Voortzetting van het themadebat Duurzame ontwikkeling van de landbouw in Europees en mondiaal perspectief in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2008 (31200 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2008 (31200 F)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 887-910

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-02-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 20, pagina 887-910

12-02-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31200-XIVToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31200-FToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Regeling van het conflictenrecht betreffende het goederenrechtelijke regime met betrekking tot zaken, vorderingsrechten, aandelen en giraal overdraagbare effecten (Wet conflictenrecht goederenrecht) (30876), het wetsvoorstel Regeling van de taken en bevoegdheden, alsmede het beheer en beleid van de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba (Rijkswet Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba) (30531, R1810) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer in verband met de implementatie van richtlijn nr. 2006/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 15 maart 2006 betreffende het beheer van afval van de winningsindustrieën en houdende wijziging van Richtlijn nr. 2004/35/EG (PbEU L 102) (31139)Pagina 840-840
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 12 februari 2008)Pagina 911-911
Lijst van besluiten (dinsdag 12 februari 2008)Pagina 910-911
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling) (30492)Pagina 840-850
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling) (30492)Pagina 872-887
Presentie en opening (dinsdag 12 februari 2008)Pagina 839-839
Themadebat Duurzame ontwikkeling van de landbouw in Europees en mondiaal perspectief in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2008 (31200 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2008 (31200 F)Pagina 850-872
Presentie en opening (dinsdag 12 februari 2008)Pagina 839-840
Voortzetting van het themadebat Duurzame ontwikkeling van de landbouw in Europees en mondiaal perspectief in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2008 (31200 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2008 (31200 F)Pagina 887-910

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 125 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van het themadebat Duurzame
ontwikkeling van de landbouw in Europees en mondiaal perspectief in
het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de
begrotingsstaten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(XIV) voor het jaar 2008 (31200 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling
van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2008 (31200 F).Minister Verburg:Voorzitter. Voor ik met mijn inbreng begin, wil ik graag een opmerking
maken. Het kan zijn dat ik van tijd tot tijd langs mijn neus wrijf. Dat is
deels emotie en deels noodzaak omdat ik vorige week woensdag een kleine ingreep
aan mijn oog heb ondergaan. Dat wil nog wel eens leiden tot enige vochtafscheiding.
Het is geen verkiezingscampagne en er is er ook geen in zicht voor zover ik
weet, dus ik kan dit ook niet benutten op de een of andere manier. U weet
nu in elk geval waar het mee te maken heeft.Ik dank de leden van de Eerste Kamer voor hun inbreng in eerste termijn.
Ik dank de Kamer ook voor de keuze die is gemaakt om dit debat op een paar
thema's toe te spitsen. Dat leidt tot verdieping, tot een aantal zeer interessante
gedachtewisselingen en tot goed opgebouwde betogen. Ik dank de Kamer daar
zeer voor. Ik feliciteer de leden die hun maidenspeech hebben gehouden vanmiddag.
Beide waren van een indrukwekkend gehalte. Ik zal later ingaan op de zaken
die zij hebben aangesneden.Ik heb mijn betoog opgebouwd in een aantal blokken. Ik ga eerst in op
het thema innovatie en duurzaamheid, dan op het blok gemeenschappelijk landbouwbeleid
en vervolgens ga ik in op een aantal losse vragen dat is gesteld. Als de leden
ergens in een blokje de beantwoording van hun vraag missen, hebben zij goede
kans dat ik daar later nog op terugkom.Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is in veel opzichten
het ministerie van het goede leven. Met de zorg voor gezond en lekker eten
en voor een rijke groene leefomgeving, staat LNV voor waarden
die burgers belangrijk vinden en die sterk bepalend zijn voor de kwaliteit
van ons aller leven. Wat vraagt de samenleving, wat vragen 16 miljoen burgers
van Nederland en wat vragen agro-ondernemers in dit verband van de overheid
op het gebied van voedsel, natuur, de leefomgeving en een goed ondernemersklimaat?
Ik zie twee speerpunten die ik als een rode, of groene, draad vanavond in
mijn inbreng wil uitrollen, namelijk innovatie en duurzaamheid. Dat zijn de
belangrijkste uitdagingen en maatschappelijke opgaven waarvoor de agrosector
staat. Op die thema's wil ik mijn beleid daarom niet alleen vanavond, maar
ook de komende jaren focussen.De land- en tuinbouw en de agroketen, inclusief de visserij, staan voor
geweldige opgaven die vaak een Europese en een mondiale dimensie hebben. In
zeker zin is iedere agrarische ondernemer een global player. Geen enkele boer,
en overigens ook geen enkele landbouwpoliticus, kan zich onttrekken aan de
veranderingen in de vraag naar en het aanbod van voedsel en energie of aan
veranderingen van het klimaat als gevolg van het broeikaseffect. Wij zullen
dus voortdurend over onze eigen grenzen heen moeten blijven kijken om voorbereid
te blijven op de toekomst. Daarbij gaat het niet alleen op het inspelen op
kansen en bedreigingen. Wij moeten ook onze verantwoordelijkheden nemen voor
bijvoorbeeld de biodiversiteit in andere delen van de wereld, voor het tegengaan
en opvangen van de gevolgen van klimaatverandering en voor de voedselvoorziening.De mondiale vraag naar voedsel verandert. In delen van de wereld is nog
altijd een schreeuwend tekort aan voedsel. Er zijn echter ook regio's waarin
de welvaart snel toeneemt en daarmee ook de vraag naar hoogwaardigere producten,
zoals vlees. In 2050 leven wij mogelijk met 9 miljard mensen op deze aarde.
Het zal niet eenvoudig zijn om aan de groeiende vraag te blijven voldoen,
vooral vanwege de te verwachten extra druk op landbouwgronden en schaarse
middelen als water. De productie van een kilo vlees kost nu eenmaal meer energie
en water dan die van een kilo rijst.Ook met betrekking tot de bescherming van waardevolle kwetsbare ecosystemen
lopen wij wereldwijd tegen grenzen aan. Het debat over de groei van de teelt
van energiegewassen toont dit in alle scherpte aan. Grondstoffen voor de voedselproductie
moeten steeds meer concurreren met de productie van gewassen die dienen als
grondstof voor energie en chemie. Ik doel onder andere op palmolie, suiker,
maïs, koolzaad en soja. Daarmee ligt de vraag op tafel of wij willen
produceren voor de mond of voor de motor, voor de tafel of voor de tank. Of
is het onder voorwaarden allebei mogelijk? Een aantal woordvoerders is zeer
terecht op dit dilemma ingegaan. Mijn positie is helder: bij schaarste moet
naar mijn stellige overtuiging voorrang worden gegeven aan de mond.De veranderingen in productieomstandigheden als gevolg van de voorspelde
klimaatveranderingen zetten de zaken nog verder op scherp. Het zou wel eens
kunnen zijn dat juist in onze streken de omstandigheden gunstiger worden voor
voedselproductie. Dat schept verplichtingen waar het gaat om het leveren van
een bijdrage aan de mondiale voedselzekerheid en roept vragen op over de toekomst
van het Europese landbouwbeleid. De vraag is hoe wij omgaan met thema's als
voedselzekerheid en klimaatverandering in het gemeenschappelijk landbouwbeleid
van na 2013.De heren Willems en Smaling merkten terecht op dat landbouw een cruciale
rol speelt bij armoedebestrijding en het behalen van de millenniumdoelen.
Dat is ook een van de centrale boodschappen van het laatste World Development
Report van de Wereldbank. In samenwerking met minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
de heer Koenders, heb ik reeds verschillende initiatieven genomen voor versterking
van de rol van de landbouw in ontwikkelingslanden, zoals enkele publiek-private
partnerschappen in een aantal Aziatische en Afrikaanse ontwikkelingslanden
gericht op het vergroten van de markttoegang van landbouwproducten uit deze
landen.Overigens schetste de heer Smaling niet helemaal het juiste beeld van
mijn inzet op dit gebied. Wij hebben de Homogene Groep Internationale Samenwerking,
HGIS, op de rijksbegroting nu juist ingesteld om een gezamenlijke internationale
inzet tot stand te brengen. Het gaat daarbij niet alleen om de contributie
voor de FAO of de kosten van de landbouwattachés, maar om de totale
inzet van 0,8% van het bnp voor ontwikkelingssamenwerking. Daarnaast
is 0,1% van het bnp bestemd voor internationaal natuur- en milieubeleid.De heer Smaling (SP):Ik geloof de minister op haar woord. Ik volg toch al lange tijd wat er
bij LNV gebeurt en wat er aan de overkant van dat ministerie gebeurt op de
Bezuidenhoutseweg. DGIS en LNV hebben altijd intenties gehad, maar die hebben
volgens mij veel te weinig opgeleverd. Er zijn twee periodes geweest waarin
landbouw geen prioriteit was in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Het
ministerie LNV laat naar mijn mening toch liggen dat het primaat van de beleidsontwikkeling
op dat terrein eigenlijk bij hem ligt, terwijl ontwikkelingssamenwerking dat
altijd lijkt te hebben.Minister Verburg:De laatste opmerking klinkt mij als muziek in de oren. Over de eerste
opmerking wil ik zeggen: laat u verrassen en verwonder u. Nog dit voorjaar
zullen minister Koenders en ik een concreet actieplan aan de Kamer sturen.
Ik ben het met u eens dat het klimaat tussen de beide departementen in het
verleden wel eens wat koeler is geweest. Op dit moment is echter de overtuiging
groot dat wij samen veel kunnen betekenen. Nog dit voorjaar, voor de zomer,
sturen wij een gezamenlijk actieplan naar beide Kamers. In dat ontwerpplan
zal worden ingegaan op de belangrijke rol van de CGIAR-instellingen in dit
verband. Dat is wellicht een extra verrassing.Op veel plaatsen in de wereld kan de productiviteit van de landbouw aanzienlijk
worden verbeterd. Ik denk dat Nederland daar als agrokennisland bij uitstek
het nodige voor kan betekenen. Waar mogelijk zullen wij ontwikkelingslanden
steunen bij de verbetering van hun voedselproductie door kennis te delen,
door te helpen bij duurzame ketenontwikkeling, door het stimuleren van lokale
en regionale markten, door het bevorderen van infrastructuur en, niet in de
laatste plaats, door het bevorderen van internationale markttoegang. U weet
dat juist deze weken in de Doharonde van de WTO beslissend lijken te worden
voor de Europese onderhandelaar, de heer Mandelson, die een scherp mandaat
heeft gekregen. Wat Nederland betreft, worden handelsverstorende maatregelen
drastisch afgebouwd en worden landbouwmarkten met name voor de armere ontwikkelingslanden verder opengesteld. Het uiteindelijke akkoord
moet natuurlijk wel goed in balans zijn. De Europese agrosector moet de concurrentie
op de wereldmarkt op basis van gelijkwaardige kansen tegemoet kunnen blijven
treden. De heer Smaling wierp de vraag op of liberalisering niet vooral voordelen
voor relatief sterke landen zoals Brazilië en Thailand opleverde ten
koste van de minst ontwikkelde landen. Verschillende rapporten wijzen inderdaad
uit dat liberalisering vooral aan de rijke landen en rijkere ontwikkelingslanden
ten goede zal komen. Juist daarom antwoord ik dat het zo belangrijk is dat
in de lopende Doharonde extra wordt ingezet op een goede uitkomst voor de
minst ontwikkelde landen. Juist zij zullen van een nieuw WTO-akkoord moeten
kunnen profiteren. Daar zet Nederland ook volop op in. Sinds de hervorming
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid in 2003, zo voeg ik hieraan toe,
zijn de meeste handelsverstorende elementen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
weggenomen. De Europese Unie heeft aangegeven, in 2013 de exportsubsidies
helemaal te hebben uitgefaseerd. In de WTO-onderhandelingen zet Europa in
op een wereldwijde vermindering met 70% van handelsverstorende instrumenten.
Laten wij bij dit alles niet vergeten dat de Europese Unie verreweg de grootste
importeur van agrarische producten uit Afrika is. Mij dunkt dat dit een ambitieuze
inzet is, terecht. Laten wij hopen dat die tot een goed resultaat leidt.Onlangs mocht ik het eerste exemplaar van het boekje "Nieuwsgierig,
creatief en de mouwen opgestroopt" in ontvangst nemen. Dat gaat over
kennis en vernieuwing in de Nederlandse landbouwsector. De auteurs laten zestien
ondernemers aan het woord die allen innovatie hoog in het vaandel hebben staan,
zij het op hun eigen manier. Zo komen er een plantenteler aan het woord die
zijn kassen met heet water van zo'n 60 à 65 graden Celsius verwarmt,
dat via anderhalve kilometer lange pijpen uit de aarde wordt gepompt, en twee
ondernemers die de eerste duurzame commerciële kwekerij van tropische
garnalen op het noordelijk halfrond zijn begonnen in een tuinbouwbedrijf op
de Maasvlakte. Dit soort baanbrekende voorbeelden, hoe uiteenlopend zij ook
zijn, vertonen op twee punten een wezenlijke overeenkomst. In de eerste plaats
hebben de betrokken ondernemers een grenzeloze passie voor het zoeken naar
nieuwe wegen. In de tweede plaats hebben zij een onstuitbare nieuwsgierigheid
naar de behoefte en de behoefteontwikkeling op de markt en dus van de consument.
Het mooie en sterke van het Nederlandse agrocluster is dat de zestien ondernemers
uit het boekje hierin niet alleen staan. Zij worden gevolgd en geflankeerd
door nog honderden, duizenden innovatieve ondernemers. Nederland is na de
Verenigde Staten van Amerika 's werelds grootste exporteur van landbouwproducten
en voedingsmiddelen. Landbouw en voeding beslaan 20% in het totale
Nederlandse exportpakket en 10% van de werkgelegenheid in Nederland.
10% van ons nationale inkomen wordt in de agrosector verdiend.De heer Smaling (SP):Voorzitter. Eén opmerking: wij zijn geneigd om onszelf erg op de
borst te slaan omdat wij zo'n geweldig exporterend land van landbouwproducten
zijn, maar laten wij niet vergeten dat wij het gros van wat wij exporteren
eerst zelf importeren. Nederland is dus zeg maar een transitland. Laten wij
dat dus niet te veel opblazen.Minister Verburg:U mag eraan toevoegen wat u wilt, dat vind ik prima. Ik vind soms alleen
dat de agrosector te veel in de schaduw wordt gesteld. Ik vind dat haar gerichtheid
op innovatie, op presteren op de markt, op middenin de samenleving willen
staan en op duurzaamheid wordt veronachtzaamd. Ik laat u deze kanttekening
graag plaatsen, maar dat neemt niet weg dat er geweldige prestaties worden
geleverd.De heer Smaling (SP):Dat deel ik deels met u.Minister Verburg:Heel goed.Een bloeiende economie schept welvaart, banen en mooie producten. De agrosector
moet echter rekening houden met en inspelen op algemene trends en ontwikkelingen
om haar stevige concurrentiepositie veilig te stellen. Het hoog innovatieve
karakter van de Nederlandse land- en tuinbouwsector en visserij moet de sector
in staat stellen, het hoofd te bieden aan mondiale ontwikkelingen en uitdagingen
waarvoor wij ons geplaatst zien. Ik sprak net al over de gevolgen van klimaatontwikkeling
en de veranderde productieomstandigheden. Het antwoord van de agrosector op
die ontwikkelingen schuilt grotendeels in verduurzaming. Duurzame ontwikkeling
is streven naar evenwicht tussen economische, ecologische en sociale ontwikkeling.
Daarbij gaat het er niet alleen om dat hier en nu evenwicht wordt bereikt,
maar dat dat ook daar gebeurt, internationaal, met bijzondere aandacht voor
ontwikkelingslanden en met het oog op later, voor de komende generatie. Sommigen
van u hebben dat rentmeesterschap genoemd. Ik voel mij bij die term zeer thuis.De uitdaging is om een toekomstbestendige balans te vinden tussen de drie
dimensies van het begrip duurzame ontwikkeling: people, planet en profit.De heer Schuurman (ChristenUnie):Voorzitter. Voelt de minister ervoor om naast het evenwicht tussen economie,
ecologie en het sociale een evenwicht te bepleiten tussen die drie plus het
technische en biologische? Het ecologische moet je echt onderscheiden van
het biologische. In de drie die u noemt is het technische voorondersteld,
maar naar mijn overtuiging wordt dat eigenlijk veel te weinig en kritisch
betrokken.Minister Verburg:U ontlokt mij nu al de bekentenis dat ik mij op dat punt niet helemaal
thuis voelde bij uw betoog. Ik denk namelijk dat de Nederlandse landbouw niet
geheel is gebaseerd op technologie. Wij kennen geen technische landbouw. Ik
meen wel te hebben begrepen dat u het van belang vindt dat wij in de toekomst
aandacht besteden aan respect voor rentmeesterschap en kwaliteit, nu wij een
tijd lang voor de markt hebben geproduceerd en meer in termen van kwantiteit
hebben gedacht. U hebt de biologische en technische landbouw tegenover elkaar
gezet. Ik ga straks nog iets zeggen over biologische en gangbare landbouw.
Ik vermoed dat ik dan op uw punt inga.Nationaal weet de intensieve veehouderij de ogen op zich gericht als het
gaat om duurzaamheid. De heer Willems vroeg naar mijn visie over de toekomst
van deze sector. Ik heb die onlangs in een brief aan de Kamer uiteengezet.
De kern van mijn visie is dat wij over vijftien jaar een veehouderij hebben
die op alle fronten, dus qua people, profit en planet, duurzaam is. Die veehouderij
zal met respect voor mens en dier produceren. Ook ondernemers
zijn hiervoor verantwoordelijk. Ik wil met het bedrijfsleven een convenant
sluiten om betekenisvolle stappen te zetten op weg naar de duurzame veehouderij.
Ik wil dat onder het motto "van het land tot de klant" doen. Zo
zie ik de keten namelijk. Ik laat niet alles aan de markt over; van het land
tot de klant moeten daar afspraken over worden gemaakt.De heer Koffeman vraagt mij in hoeverre ik daarop als minister kan worden
afgerekend. Het antwoord is: ik zet nu samen met de partners in de keten zo
veel en zo snel mogelijk stappen. Dergelijke stappen moeten de voorgenomen
veranderingen mogelijk maken, zij het binnen een haalbare termijn.De heer Koffeman (PvdD):De minister heeft de Kamer een brief gestuurd waarin zij haar visie geeft
op duurzaamheid en veehouderij. Hierin laat zij evenwel ook ruimte voor megastallen. "Van
het land naar de klant" doet vermoeden dat dieren ook buiten kunnen lopen.
In megastallen is dat per definitie uitgesloten. Kan de minister aangeven
hoe zij dit ziet?Minister Verburg:Ik bedoel dat de transportsector, de verwerkende sector, de retail en
kennisinstellingen als de Universiteit Wageningen van het begin af aan een
rol spelen in de keten die begint bij de ondernemer en eindigt bij de klant.De heer Koffeman (PvdD):Dat begrijp ik. Waar vroeger "van het land naar de klant" betekend
zou hebben dat het land een rol speelde, gaan wij ook in de duurzame toekomstvisie
van de minister toe naar niet-grondgebonden veeteelt waarin megastallen in
bijvoorbeeld de Amsterdamse haven zouden kunnen staan. De minister zegt dat
wij kunnen bezien hoe wij het dieren in een besloten systeem zo veel mogelijk
naar de zin kunnen maken. Buitenlucht en wroeten horen daar echter niet meer
bij.Minister Verburg:Ik zie dat anders. In mijn nota over duurzame veehouderij heb ik het vooral
over de melkveehouderij. Mijn ideaal is de koe in de wei. Dat zal voor de
onderneming ook mogelijk moeten zijn. Vandaag hebben vier gerenommeerde onderzoeks-
en adviesorganen een advies gepubliceerd waarin wordt aangegeven dat niet
alleen het milieu, maar ook de arbeidsomstandigheden, het dierenwelzijn en
de duurzaamheid gediend kan worden in megastallen. Juist in megastallen. Dat
ondersteunt mijn idee dat het mogelijk is om deze stallen zorgvuldig in te
passen in het landelijk gebied.De heer Koffeman (PvdD):In de conclusies zoals deze vandaag gepresenteerd zijn, zegt het RIVM
dat deze stallen een gevaar voor de volksgezondheid kunnen vormen. Waar de
Raad voor Dierenaangelegenheden zegt dat dierenwelzijn er niet slechter van
hoeft te worden, betekent dit dat de huidige omstandigheden in de bio-industrie
ook in de megastallen hun plek kunnen vinden. Het betekent evenwel niet een
verbetering van dierenwelzijn in de zin dat dieren licht, lucht, ruimte en
een vrije uitloop hebben en wroetgedrag aan de dag kunnen leggen.Minister Verburg:Op het eerstgenoemde punt ben ik het met de heer Koffeman eens. Dat verbaast
mij ook niet, omdat het RIVM waarschuwt voor iets wat al langer aan de orde
is. Dat heeft te maken met de mogelijkheid met betrekking tot bijvoorbeeld
het gebruik van antibioticum en het risico op het verspreiden van ziekten.
Dat risico is echter niet nieuw en ook niet uniek voor megastallen. Dat risico
hebben wij nu ook. Dit is de reden dat ik al in december 2007 een brief aan
de Kamer heb gestuurd en heb gezegd: dames en heren, beste ondernemers en
beste deelnemers binnen de keten, wij hebben een gezamenlijke taak om dit
risico met elkaar terug te dringen. De Voedsel en Waren Autoriteit is bezig
met een analyse. Deze zal mogelijk leiden tot maatregelen. Megastallen op
zich vormen geen groter risico. Sterker, het zou zelfs zo kunnen zijn –
de voorwaarden moeten hiertoe wel gecreëerd worden – dat door een
zorgvuldige bouw en een eveneens zorgvuldig, innovatief en duurzaam houdsysteem
de risico's beperkt worden doordat een aantal bedrijven geconcentreerd wordt
in zogenaamde landbouwontwikkelingsgebieden. Andere gebieden worden hierdoor
vrijgespeeld. Ik doel hierbij op de extensiveringsgebieden en de zogenaamde
verwevingsgebieden die wij allemaal kennen uit de Reconstructiewet.De heer Smaling (SP):Deze landbouwontwikkelingsgebieden zijn aangewezen. Laat ik Overijssel
nemen. Gebieden als Olst, Wijhe, De Marne zijn als zodanig aangewezen. Op
zich gaat het hierbij om kleinschalig ogende gebieden. Wat een mooi landschap
is, wat kleinschalig is en waarvan je geniet blijft heel persoonlijk. Waarom
zouden deze LOG's geschikt zijn voor de huisvesting van megaflats? In mijn
ogen is het landschap in de genoemde gebieden nog steeds kleinschalig. Dan
heb ik het nog niet over de bewoners die hiertegen heftig in opstand komen.
Tijdens een bijeenkomst in Hellendoorn bleek dat mensen zich grote zorgen
maken. Het is niet, zoals de heer Schaap zegt, alleen maar een kwestie van "not
in my backyard". Het is een wezenlijke angst dat de eigen leefomgeving
op het spel staat.Minister Verburg:Ik moet mijn antwoord in tweeën knippen. Juist na de uitbraak van
de klassieke varkenspest in, naar ik meen, 1997 hebben wij gezegd dat wij
in Nederland gebieden moesten aanwijzen waar varkens wel gehouden kunnen worden
en waar niet. Waar wij dus wel intensieve veehouderij wensen en waar niet.
Dat heeft geleid tot de benoeming van drie soorten gebieden: de extensiveringsgebieden,
de verwevingsgebieden en de landbouwinvesteringsgebieden. In overleg met provincie
en gemeente zijn deze aangewezen op basis van draagvlak bij de bevolking.
Dat betekent een vorm van concentratie. Het moet dan wel mogelijk zijn om
te investeren in die gebieden. Wij zien nu dat er aanvragen zijn voor megastallen –
megaflats zijn er niet en komen er volgens mij ook niet – waarbij omwonenden
en gemeenten terecht aan het gemeentebestuur of het provinciebestuur vragen
wat ze betekenen voor hun regio. Hoe worden deze stallen ingepast, hoe wordt
omgegaan met het milieu, hoe met dierenwelzijn?Uit de adviezen die vanmiddag zijn uitgebracht, blijkt dat de kansen en
mogelijkheden er zijn. Een ondernemer die wil investeren in een megastal,
zet in op innovatie en op milieu, op dierenwelzijn en op arbeidsomstandigheden.
Als de gemeente eisen stelt aan de landschappelijke inpassing, zijn hiervoor
mogelijkheden. Ik denk bijvoorbeeld aan het halfverdiept aanleggen, aan een
geheel of gedeeltelijk plat dak of aan het aanleggen van een
heuvel over een gedeelte van de stal waardoor de aanleg van een wandel of
fietspad mogelijk is. Kortom, daar waar gezocht wordt naar creatieve oplossingen,
zijn heel veel mogelijkheden. Deze kansen worden helder beschreven in de rapporten.
Ik ben blij met deze rapporten, omdat ze het mogelijk maken om in de gemeente
waar zich een dergelijke vraag voordoet, te debatteren op basis van argumenten
in plaats van eenzijdige emoties. Met deze adviezen van gerenommeerde adviseurs
kan men lokaal en provinciaal uit de voeten. Dit laat onverlet dat wij naast
de kansen ook de risico's moeten blijven zien. Er is, zoals gezegd, geen sprake
van een nieuw risico.De heer Koffeman vraagt wat de dieren ermee zijn opgeschoten dat de Tweede
Kamer zo'n twintig uur over dierenwelzijn heeft gesproken. Naar mijn overtuiging
veel. Met uitzondering van de Partij voor de Dieren hebben alle partijen met
mij en met elkaar een goed en inhoudelijk debat gevoerd waarbij dierenwelzijn
in de volle breedte en diepte is besproken. De Kamer heeft zich uiteindelijk
in grote lijnen geschaard achter het beleid dat ik heb voorgesteld. Wat schieten
de dieren hiermee op? In dit verband verwijs ik graag naar het werkprogramma
Dierenwelzijn dat concreet 97 maatregelen bevat ter verbetering van het dierenwelzijn.
Dat noem ik geen lippendienst, maar concrete stappen durven en willen zetten.
Voor het eerst in de geschiedenis van ons land is er een nota geschreven over
dierenwelzijn dat behandeld is in de Tweede Kamer.Een mooi voorbeeld van hoe verduurzaming in de agrarische sector op internationaal
niveau heel concreet wordt ingevuld, vind ik het initiatief van telers, handelaren,
verwerkers, financiële instellingen en maatschappelijke organisaties
om een ronde tafel voor verantwoorde soja op te richten. De deelnemers aan
de ronde tafel werken samen om duurzaamheidscriteria voor de teelt van soja
te ontwikkelen en te implementeren. Daarbij gaat het om zowel sociale thema's –
ik noem werknemersrechten, respect voor traditionele teeltsystemen en het
welzijn van de inheemse bevolking – als ecologische thema's. Denk bij
dit laatste aan bescherming van biodiversiteit, watergebruik, bestrijdingsmiddelen
et cetera. De FAO heeft aangegeven dat dit de enige manier is om tot internationaal
duurzame productie waarbij alle betrokkenen zich gehoord weten te komen. Zij
zitten mee aan tafel.In het coalitieakkoord staat dat een nieuwe balans tussen ecologie en
economie nodig is, waarbij economische dynamiek en ecologische ontwikkeling
met elkaar worden verbonden. Duurzaamheid en innovatie zijn wat mij betreft
dan ook twee kanten van een medaille. Bijzondere uitdagingen voor de agro-innovatie
liggen in de veehouderij en in de bio-based economy, de groene economie. In
de veehouderij moet verder invulling worden gegeven aan steeds veranderende
normen, in eerste instantie maatschappelijke normen en daarna normen in de
zin van formele regels, op het gebied van dierenwelzijn of voor diergezondheidsbeleid
gekoppeld aan doelstellingen op het gebied van natuur en milieu. De bio-based
economy biedt verrassende perspectieven voor het maximaal benutten van plantaardige
hulpbronnen. Groene grondstoffen worden toegepast voor de vervaardiging van
chemicaliën, materialen en producten en voor energie- en transportbrandstoffen.
Het optimaal benutten van groene brandstoffen kan voorkomen dat de keuze mond
of motor een reëel dilemma wordt. In antwoord op de vragen van de heren Schaap en Willems hierover: ik ben
geen voorstander van subsidiëring van de teelt van energiegewassen. Over
de verplichting tot bijmenging van biobrandstoffen zijn in de Europese Unie
afspraken gemaakt. Integraal onderdeel van die afspraken is dat de productie
van biobrandstoffen op een duurzame manier moet plaatsvinden.De heer Smaling (SP):Wij weten hoe de minister denkt over de kwestie van de biobrandstoffen,
mond versus motor. Dat is veel in het nieuws. Ziet zij geen mogelijkheden
om een vlucht vooruit te maken en de discussie over de vraag of biobrandstoffen
duurzaam geteeld worden te verlaten? Kunnen wij onmiddellijk gaan voor de
alternatieven die bijna Kamerbreed zijn aangedragen vanmiddag?Minister Verburg:Ik kom daarop. Ik ben bijna zover met mijn betoog. Als ik veel extra tijd
nodig had, zou ik dat nu in het antwoord op de interruptie smokkelen.De voorzitter:Er wordt hier niet gesmokkeld.De heer Schuurman (ChristenUnie):Zo-even heeft de minister mij iets toegezegd. Ik twijfel er niet aan dat
zij dat zal waarmaken. Toch wil ik op een punt wijzen. Een minister van Economische
Zaken kan hetzelfde verhaal houden, terwijl het over een heel ander gebied
gaat. De minister spreekt over economie en ecologie. Wat is het verschil tussen
haar verhaal en het verhaal van de minister van Economische Zaken? Ik maak
het beeld van de minister van Economische Zaken wat eenvoudig: die is bezig
met het bevorderen van de productie van auto's of koffiekannen. In de landbouw
is de minister met heel andere dingen bezig. Dat ontbreekt in verhalen over
people planet profit. Zulke terminologieën, waaraan wij zo gauw gewend
raken, omdat wij denken er alles in gevangen te hebben, zijn levensgevaarlijk.
Die passen bij de industriële techniek. Ik heb daar niets tegen, maar
als zo over de landbouw wordt gesproken, wijs ik erop dat het in de landbouw
altijd over levende wezens gaat: planten, dieren en mensen. Het kan niet anders.
Dat is het hart van de landbouw. Ik vind het merkwaardig dat dit hart altijd
als een soort restpost wordt ingebouwd. Soms wordt terecht een correctie geëist.
Daar ben ik natuurlijk blij mee, maar ik wil eigenlijk dat vooraf verdisconteerd
wordt dat wij met een andere werkelijkheid bezig zijn dan in een economische
onderneming à la de productie van auto's.Minister Verburg:Om te beginnen zou ik graag willen dat mijn collega van Economische Zaken
dit soort verhalen ook zo maar hield. Ik zou daar trots op zijn als minister
van LNV, want het zou op sommige punten een geweldige steun in de rug zijn,
op het gebied van duurzaamheid, van biobrandstoffen of van natuur. Overigens
steunt de minister van Economische Zaken mij meestal, maar ik heb haar nog
niet kunnen betrappen op een betoog dat zo ingaat op de verbinding van wat
ecologisch verantwoord is; laat ik het maar huiselijk zeggen: op het rentmeesterschap.
Toen ik minister van LNV werd en op het departement kwam, was een van de dingen
waarvan ik het meest onder de indruk raakte de manier waarop veel ondernemers,
productieondernemers, ondernemers in de tuinbouw en in de veeteelt, bezig
zijn met innovatie en verduurzaming. Daarbij worden de wezenlijke
elementen van maatschappelijk ondernemen, binnen de randvoorwaarden van duurzaamheid,
dus met ingebouwde voorzorg, meegenomen. Als ik spreek over people planet
profit – wat mij betreft mag men ook zeggen: mens, milieu en meerwaarde –
zijn er twee elementen. Je moet zorgen dat je rentmeester wilt zijn in internationaal
opzicht. Wij zijn niet alleen aan de slag voor 16 miljoen Nederlanders. Daar
heb ik zojuist over gesproken. Er is ook een ander element. Hoe doen wij het
verantwoord voor de generaties die na ons komen? Die vorm van rentmeesterschap
zullen wij moeten uitoefenen. In mijn nota over duurzame landbouw staat een
aantal stappen en ambities voor over vijftien jaar. Met de sector zullen wij
die stappen moeten nemen.De Kamer zal zich moeten realiseren, net zo goed als anderen zich dat
realiseren, dat dit niet in twee jaar kan worden gedaan. Een ondernemer in
de agrarische sector die investeert, investeert al heel gauw voor tonnen,
zo niet voor miljoenen. Dan moet al gauw in termen van impulsen en omgroei
worden gedacht. Verduurzaming en innovatie zijn leidende motieven in de landbouw.
Respect voor het leven en respect voor de omgang met levende dieren en levend
materiaal is cruciaal.De heer Schuurman (ChristenUnie):Dit laatste is mij ook uit het hart gegrepen.Ik kom even terug op de term rentmeester. Wat betekent rentmeesterschap?
Wat betekent duurzaamheid? Een rentmeester is volgens mij iemand die kapitaal
heeft en leeft van de rente van dat kapitaal. Een goede rentmeester zorgt
ervoor dat het kapitaal vermeerderd wordt. Dat is de richting. Je hebt dan
ook garanties voor toekomstige generaties. Ik ben blij dat de minister daar
de nadruk op legt.Hoe kun je kapitaal vermeerderen en gebruik maken van de vruchten van
het kapitaal, zonder het kapitaal aan te tasten? Terugkijkend moeten wij constateren
dat wij op grote schaal kapitaal vernietigd hebben. Denk alleen maar aan het
enorme verlies van biodiversiteit. Ik zeg dat niet alleen. De minister weet
het nog veel beter. Allerlei organisaties hebben keer op keer duidelijk gemaakt
hoeveel plant- en diersoorten, die aangeven hoe rijk het leven binnen de schepping
is, per dag, per week en per jaar nog altijd uitsterven.Minister Verburg:Daarover verschillen de heer Schuurman en ik niet van mening. Dat maakt
nu juist duidelijk dat het accent moet komen op de verduurzaming. Daarvoor
moeten wij eerst de terugloop stopzetten. Tegelijkertijd moeten wij werken
aan verbetering van de biodiversiteit.Overigens moeten wij niet helemaal somber zijn. Soms raken wij hier een
paar soorten kwijt, maar worden wij ergens anders met grote verbazing en verwondering
weer verrast door de natuur, doordat soorten tevoorschijn komen op plaatsen
waar wij ze helemaal niet meer hadden verwacht. Ik ben het eens met de heer
Schuurman dat wij als rentmeester op te grote voet hebben geleefd. Moeten
wij gewoon doorgaan? Nee! Mijn beleid en het beleid van het kabinet is er
voluit op gericht om dat te veranderen. Dat leven op te grote voet moet eerst
worden ingeperkt. Vervolgens moet worden gezorgd voor verdere verduurzaming,
zodat wij de aarde op een verantwoorde wijze nalaten aan volgende generaties.De heer Schuurman (ChristenUnie):Wat zou ik blij zijn als de minister de lijn van de accentverschuiving,
waar ik blij mee ben, doortrok. Zij zou kunnen vaststellen dat wij, zoals
vanmiddag aan de orde is geweest, een paradigma shift zullen moeten bepleiten.Minister Verburg:Volgens mij zitten wij midden in die paradigmashift en stellen wij voorwaarden
aan duurzaamheid. Als wij het vergelijken met een debat dat misschien tien
jaar geleden in deze Eerste Kamer is gevoerd, voeren wij een totaal ander
debat. Als wij praten over een zorgvuldige combinatie van ecologie en economie
en over verduurzaming, zijn wij vele stappen verder. Maar u en ik hebben ook
respect voor de ondernemers die wijzen op de nieuwe mogelijkheden die dat
richten op verduurzaming en het accent op innovatie bieden. Met een verwarmingssysteem
in de kassen hebben wij dan geen energievretende kassen meer voor de productie
van voedsel of sierteelt, maar zijn wij netto-energieleverancier. Neem de
garnalenkwekers op de Maasvlakte die gebruikmaken van reststoffen en andere
stoffen, afvalstoffen normaal gesproken, om er "happy shrimps",
gelukkige garnalen, te kweken. Ik vind het een vondst. Kom er maar op! Dat
zijn combinaties waar ik trots op ben en die volstrekt voldoen aan de elementen
van zorgvuldig rentmeesterschap. Wij zitten dus volop in die veranderingen.
Als u vraagt of wij er al zijn, is mijn antwoord: nog lang niet, daar hebben
wij nog een aantal mijlen voor te gaan. En ik denk dat u die met mij wilt
gaan.De heer Koffeman (PvdD):Ik heb grote bedenkingen bij het geluk van die garnalen, maar daar zal
ik het nu niet over hebben.Ik voel mij erg aangesproken door uw pleidooi en het pleidooi van collega
Schuurman voor rentmeesterschap en duurzaamheid. Als u moet kiezen tussen
de mond en de motor, wat beide nuttige toepassingen zijn, kiest u in een wereld
waar honger dreigt of heerst, voor de mond en niet voor het stimuleren van
de eerste generatie biobrandstoffen. Dat is een beleidskeuze. Die beleidskeuze
is ook toe te juichen. Stel dat zo'n zelfde beleidskeuze moet worden gemaakt
als het gaat om de efficiency van de voedselproductie. Wij weten allen dat
plantaardig voedsel veel efficiënter is te produceren dan dierlijk voedsel.
U hebt dat zojuist zelf ook aangegeven. De heer Eigeman heeft ook gezegd dat
de wereldvoorraad rijst en graan nog nooit zo laag is geweest als nu. Het
is echt een probleem. Het moet dan toch ook aan u knagen dat er bij het afnemen
van die wereldgrondstoffenvoorraad hier een overconsumptie is van die wereldgrondstoffenvoorraad,
voor een inefficiënt product waarvan wij weten dat er geen noodzaak toe
is en het voor een belangrijk deel een luxe product is voor lekkere trek.
Kunt u aangeven waarom u in de afweging tussen mond en motor er niet lang
over na hoeft te denken en kiest voor de mond en de eerste generatie biobrandstoffen
niet gaat stimuleren, maar niet de beleidskeuze maakt om in te zetten op de
stimulering van de productie en consumptie van plantaardige eiwitten om op
die manier de wereldgrondstoffenvoorraad eerlijker te verdelen?Minister Verburg:Het heeft lang geduurd, maar in de laatste zin komt het eruit. U maakt
in eerste instantie de vergelijking tussen de productie van biobrandstoffen
en in de laatste zin kwam de consumptie naar voren. Op het moment
dat de consumptie verandert, heb je die hele keten nodig. De verwachting in
Noordwest-Europa is dat die consumptie zo langzamerhand zal veranderen; er
komen alternatieve eiwitten en steeds lekkerder producten. Aan het eind van
het verhaal heb je wel de consument nodig die zegt dat hij dat wil, dat hij
minder vlees wil eten en voor dat product kiest. Dat betekent dat je in de
hele keten iets moet doen. Het is mij veel te gemakkelijk om te zeggen dat
de overheid moet aangeven wat de consument mag en moet. Als wij in die richting
ontwikkelen en dat bewustzijn zo scherp doorontwikkelen, zou ik daar blij
mee zijn. Het is echter iets wat je niet afdwingt, maar wat zich verder moet
ontwikkelen.De heer Koffeman (PvdD):Dat ben ik zeer met u eens. Nederland is in kenniseconomie echter sterker
dan in marginale productie. Het kan een beleidskeuze zijn dat de Nederlandse
kenniseconomie het voortouw neemt, om de ontwikkeling van plantaardige eiwitten
te stimuleren zodat mensen vervolgens makkelijker die keuze maken. U weet
dat China en India een voorbeeld nemen aan het rijke Westen voor hun consumptiepatroon.
Het is niet toevallig dat de vleesconsumptie daar stijgt. Als wij een bijdrage
leveren aan goede alternatieven in plantaardige vorm, kan dat voor de wereld
iets betekenen. Dat betekent niet dat je iemand zijn vlees afneemt, maar het
betekent dat je plantaardige alternatieven biedt. Bent u bereid om meer in
te zetten op de ontwikkeling van plantaardige alternatieven?Minister Verburg:Dat doen wij al. Solanic, de nieuwe fabriek die Avebe onlangs heeft gelanceerd,
vind ik een fantastisch staaltje van wetenschappelijk onderzoek. Uit afvalstoffen
van aardappelen wordt een nieuw eiwit gehaald dat op enig moment kan worden
toegepast voor tal van zaken. Dat soort ontwikkelingen stimuleer ik. Wij kijken
zelf ook wat wij meer met alternatieven eiwitten kunnen. Om dat laatste ben
ik ook blij. Dat zoeken naar alternatieven en ontwikkelen van alternatieven
heeft mijn warme belangstelling en aandacht. Ik denk ook dat wij nog niet
aan het eind zijn van de mogelijkheden van die wetenschappelijke en kennisontwikkeling.Op Europees niveau zijn er voor de duurzame productie van biobrandstoffen
criteria opgesteld die geïmplementeerd gaan worden. Het behoud van biodiversiteit
en het behoud van de broeikasbalans – de productie van energiegewassen
mag niet meer energie kosten dan het oplevert – zijn hierbij belangrijke
criteria. Gegeven de schadelijke gevolgen van de toenemende productie van
biobrandstoffen voor de biodiversiteit en de ontbossing ben ik het van harte
eens met de woordvoerders die erop aandringen om vooral in te zetten op de
tweede generatie biobrandstoffen. Daarvoor zet ik ook kennismiddelen in, zoals
de heer Schaap heeft gesteld. Wageningen UR ontwikkelt met internationale
consortia van bedrijven en andere kennisinstellingen onder andere processen
voor de productie van waterstof en voor de productie van tweede generatie
biobrandstoffen en chemicaliën uit biomassa. Deze onderzoeksprogramma's
worden mee gefinancierd door de Europese Unie. Ik zie innovatief ondernemerschap
als drijvende kracht achter de zoektocht naar die nieuwe balans, achter duurzame
ontwikkeling en de duurzame ontwikkeling als het startpunt van innovatieve
ontwikkeling. Dat zijn namelijk de ideeën en ambities van het bedrijfsleven
en die spelen ook in op de vragen van bewuste consumenten.Ik ben dan weer bij de heer Koffeman en bij de keten en de samenhang van
het land tot de klant. In dat opzicht mogen wij onszelf gelukkig prijzen dat
het Nederlandse agrobedrijfsleven over een enorme innovatieve kracht en dynamiek
beschikt. Dat betekent uiteraard niet dat ondernemers er alleen voor staan
en dat de overheid de handen in de zakken houdt of achter de rug. Verschillende
agrosectoren hebben hun visie en toekomstbeeld vastgelegd in zogenaamde innovatieagenda's.
Die vormen een goede basis van samenwerking, voor het opstellen van onderzoeksprogramma's,
voor het invullen van programma's in de groene kenniscoöperatie en in
het onderwijs en voor de inzet van financiële stimulansen.Ik ben ook zeer ingenomen met de korte lijnen op het terrein van LNV tussen
de wetenschap en de praktijk, tussen theorie en praktijk en de korte lijn
met het ministerie, omdat wij zo zo direct mogelijk de aansluiting kunnen
stimuleren en behouden. Wij hebben slimme en aansprekende concepten nodig.
Uitwisseling van kennis en ervaring tussen de agrosector en andere domeinen
moet bijdragen aan de vorming van nieuwe denkrichtingen. Doorbraaktechnologieën
zoals ICT, nanotechnologie, biotechnologie en genomics zullen worden ingezet
om input te verminderen, om output te maximaliseren en om afvalstoffen te
reduceren en om te vormen tot uitgangsmateriaal voor nieuwe productieprocessen.
De heer Eigeman noemde dat principe "cradle to cradle". Dat is mooi:
afval als uitgangsmateriaal voor nieuwe productieprocessen.Ik ben het met de heer Schaap eens dat biotechnologie mogelijkheden biedt
voor de uitdagingen waar de landbouw voor staat, niet alleen in onze regio
maar zeker ook in ontwikkelingslanden. Ook de heren Willems en Schuurman spraken
over dit thema. Het doorbreken van het taboe, zoals de heer Schaap het noemde,
is noodzakelijk, maar moet wel nadrukkelijk gebeuren met inachtneming van
randvoorwaarden, met name op het gebied van voedselveiligheid, het milieu
en de keuzevrijheid voor de consument. Dat is de reden dat ik in de Landbouwraad
heb gepleit voor toelating van ggo-producten. Als de Europese voedselveiligheidsautoriteit,
de EFSA, een ggo als veilig heeft beoordeeld voor mens, dier en milieu, dan
dient dat ook tot de markt te worden toegelaten. Dat is het Nederlandse uitgangspunt.De heer Schuurman vroeg of er niet te weinig aandacht is voor cisgene
transformatie. Ik wijs erop dat cisgene transformatie een van de interessantste
nieuwe technologieën is. In Europees verband is hiervoor dan ook wel
degelijk aandacht. Thans wordt de discussie gevoerd over de vraag hoe deze
technieken moeten worden geduid en ook of het eindproduct als ggo moet worden
gekwalificeerd. Zou de uitkomst zijn dat dit het geval is, dan gelden de Europese
voorwaarden voor het toelaten van ggo's. Ik ben een warm voorstander van de
toepassing van dergelijke innovaties als de EFSA de veiligheid positief beoordeelt.Ik ga over tot de behandeling van een nieuw onderwerp en dat is het gemeenschappelijk
landbouwbeleid en de health check. Interesse in het ontwikkelen van iets nieuws
en de wil om je te verdiepen in de vraag van de markt en hoe die zich zal
ontwikkelen, heeft de Nederlandse agrosector nodig. Nederland juicht het dan
ook toe dat wij nu en in de komende jaren in de Europese Unie
opnieuw fundamenteel met elkaar nadenken over de toekomst van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid. Dat het landbouwbeleid een gemeenschappelijk beleid moet blijven,
staat voor mij vast. De uitdaging waarmee wij nu worden geconfronteerd en
die ik zojuist schetste, geeft daartoe zeker even zoveel aanleiding als de
opgave waarvoor Sicco Mansholt stond, de grondlegger van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid die dit jaar overigens honderd jaar geleden het levenslicht
zag. Het is daarom goed dat wij nu in Europa opnieuw de tijd nemen om ons
gemeenschappelijk landbouwbeleid aan een kritische zelfreflectie te onderwerpen
en om zo nodig opnieuw in te richten. De mededeling van de Commissie over
de health check voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid kan Nederland in
grote lijnen ondersteunen. De voorstellen betekenen een steun in de rug voor
een gezond ondernemersklimaat in de landbouw, waarbij innovatie, gelijk speelveld
en versterking van de concurrentiekracht sleutelbegrippen zijn. Bovendien
maken zij het mogelijk om Europese inkomenstoeslagen sterker te koppelen aan
het realiseren van maatschappelijke waarden als voedselveiligheid, voedselzekerheid,
het in stand houden van landschap en natuur en de zorg voor milieu en dierenwelzijn.De heer Schaap (VVD):U deed een warme aanbeveling voor een heroriëntatie van het Europese
landbouwbeleid. Dat betekent dat u zich behoorlijk gaat verzetten tegen de
druk van alle kanten om te komen tot hernationalisering van het landbouwbeleid?Minister Verburg:Daarover bestaan verschillende opvattingen. Eén ding is zeker,
het budget voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid staat vast tot 2013.
Wij oriënteren ons nu op de toekomst en ik meen dat het belangrijk is
om nu stappen te nemen die gericht zijn op die toekomst. Het is mijn overtuiging
dat de nieuwe mondiale uitdagingen die u vanmiddag uitvoerig hebt geschetst
en waarop ik vanavond heb gereageerd, Europa noodzaken tot een gezamenlijk
optrekken en het zich opstellen als een wereldwijd verantwoorde partner. Ik
vond uw bijdrage van vanmiddag dan ook boeiend. Europa staat voor een opgave
waarbij het zich richt op het klimaat, de duurzaamheid, wereldvoedselzekerheid
enzovoorts. Het is mijn overtuiging dat wij een dergelijk beleid ook na 2013
nodig hebben.Ik zei dat het beleid meer maatschappelijke randvoorwaarden moet kennen.
Daar komt bij dat de health check een prima gelegenheid biedt om vereenvoudiging
van de regelgeving door te voeren en om vermindering van de administratieve
lasten te realiseren. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de toekomst
moet niet alleen effectief, maar ook efficiënt worden ingericht, zeg
ik in antwoord op de opmerking van de heer Smaling over de hoge administratieve
lasten van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Ik ben het zeer met hem eens.
Ik heb de commissaris al uitgedaagd om met zeer forse vereenvoudigingen te
komen. Zij schrijft daarover in haar mededeling dat de nadere invulling daarvoor
nog moet komen. Wij zullen haar aan haar woorden houden, zeker nu de Eerste
Kamer dit voornemen steunt.De ideeën voor een health check zijn wat mij betreft een goede eerste
stap in de richting die wij uit willen, namelijk een eenvoudiger gemeenschappelijk
landbouwbeleid, waarmee de directe koppeling tussen producten en steun is
los gelaten en waarmee de inkomenstoeslagen sterker zijn verbonden met de
maatschappelijke waarden die wij allen belangrijk vinden. Maatschappelijke
diensten die ondernemers leveren, moeten passend beloond worden. Let wel,
ik zeg: een eerste stap. Ik ben het helemaal eens met commissaris Fischer-Boel.
Zij zei dat de health check en de verdere hervorming van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid op één lijn moeten liggen. Two steps, one vision,
zei zij daarover. De uitdrukking two steps is overigens van belang. Ik heb
al gezegd dat het landbouwplafond op de Europese begroting tot 2013 vastligt
en dat wordt hiermee gemarkeerd. De health check laat dat kader volledig intact.
Volledige ontkoppeling van de resterende steun en afscheid van inkomenssteun
gebaseerd op historische referenties, is een kernelement van de ideeën
van de Commissie. Ik onderschrijf die, met de aantekening dat soms –
denk aan zetmeel – een overgangsperiode nodig is om marktverstoringen,
marktdistorsies, te voorkomen. Ongewenste regionale effecten moeten bovendien
met flankerend beleid gecorrigeerd kunnen worden. De overgang van een historisch
naar een regionaal model van inkomensverdeling vraagt om zorgvuldige afwegingen
op het punt van overgangstermijnen, gebiedsafbakening enzovoorts. Ik denk
verder aan de beoogde maatschappelijke functies waaraan die steun in de toekomst
kan worden verbonden.De heer Willems vraagt hoe ik denk over een publieke noodvoorziening voor
de graan- en zuivelmarkt en wellicht voor andere markten. De Commissie geeft
met de health check duidelijk aan dat zij aanstuurt op een verdere afslanking
van het resterende markt- en prijsbeleid, in het bijzonder tegen de achtergrond
van de gunstige vooruitzichten in de graan- en zuivelmarkt. Dat past bij mijn
inzet. Om die reden ben ik ook niet op voorhand overtuigd van de noodzaak
van het creëren van brede vangnetten op dit gebied. Wat mij betreft zou
echt uitsluitend sprake moeten en mogen zijn van een noodvoorziening. Bij
de vormgeving van het toekomstig gemeenschappelijk landbouwbeleid gaat het
om ingrijpende verschuivingen. Des te meer is er reden om dit met de grootst
mogelijke zorgvuldigheid vorm te geven en uit te voeren.Tegelijk mag het betrachten van zorgvuldigheid niet worden vertaald met
immobiliteit. Al voor 2013 moeten zichtbare stappen worden gezet op de weg
naar een maatschappelijk steviger gefundeerde inkomenssteun. Zeker in eerste
instantie en misschien ook op de langere termijn zullen wat Nederland betreft
de nieuwe uitdagingen die de Commissie terecht noemt binnen de eerste pijler
van het gemeenschappelijk landbeleid moeten worden aangegaan. Dat kan ook
heel goed met de opgaven die ik noemde op het gebied van klimaatverandering,
voedselveiligheid, voedselzekerheid, milieu et cetera. Van de noodzaak om
het percentage verplichte modulatie te verhogen, ben ik dan ook niet overtuigd,
zeg ik in de richting van de heren Eigeman en Schuurman. Zij stelden dit punt
aan de orde. Ik denk aan verruiming van de toepassingsmogelijkheden van artikel
69 in de eerste pijler. Dit artikel biedt lidstaten de mogelijkheid om betalingen
te richten op specifieke soorten landbouw die extra prestaties leveren voor
het milieu of die extra kwaliteit voor de eindproducten betekenen. Andere
lidstaten passen artikel 69 zo toe dat zij daarmee steun kunnen geven aan
de teelt van gewassen met bepaalde eigenschappen, voor deelname aan
kwaliteitsprogramma's voor zuivel of rundvlees of voor het toepassen van bepaalde
milieumaatregelen. Onder bepaalde voorwaarden kan het voor Nederland ook interessant
zijn om artikel 69 toe te passen. Ik ga hierop studeren en hierover overleg
plegen. Wij gaan dus na of en, zo ja, hoe wij dit kunnen doen.De heer Eigeman (PvdA):Ik heb artikel 69 niet genoemd, maar een ruimere toepassing biedt meer
soelaas om maatschappelijke doelen te realiseren. Ik vind het echter jammer
dat de minister niet wat meer ruimte wil bieden op het punt van de strikte
scheiding tussen de eerste en de tweede pijler. De ruimte voor Nederland wordt
groter als iets meer ruimte wordt genomen door vrijwillige modulatie. Waarom
doet de minister dat niet? Vanuit bestuurlijk oogpunt snap ik het, maar het
is de moeite waard om te proberen wat meer bestuurlijke ruimte creëren.Minister Verburg:Ik weet niet meer precies wie het citaat van mijn voorganger gebruikte:
van elke euro investering blijft € 0,75 aan de strijkstok hangen.
Met het ruimer toepassen van artikel 69 worden de maatschappelijke bijdragen
van agrariërs zo direct mogelijk beloond. Als wij naar de tweede pijler
gaan, komen wij op POP's terecht, op nieuwe ontwerpen, op cofinanciering.
Daarvoor zijn heel ingewikkelde zaken nodig. Via artikel 69 kunnen wij veel
directer sturen. Wij zullen veel directer op en rond het boerenerf resultaat
kunnen zien.De heer Eigeman (PvdA):Ik constateer dat de minister mijn inhoudelijke doelstelling deelt en
dat zij met artikel 69 allerlei ingewikkelde Brusselse regelgeving omzeilt.Minister Verburg:Ik ben er nooit op uit om Europese regelgeving te omzeilen. Als wij in
de geest van de heer Smaling de administratievelastendruk effectief kunnen
verminderen, dan is dat mij een lief ding waard. Ik denk dat dat ook geldt
voor de partij van de heer Eigeman.De heer Eigeman (PvdA):Het gaat om het op een goede manier gebruikmaken van de Europese regelgeving.
Als wij scherper gebruikmaken van artikel 69, dan komt de minister beter toe
aan datgene wat zij via de tweede pijler ook kan.Minister Verburg:U formuleert het op uw eigen manier. Voorlopig heb ik een voorkeur voor
de eerste pijler, vanwege de eenvoud en de directheid van de toepassing.De heer Schuurman (ChristenUnie):Aan het eind van haar eerste blok sprak de minister over innovatieve ontwikkelingen
in relatie tot duurzaamheid. Zij verwees naar genetisch gemanipuleerde organismen.
Dat ging allemaal heel snel in vergelijking met de grote problemen die wij
in deze Kamer al meer dan twintig jaar bespreken. Rondom ggo's wordt het "nee,
tenzij"-criterium of het "ja, mits"-criterium gehanteerd. Laten
wij ons even beperken tot de akkerbouw. Wat de cisgenese betreft ben ik best
tevreden met dat "ja, mits". Ook in de dierenwereld komt een bepaalde
vorm van inteelt voor. Ook daar heb je rekening te houden met ecologische
systemen. Het gaat om een techniek die iets bewerkstelligt dat ook op een
min of meer natuurlijke wijze zou kunnen ontstaan. Transgenese heeft echter
enorm veel consequenties, met name op de lange termijn. De minister noemde
het "mits" alleen in relatie tot veiligheid en gezondheid, maar
dat is te gemakkelijk. Je moet op zijn minst ook denken aan het verlies aan
biodiversiteit. Alle voorstanders van ggo-planten zeggen dat voor dat probleem
nog geen oplossing gevonden is. Genetisch gemanipuleerde planten leiden tot
een verlies aan biodiversiteit. Dan moet er ergens een alarmbel gaan klinken.Bijna iedereen geeft aan dat een grootschalige, intensieve invoering nodig
is met het oog op de financiële inzet en vanwege de beoogde resultaten.
Voor ontwikkelingslanden kan dat leiden tot een grotere afhankelijkheid en
misschien zelfs wel het verlies aan oude landbouwproductiemethoden waarin
een bepaalde wijsheid geborgen zit waar wij, Westerse mensen, de ogen makkelijk
voor sluiten. Zo zijn er nog wel meer argumenten onder dat "mits"
te brengen. Ik zou willen dat de minister de Nederlandse inbreng helder in
het gemeenschappelijk landbouwbeleid blijft verkondigen.De heer Schaap (VVD):De heer Schuurman luidt hier weer de alarmbel rond genetische modificatie.
Het afzien van het gebruik van genetische modificatie is echter rampzalig,
vooral voor de Derde Wereld. Ik wijs op de ziekten en plagen aldaar. Met genetische
modificatie kunnen daarvoor heel gemakkelijk oplossingen worden gevonden.
Ik heb vanmiddag het voorbeeld genoemd van de schimmel in de droge rijstbouw.
Door allerlei angsthazerij duurt de ellende in die landen wel voort.De heer Schuurman (ChristenUnie):Vaak als iemand interrumpeert, denk ik: daar zit wel wat in. Dat geldt
ook voor de woorden van de heer Schaap. Cisgene modificatie biedt mijns inziens
meer mogelijkheden dan de transgenese, die altijd gepaard gaat met een afname
aan biodiversiteit. Ik vind de risico's daarvan groot, juist met het oog op
de toekomst en duurzame productie. Datgene wat wij nu verliezen aan biodiversiteit,
zouden wij in de toekomst wel eens nodig kunnen hebben.De heer Schaap (VVD):Er worden op dit moment op grote schaal genenbanken opgezet. Er wordt
een enorme hoeveelheid genetisch materiaal bewaard. Die biodiversiteit wordt
volgens mij echt wel veiliggesteld.De heer Schuurman (ChristenUnie):Dit is nu juist een argument dat ik tegen de heer Schaap zou moeten inbrengen
in plaats van andersom. Jarenlang heb ik tegen studenten gezegd dat zij erop
moeten letten dat wij vele planten- en diersoorten verliezen. Veel mensen
zeggen dan: geen nood, wij richten wereldwijd genenbanken op. Gelukkig wel,
maar het is natuurlijk wel heel merkwaardig. Op een kunstmatige wijze gaan
wij dát doen wat wij op een natuurlijke wijze zouden moeten bewaren
en beschermen.De heer Schaap (VVD):Die genenbanken worden niet opgezet omdat wij bezig zijn om zo veel kunstmatig
uit te roeien. Veel soorten die nu nagenoeg onvindbaar zijn, zijn met een
genenbank direct bruikbaar voor de land- en tuinbouw, voor de veredeling,
enz. Het probleem is niet zo groot als de heer Schuurman schetst.Minister Verburg:Ik geniet zeer van dit interruptiedebatje. Het raakt aan een kernpunt
van de hele discussie rond biotechnologie. Als ik een taxatie
mag maken, dan is deze avond te kort om deze discussie zorgvuldig te voeren.
Als de Kamer mij zou uitnodigen voor een nader debat hierover, dan zou ik
dat debat zeer graag voeren. Het is uitermate wezenlijk om dit vraagstuk te
doordenken in al zijn mogelijke kansen en risico's, ook in het licht van een
duurzaam landbouwbeleid. Die discussie moet behoedzaam en zorgvuldig worden
gevoerd. De heer Schuurman zegt dat transgenese ten koste van biodiversiteit
gaat. De heer Schaap zegt, volgens mij terecht, dat je niet moet generaliseren.
Sommige transgenese maakt het mogelijk om een hogere productie te krijgen
of om een ras te ontwikkelen waarvoor minder gewasbeschermingsmiddelen nodig
zijn. Kortom, er valt heel veel over te zeggen. Het is uitermate boeiend om
hierover van gedachten te wisselen. In Europa hangen nog veel taboes om dit
onderwerp. Ook in de Tweede Kamer wordt heel divers over dit onderwerp gedacht.
Wij moeten kijken naar de kansen, zonder daarbij de risico's en de ethische
afwegingen uit het oog te verliezen.De heer Schuurman (ChristenUnie):Als voorzitter van de vaste commissie voor LNV kan ik wel zeggen dat de
commissie er zeker over zal nadenken of wij daarover volgend jaar niet eens
met elkaar een hele avond moeten spreken. Ik ben het eens met uw argumentatie
dat hier heel snel in een paar zinnetjes heel belangrijke dingen worden gezegd
waaruit verkeerde conclusies zullen kunnen worden getrokken.De heer Willems (CDA):Voorzitter. Ik dacht dat de minister ons uitnodigde om dat debat zelfs
eerder dan volgend jaar te houden. Ik krijg de indruk dat wanneer wij dat
debat eens in de komende maanden voeren, de discussie op een goed niveau wordt
gebracht en wij dan verder komen met de antwoorden hoe wij nu verder met ggo.Minister Verburg:Voorzitter. Als oud-parlementariër weet ik dat dit de orde van de
Eerste Kamer zelf is.De voorzitter:Mevrouw de minister, dat heeft u buitengewoon goed gezien!Minister Verburg:Voorzitter. De twee pijlers van het gemeenschappelijk landbouwbeleid hebben
in het verleden hun diensten bewezen. In reactie op de vraag van de heer Koffeman
zeg ik nu geen reden te hebben daarvan af te stappen. Ik ben blij met het
Plattelandsontwikkelingsprogramma 2007-2013, maar ik zie ook goede mogelijkheden
om via de eerste pijler een verdere bijdrage te leveren aan de vermaatschappelijking
van de landbouw.De heer Willems stelde een aantal vragen over toepassing van de cross
compliance. Ik wens dat dit ook voor de toekomst een belangrijk instrument
blijft. In het licht van het doel van de cross compliance is een nadere analyse
van de reikwijdte van het instrument nodig. Het moet de wensen en eisen van
de samenleving op het vlak van duurzame landbouwproductie blijven weerspiegelen.
Er moet een juiste balans zijn tussen kosten en baten van de geldende voorwaarden.
Ook moet het de duurzame landbouw stimuleren. Ik zie dat de heer Willems het
met me eens is. Terecht wil de Commissie onderzoeken of er geen randvoorwaarden
zijn die irrelevant zijn voor het doel dat wij willen bereiken en of er omgekeerd
niet randvoorwaarden moeten worden toegevoegd om de effectiviteit te vergroten.
Kern van de zaak is immers dat de gestelde voorwaarden een goede weerspiegeling
vormen van de maatschappelijk gewenste duurzaamheid op nationaal en regionaal
niveau. Wat Nederland betreft blijft de cross compliance gericht op de legitimatie
van het huidige landbouwbeleid en op het bijdragen aan de ontwikkeling van
een duurzame economische landbouw.De heer Smaling vroeg of het loslaten van de melkquotering niet leidt
tot verdere intensivering van de productie en tot een lagere prijs voor de
boer. Wanneer de komende jaren de melkquota met enkele procenten worden verruimd,
zal dit geen substantiële gevolgen hebben voor de intensiteit van de
melkveehouderij. Als vanaf 2015, na de zogenaamde zachte landing, de melkquotering
helemaal verdwijnt, zal de melkproductie plaatsvinden op die plaatsen waar
dat het beste kan. Uiteraard gebeurt dit binnen de uit het oogpunt van duurzaamheid
gestelde grenzen. Die intensiteit wordt mede bepaald door de milieuvraagstukken.Ter afronding van het blokje Europa ga ik in op de vraag van de heer Smaling
of het mij lukt in Europa zaken voor elkaar te boksen. Ik heb daar mijn bokshandschoenen
niet voor nodig. Ik heb met veel Europese collega's intensief contact om steun
te vinden voor de Nederlandse opvatting over de health check. Ook op ambtelijk
niveau vinden overigens de nodige contacten plaats om coalities te smeden;
dit gebeurt niet alleen in Brussel maar ook in de verschillende hoofdsteden.
Daarbij doel ik op de landbouwattachés waarover de heer Smaling eerder
sprak. Overigens waren zij vorige week in Nederland en heeft de Kamer kennis
met hen gemaakt.De heer Koffeman (PvdD):U sprak over vergroting van de melkquota. U zei dat dat onder de randvoorwaarde
van milieu zou plaatsvinden. Wij weten echter dat er mogelijkerwijs een knelpunt
bestaat tussen milieu en dierenwelzijn. Momenteel wordt gekeken naar de vraag
of koeien naar binnen gebracht moeten worden in geconditioneerde omstandigheden,
zodat de broeikasgassen afgevangen kunnen worden. Anderzijds bestaat er een
voorkeur voor koeien in de wei. Overigens heeft CLM aangegeven dat er geen
groot verschil zou hoeven te bestaan in de effecten van enerzijds koeien die
buiten gehouden worden en anderzijds koeien die binnen gehouden worden. Is
naast milieu ook dierenwelzijn voor u een randvoorwaarde? Hoe wilt u beide
aspecten met elkaar in verbinding laten staan?Minister Verburg:Alle elementen die in de vermaatschappelijking meegenomen worden –
dat zijn landschap, milieu, natuur, biodiversiteit en dierenwelzijn –
tellen mee. De vraag is dus hoe wij daar de komende jaren mee omgaan. Ik kan
daar nu mijn ideeën over geven. Ik wacht daar echter mee, maar ik vind
wel dat er een gebalanceerd kader moet zijn. Natuurlijk vormen de milieurandvoorwaarden
daar één deel van. Er zijn er echter nog meer en die zullen
wij met alle betrokkenen moeten wegen. Daarbij zijn heel veel stakeholders
betrokken, want gelukkig bestaat er een toenemende aandacht en belangstelling
voor de veehouderij, de hele agrosector en het hele platteland. Daar ben ik
alleen maar blij om.De heer Smaling (SP):Ik ben ervan overtuigd dat u in Brussel uw vrouwtje staat te midden van
uw 26 collega's. Daar bestaat bij mij geen twijfel over. Toch wil ik even
met u doorexerceren over hetgeen ons nu te wachten staat. Het ziet er toch
allemaal nog heel ingewikkeld uit. Ten eerste kiest u voor een volledige ontkoppeling.
Er zijn echter ook lidstaten die dat helemaal niet willen en die hun productie
deels willen kunnen blijven steunen. Dat is al een ongelijkheid binnen de
lidstaten die een rol speelt. Ten tweede kiest u voor een regionale benadering,
terwijl andere lidstaten voor een historische benadering kiezen. Deze regionale
benadering gaat dan ergens een soort overlap vertonen met de tweede pijler.
Daarvan zegt u zelf dat dat toch ingewikkeld is omdat wij dat cofinancieren.
Dat heet POP-2 en is een uitvoering van het Meerjarenplan Vitaal Platteland.
Met de Invoeringswet Ruimtelijke Ordening die er ook nog aankomt hebben de
provincies straks veel meer te zeggen over wat er binnen de provincie gebeurt.
Daarmee ontstaat in mijn optiek dus een vrij onoverzichtelijk en ongelijksoortig
speelveld binnen de EU. In het eigen land ontstaat er bovendien een verschil
tussen provincies, waardoor het een heel groot verschil zal uitmaken of je
bij Emmen of bij Ommen in de buurt woont.Minister Verburg:Uw vraag is complex. Het is terecht dat u deze stelt. Ik begin bij het
meest eenvoudige deel ervan.Normaal gesproken is de ontkoppeling van alle producten in 2013 voor alle
lidstaten een feit. Na 2013 bestaat in geen enkele lidstaat een nieuw landbouwbeleid
op historische basis. Nederland heeft nu nog een beleid op historische basis;
andere lidstaten zijn al omgeschakeld naar een regionaal beleid. Wij zijn
nog niet omgeschakeld, terwijl nieuwe lidstaten helemaal geen historisch gebaseerd
beleid hebben omdat zij zich later bij de EU hebben aangesloten. Vanaf 2013
behoren beide dus tot het verleden. Hoe speel je daar dan op in? Het LEI en
andere deskundigen hebben gezegd dat als men naar die ontkoppeling wil toegroeien,
men moet nadenken of het gewenst is om dat in stappen te doen. Daarbij kunnen
voor bijvoorbeeld zetmeel of de kalversector tussenstappen gezet worden. Nagegaan
kan dan worden wat de risico's en de mogelijkheden zijn bij fasering.Realisering van een regionaal model heeft ook nogal wat voeten in de aarde.
Wij kunnen het hier vanavond met elkaar eens worden. De vraag is echter hoe
je nu die regionale mogelijkheden invult. Dat zal heel veel voeten in de aarde
hebben. Het is verstandig om daarmee tijdig te beginnen en het gefaseerd in
te voeren, zodat alle ondernemers in 2013 ook toegerust zijn voor de nieuwe
periode van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Dat is inderdaad complex,
maar dat is wel het geval met meer politieke uitdagingen. Ik vind het een
kans en mogelijkheid die wij moeten benutten. Dat zullen wij hopelijk binnen
alle complexiteit maar ook met alle spelers die daarin een rol kunnen spelen
en hun verantwoordelijkheid moeten nemen, tot een goed einde brengen.De heer Smaling (SP):Toch nog een gewetensvraag aan de minister. Gelet op hoe de tweede pijler
er uit gaat zien, is mijn vraag wat nog de meerwaarde is van het feit dat
Brussel het doet. De minister zou het dan toch direct uit de nationale middelen
kunnen doen? De Duitsers hebben daarvoor een leuke uitdrukking: warum einfach
wenn es auch kompliziert geht?Minister Verburg:Soms heb je je ook aan toezeggingen te houden. Wij hebben dit eerder afgesproken.
Dan kun je niet zeggen: het komt ons nu beter uit om het niet via Brussel
te doen. Dat betekent dat wij eenzijdig een bijdrage zouden leveren aan verlaging
van de bijdrage aan Europa. Dat lijkt mij ook niet sportief. Bovendien lopen
de programma's van 2007 tot 2013 nu. Dus de inschrijvingen daarvoor vinden
nu plaats. Ik vind dat politiek toch ook wel een heel klein beetje consistent
mag zijn. Toch?De heer Smaling (SP):Ik zei dat het een gewetensvraag was.Minister Verburg:Oké. Dat is een hele opluchting.Voorzitter. Nieuwsgierig, creatief en met de mouwen opgestroopt, dat zijn
de kernkwaliteiten die de Nederlandse land- en tuinbouw en visserij groot
hebben gemaakt en die de Nederlandse land- en tuinbouw en visserij ook groot
moeten houden. Ik zet mij ervoor in dat wij een krachtige en innovatieve agrosector
in Nederland houden. Ik zet mij ervoor in dat het Europees landbouwbeleid
en plattelandsbeleid hun communautair karakter gaan behouden. Ik zet mij ervoor
in dat in het beleid een krachtige verbinding wordt gelegd met maatschappelijke
waarden zoals voedselveiligheid, milieu, dierenwelzijn, natuur en landschap.
Ik zet mij ervoor in dat wij ook oog houden voor het aspect van zelfvoorzienendheid
als strategisch doel van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Ten slotte
zet ik mij er voor in dat wij gesteld voor de keuze food, feed or fuels, prioriteit
geven aan de menselijke voedselvoorziening. Dat zal voor mij het perspectief
en de toetssteen zijn voor de beoordeling van health-checkvoorstellen en de
discussies over de toekomst van het gemeenschappelijk landbouwbeleid na 2013.Ik ga vervolgens in op een aantal specifieke vragen. Allereerst de vraag
van de heer Schaap of het niet tijd wordt voor een helder structuurbeleid.
Moet de politiek niet sturen op zaken zoals schaalvergroting? De structuur
van de landbouw wordt in sterke mate bepaald door de mondiale en de Europese
ontwikkeling van de landbouw. Schaalvergroting behoort daarbij, zij het niet
als enige ontwikkelingsrichting. Via het gemeenschappelijk beleid in Europa
maar ook bij de nationale invulling daarvan geven wij politiek richting aan
de ontwikkeling van de landbouwstructuur, niet alleen via de ad-hocreactie
op bijvoorbeeld megastallen, maar ook met mijn visie op de duurzame veehouderij
en de in ontwikkeling zijnde Agenda landschap. Overigens houden wij de vinger
aan de pols bij de uitwerking van de Reconstructiewet. Daarmee is ook zeer
veel geld gemoeid.De heer Smaling heeft gevraagd hoe ik de relatie zie tussen schaalvergroting
en duurzaamheid. Hij dacht dat hij mij betrapte op tegenstrijdigheden. Verduurzaming
leidt niet automatisch tot schaalvergroting maar het kan wel. Dat blijkt nog
eens uit de vier rapporten die vanmiddag zijn gepresenteerd. Bepaalde milieumaatregelen
zijn kostbaar – ik denk onder meer aan de fijnstofproblematiek –
en renderen dus beter vanaf een bepaalde schaalgrootte. Datzelfde kan gelden
voor maatregelen voor dierenwelzijn. De ontwikkeling van megastallen
biedt daarvoor kansen die moeten worden benut.De heer Schuurman heeft gevraagd om een reactie op de stelling dat industriële
landbouw en duurzaamheid met elkaar strijden. Ik neem afstand van het begrip "industriële
landbouw". Ik weet niet wat dat precies is. Landbouw in Nederland kent
vele verschijningsvormen van verschillende identiteit. Intensieve landbouw
staat zeker niet per definitie op gespannen voet met duurzaamheid.De heer Schuurman heeft verder gevraagd of ik de biologische landbouw
nog sterker wil bevorderen dan nu al gebeurt. Het beleid inzake stimulering
van biologische landbouw is de afgelopen jaren succesvol gebleken. Wij hebben
vooral ingezet op de stimulering van de vraag en het verleiden van de consument,
dus: van het land tot de klant. Nu is de vraag naar producten groter dan het
aanbod. Boeren moeten nu de kans krijgen maar ook de kans grijpen om voldoende
aanbod te leveren. Daartoe is een sterke vraag naar biologische producten
uit de markt immers de beste stimulans.De heer Koffeman (PvdD):Uw doelstelling voor 2007 was 5% consumptie van biologische voedingsmiddelen
en voor 2010 10% van het landbouwareaal biologisch. Kunt u zeggen hoe
het met die doelstellingen staat en hoe realistisch het is om die 10%
voor 2010 binnen te halen? Is die 5% voor 2007 inmiddels binnengehaald?
Zo dat in 2007 niet gebeurd is, gaat dat dan in 2008 gebeuren?Minister Verburg:De doelstellingen zoals wij die voor ogen hadden, zijn niet gehaald. Dat
laat ook zien dat je wat dat betreft consumenten niet kunt dwingen om biologische
producten te kopen. Als klanten die producten niet kopen, gaan de retailers
ze niet aanbieden en gaan boeren ze niet produceren. Wat wij nu meemaken heb
ik nog niet meegemaakt en mijn voorgangers ook niet, namelijk dat de vraag
groter is dan het aanbod omdat sommige producenten hebben gemerkt dat de markt
in Duitsland, Denemarken of Groot-Brittannië vragender is dan tot nu
toe in Nederland. De vraag groeit nu dus. De deskundigen zijn ervan overtuigd
dat die vraag zich zal doorzetten totdat de biologische landbouw en de biologische
consumptie geworteld zijn en tussen de 5% en de 10% zullen zijn
van de totale productie en consumptie. Laten de boeren dan nu hun kans grijpen
en laat de gehele keten zich daarvoor inzetten. Met die keten hebben wij onlangs
een convenant gesloten, zodat iedereen, zowel de producent als de verwerkende
industrie en de retail zich ervoor gaan inzetten dat die biologische landbouw
op eigen benen kan staan en dat deze ook qua consumptie een substantieel deel
uitmaakt van de consumptie.De heer Koffeman (PvdD):De minister heeft doelstellingen geformuleerd. Die doelstellingen waren
niet gebaseerd op de wil van de consument, maar op de wens om te bevorderen
dat de consument bij 5% van zijn voedsel voor biologische producten
kiest. Met het oog op zelfreflectie kan ook bekeken worden of de stimuleringscampagnes
van de overheid wel toereikend zijn geweest. Is de minister bereid om alles
op alles te zetten om haar aanvankelijke doelstellingen, de genoemde 5 en10%,
alsnog binnen te halen? Andere Europese landen zitten daar ruim overheen.
Het kan dus wel degelijk. Het is niet zo dat de Nederlandse consument niet
bereid is om biologische producten te kopen. Bij het project "Adopteer
een kip" is gebleken dat heel veel consumenten bereid waren om een kip
te adopteren, als het maar op een aansprekende wijze wordt gepresenteerd.Minister Verburg:Evalueren doen wij als geen ander. Wij zijn toe aan de derde nota over
biologische landbouw. Wij hebben er twee geëvalueerd. Daarbij hebben
wij moeten vaststellen dat zelfs prijssubsidiëring klanten er niet toe
kon verleiden tot een blijvende grotere afname van biologische producten.
Prijsondersteuning helpt dus niet.Wat wij nu zien is iets nieuws. De vraag overstijgt het aanbod en de hele
keten ziet nu perspectief. Men merkt dat er meer vraag is. Als daaraan niet
tegemoet kan worden gekomen met de Nederlandse productie, dan willen zij het
ergens anders vandaan halen omdat hun klanten het gewoon willen hebben. Dat
biedt perspectief. Voorts staan in de nieuw nota over duurzame landbouw een
aantal concrete projecten die haalbaar zijn. Ik heb er vertrouwen in, zonder
dat ik mij op een percentage x ga vastleggen, dat de biologische landbouw
een ontwikkeling doormaakt die haar op de gewenste plek brengt, namelijk een
x-percentage van zowel de productie als de consumptie. Of dat nu 8%
is of 10,5% wordt, vind ik niet zo interessant. Het wordt substantieel
en het wordt een deel van de productie en de consumptie.De heer Koffeman (PvdD):De minister had aanvankelijk een doelstelling die duidelijk gekwantificeerd
was. Dat was niet x%, maar 5% en 10%. Als je dat niet
haalt, kun je die doelstelling vervangen door x, maar gelet op het feit dat
wij achterlopen op andere landen, kun je ook een conclusie trekken: het ligt
niet aan de latente bereidheid van de Nederlandse bevolking; kennelijk doen
wij iets verkeerd in de promotie en dus gaan wij ervoor zorgen dat die 5 en
10% alsnog worden gerealiseerd. Is de minister daartoe bereid?Minister Verburg:In de convenanten die twee weken zijn gesloten heb ik juist afspraken
gemaakt over de promotie en marketing. Marketing moet je overlaten aan de
mensen die er verstand van hebben. Ik deel een publiek geheim als ik zeg dat
de retailers daar meesters in zijn. Zij kunnen dat veel beter dan de overheid.De heer Schuurman heeft gesproken over het cultuurparadigma. Dat moet
veranderen: er moet een cultuurparadigmashift komen. Hij vraagt zich af hoe
zich dit verhoudt met de rest van mijn portefeuille. Hij heeft gezegd dat
de natuur in het verleden als levenloos werd gezien. Ik neem daar afstand
van. Ik onderschrijf wel dat de bescherming van het leven een uitgangspunt
moet zijn. Dat geldt niet alleen voor de veehouderij, maar voor de volle breedte
van mijn portefeuille. Dat blijkt bijvoorbeeld uit mijn beleid inzake milieu
of dierenwelzijn. Technologie is belangrijk en nodig om grote stappen te zetten
in verduurzaming en dus staat technologie in dienst van levende wezens en
de beschermwaardigheid van het leven.De heer Eigeman heeft gevraagd hoe ik aankijk tegen de schets van het
dilemma trots en trauma. Hij sprak over de uitverkoop van bedrijven voor bijvoorbeeld
natuur of andere doelen. De individuele boeren familie die voor zo'n dilemma
staat, heeft een moeilijke keuze te maken. Ik denk dat er nog
meer is dan trots of trauma en dat is, in de termen van de partij van de heer
Eigeman, de derde weg. Dat is namelijk de derde t, de t van toekomst. De ontwikkelingen
die nu in de land- en tuinbouw plaatsvinden, bieden, weliswaar voor een kleinere
groep boeren, een goede toekomst. Ondernemers met innovatieve kracht kunnen
als belangrijkste grondgebruikers in de toekomst met de agri-business een
bijdrage leveren aan de Nederlandse economie en aan de Nederlandse leefomgeving.
Er zijn meer mogelijkheden dan trots of trauma. Je kunt ook kiezen voor een
verbrede landbouw of een multifunctionele landbouw, waarbij je naast een economische
en duurzaam verantwoorde tak van sport in de landbouw ook een andere economische
tak van sport beoefent. Vaak is dat ook nog goed voor de leefbaarheid en de
vitaliteit van het platteland.De heer Eigeman (PvdA):Wij zullen een andere keer spreken over de vraag of ik nou zo gelukkig
ben met de derde weg. Ik heb met trots of trauma geprobeerd aan te geven dat
Nederland zich in een buitengewoon lastige situatie bevindt. Ik heb dat geïllustreerd
met een voorbeeld uit mijn eigen praktijk. Ik vind het goed om te refereren
aan situaties waarvoor je zelf hebt gestaan. In haar reactie op de health
check zegt de minister zelf dat wij door moeten gaan met ontwikkelen en diversificatie.
Dat is prima, maar je blijft tegen een aantal beperkingen oplopen. Ik heb
in mijn betoog geprobeerd aan te geven dat daarin ook keuzes gemaakt moeten
worden en dat ik van de minister verwacht dat die keuzes in ieder geval mogelijk
gemaakt worden. Die hoeft de minister niet allemaal zelf te maken, want ook
de marktpartijen en lagere overheden moeten het een en ander doen. De minister
kan echter wel degelijk een voorschot nemen door aan te geven welke kant zij
zelf op wil. De minister laat dat op andere punten vanavond ook zien. Ik verwacht
van haar ook op dit punt iets meer richting: hoe ga je met beperkingen om?
Het gaat dus niet zozeer om de keuzes voor trots of trauma. Het geeft het
dilemma aan.Minister Verburg:De heer Eigeman heeft dat in zijn betoog helder geschetst. 450 mensen
op een vierkante kilometer. Hij heeft dat afgezet tegen Noorwegen. Andere
landen hebben een nog kleinere bevolkingsdichtheid. Zij hebben ook heel veel
ambities inzake de manier waarop zij met de grond omgaan. De heer Eigeman
heeft daar volstrekt gelijk in. Ik wil in de eerste plaats een vitaal platteland
stimuleren. In de tweede plaats wil ik het mogelijk maken dat een boeren familie
een eigen keuze kan maken: de toekomst ingaan of de boerderij verkopen en
iets totaal anders beginnen, schaalvergroting en innovatie en verduurzaming
of verbreding, multifunctionaliteit. Dat zijn allemaal zaken die ik ook stimuleer,
want ik ben ook nog minister van het platteland. Het is mijn stellige overtuiging
dat prachtige wijken en grote steden niet zonder een vitaal platteland kunnen.
Dat zie ik als een uitdaging. Alles wat ik kan doen ter ondersteuning van
de keuzes, die de ondernemers zelf moeten maken, zal ik doen.De heer Willems vindt dat braakligging een gedachte is uit het verleden.
Ik ben het van harte met hem eens.De heer Koffeman geeft aan dat de Nota Dierenwelzijn wordt gebruikt om
de motie op het verbod op de verrijkte kooi te negeren of om de rubberen matten
onder de hoefjes van kalveren weg te praten. Ik neem afstand van wat senator
Koffeman hierover heeft beweerd. De voorstellen die hij noemt – de Kleingruppenhaltung
en de rubberen matten voor kalveren – hebben betrekking op moties van
de Tweede Kamer. Ik heb vanmiddag vernomen dat deze in de Kamer zijn aangenomen.
Dat is een gevolg van het debat van twintig uur dat wij daarover hebben gevoerd.De heer Koffeman (PvdD):In december heeft de Tweede Kamer toch al een motie aangenomen om de verrijkte
legbatterij te verbieden? De minister heeft gezegd dat zij die motie niet
zou uitvoeren. Zij heeft de Kamer dus gevraagd om iets anders te verzinnen
omdat zij dit niet zou doen. Dan gaat het toch om het beleid van de minister
en toch niet alleen maar om een motie van de Kamer waarin voor de Kleingruppenhaltung
wordt gepleit?Minister Verburg:Ik heb inderdaad aangegeven dat het verbieden van de verrijkte kooi onevenredige
economische gevolgen zou hebben, zeker op de manier die in de motie werd voorgesteld.
Uitvoering van de motie zou onevenredige gevolgen hebben voor de sector en
voor de werkgelegenheid. Om die reden heb ik gezegd dat ik het niet verstandig
achtte om die motie uit te voeren. Dit heeft ertoe geleid dat de Tweede Kamer
heeft besloten tot een herbezinning en die heeft uiteindelijk geleid tot de
punten die zijn besproken in het debat over de Nota dierenwelzijn en tot een
motie die vanmiddag een meerderheid van de stemmen in de Tweede Kamer heeft
gekregen.De heer Koffeman (PvdD):Dit is een andere voorstelling van zaken dan die de minister zojuist gaf.
Dit betekent dan toch dat haar beleid, haar keuze om een motie van de Kamer
niet uit te voeren, heeft geleid tot een nieuwe motie die vanmiddag is aangenomen.
Het is niet zo dat zij zegt: dit staat buiten mij en de Kamer komt met een
motie die vanmiddag is aangenomen en die voer ik uit; zij heeft er met nadruk
naar gesolliciteerd.Minister Verburg:Er staat niets buiten mij als het dierenwelzijn aan de orde is. Ik ben
meer dan 20 weken bezig geweest met het ontwikkelen en schrijven van de Nota
Dierenwelzijn. Het is voor het eerst in de historie dat er een Nota Dierenwelzijn
is geschreven en is behandeld in de Tweede Kamer. Ik ben voluit aanwezig geweest
in het debat over de Nota Dierenwelzijn dat 20 uur duurde. Er gaat niets buiten
mij om. Er is geen sprake van uitlokking. Ook als er gestemd is over een motie,
moet ik de afweging maken wat de uitvoering ervan doet en hoe het kabinet
ermee zal omgaan in het algemeen belang. Ik moet die afweging maken en in
het kader van de motie over de verrijkte kooi heb ik samen met mijn collega's
in het kabinet besloten dat de uitvoering van die motie niet verantwoord was
in het algemeen belang. Ja, dan kom natuurlijk het denken opnieuw op gang
en komen er nieuwe mogelijkheden en voorstellen.De heer Koffeman heeft gemeld dat 50% van de ondernemers zich aan
het varkensbesluit houdt en voegde hieraan toe: maar de minister komt met
de mededeling dat wij voortaan gaan controleren op verzoek. Wat moeten wij
met dit soort handhaving, vraagt hij. Geen misverstand: ook ik vind een naleving van 50% veel te laag. Dit moet beter en daar werken wij hard
aan. Wij zetten verschillende instrumenten in om de naleving te vergroten.
Een van die instrumenten is om de mensen die de nieuwe regels zorgvuldig willen
naleven maar niet weten of zij daaraan voldoen, te helpen om aan de regels
te voldoen.Hij heeft gevraagd waarom er wel wordt ingegrepen in de markt als de prijs
van varkens te laag wordt en waarom niet voor een verbod op onverdoofd castreren.
Ik ben geen voorstander van marktondersteuning, ik heb dit al eerder aangegeven,
zoals recent bij de export van varkensvlees. Zolang deze maatregelen er echter
nog zijn, kan en wil ik de Nederlandse ondernemers daar niet van uitsluiten.In aansluiting op zijn opmerking over het verdoofd castreren, verwijs
ik naar het Akkoord van Noordwijk. Het bedrijfsleven heeft daar besloten om
vanaf 1 januari 2009 over te gaan op het verdoofd castreren. De sector,
de keten, neemt die verantwoordelijkheid zelf met mijn volle instemming. Daarmee
behoort Nederland op dit gebied mondiaal tot de koplopers. Andere lidstaten
komen in de Brusselse wandelgangen bij mij informeren hoe dit gaat en zelfs
op de Grüne Woche in Berlijn komen nog niet-lidstaten vragen wat ze op
dit punt kunnen opsteken van Nederland. Dit is een belangrijke stap vooruit,
maar nog niet het eindstation.De heer Schaap is van mening dat de productschappen kunnen verdwijnen.
Ik meen dat ze een nuttige functie in de sector vervullen. Ze werken in toenemende
mate ook aan draagvlak, ze hebben een bestuurscode, enz., en ze hebben ook
een nuttige functie bijvoorbeeld voor collectieve financiering door de sector
van sectorbrede maatregelen.De heer Smaling heeft gevraagd waarom ik niet een rondje Wageningen organiseer
en financier, een meerdaagse excursie om jongeren te doordringen van het belang
van ketens. Ik onderschrijf dit punt. Ik ben er trots op dat de Nederlandse
kennisinstellingen waaronder de Universiteit van Wageningen en het Researchcentrum
het zogenaamde ovo-drieluik: onderzoek, voorlichting en onderwijs hebben ontworpen
dat tot het succes van de Nederlandse landbouw heeft geleid. Ik zet mij in
om de samenwerking tussen het bedrijfsleven, kennisinstellingen en het departement
te versterken, juist op het gebied van die innovatie en verduurzaming. Daarnaast
hecht ik er ook groot belang aan om jongeren in verbinding te brengen met
de natuur. Ik denk dan aan maatschappelijke stages. Het is mijn motto dat
ik graag wil investeren in scharrelkinderen om hangjongeren te voorkomen.
Wij kunnen niet weten, mijnheer Smaling, wat u en ik op dit punt nog eens
voor elkaar kunnen betekenen. Op dit moment zie ik een meerdaagse excursie
voor jongeren als een mooie aanbeveling, maar ik kan die niet uitvoeren. Ik
heb er gewoon de centen niet voor.De heer Smaling (SP):De minister heeft er in dit budgettaire jaar de centen niet voor, maar
misschien kan zij een toezegging doen voor volgend jaar? Zij zou deze dag
dan helemaal feestelijk maken voor mij.Minister Verburg:Er zijn nog meer mogelijkheden. Een toezegging kan ik niet doen. U weet
dat wij daarover moeten onderhandelen in het kader van de begroting, want
het kost natuurlijk een paar centen om dit te organiseren. Houdt u het in
de gaten. De collega's aan de overkant kunnen bijvoorbeeld bij de algemene
politieke beschouwingen en de financiële beschouwingen daarvoor een voorstel
doen. Ik vind het een goede suggestie, maar een toezegging gaat mij hier vanavond
te ver.De heer Eigeman heeft gevraagd hoe ik aankijk tegen een wat scherpere
ruimtelijke en economische koers met een concentratie in het noorden, Flevoland
en Zeeland. Hij zegt: daar is meer ruimte en waarom zou u daar niet apart
op koersen. Ik ben er niet op uit om nog meer nieuwe kaders te scheppen. De
Nota Ruimte is wat dat betreft helder, maar als er initiatieven zijn uit de
regio en van de basis zal ik met alle welwillendheid bekijken of en hoe wij
die kunnen steunen.De heer Willems heeft gevraagd in hoeverre er sprake is van een integraal
klimaatbeleid bijvoorbeeld met betrekking tot de discussie over de energieproducerende
kas. De reductie van CO2 en het gebruik van energie hebben de volle
aandacht van dit kabinet. Dat is ook de reden waarom het programma Schoon
en Zuinig is opgezet en de Adaptatiestrategie Ruimte en Klimaat. Daarin werken
een aantal ministers en hun ministeries nauw samen. Zij zijn voornemens om
de grote ambities in het beleidsprogramma en het coalitieakkoord te realiseren.
Dit is voorwaar geen kleine uitdaging.Hij heeft gevraagd of ik van mening ben dat agrarisch natuurbeheer echt
een bijdrage levert. Wis en waarachtig! Het is noodzakelijk dat er heldere
en eenvoudige afspraken worden gemaakt. Haalbaar, betaalbaar, uitvoerbaar
en controleerbaar, zo zou ik het agrarisch natuurbeheer en alle natuurbeheer
willen stimuleren.De heer Willems heeft ook nog gevraagd of ik er van overtuigd ben dat
iedereen voldoende is betrokken bij de totstandkoming van de aanwijzing van
natuurgebieden. Daar heb ik zo mijn vragen bij. Ik zou graag willen dat iedereen
zich betrokken voelde en dan in die zin dat iedereen aan tafel gaat zitten
en dat het een gezamenlijke opgave is om eruit te komen. Ik zou erg graag
willen dat zowel natuurorganisaties als waterschappen als agrarische belangenorganisaties
als dierenorganisaties allemaal aan die tafel aanschuiven en met elkaar een
beheerplan maken en afspreken hoe ze dit prachtige, waardevolle gebied beschermen
en hoe ze ecologie en sociaaleconomische activiteiten optimaal hand in hand
kunnen laten gaan. Iedereen is uitgenodigd, maar niemand kan aan die tafel
aanschuiven met de intentie: ik heb alleen maar eisen en anders ben ik weg.
Iedereen die aanschuift, is ook medeverantwoordelijk voor een gezamenlijk
goed resultaat. De heer Willems weet als geen ander dat dit soms een kwestie
van geven is en soms van ontvangen.De heer Willems (CDA):Een essentieel punt is dat er de laatste jaren iets is veranderd op het
gebied van de noodzaak van het behouden van land voor de agrosector. Tien à
vijftien jaar geleden was die noodzaak er in veel mindere mate. Toen verkeerden
wij in de gelukkige, maar onwetende, veronderstelling dat wij straks veel
te veel land zouden hebben en dat wij het allemaal zouden moeten afstoten.
Is de minister bereid om met haar collega's vanuit de overheid een andere
invulling te geven aan een aantal aspecten van de EHS en Natura 2000 dan voorzien
was toen deze projecten een aantal jaren geleden werden gestart?Minister Verburg:Dit hele debat staat ook in het teken van de duurzaamheid.
Dit betekent ook: zorg dragen voor biodiversiteit en het behoud daarvan. De
agenda is inderdaad veranderd; de stukken staan anders op het bord en de perspectieven
zijn anders. Dat maakt de uitdaging en tevens de opdracht des te groter om
aan de beheerplantafel tegen elkaar te zeggen: hoe doen wij dit nu, gelet
op de uitdagingen die er Europees en mondiaal liggen op het gebied van milieu,
water en biodiversiteit? Waar het om gaat is, hoe wij alle wensen op een fatsoenlijke
manier bij elkaar brengen. Dat is inderdaad een grote uitdaging, maar ik vind
dat wij niet kunnen zeggen: er is meer vraag naar voedsel de komende jaren
en dus besteden wij maar wat minder aandacht aan natuurbeheer. U bedoelt dat
ook niet zo, maar de uitdaging is groter en dus wordt ook de verantwoordelijkheid
groter. Ik zie voor mijzelf een belangrijke rol weggelegd, samen met de provincies,
om de spelers bij elkaar te brengen en het proces zodanig te faciliteren dat
de beheerplannen er komen. Het gaat er vervolgens om dat iedereen zegt: wij
staan voor de ecologie en voor een goede combinatie met sociaaleconomische
activiteiten. De natuur blijft mooi, maar de mensen krijgen ook de kans om
ervan te genieten en er zo mogelijk hun boterham aan te verdienen. Dit past
trouwens heel mooi in het nieuwe motto van LNV: Leven van het land, geven
om natuur. Dit heeft eigenlijk alles in zich.Voorzitter. De heer Koffeman heeft gevraagd of het waar is dat er op de
Veluwe meer dan vier vrouwelijke zwijnen rondlopen op elk mannelijk zwijn.
Hij vraagt of er een natuurwonder is gebeurd. Welnu, de vraag stellen is hem
beantwoorden, zou ik haast zeggen. Met Gelderland heb ik de afspraak dat men
mij rapporteert over de wildstand. Ik zal de vraag van de heer Koffeman daarbij
betrekken.De heer Schuurman vroeg hoe de te subsidiëren taak van natuurbeheer
en landschapsontwikkelingsbeleid valt te controleren. Op die vraag heb ik
antwoord gegeven: haalbaar, betaalbaar, eenvoudig en uitvoerbaar. De heer
Smaling heeft in mijn begroting gekeken en zegt: de vijf vensters sluiten
niet helemaal op elkaar aan. Welnu, de heer Smaling heeft daarin gelijk en
ik zal ervoor zorgen dat in de volgende begroting die vijf vensters zorgvuldig
op elkaar aansluiten. De heer Smaling heeft ook gesignaleerd dat programma's
en budgetten in de begroting beleidsartikelen en zelfs begrotingen overstijgen.
De toelichting zal volgens hem aan waarde winnen wanneer de lezer kan schakelen
tussen het nu gebodene en bijvoorbeeld het programma Schoon en Zuinig, het
ILG en het MIRT. Ik verwijs de heer Smaling naar de ILG-bijdrage op blz. 35
van de gedrukte versie van de LNV-begroting en naar de MIRT-informatie in
de begroting van Verkeer en Waterstaat. De informatie in beide begrotingen
sluit mooi op elkaar aan. Het kabinet werkt samen onder het motto: samen leven,
samen werken. Dat geldt soms ook voor departementen. De heer Smaling heeft
ook gevraagd wat de vrij besteedbare ruimte is. Welnu, die is er nauwelijks
op het terrein van LNV. Alle euro's die wij hebben, kunnen wij heel goed benutten.
Wij hebben dus nauwelijks vrij besteedbare ruimte in de budgetten, laat staan
dat ik die zou kunnen aangeven.De heer Koffeman vroeg waarom de rijksrecherche moet zoeken naar het lek
rond het rapport van de Voedsel en Waren Autoriteit. Ik ben een beetje verbaasd
over die vraag. LNV heeft uit overtuiging, maar ook op aandringen van het
parlement, een klokkenluidersregeling ingesteld voor medewerkers die zeggen:
hier gaat iets niet goed, hierover moet ik aan bel trekken. Die regeling maakt
het voor medewerkers van LNV mogelijk om de klok te luiden, zonder onmiddellijk
een risico te lopen in de bejegening door hun chef of wat dan ook. Dit kan
op een vertrouwelijke manier. Ik moet u zeggen dat het mij spijt dat degene
die dit rapport heeft laten uitlekken, niet eerder al gebruik heeft gemaakt
van de klokkenluidersregeling. Dan hadden wij dit rapport eerder op tafel
kunnen hebben en dan hadden wij eerder kunnen zien wat het te maken heeft
met de werkelijkheid. Ik vind het echt een gemiste kans en ik wil graag weten
wie het is geweest.De heer Koffeman heeft de vergelijking gemaakt tussen de minister van
Koloniën en de minister van LNV. Ik kan mij daar absoluut niet in vinden,
want met zijn vergelijking tussen het Kinderwetje van Van Houten uit 1874
en de Nota Dierenwelzijn is hij te laat. De zogenaamde "kinderwetten"
voor de natuur bestaan namelijk al. De intrinsieke waarde van het dier is
beschermd in de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren uit 1992. Die is dus
16 jaar geleden tot stand gekomen. De natuur wordt beschermd via de Flora-
en faunawet uit 1998.De heer Koffeman (PvdD):Het begrip intrinsieke waarde staat in de wet, maar is nog niet in gebruik
genomen. Op het moment dat dieren een waarde vertegenwoordigen die los staat
van hun nut voor de mens, zouden de belangenbehartigers van dieren in alle
omstandigheden daaraan rechten moeten kunnen ontlenen. Op dit moment gebeurt
dat niet. U kunt niet volhouden dat een haantje dat uit het ei kruipt een
intrinsieke waarde vertegenwoordigt, los van zijn nut van de mens, en dat
wij hem daarom levend door de versnipperaar gooien. Dan erkent u de intrinsieke
waarde van die haan niet. Het heeft dan voor die haan geen enkele zin dat
er in de wet staat dat hij een intrinsieke waarde vertegenwoordigt, want er
wordt met die intrinsieke waarde op geen enkele wijze rekening gehouden. Daarom
vraag ik aan u: wat is het meer dan een dode letter dat dieren een intrinsieke
waarde vertegenwoordigen? Het Kinderwetje van Van Houten had feitelijke betekenis
voor kinderen. Het is niet zo dat er alleen een symbolische werking vanuit
ging, in de trant van: wij moeten aardiger zijn voor de kinderen in de industrie.
Neen, wij wisten vanaf dat moment precies vanaf welke leeftijd kinderen wel
mochten werken en tot welke leeftijd niet. Bij dieren is dit niet het geval.
In mijn bijdrage heb ik aangegeven dat de intrinsieke waarde van veulentjes
kennelijk anders is dan die van kalfjes en dat dit te maken heeft met hun
nut voor de mens. Daaraan gaat de erkenning van de intrinsieke waarde mank.Minister Verburg:Ik ben het niet eens met de heer Koffeman op dit punt. Dat wisten wij
beiden trouwens ook al voor het eerdere debat. Ik stel vast dat de wet er
is vanaf 1992. Ik stel ook vast dat wij voor het eerst in de geschiedenis
een Nota Dierenwelzijn hebben. Dit is geen eindpunt, maar wel een startpunt.
Gaandeweg zal zich een aantal nieuwe mogelijkheden voordoen, ook op het gebied
van de voorbeelden die de heer Koffeman geeft. Zijn partij is op dit punt
tamelijk ongeduldig, maar op een aantal terreinen is er doodgewoon geen onderzoek
gedaan. Willen wij beleid vormen, dan moeten wij echter wel precies weten
waarover wij het hebben en wat de uitwerking van maatregelen of stappen kan
zijn. Zijn vergelijking met het kinderwetje gaat wat mij betreft
echter volstrekt, maar dan ook volstrekt mank.De heer Koffeman (PvdD):Kunt u nu eens aangeven wat de intrinsieke waarde voor verandering in
het lot van dieren heeft gebracht in de afgelopen 16 jaar? U zegt terecht
dat de intrinsieke waarde 16 geleden in de wet is opgenomen. De dierenbescherming
was blij: geweldig, de intrinsieke waarde is erkend! Kunt u aangeven wat de
erkenning van de intrinsieke waarde voor enig dier in Nederland voor betekenis
heeft gekregen?Minister Verburg:De handhaving van de wet- en regelgeving is daarop gebaseerd. Ik ben het
met de heer Koffeman eens dat er meer stappen zijn te zetten en dat wij er
nog niet zijn. Daarom hebben de coalitiepartijen in het coalitieakkoord bepaald
dat er voor de komende jaren een Nota Dierenwelzijn moest worden ontwikkeld.
Ik ben het met u eens dat er nog meer stappen te zetten zijn en dat wij er
nog niet zijn. Daarom hebben de coalitiepartijen in het coalitieakkoord opgenomen
dat er een Nota Dierenwelzijn moet komen en dat die in de komende jaren moet
worden ontwikkeld. Wij zijn er dus nog niet. Daarvoor is het werkprogramma
opgesteld waar heel concrete stappen in zijn opgenomen. Anders dan uw partijgenoten
in de Tweede Kamer stelden, staan er wel degelijk concrete doelen en data
in. Werkende weg gaan wij daar met de mensen die ermee te maken hebben en
de ngo's aan werken om substantiële stappen te kunnen zetten. Daarbij
reken ik ook op beide Kamers.De heer Koffeman (PvdD):De vergelijking van de minister van LNV en de minister van Koloniën
betrof niet het Kinderwetje van Van Houten. Hij had niet zo veel met de koloniën.
Ik doelde op het feit dat nog steeds op grote schaal uitbuiting van levende
wezens plaatsvindt. Er zijn kuikentjes die worden geboren en die zes weken
later een vleesklomp van twee kilo zijn die letterlijk door zijn poten zakt.
Er kan niet worden volgehouden dat dit geen vorm van uitbuiting is.Ik heb ook gezegd dat wij op grote schaal grondstoffen halen uit delen
van de wereld groter dan ons eigen grondgebied, waarbij nog steeds sprake
is van een vorm van kolonialisme. Er wordt voedsel gehaald uit streken waar
armoede heerst om het hier aan dieren te voeren. Ik heb gevraagd of daar geen
verandering in moet worden gebracht. Is het niet beter als wij het voedsel
dat wij hier kunnen produceren ook hier consumeren, zodat wij geen groter
beslag op de ruimte leggen dan ons eigenlijk rechtens toekomt?Minister Verburg:Ik heb denk ik toch al gauw een kwartier van mijn inbreng besteed aan
voedselproductie en voedselvoorziening nu en in de komende jaren. Ik heb gezegd
dat Nederland zeer waarschijnlijk mede als gevolg van de klimaatverandering
een vrij vruchtbare regio zal blijven. Dit verplicht ons om niet alleen te
denken tot aan de eigen grens, aan eigen volk eerst. Dit betekent dat wij
ook grotere en verdere verplichtingen hebben, ook om mondiale doelstellingen
op dit gebied te realiseren.LNV heeft een nieuw motto, namelijk "Leven van het land, geven om
natuur". Wij hebben vanavond een aantal boeiende thema's behandeld. Ik
dank de Kamer voor de selectie van de thema's voor dit debat. Wij hebben gesproken
over innovatie, verduurzaming en mondiale vraagstukken, maar ook over de vraag
wat het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het Nederlandse beleid als afgeleide
daarvan daarin kunnen betekenen. Ik denk dat wij goede perspectieven hebben
onder de voorwaarde dat wij op basis van respect, innovatie en verduurzaming
met elkaar voortgaan naar een toekomst waarin het voor iedereen goed toeven
is, voor mensen, dieren, biodiversiteit en alle levende wezens die daaronder
vallen.De heer Eigeman (PvdA):U bent niet ingegaan op mijn vragen over de betekenis van natuur- en milieueducatie
voor het bouwen van verder draagvlak, als instrument van LNV en als instrument
met een bredere betekenis.Minister Verburg:U hebt volstrekt gelijk. Ik ben dat vergeten. U zei dat wij lang hebben
gedaan over het opstellen van de nota natuur- en milieueducatie. Daar hebt
u gelijk in. Het is op een oor na gevild, dus hij wordt een dezer weken in
het kabinet besproken. Het heeft inderdaad twee jaar geduurd voordat wij deze
nota hadden. Natuur- en milieueducatie is noodzakelijk om jongeren bij de
natuur te betrekken en om via die betrokkenheid ook medeverantwoordelijkheid
voor nu en voor straks te realiseren. De heer Schaap zei al dat sommigen denken
dat de natuur alleen maar mooi is en om van te genieten. Als jongeren niet
leren dat de natuur ook zijn tegenkanten heeft, zijn klauwen, en als zij denken
dat natuur iets is waar een knop aan zit die je kunt omzetten, ben ik bang
voor de toekomstige generatie. Die nota natuur- en milieueducatie is cruciaal
en moet wat mij betreft in de kerndoelen worden opgenomen en in de uiteindelijke
toetsdelen van het onderwijs zodat zij verankerd zijn. De toekomstige jeugd
moet bekend worden gemaakt met natuur en milieu om ervoor te zorgen dat ook
de toekomstige generatie verantwoord kan omgaan met de natuur, met dieren
en met alles wat leeft.De heer Schaap (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister voor haar uitvoerige beantwoording en
ook voor de toon ervan en de ondertoon erin. Zij is nuchter en staat open
voor dialoog. De vragen zijn niet even kort afgetikt in dit beleidsdebat.
Daar ben ik erkentelijk voor.Ik ben blij dat de minister bij verduurzaming niet alleen de ecologische
kant van ontwikkelingen heeft belicht, maar heeft gezegd dat de economie en
het sociale aspect daar ook bij horen. Het is goed dat zij daarbij steeds
ruimte biedt voor schaalvergroting. Dat is namelijk een autonoom proces dat
toch al plaatsvindt. Mijn inzet bij mijn opmerkingen over het structuurbeleid
was dat de processen die toch al lopen, moeten worden begeleid en bijgestuurd.Ik ben ook tevreden over de opmerkingen van de minister over de megastallen
en de context daarvan. Het is logisch dat veel emoties losbarsten in discussies
hierover. De achtergrond daarvan is simpel, namelijk dat deze discussie volstrekt
verkeerd is ingezet. Zij is begonnen met de discussie over varkensflats en
allerlei spookbeelden over wat die voor het landschap kunnen betekenen. Bij
de interventies van de PvdD-fractie heb ik ook gemerkt dat het beeld wordt
geschetst dat dit eigenlijk kleine concentratiekampjes worden waarin dieren
worden gemarteld. Deze ontwikkelingen bieden echter in feite
heel veel mogelijkheden voor verschillende doelstellingen uit het beleid voor
land- en tuinbouw, zoals diergezondheid en dierwelzijn. Ik hoop werkelijk
dat de minister er mede in slaagt om de discussie over deze zaken een beetje
in het goede vaarwater te houden zodat duidelijk wordt dat hier juist mogelijkheden
worden geboden.In interruptiedebatjes met de heer Schuurman hebben wij gesproken over
de technologische ontwikkelingen, waaronder de biotechnologie en genetische
modificatie. Ik ben behoorlijk gerustgesteld door de opmerkingen van de minister
daarover, waaruit blijkt dat zij een open oog heeft voor de goede mogelijkheden
die deze technologieën bieden. Ik hoop dat de commissie LNV positief
kan reageren op haar uitdaging om daar nu eens dieper door te gaan zodat wij
een goed kader kunnen geven aan die discussie. Er is een paar keer gezegd
dat biotechnologie, en met name genetische modificatie, mogelijk zijn maar "ja,
mits" of "nee, tenzij". Ik zou er nog een keer op willen aandringen
om dat "mits" en "tenzij" niet zover op te schroeven dat
de biotechnologie in feite alleen maar een zoeklicht wordt waar bedrijven
die daarin zijn gespecialiseerd nauwelijks gebruik van kunnen maken. Het moet
niet procedureel te moeilijk worden om met die technologieën op de markt
te komen. Zij bieden heel goed mogelijkheden. Van de spookverhalen die hier
omheen zijn ontwikkeld, zoals die over Frankensteinvoedsel, is tot nog toe
nauwelijks iets gebleken. Ik wil erop aandringen om de positieve kanten van
deze technologie op te pakken en ervoor te zorgen dat Nederland mede in de
voorhoede kan blijven voor bedrijven die deze technologieën ontwikkelen.De heer Willems (CDA):Voorzitter. Zo gebeurt dan dat de oppositie je probeert te strikken voor
een motie om je van je à propos te brengen, maar ik stel graag nog
een enkele vraag aan de minister, na haar te hebben bedankt voor haar uitgebreide
antwoord. Ik doe dat ook namens de voorzitter van de vaste commissie voor
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, collega Schuurman. Ik zei eerder al
dat ik ruim veertig jaar geleden als een soort leerling achter hem stond.
Ik mag nu namens hem spreken en kennelijk mag dat eveneens namens de SGP,
want hij sprak ook namens die partij. Alles wat ik nu zeg, zeg ik dus namens
drie partijen. Zo veel vertrouwen heeft de heer Schuurman in mij, ook al weet
hij dat wij over technologische ontwikkelingen niet altijd hetzelfde denken.Ik ben blij te horen dat de minister haar plannen voor een duurzame veehouderij
over vijftien jaar onder het motto "van land tot klant" verder gaat
uitwerken. Mij lijkt dat een goede zaak. Ook lijkt het mij goed dat de kwestie
van de megastallen erbij wordt betrokken. Ik was ook zeer blij met het rapport
van het Rijksinstituut Volksgezondheid en Milieu en andere instituties dat
duidelijk richting gaf aan de noodzaak van deze nieuwe ontwikkelingen. Toch
is er nog een communicatieprobleem. Daarop hebben andere collega's ook gewezen.
Mij lijkt dat alles op alles moet worden gezet om mensen in de samenleving
ervan te overtuigen dat dit inderdaad een goede en duurzame oplossing voor
de langere termijn is en dat wij niet moeten vervallen in emotionele argumenten,
zoals zo vaak in deze kwestie gebeurt. De inhoudelijkheid verdwijnt dan. Er
zijn goede andere voorbeelden. Ik denk maar aan de discussie over de Waddenzee.
De emotie prevaleerde toen te lang, waardoor de zaken inhoudelijk niet goed
aan de orde zijn gekomen. Ik steun het kabinet dus in het goed voeren van
deze discussie in de samenleving.Ik complimenteer de minister met haar punten die verband houden met "bio-based
economy". Die biedt inderdaad mogelijkheden. Ik ben het met haar eens
dat ontwikkeling en onderzoek in Wageningen en op de universiteit ten volle
ondersteund moeten worden. Ik heb nog wel een specifieke vraag over het bijmengen
van biobrandstoffen. De minister zei dat zij de zorgen hierover deelt. Uiteindelijk
is het niet primair aan het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
om hierover te beslissen; Nederland zal zich moeten aanpassen aan een Europees
voorstel, al is er geen definitieve tijdspanne voor bepaald. Wat zal en kan
de minister doen om te voorkomen dat wij onzinnig bezig zijn door 5%
bijmenging te realiseren omdat ergens staat dat wij dat in 2010 gewoon moeten
doen zonder na te gaan of er andere mogelijkheden zijn om de zelfde doelstellingen
te bereiken?Ik deel de mening van de minister en van collega Schuurman over het rentmeesterschap.
Ik ben ook blij dat wij nog eens zullen spreken over de gevolgen hiervan voor
ggo's. Mij lijkt dat die zaak in onze samenleving om verdieping vraagt. De
emotie moet ook uit deze materie zo veel mogelijk worden weggenomen.Frankrijk blijkt volgens het EU-nieuws van vandaag of gisteren een voorschot
te hebben genomen op de situatie na 2013 om eigenlijk te proberen, zo weinig
mogelijk aan het GLB te veranderen. Dat is niet helemaal verwonderlijk, gezien
de Franse positie. Het zou spijtig zijn, want ik denk dat de Nederlandse,
maar ook de Europese landbouw eerder gebaat is bij een open economie met minder
bescherming dan bij een geslotener economie met te veel bescherming, zoals
op dit moment nog wel bestaat. Onderneemt de minister specifiek actie richting
Frankrijk?Ik dank de minister voor haar opmerking over cross compliance. Wij zullen
met interesse volgen of de regelgeving hier inderdaad eenvoudiger en werkbaarder
wordt voor de mensen in het veld. Wij maken ons daar zorgen over sinds wij
ons oor te luisteren hebben gelegd in het land. Voor veel mensen is dit een
vrij moeilijke zaak.Wat denkt de minister dat er na 2013 met het GLB gebeurt? Ik kan mij voorstellen
dat zij dat nog niet openbaar wil maken, maar toch lijkt het mij goed dat
de regering zich erop voorbereidt dat de uitgaven aan het GLB op het totale
EU-budget dalen. Dat is niet verwonderlijk als je kijkt naar wat er bijvoorbeeld
met de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is gebeurd. In het begin werd
veel steun aan die sector gegeven, maar uiteindelijk is die ook op eigen benen
komen staan. Dat zal ook met de landbouwsector gebeuren. Wat gaat de minister
daaraan doen? Mij lijkt het goed dat Nederland daar al over gaat nadenken,
want het kan wel eens betekenen dat, doordat er minder geld aan uitgegeven
wordt, een efficiencyslag in het sturingsbestel van landbouw en natuur –
ik doel hiermee op de organisaties en de productschappen – in Nederland
zinvol zal zijn en uiteindelijk echt ten goede zal komen aan onze land- en
tuinbouw.Ik doe de heer Koffeman ten slotte de suggestie om zich te realiseren
dat het soms verstandiger is om in Europa kleine stappen te
zetten dan ons in Nederland achter de Hollandse linies te verschuilen en daar
een dierenparadijs te creëren. Ik heb sterk het vermoeden dat zijn partij
daar op uit is. Ik steun de minister van harte en dank haar voor haar moed
om in dezen de leiding te nemen met de Nota Dierenwelzijn, die, zoals zij
zelf al zei, haar gelijke in de geschiedenis niet kent.De heer Koffeman (PvdD):Voorzitter. Toch wil ik de heer Willems zeggen dat wij er niet op uit
zijn om een uitzonderingspositie voor Nederland achter de waterlinie te creëren.De heer Willems (CDA):Daar ben ik dan zeer blij mee.De heer Koffeman (PvdD):Wel willen wij graag dat Nederland het voortouw neemt, juist omdat Nederland
een aantal dingen in negatieve zin heeft bewerkstelligd. Wij zijn een van
de veedichtste landen ter wereld en een aantal ontwikkelingen zijn hier een
beetje doorgeschoten. Net kwam het Kinderwetje van Van Houten ter sprake.
Daarvan hebben wij ook niet gezegd: ja, maar als wij ermee stoppen, gaan ze
in India door, dus laten wij het hier maar gecontroleerd doen, want daar gaat
het nog rotter. Nee, wij hebben gezegd: wij nemen in dezen onze eigen verantwoordelijkheid.
Wij moeten volgens mij dus nagaan op welk vlak wij onze eigen verantwoordelijkheid
kunnen nemen en op welk vlak wij aanjager in Europa kunnen zijn.De heer Willems (CDA):Ik denk dat ik het daar helemaal niet mee oneens ben, maar ik wil wel
zeggen dat dit proces al jaren aan de gang is. Wij zijn op dit moment niet
met iets nieuws bezig.Voorzitter. Dit waren mijn opmerkingen aan het adres van de minister.De heer Smaling (SP):Voorzitter. Ik bedank de minister namens mijn fractie zeer hartelijk voor
het beantwoorden van de vragen en voor haar vriendelijke woorden over de maidenspeeches
van de heer Willems en mij. Ik heb met veel genoegen naar haar eloquente beantwoording
geluisterd. Het is sowieso een bijzondere dag voor mij, of wij het nu helemaal
met elkaar eens of eerder oneens zijn; dat maakt eigenlijk niet zo veel uit.
Ik hoop dat het een waardevolle dag is voor iedereen.Minister Verburg:Dat had ik graag eerder geweten!De heer Smaling (SP):Voor de volgende keer dan maar.De minister heeft veel vragen beantwoord. Er zijn wel wat dingen blijven
liggen, maar ik heb dan ook erg veel vragen gesteld. Ik duid haar dat dus
niet euvel, maar duw ze haar wel even onder de neus, als dat mag.Allereerst vroeg ik naar de effecten van het totale EU-beleid op Afrika.
De minister zei dat de minst ontwikkelde landen moeten profiteren van een
afgeronde Doharonde. Kan het LEI doorrekenen wat de effecten zijn van het
GLB, het "Everything but Arms"-initiatief en de Economic Partnership
Agreements, die sinds 1 januari 2008 voor de minst ontwikkelde landen
zijn gerealiseerd? Nu blijven wij steken in een welles-nietes-discussie. Het
heeft meer zin om dit uit te zoeken. Kan de minister dit regelen? Een tweede punt betreft de lokale en de regionale productie en de weerzin
van de minister tegen het instrument zelfvoorziening, dus tegen het principe
dat een land in zijn eigen voedsel voorziet. De minister is hier niet meer
op ingegaan, maar dit lijkt mij van belang. Ik wijs op de regio West-Afrika,
waar steden zoals Accra, Dakar en Bamako groeien als kool. Waarom moet daar
Argentijns en Braziliaans vlees verkocht worden in de McDonald's en kan de
veehouderij in de Sahel niet ondersteund worden? Waarom moet er rijst uit
Thailand en Vietnam komen, terwijl de rijstsector in de regio behoorlijk opgekrikt
kan worden? Dit is allemaal doorgerekend. Er is grote vraag naar die producten,
dus er is een markt voor. Door gerichte investering in lokale en regionale
productie kan de Ecowas, de EU van West-Afrika, sterk worden, waardoor het
mogelijk wordt, een eigen gemeenschappelijk landbouwbeleid te voeren. Hetzelfde
geldt voor de streekeigen productie van Nederland; het gereedschap voor het
stimuleren van de consumptie van lokale producten. Landen zoals Italië
en Frankrijk hebben talloze streekeigen producten die in Brussel op een aparte
wijze worden geduid.Mijn derde punt betreft de duurzaamheidsprong. Voor mij is dit een nogal
principieel punt, maar de minister hoeft daar nu geen sluitende reactie op
te geven. Een echte duurzaamheidsprong vereist herontwerp, zoals ook is gedefinieerd
door Herman Wijffels, toch geen domme man. Wanneer is sprake van een kleine
incrementele verandering op een bestaande curve – wat schaalvergroting
eigenlijk is – en wanneer is echt sprake van het doorbreken van een
trend? Dit zijn twee verschillende zaken. Ik neem niet zomaar aan dat de Nota
Dierenwelzijn een echte trendbreuk teweegbrengt. Ik zie dat als een incrementele
aanpassing.Ten slotte merk ik op dat moet worden opgepast met motto's zoals "people,
planet, profit". Je kunt je daar gemakkelijk achter verschuilen en je
krijgt iedereen daarmee achter je. Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking
hebben gekozen voor de "drie-d"-benadering: "development, diplomacy,
defence", want dat allitereert fijn, maar ik waarschuw daarvoor. Jarenlang
was het motto "trade, not aid", nu zijn er wereldwijd "aid
for trade"-programma's. Bij het motto "people, planet, profit"
gaat het niet om harde feiten, maar om een "mindset". Dat geldt
ook voor duurzaamheid. Zo'n "zachte" term leidt snel tot verwarring,
omdat iedereen deze anders interpreteert. Het begrip "profit" is
hard, maar de begrippen "people" en "planet" zijn veel
zachter. Winsemius, oud-minister van Milieu, geeft in een recent essay voor
het Ruimtelijk Planbureau aan dat de Nota Ruimte door veel stakeholders volledig
verkeerd wordt geduid, omdat de beleving – het mooie landschap, het
mooie uitzicht, de architectonisch prachtige Friese boerderij – niet
op één lijn is te brengen met de economie. Het gaat bij millennium
ecosystem assessment om het verschil tussen "ecosystems goods" en "ecosystems
services". Zij zijn nog lang niet op één footing, zo is
mijn laatste waarschuwing aan de minister.De heer Eigeman (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister. Ik heb gezegd dat wij power en visie
nodig hebben. Ik vind dat hier een minister met visie staat. Zij is betrokken
en durft de dialoog aan te gaan. De vergelijking met de minister
van Koloniën uit 1864 gaat wat mij betreft niet op. De betreffende minister
kon nauwelijks respect opbrengen voor de mensen in de koloniën. Hij wist
ook niet wat het was. Bij deze minister bemerk ik iets heel anders. Ik feliciteer
mijn collega's Willems en Smaling. Ik voelde mij op een aantal punten zeer
aangesproken door het betoog van collega Smaling die diepte geeft aan de discussie
over duurzame ontwikkeling. Ik denk dat het goed is om het debat hierover
voort te zetten, zoals de minister heeft gevraagd.In het debat miste ik enigszins de "bourgondische touch". Het
is een beetje de "parade der mannenbroeders". Collega Schuurman,
de senior van ons, was de meest lucide collega. Als je dit levensbeschouwelijk
duidt, wordt het helemaal grappig. Hij maakte met zijn verhaal over de shift
in het cultuurparadigma een beweging die buitengewoon interessant is. Collega
Schaap laat iets merkwaardigs zien. Eigenlijk is hij de man van de maakbaarheid
geworden. Wat wij een beetje aan het afleren zijn in de sociaal-democratie –
dat is niet de derde weg, maar dat is iets anders – daarvan heeft hij
zich eigenaar gemaakt. Het is niet alleen grappig om te zien, maar het heeft
ook iets benauwends. Immers, hoe kan een liberaal zo benauwd zijn voor de
natuur en bijna in een soort van laboratoriumtaal over onze samenleving spreken?
Dat viel mij op. Het lijkt mij buitengewoon interessant hierop op een later
moment nog eens in te gaan. Schaalvergroting presenteren als een natuurverschijnsel
is in dit debat buitengewoon gevaarlijk. Het is geen mechanisme. Het is bijna
marxistisch om hierover zo te praten. Ik doel op het marxistische mechanisme
dat wij kenden in de negentiende eeuw.Iedere keer roepen wij dat wij er nog lang niet zijn. Ook dat maakt mij
wel eens een beetje benauwd, want wij zijn er nooit. Wij zullen altijd moeten
blijven inspelen op omstandigheden. Ik vind dat deze minister heeft laten
zien dat zij onder de huidige omstandigheden met een betrokken veld, met betrokken
wetenschappers en met betrokken kennisinstellingen inspeelt op vraagstukken
die voortdurend beweging laten zien. Dat zal ook zo moeten blijven. Daarin
zal de kracht van onze landbouw moeten zitten. Wij zijn niet klaar, ook niet
in 2030. Ik verbeeld mij dat niet. Wel is mij opgevallen dat de dimensie van
de mensen in het debat wat meer aandacht mag krijgen. Ik verwijt het de minister
niet. Communiceren over en draagvlak creëren voor natuur en milieu, communiceren
is absoluut essentieel. Ik ben al heel lang actief in de wereld van natuur-
en milieueducatie. Ooit zei een bureaumedewerkster tijdens een heisessie:
het gaat erom dat wij de mensen naar de glasbak krijgen. Daar gaat het om.
Naar mijn idee is dit ook in de discussie van "Van land naar klant"
een essentiële schakel. Er zijn prikkels voor nodig om mensen zich zo
te laten gedragen. Er is kennis voor nodig. Dat hoeft helemaal niet ingewikkeld
te zijn, want de gang naar de glasbak is aan iedere Nederlander uit te leggen.Dat de PvdD-fractie hiervoor het minst oog heeft is ook begrijpelijk.
Het is immers de partij voor de dieren. Ik vind het wel jammer dat zij niet
ingaat op het belang van dierenwelzijn als schakel in de keten. Het wordt
te veel geïsoleerd. Dat is mijns inziens eveneens een punt waarover wij
in de toekomst verder kunnen discussiëren. Je moet dierenwelzijn onderdeel
laten uitmaken van de ketenbenadering, zoals de minister terecht heeft opgemerkt. Ik deel de keuze van de minister voor voedselzekerheid in de komende jaren.
Ik ben blij dat zij heeft aangegeven dat zij binnenkort met de collega voor
Ontwikkelingssamenwerking met een actieplan komt. Dit is in eerste instantie
ter beoordeling aan de collega's van de Tweede Kamer. In andere debatten kunnen
wij ervan gebruik maken.Naar aanleiding van een vraag van collega Koffeman heeft de minister aangegeven
dat wij de komende jaren op zoek moeten gaan naar equivalenten voor producten
van plantaardige oorsprong tegenover producten van dierlijke oorsprong. Ik
noteer dat. Ik denk dat dit een punt is dat wij moeten vasthouden.Ik zou graag zien dat de minister meer gebruik maakte van de vrijwillige
modulatie. Ik snap dat zij dat om politieke omstandigheden niet doet. Ik heb
haar uitleg van artikel 69 goed opgepikt. Ik weet niet of wij het er volstrekt
over eens zijn, maar het is wel duidelijk dat zij meer maatschappelijke effecten
wil realiseren, ook binnen de eerste pijler. Het gaat niet meer om eenvoudige
exportsteun of zo maar inkomenssteun. Er zal meer maatschappelijke meerwaarde
uit gehaald moeten worden.Ik heb ook nota genomen van de opmerking van de minister over regio's
die meer willen doen aan de agrarische hoofdstructuur. Als bijvoorbeeld de
noordelijke alliantie dat wil doen, wil zij daar best eens naar kijken. Het
gaat er nu niet zozeer om dat een harde toezegging wordt gedaan. Wij gaan
er nu aan werken. Het is meer een symbool. Ik heb niet voor niets gezegd dat
de landbouw iets is om trots op te zijn. Ik ben ermee begonnen en ik ben ermee
geëindigd. Als de landbouw ons zoveel waard is, moet dat terug te vinden
zijn in het bredere beleid van het kabinet.Natuur- en milieueducatie is cruciaal in de keten van land naar klant.
Het beleid moet op meer gericht zijn dan alleen op het onderwijs. Het onderwijs
moet er nadrukkelijk een plek in hebben. Ik ken de discussie over de kerndoelen.
Die is ingewikkeld, maar onderwijsinstellingen zijn absoluut nodig. Natuur-
en milieueducatie en -communicatie is meer dan een onderwijsdoel. Mensen moeten
betrokken raken, met campagneachtige instrumenten.De heer Koffeman (PvdD):Voorzitter. Ik dank de minister voor haar beantwoording. Ik ben erg blij
met de insteek voor duurzaamheid, niet alleen van de minister, maar ook van
een groot deel van de Kamer. Het is van het grootste belang om die duurzaamheid
handen en voeten te geven. Het Wereld Natuur Fonds zegt dat wij binnen vijftig
jaar bij het huidige gebruik van grondstoffen tweeënhalve aardbol nodig
zouden hebben. Wij zullen op korte termijn iets moeten doen om dat te voorkomen.
Wij zullen naar een eerlijke verdeling van de grondstoffen in de wereld toe
moeten. De inrichting van de landbouw, waarop Nederland een visie heeft en
waarvan het kennis heeft, zullen wij op een andere manier vorm moeten geven
of zodanig moeten bijslijpen dat wij onze voorsprong kunnen behouden en uitbouwen,
vooral ook ten nutte van anderen.Het is opmerkelijk dat eigenlijk alleen de heer Schaap van de VVD aangeeft
de natuur te zien als een bedreiging die overwonnen moet worden door de mens.
De mens is duidelijk de enige levende soort die zijn leefomgeving
verwoest. Dat geldt niet voor de andere levende wezens op aarde. Dit moet
voor de mens toch aanleiding zijn om iets meer bescheidenheid te betrachten
en niet alleen hoog op te geven over de oplossingen die wij met zijn allen
bedenken, in de vorm van pesticiden, kunstmest of genetische manipulatie.
Wij moeten ook zien wat wij aanrichten in onomkeerbare zin. Wij zagen met
zijn allen aan de tak waarop wij zitten.De heer Schaap behoort misschien tot de sceptici die zeggen dat er geen
klimaatprobleem is en dat wij alle capaciteitsproblemen rond grondstoffen
wel oplossen met techniek. Vanuit het voorzorgbeginsel zou het echter toch
verstandig zijn om de komende generaties niet met die gok van ons op te zadelen.
Daarbij is het voor hem misschien goed om te weten dat alle financiers van
de Partij voor de Dieren afkomstig zijn uit VVD-kring. Binnen de VVD is onderzoek
gedaan naar de voorkeur van de achterban voor de Partij van de Dieren. Die
werd op maar liefst 200.000 potentiële VVD-kiezers gepeild. Misschien
moet binnen de VVD, waar het initiatief werd genomen voor "Laat de dieren
niet links liggen!", eens worden gekeken of er niet meer ruimte is voor
dat denken.De minister zegt terecht en de heer Willems onderstreept dat wij geen
eiland zijn binnen de EU. Dat realiseer ik mij heel goed. Wij moeten ons echter
ook realiseren dat de EU ons wel degelijk meer ruimte biedt op het gebied
van dierenwelzijn dan wij op dit moment benutten. Wij mogen Europa niet gebruiken
als een schaamlap om dingen niet te doen. De Eurocommissaris zegt soms dat
wij bepaalde dingen best hadden mogen doen en dat er alle ruimte voor is,
maar dat wij die niet benutten. De karikatuur van een dierenwelzijnsparadijs
achter de Waterlinie spreekt mij niet aan, maar op het moment dat wij de ruimte
binnen de EU niet benutten, wanneer wij ons onvoldoende realiseren dat de
nieuwe lidstaten de neiging hebben dierenwelzijnsmaatregelen naar het laagste
punt te laten tenderen, moeten wij ons realiseren, zonder superioriteitsgevoel,
dat Nederland een voorbeeldfunctie heeft. Wij moeten het voortouw nemen met
een aantal dierenwelzijnsmaatregelen. Als wij wachten tot alle lidstaten hetzelfde
niveau bereiken of als wij kiezen voor de grootste gemene deler, zullen de
dieren voorlopig niet veel beter af zijn dan zij in de huidige bio-industrie
zijn. Wij zijn bepaalde leefomstandigheden als een gegeven gaan beschouwen,
maar als zij nieuw uitgevonden waren zouden wij ze nooit toestaan.Het is echt niet meer van deze tijd om dieren alleen maar vanwege hun
geslacht te vernietigen. Binnen het CDA zijn inmiddels ook mensen die grote
moeite hebben met het ruimen van gezonde dieren bij een dierziektecrisis.
Eigenlijk geldt daar een soortgelijke afweging. Als je respect hebt voor het
leven, kun je het leven niet vernietigen louter omdat het geen economische
waarde vertegenwoordigt. Het denken daarover moet worden voortgezet. Ik vind
het een prachtig aanbod van de minister om verder met ons te spreken over
genetische manipulatie of modificatie, al naar gelang de positie die je in
de discussie inneemt. Ik zou het fijn vinden als daar geen jaar mee werd gewacht
maar, zoals de heer Willems voorstelt, dat op korte termijn te doen. Het is
een belangrijk onderwerp, er zijn belangrijke stappen te zetten en het is
goed om kennis en standpunten uit te wisselen. Wij hebben het gehad over de 50% overtredingen in de varkenshouderij.
Ik begrijp heel goed wat de minister zegt. Als varkenshouders niet precies
weten hoe zij met nieuwe maatregelen moeten omgaan zou het goed zijn als er
op verzoek naartoe werd gegaan om dat uit te leggen. Dat moet echter niet
over de volle breedte gebeuren. Overtreders van het Varkensbesluit, die lang
bestaande maatregelen willens en wetens overtreden, moeten stevig worden gecontroleerd,
ook onverwacht. Als de situatie bij hen niet in orde blijkt, moeten zij worden
gesanctioneerd. Er moet ook niet op worden ingezet dat alleen wordt voldaan
aan de minimale norm of zelfs dat niet.Wanneer Europa zegt dat varkens middelen moeten krijgen om natuurlijk
gedrag aan de dag te kunnen leggen, bijvoorbeeld om te wroeten of te spelen,
werd dat tot voor kort in Nederland ingevuld met een fietsketting. Nu wordt
gezegd dat een tuinslang om die fietsketting een nieuw speeltje is, dat aan
de normen voldoet. Dat is eigenlijk niet wat Europa aanbevolen heeft. Onze
ambities moeten hoger liggen.Ik ben een groot voorstander van een Hollands landschap met koeien daarin.
Ik ben de laatste om te bepleiten dat zij daar worden weggehaald. Wij moeten
ons echter ook realiseren dat projecten als Koe in de wei en de actie van
Campina, dat de consumenten vraagt wat extra te betalen voor koeien die in
de wei lopen – consumenten willen dat ook – maar betrekking hebben
op een heel klein deel van de koeien. De weidegang neemt ook maar een heel
klein deel van de tijd in beslag. Wij moeten werken aan betere maatregelen,
zodat koeien echt in de wei komen, naar de mate dat wij behoefte hebben aan
zuivelproducten en vlees van die koeien. Buiten de koeien in de wei zijn er
heel veel koeien die het jaar rond in de stal zijn en daar welzijnsproblemen
hebben. Wij zullen ons serieus moeten afvragen of wij de slager en de melkboer
van Europa willen en kunnen blijven. Past dat binnen ons landbouwbeleid? Dat
mag niet geprojecteerd worden op de koeien die nu in de wei lopen en nodig
zijn om onze eigen melk-, kaas- en vleesconsumptie of die van de regio, dus
met de Benelux en Duitsland, te dekken.Wat het uitgangspunt "de vervuiler betaalt" betreft is het zeer
de vraag waarom het kabinet niet wil overgaan tot het heffen van accijns op
producten die buitengewoon milieuvervuilend zijn. De huidige fractievoorzitter
van het CDA in de Tweede Kamer, die nog staatssecretaris van VROM is geweest,
heeft gezegd dat vlees het meest milieubelastende onderdeel van ons voedselpakket
is. Als dat zo is en als je vaststelt dat de maatschappelijke kosten van de
vleesproductie niet betaald worden bij de slager of bij de supermarkt, moet
het kabinet daar iets mee als het het motto "de vervuiler betaalt"
serieus neemt. Als je er niets mee doet en als je zegt dat het het meest vervuilende
onderdeel van het voedselpakket is, maar dat je het in geen enkele mate belast,
ben je niet geloofwaardig. Voor de mensen die voor twee tientjes per jaar
lid zijn van de Dierenbescherming, van het Wereld Natuur Fonds of van Milieudefensie,
is het een moeilijk te verteren gedachte dat zij tegelijkertijd verplicht
lid zijn van de bio-industrie voor € 120 per jaar, dat zij de maatschappelijke
kosten van de vleesproductie betalen via de blauwe envelop, of zij dat nu
willen of niet. Dat staat in geen verhouding tot het vrijwillige lidmaatschap
van 4 miljoen Nederlanders van dieren-, natuur- en milieuorganisaties. Daarover
zou nagedacht moeten worden. De maatschappelijke kosten horen
gewoon in de kostprijs.De paradigmaverandering om meer plantaardige eiwitten en minder dierlijke
eiwitten te produceren, waarvan de minister zei dat al wat eerste stappen
zijn gezet, is hoopvol en fijn. Ik wil de minister heel graag stimuleren met
een motie. Ik zie dat ook als een ondersteuning van die eerste stappen.De voorzitter:Door de leden Koffeman, Smaling en Eigeman wordt de volgende motie voorgesteld:De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de productie van vlees een aanmerkelijk groter beslag
legt op het landbouwareaal en de milieuruimte dan de productie van graan;overwegende dat via plantaardige eiwitten meer oplossingen gecreëerd
kunnen worden om het hoofd te bieden aan de toenemende voedselbehoefte in
de wereld dan via de minder efficiënte productie van dierlijke eiwitten;constaterende dat Nederland als kenniseconomie een belangrijke rol zou
kunnen vervullen in de verduurzaming van de wereldvoedselproductie;verzoekt de regering, in haar kennis- en innovatiebeleid voorrang te verlenen
aan projecten die gericht zijn op de duurzame transitie van de productie en
consumptie van dierlijke eiwitten naar meer efficiënte equivalenten van
plantaardige oorsprong,en gaat over tot de orde van de dag.Naar mij blijkt, wordt deze motie ondersteund door de leden Kox en Meulenbelt.Zij krijgt letter C (31200 XIV,31200-F).De heer Koffeman (PvdD):Voorzitter. Wij hebben ook over de biologische sector gesproken. De minister
heeft gezegd dat er doelstellingen zijn geformuleerd, maar dat die niet helemaal
zijn gehaald. Zij streeft daar wel naar, maar zij geeft niet hard aan hoe
zij die gekwantificeerde doelstellingen wil behalen. Zij weet dat het Landbouw-Economisch
Instituut nog niet zo heel lang geleden berekend heeft dat wij met z'n allen
12% van ons inkomen uitgeven aan voedsel, terwijl wij in de jaren zeventig
nog 30% van ons inkomen aan voedsel uitgaven. Als wij bereid zijn die
12% te verhogen tot 16%, zou de hele Nederlandse productie biologisch
kunnen zijn. Het is dus vooral een schaalprobleem. Zolang heel weinig Nederlanders
biologisch eten, betaal je een boete van 100% in de biologische supermarkt
omdat biologisch verschrikkelijk duur is. Als er grotere aantallen mensen
toe besluiten, betekent dit dat de prijs naar beneden gaat. Nu heeft de consument
de keuze tussen onethisch laag geprijsde producten waarin de maatschappelijke
kostprijs niet verdisconteerd is. Dat is niet eerlijk ten opzichte van de
biologische productie, waarvoor wel de gehele maatschappelijke kostprijs door
de consument moet worden opgebracht en zeker ook nog omdat daar niet schaalvoordelen
maar schaalnadelen de overhand hebben. Om die reden wil ik daarover ook een
motie indienen.De voorzitter:Door de leden Koffeman en Smaling wordt de volgende motie voorgesteld:De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de biologische landbouw het respect voor mens, dier, natuur
en milieu als uitgangspunt kiest;overwegende dat de minister ernaar streeft om 10% van het landbouwareaal
biologisch te laten zijn in 2010 en 5% van de voedselbesteding door
consumenten;constaterende dat de op dit moment geboekte resultaten achterblijven bij
het geformuleerde ambitieniveau;verzoekt de regering, haar beleid zodanig bij te stellen dat beide doelstellingen
in 2010 gegarandeerd gerealiseerd zullen worden,en gaat over tot de orde van de dag.Naar mij blijkt, wordt deze motie ondersteund door de leden Kox, Meulenbelt
en Quik-Schuijt.Zij krijgt letter D (31200 XIV,31200-F).De heer Koffeman (PvdD):Voorzitter. Twee vragen zijn nog niet beantwoord. Ik heb de minister gevraagd
of de Kamer inzage kan krijgen in het rapport van Ernst & Young over de
omschakeling van de VWA-taken naar KDS. Ik heb ook gesproken over het uitgelekte
VWA-rapport van 2007. Er is sprake dat ook van 2006 een dergelijk rapport
bestaat. Ik heb gevraagd of de versie van 2006 ook met de Kamer gedeeld kan
worden.Minister Verburg:Mevrouw de voorzitter. De moties heb ik nog niet, maar misschien krijg
ik die in de loop van mijn betoog. Misschien moet ik daar nog heel even naar
kijken voordat ik ze van mijn oordeel voorzie.Ik dank de Eerste Kamer voor de inbreng in tweede termijn. Er zijn heel
veel beschouwende opmerkingen gemaakt. Dank voor de waarderende woorden die
in mijn richting zijn uitgesproken. Het is goed als de Kamer het initiatief
zou nemen om op niet al te lange termijn met elkaar van gedachten te wisselen,
zowel in de breedte als in de diepte, over de kansen en mogelijkheden, maar
ook over de mogelijke bedreigingen en de risico's van de ontwikkeling van
biotechnologie. Daarover valt veel meer te zeggen dan wij in dit korte tijdsbestek
hebben kunnen doen. Het zou ook recht doen aan het belang van de discussie
om er zorgvuldiger en langer bij stil te staan.Dank ook voor de opmerkingen die zijn gemaakt over de combinatie van duurzaamheid,
ecologie, economie en sociale ontwikkeling door de heer Willems, mede namens
de heer Schuurman en de heer Schaap. Beiden hebben ook een opmerking gemaakt
over de megastallen en het feit dat het debat op dit punt over de inrichting
en ontwikkeling van megastallen niet alleen op basis van alleen emotie en
beelden zou moeten worden gevoerd, maar veel meer op gewogen argumenten. De
rapporten die daarover vanmiddag zijn uitgekomen, zullen daarbij ondersteunend
kunnen zijn.De heer Willems zei dat wij niet blind moeten doorgaan met bijmengen omdat
wij dat nu eenmaal hebben afgesproken op Europees niveau. Dit is ook niet
het geval. Het kabinet zet in op ambitieuze doelstellingen, maar dat kan niet
door als een blind paard door te galopperen. De heer Willems heeft de Connemara
pony aangehaald, maar ook anderen in dit huis blijken de hippische taal een
klein beetje machtig. Of zij de hippische sport nog machtig zijn, weet ik
niet. Wij galopperen echter niet door als een blind paard. Met collega Cramer
als eerst verantwoordelijke zal het kabinet het zorgvuldig volgen.De heer Willems heeft nog een opmerking gemaakt over het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid en Frankrijk. Frankrijk boeit ons. Zeker sinds Frankrijk een
nieuwe president heeft, worden wij van tijd tot tijd verrast. De ene keer
zegt de nieuwe president dat Frankrijk het totaal anders gaat doen in het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en vernieuwingen gaat doorvoeren. De tweede
helft van 2008 is Frankrijk voorzitter. De andere keer, als het stof neerdwarrelt,
hoor je dat er eigenlijk helemaal niet zoveel veranderd moet worden. Die discussie
wordt dit jaar volop gevoerd. Volgend jaar gaan wij verder met de discussie
over de health check onder Sloveens voorzitterschap. Onder Frans voorzitterschap
zullen een aantal afspraken moeten worden omgezet in voornemens die vanaf
2009 tot 2013 gestalte krijgen.Er staan twee dingen vast: vanaf 2013 zal er geen sprake meer zijn van
een Gemeenschappelijk Landbouwbeleid op basis van het historische model. Dan
zullen de nieuwe lidstaten met het nieuwe landbouwbeleid voluit mee willen
doen en dan is het niet meer mogelijk om dat te doen op basis van het historische
model. Het is dan ook niet alleen voor Frankrijk verstandig om zich op die
situatie voor te bereiden, maar ook voor Nederland. Het moet op die nieuwe
situatie inspelen en zich afvragen hoe het het regionale ondersteuningsbeleid
gestalte wil geven. Datzelfde geldt als het om de gekoppelde prijssteun gaat.
De ontkoppeling daarvan zal ook in 2013 een feit zijn. Ook als Frankrijk roept
dat het dat eigenlijk niet wil, betekent dat niet dat daartoe niet wordt besloten.
Iedereen neemt zijn onderhandelingspositie in, maar ik zie de onderhandelingen
met veel vertrouwen tegemoet. Ik wijs er wel op dat die ons veel dynamiek
zullen kosten.Ik meen dat het noodzakelijk is om vooruit te denken en om ons voor te
bereiden op de situatie van 2013. Met de heer Willems zeg ik: eerst beleid
en dan het budget. Het zou best kunnen dat er andere budgettaire afspraken
worden gemaakt dan die tot nu toe hebben gegolden, maar ik stel vast dat dat
ook consequenties kan hebben voor de hoogte van de bijdrage van Nederland
aan Europa. Die discussie zullen wij voluit moeten voeren. Het gaat om de
vragen: wat willen wij op Europees niveau afspreken, welk beleid willen wij
voeren, welk budget past daarbij en wat doen wij in Europa gezamenlijk? Het
is belangrijk om op een aantal terreinen – ik heb ze genoemd –
als Europa op te treden, zodat het een belangrijke partner op de wereldschaal
blijft. De vraag is daarbij: wat doet elke lidstaat?De geachte afgevaardigde heeft nog een opmerking gemaakt over de nota
Dierenwelzijn. Ik ben hem daar zeer erkentelijk voor.De heer Smaling heeft gevraagd of ik bereid ben om het LEI een doorrekening
te laten maken met betrekking tot de verhouding tussen de Europese Unie en
Afrika. Ik stel voor om dat nu niet te doen. Wij zitten als het ware midden
in de Doharonde. Ik hoop nog steeds dat die een succes wordt. Dat zou in het
belang zijn van alle deelnemende partners, dus ook van de minst ontwikkelde
landen en Europa. Er moet daarvoor echt een uitgebalanceerd akkoord worden
gesloten. Ik hoop dan ook dat er een oplossing wordt gevonden en dan moet
het mogelijk zijn om tot een beschouwing te komen aan de hand van de vraag
wat het akkoord betekent voor nieuwe verhoudingen.De heer Smaling maakte in zijn eerste termijn een opmerking over de positie
van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking en die van LNV. Ik vermoedde
toen dat hij duidde op de heer Pronk en op de gedachtewisseling die de heer
Pronk en ik hadden via een landelijk dagblad. De heer Pronk reageerde toen
in zijn hoedanigheid van kandidaat-voorzitter van een politieke partij en
niet zozeer in zijn hoedanigheid van minister voor Ontwikkelingssamenwerking.
Ontwikkelingssamenwerking en LNV werken heel goed samen.De heer Smaling (SP):Ik vind het jammer dat u de gevraagde studie niet wilt laten uitvoeren.
Het zij zo. Ik vraag mij af waarom u verwacht dat de minst ontwikkelde landen
voordeel hebben van het succes van de Doharonde. Waarop baseert u die veronderstelling?
Ik wijs erop dat de uitkomst van de Doharonde heel veel kanten heeft.Minister Verburg:Zeker, maar ik voel er niet zo gek veel voor om een uitvoerige berekening
te laten uitvoeren, terwijl er voluit dynamiek is. Stel dat ik morgen opdracht
geef voor zo'n onderzoek en er over twee maanden een WTO-akkoord is. Dan kunnen
wij daarna weer opnieuw beginnen. Ik meen dat een dergelijke berekening en
een doordenking van de eventuele gevolgen van het akkoord op enig moment kan
worden uitgevoerd, maar ik heb het liefst dat dat gebeurt na afloop van de
Doharonde.De heer Smaling (SP):Als u de toppers van het LEI en van SOW-VU en nog een paar deskundigen
opsluit op de hei en ze van de nodige proviand voorziet, zal er snel een uitstekend
en bondig rapport van een paar pagina's zijn. Dat is wat wij naar mijn mening
nodig hebben.Minister Verburg:U zou daartoe zelf het initiatief kunnen nemen. U schat in dat zoiets
heel eenvoudig is. Misschien is het dat ook wel.Dan wil ik iets zeggen over het onderwerp zelfvoorziening. Ik ben daar
helemaal geen tegenstander van. Ik zie kansen voor zelfvoorziening, maar het
beleid daarvoor zal door de nationale regeringen moeten worden gestimuleerd
en gepromoot. Ik wil niet dat wij overgaan tot een beleid van zelfvoorziening,
dat wij tegen een aantal Afrikaanse en Aziatische lidstaten
zeggen dat zij vooral aan zelfvoorziening moeten doen en dat dat voor die
landen verminderde internationale markttoegang betekent. Dan zouden wij dus
verder geen boodschap meer aan ze hebben. Ik begrijp overigens heel goed dat
de geachte afgevaardigde dit niet bedoelt. Ik heb aangegeven waarop zowel
de heer Koenders als ik inzet. Ook met het actieplan werken wij aan ontwikkeling,
aan de opening van lokale en regionale markten, aan verbetering van de infrastructuur
en aan waardetoevoeging. Daarmee ontstaat steeds meer wat wij willen. Ik meen
dat wij hiermee zorgen voor een betere stimulans. Eigenlijk heeft de geachte
afgevaardigde dit zelf ook al aangegeven. De paradigma shifts zijn genoemd:
trade for aid of aid for trade. De aanpak wisselt, maar ik meen dat de meest
structurele aanpak wordt beschreven in het World Development Report. Daarbij
zijn aan de orde: de ontwikkeling van het platteland, de ontsluiting van gebieden
door verbetering van de infrastructuur en het werken aan waardetoevoeging.
Daarmee creëer je werkgelegenheid. Dan ben je echt goed bezig en kun
je duurzame landbouw en duurzame plattelandsontwikkeling gestalte geven. Bij
duurzaam denk ik ook aan economisch duurzaam.Ik dank de geachte afgevaardigde voor de waarschuwingen, waarbij hij sprak
over het denken en handelen in sjablonen. Ik leer iedere dag, ook vandaag
weer.De heer Eigeman wil ik hartelijk bedanken voor zijn slotbeschouwing. Ik
vond die boeiend. Ik ben het zeer met zijn pleidooi eens. Ik vraag hem nadrukkelijk
om mij te verontschuldigen voor het feit dat ik in eerste termijn niet ben
ingegaan op zijn belangwekkende pleidooi, dat ook de heer Smaling hield, over
het belang van het betrekken van de jeugd bij natuur- en milieueducatie. De
heer Eigeman zal het met mij eens zijn dat die natuur- en milieueducatie behoort
tot de kerndoelen van het basisonderwijs. Mijn standpunt is nog geen kabinetsstandpunt,
maar wij zijn het op dit punt zeer met elkaar eens. Ik hoop dat dit idee door
de Partij van de Arbeid breed wordt gedragen, zodat het verwoord kan worden
met de kerndoelen. Natuur- en milieueducatie is echt cruciaal voor onze toekomst.Ik zie graag uit naar het vervolg van dit debat. De geachte afgevaardigde
heeft volstrekt gelijk: het is nooit af. Ik ben het ook van harte met hem
eens als hij zegt: kan het dan wellicht iets Bourgondischer? Dat spreekt mij
zeer aan. Niet iedereen zal direct in mij herkennen, maar ik ben hartstikke
Bourgondisch.De heer Koffeman zei dat een paar vragen van hem niet zijn beantwoord.
Een van zijn vragen betrof het rapport van Ernst & Young. In 2006 heeft
Ernst & Young bijgedragen aan de evaluatie van het rodevleesconvenant.
Een eigenstandig rapport heeft Ernst & Young echter niet afgeleverd. Dat
bureau heeft wel een eerste probeersel gemaakt, maar het had zo weinig impact
dat het bureau zijn opdracht teruggaf. Dat onderzoek heeft dus niet tot iets
moois geleid.De heer Koffeman vraagt voorts of het conceptrapport dat nu ter tafel
is gekomen, vooraf is gegaan door een ander rapport. Voor zover ik weet is
dat niet het geval. In het rapport staat dat het is gebaseerd op vijf eerdere
deelrapporten en dat het conceptrapport bedoeld is als een soort bundeling
van wat daarin staat.De heer Koffeman (PvdD):Over dat rapport van Ernst & Young hebben wij andere berichten van
de mensen die er kennis van hebben genomen. Het is niet een onvoldragen notitie
geweest. Zij is op verzoek van de opdrachtgever aangepast. De eerste versie
is niet door Ernst & Young teruggenomen, maar door het ministerie vernietigd.
Het zou toch interessant kunnen zijn om van een rapport of een eerste aanzet
daartoe waarover veel gedoe is geweest kennis te nemen. Het gaat namelijk
over een belangwekkende kwestie. Het gaat bijvoorbeeld voor het overdragen
van de roodvleeskeuring aan een private partij, waarschijnlijk onder toezicht
van de VWA. De Kamer is daarin niet gekend en zij heeft ook niet de mogelijkheid
gehad om invloed uit te oefenen of een mening uit te spreken. Om die reden
vraag ik de minister: mogen wij die eerste verkenning van Ernst & Young
eens zien?Minister Verburg:Ik ken de Kamer in heel veel dingen. Ik ben bereid om heel veel dingen
met de Kamer te delen. Het gaat nu echter om onvoldragen rapporten, waarvan
Ernst & Young de opdracht heeft teruggegeven en waarvoor het budget is
teruggestort. Zulk soort rapporten ga ik niet naar de Kamer sturen.De heer Koffeman vindt dat Nederland meer kan dan de EU. Nederland kan
inderdaad meer dan de EU, maar ik ben een groot voorstander van Nederland ín
de EU. Ik ben er niet op uit om verbeteringen die te maken hebben met dierenwelzijn,
innovatie en verduurzaming, alleen in Nederland te regelen. Dan worden wij
een eilandje, al dan niet achter de waterlinie. Wij moeten ervoor zorgen dat
het op de Europese agenda komt. Wij moeten er Europees beleid op voeren. Daar
wil ik mijn energie en ambitie op richten. Nederland moet een voorhoederol
spelen, ook in het ondernemerschap. Ik stimuleer die innovatie en verduurzaming,
maar Europa moet mee.De heer Koffeman is ook ingegaan op handhaving van het Varkensbesluit
en het principe "de vervuiler betaalt". Wij hebben de afgelopen
maanden veel van gedachten gewisseld over varkens, varkenstransporten en de
hele varkenshouderij. Wij staan nog niet aan het eind van die discussie. Ik
stel voor, de gedachtewisseling met het parlement aan de overzijde voort te
zetten na ommekomst van het advies van de heer Hoekstra.Over duurzame veehouderij heeft de heer Eigeman opgemerkt dat mijn ambities
recht overeind staan. Wij zullen een weg moeten zoeken, samen met de sector,
om economie, dierenwelzijn en milieu hand in hand te kunnen laten gaan. Een
koe op stal is minder vervuilend, maar tegelijkertijd willen wij de koeien
meer in de wei. Wij moeten daar een weg in zien te vinden die maatschappelijk
aanvaardbaar is en die recht doet aan alles wat wij met elkaar willen.De heer Koffeman zou het goed vinden als wij in Nederland in plaats van
12% van ons budget, 16% van ons budget zouden uitgeven aan voedsel.
Zijn rekensom klopt. In de jaren zeventig was het 30%, nu is het 12% à
13%. Een ophoging naar 16% leidt tot andere problemen. De huren
en de andere kosten van het leven gaan namelijk niet omlaag. Ik hoor mijn
collega Donner al grommen als zomaar besloten zou worden om 4% meer
te besteden aan voedsel. Het is dus minder eenvoudig dan de heer Koffeman
het zich voorstelt.De heer Koffeman (PvdD):Binnen ons stelsel kan het ook niet worden opgelegd. De overheid kan er
wel op inzetten om burgers dit perspectief te schetsen. Uit onderzoek blijkt
dat veel burgers meer aan loterijen uitgeven dan aan aardappelen,
groenten en fruit samen. Je kunt je dus afvragen of de vraag of mensen hun
huur nog kunnen betalen, wel relevant is. Als burgers een auto kopen, willen
zij de beste. Als zij een stereo kopen, willen zij de beste. Als zij voedsel
kopen, willen zij het goedkoopste. Dat is een raar uitgangspunt, omdat voedsel
dichter bij je komt dan die auto en die stereo. De overheid kan hier een taak
in hebben. Wij kennen nu de campagne "een kip kan niet kiezen",
maar dat blijft erg in het vage. Wij zien een kip tegen een witte achtergrond.
Wij laten de burger dus vooral niet zien welke keuzes er werkelijk gemaakt
kunnen worden, welke uitersten er binnen de landbouw in Nederland zijn. Ik
begrijp dat wel, want de minister moet alle belangen dienen. Als de minister
wil inzetten op een eerlijke prijs voor voedsel, in het belang van de boeren,
in het belang van de natuur, in het belang van het milieu en in het belang
van de dieren, dan kan zij hierop harder inzetten dan op dit moment gedaan
wordt.Minister Verburg:De overheid heeft daarin een taak. De heer Koffeman wijst net op de campagne
die door het Voedingscentrum is ontwikkeld. Het is ook niet een zaak van de
overheid alleen, maar van de hele samenleving. Ngo's, supermarkten en andere
organisaties kunnen er allemaal een rol in spelen. Wet- en regelgeving kun
je van de ene op de andere dag veranderen, maar een verandering van houding
en cultuur vraagt iets meer. Het is vaak een kwestie van frapper frapper toujours.
Ik heb de ontwikkelingen geschetst, ook in de vraag naar biologische producten.
Laten wij eens bekijken hoe die ontwikkelingen zich voltrekken.In een motie wordt de regering verzocht, in het kennis- en innovatiebeleid
voorrang te verlenen aan bepaalde projecten. Het dictum van deze motie is
mij sympathiek en sluit aan bij wat ik heb gezegd over het stimuleren van
een eiwitdialoog en over het duurzaamheidsstreven van het kabinet. Voorrang
verlenen is echter een onbepaald iets. Het kan uitgelegd worden in de zin
dat het absolute voorrang moet krijgen op andere kennisproducten. Daarmee
dreigen wij een scheve schaats te rijden in de benutting van wetenschappelijke
kennis. Dat zou ik liever niet willen zien. Vanwege deze onduidelijkheid ontraad
ik aanvaarding van deze motie.Ook wordt de regering bij motie verzocht om de doelstelling van 10%
biologisch landbouwareaal en de doelstelling van 5% biologische consumentenbesteding
in 2010 gegarandeerd gerealiseerd te krijgen. Ik ontraad aanneming van deze
motie. De doelstelling van de afgelopen jaren is niet gehaald en dus niet
realistisch gebleken. Ik ga voor een jaarlijkse omzetgroei van 10%,
zoals blijkt uit mijn nieuwe nota over de biologische landbouw. Ik werk samen
met de partners.Voorzitter. Ik vond het een boeiend debat. Ik dank de Kamer voor de keuze
van de zeer actuele en toekomstgerichte thema's. Het debat krijgt zonder meer
een vervolg. Ik kan niet anders zeggen dan dat ik naar dat vervolg uitzie.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:De afhandeling van de wetsvoorstellen Vaststelling van de begrotingsstaten
van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het
jaar 2008 (31200-XIV) en Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds
voor het jaar 2008 (31200 F) zal, conform een eerder besluit in het College
van Senioren, plaatsvinden nadat het debat over de advies- en kennisinfrastructuur,
dat is voorzien voor 4 maart, heeft plaatsgevonden.Sluiting 23.25 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20072008-887-910.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl