Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Nieuwe regels omtrent de economische mededinging (Mededingingswet) (24707)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 4321-4340

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-03-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 59, pagina 4321-4340

06-03-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24707Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend in het notaoverleg over structuurverandering elektriciteitssector, te weten:de motie-Lansink over de kerncentrale Dodewaard (25097, nr. 8)Pagina 4341-4344
Voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Nieuwe regels omtrent de economische mededinging (Mededingingswet) (24707)Pagina 4344-4361
Lijst van ingekomen stukken (donderdag 6 maart 1997)Pagina 4361-4361
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968 (levering van bouwkavels en van gebouwen) (24703)Pagina 4321-4321
Regeling van werkzaamheden (donderdag 6 maart 1997)Pagina 4340-4341
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Nieuwe regels omtrent de economische mededinging (Mededingingswet) (24707)Pagina 4321-4340
Presentie en opening (donderdag 6 maart 1997)Pagina 4321-4321

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 113 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Nieuwe regels omtrent de economische mededinging (Mededingingswet)
(24707).(Zie vergadering van 5 maart 1997.)De algemene beraadslaging wordt hervat.De voorzitter:Ik heb even overleg gepleegd met de minister. Het zou mooi zijn als wij
de eerste termijn van de regering voor de lunchpauze zouden kunnen afronden.
Dan kan de lunchpauze worden gebruikt om nieuwe energie te verzamelen en kunnen
wij in de loop van de middag het debat hierover voortzetten en zo mogelijk
afronden.Minister Wijers:Voorzitter! Bij wijze van introductie wil ik zeggen dat ik de nieuwe Mededingingswet
beschouw als een uiterst belangrijke ordeningswet van het economisch leven.
Het is in ieder geval de belangrijkste ordeningswet die in deze kabinetsperiode,
wellicht in dit decennium, wordt behandeld. Als deze wet bereikt wat zij beoogt,
moet zij grote voordelen opleveren voor de burger en het kleinbedrijf. In
die zin beschouw ik het als een voorrecht om deze wet hier te kunnen verdedigen.Waarom komt deze wet nu en hoe moet je aankijken tegen de levensduur van
zo'n wet? Eigenlijk is dit thema ook door de heer De Jong aan de orde gesteld
in zijn boeiende bijdrage. Ik ben het met hem eens, dat je over de levensduur
van wetten, de betekenis van wetten en de invulling die je geeft aan het ordeningsprincipe,
moet erkennen dat zij passen in een bepaald tijdsgewricht en nooit voor de
eeuwigheid zijn. In die zin kun je aan de conclusies van Chandler geen andere
conclusies verbinden dan die welke getrokken werden in de tijd waarop zijn
studie betrekking had. In die zin moeten wij ook deze wet uitdrukkelijk positioneren,
in dit tijdsgewricht, een tijdsgewricht van internationalisatie van economieën,
 kritischer consumenten en gevarieerder consumentenvoorkeuren.
Daar heeft deze wet mee te maken, evenals met een Nederland dat zich binnen
Europa steeds meer positioneert, bestuurlijk en vooral economisch. Het is
ook – en misschien wel in de eerste plaats – een definitieve afrekening
met het adagium "Nederland kartelparadijs".Laten wij ons realiseren dat Nederland met dit wetsvoorstel niet ver vooruit
gaat lopen op de praktijk in de Europese Unie of in de OECD-landen. Wij komen
van ver achter in het peloton – nog eerder tussen het peloton en de
bezemwagen – gewoon netjes in het peloton te rijden. Wij zijn dus zeker
niet roomser dan de paus, hoewel dat misschien een of twee fracties zou aanspreken –
met de huidige samenstelling van de Kamer moet ik misschien wel delen van
fracties zeggen – als dat wel het geval zou zijn.Ik ben er buitengewoon verheugd over dat in de Kamer zoveel belangstelling
bestaat voor het verschijnsel van de mededinging en voor deze Mededingingswet.
Ik heb dat ook geproefd in het voortraject van deze behandeling, waarin zeer
intensief stukken en meningen zijn gewisseld, waarin hoorzittingen zijn gehouden
en het thema mededingingsbeleid in het publieke debat omhoog is getild en
zichtbaarder is geworden. Naar mijn mening is dat een verdienste van het proces
dat wij met elkaar doorlopen. Het hele debat dat er is geweest, in kranten,
bijeenkomsten en seminars, is belangrijk, want wij hebben het over de ordening
van het economisch leven.In de bijdragen in eerste termijn heb ik gehoord, dat in deze Kamer het
inzicht breed wordt gedeeld dat je in een moderne markteconomie niet zonder
een effectief mededingingsbeleid kunt. Als wij het erover eens zouden zijn
dat dit wetsvoorstel voor onze economische orde cruciaal is en maatschappelijke
baten kan genereren, zou het debat zich vooral moeten toespitsen op de vraag
op welke onderdelen de wet beter, preciezer of exacter kan worden uitgewerkt.
Zo proef ik dit debat.Deze nieuwe wet is geen doel op zichzelf, hoewel de minister dat op een
gegeven moment zou kunnen uitstralen, vanuit zijn behoefte om iets voor elkaar
te krijgen. Die afstand neem ik graag, ook na de opmerkingen van gisteren.
Deze wet is geen doel op zichzelf, maar een middel om uiteindelijk meer maatschappelijke
baten te creëren. In deze wet zie ik ook een belangrijk middel om werk,
werk en nog eens werk te creëren, zoals de missie van het kabinet is.
Ik ben het dus geheel eens met de heer Van Dijke en mevrouw Voûte dat
het een belangrijk middel is.Na de inbreng van de Kamer constateer ik dat er blijkbaar over een aantal
belangrijke elementen overeenstemming bestaat. Bij sommige elementen is dat
sterker dan bij andere, maar het geldt in ieder geval voor grote meerderheden.
Van misbruik naar een verbodsstelsel is op zichzelf een heel belangrijke stap.
Als uitgangspunt hierbij wordt de Europese wetgeving genomen. Verder wordt
er een kartelautoriteit ingesteld die kenmerken heeft van uitvoering op afstand
en een hoge graad van zelfstandigheid bij de toepassing van het beleid. Wij
komen nog te spreken over de naam hiervan.Nogmaals, ik ben de Kamer dankbaar voor de constructieve, zorgvuldige
en uitgebreide voorbereiding en inbreng. Ik heb gisteren met veel genoegen
en belangstelling geluisterd naar de verschillende inbrengen. Ik heb deze
als een mooie start van dit debat gezien. Een groot deel van de maatschappelijke
discussie die de afgelopen tijd heeft plaatsgevonden, is daarin weer gecondenseerd.Na al deze positieve woorden moet ik toch ook een waarschuwing vooraf
maken. Er is een aantal amendementen en moties aangekondigd waarvan ik hoop
dat zij op misverstanden berusten. Zo niet, dan zou het aannemen van die moties
of amendementen echt afbreuk kunnen doen aan effectieve en heldere mededingingswetgeving.
Ik zal daarover heel helder proberen te zijn.Voordat ik inga op de achtergronden van het wetsvoorstel en de opmerkingen
die daarover zijn gemaakt, zal ik even de context schetsen waarin dit past.
Ik ga niet in op alle vragen en opmerkingen, omdat ik dan niet de doelstelling
zal realiseren die ik net met de voorzitter heb afgesproken, om voor de lunchpauze
af te sluiten. Ik kan mij voorstellen dat de geachte afgevaardigden naar voren
zullen snellen naar aanleiding van mijn opmerkingen, of misschien juist van
opmerkingen die ik niet maak, maar dit is sneller dan ik had verwacht.Mevrouw De Koning (D66):Ja, dit is heel snel. Wij zijn bezig met een grote wet. WijersMag ik hopen
dat u niet dingen achterwege laat, omdat wij voor de lunchpauze klaar willen
zijn? Ik heb daar grote moeite mee. Wij hebben de hele dag.
Laten wij toch vooral ons werk doen.Minister Wijers:Dingen die van grote betekenis zijn voor de beoordeling van deze wet en
de discussie die wij daarover hebben, zal ik in alle scherpte, helderheid
en detail met u bespreken, maar er is een aantal aanpalende terreinen waarvan
wij moeten bekijken of zij echt wezenlijk zijn. Het is aan u om te beoordelen
of het volledig is of niet.Bij het mededingingsbeleid gaat het om een heel belangrijk element van
het bredere beleid dat het kabinet voorstaat. Dat is erop gericht om de marktwerking
in ons land op een andere leest te schoeien. Hoewel sommige mensen dat wel
suggereren, is het marktwerkingsbeleid zeker niet het enige element van de
hoofdstructuur van het sociaal-economisch beleid van dit kabinet om te proberen
de resultaten die de afgelopen drie jaar zijn gerealiseerd, de komende jaren
voort te zetten en te intensiveren. Er zijn twee andere hoofdelementen die
van even grote betekenis zijn.In de eerste plaats heb ik het dan over het hele macro- en financieel-economische
beleid dat dit kabinet voert. Dan heb ik het over het beleid ten aanzien van
het terugbrengen van het begrotingstekort, de staatsschuld, de ambitie van
Nederland om bij de eerste groep van de EMU te zijn en het beleid dat probeert
te stimuleren dat de loonkosten in de hand worden gehouden. Kortom: de hele
structuur van het macro- en financieel-economische beleid is van grote betekenis
en moet ook worden gezien in samenhang met het marktwerkingsbeleid. De lastenverlichting
is ook een manier om markten meer vrijheid en meer ruimte om te opereren te
geven. Ik ga daar nu niet verder op in, maar het is een belangrijk eerste
element van het totale sociaal-economische beleid.In de tweede plaats is er het marktwerkingsbeleid, dat zelf eigenlijk
weer drie sporen kent. Ten eerste – de volgorde is willekeurig –
is er het marktwerkings- en dereguleringstraject, het wetgevingskwaliteitstraject.
Dat is erop gericht om te voorkomen dat voor marktwerking verstorende regelgeving
blijft bestaan of ontstaat en om te kijken of wij minder regels kunnen maken.
Dat gaat dus over de kwaliteit van de regelgeving en is het eerste spoor binnen
het marktwerkingstraject. Het tweede spoor is het bevorderen van marktwerking
in oude nutssectoren. Dat heeft veel met Europese discussies te maken; er
zitten wel degelijk nutselementen in, maar er zitten nu ook aspecten in waarbij
je via marktwerking grote efficiencyvoordelen en ongelooflijke kwaliteitsvoordelen
zou kunnen realiseren. Ik denk aan de telecommunicatie, het openbaar vervoer
en energie. Het derde, heel belangrijke spoor is dit wetsvoorstel. Dat is
een onlosmakelijk onderdeel van het hele marktwerkingsbeleid en het moet de
zaak structureren. Het is levensgevaarlijk om marktwerking te stimuleren als
er geen sterke overheid is die erop toeziet dat de markten zich goed geordend
blijven ontwikkelen.De heer Van der Ploeg (PvdA):U had het terecht over het bevorderen van meer marktwerking in de traditionele
nutssectoren en u had het ook over de telecommunicatie. Ziet u voor de mededingingsautoriteit
ook een belangrijke rol weggelegd om de interconnectietarieven – bijvoorbeeld
in de telecommunicatie, maar soortgelijke interconnectie- of toegangsvoorwaarden
spelen bijvoorbeeld in de oude nutsindustrieën – in feite te bepalen,
zoals in het buitenland wel eens gebeurt? Als het aan bilaterale onderhandelingen
wordt overgelaten, worden nieuwe toetreders naast de zittende monopolist door
die tarieven misschien geweerd van de markt. Hoe ziet u dat stukje ordening?Minister Wijers:Dat is een belangrijke vraag die de komende tijd natuurlijk nog gedeeltelijk
moet worden opgelost. Een voorbeeld is de discussie over het toezicht op de
kabels. Op dat punt hebben wij ook binnen het kabinet een discussie gevoerd
over de vraag waar de Mededingingswet ophoudt en waar zij begint. Dat is een
prima voorbeeld van de vraag hoe je het toezicht organiseert en hoe je rollen
verdeelt. Daarover hebben wij een discussie gevoerd: moet je dat nu doen vanuit
de oude Mediawet en het Commissariaat voor de media, vanuit de Mededingingswet
of vanuit een op te richten OPTA? Daarvoor geldt het volgende, door het kabinet
uitgesproken principe. Wij proberen om mededingingsaspecten – daar hebben
wij het natuurlijk over – te regelen via de generieke regelgeving, in
dit geval dus de Mededingingswet, tenzij blijkt dat er goede, doorslaggevende
argumenten zijn waarom je specifieke regelgeving zou moeten maken. De ambitie
van het kabinet is: als wij kunnen aantonen dat de toepassing van de Mededingingswet
effectief en mogelijk is, hebben wij daar een sterke voorkeur voor, omdat
wij anders een onoverzichtelijk geheel van organen krijgen die verschillende
interpretaties geven aan economischeordeningsvragen en verschillende vertalingen
geven van begrippen, waardoor partijen kunnen shoppen. Ik kom hier overigens
op terug, want u ging in op mijn inleiding over het specifieke vraagstuk van
rolverdelingen tussen verschillende toezichthouders. Daar kom ik straks uitgebreid
op terug, ook naar aanleiding van uw eigen vragen.De heer Van der Ploeg (PvdA):Mijn vraag sloeg op iets anders. Stel dat ik beschik over gasleidingen
en dat ik die via een draadje ineens ook kan gebruiken voor een telefoonnet.
Dan moet ik wel gebruik kunnen maken van het bestaande net van KPN. Hetzelfde
geldt in de gas- en de elektriciteitssector. Dan moet er dus een prijs bepaald
worden voor de toegang van het nieuwe bedrijf op het net van de zittende monopolist.
De vraag is dan duidelijk. Wie bepaalt die prijs? Gebeurt dat door de mededingingsautoriteit,
een specifiek toezichthoudend orgaan of door bilaterale onderhandelingen?Minister Wijers:Dat is een interessante vraag. Daarover wordt ook binnen Europa een heel
intensieve discussie gevoerd, zoals de heer Van der Ploeg weet. Er is een
discussie over "negotiated third party acces" of "open network provision".
De vraag is dan of er vooraf regels bepaald moeten worden aan de hand waarvan
de prijs wordt vastgesteld, of dat dit via onderhandelingen moet plaatsvinden.
Ik vind het eerlijk gezegd vrij gevaarlijk om daar nu namens het kabinet een
algemeen standpunt over in te nemen. Daarin zijn wij onder meer afhankelijk
van de onderhandelingen die in de verschillende gremia binnen Europa plaatsvinden. Het is een terechte vraag, maar ik zou voor mijn beurt
spreken als ik daar nu een algemeen standpunt namens het kabinet over in zou
nemen.De heer Van der Ploeg (PvdA):Toch blijft de vraag interessant. Als wij het overlaten aan onderhandelingen
in de markten, wat nu voornamelijk gebeurt, en wij ook hier onze verantwoordelijkheid
als mededingingsautoriteit niet zouden nemen, is er het gevaar dat de balans
doorslaat in het voordeel van de zittende monopolist. Bij de onafhankelijke
organen, zoals in Engeland, bestaat 90% van het werk niet uit het toezicht
houden op eerlijke concurrentieverhoudingen, maar juist uit het bepalen van
de interconnectietarieven. Hoe ziet de minister dit?Minister Wijers:Ik geef een terrein waar ik zelf verantwoordelijk voor ben als voorbeeld,
namelijk de liberalisering van de elektriciteitsmarkt en de gasmarkt. Daarbij
heb ik gezegd dat het essentieel is dat er in de eerste plaats een zo groot
mogelijke scheiding plaatsvindt tussen de producent van de diensten en de
goederen en degene die het netwerk beheert. Daarnaast moet er een onafhankelijk
toezicht komen op het netwerk, dat erop toeziet dat op een eerlijke en transparante
manier de tarieven worden vastgesteld. Dan blijft nog steeds de vraag hoe
precies de rolverdeling bepaald wordt tussen de specifieke regulator, in dit
geval in de elektriciteitssector, en de bredere mededingingsautoriteit. Die
staan overigens naast elkaar. Er dus geen sprake van een boven- of onderstelling.
Mijn stelling is nu dat het de voorkeur verdient om dit soort vraagstukken
via generieke regelgeving te regelen, dus via de mededingingsautoriteit. Er
zijn echter situaties denkbaar, en deze worden waarschijnlijker naarmate een
markt zich nog minder gevormd heeft, dat men via specifieke regelgeving vooraf
een aantal eisen stelt aan de manier waarop de tarieven totstandkomen. Daar
zullen wij dus de komende jaren, niet alleen in dit land, maar in heel Europa,
op tal van gebieden discussies over krijgen. Daarbij staat de vraag centraal
hoe wij de grenzen zullen bepalen.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister kan zich dan voorstellen dat er op een gegeven moment een
spanning ontstaat tussen de zienswijze van het specifieke toezichtsorgaan
voor een sector en het generieke mededingingsbeleid bij de tarieven. De vraag
is natuurlijk hoe wij daarmee om moeten gaan. Wie heeft het laatste woord?
Uiteindelijk is dat de rechter. Ik doel dan ook meer op de verhouding tussen
het generieke en het specifieke element.Minister Wijers:Uiteindelijk vind ik dat de Kamer het kabinet kan aanspreken op de vraag
of wij in de markten waarin dit soort processen zich ontwikkelen, de zaken
goed regelen. Een van de eerste interessante vragen waar de heer Rabbae ons
uiteindelijk op moet afrekenen, is bijvoorbeeld de zaak tussen de OPTA en
de NKA, de Nederlandse kartelautoriteit. Dat is een heel interessante case
om bij te bekijken of wij erin slagen om de zaken goed te separeren. Daar
zijn wij mee bezig, zoals de heer Rabbae weet. Ik ga niet zeggen dat dit gemakkelijk
is. Het is lastig. Het zijn trouwens geen dingen die voor de eeuwigheid worden
geregeld. Ik heb al gezegd dat het een dynamisch proces is. De markten ontwikkelen
zich dynamisch. Naarmate het meer een markt wordt, is het evident dat wij
het gewoon via generieke mededingingsregelingen toepassen. De vraag is echter
waar de omslagpunten liggen. Ik ontken niet dat daarachter allerlei lastige
vragen liggen over competentiegedreven verantwoordelijkheden, als de heer
Rabbae snapt wat ik bedoel. Er spelen krachten vanuit verschillende verantwoordelijkheden,
in dit geval binnen departementen. Verschillende departementen vinden het
belangrijk dat zij het voor het zeggen hebben op een bepaald punt. In het
kabinet zijn afspraken gemaakt over de principes die ik zojuist vermeldde,
maar het zal nog een lastige klus worden om een en ander in alle helderheid
te separeren. Overigens is Nederland daarin niet uniek; dit geldt overal in
de wereld.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik stel een "als-vraag" met het risico dat een dergelijke vraag gemakkelijk
kan worden afgewimpeld, maar het gaat nu toch om een intellectuele exercitie;
wij zijn bezig met een algemene schets van de structuur. Stel nu eens dat
er een blanco landschap bestond met betrekking tot het toezicht op de concurrentie.
Had u in een dergelijke situatie niet liever één orgaan, waarschijnlijk
uitgesplitst in onderdelen voor de verschillende sectoren? Zou u dat niet
overzichtelijker vinden en ook beter om spanningen te voorkomen? Zou die vorm
niet beter zijn dan te trachten er iets op te plakken – ik bedoel dit
overigens niet negatief – en te trachten om de zaak te managen op grond
van de realiteit?Minister Wijers:Ik zou dat uiteraard wel willen uit een oogpunt van overzichtelijkheid.
Echter, ik realiseer mij heel goed dat, als men het heeft over het toezicht
op bijvoorbeeld energiemarkten, telecommunicatiemarkten enz., het in de huidige
fase van de processen absoluut noodzakelijk is dat wij reguleerders hebben
met specifieke bevoegdheden. Dat is niet zozeer van belang met het oog op
mededingingsvraagstukken maar op grond van tal van andere vraagstukken die
opgelost zullen moeten worden, waarvoor regelingen en toezicht zullen moeten
worden gerealiseerd. Dat is inherent aan deze ontwikkelingsfase van de bedoelde
markten. Als men dit allemaal onder één organisatie zou willen
brengen, zou er de facto een organisatie ontstaan die groepen van mensen zou
kennen met zeer specifieke verantwoordelijkheden. In dat geheel zou het vraagstuk
van de coördinatie van de verschillende politieke verantwoordelijkheden
zeer lastig op te lossen zijn. Ik vind het buitengewoon goed dat op bepaalde
terreinen van regulering de minister van energie of de minister van telecommunicatie
of de minister van openbaar vervoer zijn of haar politieke verantwoordelijkheid
kan nemen voor gebieden van regelgeving waarvoor hij of zijn primair verantwoordelijk
is. Ik zou dat niet ambiëren.Voorzitter! Hiermee ben ik ingegaan op het vraagstuk van de marktwerking,
dat voor mij op een wat onverwacht moment naar voren is gekomen maar daarom
niet minder relevant is. Daarnaast is al gesproken over het algemeen financieel-economische
beleid.De derde lijn mag niet worden vergeten, vooral niet met het oog op de
visie van degenen die het steeds hebben over neoliberale tendensen in onze
samenleving. Dit kabinet en ook deze minister van Economische Zaken
vinden het versterken van de publieke aanbodzijde een onlosmakelijk onderdeel
van de gehele beleidsmix. Ik doel hierbij op overheidsinvesteringen in de
infrastructuur van het land in de meest ruime zin van het woord. Ik heb het
in dit verband dus niet alleen over staal en beton, maar ook over kennis,
informatietechnologie in het onderwijs enz.Voorzitter! Daarmee heb ik drie elementen genoemd die het totale financieel-economische
beleid van dit kabinet bepalen en die in hun samenhang essentieel zijn. In
dit geheel komen ten opzichte van het verleden vrij scherpe standpunten voor
met betrekking tot de marktwerking. Ik voel mij daar buitengewoon comfortabel
bij. Dat sommigen dit een neoliberaal element in de totale policy mix noemen,
het zij zo. Echter, degenen die vervolgens stellen dat het huidige kabinet
alleen maar een neoliberale beleidsfilosofie volgt, slaan de plank absoluut
mis.De heer Van Dijke (RPF):Het gaat er niet alleen om dat men aandacht heeft voor aspecten naast
"beton en staal"; ook is van belang de mate waarin die andere zaken invulling
krijgen, in onderlinge relatie. Welnu, wie dit nagaat, moet concluderen dat
het huidige kabinet een dominant accent legt op beton en staal. Daarmee worden
die andere elementen niet geheel weggeschoffeld; het is geen zwart-witkwestie.
Nogmaals, het gaat om de vraag waar de accenten worden gelegd en welke onderlinge
verhoudingen er gelden. Wanneer de conclusie wordt getrokken dat dit kabinet
niet neoliberaal is omdat het ook aandacht heeft voor andere aspecten, vind
ik dat een wat boude stelling, die ik zeker niet zonder meer onderschrijf.Minister Wijers:U moet naar de allocatiebeslissingen kijken die uiteindelijk worden genomen:
"do we put our money where our mouth is?". Kijken wij tegen die achtergrond
naar de wijze waarop in de afgelopen jaren ten aanzien van grote infrastructurele
investeringen, zowel in de zin van regelgeving als in de zin van de investeringen,
beslissingen zijn genomen, dan daag ik u uit om aan te tonen dat dit een kabinet
is dat primair gelooft in beton en staal. Daar geloof ik helemaal niets van.
Het gaat een beetje buiten de sfeer van deze discussie, maar ik meen aan de
hand van de cijfers te kunnen aantonen dat het niet waar is. Overigens wordt
de discussie die het kabinet voorbereidt in het kader van de ICES, eigenlijk
meer voor een volgende kabinetsperiode, opdat er een zindelijke discussie
komt over de middellangetermijnscenario's, nog veel interessanter. Daarbij
is een aantal scenario's denkbaar. Als je de overheidsinvesteringen verhoogt,
hoeveel gaat er dan in kennis, hoeveel gaat er in klassieke infrastructuur
en hoeveel gaat er in groen? Die discussie moeten wij maar voeren. Ik vind
het zelf een heel zinnige politieke discussie, die wij eigenlijk te veel hebben
gevoerd op hoofdlijnen en te veel aan de hand van incidenten. Die discussie
voeren wij echter niet vandaag.De heer Van Dijke (RPF):Inderdaad valt die discussie buiten het wetsvoorstel, maar de minister
snijdt haar zelf aan. Wij hebben herhaaldelijk pogingen gedaan om onze visie
aan te tonen, naar mijn idee met overtuigende argumenten. U en ik trekken
dan een verschillende conclusie. Het zij zo.Minister Wijers:Feiten zijn geen feiten, zei de filosoof.Ik kom terug op dat ene element. Waarom is de Mededingingswet van betekenis?
In de filosofie over marktwerking is zij van belang. Er wordt te veel gesuggereerd,
opnieuw naar aanleiding van het wat gemakkelijker wordende neoliberale denken,
dat degenen die de marktwerking voorstaan en willen stimuleren, daarmee ook
de rol van de overheid willen wegdefiniëren. Dit wetsvoorstel is het
duidelijke voorbeeld dat dat niet waar is. Wie dit wetsvoorstel plaatst in
de context van neoliberaal denken, heeft het niet gesnapt. Dit wetsvoorstel
gaat over een economischeordeningswet die de rol van de overheid bij de ordening
van het economisch leven nu juist verstevigt. Ik ben het dus geheel eens met
degenen die gezegd hebben dat, ook of juist als wij in individuele markten
de coördinerende rol van de markt proberen aan te zetten, dit niet als
consequentie heeft dat de overheid een geringere rol heeft. Nee, de overheid
heeft een andere rol. Die moet juist worden aangezet om te voorkomen dat markten
zich, zoals dat nu eenmaal gaat, op een bepaalde manier ontwikkelen, in een
richting die tegenovergesteld is aan wat je beoogt te bereiken. H.W. de Jong
heeft dat wel eens de dialectiek van marktwerking genoemd. In sommige landen
zien wij hoe het gaat als je marktwerking ongeconditioneerd stimuleert. Denk
alleen maar aan de taxibranche in Moskou. Er zijn wel meer voorbeelden. Met
het wetsvoorstel wordt beoogd bij te dragen aan meer concurrentie, waarbij
de overheid voorwaarden schept en toezicht houdt.Waarom meer marktwerking? De heer Van der Ploeg heeft dat op een heldere
en overtuigende manier samengevat. Marktwerking leidt ertoe dat producten
en productiefactoren zo efficiënt mogelijk worden ingezet. De markt genereert
prikkels. Prikkels leiden ertoe dat het presterend vermogen van de economie
in zijn totaliteit toeneemt. Dat kan de economie op een pad naar grotere groei
brengen. Prikkels dwingen de ondernemers om vernieuwingsgezinder te zijn en
om niet te hoge kosten in rekening te brengen. Prikkels zorgen ervoor dat
uiteindelijk geproduceerd wordt waar consumenten behoefte aan hebben. De consument
wordt via dit wetsvoorstel centraler in onze economie gesteld dan tot nu toe
het geval is. Je zou kunnen zeggen dat er een accentverschuiving optreedt
van een producenteneconomie naar een consumenteneconomie. In die zin ben ik
ook blij dat de Consumentenbond in een recent schrijven nogal onomwonden een
totale steun voor dit wetsvoorstel heeft uitgesproken. Ik vind dat een bevestiging
van deze filosofie.Wat zijn de baten van meer marktwerking? De heer De Jong heeft, met mijn
volstrekte instemming, ook op de beperkte kanten van marktwerking gewezen.
Hij heeft onder meer de econoom Kuipers aangehaald, opnieuw met mijn volledige
instemming. Die komt van een universiteit waar ik zelf gestudeerd heb, ook
een beetje uit die school. Ik ben niet iemand die gelooft dat marktwerking
perfect zal zijn. Het kan zeker rationeel zijn dat ondernemers niet van dag
tot dag hun prijzen aanpassen. Kijk maar naar de praktijk. Ik heb ook nooit
beweerd dat de markt altijd een volmaakt coördinatiemechanisme is. Af
en toe worden delen van mijn proefschrift aangehaald. Ik heb dat destijds
uitgebreid behandeld in mijn proefschrift. Ik sta daar nog
steeds achter. Ik probeer het in mijn handelen tot uitdrukking te brengen.
Ik wijs op het wetsvoorstel regulerende energiebelasting. Ik wijs op het net
naar de Kamer gestuurde actieplan Duurzame energie, waarin wij hebben gezegd
dat als er onvoldoende duurzame energie wordt gegenereerd, wij via het netwerk
een verplichtstelling zullen hanteren. Zo zijn er allerlei voorbeelden. Denk
aan het research-en-developmentprogramma dat wordt gedraaid. Dat heeft ook
te maken met het erkennen van de externe effecten van research en development.
Laten wij elkaar niet aanpraten dat iemand hier gelooft dat markten hoe dan
ook perfect werkende mechanismen zijn. Niemand vindt dat. Dat is niet de taal
die wij hier met elkaar spreken. Het zou een soort van vergroving van de discussie
zijn als men suggereert dat dit wel het geval is.Het gaat over de maatvoering. Wat dat betreft lusten wij daar in Nederland
wel pap van. De prijsstarheid in Nederland is in vergelijking met de Verenigde
Staten extreem hoog. Met erkenning van het feit, verwijzend naar Simon Kuipers
en de zijnen, dat misschien via gedrag onzekerheden moeten worden uitgebannen,
is het best mogelijk dat wij daarin zijn doorgeslagen en dat sommige instituties
die onzekerheden te veel reduceren. Het wetsvoorstel is ook niet gericht op
volledige mededinging, maar op workable competition, op effectieve mededinging.
Dat betekent zoveel mogelijk concurrentie, maar ook dat samenwerking tussen
ondernemers absoluut mogelijk is. Daar zijn allerlei ontheffingen en vrijstellingsmogelijkheden
voor. Ik verwijs voorts naar andere delen van het beleid dat ik zelf ook voer.
Degenen die de begroting van Economische Zaken hier behandelen, weten dat
bijvoorbeeld het technologie-instrumentarium dat technologiegedreven was,
een slag heeft gemaakt naar een samenwerkingsfaciliteit. Ik verwijs naar het
programma Economie, ecologie en technologie, waarbij wij grote en kleine ondernemingen
kennisinfrastructuur en milieutechnologie laten ontwikkelingen. Ik verwijs
naar de filosofie van de topinstituten. Coöperatieve concurrentie is
een goed begrip. Op dat abstractieniveau hoeven wij elkaar niet aan te vliegen.
Het gaat vervolgens om de vraag wat hier de maatvoering is.De heer Rabbae (GroenLinks):Als het gaat om de starheid van prijzen, ben ik geïnteresseerd in
de zienswijze van de minister op de prijs van arbeid in Nederland. Vindt hij
dat die te star is?Minister Wijers:Ik vind evenals het kabinet dat er een aantal institutionele arrangementen
is, met name aan de onderkant van de arbeidsmarkt, die tot een onnodige starheid
leiden. Het meest heldere voorbeeld, waarover in de coalitie iedereen het
eens is, is dat van de laagste loonschalen in de CAO's. Aan het begin van
deze kabinetsperiode lagen die gemiddeld 130% boven het minimumloon, terwijl
er veel arbeidsaanbod is voor het segment daaronder, gegeven de productiviteit.
Daarom is het kabinet in een permanente dialoog en probeert het permanent
druk te zetten op de onderhandelingen van de sociale partners, om ervoor te
zorgen dat niet alleen loonschalen worden gecreëerd tot 100% van het
wettelijk minimumloon, maar ook worden ingevuld. Wij zullen ook niet rusten
voordat dit wordt gerealiseerd. Wij hebben ook een dreigement achter de rug,
zoals men weet. Het wetsvoorstel over de dispensatiemogelijkheid van het wettelijk
minimumloon, dat minister Melkert hier verdedigt, heeft met dezelfde filosofie
te maken. Arbeidsmarkten zijn altijd minder flexibel dan goederenmarkten.
Dat hoort bij de aard van die markten. De vraag is echter of ze flexibel genoeg
zijn. Er is absoluut ruimte voor verbetering, zij het dat in Nederland via
het uitzendwezen een interessant flexibiliteitsinstrument is ingebracht. Veel
landen kijken daar met begerige ogen naar.De heer Rabbae (GroenLinks):Vindt de minister dat er op het terrein van de arbeidsmarkt een volledig
flexibele verhouding moet zijn of vindt hij, niet zijnde neoliberaal, dat
er een bodem moet zijn? Op een gegeven moment moet de markt ook gecorrigeerd
worden. Dat zegt de minister ook zelf.Minister Wijers:Er zijn momenten dat de markt sowieso ophoudt te bestaan, namelijk als
mensen geen inkomen meer kunnen verwerven via de arbeidsmarkt. Daar hebben
wij een goed systeem van uitkeringen voor in dit land. Ik ben de laatste om
dat ter discussie te willen stellen.De heer Rabbae (GroenLinks):Er zijn ook CAO's waarbij de vakbeweging betrokken is. De minister zegt
niet dat er aan de prijs van de arbeid een bodem moet zijn?Minister Wijers:U wilt mij verleiden tot uitspraken over het wettelijk minimumloon, maar
die doe ik hier niet. Wat ik wel vaststel, is dat in het systeem van de Nederlandse
arbeidsverhoudingen – dat is een inzicht dat ook bij de vakbeweging
leeft – er sprake is van een steeds verdere decentralisatie van het
arbeidsvoorwaardenoverleg, in de zin van flexibiliteit. Immers, daar hebben
wij het over; wij hebben het niet over de bodem, maar over de flexibiliteit.
Die moet nog worden vergroot, omdat de specifieke omstandigheden van ondernemingen,
maar ook van individuen, zo verschillend zijn dat je het via centrale afspraken,
op centraal niveau of op mesoniveau, niet allemaal meer kunt vangen. In die
zin is er sprake, zo kan ik vaststellen, van een grotere decentralisatie en
een toename van de flexibiliteit. Ik ga hier nu niet naar aanleiding van de
Mededingingswet weer een discussie over de Wet op het minimumloon voeren,
want daar hebben wij genoeg tijd aan besteed met elkaar.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De minister haalt veel ervaringen en ook positieve ervaringen,
in zijn opvatting, uit Amerika aan. Vergis ik mij, als ik zeg dat juist in
Amerika het minimumloon is verhoogd om de mensen uit de werkloosheid te halen,
omdat dit beter werkt dan in de bijstand te blijven zitten? Dat is een heel
andere benadering...Minister Wijers:U weet toch vanaf welk niveau?De heer Rabbae (GroenLinks):Ja, dat weet ik. Alles is relatief.Minister Wijers:Ja, alles is relatief: er is van een heel laag niveau iets bijgekomen.
Dat staat niet in verhouding tot de Nederlandse situatie. Maar nogmaals, voorzitter,
ik ga hier geen discussie aan over de Wet op het minimumloon.
Het staat niet op de agenda.De voorzitter:Ik zou dan ook willen verzoeken het iets meer te concentreren op het wetsvoorstel,
want er wordt nu nogal wat uitgewaaierd. Dat is in beginsel niet verkeerd,
maar in de praktijk kan dat leiden tot problemen.Minister Wijers:Voorzitter! Ik kom nu aan een vraag die de heer De Jong gesteld heeft;
dat voorkomt misschien dat hij naar de microfoon snelt, of misschien stimuleert
het dat ook wel. Het heeft wel iets met het voorgaande te maken. Het betreft
zijn vraag, waarom er geen algemeenverbindendverklaring in de Mededingingswet
is opgenomen. Hij zei dat het toch zo moet kunnen zijn dat de overheid bij
"cut throat competition" kan optreden.Voorzitter! Het AVV-en wil zeggen dat je ondernemers verplicht zich bij
een kartel aan te sluiten: dat is in feite wat je dan zou willen. Het huidige
voorstel gaat juist uit van een verbod op kartels. Een AVV-en hierin opnemen,
gaat daar recht tegenin en past niet bij de grondgedachte van de nieuwe wet.
Dat heeft de commissie economische mededinging overigens ook naar voren gebracht,
net zoals de SER, die het ook onwenselijk vond dat een AVV-voorziening voor
mededingingsregelingen in de wet zou worden opgenomen. Daarbij is er trouwens
op gewezen dat het op gespannen voet zou staan met het EG-recht.Dat wil niet zeggen dat de wet crisiskartels onmogelijk zal maken. Bij
desastreuze concurrentie kan het nodig zijn kartels tijdelijk een ontheffing
te verlenen. Misschien mag ik zo onbescheiden zijn om nog eens naar mijn proefschrift
te verwijzen: ook daar heb ik destijds betoogd dat er situaties denkbaar zijn
waarbij een crisiskartel functioneel kan zijn. Hoewel er de nodige kanttekeningen
vanuit de literatuur bij gemaakt zijn, kan dat wel. Je kunt in het kader van
de wet een ontheffing verlenen. De wet geeft daartoe ook de ruimte, maar het
AVV-en in het kader van de nieuwe wet is een stap te ver. Als de overheid
structureel bepaalde sectoren zou willen ordenen – dat kun je je ook
nog voorstellen – dan is de Mededingingswet, die uitgaat van het verbodsprincipe,
niet het juiste middel. Dan zou er afzonderlijke wetgeving voor moeten worden
gemaakt. Zo zien we bijvoorbeeld bij de milieuwetgeving de verwijderingsbijdrageregeling
voor autowrakken en dat soort dingen. Dat kunnen wij dus op een heel goede
manier, maar separaat, regelen.Voorzitter! Ik kom nu bij mijn grote zorg, als ik dit zo mag zeggen, rond
het debat van gisteren, waarbij wij het ook hebben over de rol van de overheid.
Ik heb het nu over het amendement op stuk nr. 29 van de heer De Jong en de
heer Van der Ploeg. Als je het zo hoort, bekruipt je in eerste instantie een
gevoel van veel sympathie en zeg je: hier wordt iets nuttigs gezegd. Nu, dat
is overigens ook zo. Alleen, in zijn consequenties zou het amendement, als
het zo bedoeld is, desastreus kunnen zijn. Ik hoop dan ook dat wij hier te
maken hebben met een groot misverstand. Het amendement zegt: de minister van
Economische Zaken, in overeenstemming met de minister wie het mede aangaat,
verleent ontheffing als een afspraak niet primair economische belangen zou
dienen. Daar zou dan ook de kartelautoriteit niet bevoegd zijn.Voorzitter! Dit amendement tast de kern van het wetsvoorstel aan. Laat
ik nog een keer vooropstellen dat ik het volstrekt eens ben met degenen die
zeggen dat er op deze wereld meer is dan marktwerking en dat er tal van argumenten
zijn om markten te conditioneren of zelfs marktwerking uit te sluiten. Ik
kom daarover straks nog te spreken. Maar wij hebben het nu over een economischeordeningswet.
De Mededingingswet is een economischeordeningswet. Het is een wet waarvoor
de minister van Economische Zaken de eerstverantwoordelijke is. Het integreren
van het beleid met alle aspecten die daarbij een rol spelen, is kabinetsbeleid.
Het gaat dan om sociale vraagstukken, milieuvraagstukken etc. Het kabinet
moet afwegingen maken op het punt van het conditioneren, het toepassen van
marktwerking of het niet toepassen van marktwerking. Wat sociale zekerheid,
milieu, gezondheidszorg, cultuur en media betreft kan er geen misverstand
over bestaan: het integratievraagstuk ligt bij het kabinet. De heren Van der
Ploeg en De Jong zullen daarover niet met mij van mening verschillen.Als het kabinet meent dat op specifieke terreinen ongewenste situaties
kunnen ontstaan door marktwerking, bestaat daarvoor het middel van de specifieke
regelgeving. Zo gebeurt het nu ook. Te denken valt aan de Mediawet, aan de
telecommunicatiewet, aan de elektriciteitswetgeving, aan de volkshuisvestingswetgeving,
aan de socialezekerheidswetten en aan het middel van specifieke instrumenten
zoals heffingen. Over al deze zaken wordt in het kabinet beslist. Maar als
zich in een bepaalde economische sector iets afspeelt wat wij ongewenst vinden,
moeten wij dat niet via het ordeningsmiddel oplossen. Ik haal het voorbeeld
aan dat de heer Van der Ploeg hanteerde. Hij sprak over het luchtvaartkartel.
Hij stelde dat er te veel wordt gereisd en dat de efficiency in deze sector
dus niet moet worden gestimuleerd. Dan gaan de prijzen omlaag en gaan er nog
meer mensen in de vliegtuigen zitten. Dat is echt een verkeerde redenatie,
voorzitter.De heer Van der Ploeg (PvdA):Voorzitter! Er wordt een reactie gegeven op een redenatie die nooit is
gegeven.Minister Wijers:Ik zal het voorbeeld van de luchtvaart verder uitwerken, voorzitter. Als
de luchtvaart te veel groeit en als er te veel externe effecten zijn, kan
ik mij voorstellen dat daarover zorgen bestaan. Maar dan moeten wij werken
met heffingen op kerosine of dan moeten wij, zoals nu al gebeurt, geluidscontouren
stellen rondom vliegvelden. Wij kunnen ook beperkingen formuleren ten aanzien
van het stijgen en landen van vliegtuigen, al dan niet in de randen of het
hart van de nacht. Ik heb daarin geleidelijk een zekere specialisatie opgebouwd!
Wij kunnen de zaken goed combineren. Wij kunnen scherpe concurrentie en efficiencyvoordelen
heel goed combineren met de compensatie van externe effecten. Maar het zou
onverstandig zijn om inefficiëntie in het economische systeem te houden
en op die wijze andere doelstellingen te realiseren. In dit verband haal ik
een voorbeeld aan dat een partijgenoot van de heer Van der Ploeg gebruikte.
De heer Crone zei bij de behandeling van de Elektriciteitswet dat hij ervoor
zou zijn om in de tarieven van de kleinverbruikers een efficiencykorting toe
te passen. Dus het systeem zou onder druk moeten worden gezet
om de efficiencyvoordelen door te geven aan de kleinverbruikers. Dat is een
heel interessant idee. Er ontstaat in principe een druk op de kostprijs van
de tarieven. Maar als de prijzen van de fossiele brandstof of van elektriciteit
in algemene zin te veel dalen, waardoor het gebruik toeneemt, kan worden gezegd
dat er een ongewenst effect ontstaat. Immers, daardoor gaan mensen juist meer
in plaats van minder energie verbruiken. Daarop kunnen vervolgens regulerende
energiebelastingsystemen worden toegepast. Maar wij moeten heel goed economische
efficiency als gevolg van een zinvolle economische ordening scheiden van andere
typen doelstellingen.Ik sprak al over andere wetgeving. Die andere wetgeving regelt de externe
effecten, zoals de solidariteit, en bepaalt de ruimte die overblijft voor
concurrentie. Er is dus alle mogelijkheid voor kabinet, Kamer, wetgever om
op tal van terreinen specifieke wetgeving te formuleren. Als het speelveld
echter eenmaal is bepaald, moet de concurrentie haar werk kunnen doen en is
de Mededingingswet van toepassing, ten behoeve van maximale efficiency en
kwaliteit. Laten wij wel zijn, de introductie van marktwerking had veel nut
voor de consumenten: lagere prijzen, betere service enzovoort. Dat willen
wij ook in de gezondheidszorg. De heer Oudkerk heeft zelf gezegd, met mijn
volledige instemming en die van mevrouw Borst, dat er extra efficiencyvoordelen
te halen zijn in de gezondheidszorg door daar waar wij dat verantwoord vinden,
meer marktwerking toe te passen. Maar als wij dan meer marktwerking toepassen,
moeten wij dat goed doen en dan is een Mededingingswet op zijn plaats.De consequentie van het waarschijnlijk goedbedoelde voorstel van het amendement
op stuk nr. 29 zou zijn, dat wij iets doen dat in geen enkel ander land binnen
de OECD op het gebied van de mededingingswetgeving gebeurt, namelijk het mengen
van systemen. Er worden dan andere vormen, andere doelstellingen van beleid
gemengd door het mededingingsbeleid. Als wij dat doen, voorspel ik u dat wij
de doelstelling van deze wet, namelijk afstand nemen van ons imago van kartelparadijs,
niet realiseren. Een onderscheid tussen economische en niet-economische markten
is echt onwerkbaar. Ik kan mij geen markt voorstellen waar geen externe effecten
optreden. Ik kan mij geen markt voorstellen die niet op enigerlei wijze geconditioneerd
is. Het enige dat telt, is of er ondernemingen zijn die met elkaar concurreren.
Dan is er een markt en dan is de Mededingingswet van toepassing.Binnen de EG en in de landen die een serieus mededingingsbeleid hebben,
wordt geen onderscheid gemaakt tussen economische en andere belangen. Dat
is ook niet nodig. Het amendement zal dus, ondanks het feit dat ik de filosofie
erachter goed kan begrijpen, als consequentie hebben dat de kartelautoriteit
wordt uitgehold, omdat die op bijna geen gebied zelfstandig het beleid zal
kunnen uitvoeren. Dat zou in die zin raken aan het hart van deze wet.De heer Van der Ploeg (PvdA):Ik heb een vraag over het vliegverkeer. De minister zei dat ik die liberalisering
tegen zou willen houden. Dat is geenszins het geval. Ik ben daar groot voorstander
van en ook van de efficiencykortingen die de heer Crone heeft genoemd. Het
is echter maar de vraag, waar je de bewijslast legt. De minister draait het
om. Hij zegt in feite dat het kabinet in al zijn details specifieke wet- en
regelgeving neer kan leggen en dat dat het speelveld van de vrije concurrentie
bepaalt. Daar moet de kartelautoriteit dan vervolgens alle ruimte voor krijgen.
Dat is maar net hoe je het inschat. Er kunnen bepaalde sectoren zijn, in de
sociale zekerheid of in de volksgezondheid – het gaat dan vaak om specifieke
sectoren waar nog geen specifieke wet- en regelgeving voor is – waarvoor
het nuttig is om het niet over te laten aan de directeur-generaal van een
kartelautoriteit, maar dat door het kabinet te laten dragen. Het is dus maar
net waar je die verantwoordelijkheid legt. De minister zegt dat het amendement
het hart uit de wet haalt. Dat hoeft volgens mij helemaal niet en dat is ook
niet de bedoeling. Het is wel waar dat daar waar ecologische, culturele of
sociale werkgelegenheidsbelangen een rol spelen, het meer een kabinetsafweging
wordt.Minister Wijers:Maar de implicatie van wat de heer Van der Ploeg nu zegt, is dat als sprake
is van een casus van mededinging, de partijen die daar belang bij hebben,
zullen proberen te betogen dat er andere dan economische dimensies zitten
aan hun concurrentiebeperkend gedrag. Dit zal ertoe leiden dat de pindakaasfabrikant
betoogt dat hij ecologisch verantwoorde geteelde noten gebruikt. Iedere boer
wordt een landschapsbeheerder. Voor je het weet, moet iedere individuele mededingingszaak
op kabinetsniveau worden behandeld. Dat moeten wij voorkomen.Ik ben het er overigens mee eens dat er randvoorwaarden moeten worden
ontwikkeld op ecologisch gebied. Daarbij moet echter een goede principiële
afweging gemaakt worden ten aanzien van bepaalde markten. De wetgever dient
algemene kaders te stellen en de discussie daarover vindt uiteraard plaats
in het kabinet.Ik noem het voorbeeld van de zorg. Het kabinet – en ook ik persoonlijk –
vindt dat de toegang tot de gezondheidszorg voor lagere-inkomenscategorieën
onbelemmerd moet zijn. Dit betekent dat er op dat terrein geen sprake kan
zijn van marktwerking. Op tal van onderdelen van de zorg kan volgens het kabinet
geen marktwerking worden toegepast omdat daar te veel nadelen aan verbonden
zijn. Dit geldt ook voor de sociale zekerheid. Als wordt geprobeerd in de
bemiddeling meer concurrentie tussen uitvoeringsorganisaties tot stand te
brengen teneinde de efficiency te vergroten, moeten wij daar ook de consequenties
van aanvaarden. Als er marktwerking is, moet de Mededingingswet daarop toegepast
worden. Voorkomen moet worden dat er veel verschillende delen van wetgeving
ontstaan, die allemaal een interpretatie zijn van mededingingsaspecten. Ik
voorspel dat dit een rampzalige ontwikkeling zal blijken te zijn. Uiteindelijk
zal er een onoverzichtelijke situatie ontstaan, waarin het voor de verantwoordelijke
bewindslieden onmogelijk wordt om op te treden op hun functionele beleidsterreinen.De heer Van der Ploeg (PvdA):Het is maar net hoe je de risico's inschat. In het kabinet staat bijvoorbeeld
de minister van Financiën in z'n eentje tegenover de andere ministers,
die allemaal meer geld willen hebben. Minister Zalm kan echter heel goed zijn werk doen. Als ministers voor elk wissewasje dit amendement
aanhalen, verspelen zij hun geloofwaardigheid. Als een minister voor elk wissewasje
meer geld wil hebben, zal de minister van Financiën daar op een gegeven
moment niet meer serieus op reageren. Als je meent dat er te veel risico's
zijn ten aanzien van ecologische, culturele of sociale doelstellingen, kun
je beter het zekere voor het onzekere nemen. Misschien kan het ooit nog wel
eens zo geregeld worden zoals de minister schetst, maar vooralsnog zie ik
daar grote gevaren in.Minister Wijers:Ik haak aan bij het voorbeeld van minister Zalm. Hij staat overigens niet
alleen in het kabinet als het gaat om de beheersing van de overheidsuitgaven.
Ook andere ministers, waaronder ondergetekende, dragen een bredere verantwoordelijkheid
voor de coördinatie van het economisch beleid. Gaat het echter om de
toepassing van de Comptabiliteitswet, dan is minister Zalm verantwoordelijk,
zonder formele betrokkenheid van andere ministers. Dat geeft helderheid en
efficiency. Zo kan hij de complexe winkel waar hij verantwoordelijk voor is
ook runnen.Over de sociale zekerheid worden uitgebreide discussies in het kabinet
gevoerd, die uiteindelijk resulteren in een uitvoeringswet. Vervolgens is
de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid daarvoor verantwoordelijk.
Dan worden andere ministers daar niet case by case bij betrokken om te bezien
of de toepassing van de wet wel in overeenstemming is met de prioriteiten
van het kabinet. Dat zou een zeer onzindelijke manier van beleidsvoering zijn.
Er is op geen enkele wijze aannemelijk te maken dat ecologische doelstellingen
of zorgdoelstellingen niet kunnen worden gerealiseerd op de wijze die ik heb
geschetst. Wij doen dit al in hoge mate op deze wijze.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Als het amendement op stuk nr. 29 wordt aangenomen, wordt
daarmee dan de bedoeling van de wet onderuitgehaald, of vindt de minister
dat deze redenering te ver gaat?Minister Wijers:Ik heb gezegd dat dit amendement het hart van het wetsvoorstel raakt.De heer Van Dijke (RPF):Daarmee is natuurlijk veel gezegd over het amendement zelf. Vindt de minister
dat er door het aannemen van dit amendement een wet ontstaat waar hij in feite
niet op uit was? Nu wil ik dit amendement niet direct belasten met termen
als "destructief" en "onaanvaardbaar".Minister Wijers:Wij zijn nog in debat met elkaar.De heer Van Dijke (RPF):Precies. Toch wil ik duidelijkheid over de vraag welk gewicht de minister
aan dit amendement hecht. Is hij het ermee eens dat er een geweldig probleem
ontstaat met de uitvoering van de wet zoals hij beoogde als dit amendement
wordt aangenomen?Minister Wijers:Ik denk dat u goed aan mijn toonhoogte hebt kunnen horen dat ik het buitengewoon
zwaar opneem als dit amendement wordt aangenomen.De heer Rabbae (GroenLinks):Met andere woorden: dit amendement is voor u onaanvaardbaar.Minister Wijers:Ik heb nu juist het niveau van het debat na de inbreng in eerste termijn
van de Kamer buitengewoon gewaardeerd. Er zijn amendementen aangekondigd en
sommige liggen al voor. Ik probeer hierover een open discussie te voeren met
de Kamer en ik vind het nu opplakken van dergelijke kwalificaties prematuur.
Ik probeer argumenten aan te reiken om mijn zorgen te onderbouwen. Ik snap
de filosofie achter het amendement wel, maar het is een verkeerd middel. Dus
ik hoop dat wij in een dialoog met elkaar tot een oplossing kunnen komen.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister heeft gezegd dat het amendement het hart van zijn wetsvoorstel
raakt. Uit zo'n uitspraak kan ik toch alleen maar concluderen dat hij zijn
wetsvoorstel moet intrekken als dat amendement wordt aangenomen? Het is dus
van fundamenteel belang voor het overeind blijven van het wetsvoorstel en
dat kan de minister dan niet alleen afdoen door te zeggen "wij zijn nu aan
het debatteren". Wij bedrijven politiek met elkaar en daarom vraag ik de minister
of dit een onaanvaardbaar amendement is. Wij begrijpen allemaal wel dat de
minister de ploeg, met name de heer De Jong, politiek gesproken probeert te
masseren. Maar uiteindelijk gaat het om de waardering die de minister geeft
aan dit amendement. Dus ik vraag hem nogmaals: vindt u dat uw wetsvoorstel
volledig overeind blijft indien dit amendement wordt aangenomen?Minister Wijers:Die vraag heb ik zojuist beantwoord. Ik heb gezegd dat het aannemen van
het amendement in deze vorm het hart van het wetsvoorstel raakt. De kwalificaties
die u gaf, passen aan het eind en niet aan het begin van het debat.Mevrouw De Koning (D66):Ik heb, meen ik, een nuttige vraag aan de minister. Het huidige artikel
1 van de WEM heeft dezelfde uitwerking als het amendement van de heer De Jong.
Naar mijn idee heeft dat artikel juist een belemmering gevormd om überhaupt
het toezicht op de mededinging uit te oefenen. Is dat niet een van de grondredenen
geweest, behalve Europa, om te komen tot een herziening, juist omdat de frustratie
zo groot was? Ja, ik help u maar een beetje.Minister Wijers:Het is inderdaad een verstandige vraag. Ik moet die vraag dan ook met
"ja" beantwoorden.De heer De Jong (CDA):Ik ben bang dat er een drang ontstaat om allerlei uitzonderingswetten
te maken buiten de Mededingingswet om. Dat was niet de bedoeling van mijn
amendement. Ik wil die wet zo schoon mogelijk houden. De minister heeft gezegd
dat de vaste boekenprijs en de prijzen van dagbladen apart geregeld moet worden.
Daarmee geeft hij de aanzet om deze wet verder te vervuilen. Straks worden
er ook amendementen ingediend om de detailhandel erbuiten te houden en zo
weet ik er nog wel een paar. Dan wordt het een vreselijke wet. Mijn amendement
geeft de minister de mogelijkheid in de ministerraad een procedureafspraak
te maken en ik denk daarbij aan een piepsysteem. Zodra dat piepsysteem begint
te werken kan bijvoorbeeld de minister van VWS zeggen: je krijgt met mij te
doen als je van plan bent de vaste boekenprijs de nek om te draaien. Dan heeft
men een poot om op te staan in de ministerraad en dan kan men
bij u aan de bel trekken. Nu kan dat niet. Als de kartelautoriteit morgen
beslist "weg met de vaste boekenprijs", dan is die vaste boekenprijs ook van
de baan. Misschien is er nog de tijd tot 2005, maar dan is het afgelopen.
Als de wet morgen van kracht is en de afspraken in de dagbladsector zijn verboden,
dan zijn zij ook verboden en dan gaat die hele sector "op z'n gat" vrees ik.
Ik zou het nuttig vinden wanneer in het kabinet de minister van Cultuur vanwege
de pluriformiteit in de dagbladsector zijn recht opeist, neergelegd in het
amendement, om hierover met de minister van Economische Zaken in overleg te
treden. Ik heb geen behoefte aan een wet inzake de horizontale of verticale
prijsregeling in de dagbladsector. Ik heb geen behoefte aan een aparte wet
inzake de vaste boekenprijs. Het voordeel van dit amendement is dat de minister
vijf jaar de tijd krijgt om alle specifieke wetgeving zoals mediawetgeving,
wetgeving inzake de telecommunicatie en de ziekenfondsen door te "akkeren"
en zo ver mogelijk gereed te maken voor aanpassing aan de Mededingingswet.
Doet de minister dat niet en wordt alles onder specifieke wetten en regelingen
gebracht, dan blijft er maar een beperkte Mededingingswet over. Dat is mijn
bedoeling niet. Ik vraag om een procedureafspraak ter voorkoming van dat soort
"Unfug".Minister Wijers:Uiteindelijk krijgt dit land de wetgeving en regelgeving die het verdient.
Met andere woorden: als de wetgever vindt dat op tal van gebieden uitzonderingen
moeten worden gemaakt – ik en de heer De Jong zijn daar niet voor –
dan zij het zo. Dat is des wetgevers. Ik wil voorkomen dat het mededingingsbeleid
in zijn uitvoering, gedreven door de waan van de dag, wordt gepolitiseerd.
Dat is ook juist de gedachte achter een zelfstandige NKA – ik heb begrepen
dat een groot deel van de Kamer daarvoor is – die in zijn beslissingen
niet wordt gedreven door het opportunisme van de dagelijkse politiek, mijzelf
daarvan niet buitengesloten. Er dienen met name principiële discussies
plaats te vinden over de ordening van markten. Als men in dit land vindt dat
er op tal van markten uitzonderingen moeten worden gemaakt, moet de noodzaak
daarvan maar aangetoond worden. Ik heb zelf de overtuiging dat de discussie
dan op het juiste niveau wordt gevoerd en niet in een veel moeilijker te consolideren
systeem waarin ministers met elkaar overleggen. Dat leidt er de facto toe
dat bijna ieder gebied waarvan een minister of een staatssecretaris vindt
dat er aan de mededinging aspecten van zorg, cultuur enzovoorts zitten, de
kartelautoriteit wordt uitgehold. Deze moet dan case by case afwachten wanneer
de minister komt aanzetten met een verandering op basis van aspecten van zorg
of cultuur. Ik voer liever een principiële discussie op het niveau van
de wetgever. Het zij zo. Ik heb overigens vertrouwen in de huidige samenstelling
en wellicht ook de toekomstige samenstelling van de Kamer, dat het niet zo
erg wordt als de heer De Jong schetst.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter! De heer De Jong stelt dat hij de Mededingingswet juist niet
wil vervuilen. Dat is zijn uitgangspunt, dat hij ook ferm in eerste termijn
heeft benadrukt. Aanneming van zijn amendement, op basis waarvan fundamenteel
kan worden ingegrepen, houdt een fundamentele vervuiling in. Graag een reactie
van de heer De Jong op deze opmerking.Gisteren hebben wij een aantal keren geprobeerd de discussie over de reikwijdte
te voeren. Deze betreft de reikwijdte van het beleid en de structuur. Beide
zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Reikwijdte veronderstelt een structuur
waarin daarvoor de voorwaarden worden geschapen. De zelfstandigheid van de
mededingingsautoriteit heeft daarmee te maken. In het geval er een aantal
zaken wezenlijk van belang is – de minister gaf dat zojuist aan –
heeft de minister de mogelijkheid om zowel in de eerste drie alsook in de
drie daaropvolgende jaren individuele aanwijzingen te geven. In hoeverre verhouden
deze aanwijzingen zich ten opzichte van het tot stand te brengen beleid? De
aanwijzing die de minister kan geven, raakt de positie van de mededingingsautoriteit
fundamenteel.Minister Wijers:Deze vraag raakt het hart van de discussie, namelijk al dan niet een ZBO.
Een aantal afgevaardigden heeft er terecht op gewezen dat je uit moet kijken
met een ZBO. Er is veel voor te zeggen, maar er moet dan aan twee condities
zijn voldaan: het beleid is uitgekristalliseerd en er is geen grote kans dat
de minister uiteindelijk – al dan niet door de Kamer – op een
bepaalde gebeurtenis wordt aangesproken. Dat betekent dat je een soort leerproces
moet doorlopen. Dat zullen wij in dit land moeten doen met zo'n nieuw systeem
van mededingingswetgeving. Dat is de eerste conditie. De tweede conditie is
organisatorisch-bestuurlijk. Op basis van lessen uit andere trajecten moeten
wij leren dat de minister, zeker de eerste jaren, volledig verantwoordelijk
gehouden moet worden, en moet kunnen worden, voor de structuur, de procedures
en de bemanning van zo'n organisatie. Ik zou het in politiek opzicht heel
moeilijk vinden om vanaf dag één een ZBO-situatie te creëren
bij de kartelautoriteit. Ik zou dat onverantwoord vinden, zowel vanwege de
beleidsmatige kant als vanwege de organisatorische kant en alles wat daarbij
hoort.Het ligt in de rede dat de minister op beleidsmatig gebied op een aantal
manieren kan interveniëren. Dat heb ik ook zo beschreven. De minister
kan algemene aanwijzingen geven in de zin van "je moet in dit soort gevallen
daarmee en daarmee omgaan". Hij kan ook nog aanwijzingen geven in individuele
gevallen. In de publieke discussie is terecht de zorg ontstaan dat daarmee
het politieke opportunisme van deze minister of zijn opvolger toch weer kan
doordringen in het mededingingsbeleid. Daarom heb ik gezegd dat ik toch wil
proberen de objectiviteit in het beleid, die zich in een ZBO-situatie voordoet,
zoveel mogelijk te bereiken door een en ander transparant te maken. Iedere
aanwijzing die ik dus geef, individueel of via een beleidsregel, komt in het
dossier en in het jaarverslag waarover tegenover de Kamer verantwoording wordt
afgelegd. In die zin wordt het dus heel transparant. Je bereikt een aantal
voordelen van een ZBO zonder dat je in deze fase het nadeel hebt dat je je
vingers in beleidsmatige of organisatorisch zin er niet meer achter kunt krijgen.
Met andere woorden: in de periode totdat de ZBO-status eventueel intreedt,
kunnen op deze wijze aanwijzingen worden gegeven. Op het moment dat er een
ZBO-status is, wordt het veel lastiger, want dan moet je wetswijzigingen realiseren.
Dat leidt tot een zekere inflexibiliteit en een zeker gebrek
aan snelheid. Je kunt die afweging maken als je er voldoende zekerheid over
hebt of vertrouwen in hebt dat het beleid zich gezet heeft. Daarbij doet zich
natuurlijk de vraag voor of het beleid zich ooit zet. De wereld verandert
immers. Ik verwijs naar mijn inleiding. Het is mogelijk dat je het niet vertrouwt
en toch naar een tussenvorm blijft streven: het is niet 100% ZBO en zeker
geen 100% ambtelijke dienst, maar het is 90% ZBO. Ik zeg het maar even simpel,
omdat ik van mening ben dat in de discussie heel digitaal wordt gesproken
over een ambtelijke dienst versus ZBO. Het is een continuüm. Ik vind
dat je in de organisatorische vormgeving maatwerk moet leveren. Dat heb ik
in mijn oude vak geleerd. Geen enkele organisatiestructuur is heilig. Zij
moet passen bij haar omgeving en als de omgeving verandert, moet je daar bij
de organisatorische vormgeving rekening mee houden.Is dit een antwoord op uw vraag, mevrouw Voûte?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ja, dat is een antwoord op mijn vraag. Na drie jaar moet dus bekeken worden
welke status die mededingingsautoriteit krijgt. Die vraag heb ik gisteren
ook gesteld. Dat moet mede in het licht worden gezien van de discussie die
in het parlement wordt gevoerd over de status van het ZBO en de manier waarop
de bevoegdheden die het ZBO krijgt, worden ingevuld. Die discussie is nog
niet afgerond. Een aantal zaken, de aanwijzingen die dan gegeven worden en
de manier waarop je invulling geeft aan die mededingingsautoriteit, zou dan
na drie jaar in een beleid moeten worden omgezet.Minister Wijers:Dat is juist. Ik had zelf gedacht dat wij vijf jaar nodig zouden hebben
om dat proces te doorlopen. In de stukken en in het publieke debat heb ik
echter een grote urgentie gevoeld om dat sneller te doen. Ik heb er geen enkel
bezwaar tegen om daar na drie jaar de thermometer in te stoppen. Nogmaals,
ik heb geen enkel principieel bezwaar tegen een ZBO. Ik word overigens ook
niet diep gelukkig als wij de stempel "100% ZBO" erop kunnen drukken. Het
zal mij eerlijk gezegd een zorg zijn. Het gaat er mij om dat inhoudelijk aan
een aantal kwalificaties wordt voldaan, waar degenen die over het ZBO spreken
in feite ook aan hechten. Dat doe ik met hen. Dat heeft te maken met transparantie,
maximale zelfstandigheid, afstand van de waan van de dag die in dit soort
processen nu eenmaal soms toeslaat, en de helderheid tegenover het hele veld.De voorzitter:Mevrouw Voûte heeft ook een vraag gesteld aan mijnheer De Jong.
Mijnheer De Jong, wilt u daarop antwoorden?De heer De Jong (CDA):Doordat er zo'n lading aan wordt gegeven, ook door de minister zelf, denk
ik dat het moeilijk wordt om nog argumenten uit te wisselen, maar ik wil toch
een poging doen. Ik denk dat je niet moet overdrijven wat er in het amendement
staat. De minister heeft zelf gewezen op een groot aantal beleidsterreinen,
die ook in de toelichting op het amendement staan, die zich op dit moment
nog bevinden achter de omheining van een lex specialis. Daar komen wij nog
wel over te spreken als de wet op de ziekenfondsen wordt afgeschaft of als
de volkshuisvestingswet de corporaties in de wind van de markt zal zetten.
Dan spreken wij daarover met de betrokken minister.Die discussie voeren wij dan wel, maar er blijft een aantal sectoren over,
met name in de sfeer van de cultuur, die zich op dit moment niet achter zo'n
wal bevinden. Daar ben ik "spookbenauwd" voor. Dan zeg ik dat het goed zou
zijn als de minister daarbij betrokken is, met zijn ambtgenoot. Ik ben ook
geen voorstander van dat ZBO, want dan heeft de minister er helemaal geen
bal meer mee te maken, laat staan wij. Dan geven wij alles uit handen. Dat
vind ik dom. Ik zeg: als je dat terrein eens afgraast, wat blijft er dan over?
Ik denk dat de minister zal moeten toegeven dat dit maar heel weinig is.Ik sluit mij aan bij de heer Van der Ploeg, wanneer hij zegt dat een minister
van Economische Zaken die zichzelf een beetje respecteert, alle collega's
van de deur lelt die elke dag bij hem komen piepen. De minister van Financiën
zegt ook dat men niet voor iedere kruimel bij hem langs hoeft te komen. Ik
vertrouw het u en uw opvolgers goed toe om te zeggen dat er niet over elk
wissewasje gezeurd moet worden. Dat redt u wel.Minister Wijers:Voorzitter! Ik ben het met de heer De Jong eens dat personen in structuren
een rol spelen, net als de relatieve verhoudingen of de machtsposities tussen
die personen. Maar ik vind het principieel verkeerd om een structuur te baseren
op een bepaalde machtsverhouding die in hoge mate door persoonlijke factoren
wordt gedreven. Dat zou ik niet verstandig vinden.De heer Van den Berg (SGP):Voor mij is de kern van de discussie de mate van ministeriële verantwoordelijkheid.
Wij moeten niet alleen door een economische maar ook door een staatsrechtelijke
bril kijken. Daarom is dit een belangrijke discussie. Ik hoorde de minister
net zeggen dat hij voorshands op een aantal terreinen ook beleidsmatige invloed
wil hebben, niet alleen in het algemeen, maar ook bij concrete zaken. Dan
begrijp ik niet waarom hij zo zwaar bezwaar aantekent tegen het amendement
van de heer De Jong. Dat wil niet anders dan de weg openen, zodat in bepaalde
gevallen niet alleen de minister van Economische Zaken, maar ook andere relevante
departementen bij die afweging worden betrokken. Ik begrijp niet waarom in
dat omslagpunt ineens het hart van het wetsvoorstel wordt gezien.Minister Wijers:De vraag is of de uitzondering dan niet de regel zal worden. De heer De
Jong deed een suggestie waar wij maar eens naar moeten kijken. Ik erken dat
er sectoren zijn waar andere elementen een rol spelen en waar nu geen hek
omheen staat, zoals de pers. Er blijven altijd mogelijkheden om aanwijzingen
te geven. Daar biedt de wet ook wel mogelijkheden voor. Wat ik niet wil, is
dat wij in de structuur van de wet, in de dagelijkse uitvoering van het beleid,
in de casuïstiek een permanente dreiging inbrengen van het inbreken in
de toepassing van een economischeordeningswet met andere aspecten, want dan
vervuil je de wet. Dat is mijn zorg. De manier waarop het amendement nu is
geformuleerd, is zeer algemeen, zeer principieel, structureel en permanent.De heer De Jong (CDA):Ik heb in eerste termijn al bij interruptie gezegd dat
het mij worst zal zijn op welke manier de minister de gedachtegang achter
dit amendement realiseert. Als hij toezegt met beleidsaanwijzingen te komen
voor sectoren die zich niet achter een hek bevinden, maar waarvan wij denken
dat het wel goed zou zijn als zij er tijdelijk achter zouden zitten, is daarover
te spreken. De manier waarop kan mij niet schelen. Als dat in beleidsaanwijzingen
wordt vastgelegd, is dat prima, maar ik heb daar nu geen enkel zicht op.Minister Wijers:Eerlijk gezegd heb ik geen enkel zicht op de scope waarover u spreekt.
Ik ben gisteren erg geschrokken, toen ik hoorde dat het ging om ten principale
het milieubeleid, het sociale beleid, het zorgbeleid, merit goods, en noem
maar op. Dan heb je het over alles.De heer Van der Ploeg (PvdA):Mijn excuses aan mevrouw De Koning. Ik snap het argument van de minister
niet, als hij zegt dat hij geen markten kan bedenken waar geen sprake is van
externe effecten, risicoselectie en de vier door mij genoemde criteria. Ik
kan duizenden markten noemen.Minister Wijers:Noem er maar eens één.De heer Van der Ploeg (PvdA):Spijkerbroeken, hifi-installaties.Minister Wijers:De productie van spijkerbroeken gaat gepaard met grote externe effecten.
Mag ik een aantal dingen noemen? Kinderarbeid speelt daarbij een rol en er
zitten belangrijke milieuaspecten vast aan het maken van spijkerbroeken, bijvoorbeeld
bij het wassen van die broeken. Zo kan ik nog wel even doorgaan.De heer Van der Ploeg (PvdA):Als u dat inderdaad vindt, begrijp ik het verschil tussen uw inschatting
en mijn inschatting. Ik denk dat u geen econoom kunt vinden die zegt dat er
bij de productie van spijkerbroeken echt sprake is van grote externe effecten.
U hebt het over kinderarbeid, maar dan zegt iedereen, ook de PvdA-fractie
en ook Josephine Verspaget, toch een van de linksere mensen in onze fractie:
doe nou die vrijhandel en stop niet met producten die met kinderarbeid zijn
gemaakt. Zelfs de FNV zegt dat niet meer zo sterk, maar zegt: nee, doe iets
aan etikettering en zorg dat er geld naar die ontwikkelingslanden gaat, zodat
de meisjes die op jonge leeftijd gaan werken, scholing krijgen. Men weet dat
inbreuk op de vrijhandel en op de marktwerking niet het beste instrument is
om juist die mensen te helpen. Daar zijn wij het dus over eens. Dat is een
heel normaal argument, ook in het kabinet en dan kan er besloten worden tot
vrijhandel of – in het geval van de minister – tot meer marktwerking.
Protectionisme is niet de beste manier om dat probleem op te lossen.Minister Wijers:Het zou naïef zijn om te vertrouwen op het feit dat de zendingsdrang
van de heer Van der Ploeg in zijn fractie op het punt van de benefits van
marktwerking structureel is.De heer Van der Ploeg (PvdA):Ik had het over de zendingsdrang van mevrouw Verspaget en ook van de heer
Pronk en van vele anderen in dit huis. Het kan dus inderdaad zo zijn dat het
kabinet op grond van argumenten wordt overtuigd van het feit dat marktwerking
op dit punt goed is. Dat is een heel marginale, lichte toetsing; vaak zijn
het gewoon hamerstukken.Minister Wijers:Niet alleen ten aanzien van spijkerbroeken, maar ook ten aanzien van speelgoed
en allerlei andere dingen maak je op een gegeven moment generieke afwegingen.
Dat is namelijk het punt. U zegt dat geen econoom zal beweren dat de externe
effecten van de spijkerbroekenbusiness zo belangrijk zijn. Dat is inderdaad
zo. Als wij hier met elkaar praten, zeggen wij dat wij dit wel goed kunnen
afwegen, maar als er een specifiek vraagstuk in een sector speelt, zijn er
de – in macro-opzicht – kleine, maar zeer gemotiveerde belangen
waardoor je zegt: kijk eens wat een belangen hier spelen en kijk eens wat
hier aan de hand is; hier spelen heel andere vraagstukken dan de mededingingskwestie;
mijnheer de minister, wilt u in dit geval even in overleg gaan en eens kijken
naar wat uw collega-minister en de staatssecretaris zeggen? Op het moment
dat je dat mechanisme in gang zet, ondermijn je het functioneren van de kartelautoriteit
die je juist op enige afstand had willen zetten. Dat is mijn zorg. Wij hebben
geen principieel verschil van mening over de vraag of je markten moet conditioneren.
Ik wil het alleen ten principale regelen in een debat dat de wetgever moet
voeren en niet case by case. Dat is het enige waar het mij om gaat.De voorzitter:De heer Van der Ploeg krijgt nu op dit punt voor het laatst het woord,
daarna mevrouw De Koning en mevrouw Voûte. Wij moeten in eerste termijn
niet zover gaan dat de tweede termijn overbodig wordt.De heer Van der Ploeg (PvdA):Ik deel natuurlijk de vrees van de minister voor de tirannie van de gevestigde
deelbelangen. Iedereen deelt die vrees, maar tegelijkertijd heb ik vertrouwen
in de minister van Economische Zaken dat hij met betrekking tot de sectoren
waar evident sprake is van culturele en sociale belangen en milieubelangen,
handelt op grond van argumenten. Ook de minister weet dat de agenda van de
ministerraad nooit te vol kan zijn. Je kunt heus niet ieder wissewasje, zoals
de spijkerbroeken, op de agenda zetten. Het gaat om de echt cruciale zaken.
Ik wijs ook op de brief van de minister aan de heer Wiegel. Daarin schrijft
hij dat ziekenfondsen nu ondernemingen zijn en moeten gaan concurreren.Minister Wijers:Dat schrijft het kabinet.De heer Van der Ploeg (PvdA):Het lijkt mij dat zoiets moet worden afgestemd. De minister zal natuurlijk
zeggen dat dit is afgestemd.Minister Wijers:Ik heb gisteravond laat nog gecheckt of ik dit mede namens mevrouw Borst
had mogen zeggen en dat is het geval.De heer Van der Ploeg (PvdA):Ja, maar misschien is er een andere minister die hier een graadje anders
over denkt. Het is maar goed dat het gecheckt is.Minister Wijers:Precies, maar zo gaat dat dus.De heer Van der Ploeg (PvdA):Dat willen wij dus ook.Mevrouw De Koning (D66):Mijnheer Van der Ploeg, het gaat juist zo omdat dit nu
onder andere artikel 1 van de WEM is en omdat dit ook een groot beletsel is
voor het meedoen in de Europese mededingingsregels. Ik heb een vraag voor
de heer De Jong. Ik vond en vind zijn opstelling aanvankelijk absoluut sympathiek.
Het klinkt prachtig en daar kan niemand bezwaar tegen hebben, maar het is
precies wat de heer Van der Ploeg zegt: "De tirannie van het deelbelang" zou
voor de heer De Jong een prachtig boek zijn om te schrijven. Mijnheer De Jong,
wat u doet is de verf mengen. Dan moet men uiteindelijk overgaan tot, zoals
in de stukken staat, "unscrambling the eggs" en de vraag: wie zei wat?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik stel vast dat de heer De Jong, met zijn stellingname dat hij juist
de wet niet wil vervuilen en met het door hem aan de minister gegeven antwoord,
bereid is om zijn amendement terug te trekken, in de situatie dat de minister
aangeeft dat eventueel met individuele openbare aanwijzingen veel kou uit
de lucht gehaald kan worden. Ik vraag de heer De Jong om dit te bevestigen.
Een andere vraag aan de heer De Jong is of de heer Van der Ploeg een zwaardere
politieke lading aan het amendement heeft gegeven dan de heer De Jong zelf
van plan was. Aan de heer Van der Ploeg stel ik de vraag hoe de invulling
van dit amendement zich verhoudt tot de stellingname dat het ZBO onafhankelijk
moet zijn. Dat blijft immers hinken op twee gedachten.Voorzitter: ZijlstraDe heer De Jong (CDA):De heer Van der Ploeg heeft geen zwaardere lading aan mijn amendement
gegeven. Alleen het aantal sectoren in de toelichting is vervolmaakt. Ik heb
al gezegd dat het sectoren zijn die niet alleen het terrein van de minister
van Economische Zaken betreffen, maar ook die van Volksgezondheid, Volkshuisvesting
en wat dies meer zij. Daar komen wij dan ook nog wel over te spreken. Ik denk
dat wij over de ziekenfondsen eerst maar eens met minister Borst moeten spreken
over wat wij precies met de ziektekostenverzekering willen. Als wij daar uit
zijn met de volksgezondheidsmensen, komen wij wel met de minister van Economische
Zaken te spreken. Dat is helemaal geen punt. Laten wij die hele handel eens
doorakkeren en kijken wat er overblijft. Er blijft dan heel weinig over. Het
zal mij dan verder worst wezen of de minister daar een beleidsaanbeveling
voor maakt. Als hij het nu toezegt, is het klaar.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):En dan trekt de heer De Jong het amendement in?De heer De Jong (CDA):Nee, dat kan allemaal op grond van dit amendement. Er wordt nu zo'n "fuss"
over gemaakt, dat het wel lijkt alsof wij de hele zaak op z'n kop zetten.
In wezen zijn er maar een paar markten waarover de minister duidelijkheid
moet verschaffen of zijn collega's daarbij betrokken worden. Dat zijn met
name de markten die niet nu al achter een hekje staan. Wij zien het dan wel.
Ik vind het echt overdreven om nu te doen of daarmee de hele wet op de helling
wordt gezet. Er zijn echter een aantal markten waar men zich goed zorgen over
kan maken. De tirannie der deelbelangen is een prachtige metafoor. In de ministerraad
gaat het natuurlijk zo dat er regelmatig wordt getracht door collega's om
bij een andere collega in te breken. Een minister zit er dan voor om dat een
beetje in de perken te houden. Het wordt nu voorgesteld alsof hij belaagd
wordt aan alle kanten. Dat kan de minister best zelf regelen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik stel toch vast dat indiening van dit amendement een vervuiling is van
de generieke mededingingswetgeving.Minister Wijers:Voorzitter!...De voorzitter:Er is ook nog een vraag door mevrouw Voûte-Droste gesteld aan de
heer Van der Ploeg.De heer Van der Ploeg (PvdA):De strekking van het amendement-De Jong/Van der Ploeg is dat vermeden
moet worden dat de wet gebombardeerd wordt met een veelheid aan amendementen.
Dat is al voor de dagbladen en de pers gebeurd, om de zekerheid te hebben
dat die belangen een rol spelen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Daar is de heer Van der Ploeg zelf debet aan.De heer Van der Ploeg (PvdA):Dan doet men dus afbreuk, zoals de heer De Jong het formuleerde, aan de
wens om een beetje "cleane" Mededingingswet te hebben. Dat wil ik niet. Ik
wil gewoon een goede Mededingingswet hebben, waar ook een ZBO bij hoort, een
mededingingsautoriteit die echt onafhankelijk is. Ik verschil namelijk van
mening met de minister. Ik zie hier een stoel staan, een geluidsapparaat en
ik zie de das van de minister. Dat zijn allemaal producten met normale markten.
Er zijn echter een aantal markten, een aantal manieren waarop wij in de samenleving
dingen organiseren, die ik niet noodzakelijkerwijs nu al onder de wet wil
hebben. Ik wil dat niet overlaten aan een directeur-generaal van de mededingingsautoriteit.
Ik wil dat overlaten aan de minister in samenspraak met zijn vakcollega. Ik
wil ook niet dat wij telkens op specifieke wet- en regelgeving moeten terugvallen.Ik kom nu bij de specifieke vraag van mevrouw Voûte en wel waarom
nu een onafhankelijke ZBO. Daarover kan men van mening verschillen. Er kan
altijd voor gekozen worden om een aantal jaren te wachten en te zien wat er
gebeurt. Ik denk dat waar het gewone markten betreft, er sprake is van een
verschil in structuur en reikwijdte. Wij zeggen: pas op met de reikwijdte
van de Mededingingswet; ik verwijs naar het amendement op stuk nr. 29. Voorts
is de structuur van een ZBO zeer belangrijk. Zojuist spraken wij over de traditionele
nutssectoren. Ik heb daarover een aantal pertinente vragen gesteld en uit
de beantwoording daarvan is gebleken dat wij in Nederland nog niet zover zijn
als wij zouden moeten zijn; ik noem in dit verband de interconnectievoorwaarden.
Waar het gaat om de takenpakketten van de ministers is er sprake van een zekere
belangenverstrengeling, van aandeelhouderschap enz. Dat betekent dat als zo'n
orgaan onder directe politieke verantwoordelijkheid van de minister valt –
nog afgezien van het feit dat milieu- en energiebelangen een rol kunnen spelen –
de interconnectietarieven en toegangstarieven voor nieuwe toetreders op die
markten wellicht wat te hoog worden bepaald om de zittende monopolisten te
beschermen; hierbij denk ik aan KPN, Gasunie, NAM enz. Voor andere sectoren
geldt hetzelfde. Daarom vind ik het beter wanneer dit wat
op afstand wordt gesteld.Minister Wijers:De tarieven worden niet door de mededingingsautoriteit maar door de regulators
vastgesteld. Waar het gaat om het vooraf vaststellen van tarieven, is er een
rol voor de regulators weggelegd.Voorzitter: BukmanDe heer Van der Ploeg (PvdA):Oké, maar wij weten dat daarvoor in bijvoorbeeld de communicatiesector,
de kabelbedrijven enz. vaak ZBO's worden gekozen, juist om de redenen die
ik heb aangegeven.Mevrouw Voûte-Dorste (VVD):Ik vind het belangrijk, voorzitter, vast te stellen dat de heer Van der
Ploeg selectief aan het shoppen is. Enerzijds wil hij een onafhankelijk ZBO,
anderzijds wenst hij ingrijpen van de minister. Dat is selectief shoppen en
heeft niets te maken met generiek beleid.De heer Van der Ploeg (PvdA):Dit komt neer op een herhaling van zetten. Ik heb al in eerste termijn
gezegd dat de VVD een partij is die alle markten over één kam
scheert. Wij zien een cruciaal verschil tussen enerzijds markten voor bijvoorbeeld
leren stoelen en microfoons, normale producten, en anderzijds markten voor
bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheids- en ziektekostenverzekeringen, boeken
en kranten. Bij die laatste markten spelen andere belangen een rol, zoals
culturele, milieu- en socialezekerheidsbelangen. Het is evident dat de VVD
daaraan minder belang hecht. Nagegaan moet worden waar markten wel werken
en waar markten falen; dat wordt in elk economieleerboek aangegeven. Zelfs
de meest neoliberale economen maken dat onderscheid; zelfs Milton Friedman
houdt rekening met externe effecten, publieke goederen, merit goods en risicoselectie
en hij geeft aan dat er op grond daarvan redenen zijn voor overheidsingrijpen.
Hoe kan er nu sprake zijn van goed overheidsingrijpen wanneer een en ander
wordt overgelaten aan een directeur-generaal van een mededingingsautoriteit?
Hoe kan er sprake zijn van een goede controle?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter! Wij hebben hierover gisteren uitvoerig gedebatteerd; het blijft
een herhaling van zetten. Het is duidelijk dat de heer Van der Ploeg en ik
van mening blijven verschillen.De voorzitter:Interrupties zijn ervoor om meer helderheid te verkrijgen. Als die helderheid
verkregen is, leveren interrupties geen toegevoegde waarde meer op. De heer
Rabbae krijgt de gelegenheid om nog een interruptie te plaatsen, maar ik verzoek
de Kamer om daarna de minister in de gelegenheid te stellen om zijn betoog
te vervolgen. Anders dreigt het gevaar dat wij nog verschillende dagen voor
dit debat nodig hebben. Erg is dat niet – het gaat om een goed doel –
maar wij moeten toch proberen of wij dit debat nog vandaag kunnen afronden.De heer Rabbae (GroenLinks):De heer De Jong vraagt zich af waarom wij zo moeilijk doen. Immers, als
de minister bereid is om op deze terreinen aanwijzingen te benutten, zijn
wij eruit. Tegen die achtergrond verwijs ik naar de relatie tussen de minister
van Justitie en het OM. De minister zal weten dat er op dit moment een discussie
gaande is over deze relatie, ook in de ministerraad. De minister wil, met
steun van de Kamer, blijven werken met aanwijzingen, niet alleen beleidsmatig
maar ook individueel, waarbij ten opzichte van de Kamer transparantie wordt
betracht. Er wordt schriftelijk gerapporteerd zodat de Kamer de minister kan
volgen. De vraag rijst of de minister van Economische Zaken in reactie op
de opmerkingen van de heer De Jong bereid is om ook bij een ZBO-constructie
te werken met aanwijzingen, niet alleen sectoraal-beleidsmatig maar ook in
specifieke situaties. Daarmee zou hij de zuiverheid van de wetgeving overeind
kunnen houden. Of meent hij dat dit te ver zou gaan?Minister Wijers:Het is uitgesloten dat individuele aanwijzingen worden gegeven aan een
ZBO. Je moet dan kijken waar de individuele aanwijzingen betrekking op hebben.
Als het niet om een ZBO gaat, kun je individuele aanwijzingen geven voorzover
dat betreft de toepassing van de wet. Voor de goede orde, als er straks in
de nieuwe situatie aanwijzingen worden gegeven, dan heeft ook de minister
zich te houden aan de wet. Ik kan niet zeggen dat de Mededingingswet weliswaar
bepaalde voorschriften geeft, maar dat ik er nog eens over heb nagedacht en
dat die wet hier niet van toepassing is. Dat is niet de aanwijzingsbevoegdheid
van de minister van WijersEconomische Zaken. Binnen de ruime kaders die de
wet stelt, kan hij de interpretatie van de wet geven die hij wenselijk vindt,
 maar die moet dan wel passen binnen de wet.De voorzitter:Ik verzoek de minister nu het volgende blok aan snee te nemen. Wij moeten
bezien of wij de minister nu niet eens even aan het woord laten, om daarna
te bekijken of er nog vragen over zijn nadat een blok behandeld is. Anders
besteden wij onze tijd weliswaar goed, maar wellicht niet het meest efficiënt.Minister Wijers:Er komt nu een aantal wat rustiger thema's. Straks, waarschijnlijk vlak
voor de lunchpauze, komt er nog wel iets waar iedereen zijn tanden in kan
zetten.Een aantal afgevaardigden heeft, terecht, gevraagd wat ik nu eigenlijk
doe. Hoe verhoudt de Mededingingswet zich tot de Europese mededingingsregelgeving?
Laat de minister hier niet het vraagstuk van de marktintegratie prevaleren
boven het vraagstuk van de allocatieve efficiëntie op de nationale markt?
Ik kan mij die zorg op zichzelf voorstellen, maar ik meen argumenten te hebben
om die zorg weg te halen. Waarom proberen wij de Europese wetgeving zo goed
mogelijk toe te passen op de Nederlandse situatie?Een steeds groter deel van het Nederlandse bedrijfsleven opereert zowel
in de Europese ruimte als in de nationale ruimte. Het helpt ontzettend als
bedrijven in de verschillende omgevingen – overigens overlappen de markten
elkaar op een gegeven moment – onder een vergelijkbaar regime kunnen
opereren. Een aantal afgevaardigden hebben terecht gezegd dat zij in de Europese
praktijk nationaal nogal uiteenlopende systemen zien. Dat is waar, maar belangrijker
is de delta, de verandering. Er is sprake van een sterke convergentie van
de verschillende nationale systemen naar het Europese systeem, vooral om dat
argument. Dat gebeurt trouwens ook buiten de Europese Unie. Daarbij komt dat
wij de regels van de Europese Unie echt niet klakkeloos overnemen. Wij maken
wel degelijk gebruik van de bevoegdheid tot nationale vrijstellingen. Ik zal
er straks nog een aantal bespreken. Met vrijstellingen probeer ik het begrip
"effectieve mededinging" in te vullen. Dat moet je in een bepaalde context
doen. Je moet proberen nuttige vormen van samenwerking mogelijk te maken.In het wetsvoorstel zijn in de eerste plaats vrijgesteld bepaalde typen
van afspraken over mededinging waarvoor de EG-vrijstelling geldt. Het gaat
dan om overeenkomsten inzake alleenverkoop, exclusieve afname, technologie,
franchising enz. De heer Van der Ploeg wees op coöperatieve concurrentie.
Dat gebeurt ook. In de tweede plaats zijn vrijgesteld bepaalde typen afspraken
over mededinging in de landbouw, het vervoer en de verzekeringen, waarvoor
ook EG-vrijstellingen gelden. In de derde plaats zijn vrijgesteld afspraken
over mededinging waarvoor de Europese Commissie ontheffingen heeft verleend.
Daarnaast is er de afzonderlijke mogelijkheid van vrijstelling bij algemene
maatregel van bestuur, met criteria ontleend aan artikel 85 derde lid.Dat is dus mijn nationale vrijstellingsbevoegdheid. In mijn brief van
23 december 1996 heb ik meegedeeld dat een dergelijke vrijstelling zal worden
vastgesteld, om een voorbeeld te geven, voor maximumprijzen voor kortlopende
reclameacties van samenwerkingsorganisaties van detaillisten. Dat is zo'n
voorbeeld waarin wij de zaak toespitsen. Wat eraan komt is een vrijstelling
voor overeenkomsten van bouwcombinaties, de mogelijkheid om samen te offreren.
Voor bepaalde branchebeschermingsregelingen wordt ook zo'n vrijstelling overwogen.
Dat is een proces dat zich de komende tijd verder zal moeten ontwikkelen.
Bovendien bestaat de mogelijkheid van ontheffing. In die zin kopiëren
wij dus niet blind.Nu heeft een aantal woordvoerders gevraagd of wij wel rekening houden
met de typisch Nederlandse cultuur bij de Mededingingswet. Ik probeer dat.
Dat zal overigens een permanent debat blijven, want ook onze cultuur verandert.
De uitingen van onze cultuur veranderen ook. Wij moeten natuurlijk opletten
dat het argument van de Nederlandse cultuur niet opnieuw wordt misbruikt en
dat elke belangengroep of sector de Nederlandse identiteit omarmt om bepaalde
mededingingsvraagstukken te kunnen oplossen. Wat dat betreft hebben wij leergeld
betaald met het Nederlandse bouwkartel. Begin jaren negentig is dat in Brussel
ook gesneuveld.De heer Van der Ploeg heeft gevraagd hoe de directeur-generaal kartelautoriteit
dient om te gaan met de Europese comfort letter. Zo'n comfort letter van DG
IV werkt niet rechtstreeks door. Bij comfort letters is de kans van Nederlandse
ontheffing wel vrij groot. Dat is ook de huidige praktijk. Andersom geldt
dat als er een discomfort letter is, de kans op een Nederlandse ontheffing
vrij klein is.Door een aantal afgevaardigden is gesproken over het groenboek. De opmerkingen
kwamen erop neer dat de reactie van de minister wel een heel erg mechanische
is. Er wordt een aantal twijfels geuit. Gevraagd is of er geen beleidsaankondigingen
zijn die gebruikt kunnen worden om de specifieke Nederlandse mededingingswetgeving
aan te passen. De heer De Jong heeft gewezen op verticale samenwerkingsverbanden.
De verwachting is dat wijziging van artikel 85 van het EG-verdrag niet aan
de orde is. Dat wordt nu overigens bevestigd. Afgelopen week zijn er allerlei
bijeenkomsten in Brussel geweest die daarop wijzen. De vier opties in het
groenboek hebben betrekking op het ongewijzigd handhaven of aanpassen van
bestaande vrijstellingen van de EG voor samenwerkingsvormen. Verticale prijsbinding
en belemmering van parallelimport zijn per se verboden en komen waarschijnlijk
niet voor ontheffing in aanmerking. Het gaat uitsluitend om verticale mededingingsafspraken.
Als verticale samenwerkingsvormen een horizontaal karakter krijgen, gelden
de vrijstellingen niet meer. Hangende de voorbereidingsprocedure zijn de bestaande
vrijstellingen van de EG verlengd tot eind 1999. Door de systematiek die wij
kiezen, zullen eventuele wijzigingen rechtstreeks doorwerken in de Mededingingswet.
Ik vind dus weinig aanleiding om nu vooruitlopend op niet eens zulke ingrijpende
wijzigingen in de wet, de wetgeving te veranderen.De heren Van der Ploeg en De Jong hebben gesproken over de EG-bagatelbekendmaking.
In Europa is sprake van een marktaandeel. Dat is goed, want het gaat daarbij
in het algemeen over grote ondernemingen die in staat zijn om hun marktaandeel
te meten. Wat dat betreft geldt ten principale in de bagateldiscussie een
thema dat ik wil duidelijk maken. De heer Van der Ploeg heeft dat in zijn
eerste termijn ook helder uiteengezet. Waarom kiezen wij in
Nederland voor een omzetcriterium en op Europees niveau voor een marktaandeelcriterium?
Dat heeft niets te maken met het feit dat wij het marktaandeel niet relevant
vinden. Dat gebeurt puur om bestuurlijk-administratieve redenen. De Europese
wetgeving heeft gegeven haar scope betrekking op grotere ondernemingen. Die
weten in het algemeen heel goed wat hun marktaandeel is. Zij zijn daar regelmatig
mee bezig en hebben ook een staf om dat vast te stellen. Zij denken in die
termen. De Nederlandse wetgeving heeft betrekking op grote delen van het midden-
en zelfs op delen van het kleinbedrijf. Als je die wilt belasten met het vaststellen
van het relevante marktaandeel, is dat bijna onmogelijk. Het geeft dus heel
veel onzekerheid voor het bedrijfsleven hoe het moet opereren. Die ondernemingen
kunnen zich beter vasthouden aan omzetcijfers en cijfers voor aantallen bedrijven
die erbij betrokken zijn. Om die reden maken wij dus dat onderscheid.Ik ben het met de heren Van der Ploeg en De Jong eens dat je onder de
bagatelgrens kunt ingrijpen, maar dat is wel een paardenmiddel. Dat moet je
in een grootst mogelijke uitzondering veranderen.Voorzitter! Ik kom bij het vraagstuk van de detailhandel en bij de discussie
over het debat dat ik heb gehad met de detailhandel, en hetgeen daaruit gekomen
is. De heer De Jong heeft dat proces goed beschreven, zij het dat ik vind
dat hij wel erg negatief was over de fase waarin wij in het communicatieproces
met de detailhandel zitten. Ik vind dat er intensief overleg met de sector
heeft plaatsgevonden, maar daarbij gelden onderscheiden verantwoordelijkheden.
Ik probeer het als volgt samen te vatten. Ik hoor straks wel, aan de hand
van boegeroep vanuit de publieke opinie, als ik dit niet goed doe. Ik denk
dat ik kan zeggen dat er in ieder geval twee grote thema's speelden in onze
discussie: het thema van de reclameactie en het thema van de exclusieve afnameverplichting.
Er spelen ook wel andere dingen, maar dat zijn de twee grote thema's waaromheen
de discussie zich heeft uitgekristalliseerd.Laat ik in de eerste plaats in algemene zin zeggen dat samenwerking voor
detaillisten ook naar mijn mening van groot belang is in het kader van de
concurrentie met het grootwinkelbedrijf. Ik ben daar ook een voorstander van.
Je ziet het niet alleen in Nederland; je ziet het in alle landen om ons heen.
Daarbij is vooral het succes van een bepaalde winkelformule van belang. Maar
je ziet altijd weer dat het succes van formules is gebaseerd op hun economische
kracht en niet op concurrentiebeperkende afspraken. Concurrentiebeperkende
afspraken die geen ondersteuning vinden in economische argumenten, overleven
nooit, ook al worden zij gehonoreerd. De concurrentie speelt zich echter af
tussen detaillisten, van verschillende formules, op lokaal en regionaal niveau;
het gaat om detaillisten of vestigingen van het grootwinkelbedrijf in een
bepaalde regio: daar speelt zich de feitelijke concurrentie af. Het is daarom
van belang dat de bij een samenwerkingsorganisatie aangesloten detaillisten
flexibel op die concurrentie kunnen reageren, want de concurrentie vindt dáár
plaats.Interessant is vast te stellen – dat signaal hebben wij de afgelopen
weken een beetje gemist – dat zeker de helft van de detaillisten dat
zelf ook zo ervaart. Ik verwijs in dit verband naar een nummer van Distrifood,
van 11 mei 1996, waaruit blijkt dat die detaillisten dit zo ook ervaren. Er
vindt wel degelijk concurrentie plaats tussen ketens, maar de feitelijke concurrentie
heb je op lokaal en regionaal niveau. De beperkingen die aan hen worden opgelegd,
mogen niet verdergaan – dat is de afweging die wij steeds moeten maken –
dan nodig is om die samenwerking mogelijk te maken. Bovendien moeten er binnen
samenwerkingsorganisaties stimulansen blijven bestaan om efficiencyvoordelen
door te geven aan de klant. Dit even als algemene inleiding.Nu naar die twee thema's en dan eerst de maximumprijzen bij reclameacties.
Voor samenwerkingsorganisaties zijn reclameacties belangrijk om zich als formule
te onderscheiden. Een belangrijk element bij reclameacties is dat de winkelformule
zich in zijn prijs kan differentiëren ten opzichte van een andere formule.
Je moet dit kunnen uiten; je moet kunnen communiceren dat je goedkoper bent.
Dan is het ook voldoende dat zij haar leden kan binden aan maximumprijzen
voor reclameartikelen. Ik heb de indruk dat dit ook de opvatting van de Tweede
Kamer is; ik heb dit ook schriftelijk zo gewisseld. Ik dacht dat ik met het
faciliteren daarvan tegemoetkom aan een belangrijk deel van de detailhandel.Als je dit eenmaal hebt weggegeven, is het natuurlijk niets meer, maar
ik wijs er toch even op dat hetgeen wij hier doen, in de context van Europa
vrij vérgaand is. In andere landen bestaat dit niet in deze vorm. Het
is een vrij vergaande vrijstelling en het risico bestaat dat maximumprijzen
in de praktijk kunnen leiden tot vaste prijzen. Ik heb hiermee afgeweken van
de Europese mededingingsregelen, die een dergelijke vrijstelling niet kennen,
maar ik heb daar vrede mee. Het gaat dan wel om maximumprijsafspraken bij
reclameacties van niet langer dan een maand.Nu vroeg, naar ik meen, de heer Van den Berg zich ten aanzien van de reclameacties
af: waarom een maand? Het mag voor mij ook een week zijn, maar er zijn bepaalde
reclameacties die een maand duren. Wat is de maatvoering? Het gaat er natuurlijk
om dat je het reclame-element probeert te pakken en niet veel verdergaat dan
dat, want anders ga je vervolgens toch weer vaste prijzen toestaan. Brochures
of catalogi met prijzen voor langere tijd, zijn gewoon prijslijsten en zijn
geen reclamefolders. Daarin heb je het in feite over adviesprijzen. Een langere
periode dan een maand is niet nodig. Ik ben het op dit punt geheel eens met
de heer Van der Ploeg. In de praktijk zal de detaillist na afloop van een
reclameperiode eerder lagere prijzen willen berekenen om de resterende reclameartikelen
snel te verkopen. Dus ik denk dat wij precies doen wat ook de heer De Jong
wil. Er wordt uitgegaan van specifieke omstandigheden, specifieke argumenten
en specifieke communicatie met de sector.De heer De Jong (CDA):Betekent dit in de praktijk niet dat deze uitzondering alleen wordt toegestaan
voor de fooddetailhandel? De non-fooddetailhandel valt er eigenlijk helemaal
buiten, terwijl ook daar samenwerkingsvormen zijn die misschien afspraken
moeten maken, uiteraard ten dienste staand van een gezonde samenwerking, in
concurrentie met andere ketens. Is het terecht om de non-fooddetailhandel
uit te sluiten?Minister Wijers:Het is een generieke vrijstelling.De heer De Jong (CDA):In de praktijk.Minister Wijers:Ik zal enkele voorbeelden noemen. Ik heb de indruk dat reclame-uitingen
in de textiel- of de doe-het-zelfmarkt niet langer duren dan een maand. Ik
heb absoluut niet de indruk dat het reclame-element in het algemeen langer
duurt dan een maand. Maar ik voeg er het volgende aan toe: mocht aannemelijk
worden gemaakt dat het in een bepaalde vorm van detailhandel absoluut om anderhalve
maand of twee maanden moet gaan, dan moet daarop kunnen worden ingespeeld.
Het gaat mij er in essentie om dat wij niet echt vaste prijzen toestaan. Het
reclame-element moet overheersen.De heer Van den Berg (SGP):Met de laatste opmerking van de minister ben ik het eens, voorzitter.
Maar ik denk aan de meubelsector, die wel degelijk in de vorm van reclame
aanbiedingen kent voor langere tijd. Dat is in die sector ook nodig. Dat kan
niet binnen een week of een maand. Heeft de minister daar ook oog voor? Valt
dat onder zijn toezegging om bepaalde branches serieus te bekijken, indien
nodig?Minister Wijers:Wij moeten een aantal zaken scheiden. Wij hebben het nu over de echte
reclameacties. Vervolgens zijn er de catalogi van bepaalde producten die seizoensaspecten
hebben. Daarbij ga ik uit van adviesprijzen. Anders gaat het over een periode
van acht of zes maanden. Dat heeft niets met reclame te maken. Dan gelden
adviesprijzen. Maar voorzover ik de meubelsector ken, zo moet ik in alle bescheidenheid
zeggen, adverteert die regelmatig met aanbiedingen die een maand duren of
die zolang duren als de voorraad strekt. Die aanbiedingen hebben een typisch
actie-element in zich. Eigenlijk zou ik willen zeggen dat het om dat actie-element
gaat. Maar juristen zullen hierop nog wel de tanden stuk bijten. Nogmaals,
het actie-element moet worden gezien als onderscheiding van een aanbieding
in een catalogus die een jaar of een bepaalde periode geldt.Mevrouw De Koning vroeg of prijsacties zich van maand tot maand mogen
herhalen. Ja, dat mag. Natuurlijk mag niet precies dezelfde actie maand na
maand worden herhaald, want dan is er sprake van continuering van hetzelfde.
Maar op zichzelf is het prima dat er regelmatig reclameacties komen. Dat is
goed voor de consument, dat is goed voor het onderscheidend vermogen van de
ketens. Daar heb ik geen enkel probleem mee. De rechter zal er een streep
door halen als de reclameacties de facto niets anders zijn dan maximale prijsbinding
over een lange periode. Maar ik vertrouw voldoende op de creativiteit van
de reclamemakers en de detailhandel om dat te kunnen voorkomen. Adviesprijzen
mogen dus, ook in complete langlopende catalogi. En ik ben van plan om reclamevrijstelling
voor één maand in te voeren. Het gaat daarbij om een aanbieding.
Ik kom in dit verband nog kort terug op de meubelsector. Het gaat hierbij
om enkele goederen uit het assortiment en niet om het hele assortiment. Ook
dit is een belangrijk element.Voorzitter! Ik kom bij het volgende grote discussiethema, de exclusieve
afnameovereenkomsten. Wat zijn tot nu toe mijn overwegingen geweest? Gezamenlijk
inkopen op basis van vrijwilligheid is niet verboden. Daarover mag geen misverstand
bestaan. Er is ook geen enkel bezwaar tegen centraal prijzen. Dat is allemaal
prima. Het levert allemaal efficiencyvoordelen op. En daar is niets tegen.
Wat wel verboden is, is de verplichting om niet van een andere leverancier
of niet buiten de samenwerkingsorganisatie in te kopen. Dat is een zeer vergaande
beperking. Dat geldt vaak voor 90% van de omzet van detaillisten. Dat betekent
dat men het grootste deel van de goederen niet bij een andere leverancier
kan inkopen, ook al is dat goedkoper. Een ander nadeel is de toetredingsbelemmering.
Hoe meer detaillisten gebonden zijn aan gevestigde leveranciers, hoe moeilijker
het wordt voor nieuwe leveranciers om nog ongebonden detaillisten te vinden.
Dit is de ene kant van het verhaal.Dan kom ik bij de andere kant van het verhaal. Ik luister en ik probeer
in dialoog met de Kamer, maar ook met de dames en heren op de publieke tribune,
te blijven. Er zijn ook voordelen en die zie ik. De detailhandel en de Kamer
hebben beklemtoond dat samenwerkingsorganisaties aan de leden verschillende
faciliteiten bieden, zoals het ter beschikking stellen van gunstig gelegen
winkelpanden, het zich jegens het verhuren van een pand garant stellen voor
de betaling van de huur, het verlenen van krediet voor de inrichting enzovoort.
Dat soort faciliteiten, ik erken dat, kunnen bijdragen aan de vestiging van
nieuwe detaillisten en aan de kracht van samenwerkingsorganisaties.Nu sta ik voor een belangrijke afweging. Het is mij buitengewoon veel
waard dat deze wet zal worden gepercipieerd – ook door de detailhandel –
als een wet die er is om de concurrentie te bevorderen en niet om die te beperken
en die niet strijdig is met samenwerkingsverbanden. Gezien de argumenten die
ik in de Kamer heb gehoord en de aanhoudende argumenten uit de sector en daarbuiten,
en daarbij wegend het argument van de grote aantallen vrijstellingen die mijn
oorspronkelijke voorstel met zich mee zou brengen, ben ik in principe bereid
om een vrijstelling te maken die overeenkomt met de beleidspraktijk in Duitsland
van het Bundeskartellamt. Daar gelden wel condities voor, want het gaat soms
vrij ver, wel tot 80%. Ik ben er echter absoluut tegen dat er een permanente
afnameverplichting is van 80%. Er moet dus inhoud worden gegeven aan het principe
dat de risico's die het samenwerkingsverband neemt, in proportie zijn tot
de afnameverplichting. Dat betekent dus sowieso dat er in de loop van de tijd
een afname zal moeten zijn van dit soort verplicht gestelde percentages. Er
zal waarschijnlijk ook een onderscheid moeten worden gemaakt tussen gevestigde
en startende ondernemers. Ik ben dus bereid om, als ook de andere generieke
vrijstellingsamendementen worden ingetrokken, aan de Kamer toe te zeggen dat
ik met snelheid ga werken aan een vrijstelling die haar inspiratie vindt in
de beleidspraktijk van Duitsland, mits het voorstel voor een algehele vrijstelling
van deze sector, waar ik zeer grote problemen mee heb, wordt ingetrokken.
Ik wil hiermee proberen te voorkomen dat het voorstel van de heer De Jong
en de amendementen van mevrouw Voûte en de heer Van den Berg op dit
punt worden aangenomen. Ik denk namelijk dat ik de twee grote problemen van
discussie met de sector heb opgelost, en wel op een manier die te verdedigen
is. Voor mij is er veel aan gelegen hoe een wet uiteindelijk
gepercipieerd wordt. Ik hoop dat dit als een handreiking naar de sector kan
worden gezien.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het is zeker een handreiking van de minister. Ik heb er gisteren veel
aandacht aan besteed dat het van groot belang is dat juist die zelfstandige
filiaalhouder in de in- en verkoopcombinatie kan concurreren, omdat hem een
aantal faciliteiten wordt geboden. Dat heeft de minister bevestigd. Hij geeft
nu aan dat hij bereid is om die vrijstelling te geven naar Duits model. De
afnameverplichting zal dan gerelateerd zijn aan de afname van het risico dat
gelopen wordt. Dat betekent dat dat elke keer bepaald moet worden. Op zich
zou je het bijvoorbeeld kunnen relateren aan het risico, maar je kunt ook
stellen dat een afnameverplichting van 60% over de gehele periode meer zekerheid
geeft. Dan heeft de zelfstandige ondernemer voor de overige 40% de vrijheid
om elders af te nemen.Minister Wijers:Voorzitter! Het is verleidelijk om nu in de techniek van de vrijstelling
te treden. Ik wil daar toch enig zicht op geven. Ik heb gezegd dat die regeling
haar inspiratie vindt in de praktijk die in Duitsland is gegroeid. Ik stel
voor, de Kamer de komende maanden een brief te sturen waarin de hoofdparameters
van de vrijstelling worden genoemd. Ik wil daar zelf nog even op studeren.
Eerlijk gezegd, voel ik er niet zoveel voor om via de 60%-regeling een structuur
voor een sector vast te leggen, waardoor detaillisten voor de rest van hun
leven aan wurgcontracten zijn gebonden. Ik weet dat een aantal detaillisten
dit in de praktijk zo ervaart. Ik wil voorkomen dat iemand die op jonge leeftijd
met een winkel begint voor de rest van z'n leven met een groot gebrek aan
flexibiliteit wordt geconfronteerd. Dat staat in geen verhouding tot de risico's
van de centrale. Mij staat in dit verband een periode van vijf jaar voor ogen.
Ik ben ook van mening dat voorkomen moet worden dat de vrijstelling ertoe
leidt dat er tienduizenden ontheffingen moeten worden verleend. Ik wil het
de sector niet aandoen dat er zoveel papier moet worden geproduceerd en ik
wil het de kartelautoriteit niet aandoen om alle aanvragen te moeten beoordelen.
Wij moeten een goede tussenweg zien te vinden.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter! Ik heb op dit punt een motie voorbereid. Die hoef ik niet
in te dienen als de minister toezegt dat hij het Duitse model op korte termijn
inhoud zal geven. Wil de minister de vrijstelling op die wijze hanteren voor
de zelfstandig filiaalhouder, voor de detailhandel?Minister Wijers:Met betrokken partijen hebben wij ons al redelijk verdiept in deze problematiek.
Wij behoeven het wiel niet meer uit te vinden. Gedachtig de suggestie van
mevrouw Voûte, om niet blind alles te kopiëren wat er uit Brussel
of, in dit geval, uit Bonn komt, wil ik eerst nagaan of er nog verbeteringen
kunnen worden aangebracht. Over twee of drie maanden zal die brief naar de
Kamer gestuurd kunnen worden. Dit zal zeker voor de zomer gebeuren.De heer Van Dijke (RPF):Is het niet beter om de vrijstelling via nota van wijziging in de wet
vast te leggen? Dan kan nu al helderheid geboden worden over de route die
afgelegd moet worden.Minister Wijers:Wij kunnen het proces zodanig structureren, dat de vrijstelling op het
moment dat de wet ingaat, volledig handen en voeten heeft gekregen, inclusief
de juridische consequenties. Een en ander zal via een AMvB geregeld worden.De heer Van Dijke (RPF):Dan is er een voorhangprocedure nodig.Minister Wijers:Ik wil voorkomen dat wij in een lastig juridisch proces terechtkomen.
Daarom stel ik voor de hoofdparameters in een brief aan te geven. Daar gaat
discussie tenslotte ook over. Wat is het beginpercentage, voor hoeveel jaar
geldt de overeenkomst, wat zijn de verschillende criteria? Daarna kan de zaak
vrij snel geregeld worden. Ik zeg toe dat een en ander op het moment dat de
wet ingaat – de doelstelling is 1 januari 1998 – echt handen en
voeten heeft. De Kamer heeft dan ruim de tijd om mijn voorstel te beoordelen.
Ik houd uiteraard rekening met de mening van de Kamer over de brief met de
parameters.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik ben blij dat de minister op dit aangelegen punt een opening
biedt. Ik begrijp alleen niet waarom hij heeft gezegd te willen voorkomen
dat het amendement van de heer Van den Berg wordt aangenomen.Minister Wijers:Ik doelde op het amendement van de heer De Jong.De heer Van den Berg (SGP):U noemde in dat verband ook mijn amendement op stuk nr. 18. Dat strekt
er juist toe om een regeling overeenkomstig het Duitse model in te voeren.
Wat kunt u daar voor bezwaar tegen hebben?Minister Wijers:Dan heb ik te veel afstand genomen van uw amendement. U noemt een maximum
van 80% en daar wil ik mij nu niet aan binden. Ik sluit dat overigens ook
niet uit. Dat percentage is afkomstig uit de Duitse praktijk. Ik wil even
bezien welke condities daarbij gelden. In de wet wordt overigens al een faciliteit
voor deze vrijstelling geboden. Waarom moet zij dan nog apart in de wet geregeld
worden?De heer Van den Berg (SGP):Op dat laatste wil ik nog ingaan. Wij spreken nu als medewetgever over
deze wet. Het doel van de wet is om bescherming te bieden en duidelijkheid
te geven. Dus onze vraag op dit aangelegen punt is: waarom wordt het niet
bij wet geregeld? Ik meen dat de minister en ik wat dit betreft inhoudelijk
niet erg met elkaar van mening verschillen.Minister Wijers:Het in de wet vastleggen betekent dat het "voor de eeuwigheid" –
althans, totdat de wetgever beslist de wet aan te passen – wordt veranderd.
Dat gaat via een AMvB en dat heeft voordelen. De wet voorziet nu juist in
dit soort faciliteiten.De heer De Jong (CDA):Ik ben blij met de belangrijke concessie die de minister doet. Gezien
de wisseling van ideeën en papieren tussen de minister en de betrokken
sector lijkt het mij niet zo moeilijk voor hem om hier met de sector uit te
komen. Zou hij, voordat hij de brief aan ons stuurt, nog eens met de sector
in overleg willen treden? Ik denk dat de wijziging die hij nu voorstelt, veel
sterker gesteund wordt wanneer hij daarover met de sector overeenstem ming bereikt. Verder ben ik het geheel met hem eens dat al die percentages
niet in de wet moeten worden vastgelegd. Dat bevordert alleen maar rigiditeit.
Ik had op dit punt geen amendement ingediend, dus ik kan helaas niets intrekken.Minister Wijers:Ik had mij, los van de afloop van dit debat, voorgenomen nog eens rustig
met de vertegenwoordigers van de detailhandel rond de tafel te gaan zitten.
Dit zou een heel interessant agendapunt zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister heeft natuurlijk het recht om op dit punt te studeren. Hij
komt daarmee een deel van de Kamer tegemoet. Als de minister maar weet dat
mijn fractie heel sterk voor een afbouwsystematiek is.Minister Wijers:Ja, ik ook. Zoals ik zei, moet het principe zijn dat de verplichtingen
die een centrale op zich neemt, in overeenstemming zijn met dit soort afnameverplichtingen.
De aard daarvan leert dat die in de loop van de tijd afnemen. Dus ik ben het
met u eens.De heer Van der Ploeg (PvdA):Het gaat hierbij om afnameverplichtingen voor de detailhandel. Eerlijk
gezegd is dit naar de mening van onze fractie nu net een sector waarvoor concurrentie
heel goed zou kunnen werken. Ik denk dat de minister diep in zijn hart ook
vindt dat het voor deze sector niet echt nodig is. Kan de minister mij precies
aangeven welke twee voorwaarden hij wil hanteren? Ik ga ervan uit dat het
structureel voor langere tijd overgaan tot afnameverplichtingen neerkomt op
gedwongen winkelnering. Dat wordt toch niet geregeld in de algemene maatregel
van bestuur? De prijzen kunnen misschien voor een paar jaar worden vastgelegd.Minister Wijers:De prijzen niet. Het is alleen een afnameverplichting.De heer Van der Ploeg (PvdA):Een afnameverplichting tegen een bepaalde prijs, stel ik mij voor.Minister Wijers:Inderdaad.De heer Van der Ploeg (PvdA):Ik moet zeggen dat ik er eigenlijk geen behoefte aan heb, maar als het
moet, lijkt mij de weg van een algemene maatregel van bestuur de juiste. Hoe
kunt u mij ervan overtuigen dat het opleggen van een afnameverplichting niet
indruist tegen een goede marktwerking? Welke randvoorwaarden gaat u daaraan
verbinden?Minister Wijers:Ik wil niet ontkennen dat ik dit niet alleen om redenen van economische
mededinging doe. Er zit een politiek-bestuurlijke kant aan. Ik ben inmiddels
wijs genoeg geworden om te weten dat dit bestaan meer dimensies kent dan de
economie alleen. Bovendien heeft de sector in een aantal gesprekken redelijk
aannemelijk gemaakt dat zich waarschijnlijk in een aantal gebieden geen zelfstandige
detaillisten meer zullen vestigen – gegeven de kosten en gegeven de
manier waarop er in het bankwezen tegen risico's aangekeken wordt –
als zaken niet meer worden voorgefinancierd door zo'n keten. Dat was voor
mij een belangrijk argument. Dus in die zin stimuleer ik toetreding tot de
markt en dat vind ik een goed argument.Het tweede argument is meer van bestuurlijk-administratieve aard. In de
laatste brief die ik aan de Kamer gestuurd heb, staat dat ik bereid ben in
dit kader vrijstellingen te geven. Dus ik had al een eerste stap gezet. De
eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat, toen wij inzicht kregen in wat dat
in administratief opzicht zou kunnen betekenen zowel voor het bedrijfsleven
als voor de kartelautoriteit, ik toch niet met droge ogen kon beweren dat
het consistent is met mijn beleid om administratieve lasten te minimaliseren
en de kartelautoriteit vooral op de grote gevallen af te sturen als ik 10.000
vrijstellingen wil geven. Zelfs al zouden het er 8000 zijn, dan is het net
zo erg. Naast deze twee argumenten weeg ik ook de sociaal-psychische factoren
mee. Na een complexe discussie met de detailhandel over de Winkeltijdenwet
wil ik niet dat ook deze wet verkeerd wordt gepercipieerd. Zeker na de concessie
hoop ik met de detailhandel constructief door te kunnen gaan. Daardoor wordt
voorkomen dat men de indruk krijgt – materieel onterecht – dat
dit kabinet bezig is de detailhandel te pesten. Die argumenten zijn voor mij
voldoende om dit voorstel te verdedigen. Ik kan mezelf morgen in de spiegel
dan nog redelijk recht aankijken.De heer Van der Ploeg (PvdA):Ik heb daar alle begrip voor. Ik zal u ook recht aankijken. Mijn vraag
was echter onder welke voorwaarden deze afnameverplichting wordt ingesteld.
Is er bijvoorbeeld een duur aan verbonden? Men begint een winkel. Het pand
wordt gefinancierd. In ruil daarvoor moet men zich als een slaaf binden aan
afnameverplichtingen voor wellicht een lange tijd. Ik ga ervan uit dat de
minister aan de afnameverplichting een bepaalde duur zal verbinden.Minister Wijers:Dat is mijn uitgangspunt. Ik zou echt iets uit te leggen hebben –
ik zal dat meer in detail met de Kamer bespreken – als dat niet het
geval zou zijn.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter! Misschien is het toch minder ingrijpend dan door de minister
wordt gesteld. Een aantal economen zegt dat sommige verticale afspraken best
concurrentiebevorderend kunnen zijn. Ik ben dan ook verheugd met de toezegging
van de minister. Ik had een motie op dat punt achter de hand, maar ik ben
daar dus tevreden mee.Gaat de minister nog in op mijn vraag over een ruimhartig vrijstellingsbeleid
voor winkelformules met een gering marktaandeel?Minister Wijers:Daar kom ik nu op.Voorzitter! Wat mevrouw Voûte zegt, klinkt aardig. Zij suggereert
een bagatel in de wetgeving voor één specifieke sector. Ik voel
daar weinig voor. Het woord "ruimhartig" klinkt vriendelijk, maar ik vind
het niet goed. De kartelautoriteit moet streng en wijs zijn.Mevrouw De Koning (D66):En rechtvaardig.Minister Wijers:Dat woord zocht ik. Dank daarvoor. Dat is een mooie drieslag die wij moeten
onthouden. "Ruimhartig" is mij net iets te "ruim" en te veel "hart" in het
optreden van de autoriteit. Ik heb dan ook niet zoveel sympathie voor de suggestie
om een aparte bagatel in te voeren voor deze specifieke sector. Ik denk ook
niet dat dit nodig is.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het gaat om de mogelijkheid van winkelformules om te kunnen concurreren.
De essentie van de Mededingingswet is de marktpositie. Die kan gedefinieerd
worden op basis van omzetcriteria, zoals bij een bagatel, maar kan ook gerelateerd
worden aan de kwantitatieve grootte van de marktpositie. Ook in Europese mededingingswetgeving
kan er meer clementie zijn voor geringe marktaandelen. Dat betreft vaak marktaandelen
beneden de 10%.Minister Wijers:Voorzitter! Het volgende probleem doet zich daarbij voor. Als voor een
bepaald segment van de economie een bagatel wordt toegepast voor verticale
samenwerkingsverbanden, voorspel ik dat er tal van samenwerkingsverbanden
komen. Het voorstel van mevrouw Voûte is ongeclausuleerd, dus alles
mag: prijsafspraken, mededingingsbeperking enzovoorts. Er zal vanwege een
bagatel een zeer grote incentive zijn om samenwerkingsverbanden tot stand
te brengen die materieel weinig voorstellen. Het leent zich voor misbruik.
Ik vind het, na de voorziening die is getroffen, ook niet meer nodig. Mocht
bij nadere beschouwing – de discussie gaat door – blijken dat
dit economische merites heeft – daarbij speelt de discussie in Brussel
een rol – voor vormen van verticale samenwerking, dan kan dat altijd
nog gebeuren. Ik wil nu niet voor één sector de deur wagenwijd
openzetten.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Daarop mogen wij u dus aanspreken? Als sommige verticale samenwerkingsverbanden
door Brussel clementer behandeld worden, kan dat voor de Nederlandse detailhandel
een verlichting betekenen.Minister Wijers:Als wij de wet eenmaal hebben vastgesteld, kan ik binnen de toepassing
van de wet in volle hevigheid worden aangesproken, zeker zolang er geen ZBO
is.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Vandaar de drie jaar!Minister Wijers:Ik hoop dat het debat over de mededinging de komende tijd met dezelfde
intensiteit gevoerd zal worden. Daar is het belangrijk genoeg voor.De heer Rabbae (GroenLinks):Dan zeggen we dat het cultuur is.Minister Wijers:Dan zegt u dat het cultuur is!De geachte afgevaardigde Rabbae heeft mij gevraagd of het wetsvoorstel
inderdaad het effect heeft dat een goede prijs en kwaliteit ontstaan en of
het geen te zware dreun is voor de detailhandel. Ik ben ervan overtuigd dat
mededinging goed is voor het bereiken van lage prijzen en een betere kwaliteit
van goederen en diensten. Het is absoluut niet mijn bedoeling de detailhandel
schade te berokkenen. Ook hij heeft uiteindelijk baat bij concurrentie op
zijn inkoopmarkten. De bagatelgrens wordt dus nu al gebruikt in het verbod
horizontale prijsbinding/marktverdeling en heeft eigenlijk geen problemen
opgeleverd.Voorzitter! Ik kom nu bij een ander onderwerp.De voorzitter:Ik heb begrepen dat u nu een blokje aansnijdt dat mogelijk aanleiding
geeft tot een substantieel aantal...Minister Wijers:Dat vind ik knap van u, voorzitter.De voorzitter:Dat wilt u misschien even snel voor de lunchpauze doen, maar ik betwijfel
of dit nuttig is. Ik heb begrepen dat het blok waar u aan wilt beginnen, nogal
stevig is. Ik heb geen inzage in uw papieren, maar ik heb wel contact met
uw medewerkers. Misschien is het beter uw termijn nu te onderbreken. Daarna
bent u immers niet aan het eind van uw antwoord in eerste termijn.Minister Wijers:Met het schaamrood op mijn kaken moet ik bevestigen dat het zo is, maar
het lijkt mij niet goed om het sneller te doen.De voorzitter:Het schaamrood zou u misstaan. Wij voeren een heel goede discussie en
daarvoor moeten wij de tijd nemen. Als het nodig is dat wij de tweede termijn
volgende week houden, doen wij dat, want dit punt moet goed uitgediscussieerd
worden.Mevrouw De Koning (D66):Voorzitter! Dan hebben wij bij de lunch iets om over na te kauwen.De voorzitter:Dat heeft u misschien reeds. Bovendien is daar de lunchpauze niet voor.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat heb je als het contact met de directeur groter is dan met de minister.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.30 uur tot 13.15 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-4321-4340.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl