. Wat komt er dan terecht van zijn toezegging aan
de burgers, aan de gezinnen?De heer Bos (PvdA):Ik moet constateren dat de ambtenaren van Financiën die ons in de
afgelopen maanden zo geweldig goed geholpen hebben, ook wel eens een foutje
maken. Dat is hierbij kennelijk gebeurd. Wij zijn er vandaag achtergekomen
dat de eerdere berekeningen niet klopten, wat buitengewoon triest is.De heer Reitsma (CDA):Maar dan moet ik ook constateren dat u in de afgelopen week tegenover
de buitenwereld in het wetgevingsoverleg hebt volgehouden dat de PvdA staat
voor een combinatiekorting van ƒ 441 voor gezinnen. Die wordt nu gewoon
met een pennenstreek geschrapt, omdat het resultaat van het rekensommetje
u niet uitkomt.De heer Bos (PvdA):Kom nu toch!De heer Reitsma (CDA):Zo wordt het in het land wel ervaren.De heer Bos (PvdA):Mijnheer Reitsma, u bent de laatste die in dit debat deze opmerking mag
maken. U hebt vanavond amendementen ingediend die, als ik ze bij elkaar optel,
3,965 mld. kosten, zonder dat u ook maar ergens de dekking hebt aangegeven.
En dan wrijft u mij aan dat in een amendement dat budgettair neutraal is,
een rekenfout zit. Ik heb het fatsoen om eerlijk te melden dat er een rekenfout
in zat.De heer Reitsma (CDA):Ik laat even die rekenfout en de kwestie rondom de gezinnen liggen. Uw
stelling echter dat ik amendementen zonder dekking heb ingediend, moet u op
dit moment hard maken. Anders neemt u die opmerking nu terug. Maak het rekensommetje;
maak het hardDe heer Bos (PvdA):Ik heb de stukken voor mij en ik heb het uitgerekend. Het komt op 3,965
mld. neer.De heer Reitsma (CDA):Noem de getallen en geef één gulden aan die niet gedekt
is. Hoe komt u aan die 3,965 mld.?De voorzitter:De vraag is duidelijk.De heer Bos (PvdA):Ik heb hier voor mij een optelsom liggen, en ik ben bereid om naar mijn
plaats te gaan en de resterende stukken te halen, die begint met 90 mln.,
dan komt er 185 mln., dan 30 mln., dan 300 mln., dan 50, dan 450 mln. Deze
getallen heb ik gevonden in de amendementen van het CDA met betrekking tot
de kosten die daar per amendement netjes in vermeld staan. Ik heb alle getallen
opgeteld en dan kom ik op 3,965 mld.De heer Reitsma (CDA):Zal ik u eens iets vertellen? U kunt volstrekt niet rekenen met een aantal
uitgangspunten. U moet wat u zei maar snel inslikken. Ik heb hier de brief
voor mij liggen. Het is jammer dat het departement niet sneller kon werken,
maar ik heb daar alle begrip voor. Men heeft veel werk voor ons verricht.
De twee dekkingsamendementen liggen er nu nog niet, maar u had dan een minder
grote broek aangetrokken. Ik vraag u nu: neem dit terug en beoordeel morgen
mijn amendementen op de feiten. U zult dan tot een andere conclusie komen.De voorzitter:Ik denk dat het inderdaad verstandig is om dit morgen verder uit te discussiëren.
Op dit moment komen wij er niet uit. Ik verzoek de heer Bos zijn betoog af
te ronden.De heer Reitsma (CDA):Er wordt grote onzin uitgekraamd!De heer Bos (PvdA):Voorzitter! De armoedediscussies van de laatste jaren hebben laten zien
dat met name gezinnen met kinderen in de lagere-inkomenscategorieën het
moeilijk hebben. Een specifiek instrument om hier iets aan te doen hebben
wij eigenlijk niet. Wij kennen de kinderbijslag, maar die heeft twee grote
nadelen. Het is een uitgave en die concurreert dus met andere uitgavenprioriteiten.
Tegelijkertijd werkt die generiek voor iedereen. Het instrument dat wij bij
amendement, dat is medeondertekend door de collega's Schutte en Giskes, voorstellen,
is een inkomensafhankelijke kinderkorting. Ik verwijs kortheidshalve naar
de tekst van dat amendement en de daarbij aangeven dekking voor verdere uitleg.
Wat ons betreft is dit instrument een kapstok voor verdere discussies om te
bezien of meerdere regelingen die gericht zijn op kinderen – en die
wij via de fiscale sfeer willen regelen – daaraan opgehangen kunnen
worden. Geen terugblik zonder vooruitblik. Al in 1881 memoreerde Heemskerk dat
elke minister van Financiën sinds 1848 het plan opvatte om het belastingstelsel
grootscheeps te herzien, het meer gelijkmatig, billijker en minder drukkend
te maken. Vervolgens constateerde Heemskerk in 1881 dat "ieder hunner zich
hoogst gelukkig heeft mogen rekenen, zoo hij, voorziende in de dadelijke behoeften
der schatkist, eenige partiële verbetering met grote moeite kon verkrijgen".
Al die ministers hadden kennelijk geen Vermeend als staatssecretaris, want
het ziet ernaar uit dat het deze keer echt gaat lukken.In een veranderende wereld is een politicus nooit klaar. Ik zeg de heer
Reitsma na dat er nog een heleboel zaken gebeuren in de wereld om ons heen
die ons ertoe zullen dwingen ons belastingstelsel ook in de 21ste eeuw talloze
malen te blijven hervormen. Ik zeg met hem dat wij vooral moeten denken aan
onze hoge marginale tarieven in vergelijking met het buitenland. Wij moeten
kijken naar de beweging op het gebied van belastingcoördinatie in Europees
verband en wij zullen ook nadrukkelijk moeten kijken naar de elektronisering
van handel en economie.Mevrouw de voorzitter! Ik zei het al, politici in een veranderende wereld
zijn nooit klaar. De belastingwetten waar wij het deze dagen over hebben,
zijn dan ook geen eindpunten. Het zijn nuttige stappen vooruit in de goede
richting. En zo beoordelen wij ze ook. Niet dat nu plotseling onze idealen
op belastinggebied zijn bereikt. Niet dat er in de voorliggende voorstellen
geen elementen zouden zitten die de Partij van de Arbeid best anders had willen
zien. En ook ontkennen wij niet dat er compromissen zijn gesloten. Dat valt
wat ons betreft allemaal weg bij wat wij wel bereikt hebben. Met de ogen open
en vol overtuiging erkennen wij dat deze voorstellen op zijn minst een overtuigende
stap in de goede richting zijn.Commentatoren hebben de belastingvoorstellen, en met name de vermogensrendementsheffing,
smalend vergeleken met de wet die Pierson in 1893 invoerde: back to the future.
Het is een vergelijking waarop ik trots zou zijn, want Pierson was de eerste
minister van Financiën die het draagkrachtbeginsel tot uitgangspunt van
de belastingheffing wilde maken. En wat mij betreft wordt er later over de
Wet inkomstenbelasting 2001 geoordeeld zoals Goeman Borgesius in 1893 oordeelde
over de belastingwetten van Pierson. Hij zei het volgende: "Volmaakte rechtvaardigheid
is vooral op belastinggebied een onbereikbaar ideaal, maar door deze hervorming
is ten minste aan groote onrechtvaardigheden een einde gemaakt; ook in de
thans ingevoerde wetten moge de progressie nog te wenschen overlaten, er is
ten minste een dam opgeworpen tegen het euvel, dat ons belastingstelsel progressief
werkte in omgekeerde richting." "Eindelijk heeft dan toch die zoo noodzakelijke
verplaatsing van druk plaats gevonden. Er is thans een fundament gelegd, waarop
latere Regeeringen kunnen voortbouwen." Dat was Goeman Borgesius in 1893.
Back to the future en dat is maar goed ook.De voorzitter:Wij zullen morgenvroeg om 10.15 uur dit debat voortzetten.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.00 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-3036-3084.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl