Behandeling van het voorstel van wet van de leden Depla, Ravestein, Van Wijmen, Duivesteijn en Biesheuvel tot wijziging van onder andere de artikelen 10 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten in verband met het tegengaan van de ontwijking van het voorkeursrecht van gemeenten bij de verwerving van onroerende zaken (27750)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1287-1299

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-05-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 25, pagina 1287-1299

16-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27750Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 16 april 2002)Pagina 1300-1304
Lijst van besluiten (dinsdag 16 april 2002)Pagina 1299-1300
Presentie en opening (dinsdag 16 april 2002)Pagina 1279-1279
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Luchtvaartwet inzake de beveiliging op luchtvaartterreinen (26607)Pagina 1287-1287
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van titel 7.3 (Schenking) van het nieuwe Burgerlijk Wetboek (17213); - Invoering Boek 4 en Titel 3 van Boek 7 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, derde gedeelte (Overgangsrecht) (26822); - en nog 25 andere wetsvoorstellenPagina 1279-1280
Behandeling van het wetsvoorstel Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van gegevens van donoren bij kunstmatige donorbevruchting (Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting) (23207)Pagina 1280-1285
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Tabakswet (26472), en over de motie-Werner c.s. over preventie en ondersteuning van stoppogingen (26472, nr. 59)Pagina 1285-1287
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Depla, Ravestein, Van Wijmen, Duivesteijn en Biesheuvel tot wijziging van onder andere de artikelen 10 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten in verband met het tegengaan van de ontwijking van het voorkeursrecht van gemeenten bij de verwerving van onroerende zaken (27750)Pagina 1287-1299

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:Voorstel van wet van
de leden Depla, Ravestein, Van Wijmen, Duivesteijn en Biesheuvel tot wijziging
van onder andere de artikelen 10 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten
in verband met het tegengaan van de ontwijking van het voorkeursrecht van
gemeenten bij de verwerving van onroerende zaken (27750).De voorzitter:De initiatiefnemers worden bijgestaan door twee medewerkers, de heer Mus
en de heer Van Rijkvorst, die de gelegenheid hebben om desgewenst en op aanwijzing
van de indieners het woord te voeren.De beraadslaging wordt geopend.De heer Pastoor (CDA):Voorzitter. Uitspraken van de Utrechtse rechtbank en de Hoge Raad in respectievelijk
1999 en 2000 resulteerden in een lacune in de wetgeving die de gemeenten ten
dienste staat bij het uitoefenen van een voorkeursrecht bij grondverwerving.
Interventie via Kamervragen van twee van de initiatiefnemers van het voorliggende
wetsvoorstel om die ontstane lacune in de Wet voorkeursrecht gemeenten te
repareren ten spijt, aarzelde de regering dat te doen. De CDA-fractie wil
haar waardering uitspreken voor de adequate voortvarendheid waarmee de vijf
indieners deze aangelegenheid vervolgens hebben opgepakt. Wij staan positief
tegenover de voorgestelde wetsaanvulling.Dat neemt niet weg dat wij toch graag met de indieners over een aspect
opnieuw nog van gedachten willen wisselen. Opnieuw, omdat wij dat op dit punt
ook reeds deden in de schriftelijke vragenronde. Wij doelen dan op de oorspronkelijke
intentie van de Wet voorkeursrecht gemeenten, afgezet tegen de mogelijkheid
dat de voorgestelde wetswijziging meer gerechtelijke interventie zou vergen.
Het streven van de regering is er immers op gericht – zie de Wet voorkeursrecht
gemeenten en ook de nota Grondbeleid – om via actief grondbeleid op
een efficiënte manier publieke doelen te realiseren. De regierol van
de gemeente is daarbij van groot belang. De Wet voorkeursrecht gemeenten van
1981 geeft bestuurlijke instrumenten tot ondersteuning van die regiefunctie.Het nu voorliggende wetsvoorstel introduceert in de artikelen 10 en 26
wijzigingen die naar ons oordeel de grondverwerving verder weg kunnen doen
raken van het bestuurlijk instrumentarium en meer kunnen doen bewegen in de
richting van noodzakelijke gerechtelijke interventie en dienovereenkomstige
beschikkingen. Wijziging van artikel 10 zal naar ons oordeel onmiskenbaar
tot gevolg hebben dat vaker zal moeten worden gegrepen naar het middel van
onteigening, waardoor het bestuurlijk verwervingsinstrumentarium vervangen
wordt door een rechtbankbeschikking. Zouden de indieners nog eens kunnen uiteenzetten
waarom zij dat gevoelen niet hebben? Met de indieners delen wij overigens
wel de visie dat het onteigeningsinstrument evenals de wet zelf in wezen een
bestuurlijk verwervingselement is. Het verschil is alleen dat bij realisering
van een onteigening per definitie een procedure bij de rechtbank noodzakelijk
is.Als kanttekening plaatsen wij daarbij dan nog de opmerking dat ook de
regering in de nota Grond beleid van januari 2001 als beleid
heeft geformuleerd om de tot nu toe betrachte en ook in onderzoek en literatuur
gesignaleerde terughoudendheid om het bij verwerving van gronden te laten
komen tot een rechterlijke toetsing in een onteigeningsprocedure niet te wijzigen.
In geval van wijziging van artikel 10 zal er een sterkere onteigeningstendens
te zien zijn en zal er derhalve sprake zijn van kentering van die verworven
terughoudendheid.Kijken wij naar de wijziging van artikel 26, het schrappen van het begrip
"het belang van de gemeente", dan lijkt ook daar – zij het naar ons
oordeel in wat mindere mate dan bij artikel 10 – de kans op het genereren
van gerechtelijke procedures op zijn minst aanwezig te blijven. Stellen de
indieners dat door het weghalen van "het belang van de gemeente" naar hun
oordeel een vermindering van het aantal procedures zal volgen, even valide
lijkt ons de stelling dat juist door het weghalen van dat subjectieve tussenvoegsel
de rechterlijke toets zich gemakkelijker laat hanteren, omdat het dan toegespitst
is op de objectieve feitelijkheid van het voorkeursrecht zelve. Zouden de
indieners hun stellingname van een aanzienlijke vermindering van het aantal
juridische procedures nog eens wat nader kunnen en willen onderbouwen?Voorzitter. Het zal de indieners stellig niet zijn ontgaan dat over hun
geesteskind zeer recent, op 28 maart jl., in het Nederlands Juristenblad een
uitvoerig artikel van de hand van dr. J.W. van Zundert is verschenen onder
de titel Gemeentelijk voorkeursrecht, geen deus ex machina. Daarin wordt verondersteld
dat de gemeente steeds meer haar toevlucht zal zoeken tot nietigheidsvorderingen
ingevolge artikel 26. Van Zundert vraagt zich af of die vorm van juridisering
van het grondbeleid in het belang van een goede ruimtelijke ordening is. Wellicht
zijn de indieners bereid die stellingname ook te betrekken bij de beantwoording
van de vraag die ik zojuist stelde.De heer De Beer (VVD):Mijnheer de voorzitter. Het wetsvoorstel inzake het voorkeursrecht voor
gemeenten heeft een lange en merkwaardige voorgeschiedenis. Het is in 1975
begonnen als een van de vier zogenaamde maatschappijhervormende wetsontwerpen
van het kabinet-Den Uyl. Ik was toen woordvoerder voor dit onderwerp voor
de VVD-fractie in de Tweede Kamer. Door de val van het kabinet over het gelijktijdig
ingediende voorstel inzake onteigening van grond tegen gebruikswaarde werd
de beraadslaging geschorst. Dat kabinet viel, zoals u weet, kort voor de verkiezingen.
Ik heb het woordje "ook" in deze laatste zin expres vermeden.In sterk gewijzigde vorm, mede door amendementen van VVD en CDA, is het
vervolgens in 1980 aanvaard onder het kabinet-Van Agt/Wiegel. De wet kwam
nog wel in het Staatsblad, maar is behalve voor de stadsvernieuwingsgebieden
nimmer in werking getreden. Dit gebeurde op advies van de commissie-Geelhoed,
de commissie die de regering adviseerde over de dereguleringsoperatie. De
kritiek van de commissie uit 1983 op de wet was in al haar voorzichtige ambtelijke
bewoordingen lang niet mals.De wet heeft jarenlang een slapend bestaan geleid. Je zou het kunnen vergelijken
met de schone slaapster in het bos, ware het dat deze wet niet zo schoon is.
Maar dat werd anders toen het Vinex-beleid werd ingezet. In het begin van
de jaren negentig bepleitten enkele wethouders van grote steden om de wet
uit de diepvries te halen en alsnog ook voor de uitleggebieden toe te passen.
Dat had, afgezien van een kleine technische aanpassing, onmiddellijk kunnen
gebeuren. Maar de regering gaf er de voorkeur aan om de wet eerst nog uitgebreid
te wijzigen. Onder meer werden verbeteringen die het CDA en de VVD destijds
hadden aangebracht, weer ongedaan gemaakt. Dat veroorzaakte een vertraging
van 2,5 jaar. Het duurde tot juli 1996 voordat zij in dit huis werd aangenomen;
overigens met onze stem tegen. Op dat moment was nog slechts een zesde deel
van alle Vinex-gronden in handen van de oorspronkelijke eigenaren. De rest
was al opgekocht door gemeenten en projectontwikkelaars. En nu zitten wij
weer bij elkaar, want opnieuw is duidelijk geworden dat de Wet voorkeursrecht
gemeenten niet deugt. Dat wordt nog eens extra onderstreept door het feit
dat de wijziging waar wij vandaag over moeten oordelen nog niet is afgerond
of de volgende is al door minister Pronk ingediend bij de Tweede Kamer. En
ik ben er zeker van dat ook dat niet de laatste wijziging zal zijn op korte
termijn.Als ik zeg dat de wet niet deugt, zeg ik dat op meerdere gronden dan alleen
maar de lekken die erin zitten. Om te beginnen is het een "Kurieren am Symptom".
Het is natuurlijk niet toevallig dat de roep om het voorkeursrecht actueel
werd toen het Vinex-beleid werd uitgevoerd. Als er een restrictief ruimtelijk
ordeningsbeleid wordt gevoerd, centraal gestuurd vanuit Den Haag, met concentratie
van de woningbouw op een beperkt aantal superbouwplaatsen, dan kan het niet
anders of de projectontwikkelaars komen daarop af als vliegen op de stroop.
Voeg daar onze taaie wettelijke procedures bij en het effect is dat grond
waar kan worden gebouwd steeds schaarser wordt. Het gevecht om de grondposities
breidt zich op die manier uit naar alle lokaties in ons land, waar vraag is
en waar mogelijkerwijs nog kan worden gebouwd. Het voorkeursrecht moet dus
een euvel bestrijden dat door het restrictief ruimtelijk ordeningsbeleid in
het leven is geroepen.De Wet voorkeursrecht gemeenten deugt verder niet, omdat zij een schoolvoorbeeld
is van regulering. De commissie-Geelhoed had volstrekt gelijk. Wij raden eenieder
aan haar brief aan de regering daarover te lezen.Ten slotte deugt de Wet voorkeursrecht gemeenten niet omdat zij nauwelijks
leesbaar is. Bij de behandeling van de wederinvoering in 1996 heb ik in dit
huis daar een voorbeeld van gegeven. Ik ga dat nu niet herhalen, maar het
kwam erop neer dat wie bijvoorbeeld de werking van artikel 8a wil doorgronden
eerst een puzzeltocht via artikel 2, eerste lid en artikel 10, tweede lid
met hoogst ingewikkelde teksten en nog weer verdere verwijzingen naar andere
artikelen moet ondernemen. Achteraf bezien is het grappig dat ik toen een
dergelijk voorbeeld heb genoemd. Want dankzij de scherpzinnigheid van de fractie
van de ChristenUnie – waarvoor mijn complimenten – in het voorlopig
verslag blijkt dat zelfs de indieners op een gegeven moment het spoor zijn
bijster geraakt bij al die verwijzingen. Omdat het wetsvoorstel de onderdelen
d en e in artikel 10, tweede lid laat vervallen, had de verwijzing
in artikel 8, eerste lid moeten worden aangepast, en dat is niet gebeurd.
Nu staat er een zinloze en voor de onbevangen lezer onbegrijpelijk stukje
tekst. Ik bedoel maar.Nu willen wij de indieners niet belasten met de zonden van hun vaderen
en zeker ook niet van vorige kabinetten. Zij hebben zelf duidelijk genoeg
aangegeven dat het wetsvoorstel slechts een beperkte strekking heeft. Een
onderdeel van de Wet voorkeursrecht gemeenten, te weten het voorkomen van
ontduikingsconstructies, functioneert niet goed en leidt tot veel jurisprudentie.
Op zichzelf hebben wij er geen moeite mee dat dit wordt gerepareerd. Ook wij
hechten aan het goed functioneren van wetten, ook al is de wet in kwestie
ons niet erg sympathiek. Maar zoals het wetsvoorstel is geformuleerd, is die
reparatie niet puur technisch. De inperking van de mogelijkheden van koopopties
en het laten vervallen van de eis dat de ontduikingsconstructie aantoonbaar
in strijd is met het belang van de gemeente, hebben wel degelijk een politieke
implicatie. Dat geven de indieners ook toe in antwoord op onze vraag in het
voorlopig verslag.Dat brengt ons tot een lastige afweging. Wij zien dan nog twee kleine
lichtpuntjes. Ten eerste werkt het initiatiefvoorstel deregulerend en kan
er werk bij de rechterlijke macht worden voorkomen. Ten tweede worden de mogelijkheden
van particulier opdrachtgeverschap vergroot en dat is een zaak waar de VVD
uiteraard sterk voor is. Wij zullen dan ook zonder enig enthousiasme onze
stem aan het voorstel niet onthouden. Wij willen daar niettemin nog een opmerking
aan toevoegen. Dat de gemeente de grond in handen krijgt, betekent niet automatisch
dat de woonconsument daar beter van wordt. Deze is gebaat bij een zo groot
mogelijke concurrentie van projectontwikkelaars die dingen naar de gunst van
de woonconsument met een goed plan voor een redelijke prijs. Zoals de zaken
er nu voor staan, verhindert niets de gemeenten om de met het voorkeursrecht
verkregen grond weer uit te geven aan slechts één of twee projectontwikkelaars,
waardoor zij opnieuw een monopolistische of semi-monopolistische situatie
scheppen. De VVD zou liever hebben gezien dat van deze gelegenheid gebruik
was gemaakt om de gemeenten wettelijk te verplichten tot meer marktwerking
en meer invloed van de consumenten. Dat de indieners dit niet hebben gedaan,
vinden wij een gemiste kans.De voorzitter:Ik maak van de gelegenheid gebruik om vast te stellen dat staatssecretaris
Remkes intussen is binnengekomen, ongetwijfeld met een vol gemoed. Ik hoop
van harte dat hij de discussies die hier op dit moment plaatsvinden, nog op
de voet zal kunnen volgen.De heer Van der Lans (GroenLinks):Voorzitter. De staatssecretaris komt precies op het juiste moment wat
mij betreft. De meeste opmerkingen die ik naar aanleiding van dit initiatiefvoorstel
van plan was te maken, waren aan zijn adres gericht. Ik dacht dat dat nu wel
in de mist zou verdwijnen. Het heeft ons verheugd dat hij hier toch is verschenen
ondanks de sombere tijden. Ik kan dus in volle vaart mijn bijdrage ook tot
hem richten.Voorzitter. Het is te doen gebruikelijk om bij de behandeling van een
initiatiefvoorstel waardering uit te spreken voor de indieners en het vele
werk dat zij daarvoor hebben moeten verzetten. Ik wil vandaag echter een stapje
verdergaan, want naar de mening van mijn fractie behandelen wij hier vandaag
een reparatie van de Wet voorkeursrecht gemeenten. Je had eigenlijk mogen
verwachten dat de regering zelf mans genoeg was geweest om deze stap te zetten.
De initiatiefnemers repareren dus niet alleen een wet, maar ook een treuzelende
en veel te afwachtende houding van de regering, als het gaat om de sturing
van de grondmarkt en het verbeteren van de mogelijkheden van gemeenten om
daadwerkelijk een actieve grondpolitiek te voeren. Zij verdienen in dat opzicht
dubbele lof. Eindelijk gebeurt er wat! Wat dat betreft is het jammer dat de
initiatiefnemers de verruiming van het voorkeursrecht voor alle gemeenten
niet meteen hebben meegenomen, want dat had ook al lang moeten gebeuren. Nu
wordt daar weer een apart wetgevingstraject voor gevolgd. Dat neemt alleen
maar meer tijd.Al bij de totstandkoming van de Vinex voorspelden deskundigen dat gemeenten
te weinig grondpolitieke instrumenten bezaten om hun sturende rol waar te
maken. Immers, de kracht van de klassieke sturing door middel van het aloude
instrument volkshuisvesting verminderde aanzienlijk, waardoor de aantrekkelijkheid
voor marktpartijen om grond te verwerven enorm toenam. Dat vroeg om nieuwe
instrumenten die ook in 1994 in de notitie Grondbeleidsinstrumentarium en
in de uitvoering van de Vierde nota extra werden aangekondigd, maar feitelijk
onder Paars uitbleven.Wij hebben bijna zeven jaar moeten wachten voordat Paars in staat was
om een visie op papier te zetten. Dat is lang, te lang, vooral ook toen bij
de presentatie van de nota Grondbeleid door de staatssecretaris duidelijk
werd gemaakt dat er in het kabinet niet langer sprake is van "oude gevoeligheden"
en dat er uiterst zakelijk over het onderwerp werd gesproken. Als dat zo is,
is het toch moeilijk te begrijpen waarom het allemaal zo lang moet duren.Want dat er wat moest gebeuren was al in het midden van de jaren negentig
duidelijk. In feite bewijst de zo ongeveer enige wetgevende grondpolitieke
daad van Paars dat ook: de aanpassing van de Wvg in 1996. Sindsdien zo leert
de evaluatie van de Technische Universiteit Delft, hebben vrijwel alle gemeenten
dit instrument aangegrepen om hun regierol kracht bij te zetten.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Ik ga ervan uit dat de heer Van der Lans op enig moment nog
toekomt aan de bespreking van het initiatiefvoorstel dat nu voorligt.De heer Van der Lans (GroenLinks):Zeker. Heeft u bezwaar tegen enige politieke omzwervingen om de context
van dit voorstel te duiden? Dat lijkt mij ook relevant, mijnheer Hessing.De heer Hessing (D66):Het is een reparatie.De heer Van der Lans (GroenLinks):U kunt niet ontkennen dat de heer De Beer de politieke effecten zojuist
zeer keurig omschreef.Er komen nog steeds elke maand tien lokaties bij waar gemeenten hun voorkeursrecht
op hebben gevestigd. Dat maakt duidelijk dat er bij de gemeente duidelijk
behoefte was aan een sturingsinstrument om op de grondmarkt
ook haar regierol waar te kunnen maken.Daardoor is ook al lang duidelijk dat er meer instrumenten nodig zijn
dan de Wvg, zelfs als deze verbeterd zou worden. Marktpartijen toonden zich
steeds inventiever in het verzinnen van ontwijkingconstructies vooral in de
vorm van optieovereenkomsten die zonder enig risico vroegtijdig werden aangegaan,
maar die pas werden gerealiseerd als de bestemming ook daadwerkelijk veranderde
van "groen" naar "rood". Door het zelfrealisatieprincipe hadden gemeenten
vervolgens het nakijken en werden zij gedwongen met de betreffende marktpartij
in zee te gaan. Daardoor kregen de zogenaamde free riders ruim baan: marktpartijen
die wel van de lusten van een profijtelijke uitbreidingslokatie wilden profiteren,
maar aan publieke lasten geen stuiver wensten bij te dragen.Dat probleem was al lang en breed bekend voordat de kwestie Leidsche Rijn
voor de rechter kwam en deze in eerste instantie besloot om de door de gemeente
Utrecht op basis van artikel 26 ter vernietiging voorgedragen overeenkomst
niet te honoreren. Als reactie op die uitspraak besloot de regering eindelijk
tot reparatiewetgeving, maar toen de Hoge Raad dit vonnis vernietigde en de
gemeente Utrecht alsnog in het gelijk stelde, keerde de regering weer op haar
schreden terug. De reparatie werd weer op de lang baan geschoven en tot onderdeel
verklaard van een breed pakket maatregelen dat zou voortvloeien uit de Nota
grondbeleid. De ratio daarvan heb ik nooit begrepen. Het was immers zonneklaar
dat wij hier te maken hadden met een zwakke plek in de wet, die door de uitspraak
van de Hoge Raad niet weggemasseerd was. Met die uitspraak konden gemeenten
hooguit even opgelucht ademhalen, maar gezien de juridische vindingrijkheid
van veel marktpartijen was er geen enkele reden tot gerustheid. Wie serieus
vindt dat er ten faveure van de beste prijs-kwaliteitverhouding onder de regie
van gemeenten vooral marktwerking op de grond in plaats van om de grond zou
moeten plaatsvinden, had op dat moment politiek moeten handelen. De argumentatie
om dat niet te doen, was allerminst overtuigend. Gelukkig kende de Tweede Kamer die verantwoordelijkheid wel en besloten
de initiatiefnemers te doen wat de regering ten onrechte naliet. Het voorstel
dat zij indienden, beoogt de grootste lacunes te repareren door aanpassing
van de artikelen 10 en 26. Omdat zij – gezien hun reparatiebedoelingen –
om begrijpelijke redenen hebben besloten om zich ver te houden van enige verdere
aantasting van het zelfrealisatiebeginsel, is puur risicomijdend speculatief
gedrag van marktpartijen nog steeds niet uitgesloten. Het wordt hen echter
wel een stuk ingewikkelder gemaakt, waardoor de Wvg hopelijk meer zal bijdragen
aan waar de wet voor bedoeld is: het mogelijk maken van een actieve regierol
van gemeenten.Duidelijk is wel dat er nog veel meer moet gebeuren. Het is nu niet het
moment om daar uitgebreid op in te gaan, maar het lijkt mij wel vast te staan
dat die regierol pas echt optimaal vervuld kan worden als via het verlenen
van een exploitatievergunning gemeenten in staat worden gesteld om onwelwillende
free riders daadwerkelijk de pas af te snijden. Met zo'n vergunning moeten
de kosten voor de grondexploitatie van het totale plangebied verhaald kunnen
worden en ook moet er, bijvoorbeeld in regionaal of grootstedelijk verband,
bovenplanse verevening mogelijk worden gemaakt.Concessiemodellen, tendersystemen en/of prijsvragen, waar de regering
een warm voorstander van is, zijn alleen denkbaar als dit instrumentarium
op orde is. Dat was ook een van de eerste aanbevelingen uit de evaluatie van
de TU Delft. Die zei dat de Wvg op korte termijn in de flank versterkt zou
moeten worden door aanvullende instrumenten. Die aanbeveling lag al twee jaar
geleden op het bureau van de staatssecretaris en klinkt ook door in de Nota
grondbeleid. Ik begrijp eigenlijk niet zo goed waarom daar een jaar na het
verschijnen van de Nota grondbeleid nog geen initiatieven voor zijn genomen.
Waar wachten wij eigenlijk op? Zo moeilijk is het toch ook weer niet? De staatssecretaris
kan daar wellicht nog een nadere toelichting op geven. Als hij dat wil doen,
dan zou het ook zeer interessant zijn om van de staatssecretaris te vernemen
wat de consequenties zijn van het zogenaamde Scala-arrest van het Europese
Hof van Justitie. Door dat arrest wordt het feitelijk verplicht om overheidsopdrachten
met betrekking tot infrastructurele voorzieningen die het bedrag van 6,2 mln
euro te boven gaan, openbaar aan te besteden. Wat betekent dat voor het zelfrealisatiebeginsel
in Nederland? Die vraag is interessant, omdat op basis van dit beginsel marktpartijen
in Nederland inmiddels al op grote schaal grondposities hebben ingenomen.
Dat hebben zij gedaan met behulp van allerlei zogenaamde anterieure overeenkomsten,
die onaantastbaar blijven, ook na het aannemen van deze wet.Mijn fractie heeft daar in de schriftelijke voorbereiding een aantal opmerkingen
over gemaakt. Uit het evaluatierapport van de TU Delft blijkt namelijk dat
in het openbaar register op 1 januari 2000 bijna 1700 overeenkomsten geregistreerd
stonden, waaronder de zogenaamde vrijgestelde optieovereenkomsten. Deze hebben
betrekking op 3561 percelen met een oppervlakte van ruim 5000 ha. Op ruim
4000 ha hiervan berust vooralsnog geen vestiging van het voorkeursrecht van
gemeenten. Sinds 1998 was dit aantal gestegen met maar liefst 40%. Als de
groei zich sinds 1 januari 2000 in dezelfde mate heeft voortgezet, rust inmiddels
op bijna het dubbele aantal hectaren een uitgestelde koopovereenkomst. Gezien
het feit dat het wetsvoorstel overeenkomsten van voor 22 mei 2001, de datum
van indiening van het wetsvoorstel, om redenen van rechtszekerheid onaangetast
laat, is de kans groot dat de strijd om de markt in nogal wat gebieden in
Nederland feitelijk al is gestreden en dat daar alleen met een beroep Europese
regelgeving of met andere grondpolitieke instrumenten een stokje voor kan
worden gestoken.Desgevraagd deelden de initiatiefnemers in de memorie van antwoord aan
deze Kamer mee dat het niet mogelijk is om op korte termijn inzicht te bieden
in de omvang van het aantal overeenkomsten dat voor 22 mei 2001 is aangegaan.
Ik wist ook wel dat dit eigenlijk geen reële vraag was aan de initiatiefnemers.
Het vergt vermoedelijk een compleet onderzoek om inzicht te krijgen in de
stellingen die inmiddels op de grondmarkt zijn betrokken. De initiatiefnemers
lieten nog wel los dat uit incidentele berichten de indruk kan worden verkregen
dat aantal en oppervlakte van de betrokken grondposities redelijk
omvangrijk zijn. Dat is een vage formulering. Kunnen de initiatiefnemers hier
iets specifieker over zijn? Wat is redelijk omvangrijk? Gaat het om tienduizend
hectaren of meer?Ik vraag hiernaar, omdat empirische kennis van het grootste belang is
voor de discussie die wij de komende jaren zullen voeren over de nieuwe grondpolitieke
instrumenten waarmee overheden de grondmarkt kunnen sturen. Transparantie
bij de eigendomsverhoudingen op de grondmarkt is van het grootste belang om
verstandige politieke besluiten te kunnen nemen. Als wij moeten concluderen
dat het aantal reeds ingenomen grondposities zo groot is dat het doel waarnaar
wij streven, namelijk marktwerking op de grond in plaats van om de grond,
in de praktijk ernstig wordt bemoeilijkt, zullen wij voortvarend moeten handelen
om instrumenten te introduceren die het doel dichterbij brengen, zoals aangescherpte
onteigeningswetgeving.Het lijkt mij van groot belang om de grondmarkt feitelijk in kaart te
brengen. De initiatiefnemers melden dat het pas zes maanden na het in werking
treden van de aangepaste Wvg mogelijk is om de omvang van koopovereenkomsten
met uitgestelde levering van voor 22 mei 2001 te bepalen, omdat deze dan volgens
het overgangsrecht in de openbare registers moeten zijn ingeschreven, willen
zij voor vrijstelling van het voorkeursrecht in aanmerking komen. Het lijkt
mij verstandig dat deze informatie op dat tijdstip wordt vergaard en ter beschikking
wordt gesteld aan het parlement. Dat is geen vraag aan de initiatiefnemers,
maar aan de staatssecretaris. Is hij bereid dat toe te zeggen? Loont het sowieso
niet de moeite om een aantal studies te laten verrichten naar de ontwikkelingen
op de grondmarkt? Is dit niet een mooi onderzoeksobject voor het nieuwe ruimtelijk
planbureau?Wij zullen dit initiatiefvoorstel van harte steunen. Het is een mooi voorbeeld
van parlementair initiatief op het moment dat de regering om ondoorgrondelijke
redenen tekortschiet. Het is ook een kordate vertaling van de aanbevelingen
uit het evaluatierapport uit 2000, waar de Tweede Kamer in 1996 zelf om heeft
gevraagd. Duidelijk is dat hiermee niet alle problemen bij het sturen van
de grondmarkt zijn verholpen, maar dat was ook niet de bedoeling van de initiatiefnemers.
Daarvoor is nog veel wetgevende arbeid te verrichten, ook op het gebied van
de Wvg, waarvan de gebruiksmogelijkheden naar de mening van mijn fractie moeten
worden verruimd. Ook andere overheden moeten het instrument van het voorkeursrecht
kunnen hanteren. Ook voor andere functies dan verstedelijking of binnenstedelijke
herstructurering, zoals de ecologische hoofdstructuur of waterberging, moet
een voorkeursrecht gevestigd kunnen worden. Dat is in onze ogen onvermijdelijk.
Mocht een komend kabinet op deze en andere punten opnieuw een afwachtend beleid
voeren, dan hoop ik dat de initiatiefnemers in een even breed verband, maar
de volgende keer aangevuld met een vertegenwoordiger van GroenLinks, het initiatiefrecht
zullen gebruiken om de regering op deze punten de weg te wijzen.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Toen ik in het midden van de vorige week de inbreng
namens de fractie van de PvdA bij dit wetsvoorstel voorbereidde, had ik nog
geen vermoeden van de omstandigheden waarin het behandeld zou worden. Ik heb
met de fractie besproken dat ik iets uitgebreider zou stilstaan bij het grondbeleid,
maar ik zal mij gezien de omstandigheden beperken en slechts een enkele opmerking
maken over het wetsvoorstel en ik zal daar een enkele vraag voor de staatssecretaris
aan toevoegen. Ik neem aan dat wij in de komende periode nog wel op een andere
manier van gedachten zullen wisselen over het toekomstige grondbeleid.De heer De Beer heeft al aangegeven dat de Wet voorkeursrecht gemeenten
een lange geschiedenis kent. Ik heb begrepen dat hij er steeds bij is geweest.
Ik heb daar kennis van kunnen nemen uit de literatuur, bijvoorbeeld het boek
De verbeelding aan de macht van Breedveld en Bootsma. Ik heb gelezen hoe in
die dagen over de Wet voorkeursrecht gemeenten werd gesproken. Overigens ging
die wet aanmerkelijk verder dan de wet die in 1981 en de wijziging die in
1995/1996 aan de orde zijn geweest. De heer De Beer wees er al op dat het
begrip "gebruikswaarde" toen onderdeel van de wetgeving was en niet het begrip
"marktwaarde" dat nu in de wetgeving is opgenomen.Naar het oordeel van mijn fractie is het voorliggende wetsvoorstel een
noodzakelijke en welkome aanvulling op de Wet voorkeursrecht gemeenten, die
in 1996 tot stand is gekomen. De PvdA-fractie wil dan ook graag haar waardering
uitspreken voor de initiatiefnemers, die het heft in eigen hand genomen hebben
nadat de regering op meerdere plaatsen, o.a. in de nota Grondbeleid, aangegeven
had wetswijziging van belang te achten maar geen noodzaak zag om tot snelle
reparatiewetgeving over te gaan, terwijl de lokale praktijk er zo dringend
om vroeg. Toch prettig zo'n dualistisch stelsel! Dat zou wel eens wat vaker
tot uitdrukking mogen komen.De heer De Beer (VVD):U gaf blijk van enige spijt dat het begrip "gebruikswaarde" uit het wetsvoorstel
verdwenen is. Staat u nog steeds achter de gedachte dat grond tegen de gebruikswaarde
onteigend zou moeten worden in plaats van tegen de marktwaarde?Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik gaf al aan dat ik met groot genoegen een uitgebreid debat over de grondpolitiek
wil voeren, maar ik heb de indruk dat de omstandigheden daar op dit moment
geen aanleiding toe geven. Ik laat mij dus niet verleiden om hier verder op
in te gaan. Ik had misschien die eerste zin niet moeten zeggen, maar ik ben
ervan overtuigd dat wij elkaar nog zullen tegenkomen op dit beleidsveld. Ik
durf ook bijna te veronderstellen dat wij het dan niet helemaal eens zullen
zijn.Mijnheer de voorzitter. Eveneens is het positief te noemen dat, daar waar
de collega's in de Tweede Kamer maar al te vaak wetten eerder ingewikkelder
maken dan ze te vereenvoudigen, nu uitdrukkelijk gekozen is voor het "terugdringen
van het aantal procedures" onder het motto dat de wetgever vooral duidelijk
moet zijn. Dat spreekt ons zeer aan. Er is immers voldoende reden om met voorstellen
te komen ter reparatie van deze wet, gelet op de verschillende arrondissementsuitspraken
en de niet eenduidig te interpreteren uitspraken van de Hoge Raad
als gevolg daarvan. De urgentie van de reparatie wordt versterkt door de geweldige
ruimtelijke opgave waarvoor wij de komende decennia staan. Deze opgave is
verwoord in de Vijfde nota ruimtelijke ordening, waar gisteren in de Tweede
Kamer na jarenlange voorbereiding en discussie hopelijk afrondend over gesproken
is.Een zo omvangrijke opgave vraagt niet alleen om doelstellingen maar vooral
om een adequaat uitvoeringsinstrumentarium en daarbinnen is het grondbeleid
cruciaal. Dat hebben wij kunnen leren van de evaluatie van de uitvoering van
de Vierde Nota.De reparatie die hier voorligt, is van belang – geen enkel misverstand
hierover – maar op zichzelf onvoldoende om tegenwicht te bieden aan
ongewenste grondspeculatie met prijsopdrijvende werking die het gevolg is
van het feit dat wij leven in een klein land met heel veel ruimteclaims.Kan de staatssecretaris aangeven hoe naar zijn mening het vervolg zal
zijn op indiening en aanneming van dit initiatiefvoorstel? Hoe zal vorm en
inhoud worden gegeven aan de exploitatievergunning? Is al begonnen met de
voorbereiding of wil de staatssecretaris nog even wachten?Voorzitter. Samengevat kan gezegd worden dat de fractie van de PvdA van
harte instemt met deze wetswijziging, maar dat zij er sterk op aandringt bij
de regering om snel met aanvullende maatregelen te komen met betrekking tot
het grondbeleid. Allereerst door deze wet voor alle gemeenten te laten gelden.
In de tweede plaats door het snel in het leven roepen van een exploitatiebijdrageregeling.
In de derde plaats door het stimuleren van regionale, dan wel provinciale
grondbanken, waardoor betere verevening van rood, blauw en groen kan plaatsvinden.
We hebben daartoe in deze Kamer zelfs enkele jaren geleden bij de behandeling
van de LNV-begroting de motie-Van Gennip aangenomen, die daarvoor pleitte.De gemeentelijke regierol wordt door de voorliggende wetswijziging terecht
versterkt maar behoeft meer instrumenten dan er nu beschikbaar zijn. Duidelijkheid
scheppen over wat precies onder de gemeentelijke regierol verstaan wordt en
wat de rol is van de diverse andere partijen, leidt ongetwijfeld tot versnelling
van procedures en daardoor tot een hogere bouwproductie. Dat zou als vierde
punt toegevoegd kunnen worden.De heer Van Bruchem (ChristenUnie):Voorzitter. Ik spreek mede namens de fractie van de SGP. Het doel van
de Wet voorkeursrecht gemeenten is het veilig stellen van het publiek belang
op de grond- en bouwmarkt en het versterken van de regiefunctie van de gemeenten
op dit gebied. In de praktijk blijkt de wet enkele mazen te bevatten, die
er overigens destijds bewust zijn ingebracht, waardoor de effectiviteit ervan
wordt ingeperkt. Het initiatiefvoorstel is bedoeld om enkele van die mazen
te dichten. Dat is een doelstelling waar onze fracties van harte achter staan.Er komen weliswaar nog andere wetten en maatregelen op dit gebied, zoals
de Grondexploitatiewet en misschien ooit de een of andere heffing bij bestemmingsverandering
van grond, maar die maatregelen hebben voornamelijk financiële betekenis.
Dat is niet onbelangrijk en bepaalde acties van bijvoorbeeld projectontwikkelaars
zouden daardoor ontmoedigd kunnen worden, maar ze bieden als zodanig weinig
versterking van de gemeentelijke regiefunctie.Een interessante vraag is welk effect het voorgenomen contourenbeleid
in het kader van de ruimtelijke ordening zal hebben voor deze problematiek.
Voor projectontwikkelaars wordt dan duidelijk dat zij zich moeten richten
op de gebieden binnen de bebouwingscontouren en dat zij daarbuiten niets te
zoeken hebben. Hun zoekgebied wordt dus beperkt en de verschillen in grondprijs
binnen en buiten de bebouwingscontouren zullen waarschijnlijk groter worden.
Naar mijn mening wordt het daardoor voor projectontwikkelaars nog aantrekkelijker
om grond te verwerven. Zij zullen dus met nog meer energie zoeken naar mogelijkheden
en nieuwe mazen in de wet. Tegelijkertijd worden de zoekruimte en dus de bewegingsruimte
van de gemeenten beperkt door de contouren en wordt hun regiefunctie die ervoor
moet zorgen dat de publieke belangen worden veiliggesteld, dus belangrijker.
Door een en ander zou de voorgestelde reparatie dan ook aan urgentie winnen.
Ik vermoed dat de indieners het met deze redenering eens zijn. Ik ben echter
ook wel benieuwd naar de mening van de staatssecretaris.Het is een andere vraag of met dit wetsvoorstel alle mazen in de Wet voorkeursrecht
gemeenten gedicht zijn. Er zullen altijd constructies mogelijk blijven en
gelet op de grote financiële belangen die er spelen, zullen ze ook worden
toegepast. Dat neemt niet weg dat de wetgever, om met koning Salomo te spreken,
moet doen wat zijn hand vindt om te doen. In dit geval moet de wetgever dus
de zichtbare en ongewenste gaten in de wet dichten. Als in de toekomst een
nieuwe aanpassing nodig is, zien wij wel weer verder.Volgens het voorstel worden in artikel 26 van de Wvg de woorden "in het
belang van de gemeente" geschrapt. Eigenlijk wordt dus met de nieuwe tekst
aangegeven dat er per definitie altijd sprake is van gemeentelijk belang wanneer
de gemeente een voorkeursrecht heeft gevestigd. De indieners verwachten dat
daardoor een grotere duidelijkheid ontstaat. Allerlei constructies die afbreuk
kunnen doen aan het gemeentelijk voorkeursrecht, kunnen immers op verzoek
van de gemeente nietig worden verklaard. Op zichzelf kunnen onze fracties
daarin meegaan. Het blijft voor ons echter wel de vraag welk effect de nieuwe
tekst heeft op de mogelijkheden van zelfrealisatie.De indieners hebben eerder aangegeven dat met een eenvoudige toets onderscheid
kan worden gemaakt tussen ontwijkingsconstructies enerzijds en overeenkomsten
in het kader van zelfrealisatie anderzijds. Op onze vragen over die eenvoudige
toets merken de indieners in de memorie van antwoord op dat gemeenten al om
vernietiging moeten kunnen vragen wanneer de eigenaar van de grond de beschikkingsmacht
in enigerlei mate uit handen geeft. Iedere overeenkomst in het kader van zelfrealisatie
levert echter per definitie een beperking op van de beschikkingsmacht over
het betreffende perceel. De eigenaar is immers gebonden aan de overeenkomst
en kan niet meer met een ander in zee gaan. Hij moet zich verder bij de uitwerking
van de plannen aan de overeenkomst houden. Dit roept de vraag op of deze
formulering er niet eigenlijk op neerkomt dat in feite alle zelfrealisatieovereenkomsten
in aanmerking komen voor vernietiging. Ik ga ervan uit dat dat niet de bedoeling
is van de indieners. Had daarom niet beter een andere formulering kunnen worden
gekozen? Ik denk dan aan een formulering die inhoudt dat alle overeenkomsten
op dit terrein voor vernietiging in aanmerking komen, tenzij ze aantoonbaar
staan in het kader van zelfrealisatie.In artikel 10, lid 5 wordt bepaald dat slechts een keer per drie jaar
vrijstelling kan worden gekregen van de aanbiedingsplicht van een bepaald
perceel. Hiermee wil men voorkomen dat er ieder half jaar een overeenkomst
wordt gesloten om op die manier het nog te vestigen voorkeursrecht van de
gemeente te ontwijken. Ondanks de verbeteringen die middels het amendement-Van
Middelkoop in dit artikel zijn aangebracht, vind ik het een lastige bepaling,
maar ik ben dan ook maar een eenvoudige landbouweconoom. Gaat het hier alleen
om een overeenkomst tussen dezelfde koper en dezelfde verkoper? Anders gezegd:
kan boer A, wanneer de ingeschreven transactie met projectontwikkelaar X niet
doorgaat, die grond binnen drie jaar vrijelijk aan boer B verkopen als hij
dat om de een of andere reden zou willen doen? Ik denk dat dit mogelijk moet
zijn. Ik neem echter aan dat het niet de bedoeling is dat boer B vervolgens
voor het betreffende perceel een overeenkomst sluit met projectontwikkelaar
X. Wordt zo'n tweede, ongewenst transactie door de voorliggende tekst uitgesloten?In de schriftelijke voorbereiding hebben wij al aangegeven dat wij de
definitie van koper, zoals te vinden in artikel 10, lid 5 – overigens
hoort die definitie volgens ons eigenlijk in artikel 1 van de wet thuis –
nogal summier vinden. Het schijnt zo te zijn dat projectontwikkelaars –
en dat zijn de kopers meestal – vaak meerdere BV's hebben en dat zij
vrij gemakkelijk de ene BV in de plaats van de andere kunnen schuiven. Formeel
is er dan een andere koper, maar in werkelijkheid gaat het wel om hetzelfde
concern. Dat kan leiden tot vervelende complicaties. Onderkennen de indieners
dit probleem? Ik ben van mening dat BV Y, wanneer die BV tot hetzelfde concern
behoort als BV Z of als er vergelijkbare verbindingen bestaan tussen deze
BV'S, bij de toepassing van artikel 10, lid 5 als dezelfde koper moet worden
beschouwd als BV Z. Onderschrijven de indieners deze opvatting?Voorzitter. Dan het punt van de ten onrechte gegeven notariële voetverklaring.
Ik geef de indieners en de staatssecretaris gelijk als zij stellen dat dit
een algemeen probleem is van de Wvg en dat het niet specifiek gekoppeld is
aan dit voorstel. Naarmate de Wvg effectiever wordt toegepast, kan het probleem
zich echter vaker voordoen. Zowel de regering als de indieners zijn van mening
dat het zo'n vaart niet zal lopen omdat de notarissen met deze verklaringen
zeer voorzichtig omgaan, wellicht mede met het oog op eventuele schadeclaims.
In de Wet agrarisch grondverkeer is vastgelegd dat bij een onterecht afgegeven
verklaring de transactie toch doorgaat. Zowel de indieners als de regering
zijn van mening dat een overeenkomstige voorziening in deze wet niet nodig
en niet gewenst is. Onze fracties zijn bij nader inzien geneigd deze redenering
te volgen. Met een dergelijke bepaling in de Wvg zou in feite de gemeente,
dus het publieke belang, worden benadeeld door een fout van een notaris. Dat
ligt bij de WAG duidelijk anders. Het is natuurlijk erg vervelend voor zowel
koper als verkoper als door een fout van een notaris een al afgeronde transactie
niet doorgaat, maar dat punt moeten wij maar voor lief nemen. Uiteindelijk
kunnen partijen, als zij de zaak niet helemaal vertrouwen, ook zelf vooraf
informatie inwinnen bij de betreffende gemeente.Wij stellen vandaag een wettekst vast met, zoals de indieners toegeven,
een fout erin. Als ik de heer De Beer mag geloven, met minstens een fout erin.
Het betreft artikel 8, lid 1 van de Wvg waarin wordt verwezen naar een bepaling
uit artikel 10. Die bepaling wordt met dit initiatiefvoorstel geschrapt zodat
de verwijzing in de lucht hangt. Sterker nog, als gevolg van vernummering
wordt verwezen naar een andere bepaling, hetgeen onjuist is. Waarschijnlijk
zal deze slordigheid in de praktijk niet veel problemen opleveren –
hoewel dat van te voren nooit bekend is natuurlijk – maar het hoort
niet, zeker niet omdat het voorstel meer duidelijkheid in de wetgeving beoogt
te brengen. Als een wet wordt gewijzigd door een initiatiefvoorstel, moet
dat wel goed gedaan worden. De koninklijke weg was geweest, door middel van
een novelle de slordigheid te verwijderen. Gelet op de snelle nadering van
de verkiezingen heb ik er begrip voor dat de indieners daarvan afzien. Zij
suggereren dat deze correctie moet worden meegenomen bij een algehele wijziging
van de Wvg zoals aangekondigd in de Nota grondbeleid. Dat kan echter nog wel
even duren, zeker gezien de ontwikkelingen van vandaag. Ik verneem daarom
graag van de staatssecretaris of hij mogelijkheden ziet om deze fout eerder
uit de wet te halen.Ik wilde de staatssecretaris nog een aantal vragen stellen over de samenhang
van de wijzigingen die in de sfeer van de Wvg verwacht worden. Ik bewaar die
vragen evenwel voor een volgende gelegenheid. Ik stel nog twee punten aan
de orde. Als er toch wijzigingen in de Wvg worden aangebracht, pleit ik voor
het vergroten van de leesbaarheid ervan. Ik heb op dit punt gelukkig een medestander
gevonden in de heer De Beer. Mijn tweede punt betreft de afkorting van de
wet. De Wet voorziening gehandicapten heeft dezelfde afkorting als de Wet
voorkeursrecht gemeenten. De zoekprogramma's op internet maken geen onderscheid
tussen beide als "Wvg" wordt ingetypt. Dat is lastig en misschien kan daaraan
wat gedaan worden, bijvoorbeeld door de naam van de wet te veranderen in wet
gemeentelijk voorkeursrecht, WGV. Deze wijziging zal het zoekwerk van Kamerleden
ongetwijfeld vergemakkelijken. Bovendien zal daarmee meer duidelijkheid worden
gecreëerd. Ik wacht met belangstelling de reactie van de indieners en
de staatssecretaris af.De voorzitter:De heer Van Bruchem brengt een interessant punt naar voren, namelijk:
in hoeverre behoort de titulatuur van wetgeving tot de wet en is er vrijheid
om daarin wijzigingen aan te brengen? Het is wellicht een vraag die de voorzitter
aan de indieners dient voor te leggen.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Wij hebben eens een wetsvoorstel behandeld
waarin het jaartal in de titel nog niet was vastgesteld. Ook in de titel kan
dus in de laatste instantie een wijziging plaatsvinden.De voorzitter:Wij moeten het de indieners niet te gemakkelijk maken.De heer Hessing (D66):In de politiek is niets zeker en ten aanzien van initiatiefwetsvoorstellen
zeker niet. Het had niet veel gescheeld of wij hadden vandaag dit wetsvoorstel
niet behandeld als gevolg van de ontwikkelingen aan gene zijde van het Binnenhof.
In dat geval had ik de initiatiefnemers een troost kunnen aanreiken, namelijk
dat het maar zelden voorkomt dat initiatiefwetsvoorstellen als controversieel
worden beoordeeld en vervolgens op de plank terechtkomen. Wij hadden het ook
aan de orde kunnen hebben als het kabinet een demissionaire status had gehad.Voorzitter. Allereerst past hier een compliment – andere sprekers
zijn mij hierin terecht voorgegaan – aan de initiatiefnemers voor hun
vasthoudendheid om de Wet voorkeursrecht gemeenten zodanig te repareren dat
aan de strekking daarvan voldoende recht wordt gedaan. Daar ligt eigenlijk
de kern van de motivatie van de initiatiefnemers: ervoor zorgdragen dat gemeenten
ook feitelijk in staat worden gesteld om met voorkeur grond te verwerven zodat
zij daarmee hun onmiskenbare regiefunctie bij het realiseren van publieke
doelen werkelijk kunnen waarmaken.Reparatie is nodig omdat uit jurisprudentie is gebleken dat het mogelijk
is om onder het voorkeursrecht uit te komen met behulp van onder meer optiecontracten
die pas geactiveerd worden wanneer de bestemming inderdaad van groen naar
rood verschuift. De wijziging van artikel 10 strekt ertoe, de ontduiking van
het voorkeursrecht tegen te gaan door vast te leggen dat de naam van de kopende
partij moet worden genoemd in de overeenkomst en voorts door de eis dat de
daadwerkelijke levering plaatsvindt binnen zes maanden nadat de overeenkomst
in de openbare registers is ingeschreven. Mijn fractie steunt deze wijziging.
Het is inderdaad de vraag waarom de regering op dit punt geen wijzigingsvoorstel
heeft ingediend; anderen wezen daarop reeds. Want ook de regering is toch
de opvatting toegedaan dat op de voet van de huidige Wet voorkeursrecht gemeenten
ontduiking aan de orde is en dat dus aanpassing van artikel 10 in de rede
ligt?In het verlengde daarvan zou mijn fractie ook graag van de regering vernemen,
waarom is afgezien van reparatie van artikel 26. Nog los van de vraag, in
hoeverre de uitspraken van de Hoge Raad van november 2000 voldoende houvast
aan gemeenten bieden om het voorkeursrecht ook tot gelding te kunnen brengen,
is er toch uit wetstechnisch oogpunt veel voor te zeggen om de wet te verduidelijken?
De initiatiefnemers geven in de memorie van toelichting terecht aan, ik citeer:
"De wetgever kan en moet duidelijker zijn." Het enkele feit dat de Hoge Raad
heeft aangegeven dat private partijen bij zelfrealisatie rekening hebben te
houden met "gerechtvaardige belangen van de gemeente" opent toch de weg naar
tal van procedures om scherp te krijgen wat hier nu precies wel en niet onder
valt?Als het gaat om artikel 26 kan de gemeente de nietigheid inroepen van
rechtshandelingen die de voorkeurspositie van de gemeenten ondermijnen. Het
"belang van de gemeente" speelt daarbij geen rol meer.In de memorie van antwoord aan deze Kamer geven de initiatiefnemers aan
dat het voor de rechter doenlijk zal zijn om aan de hand van de acte waarin
de rechtshandeling is vervat, te beoordelen of in een concrete situatie sprake
is van het "in enigerlei mate" overdragen van de beschikkingsmacht over en
het economisch belang bij de grond in kwestie. De initiatiefnemers hebben
echter de overtuiging dat het voor de rechtspraktijk eenvoudiger zal zijn
dan het door de Hoge Raad ontwikkelde criterium "in zodanige mate". De initiatiefnemers
verwijzen in de memorie van antwoord aan deze Kamer op dit punt nadrukkelijk
naar de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel waar zij op pagina 5
reeds hebben aangegeven dat zij deze term van de Hoge Raad hebben ingeruild
voor het eigen criterium "in enigerlei mate". Mijn fractie zou de initiatiefnemers
hier graag willen volgen, maar in de memorie van toelichting hebben zij het
over "in zodanige mate" en niet over "in enigerlei mate". Betreft het hier
een schrijffout of een vorm van voortschrijdend inzicht dat zich tijdens de
wording van het wetsvoorstel heeft ontwikkeld?Mijn fractie zal weerstand bieden aan de neiging de discussie te verbreden –
bijvoorbeeld de relatie met de nota Grondbeleid in beschouwing te nemen –
want dit is niet de plaats of het moment daarvoor. Het is ook niet het moment
om in te gaan op de schriftelijke vraag van de VVD-fractie, wat de woonconsumenten
er nu eigenlijk mee opschieten. Grond in handen van gemeenten betekent niet
automatisch dat woonconsumenten er beter van worden. Dat is inderdaad geen
absolute garantie voor een betere positie voor de woonconsumenten. Hoe interessant
deze discussie ook is, die vraag richt zich eerder op de Wet voorkeursrecht
gemeenten als zodanig dan op de voorliggende reparatie. Wanneer je weinig
ziet in de Wvg, dan heeft reparatie wellicht ook weinig zin. Verder kan mijn
fractie zich niet direct voorstellen dat er een directe relatie ligt –
de VVD vroeg zich dat af – tussen enerzijds het restrictieve beleid
met betrekking tot de ruimtelijke ordening en anderzijds het aanscherpen van
het voorkeursrecht. Gelet op alle andere claims op de beschikbare ruimte,
denk ik dat het aantal geschikte lokaties voor woningbouw zodanig schaars
is dat de aanscherping daarop niet direct terug te voeren is.Wel is het interessant te vernemen wat precies in kwantitatieve zin de
effecten zijn van de voorliggende voorstellen, met name de doorwerking van
het nieuwe artikel 10. Terecht geven de initiatiefnemers aan dat pas zes maanden
na inwerkingtreding duidelijk zal worden welke grondposities reeds zijn ingenomen
door marktpartijen en dus buiten de reikwijdte vallen van het voorkeursrecht.
Zij reppen over incidentele berichten waaruit opgemaakt zou kunnen worden
dat de betrokken grondposities qua aantal en oppervlakte redelijk omvangrijk
zijn. Heeft de regering een begin van een beeld van de stand van zaken op
dit punt?De initiatiefnemers zijn van oordeel dat een registergoed niet overdraagbaar
is in de zin van artikel 83 van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek indien op
het registergoed een gemeentelijk voorkeursrecht van kracht is, zelfs niet
als de notaris ten onrechte een voetverklaring plaatst en verdere
medewerking verleent aan vervreemding. In het voetspoor van de Hoge Raad treedt
het rechtsgevolg van eigendomsoverdracht niet in, hoe vervelend dat in sommige
concrete situaties ook kan zijn. Aan de regering is gevraagd haar oordeel
hierover te geven, maar volgens mij hebben wij dat nog niet kunnen vernemen.
Daarom vraag ik of de regering deze uitleg volgt.De voorzitter:Ik begrijp dat de indieners ongeveer 15 minuten nodig hebben om hun antwoord
voor te bereiden. Naar het zich thans laat aanzien, zal de minister-president
rond 17.00 uur een verklaring afleggen in de Tweede Kamer. Het is in ons aller
belang dat in ieder geval de hier aanwezige leden van de Tweede Kamer daarbij
kunnen zijn en dat ook de anderen ernaar kunnen luisteren. Ik streef ernaar
de behandeling voor 17.00 uur te hebben afgerond.De vergadering wordt enige tijd geschorst.De heer Depla:Voorzitter. Mede namens de andere indieners dank ik de woordvoerders in
deze Kamer voor de positieve woorden die zij aan dit wetsvoorstel hebben gewijd.
Er zijn nog wel enkele vragen gesteld. Alvorens ik op die vragen inga, zal
ik in vier punten uiteenzetten wat het oogmerk van de indieners was om tot
dit initiatiefwetsvoorstel te komen.Ten eerste het wegnemen van rechtsonzekerheid onder het motto "niet de
rechter moet regeren, maar de wetgever moet duidelijk zijn". Ten tweede dat
onnodige bouwvertraging voorkomen moet worden. Dat speelt met name bij artikel
26, het aantonen dat het gemeentelijk belang in het geding is, wat tot onnodig
veel procedures leidt. Patstellingen moeten worden voorkomen. Ten derde dat
voorkomen moet worden dat ontwikkelaars, bouwers of speculanten risicoloos
grondposities innemen. Dat leidt tot opdrijving van de grondprijs. Maar erger
nog, gemeenten zijn gedwongen, met de projectontwikkelaar in zee te gaan die
de grond heeft gekocht. Dan is er sprake van concurrentie om de grond in plaats
van concurrentie op de grond. Daar hebben wij veel moeite mee. Ten vierde
vinden wij dat de gemeenten hun regierol waar moeten maken, niet door zo nodig
zelf te bouwen, maar door die projectontwikkelaar uit te kiezen die het beste
project voor de laagste prijs kan realiseren. Op die manier wordt democratisch
gelegitimeerde planvorming mogelijk. Dit waren de belangrijkste motieven om
tot deze initiatiefwet te komen. Vandaag proberen wij het ertoe te leiden
dat dit wetsvoorstel ook wet zal worden.Voorzitter. De heer Pastoor vindt dat dit voorstel tot meer juridisering
zal leiden. De fracties van de VVD en D66 hebben in hun inbreng overtuigend
bewezen dat dit niet het geval is. Hieraan voeg ik nog het volgende toe. In
artikel 26 staat dat de gemeente beroep mag aantekenen op het moment dat het
gemeentelijk belang in het geding is en op het moment dat er afbreuk is gedaan
aan het voorkeursrecht. Dat zijn twee toetsingscriteria. Wij hebben daar één
toetsingscriterium van gemaakt. Dat maakt het juridisch gezien eenvoudiger,
omdat dit leidt tot minder procedures. Bovendien hebben wij net die toetsingsgrond
eruit gehaald waar de meeste discussie over mogelijk is. Wat is nu het belang
van de gemeente? Op het moment dat het voorkeursrecht wordt gevestigd, is
het bestemmingsplan nog niet definitief afgerond. Er zijn dan verschillende
interpretaties mogelijk en dat kan tot vertragingen leiden. Kortom, wij hebben
net het meest gevoelige criterium als het gaat om juridische procedures eruit
gehaald.De heer Pastoor stelde vervolgens dat er op het moment dat er minder mogelijkheden
zijn om te ontduiken, meer gebruik gemaakt zal moeten worden van het onteigeningsinstrument.
De grond blijft immers in handen van de oorspronkelijke eigenaar. Als de eigenaar
niet wil meewerken, moet de gemeente uiteindelijk tot onteigening overgaan.
Wij vragen ons af of dat waar is, omdat in de Onteigeningswet in artikel 17
staat dat alvorens de rechterlijke procedure wordt gestart, er overleg moet
plaatsvinden om tot minnelijke overeenstemming te komen. Nu blijkt men er
in 95% van de gevallen uit te komen. Dat is niet zo vreemd, want de onteigening
is de stok achter de deur. Dit maakt dat wij ervan overtuigd zijn dat één
van de doelen van onze wet, namelijk het terugdringen van de juridische procedures,
wel degelijk bereikt wordt.De heer Pastoor heeft verder gevraagd naar het artikel van de heer Van
Zundert. Ik word sinds anderhalf jaar steeds meer specialist. Ik heb het artikel
meteen gelezen. Het viel mij op dat de conclusie van het artikel dat dit tot
meer rechtszaken zou leiden, niet werd gestaafd door de rest van het artikel.
Ik heb geen motieven en argumenten kunnen vinden. Ik kan het dus niet weerleggen,
maar ik vond het niet erg overtuigend.Voorzitter. Ik kom bij de vragen van de heer De Beer. Hij ziet nu al aankomen
dat er nog meer reparaties van de Wvg noodzakelijk zijn. Hij vroeg ons in
feite waarom we deze niet meteen hadden meegenomen. Wij gaan ervan uit dat
eenieder zijn eigen verantwoordelijkheid heeft. Wij hadden het graag gedaan,
maar we hebben vorig jaar mei met de regering van gedachten gewisseld over
de nota Grondbeleid. Daar werden een paar andere wijzigingen aangekondigd.
Deze wijziging was in onze ogen een spoedwijziging, gezien het feit dat de
Vijfde nota eraan kwam waarbij met contouren gewerkt zou gaan worden, zodat
het extra noodzakelijk werd om een dergelijk instrumentarium bij de hand te
hebben. De regering was niet ongenegen om, als de Kamer een uitspraak deed,
dat wetsvoorstel ook aan te passen, maar wij hebben dat vanwege de spoed zelf
ter hand genomen. Wij vonden echter dat het de verantwoordelijkheid van de
regering bleef om de andere reparaties te verrichten, die zij zelf had aangekondigd.
Het zou vreemd zijn als de Kamer zou zeggen dat de toezegging van de staatssecretaris
haar niet overtuigde dat het snel genoeg zou gaan, zodat zij het maar zelf
ging doen.Ik ben verder eveneens tot de conclusie gekomen dat het een moeilijk leesbare
wet is. Als alle reparaties eraankomen, dan kan dit probleem in een keer meegenomen
worden. Dat is echter iets te hoog gegrepen voor de initiatiefnemers.De heer De Beer heeft verder gezegd dat wij het over onszelf hebben afgeroepen.
Als je geen restrictief beleid voert, heb je ook geen Wet voorkeursrecht gemeenten
nodig. Deze redenering is volgens mij niet helemaal sluitend. Wij hebben de
Wvg ook nodig bij de herstructurering van binnenstedelijke projecten.
Een zeer groot deel van de opgave waarvoor wij staan, is het herstructureren
en opknappen van bestaande steden. Daarbij heeft de gemeente de Wvg nodig
om soms net dat zetje te kunnen geven dat nodig is om al die kleine grondeigenaren
in beweging te brengen. De heer Hessing bracht ook nog een ander argument
naar voren. Als je een goede planoloog bent, kun je met een blik op de kaart
in een groot deel van de gevallen zien – zelfs als zou je de lijn volgen
dat er overal gebouwd kan worden – dat het aantal lokaties waaruit je
kunt kiezen, beperkt is. Ook dan is de Wvg nodig. En ten slotte is een belangrijk
punt, ook al mag iedereen overal maar bouwen, dat het niet om concurrentie
"om de grond" maar om concurrentie "op de grond" gaat. Het kan dan nog noodzakelijk
zijn om via het voorkeursrecht ervoor te zorgen dat je die projectontwikkelaar
uit kunt kiezen, die het publiekelijk democratisch gelegitimeerd bestemmingsplan
op die manier realiseert.De heer De Beer (VVD):Voorzitter. Ik zal de vergadering niet te lang ophouden met mijn interrupties,
maar het feit dat het juist voor de binnensteden nodig is, was exact het punt
waar ik het over had. De wet was tot 1996 inderdaad toepasbaar voor binnensteden.
Pas daarna heeft men ook de buitengebieden erbijgehaald. Dat is gebeurd door
het Vinex-beleid. Als we de wet hadden gehouden, zoals deze was, was de wet
vandaag de dag ook nog steeds op binnensteden toepasbaar. Ik geloof niet dat
het een bestrijdingspunt van uw kant kan zijn van hetgeen ik gezegd heb.De heer Depla:Daar heeft u gelijk in. Dat deel wordt door de indieners inderdaad niet
ter discussie gesteld. Ik had dat niet moeten noemen. Dat laat de andere punten
echter onverlet.Tot slot nog een opmerking over uw wens om tegelijk met deze reparatie
mee te nemen dat bij gebruik van de Wvg ook openbaar moet worden aanbesteed.
Er is geen garantie dat bij gebruik van de Wvg openbaar wordt aanbesteed.
Ik wil er twee dingen over zeggen. Wij hebben daar bij de behandeling van
de nota Grondbeleid in de Tweede Kamer uitvoerig over gesproken. De regering
zal op dit punt met voorstellen komen. De Kamer heeft hier haar steun aan
gegeven. Wij hebben ons beperkt tot een spoedeisende reparatie. De gemeenten
hebben al een convenant afgesloten met projectontwikkelaars zoals NEPROM en
NVB om de concurrentie te bevorderen. Er zijn wel kanttekeningen bij te plaatsen
of je dat overal moet doen, maar daarover kunnen wij uitgebreid van gedachten
wisselen, als het voorstel van de regering komt.Ik dank de heer Van der Lans van GroenLinks voor de ondersteuning van
het voorstel. Hij gaat nog even door op iets waarover wij schriftelijk van
gedachten hebben gewisseld, namelijk of wij niet te laat zijn. Is alles al
vergeven? Wij denken van niet. Volgens onze cijfers was 4000 hectaren al vergeven.
Als je die lijn doortrekt, kom je op 10.000 hectaren. Dat is het maximum.
Wij verwachten dat het minder is, maar het is wel een substantiële hoeveelheid.Het mooie van dit wetsvoorstel is dat wij er dadelijk zicht op krijgen.
Nu is het gissen, maar als het wetsvoorstel praktijk wordt, moet elke koopovereenkomst
of optie worden geregistreerd. Dan hebben wij de precieze gegevens die wij
willen hebben. Dan kan de regering erover nadenken wat er nog meer nodig is,
gezien die cijfers.Wij denken wel dat het meer is dan 4000. Het maximum is 10.000. Wij hebben
geen signalen dat dit is bereikt. Wij denken dat het iets minder is. Dit wetsvoorstel
geeft inzicht in hoe het hiermee staat. Dat inzicht is noodzakelijk om de
discussie over het grondbeleid te kunnen voeren.Een andere vraag was of de wet voorkeursrecht verruimd moet worden, zodat
zij kan worden benut als er ruimte voor water of voor recreatie gereserveerd
moet worden. Als wij de wet voorkeursrecht goed begrijpen, is deze alleen
niet bruikbaar, als het gaat om een agrarische bestemming. Deze wens is dus
mogelijk volgens de jurisprudentie, maar er is onduidelijkheid over. Om die
reden wordt er de vinger bijgelegd door de regering in de memorie van toelichting
bij het reparatievoorstel dat bij de Kamer ligt. Bij de wetsbehandeling in
de Tweede Kamer hebben wij het hier ook over gehad, maar wij hebben het overgelaten
aan de regering, die met een reparatievoorstel bezig is. Ik dank de Partij van de Arbeid hartelijk voor de ondersteuning. Ik concludeer
dat zij vooral vragen stelt aan de regering, dus daar zal ik mij niet mee
bemoeien.De heer Van Bruchem van de ChristenUnie zegt dat hij maar een eenvoudige
landbouweconoom is, maar hij stelt wel ingewikkelde vragen. Dat laat onverlet
dat wij ze proberen te beantwoorden. Zijn eerste vraag is of de reparatie
aan urgentie wint door de Vijfde nota. Dat is correct. In de memorie van toelichting
hebben wij geschreven dat dit een van onze motieven is. De nieuwe bouwopgave
die voortvloeit uit de Vijfde nota, is een extra reden om snel met een instrumentarium
te komen, zodat de gemeenten de Vijfde nota niet alleen op papier kunnen realiseren,
maar er in de praktijk ook de instrumenten voor hebben.De heer Van Bruchem zegt heel mooi dat het aantal procedures minder wordt.
Hij zegt dat er door de nieuwe tekst per definitie sprake is van een gemeentelijk
belang, wanneer de gemeente een voorkeursrecht heeft gevestigd. Zo mooi heb
ik het niet kunnen zeggen, maar het geeft precies weer waarom wij met deze
procedure zijn gekomen.Dan kom ik bij zelfrealisatie of de formulering "in enigerlei mate". Bij
de vraag of er sprake is van zelfrealisatie, spelen twee elementen een rol.
Het ene is het economisch belang dat niet overgedragen mag worden. Dat is
gewoon het ondernemersrisico of de kans op winst of verlies. Het andere is
de feitelijke beschikkingsmacht. Wanneer een opdrachtgever of eigenaar aan
een aannemer vraagt om iets te bouwen, draagt hij een deel van zijn feitelijke
beschikkingsmacht over, maar hij heeft wel de mogelijkheid om deze terug te
halen. Zelfrealisatie is pas een probleem op het moment dat hij beide elementen
overdraagt, maar het economisch belang wordt niet overgedragen. Daarom wordt
met de formulering "in enigerlei mate" zelfrealisatie niet uitgesloten. Het
past mooi naast elkaar.Ik kom bij het volgende punt. Een transactie tussen boer A en projectontwikkelaar
X gaat niet door en binnen drie jaar gaan diezelfde boer A en boer B een transactie
aan. Het zou dan toch vervelend zijn als boer A, die in wezen te goeder trouw
heeft gehandeld, niet voor de tweede keer die termijn van zes
maanden zou mogen gebruiken. Als je de wet goed leest, blijkt dat boer A dat
ondanks zijn goede bedoelingen niet mag. Hij mag wel verkopen aan boer B,
maar op het moment dat het voorkeursrecht gevestigd wordt, bestaat er geen
vrijstelling voor het voorkeursrecht. Men kan zich afvragen of dat nu wel
redelijk is. Het probleem is dat er moeilijk onderscheid kan worden gemaakt
tussen boer B als boer, boer B als grondhandelaar en boer B als projectontwikkelaar.
Die discussie over de vraag of onderscheid kan worden gemaakt in het soort
kopers en verkopers, is ook uitgebreid in de Tweede Kamer gevoerd. Dat hebben
wij in eerste instantie wel geprobeerd, maar dat is er na het debat terecht
uitgehaald. Kortom, volgens de wet zou boer A het inderdaad aan boer B mogen
verkopen, maar dan is er geen vrijstelling voor het voorkeursrecht.Er is nog een tweede punt. Stel dat Boer A het verkoopt aan BV A, maar
diezelfde ondernemer heeft niet alleen BV A, maar hij heeft BV t/m Z. Het
is mijn intentie geweest om dit probleem op te lossen door in de wet te spreken
over "dezelfde verkoper" en "dezelfde koper". Als verkoper A eerst met BV
A in zee gaat en vervolgens na vijf maanden een nieuwe transactie met BV B
sluit, dan is dat volgens de wet hetzelfde stukje grond met dezelfde koper
en verkoper. Er wordt wel gesproken over een andere koper, maar het is dezelfde
verkoper. Deze constructie hebben wij dus op die manier in de wet afgesneden.De heer De Beer (VVD):Volgens mij doelde de heer Van Bruchem ook op het geval waarbij een boer
die eenmaal zo'n optiemogelijkheid heeft laten voorbijgaan, vervolgens aan
een collega-boer verkoopt. Als de grond de agrarische bestemming behoudt,
geldt überhaupt de hele Wet voorkeursrecht gemeenten niet. Op dat moment
kan niemand dus iets doen. Als vervolgens boer B met een andere projectontwikkelaar –
of dezelfde onder een andere BV – zaken doet, dan is dat volgens mij
niet tegen te houden.De heer Depla:Het voorkeursrecht mag je niet vestigen op het moment dat er geen sprake
is van een bestemmingswijziging. Maar op het moment dat het voorkeursrecht
nog niet gevestigd is, geldt onze wet wel. Wat zou er immers gebeuren als
de termijn van drie jaar pas gaat werken op het moment dat het voorkeursrecht
gevestigd is? Uit onderzoek blijkt dat als er een voorkeursrecht gevestigd
wordt, in 92% van de gevallen de koop ook doorgaat. Als wij de wet zo hadden
gemaakt dat de termijn van drie jaar pas geldt op het moment dat het voorkeursrecht
gevestigd is, dan was die wet weggeweest. Het geldt dus ook in dit geval,
ook al is er sprake van een agrarische bestemming. Boer A doet een optieovereenkomst
aan boer B. Als hij die inschrijft – dat hoeft immers niet – dan
is hij zes maanden vrijgesteld. Maar gaat hij naar de volgende, dan kan hij
die niet meer inschrijven.De heer De Beer (VVD):Ik heb het over het geval waarin boer A het gewoon verkoopt aan boer B.De heer Depla:Dan is er niets aan de hand. Als boer A het aan boer B verkoopt, dan blijft
de bestemming agrarisch. De wet zit als volgt in elkaar. Het gaat om dezelfde
koper of verkoper. De een mag een optieovereenkomst met de ander aangaan,
maar dan heeft hij geen recht meer op de periode van een half jaar vrijstelling.De heer De Beer (VVD):Wij zijn niet bezig met het bedenken van slimme constructies. Het is een
reële vraag. De optiemogelijkheid van boer A is verlopen vanwege die
termijn van drie maanden, maar dan bedenkt hij een list. Hij verkoopt de grond
aan een buurman. Die verkoop is niet tegen te houden. Dan is er sprake van
een nieuwe verkoop of een nieuwe optieverlener. Vervolgens doet die nieuwe
optieverlener weer een voorstel aan een andere BV van dezelfde koper. Dat
is niet tegen te houden.De heer Depla:Dan moet de grond wel verkocht zijn, maar dat doe je niet voor de gein.
Er zijn namelijk kosten verbonden aan die transactie. Dat is wel degelijk
een rem. Dan moet je de grond om de zoveel maanden verkopen aan een volgende
persoon. Dat brengt veel kosten mee en ik denk dat dit een rem zal vormen.
Op zichzelf hebt u gelijk. Als je de grond doorverkoopt, is er sprake van
een nieuwe eigenaar, dus een nieuwe verkopende partij. De kans is echter vrij
klein dat iemand dat jaar in jaar uit blijft doen, met alle kosten van dien.Voorzitter. Dan kom ik op die slordigheid van ons. Het is een heel ingewikkelde
wet en ondanks alle correcties is er toch een fout in geslopen. Wij hebben
met het oog op de verkiezingen gedacht dat wij dat niet naar ons toe moesten
halen. Bovendien vinden wij dat de wet een bepaalde urgentie heeft. Wij hebben
gedacht dat wij moesten doorgaan. Het frustreert de rechtsgang niet, dus wij
hebben onze hoop nu gevestigd op de staatssecretaris in dezen.De heer Hessing vroeg zich af of de verandering van "in zodanige mate"
in "in enigerlei mate" een schrijffout was of voortschrijdend inzicht. Het
lijkt mij voor de wetsgeschiedenis van belang om helder aan te geven dat het
voortschrijdend inzicht is, ontstaan tijdens het proces van het wetsvoorstel.De heer Van Bruchem heeft gevraagd of de initiatiefnemers in staat zijn
tot een naamsverandering. Dat is een interessante gedachte en die zal onze
steun zeker krijgen. Volgens mij is het alleen een verderstrekkende wijziging
dan de datum die ingevuld moet worden. Wij vinden het een interessante suggestie,
maar wij maken toch geen gebruik van die mogelijkheid.De voorzitter:Er staat geen citeertitel in de wet. Men heeft dus de vrijheid om de wet
te citeren zoals men wil. Dat hebben de uitgevers die de wetboeken maken in
de hand. Misschien kunt u het bevorderen.De heer Depla:Als wij dat vanaf heden doen, dan kunnen wij dat voor elkaar krijgen.Staatssecretaris Remkes:Voorzitter. Ik zal beginnen met een opmerking aan het adres van de heer
Van der Lans. Zijn betoog was niet zozeer een behandeling van het voorstel
van de initiatiefnemers, maar meer een oppositioneel verhaal van de fractie
van GroenLinks. Dat kan natuurlijk niet onweersproken blijven, zelfs niet
in demissionaire status. Hij had het over een treuzelende houding en het verzaken
van verantwoordelijkheden. Het is natuurlijk volstrekt helder dat ik daar afstand van neem. De heer Van der Lans had beter kunnen weten als
hij de nota Grondbeleid had gelezen of opnieuw had gelezen. Het heeft te maken
met de vraag hoe je actief grondbeleid ten opzichte van passief grondbeleid
moet wegen. De vraag is of actief grondbeleid per se nodig is om gemeentelijke
regie te kunnen voeren. Die afweging loopt als een rode draad door de nota
Grondbeleid heen. Wij hebben niet voor niets de Wet voorkeursrecht gemeenten
geplaatst in het licht van het voornemen om een exploitatiewet tot stand te
brengen. Als je de laatste vraag positief hebt beantwoord, komt de noodzaak
van een actief grondbeleid in een ander licht te staan.Een tweede omstandigheid is de notie die zowel door de heer De Beer als
de heer Hessing in het midden is gebracht. Als je actief grondbeleid nastreeft,
betekent dat dan automatisch dat daarmee de positie van de bewoner of –
een verschrikkelijk woord – de woonconsument wordt versterkt? Het antwoord
is ontkennend, want het hangt er helemaal vanaf hoe daarmee door de gemeenten
wordt omgesprongen en welke flankerende maatregelen worden genomen. Daarom
ook heb ik in de Tweede Kamer gezegd dat wij de Wet voorkeursrecht gemeenten
opnieuw moeten bekijken op het moment dat de exploitatiewetgeving tot stand
is gebracht. Daarbij dient de vraag centraal te staan wat je precies nodig
hebt om de gemeentelijke regierol handen en voeten te kunnen geven. In de
gemeentelijke praktijk zijn voorbeelden te vinden van gemeenten die hun bevoegdheden
en verantwoordelijkheden op een zodanige wijze invullen dat gemeentelijk grondbezit
wel degelijk in het belang is van de toekomstige bewoner. Er zijn echter ook
voorbeelden waaruit blijkt dat dat niet automatisch het geval is.De heer Van der Lans (GroenLinks):De staatssecretaris heeft goed begrepen dat ik een oppositioneel verhaal
heb gehouden. Ik blijf van mening dat de oogst van de grondpolitieke daden
van twee kabinetten Paars tamelijk mager is. Al vanaf 1994 was het duidelijk
dat er nieuwe instrumenten moeten komen om concurrentie op de markt in plaats
van om de markt te realiseren. Ik moet echter constateren dat de opbrengst
bijzonder gering is, want behalve een aanpassing van de Wvg in 1996 kan de
staatssecretaris mij geen enkel instrument noemen dat door Paars is ontwikkeld
en dat de gemeenten in staat stelt om een betere regie te voeren. Nu kan de
staatssecretaris wel zeggen dat er zeven jaar lang een afweging is gemaakt
tussen actief en passief (faciliterend) grondbeleid, maar dat is natuurlijk
wel erg lang, gezien de urgentie van een actief grondbeleid.De voorzitter:Mijnheer Van der Lans, u gaat nu een debat voeren over het volkshuisvestingsbeleid
van deze regering. Tot op zekere hoogte wil ik dat wel dulden, maar het lijkt
mij beter dat de staatssecretaris zodanig antwoordt dat hij niet opnieuw een
debat tussen hem en de heer Van der Lans uitlokt.Staatssecretaris Remkes:Voorzitter. Bij deze discussie moet bedacht worden dat er wel degelijk
sprake is van een groot aantal situaties waarin gemeenten een grondpositie
hadden of hebben. Geconstateerd moet worden dat niet altijd alle mogelijkheden
zijn benut om de toekomstige bewoners een goede prijs-kwaliteitverhouding
te bieden. Dat was echter geen keuze van het kabinet, maar van gemeentebesturen.De heer Hessing heeft gevraagd waarom het reparatiewetsvoorstel indertijd –
toen er nog geen nota Grondbeleid voorlag – is ingetrokken. Dat is gebeurd
omdat er een buitengewoon negatief advies van de Raad van State lag en er
inmiddels positieve uitspraken voorlagen van diverse gerechtshoven. Vervolgens
is naar aanleiding van de nota Grondbeleid wederom de vraag aan de orde gesteld
of de regering met een reparatievoorstel zou moeten komen en zo ja, hoe dat
voorstel er dan uit zou moeten zien. Wij hebben onze afweging gebaseerd op
de opstelling van de Kamer in 1996 en de vraag wat het parlement toen heeft
beoogd. Die afweging heeft bij ons niet tot de conclusie geleid dat er sprake
zou kunnen zijn van een technische reparatie. De term "technische reparatie"
was naar onze opvatting misplaatst, omdat de Tweede Kamer zeer welbewust voor
de mogelijkheden uit de oude wet heeft gekozen. Op de achtergrond speelde
hierbij natuurlijk ook de afweging over het passief en het actief grondbeleid
een rol.De heer Hessing heeft mij gevraagd iets te zeggen over het kwantitatieve
effect. Op dit ogenblik kunnen wij niet verder gaan dan de initiatiefnemers.
De wetswijziging zal geëvalueerd worden. Daarvoor zal een nulmeting worden
verricht en met behulp van die meting zullen wij proberen dat kwantitatieve
inzicht te verwerven.De heer Van Bruchem wees op de verkeerde nummering. Een dezer dagen zal
een reparatiewet in procedure worden genomen om dat euvel te verhelpen. Dat
kan een demissionair kabinet nog wel doen.Mevrouw Meindertsma vroeg naar de stand van zaken rond het wijzigingsvoorstel
dat de Wvg tot alle gemeenten moet uitbreiden. Vanaf heden zijn wij hier in
handen van de Tweede Kamer. Ik acht het namelijk niet uitgesloten dat de Tweede
Kamer dit wetsvoorstel controversieel verklaart. Vanzelfsprekend zal het kabinet
al het mogelijke in het werk stellen, bijvoorbeeld door het opstellen van
een nota naar aanleiding van het verslag, om de Tweede Kamer op welk moment
dan ook in de gelegenheid te stellen daarmee voortvarend verder te gaan.Hoe staat het met de exploitatievergunning? Zowel mevrouw Meindertsma
als de heer Van der Lans vroeg hiernaar. Daar wordt op dit ogenblik op het
departement hard aan gewerkt. Dit is een ingewikkeld wetsvoorstel dat niet
van de ene op de andere dag gereed zal zijn. Bovendien moeten wij heel zorgvuldig
werken om te voorkomen dat de procedures te ingewikkeld worden. Het moet immers
wel tot substantiële verbeteringen leiden, zeker voor de regie. Als wij
daarvan niet overtuigd zijn, moeten wij het niet op die manier doen. Het was
het voornemen om dat wetsvoorstel nog dit jaar in te dienen. Ik kan daar nu
niet meer over zeggen dan dit.De heer Van der Lans vroeg naar een empirisch onderzoek. Wij zijn bereid
om een dergelijk onderzoek te laten verrichten. Dat onderzoek kan door het
CPB maar wellicht ook door een andere instantie worden verricht. Wij zullen
hier een zorgvuldige keuze maken.Wat vindt de staatssecretaris van het Scala-arrest? Dat arrest betrof
een situatie in Milaan, de verbouw van de Scala. De situatie in Nederland
is echter een andere en dat is precies de reden waarom de regering
heeft voorgesteld te komen tot exploitatiewetgeving.Ten slotte ga ik nog in op de vraag van mevrouw Meindertsma of er regionale
en provinciale grondbanken in het leven zullen worden geroepen. Dat hangt
af van de regionale en lokale initiatieven die daartoe worden genomen. Als
ik door de oogharen naar Nederland kijk, zie ik dat hierover vooral in Zuid-Limburg
en Noord-Brabant wordt gediscussieerd. De regering wil het initiatief echter
nadrukkelijk daar laten.De voorzitter:De staatssecretaris is waarschijnlijk de eerste bewindsman van dit kabinet
die demissionair het woord heeft gevoerd. Dat kan hij in zijn CV noteren.De heer Van Bruchem (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de indieners en de staatssecretaris voor hun antwoorden.
Ik heb met name gewezen op de juridische aspecten van de beschikkingsmacht.
De indieners hebben terecht aangegeven dat er ook een economische kant aan
zit. Zij leggen de nadruk op het economisch risico dat volledig bij de huidige
eigenaar moet blijven. Naar mijn mening zijn die opmerkingen voor toekomstige
jurisprudentie van belang en daarom is het goed dat deze zijn vastgelegd.Ik heb nogal wat teweeggebracht met mijn voorbeeld van boer A en boer
B. Het is mij nu ongeveer duidelijk. Ik stel in ieder geval vast dat het niet
moet gaan om dezelfde verkoper én dezelfde koper maar dat het gaat
om dezelfde verkoper óf dezelfde koper. Ik begrijp uit de woorden van
de heer Depla dat als twee potentiële kopers behoren tot dezelfde BV,
zij als een en dezelfde koper worden beschouwd. Het is belangrijk dat is vastgelegd,
dat het vooral gaat om de materiële situatie, niet zozeer om de formeel-juridische
situatie.Ik neem met genoegen kennis van de toezegging van de staatssecretaris
dat hij artikel 8 met een reparatiewetje zal wijzigen. Eveneens neem ik met
genoegen kennis van de reactie van de heer Depla ten aanzien van mijn suggestie
tot naamsverandering. Ik geef dit punt over aan de Tweede Kamer, waar vaker
wordt gesproken over wetten. Wellicht kan men daar in de spreektaal een nieuwe
afkorting introduceren. Ten slotte heb ik met genoegen kennis genomen van
zijn instemming met betrekking tot de leesbaarheid van het wetsvoorstel. Mijn
fractie zal dit wetsvoorstel dan ook van harte steunen.De beraadslaging wordt gesloten.Het voorstel van wet wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:Ik feliciteer de indieners met de aanvaarding van dit voorstel van wet.Sluiting 16.27 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-1287-1299.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl