Behandeling van het wetsvoorstel:  - Vaststelling van regels voor het tot stand brengen van een nieuw evenwicht tussen arbeid en zorg in de ruimste zin (Wet arbeid en zorg) (27207);  - het wetsvoorstel Vaststelling van regels voor Overgangs-, en invoeringsrecht voor de totstandkoming van de Wet arbeid en zorg (Invoeringswet arbeid en zorg) (27208)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 4034-4069

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-03-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 55, pagina 4034-4069

13-03-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27208Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27207Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid Poppe aan de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, over uitspraken in onder andere het NOS-journaal over boeren die zich moeten schamen hoe dieren gehouden worden en het voorstel om via een web-cam in de stal te laten zien dat dieren goed worden gehouden om de consument te overtuigen van kwaliteit en diervriendelijke productie in relatie tot een hogere prijs (mondelinge vragenuur)Pagina 4013-4015
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 13 maart 2001)Pagina 4069-4072
Vragen van het lid Van der Steenhoven aan de minister van Verkeer en Waterstaat, over het gevraagde onderzoek door Roel Pieper naar de technische haalbaarheid van een snelle invoering van een kilometerheffing als alternatief voor het rekeningrijden (Algemeen Dagblad en het Radio 1 journaal, 7 maart 2001) (mondelinge vragenuur)Pagina 4010-4013
Stemmingen over zes moties, ingediend bij de behandeling van de nota Ontwerpen aan Nederland, architectuurbeleid 2001-2004 (27450, nr. 1), te weten moties over: - particulier opdrachtgeverschap (27450, nr. 2); - kwaliteitscriteria voor beeldkwaliteit (27450, nr. 3); - ontwerpstudies voor de Deltametropool (27450, nr. 4); - decentraal architectuurbeleid (27450, nr. 5); - broedplaatsenbeleid (27450, nr. 6); - lokale architectuurcentra (27450, nr. 7)Pagina 4019-4020
Vragen van het lid Balkenende aan de minnister van Finaniën en van Economische Zaken over de inflatieontwikkeling en de consequenties voor het financieel beleid (mondelinge vragenuur)Pagina 4005-4010
Behandeling van de brief inzake belastingrechtspraak (26352, nr. 39)Pagina 4020-4025
Presentie en opening (dinsdag 13 maart 2001)Pagina 4005-4005
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 13 maart 2001)Pagina 4015-4016
Stemmingen in verband met: - het wetsvoorstel Wijziging van de Woningwet naar aanleiding van enerzijds de evaluatie van die wet en anderzijds het project Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit (bouwvergunningprocedure en welstandstoezicht) (26734), en over: - de motie-Van Gent over vermaatschappelijking van het welstandstoezicht (26734, nr. 31)Pagina 4016-4018
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening en de Wet op de economische delicten in verband met de aanwijzing als economisch delict van illegale handel in de geneesmiddelen, zulks mede ter verbetering van de bestrijding van doping in de sport (27261)Pagina 4020-4020
Behandeling van het wetsvoorstel: - Vaststelling van regels voor het tot stand brengen van een nieuw evenwicht tussen arbeid en zorg in de ruimste zin (Wet arbeid en zorg) (27207); - het wetsvoorstel Vaststelling van regels voor Overgangs-, en invoeringsrecht voor de totstandkoming van de Wet arbeid en zorg (Invoeringswet arbeid en zorg) (27208)Pagina 4034-4069
Debat over het vervoersverbod voor veePagina 4025-4034

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 163 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van regels voor het tot stand brengen van een nieuw evenwicht tussen arbeid
en zorg in de ruimste zin (Wet arbeid en zorg) (27207);het wetsvoorstel Vaststelling van regels voor Overgangs-, en invoeringsrecht
voor de totstandkoming van de Wet arbeid en zorg (Invoeringswet arbeid en
zorg) (27208).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Voorzitter! Nederland is lange tijd een onderontwikkeld land geweest in
Europa als het om gelijke kansen ging van mannen en vrouwen en om de combinatie
van arbeid en zorg. Nederland liep achteraan als het ging om kinderopvang,
ouderschapsverlof, zorgverlof, carrièrekansen en gelijke beloning.
Alleen op het terrein van deeltijdarbeid liepen wij voorop. Hoe belangrijk
de mogelijkheid om in deeltijd te werken ook is, het is niet de hele oplossing.
Het meest succesvol was Nederland lange tijd in haar genereuze kostwinnersregelingen.
Onze goede kostwinnersfaciliteiten vormden een wet van de remmende voorsprong
op moderne voorzieningen om arbeid en zorg te combineren. Wij zetten nu, met
de Wet arbeid en zorg, een kleine stap vooruit. Maar helaas is het geen wet
van de versnelde inhaalmanoeuvre. Het is, eerlijk gezegd, allemaal nogal magertjes.
Bij het lezen van alle verslagen dacht ik vaak: mag het een onsje meer zijn?
Wil het gehele kabinet nu echt een eigentijds arbeidsmarktbeleid ook ten aanzien
van arbeid en zorg was een vraag die vaak opkwam. Vroeger spendeerden wij
miljarden aan kostwinnersbepalingen. Nog steeds gaat 19 mld. gulden naar kostwinnersbepalingen,
maar als het om ouderschapsverlof gaat, is er slechts sprake van een kleine
fiscale afdrachtkorting.Wij hebben veel sociale en fiscale wetgeving geïndividualiseerd.
Het nieuwe belastingstelsel is wat dat betreft een mijlpaal, maar het opbouwen
van een nieuwe sociale wet gaat moeizamer. Als het om zorgverlof gaat, moeten
hemel en aarde bewogen worden voordat er 185 mln. gulden kan worden uitgetrokken.
De regering wil door deze wetgeving het combineren van arbeid en zorg beter
mogelijk maken. Combineren is mooi, maar dat kan alleen als de condities aanwezig
zijn om dat te doen. Hoewel wij nu een unicum meemaken, een eerste sociale
wet sinds vijftien jaar, kan ik nog niet juichen. Er wordt enorm veel overhoop
gehaald, maar weinig concreets aan de bestaande praktijk toegevoegd. De wet
is een gemiste kans om nu een integraal pakket te ontwikkelen. Sterker, het
meest cruciale onderdeel ontbreekt nog, te weten een langdurig zorgverlof.
Je zult maar een kind hebben dat kanker krijgt of een partner die MS krijgt.
Dan wil je zorgverlof kunnen opnemen en dan niet voor tien dagen, maar voor
een langere periode. Voor de mensen die in hun directe omgeving worden geconfronteerd
met langdurige en ernstige ziekte en die niet genoeg hebben aan vakantiedagen,
ADV-dagen of onbetaald verlof is nog steeds niets geregeld.Combineren is mooi, maar dat dient evenwichtig te gebeuren. Voor ons is
arbeidsparticipatie van groot belang; in het bijzonder om economische zelfstandigheid
te verwerven. Maar betaalde arbeid is niet zaligmakend. Onbetaalde arbeid
is van onschatbare waarde voor de samenleving. Ik denk aan zorgtaken, vrijwilligerswerk
en informele zorg. Dat dient ook gewaardeerd te worden, niet alleen op hetzelfde
moment, maar ook gedurende de levensloop. Dat heeft grote consequenties voor
beleid ten aanzien van sociale zekerheid, pensioenen en arbeidsmarkt, maar
ook ten aanzien van gezondheidszorg en wonen. Ik kijk daarom met interesse
uit naar het onderzoek waar de motie-Schimmel/Bussemaker van december jl.
om vraagt. Bij het combineren speelt de overheid een beperkte, maar cruciale
rol: zij moet faciliëren en mogelijk maken en mensen de gelegenheid geven,
voor zichzelf en elkaar te kunnen zorgen. In dat kader past ook het Handvest
voor mantelzorgers dat mijn fractie gisteren heeft gepresenteerd. De PvdA
vindt dat mantelzorgers waardevol en onmisbaar zijn. Zij geven vorm aan het
sociale cement van de samenleving. Hun zorg kan nooit door professionele organisaties
worden overgenomen. De vrijwillige solidariteit van mantelzorgers dient echter
wel te worden ondersteund door geïnstitutionaliseerde solidariteit. Dat
moet tot uitdrukking komen in de professionele zorg. De aanwezigheid van goede
professionele zorg is een voorwaarde om het vrijwillige karakter van mantelzorg
te behouden.Die solidariteit moet ook tot uitdrukking komen in het arbeidsbestel.
De PvdA-fractie streeft een ontspannen arbeidsbestel na waarin arbeidsparticipatie
goed te combineren is met onbetaalde activiteiten en maatschappelijke verantwoordelijkheden.
Daarbij geldt als een van de uitgangspunten dat mantelzorg te combineren moet
zijn met betaalde arbeid. Door gebrek aan voorzieningen zien veel mantelzorgers
zich thans genoodzaakt hun baan op te zeggen of minder te gaan werken. Een
recht op langerdurend verlof om voor ernstig zieke naasten te zorgen, alsmede
de erkenning van de competenties van mantelzorgers bij (her)intreding tot
de arbeidsmarkt zijn daarom belangrijk. In Ierland en het Verenigd Koninkrijk
zijn de rechten van mantelzorgers vastgelegd in respectievelijk
het Carers Charter en de Carers Act. Zo ver zijn wij hier nog niet. De PvdA-fractie
stelt daarom voor te komen tot een handvest voor mantelzorgers. Ik ben benieuwd
wat de staatssecretaris van dit plan vindt en of ze bereid is, samen met haar
collega van VWS, een en ander uit te werken.Op een specifiek onderdeel, namelijk het langerdurend zorgverlof, kom
ik later in mijn betoog nog op terug.Combineren is mooi, maar dat moet in gedeelde verantwoordelijkheid van
overheid, werkgevers en werknemers, gebaseerd op verantwoordelijkheid in keuzevrijheid.
Dat kan via CAO's, al dan niet raam-CAO's, maar wel met een basis die voor
iedereen geldt, voor elke werknemer onder welke CAO dan ook, maar ook voor
degene die niet onder een CAO valt. De stukken zijn niet altijd even duidelijk
over die verantwoordelijkheidsverdeling. Coherentie ontbreekt vaak. Dat zie
ik met name als het gaat om de financiering. De regering kiest ervoor diverse
verlofvormen op steeds andere manieren te financieren: kortdurend zorgverlof
door een generieke lastenverlichting voor werkgevers, loopbaanonderbreking
door een bijdrage uit het Algemeen Werkloosheidsfonds, kraamverlof door de
kosten ervan door werkgevers te laten betalen en ouderschapsverlof via een
fiscale afdrachtkorting. Mijn fractie ziet veel in een financieringssysteem
waarin overheid, werkgevers en werknemers geld storten. Zo zou een Arbeid-en-zorgfonds
ontstaan, te vergelijken met het Algemeen Werkloosheidsfonds. Dat zou passen
in de gedachte van een volksverzekering: een soort zorgverzekering dus. De
basisuitkering die de wet biedt, kan via CAO's worden aangevuld. In zo'n wet
zouden, behalve het kortdurend verlof, op termijn ook het ouderschapsverlof,
het kraamverlof, het langerdurend verlof en de loopbaanonderbreking ondergebracht
kunnen worden. Een dergelijk systeem sluit aan bij risicospreiding en combineert
individuele met collectieve verantwoordelijkheid.Ik weet dat de staatssecretaris niet overtuigd is van dit idee als het
om kortdurend verlof gaat. Ik vraag haar bij de beantwoording in te gaan op
de uitgangspunten van deze gedachte.Dat ik de wet weliswaar een stap vooruit, maar tegelijkertijd een gemiste
kans vind, blijkt uit diverse amendementen die ik heb ingediend, veelal samen
met mevrouw Schimmel.Mevrouw Dankers (CDA):Denkt u bij het model van een drietrapsraket dat u nu schetst, ook aan
een opbouw van rechten? Of kan men dat nalaten en kan men dan toch een beroep
doen op de collectieve solidariteit?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Wat bedoelt u precies met "opbouw van rechten"? Bedoelt u dan dat iemand
gedurende de jaren dat hij of zij werkt, bepaalde rechten opbouwt?Mevrouw Dankers (CDA):Ik doel op het nemen van eigen verantwoordelijkheid door verlof te sparen,
dus niet alleen maar wachten tot het moment zich aandient.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het verlofsparen vinden wij een zeer goede regeling die onze volledige
instemming heeft. Wij hebben daar ook lang op gewacht. Verlofsparen is mooi
als het verlof kan worden overzien en gepland en als je in de gelegenheid
bent om te sparen. Voor iemand die minder verdient, of met onverwachte situaties
wordt geconfronteerd, is het niet voldoende. Verlofsparen kan dus wel een
onderdeel zijn van de individuele verantwoordelijkheid, maar dat sluit een
collectieve basisvoorziening natuurlijk niet uit.Mevrouw Dankers (CDA):Kunt u nu klip en klaar zeggen dat de individuele verantwoordelijkheid
om te sparen voor situaties waarmee je kan worden geconfronteerd en de financiering
van een dergelijke verzekering los van elkaar staan?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ja, dat verlofsparen staat überhaupt deels los van mijn betoog, want
ook bij mijn idee van gecombineerde verantwoordelijkheid hoort een Arbeid-
en zorgfonds dat een deels collectieve verantwoordelijkheid is en deels aangevuld
kan worden via CAO's of het betalen van 70% van het salaris, maar ook dan
is een werknemer zelf verantwoordelijk voor het opnemen van verlof en dus
ook voor een deel van het inkomensverlies op dat moment.Mevrouw Dankers (CDA):U ziet verlof of wat je daarvoor spaart niet als een onderdeel van inkomen,
tot geld dat tot de arbeidsvoorwaarden behoort?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ja, je zou dat verlofsparen zelfs kunnen gebruiken om je inkomen aan te
vullen. Ik verschil met de regering daar waar zij volgens mij wel heel gemakkelijk
zegt dat burgers voor allerlei situaties via verlofsparen het geld bij elkaar
kunnen verzamelen. Ik vind dat zij daarmee te veel een beroep doet op de individuele
verantwoordelijkheid en dat er met de collectieve verantwoordelijkheid, die
wij hebben voor het risico om geconfronteerd te worden met zorgsituaties te
weinig rekening wordt gehouden. Want, dat gespaarde verlof moet ook voor sabbaticals,
voor onderwijs, enz. gebruikt kunnen worden.Mevrouw Örgü (VVD):Pleit de PvdA-fractie er nu voor dat dit tien dagen durend kort zorgverlof
niet meer via een overhevelingstoeslag wordt gespaard maar via de nieuw voorgestelde
vorm van zorgverzekering, dus collectief?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Als u het goed vindt, kom ik daar nog op terug. Dit was mijn algemene
gedachtegang, zo zouden wij het graag in de toekomst zien, maar gezien het
voorstel dat er nu ligt, kan dat niet zo een, twee, drie geregeld zijn. Voor
de toekomst en met name met het oog op langer durend verlof zouden wij graag
zien dat dit vooral door dat Arbeid-en-zorgfonds gefinancierd zou worden,
vooral uit een oogpunt van risicospreiding.Voorzitter! Ik zei al dat de wet weliswaar een stap vooruit is, maar tegelijkertijd
toch ook een gemiste kans, zoals blijkt uit de vele amendementen die ik samen
met mevrouw Schimmel heb ingediend. De uitgangspunten die voor mij daarbij
golden waren het uitbreiden van verlofmogelijkheden, het bevorderen van flexibilisering
bij het opnemen en het zoeken van vervanging en het toepassen van een financieringssystematiek
die rekening houdt met risicospreiding.Tot zover de algemene uitgangspunten van de wet. Ik kom bij de afzonderlijke
regelingen en allereerst die voor het zwangerschaps- en bevallingsverlof.
Er verandert feitelijk niet veel, maar essentieel is wel dat
nu voor het eerst een verlofrecht telt bij zwangerschap en bevalling. En,
heel belangrijk, zwangerschapsverlof telt niet langer mee bij het wachtjaar
voor de WAO. Ik vind dat zeer terecht en ik ben blij dat de regering haar
terughoudendheid, die nog bleek uit de beantwoording van schriftelijke vragen
de afgelopen zomer nu heeft laten varen. Het zwangerschapsverlof voor zelfstandigen
is nog steeds niet goed geregeld in de WAZ-systematiek. Die zou wat ons betreft
niet afhankelijk moeten zijn van winstinkomen van de jaren daarvoor. Mijn
fractie hecht aan een voor alle beroepsgroepen dekkend stelsel. Volgens mij
geldt dat ook voor een groot deel van de Kamer, want als ik mij goed herinner,
heeft mevrouw Visser bij het debat over de meerjarennota specifiek met het
oog op de positie van agrarische vrouwen een motie ingediend, maar het gaat
natuurlijk niet alleen om agrarische vrouwen, maar ook om alle zelfstandig
werkende vrouwen.Dat betekent dat ook politieke ambtsdragers een recht op zwangerschapsverlof
moeten hebben. Het zal u niet verbazen dat ik daar nog eens op terugkom, want
in een andere conditie heb ik daar al wat eerder iets over gezegd. Ik heb
toen ook aangekondigd dat ik met een initiatiefvoorstel terzake zal komen.
De regering heeft daarop gesteld dat zij zelf met een voorstel wil komen.
Op zich juich ik dat natuurlijk toe, maar wanneer kunnen wij dat voorstel
nu verwachten, want mijn fractie vindt wel dat wij dat voorstel uiterlijk
in mei moeten hebben wil het nog door de Tweede en Eerste Kamer kunnen worden
gebracht voor er weer verkiezingen zijn. Het duurt al lang genoeg en bovendien
moet het daarna nog eens door de Tweede en Eerste Kamer. Mogen wij dat voorstel
dus uiterlijk in mei tegemoet zien?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik ben het eens met de oproep van mevrouw Bussemaker dat hier haast achter
gezet moet worden. Wil zij in deze vervangingsregeling ook een vervangingsregeling
voor ziekte opnemen? Is zij verder bereid om mijn idee dat door minister De
Vries wordt onderzocht, te ondersteunen? Dat idee betreft de mogelijkheid
om een Kamerlid door een vaste vervanger te laten vervangen als hij tijdelijk
uitvalt, het zogenaamde vliegende-keep-Kamerlid. Ik vraag dit, omdat je alleen
dan haast kunt maken als duidelijk is wat je bedoeling is.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb al eerder aangegeven dat op dit moment vooral zwangerschaps- en
bevallingsverlof de eerste prioriteit dienen te hebben, omdat juist hier naar
sekse wordt gediscrimineerd. Nederland heeft het VN-vrouwenverdrag ondertekend
en naar mijn idee volgt daaruit dat zwangerschaps- en bevallingsverlof met
name ook voor politieke ambtsdragers moet worden geregeld. Ziekte is weer
iets anders. Dat blijkt ook wel uit de stukken die al eerder op verzoek van
de regering door juristen zijn geschreven. Ik doel daarmee op het voorstel
dat de regering in 1991/1992 zelf heeft gedaan. Ik heb er dus geen bezwaar
tegen als de regering haar gedachten over dit voorstel laat gaan, maar de
prioriteit moet wel bij dat zwangerschaps- en vervangingsverlof komen te liggen.De voorzitter:Mevrouw Van Gent, ik zie dat u nogmaals wilt interrumperen. Ik stel echter
voor dat u het bij die ene interruptie laat. U moet niet te veel over onszelf
willen praten.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat was ik ook echt niet van plan. Dit is echter een langslepende zaak
en mevrouw Bussemaker wil graag haast maken.De voorzitter:U heeft antwoord op uw vraag gekregen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Aanvullend kan ik nog wel zeggen dat een en ander vooral voor mensen in
de gemeenteraad van belang is, veel meer dan voor ons in de Tweede Kamer.Voorzitter! De regering wil de uitkering bij ziekte, veroorzaakt door
zwangerschap, blijven regelen in de Ziektewet. Als je ziek wordt tijdens je
zwangerschap, maar buiten je bevallingsverlof, wordt dat geregeld via de Ziektewet.
Deze opsplitsing kan de uitvoering compliceren. Hoe denkt de staatssecretaris
dit te regelen?Er zijn al verschillende rechterlijke uitspraken dat het aftrekken van
de dagen voor het zwangerschapsverlof van de vakantiedagen bezwaarlijk is.
Het is nu een mooi moment voor het kabinet om de stap te zetten naar een wijziging.
Er is niemand meer in Nederland voor wie geldt dat de dagen voor zwangerschapsverlof
van de vakantiedagen kunnen worden afgetrokken. Wij hebben dat ook zo afgesproken
toen wij de vakantiewetgeving behandelden. Alleen binnen de onderwijssector
is dat nog mogelijk en juist daar heeft men te maken met veel personeelstekort.
Ik denk dat een verandering van het beleid op dit punt een grote bijdrage
kan leveren aan het werven van vrouwen als onderwijzers in het onderwijs.Ouders die een kind adopteren, hebben nu geen enkel recht op verlof, terwijl
zowel de organisatie, het ophalen van een kind, als de gewenning van het kind
aan de nieuwe ouders, veel tijd vragen. In 1995 heeft mijn collega Saskia
Noorman-den Uyl een initiatiefwetsvoorstel terzake ingediend. Het heeft lang
geduurd, maar na jaren duwen en trekken komt er nu een betaald verlof van
drie weken per ouder. Dat verlof is niet overdraagbaar en daarmee wordt aangesloten
bij de motie die ik vorig jaar heb ingediend en daar is mijn fractie blij
mee. Wij zijn dus blij dat die wet er is, maar het heeft wel heel lang geduurd.
Verder is de wet nogal mager. Wij hebben al eerder aangegeven dat vier in
plaats van drie weken adoptieverlof voor elke ouder logischer zou zijn. Samen
hebben ze dan 8 weken en dat is nog steeds maar de helft van zwangerschaps-
en bevallingsverlof.Er wordt geen verschil gemaakt tussen adoptie in Nederland en adoptie
in het buitenland, terwijl adoptie in het buitenland soms erg lang duurt.
Dat kan maanden duren. Waarom schrijft de regering eigenlijk voor hoe en wanneer
verlof kan worden opgenomen? Ik ben daarom ook geïnteresseerd in het
oordeel van de staatssecretaris over de amendementen van de heer Van der Staaij.
Ik vind zijn amendementen sympathiek, omdat ze meer flexibiliteit creëren
bij het adopteren van een kind uit het buitenland.Het is goed dat pleegouders gelijkgesteld zijn aan andere ouders als het
gaat om ouderschaps- en zorgverlof. Die gelijkstelling is er echter nog niet
bij adoptieverlof. Ik begrijp waarom de regering een onderscheid wil aanbrengen
tussen mensen die langdurig een kind opnemen en mensen die
tijdelijk pleegouder zijn. Ik zie echter niet in waarom ouders bij langdurig
pleegouderschap geen recht zouden hebben op bindings- of adoptieverlof. Zij
hebben dat immers ook bij ouderschaps- en zorgverlof, precies op grond van
dezelfde redenering: het duurzaam verzorgen en opvoeden van een kind. Dus
als iemand langdurig voor een pleegkind gaat zorgen, moet hij of zij ook recht
hebben op adoptieverlof. Daarover is vandaag nog een amendement ingediend.
Ik vind de overgangsbepaling bij dit onderdeel wel erg zuinig. Juist omdat
wij zo lang hebben moeten wachten op adoptieverlof, denk ik dat het wel iets
genereuzer had gekund. Ik vraag de staatssecretaris dan ook om daar nog eens
naar te kijken. Kan dat niet iets gemakkelijker?Ik kom bij het kraamverlof. Dit is met name van belang om mannen bij de
zorg te betrekken en het heeft dus onze steun. Maar bijna alle CAO's kennen
al een verlof van twee dagen met 100% doorbetaling op kosten van de werkgever.
De regering kiest voor twee aaneengesloten dagen en niet voor werkdagen. Dit
werkt nadelig uit voor deeltijders. Mijn fractie pleit dan ook voor vijf werkdagen.
Volgens de huidige wet zou dat betaald moeten worden door werkgevers. Ik zie
wel een probleem, omdat de werkgevers zo wel heel veel verlof moeten doorbetalen.
Mijn fractie ziet ook hier mogelijkheden voor het genoemde Arbeid en zorgfonds.
Wellicht biedt voor dit moment een fiscale constructie een oplossing. Ik verzoek
de staatssecretaris om hier bij de beantwoording nadrukkelijk op in te gaan,
omdat ik overweeg om in tweede termijn over de financiering van kraamverlof
een motie in te dienen.Zorgverlof is het pièce de résistance. Mijn fractie is blij
met het tiendaagse zorgverlof, maar heeft nog steeds kritiek op onderdelen.
Die kritiek is ook in de beantwoording door de regering niet weggenomen. De
beperking van de kring van rechthebbenden is nogal traditioneel. Ik zie nog
steeds niet in wat de ratio is om het verlof te beperken tot inwonende kinderen
en partner. Wat gebeurt er als je oude moeder haar heup breekt of je vader
ernstige longontsteking krijgt? Zeker zolang er nog geen andere vormen van
verlof bestaan, vinden wij dat de kring van rechthebbenden moet worden uitgebreid
naar uitwonende kinderen en ouders c.q. schoonouders. De kosten daarvan zijn
beperkt, zo'n 25 mln. gulden; de maatschappelijke betekenis is bijzonder groot.Er is al veel gewisseld over de positie van alleenstaande ouders. Wij
hebben er al eerder over gepraat in relatie tot de arbeidsplicht. Ik spreek
nog steeds liever over het arbeidsrecht voor vrouwen in de bijstand en hun
recht om arbeid en zorg te combineren. Wij hebben toen al aangegeven dat zij
extra verlofrechten moeten hebben. Twee ouders met één kind
kunnen samen maximaal twintig dagen verlof opnemen. Een alleenstaande ouder
met drie kinderen heeft maximaal recht op tien dagen zorgverlof. Dat is toch
een wat vreemde situatie. Daarom hebben wij samen met D66 een amendement ingediend
dat alleenstaande ouders vijftien dagen zorgverlof toekent, onder voorwaarde
dat er geen ander is die voor het kind zorgt.Het zwaarwegend bedrijfsbelang bij het zorgverlof blijf ik een lastig
punt vinden. Ik snap dat een werkgever in een situatie kan verkeren, waarin
het onmogelijk of zeer moeilijk is om zorgverlof te verlenen. Ik begrijp dus
wel de ratio van die clausule in de wet. Als steeds dezelfde werknemer verlof
opneemt – misschien in veel gevallen een vrouw – begrijp ik ook
dat de werkgever vraagt of de man niet eens verlof kan opnemen. Waarom moet
steeds die vrouw dat doen? Maar ik kan mij ook situaties voorstellen, waarin
het erg moeilijk is. Stel dat het verlof al is opgenomen, moet een werknemer
dan terugkomen als een werkgever een bepaald productieproces wil afronden
op dat moment? Ik verwijs in dit verband naar het interessante amendement
van de heer Van Middelkoop. Ik wacht het antwoord van de staatssecretaris
hierop af.Ik kom bij de financiële compensatie voor het zorgverlof. Hierover
is veel gewisseld in de Kamer; ik meen wel 150 pagina's. Ik heb ze allemaal
nagelezen om te bekijken of dit echt de enige oplossing is voor de financiering.
Ik blijf moeite houden met de generieke lastenverlichting. Werkgevers krijgen
evenveel compensatie, ongeacht de mate waarin er gebruik wordt gemaakt van
zorgverlof. De bedoeling van die lastenverlichting zijn zij vreselijk snel
vergeten. Dat blijkt nu al, want de lastenverlichting is op 1 januari ingegaan
maar het aantal CAO-afspraken over zorgverlof is nog niet toegenomen. Als
de staatssecretaris op dit punt positievere informatie heeft, hoor ik dat
graag. Als er meer afspraken gemaakt zouden zijn, zou de regeling namelijk
effect hebben. Wat staat er te doen als de lastenverlichting niet het gewenste
effect heeft? Moet het beleid dan worden omgegooid? De aan werkgevers toegekende
lastenverlichting is hoog ingeschat, namelijk de helft van het maximum berekende
bedrag, 185 mln. gulden Die lastenverlichting wordt vooraf gegeven. Er is
geen enkele garantie dat het maximale, te verwachten verlof daadwerkelijk
zal worden opgenomen.De gekozen financiering levert ook andere zeer ongewenste effecten op.
Zolang vrouwen meer gebruik maken van zorgverlof dan mannen, zullen werkgevers
die veel vrouwen in dienst hebben, worden gestraft. Ik denk hierbij aan sectoren
als het onderwijs, de zorg en de kinderopvang. Juist wat betreft deze sectoren
is bijna de gehele Kamer van mening dat er extra in geïnvesteerd moet
worden. Voor werkgevers in het midden- en kleinbedrijf geldt dat als van tien
werknemers zo'n drie geconfronteerd worden met zorgverlof, zware lasten hebben.
Gelet op het rapport van de commissie-Van Rijn, waarin wordt aangegeven dat
meer moet worden geïnvesteerd in zorg en onderwijs en in de combinatie
van arbeid en zorg, zou het wel erg wrang zijn als wij een wetsvoorstel zouden
aanvaarden dat werkgevers in die sectoren een extra last bezorgt.In eerdere debatten zijn twee alternatieven naar voren gebracht: ik heb
financiering via het AWF voorgesteld en de fractie van D66 heeft een fiscale
oplossingsvariant geopperd. Volgens de regering zijn de uitvoeringskosten
die daaraan verbonden zijn zeer hoog. De administratieve lasten zijn inderdaad
een probleem als van elke werknemer het verlof moet worden bijgehouden. Momenteel
bereid ik echter een amendement voor waarin een andere oplossing wordt voorgesteld.
Volgens dat voorstel kunnen werkgevers die onevenredig getroffen worden door
werknemers die zorgverlof opnemen, achteraf gecompenseerd worden door een
korting op de premieafdracht. Op die manier behoeven werkgevers
niet die zorgverlofadministratie bij te houden als zij dat niet willen. Werkgevers
die veel vrouwen in dienst hebben, worden op die manier voorlopig –
hopelijk nemen mannen over tien of twintig jaar net zo vaak zorgverlof op
als vrouwen – niet gestraft.Het is van belang dat het calamiteitenverlof blijft bestaan.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Mevrouw Bussemaker wil een korting op de premieafdracht. De generieke
lastenverlichting wordt daarnaast instandgehouden, terwijl zij daar eigenlijk
niet zo gelukkig mee is?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik ben daar inderdaad niet zo gelukkig mee, maar ik ben ook niet gelukkig
met de alternatieven, want die kosten erg veel. Met name voor werkgevers zijn
die buitengewoon lastig, want zij moeten dan voor elke individuele werknemer
het verlof bijhouden. Ik heb niet voor niets in de loop van de tijd aan de
regering gevraagd wat het precies inhoudt als de AWF-constructie wordt toegepast:
wat moet de werkgever en wat moet de werknemer doen? Gebleken is dat een en
ander veel kosten met zich brengt. Ik heb daarom gezocht naar een tussenoplossing
die recht doet aan de mate waarin gebruik wordt gemaakt van het verlof, zonder
het de werkgevers al te moeilijk te maken. Het is technisch erg ingewikkeld
en daarom is het amendement nog niet beschikbaar. Ik hoop echter dat ik het
morgen kan indienen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik kan mevrouw Bussemaker goed volgen in haar redenering, want ook mijn
fractie heeft kritiek op de gang van zaken tot nu toe. Mevrouw Bussemaker
sprak net over de "brede zorgverzekering" en ik vind dat een sympathieke gedachte.
Wordt het echter niet tijd dat wij op korte termijn daarover beter met elkaar
nadenken? Nu worden allerlei regelingen met passen en meten verschillend samengesteld.
Het wordt op die manier een woud van regelingen en de vraag is of wij door
de bomen het bos nog wel kunnen zien.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik ben het met u eens. Ik vind het jammer dat de financiering zo versplinterd
is en dat er voor elke vorm van verlof een ander soort van financiering is
gevonden. Wij zien nog steeds veel in het Arbeid en zorgfonds, maar dat is
er nu niet. Ik kan het niet zo maar in de wet zetten. Ik vind wel dat er nu
een fundamenteel debat over moet worden gevoerd, met name met het oog op dat
langer durend verlof. Het kabinet is bezig met een standpuntbepaling. Wat
ons betreft, moet de gedachte van een fonds serieus worden uitgewerkt.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U vindt dit een tussenstap? Er moet op korte termijn worden gewerkt aan
een zorgverlofverzekering. Aan welke termijn denkt u dan? Denkt u aan 2002
of wellicht nog wat eerder? Het hangt een beetje van de politieke context
af. U bent onrustig omdat het allemaal zo lang duurt. Overigens terecht.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het kan mij nooit snel genoeg gaan; liever vandaag dan morgen. Het moet
wel zorgvuldig worden voorbereid. Als de andere fracties met mij vinden dat
er zo'n fonds moet komen voor situaties waarin verlof langer duurt, moeten
zij het amendement steunen. Er blijft een verschil tussen het kortdurend verlof
en langer durend verlof, c.q. ouderschapsverlof. Daar ligt een fonds het meest
voor de hand. De gedachte van risicospreiding vind ik buitengewoon belangrijk.Voorzitter! De relatie met het calamiteitenverlof. Het is van belang dat
dat verlof blijft bestaan. Vreemd is wel dat de regering aan een mogelijke
calamiteit nu een tijdsduur verbindt van veelal maximaal een dag. Ik begrijp
dat het nodig is om verlofrechten op elkaar af te stemmen. Je kunt immers
niet eerst vier dagen calamiteitenverlof opnemen bij een ziek kind en dan
vervolgens zorgverlof want dan tel je jezelf wel erg rijk. Bij andere vorm
van een calamiteit, daar waar geen specifiek verlof volgt, moet vermeden worden
dat er een grens van maximaal een dag wordt getrokken. Ik denk aan een overstroming
of een brand. Dan moet toch langer calamiteitenverlof mogelijk zijn. Ik hoop
dat de staatssecretaris dat kan bevestigen. De flexibiliteit die wij in het
calamiteitenverlof kennen, moet behouden blijven voor de situaties die niet
gevolgd worden door een specifieke vorm van verlof.Dan de Wet op de loopbaanonderbreking. Wij hebben al vaker en eerder onze
zorgen uitgesproken dat deze wet door te veel restricties en bepalingen niet
voldoet aan het gestelde doel. Het doel is verlof voor zorg en onderwijs te
stimuleren. Mijn fractie is nog steeds geïnspireerd door de goede ervaringen
in België en Denemarken met deze wet. Daar is het een groot succes. Maar
daar is de wet dan ook veel flexibeler en het verlof gemakkelijker op te nemen.
Terwijl de behoefte aan een dergelijke regeling groot is, werden in 1999 slechts
205 aanvragen toegekend. In de meeste gevallen ging het om zorg voor een stervende,
palliatief verlof, omdat hierbij de eis van vervanging niet geldt. Op alle
voorstellen van mijn fractie, ook al vorig jaar bij een algemeen overleg en
ook bij de schriftelijke vragen over deze wet, stelt de regering voor nauwelijks
aanpassingen te doen. Ze gaat nauwelijks in op de voorstellen die gedaan zijn,
want de wet moet kostenneutraal blijven. De nota van wijziging bevat dan ook
slechts enkele zeer summiere wijzigingen. Ondertussen is er wel sprake van
een onderbesteding, en niet een kleine onderbesteding, maar een zeer forse.
Van de gereserveerde 55 mln. gulden wordt nog geen ƒ 500.000 opgemaakt.
Kortom, om dat wet te laten functioneren, moet het voor verlofgangers makkelijker
worden gemaakt om verlof op te nemen en voor werkgevers gemakkelijker worden
gemaakt om verlofgangers te vinden. Daarom heb ik het volgende amendement
ingediend. De vervangingseis vervalt als het om de verzorging van een ernstig
zieke gaat. Zolang er geen goed recht op mantelzorg is, dient de Wet op de
loopbaanonderbreking te worden aangepast. In Denemarken en België zijn
goede ervaringen opgedaan met deze vorm van verlof. Overigens, ook het regeerakkoord
staat dat tijdens de eerste evaluatie van de Wet op de loopbaanonderbreking
nagegaan zal worden in hoeverre de gronden voor financiering zonder het vereiste
van vervanging kunnen worden uitgebreid. Wij willen ook dat het verlof dat
minimaal moet worden opgenomen, verandert. Nu moet men minimaal voor de helft
van de werktijdverlof opnemen. Wij willen dat het gaat naar een derde van
de werktijd. Soms zal iemand immers behoefte hebben aan deeltijdverlof,
bijvoorbeeld bij het regelmatig verzorgen van een naaste. Verder willen wij
dat het aantal herintreders dat als vervanging aangesteld mag worden, verruimd
wordt. Daar is nu een maximum aan gebonden. Het aantal uren dat vervangers
mogen werken, is minimaal achttien. Wij willen de bepaling van het maximum
aan herintreders dat als vervanger optreedt, versoepelen door die bepaling
te schrappen, zodat herintreders als totale vervanging kunnen optreden. Wij
willen voorts het minimumaantal uren dat een verlofganger moet worden aangesteld
op twaalf bepalen, in overeenstemming met de huidige regels bij de beschikbaarheid
aan de arbeidsmarkt. De staatssecretaris heeft vorig jaar uitgesproken dat
de positie van herintreders haar zeer ter harte gaat en dat zij veel wil doen
om die positie te verbeteren. Ik ga er daarom vanuit dat zij onze amendementen
zal steunen en dat deze op weinig bezwaar zullen stuiten.Voorzitter! Bij het Kamerdebat over de invoering van de Wet op de loopbaanonderbreking
is toegezegd dat de uitkering de looninflatie zou volgen. Naar mijn idee is
dat nog nooit gebeurd. Kan de staatssecretaris zeggen of dit juist is en,
zo ja, hoe dit komt? Wat zou de hoogte zijn als rekening werd gehouden met
de inflatie?Voorzitter! Ik kom tot het ouderschapsverlof. De mogelijkheid om het verlof
te splitsen in drie delen heeft onze instemming. Het grootste bezwaar van
de regeling blijft dat het om onbetaald verlof gaat. De vraag is of de fiscale
afdrachtskorting die onlangs is geïntroduceerd daaraan veel verandert.
In de CAO's die na introductie van deze korting zijn afgesloten, heb ik nog
niet ontdekt dat er sprake is van een uitbreiding van afspraken over ouderschapsverlof.
Ook daarvoor geldt: misschien heeft de staatssecretaris meer informatie. Ik
hoor dat graag. Komt dit thema terug bij het komende voorjaarsoverleg om na
te gaan of de afdrachtskorting het gewenste effect heeft? Bij die gelegenheid
willen wij, als wij over deze informatie beschikken, terugkomen op de discussie
over betaling van ouderschapsverlof. Daarmee zijn nogal wat kosten gemoeid.
Nyfer heeft uitgerekend dat het 2 mld. gulden kost. Ik weet dat de heer De
Wit een amendement heeft ingediend waarbij veel lagere kosten aan de orde
zijn. Ik ben benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris daarop. Het
principe van betaling heeft altijd onze instemming gehad, maar het gaat wel
om een behoorlijke post. Wij moeten bezien waaruit dat geld nu of op termijn
kan worden betaald.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U zegt dat het principe van betaling van ouderschapsverlof altijd uw sympathie
heeft gehad. Dat was mij eerder al opgevallen. Dit geldt ook voor een aantal
andere fracties, waaronder de fractie van GroenLinks in deze Kamer. Ik kom
met een amendement om 70% van het minimumloon te zetten op die doorbetaling.
Ik begrijp dat u daar warme gevoelens voor heeft. Dat is uitermate prettig.
Wat heeft de PvdA-fractie ervoor over om een begin te maken met het betalen
van het ouderschapsverlof? Ik vraag dit in het licht van mijn motie van destijds,
door de PvdA-fractie gesteund, beogende om de verlofregelingen voor lagere
en middeninkomens toegankelijk te maken.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb gezegd dat wij sympathie hebben voor de betaling van ouderschapsverlof.
Ik zeg er opnieuw bij: het is een dure regeling. Wij kunnen niet onbeperkt
alle verlofregelingen uitbreiden. Ik ben benieuwd naar uw dekking van het
amendement dat u blijkbaar al heeft ingediend. Ik zal er de komende dagen
goed naar kijken. Wij hebben er wat voor over. Ik wil echter eerst uw verhaal
horen en weten waaruit u het wil betalen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U heeft er wat voor over. Waar ligt uw grens?Mevrouw Bussemaker (PvdA):U vraagt nu naar de bekende weg.De voorzitter:Ik kom er even tussen. Mevrouw Bussemaker heeft gezegd dat zij er de komende
dagen naar zal kijken. Dat komt dus terug.De her De Wit (SP):Wat het kortdurend zorgverlof betreft, heeft mevrouw Bussemaker aandacht
besteed aan de alleenstaande ouders. Ik heb voorgesteld om in het kader van
het ouderschapsverlof speciale aandacht te besteden aan de alleenstaande ouders.
Ik weet niet of u daar nog op komt... Als dat niet het geval is, verneem ik
graag uw mening hierover. Vindt u dat daar dezelfde situatie aan de orde is?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb al in allerlei debatten gezegd dat wij rekening willen houden met
de specifieke positie van alleenstaande ouders. Tegelijkertijd worden we geconfronteerd
met het feit dat, als je alle verlofrechten verdubbelt, het perspectief op
arbeidsparticipatie wordt verkleind omdat ze dan minder aantrekkelijke werknemers
worden. Het moet voor deze groep mogelijk zijn, arbeid en zorg te combineren
maar het gaat ons inderdaad vooral om die combinatie en niet alleen om de
mogelijkheid om zelf voor het kind te zorgen. De stimulans moet er zijn om
aan betaalde arbeid deel te nemen. In verband met zorgverlof hebben wij het
wel eens gehad over 20 dagen. Dat bleek bezwaarlijk te zijn omdat daarmee
de positie van alleenstaande ouders op de arbeidsmarkt werd verslechterd.
Tegen die achtergrond vormen 15 dagen een goed midden. Om nu ouderschapsverlof
voor alleenstaande ouders te gaan verdubbelen, dat lijkt mij een stap te ver.De heer De Wit (SP):De motivering, gegeven voor uw amendement inzake het kortdurend verlof,
houdt in dat in de geschetste situatie de alleenstaande ouder de zorg meestal
niet aan een ander kan uitbesteden. Dezelfde situatie doet zich natuurlijk
voor in verband met ouderschapsverlof.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Bij zorgverlof geldt dat er sprake is van een acute situatie. Als voorbeeld
noem ik een ziek kind. Bij ouderschapsverlof geldt dat men voor het kind wil
zorgen om de ontwikkeling daarvan mee te maken en daarvoor zelf de zorg te
kunnen hebben. Dat kan die alleenstaande ouder in dezelfde mate doen als alle
andere werknemers het kunnen. Ik ben geneigd die ouder te zien als een individu
dat dezelfde rechten moet hebben als andere werknemers.De heer De Wit (SP):U geeft aan dat, door de verdubbeling van het verlof voor
de alleenstaande ouder, zijn of haar kansen op de arbeidsmarkt zouden worden
beïnvloed. Gelooft u dat dit een serieus argument is?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ja. Stel dat je een werkgever bent en kunt kiezen uit twee werknemers
waarvan er één een alleenstaande ouder is die onmiddellijk dubbel
ouderschapsverlof wil opnemen. Zeker als het gaat om een sector waarin dat
verlof wordt betaald, wordt de werkgever geconfronteerd met een werknemer
die in de komende tijd veel weg zal zijn. Ik ben daar beducht voor, juist
omdat ik veel belang hecht aan de al eerder door mij aangegeven combinatie.
Ik geef overigens toe dat het steeds een kwestie blijft van afwegen van enerzijds
en anderzijds. Zo hebben wij er al twee jaar in deze Kamer over gesproken,
nadat de regering met een voorstel inzake arbeidsplicht kwam.Mevrouw Örgü (VVD):Kunt u aangeven waarom 15 dagen een ideaal midden zou zijn?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het zou toch wat raar zijn wanneer twee ouders met één kind
allebei tien dagen kunnen opnemen en een alleenstaande ouder met drie kinderen
maar tien dagen kan opnemen. Daarom zoek je naar een middenweg. Enerzijds
moet rekening worden gehouden met hun specifieke situatie en anderzijds moet
aandacht worden gegeven aan het gewenste perspectief van economische zelfstandigheid
en deelname aan de arbeidsmarkt. Men zou kunnen zeggen: het had ook 14 of
16 dagen kunnen zijn, maar ook de 10 dagen waarmee de regering komt, vormen
een willekeurig aantal. Wij vinden dat die 15 dagen consequent zijn beredeneerd.Voorzitter! Vervolgens richt ik mij op het langer durende zorgverlof.
Dit staat nu nog niet in de wet, maar wij vinden dit wel een punt waarvan
je kunt zeggen dat een belangrijke kans is gemist. Blij zijn wij met het SCP-onderzoek
naar de behoefte aan langdurig zorgverlof waaruit blijkt dat die behoefte
groot is. Nu zeggen mensen hun baan op, gaan minder werken of combineren beide
met veel kunst- en vliegwerk om voor iemand anders te zorgen. Het gevolg is
dat ze vaak overspannen raken. Misschien is het tekenend dat meer dan de helft
van de opnames in verpleegtehuizen meer te maken heeft met ziekte of overspannenheid
van de verzorger dan met de zieke zelf. Veel mantelzorgers geven aan dat ze
gestopt zijn met werken. Ik noemde al eerder het Arbeid-en-zorgfonds. Ik kan
daar nu dus kort over zijn. Wij zien graag dat met name voor het langer durend
zorgverlof een individueel recht komt, gebaseerd op risicospreiding. Daar
volgt de gedachte uit: doe het in de vorm van een volksverzekering, doe het
op individuele basis en doe het doorbetaald. Dat hoeft niet heel veel betaald
te zijn, als ik het SCP-rapport goed lees. Daarin staat dat er meer behoefte
is aan de mogelijkheid dan dat de betaling veel verschil uitmaakt. Ik ben
er benieuwd naar waarmee de regering in de zomer komt. Welke doorberekeningen
wil zij, daaraan voorafgaand, het CPB laten maken? Hier zit natuurlijk al
een keuze van veronderstellingen in. Ik hoop dat de staatssecretaris hierover
meer kan zeggen. Ik heb hier behoefte aan, ook omdat ik overweeg om in tweede
termijn de regering een motie voor te leggen over ons idee omtrent een langer
durend zorgverlof.Het politieke verlof is een vreemde eend in de bijt. Ik vind het niet
erg belangrijk of dit in deze wet of in een andere geregeld wordt. Wel vind
ik het belangrijk dat ooit is afgesproken dat de terugkeerregeling afgeschaft
zou worden. Daar tegenover zou in CAO-bepalingen gestimuleerd worden dat mensen
in de politiek kunnen terugkeren. Voorzover ik weet, is hier weinig vooruitgang
mee geboekt. Wanneer kunnen wij hierover bericht verwachten?Verlof creëert soms problemen voor werkgevers. Dat kunnen wij niet
ontkennen en daarom zijn creatieve oplossingen noodzakelijk. Er is een interessant
onderzoek, met een kleine steekproef, naar verlof in het midden- en kleinbedrijf
gedaan. Soms werken arbeidspools of initiatieven tot cultuurverandering. Ik
wijs op het bureau voor verlofsparen en de organisatie Wisselwerk, die bedrijven
stimuleert om verlof mogelijk te maken en ziekteverzuim tegen te gaan. Het
lijkt mij goed om met name met deze nieuwe wet te volgen wat er ontstaat aan
nieuwe initiatieven, aan good practices. Ook is het belangrijk te weten wat
het mogelijk maken van verlof bijdraagt aan het afnemen van het ziekteverzuim.
Hiervoor moet een systeem van monitoring worden opgezet, waarbij de regering
een ondersteunende rol kan vervullen bij het zoeken naar creatieve oplossingen
door bedrijven om voor hun werknemers arbeid en zorg mogelijk te maken.Mevrouw Örgü (VVD):Mevrouw Bussemaker heeft een reeks amendementen ingediend. Hoeveel kosten
deze amendementen, waar wordt het geld hiervoor vandaan gehaald en bij welke
verlofvormen wordt het weggehaald?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Adoptieverlof kost 1 mln. gulden. Dit moet uit de begroting van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid komen. Uitbreiding van kraamverlof van twee naar
vijf dagen kost 125 mln. gulden. Dat zal een gedeelde financiering moeten
worden. Voor de overheid wordt het bedrag dan 40 mln. gulden. Wij weten dat,
mede door het afschaffen van vele kostwinnersbepalingen, hiervoor bij Sociale
Zaken en Werkgelegenheid geld te vinden moet zijn. Uitbreiding van zorgverlof
voor alleenstaande ouders kost volgens mijn berekening niets, omdat er nooit
iets afgetrokken is voor alleenstaande ouders die minder gebruik maken van
dit verlof. Uitbreiding van kortdurend zorgverlof naar uitwonende kinderen,
ouders c.q. schoonouders kost 25 mln. gulden. De veranderingen in de Wet financiering
loopbaanonderbreking kunnen ruimschoots bekostigd worden uit het budget voor
de uitvoering van deze wet. Daarvoor is 55 mln. gulden begroot, maar er wordt
nog geen ƒ 500.00 van uitgegeven. Mijn amendement is erop gericht om
de wet te laten gebruiken overeenkomstig de bedoeling van de wetgever. In
totaal is er met mijn amendementen een bedrag van 150 mln. gulden gemoeid.
Naar mijn idee kan dit bedrag binnen de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
gevonden worden.Mevrouw Örgü (VVD):Wat kost uitvoering van uw amendement op stuk nr. 12?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Dat amendement betreft de Wet FINLO. Ik heb al gezegd dat dit gemakkelijk
 uit het budget van 55 mln. gulden bekostigd kan worden.Mevrouw Örgü (VVD):Is dat voldoende?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Meer dan voldoende. In de eerste helft van het vorig jaar is ƒ
100.000 besteed aan palliatieve zorg. Ik heb er ook rekening mee gehouden
dat de kosten zullen oplopen als de wet langer van kracht is. Ik heb een buitengewoon
voorzichtige inschatting gemaakt.Mevrouw Örgü (VVD):Wat doet u als uw amendementen veel meer blijken te kosten?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het is heel moeilijk te voorspellen hoe vaak er een beroep gedaan zal
worden op de regelingen voor zorgverlof. Over de loopbaanonderbreking hebben
wij meer gegevens omdat deze wet al twee jaar van kracht is. Het blijkt dat
het budget niet in verhouding staat tot het feitelijk gebruik. Ik verwacht
absoluut niet dat er een zodanig gebruik van de regelingen gemaakt zal worden
dat er tekorten ontstaan.Ik heb de staatssecretaris wel gevraagd wat er gebeurt als blijkt dat
er minder dan verwacht gebruikt wordt gemaakt van het kortdurend zorgverlof.
De werkgevers hebben een generieke lastenverlichting gekregen waarbij is uitgegaan
van het maximale gebruik van deze regeling. Wil de regering deze lastenverlichting
dan weer terugdraaien? Die vraag ligt meer voor de hand dan de vraag van mevrouw
Örgü.Mevrouw Dankers (CDA):Voorzitter! Ik heb mijn betoog in vier blokjes ingedeeld. In de eerste
plaats geef ik de algemene beoordeling van het wetsvoorstel op hoofdlijnen.
In de tweede plaats verwoord ik de CDA-visie op de aanpak. In de derde plaats
maak ik enige opmerkingen over afzonderlijke onderdelen en in de vierde plaats
ga ik in op de lasten voor het bedrijfsleven.De CDA-fractie heeft lang uitgezien naar het onderhavige wetsvoorstel.
Wij stemden van harte in met de in het regeerakkoord opgenomen doelstelling
van het kabinet om in deze periode een flinke stimulans te geven aan het verbeteren
van mogelijkheden voor mensen om een betaalde baan te combineren met andere
belangrijke dingen in het leven, zoals de zorg voor de naasten. Eindelijk
is dit wetsvoorstel er dan. Het heeft wel erg lang geduurd voordat wij, na
twee notaoverleggen, het plenair kunnen behandelen.Wij zij ook teleurgesteld, want wij hadden verwacht dat wij het initiatiefwetsvoorstel
van mevrouw Bijleveld-Schouten (26009) konden intrekken. Daarin zijn behalve
voorstellen voor deeltijdarbeid ook voorstellen opgenomen voor het langdurig
zorgverlof. Ik heb gehoord dat collega Bussemaker hiervoor een pleidooi heeft
gehouden. Wij dachten dit nu te kunnen overlaten aan het kabinet. Juist op
dit punt zijn er grote knelpunten in de samenleving. Er is grote behoefte
aan een goede regeling om mantelzorg te kunnen verlenen om gedurende een langere
periode te kunnen zorgen voor een ernstig zieke naaste die zich wellicht zelfs
moet voorbereiden op het afscheid van het leven. Onze teleurstelling was en
blijft groot. Er wordt een heleboel wetgeving overhoop gehaald. Het wetsvoorstel
zelf omvat 31 pagina's en de Invoeringswet is even lang, terwijl de enig wezenlijke
toevoeging bestaat uit tien dagen kortdurend zorgverlof. Wij vinden dat uitermate
mager. Die tien dagen kortdurend zorgverlof hadden ook vrij snel toegevoegd
kunnen worden aan het Burgerlijk Wetboek. We hebben nu te maken met veel tijdverlies
en verder met een wetsvoorstel dat de toets der kritiek niet kan doorstaan
wanneer je het tegen het licht houdt van goede en inzichtelijk geordende wetgeving.Mijn fractie is van mening dat vier grondgedachten verkeerd zijn aangepakt: 1. In onze ogen hadden de verlofrechten onderdeel moeten blijven uitmaken
van het Burgerlijk Wetboek;2. De verantwoordelijkheid is a priori
weggehaald bij sociale partners;3. Er wordt per regeling, per situatie
een blauwdruk opgelegd aan de samenleving;4. Het wetsvoorstel wekt
in onze ogen meer de indruk dat men de arbeidsparticipatie van vrouwen wil
bevorderen dan dat, zoals de titel ons belooft, er een beter evenwicht zal
komen in het combineren van betaalde banen met zorgtaken.Voorzitter! Ik wil op al deze punten afzonderlijk ingaan.1. In het Burgerlijk Wetboek is het arbeidsrecht geregeld. Het verlofrecht
is een onderdeel van het arbeidsrecht. In onze ogen had het daar dus moeten
blijven staan. Een algemene Kaderwet arbeid en zorg is niet nodig en zeker
niet voor wat er nu in staat. De aanvaarde Kamermotie-Van Middelkoop van juni
1999 drong daar ook op aan. De motivering dat het voorliggende wetsvoorstel
een inzichtelijker en toegankelijker weg is voor mensen in dit land om er
een beroep op te doen, is in onze ogen ook in de schriftelijke beantwoording
onvoldoende onderbouwd. De wet is een opsomming van onderling zeer verschillende
aanleidingen om verlof te kunnen nemen. Deze variëren op zich allemaal
qua doelgroep, kring van mensen die zorg kunnen ontvangen, loondoorbetalingverplichting
en financiering. Het gevolg daarvan is dat de inzichtelijkheid en toegankelijkheid
voor de modale werknemer ver te zoeken is.Voorzitter! De Raad van State gaf het advies om het wetsvoorstel zo niet
door te sturen naar de Tweede Kamer. Dat betekent dat er fundamentele kritiek
is. Deze kritiek is overigens in lijn met de eerder gedane Kameruitspraak.
Voor de CDA-fractie blijft de vraag actueel waarom het kabinet steeds maar
doorgaat op deze weg. Wij vinden het daarom logisch dat andere gezaghebbende
partijen, zoals werknemers- en werkgeversorganisaties en deskundigen in sociaal
recht en sociale politiek vernietigend oordelen over de wetgevingssystematiek.Een ander motief om naar een algemene Wet arbeid en zorg te gaan, is dat
op deze wijze alles bij elkaar zou staan. Dat is echter niet het geval. Onderdelen
uit de Arbeidsomstandighedenwet of de Arbeidstijdenwet die samenhangen met
sommige onderdelen van het verlof, staan er niet in. Sparen voor verlof, vakantiedagen
en fiscale spaarregelingen staan er ook niet in.Voorzitter! Voor het bereiken van toegankelijkheid en inzichtelijkheid
werkt een folder waarin alles bij elkaar is gezet, uitermate effectief. Dat
kost veel minder tijd en veel minder geld dan dit soort ingewikkelde operaties.
Wij genieten erg van de folder "Weten is winst" die door het CDA-Vrouwenberaad
is gemaakt. Daarin wordt op enkele pagina's een goed en helder overzicht gegeven
 van alle mogelijkheden die er zijn om meer gebruik te maken
van betaalde arbeid in combinatie met zorgregelingen. Zo'n folder had dus
al binnen een half jaar na het tekenen van het regeerakkoord bij iedereen
in huis kunnen liggen. Op dat vlak is de keuze voor deze in onze ogen ongeordende
wetgevingssystematiek ook niet onderbouwd.Mijn fractie kan niet om het stellen van de vraag heen of dit te maken
kan hebben met de steeds uitdijende wetgevingscultuur in dit huis. Wij hebben
eerst de periode gehad waarin je zag dat elk departement zijn eigen wetgevingsdomein
ging ontwikkelen en we steeds verder afdreven van algemene codificering. Nu
lijkt het er onderhand op dat wij naar een situatie toe groeien waarin ook
elke bewindspersoon op een of andere manier een eigen wetgevingsdomein moet
hebben, omdat dat beter gaat. Dan moet je je afvragen waar dat eindigt. Wordt
dat straks ook nog gekoppeld aan woordvoerders in de Kamer? Wij vinden het
allen leuk om een keer in vak K te mogen zitten of om aan de overzijde een
wetsvoorstel te verdedigen. Wij stellen daarom de principiële vraag naar
het uitdijend aantal wetgevingsdomeinen. Dat draagt in onze ogen bij aan de
chaos van regelgeving die over de burgers in dit land wordt uitgestrooid.2. Je kunt en je mag niet a priori de verantwoordelijkheid bij sociale
partners weghalen. Arbeidsvoorwaarden zijn en blijven het domein van sociale
partners. Verlofrechten zijn daar een wezenlijk onderdeel van. Als het kabinet
prioriteit geeft aan mogelijkheden voor flexibilisering en aan maatwerk –
dat is de afgelopen kabinetsperiode al ingezet – zou op z'n minst driekwart
dwingend recht op zijn plaats zijn. Dan geef je tenminste wettelijke rechten
aan burgers voorzover werknemers en werkgevers in hun normale verkeer geen
afspraken maken, terwijl je partijen tegelijkertijd de ruimte biedt om passende
afspraken te maken. In onze ogen is dat een veel betere weg.De heer De Wit (SP):Ik wil even terugkomen op het voorgaande punt. Bespreekt u overigens nog
uw eigen amendement?Mevrouw Dankers (CDA):Zeker. Dat hangt daar natuurlijk mee samen. Daarop kom ik nog terug.De heer De Wit (SP):Dan wacht ik nog even.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Mevrouw Dankers pleit voor driekwart dwingend recht. Hoe denkt de CDA-fractie
dat te combineren met de waarde die zij hecht aan onbetaalde zorg? Bij driekwart
dwingend recht kan het namelijk wel eens gebeuren dat dit verlof wordt ingeruild
voor bijvoorbeeld een lease-auto.Mevrouw Dankers (CDA):Nu u dit voorbeeld geeft, mevrouw Bussemaker, denk ik dat u veel minder
vertrouwen heeft in de burgers van dit land dan ik. Ik zie niet bepaald een
correlatie tussen het driekwart dwingend recht en het risico dat dit gebeurt.
Wellicht gebeurt het in een individueel geval. Misschien kent u zelfs iemand
die daarvoor eerder zou kiezen dan voor het verlenen van mantelzorg. Dat mag
in onze ogen echter niet het uitgangspunt zijn van de wetgeving die wij in
dit land met elkaar afspreken. Driekwart dwingend recht doet beide: als mensen
niet kunnen terugvallen op goede CAO-afspraken, kunnen zij wel terugvallen
op de wet. Dat is nou net de essentie van het driekwart dwingend recht. U
kunt individuen nooit vanuit deze blauwe zaal behoeden voor een onverstandige
keuze.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Waarvan wil mevrouw Dankers precies driekwart dwingend recht maken? We
kunnen stellen dat je bij driekwart dwingend recht van de wet mag afwijken,
maar wij kennen ook de systematiek die wordt gehanteerd in de wet die het
ouderschapsverlof regelt: het ouderschapsverlof geldt, maar de wijze waarop
het vorm krijgt is voor driekwart dwingend. Waarop heeft het driekwart dwingend
recht dan naar haar idee precies betrekking?Mevrouw Dankers (CDA):In onze ogen heeft het in elk geval betrekking op alle verlofregelingen
die hierin staan. Wil je het zo flexibel en zo inzichtelijk mogelijk houden,
dan kan de overheid zelfs proberen om op de een of andere manier het kader
te regelen. Zij legt dan bijvoorbeeld vast hoeveel dagen per jaar een werknemer
verlof met behoud van loon kan claimen in verband met persoonlijke situaties.
Dat kan dan over verschillende dingen worden verdeeld. Het blijft ingewikkeld.
Ik heb zojuist het betoog van mevrouw Bussemaker gehoord. Als je elke regeling
afzonderlijk afpelt, is en blijft het in onze ogen een lappendeken. De invulling
blijft altijd een onderdeel waarop driekwart dwingend recht van toepassing
zou moeten zijn. Dat betekent immers dat je plussen en minnen tegen elkaar
afweegt.Mevrouw Schimmel (D66):Betekent dat ook dat je zwangerschaps- en bevallingsverlof kunt afwegen
tegen een lease-auto?Mevrouw Dankers (CDA):Nee, natuurlijk niet.Mevrouw Schimmel (D66):U heeft het over andere verlofregelingen die in deze wet geregeld worden.
Dat zijn dan ook het recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof, het recht
op calamiteitenverlof en het recht op ouderschapsverlof. Al die rechten mogen
dan afgewogen worden tegen bijvoorbeeld hogere lonen, lease-auto's of andere
secundaire voorwaarden, waar mensen die de zorgtaken verdelen geen bal aan
hebben.Mevrouw Dankers (CDA):Ik vind dat mevrouw Schimmel het wat in het belachelijke trekt. Zij weet
heel goed dat dit onze intentie niet is. Bevallings- en zwangerschapsverlof
horen eigenlijk niet eens in deze wet thuis, want die hebben te maken met
de bescherming van het moederschap. Dat is heel wat anders dan het organiseren
van combinatiemogelijkheden. Als je naar elke regeling afzonderlijk kijkt,
dan is het maar de vraag of je naar die systematiek van deze wet moet willen.
Dat is in ieder geval de reden waarom wij ervan af willen.Mevrouw Schimmel (D66):Voor het eerst wordt nu het recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof
als een individueel recht geregeld. Natuurlijk heeft het te maken met de bescherming
van het moederschap, maar wel in relatie tot betaalde arbeid. Het is geïntroduceerd
om een periode te creëren waarin de voorbereiding op de bevalling en
het herstel van de bevalling kan plaatsvinden, altijd in relatie tot een arbeidsverhouding.Mevrouw Dankers (CDA):Dat is wat ons betreft niets nieuws. Het moge zo zijn dat het nu formeel
juridisch een wettelijk recht is geworden, maar het zwangerschaps- en bevallingsverlof
is een van de regelingen die in de bestaande praktijk het best zijn geregeld
en bovendien nog goed gefinancierd. Ik vind het erg jammer dat daar op deze
wijze op moet worden gereageerd. Wij als CDA-fractie willen het domein van
sociale partners blijven bewaken, waardoor er in dit land tot op heden al
erg veel goeds tot stand is gekomen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Voorzitter!De voorzitter:U bent het rondje begonnen. Nu kom ik niet meer terug bij u. In deze ronde
sta ik u geen interruptie meer toe.Mevrouw Dankers (CDA):Voorzitter! Ten aanzien van dat driekwart dwingend recht wil ik in elk
geval nog zeggen dat verlofrechten tijd zijn. Tijd is een onlosmakelijk deel
van de beloning van mensen en staat dus ook in direct verband met de primaire
lonen van werknemers. Wij gaan in hoge mate de factor tijd verplaatsen naar
het publieke domein via dit soort wetgeving. Wanneer komt dan de tijd dat
ook de basislonen onderwerp worden van het publieke domein? Dan zal er ook
op dat terrein het nodige geregeld moeten worden. Wij zien dus ook een bepaalde
tegenstrijdigheid met bijvoorbeeld het besluit om onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden
van de publieke sector naar de afzonderlijke sectoren te decentraliseren.
Dat was bedoeld om rekening te kunnen houden met meer specifieke omstandigheden
in de eigen sector. Wij vinden dat die mogelijkheden er ook dienen te zijn
voor allerlei soorten verlofregelingen. Daarom vinden wij dat er ten minste
sprake moet zijn van driekwart dwingend recht.3. De derde grondgedachte waar wij moeite mee hebben, is dat er een blauwdruk,
een sjabloon, opgelegd wordt. Ik heb daar zojuist al het nodige over gezegd.
Kijk naar de CAO van ABN/AMRO. Daarin zijn meer verlofrechten in verband met
zorg opgenomen, zij het op onderdelen met een minder hoge doorbetaling. Dat
kan met het opleggen van dit soort sjablonen niet meer. Bij het tot overeenstemming
komen over een CAO moet je de plussen en minnen tegen elkaar kunnen afwegen.
Wat ons betreft moet dat kunnen. Dit druist echt in tegen de lijn die in gemeen
overleg tussen kabinet en sociale partners is gekozen om meer maatwerk mogelijk
te maken; om niet meer alles uitentreuren in CAO's te regelen, maar ruimte
te bieden voor flexibilisering en keuzemogelijkheden, op het niveau van de
bedrijfstak, op het niveau van de onderneming en op het niveau van de individuele
werknemer die van een cafetariamodel gebruik zou moeten kunnen maken. Ik kan
mij herinneren dat de fractievoorzitter van de PvdA, de heer Melkert, daar
in zijn tijd als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zeer voor heeft
gepleit en dat hij zich daar zeer voor heeft ingezet. Het kabinet agendeert
nieuwe ontwikkelingen en noden in de samenleving en het roept sociale partners
op om daar regelingen voor te treffen, maar dan moeten zij daar wel de ruimte
voor krijgen. Wij snappen dan ook niet waarom het kabinet in dit geval een
heel andere koers gaat volgen. Wij vragen de staatssecretaris daar nog eens
uitgebreid op in te gaan.4. Wat de grondgedachte betreft, lijkt het ons ten slotte toch veel meer
een wet ter bevordering van arbeidsdeelname door vrouwen dan een wet om werkelijk
meer evenwicht te brengen in het delen van zorgtaken met de partner en betaalde
banen. Wij vinden dat erg jammer. Als het zich beperkt tot arbeidsparticipatie
door vrouwen, schieten wij ons doel voorbij. Het gaat erom dat onze moderne
mondige burgers, mannen én vrouwen, keuzevrijheid krijgen en naar keuzemogelijkheid
met elkaar combinaties gaan maken. Ik wil daarom toch aan de staatssecretaris
vragen, welke onderdelen van het wetsvoorstel nu juist mannen zullen stimuleren
om vaker gebruik te maken van verlofregelingen in verband met zorgtaken in
het gezin of als mantelzorger.Op grond van deze bezwaren op hoofdlijnen komen wij vooralsnog tot de
conclusie, dat het wetsvoorstel naar vorm en inhoud onvoldoende is. Daarmee
kom ik direct op de vraag, hoe de CDA-fractie het dan zou willen aanpakken.
Het is natuurlijk onze plicht om dat aan te geven.De CDA-fractie is fundamenteel van mening dat mannen en vrouwen recht
hebben op deelname aan betaalde arbeid, zorgtaken en vrijwilligerswerk. Wij
zijn ook van mening dat stimuleringsmaatregelen om arbeid en zorg te combineren,
vooral gericht moeten zijn op meer mogelijkheden voor mannen. De zorgtaken
komen nog te eenzijdig neer op de schouders van de vrouwen in ons land, die
tegelijkertijd onder steeds grotere druk worden gezet om deel te nemen aan
de betaalde arbeidsmarkt. Als daar niet meer evenwicht in wordt gebracht,
loopt het spaak en mogen wij straks niet verwonderd zijn wanneer blijkt dat
het vooral vrouwen zijn die instromen in de WAO, om de doodeenvoudige reden
dat ze structureel overbelast worden.Wij vinden het een principieel recht van onze burgers om hun eigen keuze
te maken. Daarom willen wij niet dat er een blauwdruk of een sjabloon wordt
opgelegd. Dus geen verplicht combinatiemodel van tweeverdieners, al dan niet
anderhalf, zoals toch te veel uit het wetsvoorstel ademt. Ook alleengaanden
moeten het recht hebben om betaalde arbeid te combineren met zorgtaken, ook
alleengaanden moeten het recht hebben om zorg te ontvangen van degenen die
hen na staan als ze zelf ernstig ziek zouden zijn. Wij vinden het zorgverlof
dan ook veel te eng geformuleerd.Overigens willen wij het begrip "zorg" wel blijven relateren aan een betrokkenheid
tussen personen. Het is al ruim als wij dit begrip tegelijkertijd gebruiken
voor opvoeding en verzorging van kinderen en voor zorg voor volwassenen die
problemen hebben met de gezondheid. Daar willen wij het toch wel bij laten.
Wat wij er zeker niet onder willen verstaan is het vervullen van een politieke
functie. Wij vinden dat dit aspect absoluut niet thuishoort in het wetsvoorstel
en hebben dan ook een amendement ingediend om dit onderwerp terug te brengen
naar de plek waar het hoort: het Burgerlijk Wetboek. Als ik lid zou willen
worden van een gemeenteraad of van provinciale staten en zou willen weten
of ik het recht heb om tijdens de arbeidstijd vergaderingen bij te wonen,
zou ik als modale burger echt niet op het idee komen om daarvoor de Wet arbeid
en zorg op te slaan. Zelfregulering moet naar onze mening voorop staan. Mensen moeten de ruimte
krijgen om zoveel als mogelijk zélf te regelen, in overleg met familie
en vrienden, met werkgever en met collega's. Mensen kunnen heel veel zelf
regelen, zo blijkt elke dag in de praktijk, bijvoorbeeld als collega's onderling
diensten ruilen. Dat gaat wetgeving te boven. Zelfregulering houdt op zichzelf
al in, dat er sprake is van een goede spreiding van verantwoordelijkheden
voor betrokkenen zelf en voor groepsverbanden, zoals een onderneming of een
bedrijfstak. De overheid heeft vooral als taak het creëren van voldoende
randvoorwaarden en het stimuleren van zelfregulering.Ordentelijke wetgeving betekent in onze ogen ook, dat het zoveel mogelijk
daar wordt geregeld waar het thuishoort. Verlofrecht is onderdeel van het
arbeidsrecht en hoort daarom thuis in het Burgerlijk Wetboek, dan wel het
ambtenarenrecht. Het feit dat er ook een goede regeling moet komen voor zelfstandigen,
heeft niets met verlofrechten te maken, want verlofrechten zijn uitsluitend
van toepassing op werknemers in dienstverband. Vandaar ook ons amendement,
dat inderdaad heel dik is geworden, waarmee wij de verlofrechten terug willen
brengen naar de plaatsen waar ze in onze ogen horen, en wel het arbeidsrecht
voor werknemers in dit land.De heer De Wit (SP):Als je dat amendement even snel doorneemt, lijkt het welhaast een nieuw
wetsvoorstel en is het dat ook niet? De Kamer heeft dan nog niet kunnen beoordelen
of al die bepalingen dan wel op de goede plaats staan.Zelf heb ik ook enkele amendementen ingediend op het voorstel van de regering.
Moeten wij nu op uw amendement subamendementen gaan indienen?Mevrouw Dankers (CDA):Inderdaad is het een heel ingrijpend amendement geworden, maar ik kom
daar straks nog even op terug. Wij hebben hiermee willen aangeven, zoals ik
zojuist al zei, dat het verlofrecht onzes inziens onderdeel blijft uitmaken
van het arbeidsrecht, van rechten die werknemers hebben op dat verlof. Daarom
willen wij dat ook regelen op die plaatsen in de algemene wetten van dit land
waarin het arbeidsrecht geregeld is. Ik ga ervan uit dat als ons amendement
wordt aangenomen – ik verwacht dat overigens ook, want het enige wat
wij willen is daarmee het aangenomen amendement-Van Middelkoop nader uitwerken,
hetgeen eigenlijk het kabinet zelf had moeten doen – de overige amendementen
die worden aangenomen daarin als het ware automatisch verweven worden.Mevrouw Schimmel (D66):Voorzitter! Ik wil mevrouw Dankers erop wijzen dat het de motie-Van Middelkoop
was en niet het amendement en dat er vervolgens een amendement kwam van mevrouw
Bijleveld op de wet aanpassing arbeidsduur om de bepalingen daarvan terug
te brengen in het BW en dat dit amendement door de Kamer verworpen is.Mevrouw Dankers (CDA):Ja, maar dat neemt niet weg dat wij toch geacht worden in ieder geval
naar de geest van de Grondwet te handelen. In artikel 107 daarvan staat toch
dat wij de wetgeving zoveel mogelijk tot stand dienen te brengen door algemene
wetten. Dan moge in dat artikel best de bevoegdheid zijn opgenomen om aparte
wetgeving te maken, maar het feit dat die bevoegdheid er is, gaat toch niet
boven de geest die in dat artikel van de Grondwet vastligt. Daarom vonden
wij het in de geest van de Grondwet toch nodig om dit amendement in te dienen.
Wij willen graag de doelstelling, die wij wel met elkaar zullen delen, realiseren.Voorzitter! Wij hebben al eerder gezegd dat de Wet financiering loopbaanonderbreking
ons geschikt lijkt om op een bepaald moment een algemene werking te krijgen,
waaronder dan ook zelfstandigen en ambtenaren kunnen worden gebracht. De werking
zou dan wel breder zijn dan hier in de titel van de wet staat, namelijk arbeid
en zorg. Het gaat dan om het onderbreken van de loopbaan in verband met studies,
sabbatical year, enz., in feite hetzelfde als mevrouw Bussemaker zojuist zei.
Zo ver is het echter nog lang niet, want als je naar de vele hobbels kijkt
die er op dit moment nog zijn voor mensen om er überhaupt een beroep
op te kunnen doen, dan zal het nog een hele toer zijn om die wet zodanig op
te plussen dat mensen er ook daadwerkelijk op kunnen bouwen.Voorzitter! Het moge duidelijk zijn dat wij grote moeite blijven houden
met vorm en inhoud van de onderhavige wet. De CDA-fractie is van mening dat
er een tegenbeweging op gang dient te komen tegen het uitdijen van het aantal
wetgevingsdomeinen. Als wij willen dat onze burgers geacht worden de wet te
kennen dan zullen wij als Kamer daarin ook onze eigen verantwoordelijkheid
moeten nemen.Ik kon mij in dit verband zeer herkennen in een column van Marcel van
Dam, de afgelopen week in de Volkskrant, onder de titel "schijnveiligheden".
Daarin verdedigt hij de stelling dat de commissie-Oosting bij het onderzoek
van de ramp in Enschede niet iets bijzonders op het spoor is gekomen, maar
dat het eigenlijk aan de orde van de dag is op allerlei beleidsterreinen dat
velen op hun positie de verantwoordelijkheid niet nemen die zij eigenlijk
zouden moeten nemen. Hij wijt veel van de cultuur aan de overdaad van regels,
waarvan de burgers de redelijkheid niet inzien en hij betrekt in zijn conclusie
de stelling dat simpele voorschriften die zelfregulering bevorderen verre
de voorkeur hebben boven gedetailleerde regelgeving met veel ge- en verboden.
Hij sluit zijn column af met de opmerking dat bewindslieden naar huis gestuurd
zouden moeten worden als zij er niet in slagen om binnen een vooraf gestelde
termijn voldoende deregulering tot stand te brengen. Toen ik dit las, was
ik bezig met de voorbereiding van deze wet en ik herkende heel veel van zijn
kritiek. Heeft de staatssecretaris deze column gelezen en, zo ja, herkende
zij dan ook zo goed zijn kritiek? Wat zijn verder haar conclusies over de
vormgeving van dit wetsvoorstel dat zoveel verschillende omstandigheden kent
waaronder iemand beroep op verlof kan doen?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Mevrouw Dankers citeert niet bepaald de meest geëmancipeerde man
van Nederland, maar dit terzijde.Mevrouw Dankers komt zelf met een enorme bureaucratische exercitie door
ons een pak papier voor te leggen waarin staat dat zij een aantal zaken in
verband met arbeid en zorg wil regelen als dat maar niet in dit wetsvoorstel
gebeurt. Waarom heeft zij het echter niet over de inhoud? Is zij niet met
mij van mening dat er gewoon een aantal goede verlofregelingen
moet komen? Deze discussie over bureaucratie helpt ons zeker niet verder en
wellicht kan Marcel van Dam of iemand anders daar ook nog eens een column
over schrijven.Mevrouw Dankers (CDA):Of mijnheer Van Dam de meest geëmancipeerde man is die in Nederland
rondloopt, weet ik niet.De voorzitter:Ik stel toch voor om de heer Van Dam verder buiten deze discussie te laten.Mevrouw Dankers (CDA):Dat doe ik met alle plezier, zeker als iemand zomaar dergelijke kwalificaties
worden meegegeven. Ik wijs er nog wel op dat Marcel van Dam ervaring als bewindspersoon
heeft en als voorzitter van de wachtlijstbrigade voor de wachtlijsten in de
ouderenzorg veel inzicht heeft in het verband tussen regels en bureaucratie.Wij hebben dit uitvoerige amendement ingediend, omdat wij zoveel mogelijk
van de inhoud van dit wetsvoorstel van de staatssecretaris overeind willen
houden. Het is echter wel onze bedoeling om deze regeling naar het arbeidsrecht
te brengen, omdat het daar beter kan worden geregeld. Ons amendement is uitgebreid
en wellicht bureaucratisch, omdat het wetsvoorstel nu eenmaal zo in elkaar
zit.Mevrouw Schimmel (D66):Ik begrijp nu niets meer van de kritiek van mevrouw Dankers. Als zij pleit
voor een eenvoudige wet met één financieringsbron die slecht
drie kwart dwingend is, begrijp ik niet waarom zij met dit pak papier is gekomen.
In dat pak papier worden namelijk precies dezelfde financieringsvormen genoemd
voor de afzonderlijke rechten als in het wetsvoorstel Arbeid en zorg. Dit
wetsvoorstel is nu eenmaal ingewikkeld. Het is dan ook een nieuwe wet met
verschillende financieringsvormen. Overigens heeft ook het kabinet aangegeven
dat op den duur wellicht moet worden gekozen voor een zorgfonds als die collectieve
arrangementen zijn uitgekristalliseerd. Als mevrouw Dankers deze weg niet
wil inslaan, moet zij met een nieuwe wet komen en niet het wetsvoorstel kopiëren
in het Burgerlijk Wetboek en de regering vervolgens vragen om meer deregulering.
Dat slaat namelijk echt als een tang op een varken.Mevrouw Dankers (CDA):De heer Van Middelkoop en ik hebben geprobeerd om met dit amendement uit
te voeren wat ons in de Grondwet wordt opgedragen. Overigens zijn wij niet
de enigen met deze kritiek, want ook de Raad van State heeft deze kritiek
naar voren gebracht. Mevrouw Schimmel mag dan blind zijn voor deze kritiek,
wij zijn dat zeker niet.In de toekomst wil ik graag met mevrouw Schimmel werken aan eenvoudiger
wetgeving. Wij zullen daar in de toekomst ook zeker het initiatief toe nemen,
maar dat staat los van deze behandeling die nu eenmaal betrekking heeft op
het wetsvoorstel dat het kabinet aan de Kamer heeft voorgelegd.Voorzitter! In ons initiatiefwetsvoorstel werd door ons aanvankelijk een
langdurig zorgverlof van drie maanden voorgesteld. Tegenover dat zorgverlof
stond een vergoeding bij een fulltime verlof van ongeveer ƒ 1000 per
maand uit de Wet financiering loopbaanonderbreking. Ook bij ons voltrekt zich
echter het proces van voortschrijdend inzicht en dat is de reden dat wij er
nu voor kiezen om zorg aan volwassenen en de financiering daarvan te zoeken
in de AWBZ. Wij denken daarbij bijvoorbeeld aan het persoonsgebonden budget.
Wij aarzelen voorlopig over een apart Arbeid en zorgfonds. Voor mensen, die
verlof willen vragen met het oog op de gezondheidstoestand van een ander,
zouden wij, gelet op de relatie tussen oorzaak en gevolg, het liefste teruggaan
naar de bron en daarvoor die bron van collectieve financiering willen gebruiken.
Maar dat moet dan wel zonder de huidige regelgeving in het kader van de AWBZ,
waardoor iemand, die voor een ernstig zieke naaste wil zorgen, dit alleen
kan doen als hij of zij een juridisch dienstverband aangaat met de zieke.
Een dergelijke situatie past voor ons niet in een betrokken samenleving, waarin
respect, naastenliefde en verantwoordelijkheid centraal staan. Ik hoop dat
dergelijke situaties ook niet worden bedoeld in het manifest van de PvdA over
mantelzorg, waarin er op wordt gewezen dat er meer gebruik gemaakt kan worden
van het persoonsgebonden budget in de zorg.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik mag toch niet hopen dat het CDA wil afstappen van zijn oorspronkelijke
idee om een langer durend zorgverlof in te stellen? Wil het CDA dit nu alleen
nog maar in het kader van het persoonsgebonden budget? Het interessante van
deze wet is toch juist dat geprobeerd wordt om arbeid en zorg te combineren.
Het gaat niet alleen om zorg, maar juist om de combinatie van arbeid en zorg.
Is mevrouw Dankers het dan niet met mij eens dat een verlofrecht daarvoor
de meest voor de hand liggende optie is?Mevrouw Dankers (CDA):Een verlofrecht is uiteraard de meest voor de hand liggende optie in de
arbeidsrelatie. Wij komen helemaal niet terug op het recht van werknemers
op drie maanden verlof. Wij betreuren het zelfs dat u dit recht niet eerder
gesteund heeft, bijvoorbeeld naar aanleiding van het initiatiefwetsvoorstel-Bijleveld.
Wij vinden het jammer dat het kabinet er nog niet mee gekomen is. Maar de
vraag is of er een apart fonds voor gemaakt moet worden of dat er een bestaande
volksverzekering voor gebruikt kan worden. Het voortschrijdend inzicht heeft
niets te maken met de noodzaak en de wens om die verloven te kunnen regelen,
maar wel met het vinden van een goed evenwicht in de financiering.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het persoonsgebonden budget is toch een heel ander soort financiering?
Dat betekent namelijk dat je iemand in dienst neemt. Dat is iets heel anders
dan het combineren van arbeid en zorg. Wij hebben daarom in het handvest voor
mantelzorgers geschreven dat onze eerste prioriteit een langer durend zorgverlof
is. Maar voor mensen, die niet in een arbeidssituatie zitten, zou het persoonsgebonden
budget een oplossing kunnen zijn. Er moet dan meer bekendheid gegeven worden
aan de mogelijkheid dat je ook een familielid in dienst kunt nemen in het
kader van het persoonsgebonden budget. Maar dat is toch iets anders dan alleen
maar te verwijzen naar het persoonsgebonden budget.Mevrouw Dankers (CDA):Ik denk dat ik het onvoldoende helder formuleer voor mevrouw Bussemaker.
Of misschien heeft zij mij niet goed gehoord. Ik betoogde namelijk al dat
de AWBZ een goede bron is om dit uit te betalen. Het gaat
immers om langdurige hulpverlening en langdurige zorg voor mensen die zorg
nodig hebben. Wij zouden niet willen dat dergelijke zorg alleen maar mogelijk
is met een verplicht dienstverband, dat de verzorger moet aangaan met zijn
of haar doodzieke naaste. Het uitgangspunt is dat er zorgverlof moet zijn
en dat langdurig zorgverlof nooit zal kunnen plaatsvinden ten laste van de
loonkostenpost van een bedrijf, een onderneming of een sector. Wij moeten
daar andere oplossingen voor vinden, bijvoorbeeld in de vorm van een algemene
financieringsregeling. Daar ging het mij om en dat heb ik ingebracht. Ik heb
niet uit uw manifest kunnen opmaken of het persoonsgebonden budget een juridisch
dienstverband noodzakelijk maakt. Wij bepleiten allang dat dit persoonsgebonden
budget veel gemakkelijker gebruikt moet kunnen worden. Ik dacht overigens
ook dat ten minste een van uw collega's dit vond.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik wil een misverstand wegnemen. Ik heb dit namelijk precies zo gezegd:
zorgverlof dient voorop te staan, maar voor situaties waarin het geen oplossing
is, moet gebruik kunnen worden gemaakt van het persoonsgebonden budget en
dat moet dan ook gemakkelijker kunnen. De regering moet daarover meer voorlichting
geven. Volgens mij zijn wij het daarover in elk geval eens, evenals over een
Arbeid en zorgfonds, als ik het goed begrijp.Mevrouw Dankers (CDA):Als wij goed naar elkaar luisteren, merken wij dat wij heel dicht bij
elkaar zitten. Ik snap dan ook niet waarom er naar de tegenstelling gezocht
zou moeten worden. Wie weet komen wij er voor het eind van het debat nog uit.Voorzitter! De fractie van het CDA is tegen het verglijden naar alleen
maar professionele zorg: het uitbesteden van de zorg voor kinderen en naasten
om de doodeenvoudige reden dat men er zelf niet toe in staat is. Die verschraling
wil mijn fractie absoluut vermijden. Steeds weer blijkt dat mantelzorg, dus
het zelf zorgen voor naasten, emotioneel onbetaalbaar is, zowel voor degene
die verzorging nodig heeft als voor degene die zorg verleent. Vaders en moeders
kunnen niet volledig geconcentreerd werken als hun kind ernstig ziek is. Niemand
kan ermee leven om geen tijd te hebben om zelf te zorgen voor een dierbare
die door ziekte geveld is en wellicht afscheid moet nemen van het leven. Mensen
moeten daartoe in staat zijn, zonder gedwongen te worden hun baan op te zeggen.
Ook op dit punt ben ik het volledig eens met mevrouw Bussemaker: mensen mogen
niet tot mantelzorg gedwongen worden bij gebrek aan voldoende professionele
zorg en wachtlijstproblemen. Dat zou volstrekt verkeerd zijn. Overigens is
een en ander al volstrekt verkeerd geworden, want mantelzorgers zijn in dit
land al jaren overbelast zonder dat daar echt wat aan gedaan is.De combinatiemogelijkheden met betrekking tot arbeid en zorg zullen uitgebreid
moeten worden om op een goede manier in de 21e eeuw aan moderne
mensen een keuze te kunnen geven. Voor een deel ligt de verantwoordelijkheid
daarvoor bij mensen zelf. Gelet op de mogelijkheden tot het sparen van verlof,
kan al vroeg worden begonnen met het sparen van tijd en geld. Op die manier
kan men gemakkelijker de keuze maken om zelf te zorgen als men later in het
leven met bepaalde situaties wordt geconfronteerd. Voor een overzienbare periode
kan dan genoegen worden genomen met minder tijd of geld. Mensen moeten die
momenten niet afwachten om dan een volledig beroep te doen op de solidariteit
van anderen, want dat zou teveel gevraagd zijn. Voor een deel blijft de verantwoordelijkheid
bij mensen zelf liggen.Voor een ander deel mag van de werkgever verwacht worden dat in de organisatie
van het bedrijf rekening wordt gehouden met het uitvallen van werknemers voor
kortere of langere tijd in verband met zorgtaken. Ook hebben mensen tegenwoordig
in een bepaalde levensfase behoefte aan het tijdelijk werken in deeltijd.
Werkgevers zullen met deze zaken rekening moeten houden. Zij zullen de hogere
kosten voor lief moeten nemen als zij werknemers graag bij hun bedrijf willen
betrekken. Als werkgevers de arbeidsparticipatie daadwerkelijk willen bevorderen
en de verantwoordelijkheid van de samenleving voor kinderen serieus nemen,
zullen zij moeten investeren. Dat vergt meer geld voor het plannen van het
werk en voor het mogelijk maken van arbeid in combinatie met zorgverlof.Van de overheid mag worden verwacht dat zij een basis geeft aan de financiering
van bepaalde verlofvormen. Wij hebben nog niet geheel uitgekristalliseerd
op welke manier dat mogelijk is. Hoe kan vanuit een goede analyse van de eigentijdse
ontwikkelingen van samenlevingsvormen en voorkeuren van mondige mensen worden
gekomen tot een integrale invulling in randvoorwaardelijke zin? Hoe kan worden
gekomen tot een integrale financiering voor het onderbreken van de loopbaan,
geheel of gedeeltelijk? In hoeverre zou dat betaald moeten worden? Wij hebben
al wel bepaald dat het een integrale regeling moet zijn, want op dit moment
zijn er veel te veel lappendekens. Dat gaat verder dan de soms wat te gemakkelijk
gedane uitspraak dat de individualisering nu eenmaal de solidariteit tussen
mensen ondergraaft. Dat is gewoon niet waar. Miljoenen mensen in ons land
hechten er zeer aan elkaar te helpen en uiting te geven aan hun onderlinge
betrokkenheid. Wij blijven wel onderscheid maken tussen de zorg voor kinderen
en voor volwassenen. Ik sprak daarover al in het kader van de AWBZ die wij
bij de financiering van de zorg voor volwassenen willen betrekken. Dat hoef
ik niet meer uitgebreid te herhalen. Het CDA meent dat er een tussenweg gevonden
moet worden voor het of-ofmodel dat op dit moment praktijk is rond de mantelzorg.
Het is ofwel gratis en je neemt de grote of volledige inkomensderving voor
je rekening – soms zelfs met het risico niet meer op de betaalde arbeidsmarkt
terug te kunnen komen – ofwel er wordt professioneel gezorgd tegen het
daarvoor geldende CAO-loon. Als je dat zelf wilt doen, dan moet je in dienst
treden bij de zorgbehoevende naaste. Het PGB zou je daarvoor kunnen gebruiken.
Als de huidige tendensen zich voortzetten dat enerzijds de regelgeving binnen
de AWBZ mantelzorg ontmoedigt – als mensen dan minder gaan werken om
voor hun dierbare te zorgen, dan trekt de professionele thuiszorg zich terug –
en anderzijds via het arbeidsmarktbeleid de nodige drang en dwang worden uitgeoefend
om iedereen naar de betaalde arbeidsmarkt te sturen, dan zal onze samenleving
straks een hele hoge rekening gepresenteerd krijgen die de berekeningen van
het SCP te boven gaan. Als je alle zorg die op dit moment
door mantelzorgers wordt verleend, zal moeten betalen, dan kan je vier keer
de factor gebruiken van het aantal professionele uren dat op dit moment in
de zorgsector zit. Ten aanzien van de financiering – wij staan dicht
bij de gedachte van mevrouw Bussemaker – blijven wij de verworvenheden
van het oude huis van sociale zekerheid dat in dit land is opgebouwd, namelijk
de volksverzekeringen, het cappuccinomodel, waarbij de overheid de collectief
gefinancierde basis garandeert, waarbij sociale partners de ruimte hebben
om daarboven afspraken te maken en verder mensen individuele regelingen kunnen
treffen, het beste model vinden dat mogelijk is. In het huidige wetsvoorstel
was dat nauwelijks te amenderen want wij hadden al een dik pak.Ik kom te spreken over de afzonderlijke verlofregelingen. Vanwege de tijd
is het verstandig niet alle regelingen na te lopen. Wij herkennen erg veel
van de problemen die door mevrouw Bussemaker zijn opgesomd. Er ligt een amendement
van de PvdA en D66 om voor alleenstaande ouders het zorgverlof uit te breiden
naar 15 dagen. Zo zijn er meerdere amendementen ingediend vanuit het behoeftecriterium,
ook door onszelf. Wij hebben een amendement ingediend om het ouderschapsverlof
te verlengen. Vanuit de behoeftecriterium heeft de CDA-fractie daar erg veel
begrip voor. Een alleenstaande ouder heeft het veel moeilijker dan wanneer
je met z'n tweeën bent en zorgtaken voor de kinderen kunt verdelen. Vanuit
die gedachte is er heel wat sympathie voor een aantal amendementen. Er is
nog een andere basisgedachte namelijk dat wij de afgelopen jaren in dit Huis,
niet het minst dank zij de inspanningen van onder meer D66, steeds meer werk
hebben gemaakt van het tegengaan van een verschillende behandeling van leefvormen,
met name op de werkvloer. Dat is toch wel een dilemma waar wij mee zitten.
Wij zullen daarnaar moeten kijken als wij de amendementen moeten beoordelen.
Hoe moet je als werkgever die algemene cultuur die wij gelukkig hebben –
voor gelijke arbeid moet gelijke betaling staan – overeind houden als
wij aan de andere kant vorm willen geven aan het behoeftecriterium waarover
wij het ook eens zijn? Eerlijk gezegd, zijn wij daar nog niet helemaal uit.
Wij vernemen graag van de staatssecretaris hoe zij tegen dat dilemma aankijkt:
aan de ene kant rekening houden met de behoefte en aan de andere kant het
tegengaan van verschillende beloningen voor gelijke arbeid.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Dat behoeftecriterium ken ik in de Nederlandse geschiedenis als de kostwinnersbepalingen.
Daar zijn wij gelukkig van afgestapt. Het gaat bij het behoeftecriterium om
rekening te houden met de zorg voor anderen in het salaris. Dat is iets anders
dan feitelijk alle verschillen tussen mensen ontkennen. Naar mijn mening haalt
u dingen door elkaar. Misschien begrijp ik u niet.Mevrouw Dankers (CDA):Ik heb nooit het behoeftecriterium toegepast op het kostwinnersmodel.
Misschien legt u een link naar het wettelijk minimumloon. Dat hebben wij ooit
bepaald op een niveau waarvan een gezin van man, vrouw en twee kinderen zou
moeten kunnen bestaan. Met het behoeftecriterium bedoel ik dat mensen in een
bepaalde situatie in het ene geval het moeilijker hebben dan in het andere
geval, zoals de alleenstaande ouder het moeilijker zal hebben dan een gezin
met twee relatiepartners dat voor kinderen moet zorgen. Je zegt dan: het ligt
voor de hand om aan die alleenstaande ouder een groter recht toe te kennen,
terwijl je aan de andere kant het streven hebt om geen onderscheid te maken
naar leefvormen. Ik heb u dit overigens horen aangeven in een interruptiedebat
met de heer De Wit. Ik denk dat wij hetzelfde bedoelen.Voorzitter! Wij vinden het erg ingewikkeld dat er, zoals wordt voorgesteld,
sprake moet zijn van een afbakening tussen calamiteitenverlof en kortdurend
zorgverlof. Als men een paar dagen kortdurend zorgverlof nodig heeft, moet
men eerst een dag calamiteitenverlof nemen, waarbij sprake is van 100%, respectievelijk
70% doorbetaling. Ik denk dat de werkgever en de werknemer er gek van worden
om allemaal te kunnen bijhouden hoe het precies zit met het verlof.Ik kom tot de financiering. Ik heb er zojuist al iets over gezegd. Onze
fractie is er nog niet aan toe om als het ware volledig te schetsen op welke
weg wij de integrale financiering willen zoeken. Wel zeggen wij dat wij ons
thuis voelen bij het cappuccinomodel, gebouwd op de volksverzekeringen en
dat een dergelijke regeling niet alleen betrekking zou moeten hebben op arbeid
en zorg, maar ook op de levensloop van mensen, waarbij gekeken wordt naar
de verschillende fasen die er zijn. De laatste jaren zijn nogal wat extra
regelingen voor financiering van verlof tot stand gebracht. Ik denk aan de
Wet financiering loopbaanonderbreking, de verruiming van mogelijkheden om
bovenwettelijke vakantiedagen te sparen, het fiscaal verlofsparen in tijd
of geld, de fiscale stimulansen voor betaald ouderschapsverlof en de verlaging
van de overhevelingstoeslag. Het lijkt ons goed na te gaan hoe de nieuwe regelingen
uitwerken, voordat wij een volledig uitgewerkte, nieuwe integrale financieringsstructuur
maken.Voorzitter! Ik kom tot het laatste blokje, de lasten voor het bedrijfsleven.
Ik heb al gezegd dat mijn fractie voor een deel de hogere lasten voor lief
neemt die te maken hebben met het stimuleren en verbeteren van mogelijkheden
om arbeid en zorg met elkaar te combineren: meer mogelijkheden van deeltijdwerk
en variatiemogelijkheden van soms minder soms meer gemiddelde arbeidstijd
per week. Wij vinden dit een consequentie van de modernisering van onze samenleving,
geëmancipeerd en mondig om invulling te geven aan de eigen levensloop.Wat niet bij hogere loonkosten thuishoort, zijn de kosten van langdurig
zorgverlof. Die kun je niet op de loonpost laten, wil je tenminste niet de
internationale concurrentiepositie van ons bedrijfsleven schaden. Daar zullen
wij dus andere financieringsbronnen voor moeten vinden.Het vervangingsprobleem vind ik zeer serieus. Het speelt al een rol voor
kleine bedrijven. Daarover hebben wij al uitvoerig gesproken bij de behandeling
van de Wet aanpassing arbeidsduur. Dit zal alleen maar toenemen, zeker als
wij erin slagen meer gebruik te doen maken van het opnemen van verlof. Als
je daarbij de huidige krapte op de arbeidsmarkt in aanmerking neemt, zal het
vervangingsprobleem ook grote bedrijven treffen. Wij vinden
dat de staatssecretaris daar in de nota naar aanleiding van het verslag wat
makkelijk aan voorbijgaat. Het risico is niet uitgesloten dat, ondanks de
versoepelingen die in de Wet financiering loopbaanonderbreking zijn opgenomen,
de wet een lege huls blijkt te zijn wanneer wij almaar moeten vasthouden aan
de eis van vervanging. Ik weet wel dat het een en ander budgettair neutraal
verloopt met het Algemeen werkloosheidsfonds, maar als men de eis toevoegt
dat de vervanging moet worden gedaan door iemand die op het moment een uitkering
geniet, zullen de mogelijkheden om te vervangen afnemen. Wanneer is er dan
de mogelijkheid om langdurig mantelzorg te kunnen verlenen? Je raakt dan toch
in een vicieuze cirkel.Wij vinden het terecht dat werkgevers zich zorgen maken over de stapeling
van allerlei verlofregelingen. Je komt op die manier gemakkelijk terecht in
de fuik van: mag het alsjeblieft een onsje meer zijn? Ik heb het nog niet
kunnen uitrekenen maar als wij hier alle amendementen zouden aannemen, zouden
wij wellicht uitkomen op minstens het dubbele van datgene wat het kabinet
ons voorlegt. Wij kunnen ons voorstellen dat in heel wat CAO-overleggen de
behoefte van werknemers aan meer kortdurend verlof een rol heeft gespeeld
bij de groei van het aantal bovenwettelijke verlofrechten. Wij kunnen ons
voorstellen dat de werkgevers zich afvragen of het niet dubbelop gaat. Wat
je vaak van werknemers hoort, is dat zij er bijna niet in slagen om al het
verlof op te nemen. Dat element blijft ook ons zorgen baren. Wij vinden in
elk geval, voorzitter, dat dit niet mag leiden tot een veel zwaardere administratieve
lastendruk die niet nodig zou zijn wanneer men de zaken eenvoudiger zou uitvoeren
en met elkaar in verband zou brengen.Voorzitter! Wij blijven vinden dat verlof een onderdeel is van de primaire
arbeidsvoorwaarden en dat sociale partners daarover zelfstandig afspraken
moeten kunnen maken. Zij zijn zelf voldoende overtuigd van de noodzaak om
keuzemodellen uit te werken. Door dat te blokkeren via het opleggen van dwingend
recht bij elke regeling die in deze wet staat, is er ons inziens sprake van
een onderschatting van de kracht van onze samenleving. Vandaar dat wij ten
aanzien van dat dwingend recht graag het desbetreffende amendement van de
fractie van de VVD steunen.De voorzitter:Het woord is aan de heer Van Middelkoop, vice-voorzitter van de fractie
van de ChristenUnie.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Dank u wel, collega vice-voorzitter van de Tweede Kamer, voor deze bijzondere
aankondiging. Het feit van mijn vice-voorzitterschap vind ik niet zo veelzeggend,
maar het is toch wel aardig dat wij erbij kunnen stilstaan dat dit het eerste
betoog is van een kamerlid dat zich legaal mag omhullen met de term ChristenUnie.
Als u dit op deze manier een opzetje wil geven, doe ik daar graag aan mee.Voorzitter! Het vorige jaar schreef de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
op verzoek van de Eerste Kamer een notitie over de relatie tussen de wetgever
en sociale partners in de arbeidsverhoudingen. In die notitie schreef de minister
dat voor het kabinet een belangrijk uitgangspunt is dat het primaat van arbeidsvoorwaardenvorming
bij werkgevers en vakbeweging blijft, met benutting van de potentie van de
Ondernemingsraad op dit terrein. Anders gezegd: op de wetgever rust de plicht
om aannemelijk te maken dat er een dwingende noodzaak is voor het opstellen
van wettelijke regels. Met eerder genoemd primaat van sociale partners is
rekening gehouden toen wij hier discussieerden over de flexibilisering van
de arbeid, de Arbeidstijdenwet en de Arbeidsomstandighedenwet. In die debatten
ging het ook over het opwaarderen van de bevoegdheid van de ondernemingsraden.
Uitzonderingen daargelaten kan gezegd worden dat bij deze wetten de wetgever
globaal genomen terughoudend is geweest en genoemd primaat heeft willen erkennen.Dat ligt enigszins anders bij het wetsvoorstel dat wij deze week bespreken.
Immers, dit wetsvoorstel is een voorbeeld van een toenemende overheidsbemoeienis
op en rond het arbeidsvoorwaardenterrein. In de notitie van vorig jaar wordt
er terecht op gewezen dat dit te maken heeft met het feit dat er in de samenleving
duidelijk behoefte bestaat aan meer en betere mogelijkheden om arbeid en zorg
te combineren. Het verbeteren van die combineerbaarheid van arbeid en zorg
dient niet alleen de belangen van werkgevers en werknemers, maar is ook een
maatschappelijk belang. Dat is juist.We kunnen ook zeggen dat de politiek hier zichzelf tegenkomt. Immers,
de ideologie van de emancipatie heeft zich in en na de jaren tachtig verengd
tot de drang om eenieder zoveel mogelijk een plaats te geven op de arbeidsmarkt.
Er moet gewerkt worden, waarbij onder werk allereerst werd verstaan de productieve
arbeid waar een beloning tegenover staat. In de praktijk betekende dit vooral
een toenemende participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Om misverstanden
te voorkomen: daar zijn natuurlijk heel goede redenen voor, zoals het benutten
van de mogelijkheid van kwaliteiten van vrouwen en het bevorderen van de zelfontplooiing
van vrouwen. Het bedenkelijke is echter dat, wat als vrijheid begon, zo langzamerhand
onvrijheid begint te worden. En dan gaat het wringen met andere taken die
de samenleving aan mannen en vrouwen oplegt. Zo beschouwd, wil dit wetsvoorstel
de zweepslag van de arbeidsmarkt over het leven van veel mannen en vrouwen
verzachten en spreken we dan ook over sociale wetgeving in de goede zin des
woords. Ideologisch mag misschien de staatssecretaris met gefronste wenkbrauwen
mijn verhaal hebben aangehoord, maar de conclusie zal haar wellicht bevallen.Als dit wetsvoorstel wordt aanvaard, geeft de wetgever in feite aan dat
in de afweging van alle maatschappelijke taken die op burgers rusten de economische
te dominant zijn geworden. Ik ben benieuwd of de staatssecretaris deze visie
kan onderschrijven. In het begin van de toelichting bij het wetsvoorstel schreef
zij dat het in 1985 gestelde beleidsdoel nog niet is bereikt. En dat beleidsdoel
was dat er een situatie zou moeten komen waarin iedere volwassene in het eigen
levensonderhoud kan voorzien en voor zichzelf en afhankelijke kinderen kan
zorgen. Op bladzijde 18 van de nota naar aanleiding van het verslag klinkt
het een stuk voorzichtiger en, in mijn oren, een stuk sympathieker Daar wordt
gesproken over het bereiken van een duurzame situatie waarin
zoveel mogelijk mensen gedurende hun levensloop een economisch zelfstandig
bestaan met zorgverantwoordelijkheid kunnen combineren. Interessant is, dat
de wens dat iedere volwassene in het eigen levensonderhoud kan voorzien, in
die tweede omschrijving is weggevallen. Ik acht dat winst. Acht de staatssecretaris
dit met mij? Is dit het gevolg van een toevallige redactie of is het een verschuiving
en vernieuwing van inzicht? In dit verband is nog interessant te vermelden
dat op bladzijde13 van de nota de staatssecretaris erop wijst dat in Nederland
grote waarde wordt gehecht aan arbeidsparticipatie van de vrouw, maar ook
aan het zelf zorgen voor de kinderen. Dat ligt bijvoorbeeld in de Scandinavische
landen anders. Mijn stelling is dat Nederland hierin maar gewoon zichzelf
moet blijven en dat betekent dat we maar niet al te ideologisch op grond van
een steriel gelijkheidsdogma moeten reageren als we zien dat in sommige situaties
vrouwen meer gebruik maken van aangeboden verlofregelingen dan mannen. Ook
vrijheid is immers een groot goed.Terug naar het wetsvoorstel zoals dat nu voor ons ligt. Dat is er eerst
en vooral gekomen omdat het regeerakkoord dat voorschreef, niet alleen qua
inhoud, maar ook qua vorm. Daarmee is dan ook zo ongeveer wel alles gezegd.
De staatssecretaris heeft haar uiterste best gedaan om zoveel mogelijk verlofbepalingen
die reeds bestonden en enkele aanvullingen daarop bijeen te sprokkelen om
een alles overkoepelende arbeid en zorgwet te maken. Als bijdrage aan haar
politieke nalatenschap is deze handelwijze heel goed te begrijpen, maar of
het een voldoende argumentatie is voor dit type wetgeving betwijfel ik. En
ik sta daarin niet alleen. Ook het oordeel van de Raad van State over deze
sprokkelwet is vernietigend. Ik zal het allemaal niet herhalen. Een eerdere
motie van mijn hand om deze zaken allereerst te regelen in het BW –
daar hoort het namelijk thuis – wordt door de staatssecretaris vooralsnog
niet uitgevoerd. Een goede argumentatie ben ik nog altijd niet tegengekomen
en ten slotte moet zij omstandig uitleggen, hetgeen zij ook doet, waarom sommige
dingen weer wel en andere weer niet in het wetsvoorstel een plek hebben gekregen.
Niet zozeer wat de inhoud betreft, maar wel waar het gaat om de vorm, spreken
wij derhalve over omstreden wetgeving. Dat heb ik evenwel al eerder opgemerkt
en ik heb ook voorstellen gedaan voor een andere richting, en ik verwijs naar
het amendement dat ik met mevrouw Bijleveld op het vorige wetsvoorstel heb
ingediend en dat niet werd aanvaard, maar het heeft weinig mogen baten. Ik
kan hooguit een heel klein beetje tevreden zijn met de mededeling van de staatssecretaris
dat later nog eens bezien zal worden of een regeling in het BW als afsluiting
in de rede ligt. Deze reactie van de staatssecretaris heeft mij bepaald niet
kunnen overtuigen en dat mag duidelijk zijn. Dit geldt natuurlijk niet alleen
voor mij, maar ook voor mevrouw Dankers, zoals zo-even bleek. Zij heeft, en
ere wie ere toekomt, het initiatief genomen om via amendering alsnog uitvoering
te geven aan de motie die destijds een Kamermeerderheid heeft goedgekeurd.
Wij kunnen, gelet op de omvang van het amendement, ook stellen dat wij parlementaire
geschiedenis schrijven. Ik meen namelijk dat er nooit zo'n uitvoerig en dik
amendement is ingediend. In feite wordt de complete wet, met respectering
van de inhoud, overgeheveld naar het BW, waar het ook hoort. Zo ben je als
wetgever bezig met je constitutionele plichten. Daar is niet altijd veel belangstelling
voor, maar je kunt er niet omheen. Lukt deze overheveling niet, dan moeten
wij het legislatieve oordeel over deze wetgeving aan de Eerste Kamer overlaten.Vervolgens concentreer ik mij op de inhoud van het wetsvoorstel en van
de amendering. Omdat in de schriftelijke voorbereiding alles zeer omstandig
is besproken, kan ik nu betrekkelijk kort zijn, hoewel elk deelthema bijna
vraagt om breedsprakige verhandelingen. Het wetsvoorstel regelt allereerst
het recht op verlof in verband met zwangerschap en bevalling, waarin weinig
wordt gewijzigd ten opzichte van de bestaande situatie, en een nieuw recht
op verlof in geval van adoptie. Wij hadden daar met vele anderen eerder om
gevraagd en noteren de erkenning van dit recht met waardering. Wel vraag ik
mij af of desbetreffende artikel 3:2 niet onnodig gedetailleerd en voorschrijvend
is. Waarom kan niet gewoon worden volstaan met het formuleren van het recht
op verlof voor een zekere periode? Natuurlijk mag van de werknemer worden
gevraagd dat hij de werkgever duidelijk maakt dat hij een kind heeft geadopteerd.
Zeker als het gaat om buitenlandse adoptie, maar ook bij binnenlandse adoptie,
kan volstaan worden met het achteraf overleggen van een document waaruit een
en ander blijkt. Als de werknemer de boel geflest heeft, moet hij zijn loondoorbetaling
terugstorten, maar dit lijkt mij een redelijk academische situatie. Ik zie
niet goed in waarom de wet moet bepalen wanneer dat recht op verlof precies
ingaat. Ik moet overigens de amendementen van de heer Van der Staaij op dit
punt nog bestuderen. Ik verzoek de staatssecretaris in elk geval om dit onderdeel
nog eens nader te bezien.Het recht op adoptieverlof is vastgesteld op drie weken. Inmiddels is
er een amendement ingediend waarin wordt voorgesteld om er vier weken van
te maken. Alleen al gelet op het geringe aantal malen dat van dit recht gebruik
zal worden gemaakt, kan men dit amendement moeilijk ingrijpend noemen. Het
argument van mevrouw Bussemaker dat het aantal vrije weken toch gering blijft
in vergelijking met zwangerschapsverlof spreekt mij aan. Een uitbreiding van
drie naar vier weken is alleszins te rechtvaardigen. Zou het niet meer voor
de hand liggen om een onderscheid te maken tussen het adopteren van een Nederlands
kind en buitenlandse adoptie? In dat laatste geval is een verlenging van de
verloftermijn zeker niet onredelijk.Het vierde hoofdstuk bevat een regeling voor het calamiteitenverlof en
ander kort verzuimverlof. Deze verlofvormen zijn bescheiden, maar in de praktijk
voor wie het aangaat soms uiterst belangrijk. Terecht wordt in het wetsvoorstel
bepaald dat de meeste onderdelen van deze verlofvormen bepalingen van dwingend
recht zullen zijn. Alleen ten aanzien van de loonbetaling kan bij schriftelijke
overeenkomst ten nadele van de werknemer worden afgeweken. Wil de staatssecretaris
nog eens uitleggen waarom deze bepaling van semi-dwingend recht in het wetsvoorstel
is opgenomen? Of anders gevraagd: waarom niet het hele hoofdstuk tot dwingend
recht gemaakt? Krijgen de sociale partners hiermee geen vrijheid waar zij
 nauwelijks nog gebruik van zullen maken?Onder deze vorm van verlof valt ook het kraamverlof dat nu wettelijk wordt
geregeld en dan ook nog eens als dwingend recht. Eerlijk gezegd, kan ik er
met de beste wil van de wereld niet van onder de indruk zijn. De praktijk
redt zichzelf hier immers al heel lang. Ik heb mij afgevraagd of het niet
van respect voor het primaat van sociale partners getuigt om in elk geval
het dwingend karakter van dit recht eruit te amenderen. Dat lijkt mij evenwel
niet verstandig, omdat daarvan het signaal kan uitgaan dat op dit punt ook
wel iets minder kan. Dat wil ik ook weer niet, want ik ben tevreden met de
gegroeide praktijk. Uiteindelijk kies ik dan voor de huidige regeling. Dit
wordt overigens weer anders als, zoals in het amendement-Schimmel/Bussemaker
op stuk nummer 8 wordt voorgesteld, het kraamverlof wordt uitgebreid van twee
naar vijf dagen. Ik heb daar toch moeite mee, zeker omdat dit verlof flexibel
kan worden opgenomen. Als het amendement wordt aanvaard, heeft iemand het
recht een deel van het kraamverlof op te nemen als het kind inmiddels 18 jaar
is geworden.Mevrouw Schimmel (D66):Zo erg is het niet. In de huidige tekst van het wetsvoorstel vervallen
deze dagen als zij weekend vallen. Het gaat mij erom dat er twee werkdagen
kunnen worden opgenomen tot maximaal een maand na de bevalling.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Zo staat het niet in het amendement.Mevrouw Schimmel (D66):Dan moet het op dat punt aangepast worden. Ik was van plan, dit amendement
tijdens mijn eerste termijn nader toe te lichten. Zo lijkt het mij bijvoorbeeld
goed om dit verlof op te nemen na vertrek van de kraamhulp. Het gaat mij erom,
te voorkomen dat dit verlof vervalt als de bevalling op vrijdagavond plaatsvindt.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Dat begrijp ik. Ik vind het overigens geen sterk argument. Als je kraamverlof
naar zijn aard serieus neemt, moet het niet uitmaken of je dat in het weekend
hebt of op dagen in de week, waarop je een arbeidsverplichting hebt. Ik zie
niet in waarom het per se moet worden opgenomen in de vorm van vrije dagen
die je bij de werkgever kunt melden. Als het kind ergens aan het eind van
de week wordt geboren, heb je pech dat die twee dagen van het weekend erin
vallen. Ik vind dat niet wezenlijk, gelet op de aard van het kraamverlof,
namelijk het bijstaan van de gezinssituatie.Mevrouw Schimmel (D66):Je kunt er op die manier naar kijken. Je kunt het ook van belang vinden
dat de zorgtaken en de hechting zo goed mogelijk plaatsvinden. Nadat de kraamhulp
is verdwenen, zou dat een belangrijker taak kunnen zijn dan in tijden waarop
de kraamhulp aanwezig is. Dat vind ik een belangrijk argument. U weet zelf
vanuit de praktijk dat er op het moment dat de kraamhulp aanwezig is, voldoende
handen zijn om uit de mouwen te steken. De klapper komt pas op het moment
dat de kraamhulp is verdwenen.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Daar hebt u een beetje gelijk in. Je kunt – zeg ik met enige bevindelijkheid –
als man het huis uit worden gekeken in dat soort situaties, terwijl je dan
later weer welkom bent. Dat neem niet weg dat ik het, waar we hier wetgever
zijn, meer voor de hand liggend zou vinden om het kraamverlof te laten aansluiten
bij het bevallingsverlof. Het gaat anders ook een beetje lijken op het ouderschapsverlof.
Ik zal met mevrouw Schimmel op grond van vorige ervaringen niet gaan praten
over het argument van binding en hechting. Ik heb inmiddels begrepen dat die
vijf dagen achter elkaar kunnen worden opgenomen in een periode maximaal een
maand na de bevalling. We krijgen daarover nog een gewijzigd amendement.Voorzitter! De vraag kan ook nog gesteld worden of deze uitbreiding voorziet
in een grote maatschappelijke behoefte. Zeker is wel – ik ontleen dat
aan de stukken van de staatssecretaris – dat een uitbreiding, zoals
het amendement beoogt, 125 mln. gulden voor de werkgevers gaat kosten, een
bedrag dat niet wordt gecompenseerd. Dat dient derhalve gerechtvaardigd te
worden. Een optie die ik redelijker zou vinden – want het amendement
heeft mij tot verder nadenken geprikkeld – en die voor de werkgevers
minder kost dan de helft van 125 mln. gulden – is een uitbreiding in
geval het niet gaat om het eerste kind, maar om een tweede en volgend kind.
In grotere gezinnen is de hoeveelheid zorg die op mensen afkomt navenant groter
en dat zou kunnen worden erkend via een uitbreiding van verlofrechten voor
deze gezinnen. Om deze gedachte kracht bij te zetten heb ik hiervoor een eigen
amendement ingediend.De voornaamste ratio van dit wetsvoorstel is de introductie van een kortdurend
zorgverlof van maximaal twee werkweken. Daarmee wordt ook een wens van onze
fractie gehonoreerd. Bij het kortdurend zorgverlof moet het belang van de
werkgever wijken voor het maatschappelijk belang van de zorg voor de directe
omgeving van de werknemer. Wij achten dit een noodzakelijke correctie. Hier
loopt de wetgever duidelijk vooruit op sociale partners, aangezien het kortdurend
zorgverlof in vier van de vijf CAO's nog niet voorkomt. Dat is ook de rechtvaardiging
voor een regeling van dwingend recht. De praktijk moet uitwijzen of het hierbij
moet blijven of dat er later nog veranderingen moeten worden aangebracht.
Dan zal ook duidelijk zijn of in de praktijk de afweging van het zorgbelang
van de werknemer met het bedrijfs- of dienstbelang van de werkgever zonder
veel problemen plaatsvindt.Mevrouw Dankers (CDA):Voorzitter! Ik wil de heer Van Middelkoop vragen waarom het een probleem
is om bij de tien dagen kortdurend zorgverlof driekwart dwingend recht van
toepassing te laten zijn. Die tien dagen worden verleend.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Ik acht het probleem niet zo groot. Je ziet nu dat sociale partners er
kennelijk nog nauwelijks in slagen om dit in CAO's neer te leggen. Het komt
in vier van de vijf CAO's niet voor. Bij de Kamer leeft al lang een wens om
dit nu eindelijk eens goed te regelen. Wij zijn de overtuiging toegedaan dat
het voorziet in een maatschappelijke behoefte. Daarom willen wij het op deze
manier regelen. Nogmaals, er kan best een situatie komen dat je in dat soort
regelingen meer moet gaan flexibiliseren. We kunnen er dan misschien driekwart
dwingend recht van maken. Ik vind dat echter niet het meest zware punt op
dit moment. Dan heb ik nog enkele vragen over de uitvoering. Allereerst maak ik een
opmerking over het moment van afweging tussen het bedrijfs- of dienstbelang
van de werkgever en de belangen van de werknemer of het verlof. Die afweging
kan, zoals het wetsvoorstel nu bepaalt, plaatsvinden aan het begin van het
aangevraagde zorgverlof, maar ook nog eens tussentijds. Het kan dus voorkomen
dat de werknemer na één week zorgverlof weer aan het werk moet,
ook al meent hij nog zorgverplichtingen te hebben, om de simpele reden dat
de werkgever plotsklaps meent te beschikken over een zwaarwegend bedrijfs-
of dienstbelang. Artikel 5.4 bepaalt derhalve dat de werknemer gedurende het
zorgverlof op elk moment het risico loopt weer aan het werk te moeten. Hoe
redelijk is dit volgens de staatssecretaris? Als een werknemer op enig moment
heeft besloten zelf te zorgen voor bijvoorbeeld zijn echtgenote en dat dus
niet aan anderen heeft gevraagd – ik ga uit van de situatie waarin echt
behoefte bestaat aan zorg – is het toch snel onredelijk dat hij niet
alleen weer aan het werk moet, maar dat ook nog eens moet doen op een moment
dat hij vermoedelijk nauwelijks nog mogelijkheden heeft om een ander in te
schakelen. Ik zie de situatie al voor me. Je hebt zorgverlof en je krijgt
ineens een telefoontje van je chef in de zin van "kom maar weer werken", terwijl
je op dat moment zelfs nog niet de mogelijkheid hebt gehad om na te denken
over een vervanging. Ik vind dat echt onredelijk. Ligt het uit overwegingen
van zekerheid, in dit geval zorgzekerheid, niet voor de hand om de afweging
tussen het zorgbelang van de werknemer en het bedrijfs- of dienstbelang van
de werkgever slechts eenmaal te maken en wel aan het begin van het aangevraagde
zorgverlof? Dat is dan ook het moment waarop een werkgever kan beslissen of
hij tijdelijk iemand anders moet aantrekken. Ik heb op dit punt een amendement
ingediend en ik heb al de belangstelling van mevrouw Bussemaker op dit punt
genoteerd.Toen de Kamer en de staatssecretaris met elkaar discussieerden over de
nota Arbeid en zorg ging het vooral over de vraag hoe dit kortdurend zorgverlof
gefinancierd zou moeten worden. De regering heeft gekozen voor een loondoorbetalingsplicht
van 70% van het loon en een garantie gelegd op het niveau van het bruto minimumuurloon.
Omdat dit de werkgevers natuurlijk geld gaat kosten, is voorzien in een tegemoetkoming
in die kosten. Het kabinet heeft besloten om werkgevers voor de helft van
het maximumbedrag, te weten 185 mln. gulden, te compenseren. Daarbij is gekozen
voor de vorm van een generieke lastenverlichting voor alle werkgevers door
de overhevelingstoeslag – een begrip uit het oude belastingstelsel –
te verlagen. Ik begrijp deze oplossing slecht. Wat is eigenlijk de rechtsgrond
om de overheid te laten compenseren? Wij moeten natuurlijk aardig voor elkaar
zijn, maar dat lijkt mij onvoldoende. Kan daar eens ten principale op worden
geantwoord? Als wetgeving met rechtspositionele of contractuele gevolgen –
en daar praten wij toch in feite over – altijd een financiële compensatie
van overheidswege vergt, kunnen we nog wat beleven. Wellicht heeft dit type
financiering dus nog een precedentwerking. De constructie, te weten het verlagen
van de inmiddels verouderde overhevelingstoeslag, is ook weinig overtuigend.
Die vorm van belastingverlaging zullen de meeste werkgevers eenmaal als zodanig
ervaren, maar daarna als normaal beschouwen. Het verband met de loondoorbetalingsverplichting
in geval van kortdurend zorgverlof zal niet snel meer worden gelegd. Je zult
ook nog zien dat in de praktijk tal van werkgevers dergelijke compensaties
helemaal niet nodig hebben en andere eraan tekortkomen.Indertijd heb ik de suggestie gedaan, te kiezen voor een doorbetalingsplicht
van vijf dagen en voor de overige vijf dagen de werknemer de financiële
lasten te laten dragen, bijvoorbeeld via verlofsparen. Dat past ook goed bij
de voorstellen tot een verbetering van de regeling van verlofsparen, die mede
op verzoek van de sociale partners zijn gedaan. Ik heb niet de vrijmoedigheid
gehad om een en ander te amenderen, maar ik heb wel met belangstelling geluisterd
naar hetgeen mevrouw Bussemaker hierover zo-even zei. Naar ik meen, heeft
ook zij nog niet geamendeerd omdat het vrij complex is. Misschien komt dat
nog. Ik zie haar knikken. Dat wacht ik dan af.Wat niet is geregeld, maar nog wel een oude wens is van de Kamer, is het
langdurig zorgverlof of het verlof voor de mantelzorg. Als het goed is ontvangen
wij daarover eerdaags een standpunt van de regering. Dat heeft erg lang op
zich laten wachten en het is derhalve te betreuren dat een en ander nog niet
kan worden geregeld in dit wetsvoorstel. Het gaat allemaal wat traag. Ik wil
daarom vragen naar de ambitie van de staatssecretaris. Ziet zij nog mogelijkheden
en zo ja, streeft zij er actief naar om die te benutten om nog in deze kabinetsperiode –
ik ga er voor het gemak maar van uit dat die tot volgend jaar doorloopt –
dit deelonderwerp wetgevend aan te pakken? Anders gevraagd: wenst zij hier
het initiatief te behouden? Immers, de PvdA-fractie heeft inmiddels het FNV-plan
om over te gaan tot een collectieve zorgverzekering omhelsd. Wie had ooit
gedacht dat er nog eens gediscussieerd zou worden over een nieuwe volksverzekering?
Eerder heeft de regering dit idee overigens verworpen met als argument dat
dan ook niet-werkenden onder het bereik van deze verlofregelingen zouden vallen.
Dat argument is juist. Echter, daarmee hoeft het verhaal nog niet uit te zijn.
Een meer bescheiden variant kan zijn: een werknemersverzekering die ligt in
het verlengde van de Ziektewet of naar analogie daarvan. Zeg maar een nieuwe
wet ziekte en zorg. Laat de staatssecretaris, want ik volsta daar op dit moment
even mee, maar eens studeren op deze variant, op het stuk van de PvdA-fractie
en op mogelijke andere varianten en snel met voorstellen komen. Het recente
SCP-rapport "Vrij om te helpen" laat zien dat de behoefte aan verdergaande
verlofregelingen groot is, alsook de bereidheid bij werknemers, daaraan substantieel
mee te betalen.Dan ga ik nog in op het ouderschapsverlof. De belangrijkste vernieuwing
die het wetsvoorstel hieromtrent bevat, is de flexibilisering van dit verlof.
Daar kunnen wij mee instemmen. Via het amendement van mevrouw Dankers op stuk
nr. 15 is de discussie heropend over de vraag of het ouderschapsverlof niet
wettelijk moet worden verlengd. Ik wacht met belangstelling de discussie af
tussen haar en de staatssecretaris, al was het alleen maar omdat zij beiden
kennelijk over verschillende empirische gegevens beschikken. En wie ben ik
dan? In de toelichting bij haar amendement zegt mevrouw Dankers dat veel ouders
 het wenselijk vinden om in het eerste levensjaar zelf voor
hun kind te kunnen zorgen. Dat is dus een rechtvaardiging voor de verlenging
van die verlofduur. Op bladzijde 52 van de nota naar aanleiding van het verslag
zegt de staatssecretaris evenwel dat een uitbreiding niet nodig is, omdat
er geen aanwijzingen zijn dat het bestaande verlof door rechthebbende ouders
te kort wordt bevonden. Slechts 1% van de rechthebbenden oordeelt negatief
over de lengte van het verlof, zoals dat nu geldt. Kortom, ik wil graag eerst
een debat over de feiten, alvorens ik mij een oordeel kan vormen over het
amendement en het desbetreffende deel van het wetsvoorstel. Ik wil derhalve
graag de stukken op tafel voordat ik een standpunt kan innemen over het amendement.Ten slotte heb ik nog een opmerking en een vraag. De opmerking betreft
het amendement van mevrouw Dankers op stuk nr. 16 waarin wordt voorgesteld
om politiek verlof uit het wetsvoorstel te halen. Dit voorstel lijkt mij niet
onredelijk omdat er terzake al bepalingen in het Burgerlijk Wetboek staan
en deze materie uit de aard der zaak eerder daar thuishoort – dat geldt
natuurlijk voor het gehele wetsvoorstel, maar die discussie hebben wij eerder
gevoerd – dan in een wetsvoorstel dat beoogt een betere afweging tussen
arbeid en zorg mogelijk te maken. Er kan over politiek veel worden gezegd,
maar toch niet dat het een zorgactiviteit is in de klassieke zin van het woord.
De vraag die ik nog wil stellen, betreft het nieuwe ILO-verdrag inzake moederschapbescherming
met bijbehorende aanbeveling. In de stukken wordt daar enkele malen over gesproken,
zonder dat het mij duidelijk is geworden wat de regering voornemens is met
dit verdrag te gaan doen. Mag ik hier iets meer over vernemen?Mevrouw Örgü (VVD):Voorzitter! Voor de VVD-fractie is bij een discussie over arbeid en zorg
cruciaal dat wij een cultuuromslag teweegbrengen. Zorg is niet alleen een
zaak voor vrouwen, maar ook voor mannen. Het is dus zaak om mannen te stimuleren,
meer zorgtaken op zich te nemen en dit wetsvoorstel biedt een scala van verlofregelingen
om dit te bereiken. Voor de VVD-fractie staat keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid
centraal in deze discussie.De plannen van de staatssecretaris gaan uit van het zogenaamde combinatiescenario
in plaats van het zogenaamde kostwinnersmodel. Het combinatiescenario is een
scenario waarin voor de man meer zorgtaken zijn weggelegd. Immers, mannen
en vrouwen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de zorgtaken. Dit scenario
is niet heilig wat de VVD betreft. Keuzevrijheid betekent voor de VVD dat
het ook mogelijk moet zijn als een vrouw wil werken en haar partner zorgtaken
op zich wil nemen. De VVD wil dit stimuleren, want de economische zelfstandigheid
van vrouwen neemt gelukkig toe. Dit betekent dat mannen in goed overleg meer
zorgtaken op zich moeten nemen.Keuzevrijheid betekent ook dat de vrouw ervoor moet kunnen kiezen om thuis
voor de kinderen te zorgen, waarbij de man alleen werkt, of andersom. Het
moet hen volledig vrijstaan om dit te doen. Wat wij de laatste tijd steeds
vaker zien, is dat alleenstaanden de zorg van een kind op zich nemen door
een echtscheiding of een LAT-relatie. Dit behoort ook tot de mogelijkheden.
Wanneer een gezin besluit om bepaalde zorgtaken uit te besteden, dan moet
die keuzemogelijkheid er ook zijn.Eigen verantwoordelijkheid betekent ook dat het in eerste instantie de
eigen verantwoordelijkheid van de ouders is om kinderen op te voeden. Het
is ook de eigen verantwoordelijkheid om te bepalen wie werkt, wie zorgt en
hoeveel ieder werkt en zorgt.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het idee van keuzevrijheid is mooi, maar daar zitten ook financiële
consequenties aan vast. Wij kunnen nooit iedereen in alle samenlevingsvormen
hetzelfde behandelen. Vroeger hebben wij de kostwinners bevoordeeld, nu willen
wij mensen stimuleren om arbeid en zorg te combineren. Wat zijn nu de financiële
consequenties van uw keuzevrijheid? Vindt u dat iedereen financieel ondersteund
moet worden om de keuze die men wil, ook daadwerkelijk mogelijk te maken,
dus kostwinnersfaciliteiten als men dat wil, en arbeid-en-zorgarrangementen
als men kiest voor een combinatie?Mevrouw Örgü (VVD):Ik ga straks nader in op de vraag hoe wij die keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid
willen invullen.De reden voor het kiezen van het combinatiescenario is, dat wij nu in
de samenleving een ontwikkeling meemaken waaruit blijkt dat in de praktijk
het combinatiescenario het kostwinnersmodel inhaalt. De vraag van de samenleving
is dan ook, of wij de regelingen hierop af kunnen stemmen. Werkgevers en werknemers
dienen hier afspraken over te maken, maar ook de overheid heeft een verantwoordelijkheid.
Gelukkig nemen deze partijen die verantwoordelijkheid serieus, getuige de
ontwikkelingen op het terrein van deeltijdwerk en kinderopvang.Voor de VVD-fractie is economische zelfstandigheid van de vrouw onlosmakelijk
verbonden met de discussie over het combineren van arbeid en zorg. Voor de
mentaliteitsverandering moet vooral geïnvesteerd worden in mannen die
meer zorgtaken op zich zouden moeten nemen. De VVD-fractie heeft regelmatig
aangegeven dat er een mentaliteitsverandering moet komen, maar heeft daar
nooit een bevredigend antwoord op gekregen. In onze ogen moet heel vroeg begonnen
worden, waarmee wij over jeugdigen praten. Wat wil de staatssecretaris doen
bij toekomstige generaties, vooral toekomstige generaties mannen, bijvoorbeeld
schoolgaande jongens van tegenwoordig? Wat te doen om ze bewust te maken van
hun mogelijke rol in het zorgproces?De VVD-fractie merkt dat de stimuleringsmaatregel dagindeling waarmee
experimenten gestart worden op het terrein van werktijden op maat, betere
afstemming van arbeids- en openingstijden en bereikbaarheid van voorzieningen,
vruchten afwerpt. Dit zal volgens de VVD-fractie ook een aanzienlijke bijdrage
leveren aan de mentaliteitsverandering en tegelijkertijd aan flexibilisering
van combinatie van arbeid en zorg, waar het voor de VVD-fractie in beginsel
om draait. Wij hebben de afgelopen jaren regelmatig goede voorbeelden gezien
van projecten die door de commissie dagindeling zijn ondersteund, maar de
vraag is of de lijn van deze projecten ook doorgetrokken wordt naar het reguliere
werk en de betrokken voorzieningen. Hoe zorgen wij ervoor dat het niet blijft
bij een project hier en daar, maar dat het hele land profiteert
van de goede lessen van deze projecten?De VVD-fractie is van mening dat een goede balans moet worden gevonden
tussen enerzijds de kwalitatieve verbetering van mogelijkheden om arbeid en
zorg te combineren, en anderzijds de kosten die deze verbetering met zich
brengt. Het is belangrijk dat de bestaande en de nieuwe regelingen op elkaar
worden afgestemd. Tegelijkertijd moet er voldoende ruimte worden gecreëerd,
zodat de sociale partners volgens de goede Nederlandse poldertraditie met
elkaar afspraken kunnen maken. Er is volgens ons een samenhangend en effectief
beleid nodig, waarbij aan de ene kant wordt gewerkt aan de emancipatorische
aspecten van de samenleving, en tegelijkertijd aan de andere kant ondernemers
zoveel mogelijk in vrijheid kunnen ondernemen en niet meer dan noodzakelijk
met wettelijke regelingen worden belast. Hierbij moet vooral worden gedacht
aan de speciale positie van het midden- en kleinbedrijf. De VVD-fractie vindt
dat met die positie rekening moet worden gehouden en is onder de indruk van
het feit dat de laatste jaren vooral steeds meer vrouwen een eigen bedrijf
beginnen. Lastenverzwaring voor deze sector zou uiteindelijk tot banenverlies
leiden. De VVD-fractie vindt dat dit voorkomen moet worden. Voor het midden-
en kleinbedrijf is het van belang dat, als verlof wordt opgenomen, er in de
praktijk een goede aanpassing van de arbeidsduur van werknemers wordt gezocht.
Hierbij moet worden gedacht aan het snel vinden van nieuwe werknemers voor
het invullen van de vrijgekomen arbeidsplaatsen als verlof wordt opgenomen.
Gezien de krapte op de arbeidsmarkt voorziet mijn fractie echter problemen
bij de invoering van de voorliggende wet.Ook dienen wij naar de toekomst te kijken. Enig realisme brengt mij tot
de conclusie dat er ook wel weer magere jaren kunnen aanbreken. Dan zijn deze
regelingen een blok aan het been, waarvan naar mijn verwachting vrouwen als
eerste slachtoffer zullen worden. Het kabinet wil dat er ruimte komt voor
maatwerk voor individuele werknemers en werkgevers door bijvoorbeeld het recht
op en de duur van het verlof in de wet vast te leggen, maar de vormgeving
en betaling ervan over te laten aan werkgevers en werknemers. De CAO-partners
hebben een belangrijke rol bij het tot stand brengen van afspraken over maatwerk.
De VVD-fractie hecht zeer aan de rol van sociale partners op dit punt. Kan
de staatssecretaris aangeven hoe ver de rol van de sociale partners gaat in
het bereiken van maatwerk als er een wet ligt die alles al dicht heeft getimmerd?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Mevrouw Örgü zei dat haar fractie bijzonder hecht aan de rol
van sociale partners en dat zij daarom ook meer vrijheid aan sociale partners
wil geven, maar haar collega Wilders heb ik de afgelopen tijd wel eens wat
anders horen zeggen, met name als het om de vakbeweging gaat en de vermeende
representativiteit daarvan. Hoe verhoudt zijn opvatting zich nu met de opvatting
van mevrouw Örgü dat de vakbeweging een grotere rol moet krijgen
bij de vormgeving van verlofregelingen?Mevrouw Örgü (VVD):Als wij de afgelopen dagen kijken naar hetgeen de vakbonden op dit punt
hebben gedaan, dan vind ik ze toch niet mans genoeg als zij niet als partner
met de werkgevers aan de tafel willen gaan zitten om de verlofregelingen zelf
te regelen. Het jammer dat zij zich vooral achter de politiek verschuilen
die nu alles in de wet zal vastleggen. Ik vind in ieder geval dat de vakbonden
als het om arbeid en zorg gaat mans genoeg zouden moeten zijn om dit met de
werkgevers zelf te regelen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Wie doet inderdaad wat – daar gaat het uiteindelijk inderdaad om –
en wie is mans genoeg om zaken goed te regelen? Wij hebben het nu over de
werknemersorganisaties gehad, maar hoe zit het met de werkgeversorganisaties?
Is mevrouw Örgü nu van mening dat die, behalve roepen dat het allemaal
te veel, te omstandig en te ingewikkeld is, de afgelopen jaren ook een beetje
eigentijds arbeidsmarktbeleid hebben gevoerd en ingespeeld hebben op vragen
van hun werknemers die arbeid en zorg met elkaar wensen te combineren? Zij
hebben toch ook niet echt revolutionaire voorstellen gedaan, sterker nog,
nauwelijks voorstellen gedaan!Mevrouw Örgü (VVD):Wij kunnen nu wel over en weer allerlei verwijten maken richting werknemers
en werkgevers, maar ik kan dan weer allerlei voorbeelden noemen waaruit blijkt
dat werkgevers en werknemers daar wel uit zijn gekomen, bijvoorbeeld het kraamverlof
waarover nu in 91% van de CAO's afspraken zijn opgenomen. Maar dan halen wij
het nog eens in ons hoofd om dat wettelijk te gaan vastleggen! Het gaat ons
erom dat sociale partners primair de verantwoordelijkheid wordt gegeven, dat
zij worden gestimuleerd en gefacilieerd om ervoor te zorgen dat zij tot bepaalde
afspraken komen. De overheid moet niet in eerste instantie de wetten vaststellen
en vervolgens zeggen: dit zijn de wetten en de regels, u moet zich daaraan
houden, maar er zit nog wel enige marge in waarover u nog wel met elkaar mag
gaan praten! Dat zien wij niet zo zitten.Mijn fractie vindt dat er de afgelopen jaren grote stappen vooruit zijn
gezet als het gaat om het combineren van arbeid en zorg. Zoals ik al eerder
zei is de economische zelfstandigheid van de vrouw onlosmakelijk verbonden
met de discussie over het combineren van arbeid en zorg. Op dit vlak maken
wij veel veranderingen mee, De arbeidsparticipatie van vrouwen met kinderen
is de laatste decennia flink toegenomen. De meest recente CBS-cijfers tonen
een positief beeld: het aandeel van de vrouwen dat na de geboorte van het
eerste kind blijft werken is gestegen van 33% begin jaren tachtig naar 75%
eind jaren negentig. Dit resultaat zou betekenen dat mannen meer zorgtaken
op zich zouden moeten nemen. Dit is de afgelopen jaren ook gebeurd, zij het
dat de stijging van het aantal mannen met zorgtaken niet gelijk loopt met
het aantal moeders dat blijft werken. Er moet dus nog veel gebeuren. Vergeleken
met het buitenland loopt in Nederland het aantal werkende vrouwen achter.
Nederland is echter hard bezig om die achterstand in te halen.Vaak wordt naar het buitenland gekeken voor mogelijke oplossingen voor
de arbeid-en-zorgproblematiek. Landen met verlofregelingen worden door vele
experts en partijen in de discussies aangehaald als goede voorbeelden. Toch
blijkt dat bij bijvoorbeeld betaald ouderschapsverlof in de Scandinavische
landen, waar traditioneel de nodige aandacht bestaat voor
de gelijke positie van mannen en vrouwen, het aandeel mannen onder het gemiddeld
verlofgangers minder dan 10% bedraagt. Uiteraard wordt er wel goed gebruikgemaakt
van de regelingen, maar dan vooral door vrouwen, met als resultaat dat zij
langere tijd niet deelnemen aan het arbeidsproces. De VVD-fractie kiest niet
voor deze weg.Wat is er de afgelopen jaren gebeurt dat mijn fractie hoopvol stemt? Laat
ik beginnen met de meest recente ontwikkelingen. De VVD-fractie is een groot
voorstander van verlofsparen. Sinds 1 januari is er een regeling voor verlofsparen.
Mijn fractie is blij met deze regeling, want zij is een goed voorbeeld van
de manier waarop werknemers, werkgevers en overheid tot een regeling kunnen
komen. De werknemer spaart; de werkgever treft een regeling voor sparen en
de overheid treft fiscale maatregelen. Dit is een helder en verantwoord verhaal.
Het is positief dat bedrijven inmiddels goede afspraken maken over verlofspaarregelingen.
Toch zijn er nog wel wat hobbels weg te nemen bij dit verlofsparen. In de
Telegraaf van vanochtend stond een artikel over het verlofsparen in de kleinmetaal.
Er zijn daar problemen rond het al of niet premievrij sparen. Hoe ziet de
staatssecretaris dit probleem?De Nederlandse praktijk ontwikkelt zich goed. Wij zijn kampioen in het
deeltijdwerken. In deze kabinetsperiode is de wettelijke mogelijkheid voor
deeltijdwerken tot stand gekomen. Daarbij moet wel worden aangetekend dat
de praktijk enorm vooruitliep op de wetgeving, want voordat het wettelijke
recht op deeltijd was geregeld, slaagden veel werkgevers en werknemers erin
om zelf afspraken te maken over deeltijd.Op het terrein van de kinderopvang worden stevige stappen gezet. De kinderopvang
zal de komende tijd fors groeien. Instellingen voor kinderopvang verwachten
in 2001 en 2002 ongeveer 51.000 extra plaatsen te realiseren. Daarmee komt
de totale uitbreiding in die periode uit op 83.000 plaatsen. Dit overtreft
het voornemen van het kabinet bij zijn aantreden in 1998 om eind 2002 72.000
extra kinderopvangplaatsen te realiseren. Een en ander betekent dat er eind
2002 in ieder geval 177.000 plaatsten voor kinderopvang in Nederland zullen
zijn. Dit zijn bemoedigende cijfers die zeker een compliment waard zijn. Er
moeten natuurlijk nog wel veel plaatsen bijkomen, omdat de wachtlijsten te
lang zijn.Die wachtlijsten laten ook zien dat mensen liever kiezen voor kinderopvang
weer dan voor een opeenstapeling van verlofregelingen. Ook de leden van de
vakbonden zitten niet te wachten op al die regelingen, want ook zij begrijpen
dat het allemaal veel te veel wordt, getuige een bijeenkomst met de achterban
waarvan verslag werd gedaan in het Financieel Dagblad van de afgelopen maand.In landen waar men geen kinderopvang kent, bestaan vaak veel verlofregelingen,
terwijl er in landen met goede kinderopvangmogelijkheden juist minder verlofregelingen
zijn. De VVD-fractie is daarom van mening dat Nederland aardig op weg is,
zijn eigen oplossingen te vinden. Dat geldt vooral voor de combinatie van
deeltijd en kinderopvang.Als ik de ontwikkelingen van verlofsparen, deeltijdwerk en kinderopvang
optel, kan ik niet anders dan concluderen dat Nederland op de goede weg is.
Ik zeg er meteen bij dat er nog meer moet gebeuren. Werkgevers en werknemers
moeten meer afspraken maken op maat over onder andere deeltijdwerk en verlofregelingen.
Bovendien moet de uitbreiding van de kinderopvang hoog op de agenda van het
kabinet blijven staan.Voorzitter! Uit mijn verhaal tot nu toe kan men opmaken dat de VVD-fractie
geen voorstander is van het in het leven roepen van allerlei wettelijke rechten
op verlof. Ook in andere debatten heeft mijn fractie nadruk gelegd op werken
in plaats van niet-werken. Bij arbeid en zorg gaat eigenlijk hetzelfde verhaal
op. Wij zijn namelijk van mening dat wij ons met het huidige wetsvoorstel
enorm in de vingers kunnen snijden. Het VNO/NCW en het MKB spraken dit weekend
over een nieuw drama à la de WAO. Dit is misschien nog zelfs mild uitgedrukt,
want wat gebeurt er als de amendementen die nog veel verder gaan, worden aangenomen?
De collectieve sector, het onderwijs en de zorg, kampen nu reeds met ernstige
problemen bij de werving van personeel. Worden deze problemen niet vergroot
als deze amendementen worden aangenomen?Nu zal ik wat concreter op het wetsvoorstel ingaan. Nogmaals, de VVD hecht
grote waarde aan uitbreiding van mogelijkheden ten behoeve van het verantwoord
combineren...De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Het is vrij logisch dat, als iedereen gebruik maakt van de extra verlofmogelijkheden,
er wat minder arbeid kan worden verricht. Dat weten wij. Het antwoord op uw
vraag zal dus bevestigend zijn. U stelt die vraag niet voor niets, dus betekent
het dat u tot de conclusie zult komen dat wij het dan maar niet moeten doen?
Is de vraag op de arbeidsmarkt voor u zo belangrijk dat u eraan twijfelt of
wij een verlofregeling in de wet moeten opnemen?Mevrouw Örgü (VVD):Misschien moet ik het nog duidelijker zeggen. Wij stemmen tot op zekere
hoogte in met het huidige wetsvoorstel, maar ik heb zorgen over de nieuwe
amendementen die deze week zijn ingediend. Ik vraag de staatssecretaris wat
zij van die extra aanvullingen vindt. Zullen die amendementen de krapte op
de arbeidsmarkt voor de collectieve sector niet verergeren?Nogmaals, wij hechten grote waarde aan de uitbreiding van de mogelijkheden
ten behoeve van het verantwoord combineren van arbeid en zorg, maar keuzevrijheid
en eigen verantwoordelijkheid van de werknemer staan centraal. Gekoppeld aan
deze uitgangspunten hecht mijn fractie bijzondere waarde aan de contracteervrijheid
van de sociale partners. De VVD vraagt zich daarom af waarom het kabinet het
advies van de Raad van State, om het wetsvoorstel niet naar de Tweede Kamer
te sturen, naast zich neerlegt. In de nota naar aanleiding van het verslag
missen wij een gedegen inhoudelijke reactie op deze overweging van de Raad
van State. Je kunt concluderen dat de Raad van State gehakt maakt van het
wetsvoorstel. Tot die conclusie moet de staatssecretaris toch ook gekomen
zijn. Ik krijg hierop graag een reactie.Mevrouw Schimmel (D66):Ik wil nog even terugkomen op een eerdere opmerking. U spreekt over amendementen
die zijn toegevoegd. U vraagt zich af of die het wetsvoorstel niet te veel
belasten. Voor welke amendementen geldt die zorg met name?
Geldt die voor het uitbreiden van het adoptieverlof met een week voor beide
ouders? Geldt die voor het bindingsverlof voor pleegouders? Ik herinner mij
dat u altijd met name voor pleegouders een warm hart heeft gehad. Misschien
kunt u iets specifieker zijn over de amendementen die u bedoelt.Mevrouw Örgü (VVD):Daar zal ik nog op ingaan. U heeft gelijk dat wij altijd warme woorden
voor pleeggezinnen hebben uitgesproken. Ook daar zal ik nog op terugkomen.Mevrouw Schimmel (D66):Komt u ook terug op het amendement over het adoptieverlof?Mevrouw Örgü (VVD):Ja, daar kom ik ook op terug.De VVD-fractie vindt, net als de Raad van State, dat het wetsvoorstel
een aantal wettelijke bepalingen omvat, die een ongewenste inbreuk plegen
op de contracteervrijheid van de sociale partners. Hierbij gaat het om het
recht op betaald, kortdurend zorgverlof en kraamverlof. Dit alles hoort thuis
binnen het CAO-overleg. Het kabinet is van mening dat zonder wettelijke ondersteuning
er te weinig voortgang wordt geboekt. Deze mening valt te bestrijden, als
gekeken wordt naar de toename van de arbeidsparticipatie van vrouwen met jonge
kinderen. Eerder gaf ik al aan dat uit CBS-gegevens blijkt dat momenteel driekwart
van de vrouwen na de geboorte van het eerste kind blijft werken. Deze ontwikkeling
is hoofdzakelijk te danken aan CAO-afspraken over de differentiatie in arbeidsduur.
Ik vraag mij dan ook echt af waarom het kabinet van mening is, mede gezien
de gunstige ontwikkelingen rondom de arbeidsparticipatie van vrouwen en de
situatie op de arbeidsmarkt, dat sociale partners niet in staat zouden zijn
om verdergaande afspraken over de combinatie van arbeid en zorg te maken.
Ik snap ook niet waarom men zich zo blind staart op verlofregelingen, terwijl
de mogelijkheid reeds bestaat om in deeltijd te werken. Bovendien snap ik
niet waar de bewering, dat de sociale partners niet genoeg tot afspraken kunnen
komen, vandaan komt, als je moet constateren dat in 1998 91% van de onderzochte
CAO's een bepaling bevatte over betaald kraamverlof. De duur varieert van
één tot vijf dagen. De meeste CAO's bevatten dus al een bepaling
en gaan in veel gevallen zelfs al verder dan de twee dagen die zijn vastgesteld
in het wetsvoorstel.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb toch de indruk dat mevrouw Örgü een beetje selectief
winkelt in het CAO-gebeuren. Zij verwijst naar het kraamverlof, waarover in
91% van de CAO's afspraken zijn gemaakt. Maar hoe denkt zij over betaald ouderschapsverlof
of over zorgverlof? Daarover zijn, geloof ik, in respectievelijk 4% en 20%
van de CAO's afspraken gemaakt. Denkt zij dat dit ook allemaal zo fantastisch
geregeld is?Mevrouw Örgü (VVD):Om die reden hebben wij het verlofsparen ingesteld, want dan kunnen werknemers
zelf met de werkgever afspreken om verlof te sparen. Zij kunnen dat vervolgens
ook gebruiken voor ouderschapsverlof.Als het kabinet op dit terrein zo weinig vertrouwen heeft in de sociale
partners, waarom gaat het er dan van uit dat werkgevers en werknemers een
regeling kunnen treffen over financiering van het zorgverlof via een CAO-fonds?
Hoe verwacht het kabinet dat werkgevers en werknemers daar eigen middelen
in zullen storten?Een van de belangrijkste doelstellingen van het wetsvoorstel is de toename
van arbeidsparticipatie en economische zelfstandigheid van vrouwen. Kan het
kabinet een prognose geven voor de komende tien jaar van de kwantitatieve
en kwalitatieve aspecten van de voorgestelde regelingen? Welke concrete doelen
moeten over tien jaar behaald worden? Het is namelijk niet duidelijk welke
kant wij opgaan en waar wij het kabinet op kunnen afrekenen. Er wordt veel
tijd, geld en energie geïnvesteerd, maar wat willen wij uiteindelijk
bereiken?Mevrouw Dankers (CDA):Waarom wil mevrouw Örgü over prognoses beschikken? Bij stimuleringsmaatregelen
kan niemand voorspellen hoe een en ander in de praktijk zal verlopen en welk
gebruik ervan zal worden gemaakt. Het zijn allemaal rekenmodelletjes en getallen
die passeren, dus waar wil mevrouw Örgü over spreken? Hoe denkt
zij met die prognoses het wetsvoorstel verder te kunnen beoordelen?Mevrouw Örgü (VVD):Als wij de arbeidsparticipatie en de economische zelfstandigheid van vrouwen
vooropstellen, werkgevers en werknemers op dat punt stimuleren, en tijd, energie
en geld investeren, moet het kabinet wel een bepaalde ambitie hebben. Het
kan zijn dat het kabinet daar om bepaalde redenen geen informatie over heeft,
maar ik stel het in ieder geval op prijs als erover nagedacht wordt.Mevrouw Dankers (CDA):Ik kan mij voorstellen dat wij het kabinet vaker op daadwerkelijke prestaties
afrekenen, maar het moet wel prognoses betreffen waar wij wat mee kunnen.
Het gebruik van verlof en de arbeidsparticipatie van vrouwen is toch afhankelijk
van individuele keuzes? Op welke manier wil mevrouw Örgü het kabinet
daarop afrekenen?Mevrouw Örgü (VVD):Ik wil dat het kabinet erover heeft nagedacht en zijn ideeën weergeeft.De fractie van de VVD heeft fundamentele bezwaren tegen het wettelijk
recht op een tien dagen durend zorgverlof. Dit wettelijk recht is onvoldoende
onderbouwd en in de ogen van de VVD-fractie zijn er mogelijkheden om verlof
te sparen. Ook is er altijd nog het calamiteitenverlof. Als er toch een betaald
kortdurend zorgverlof komt, kan het recht op calamiteitenverlof voor zorgtaken
worden afgeschaft. Ondanks de grote bezwaren die de VVD-fractie heeft tegen
het recht op betaald kortdurend zorgverlof, hecht zij veel waarde aan de clausulering
van het mogelijke recht. Hoe schat het kabinet de vervangingsproblematiek
in en het risico dat zorgverlof onterecht wordt opgenomen? Hoe kan worden
gecontroleerd dat iemand terecht zorgverlof opneemt? De handhavingskosten
van een goede controle zijn waarschijnlijk enorm hoog. Wat is het effect van
het zorgverlof op kleine zelfstandigen? Hoe moeten zij de continuïteit
van het bedrijf waarborgen? Kortom, op veel vragen is geen duidelijk en betrouwbaar
antwoord voorhanden. Er is sprake van giswerk en met de nieuwe regelingen
komt de continuïteit van de bedrijfsvoering in gevaar.Een wettelijke regeling bevordert volgens het kabinet gelijkheid tussen
werknemers, rechtszekerheid en duidelijkheid. De verantwoordelijkhe den
en de kosten worden op een evenwichtige wijze verdeeld over individuele werknemers
en werkgevers. Ook de overheid levert een bijdrage door middel van een gedeeltelijke
financiering van het kortdurend zorgverlof. Het kabinet stelt dat er waar
mogelijk ruimte wordt gelaten om CAO-afspraken te maken of anderszins tot
aanvullende afspraken te komen. Ik zet een stap verder door een amendement
in te dienen, dat door de CDA-fractie mede ondertekend zal worden. In het
amendement wordt beoogd, in geval van zorg, calamiteiten en kraamverlof af
te wijken bij CAO of bij schriftelijke overeenstemming met de ondernemingsraad
of personeelsvertegenwoordiging. Het zal tevens een mogelijkheid bieden om
de verlofvormen desgewenst in te voegen in de meerkeuzesystemen in arbeidsvoorwaarden.
Net gaf ik al aan dat voor mijn fractie geldt dat het van groot belang is,
dat de continuïteit van bedrijfsvoering niet in gevaar komt. Met een
onvoorwaardelijk recht zoals dat door het kabinet is gedaan, zullen zeker
problemen ontstaan. Ik ga ervan uit dat mijn amendement een bijdrage levert
aan het verkleinen van deze problemen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het amendement van u gaat zowel over het calamiteitenverlof als over het
kortdurend zorgverlof. Bij het kortdurend zorgverlof kan ik mij daar nog wel
iets bij voorstellen, ook gehoord wat mevrouw Dankers zei over CAO-afspraken
Zij noemde het voorbeeld van ABN-AMRO. Het calamiteitenverlof is nu dwingend
recht. Daar maakt u ook driekwart dwingend recht van. Bij het overlijden van
een partner is er geen mogelijkheid om op dat moment weg te blijven. Dat gaat
toch te ver. Meent u echt dat u voor dat calamiteitenverlof driekwart dwingend
recht wilt of bedoelt u eigenlijk alleen het zorgverlof?Mevrouw Örgü (VVD):Nee, ik bedoel het calamiteitenverlof, kraamverlof en kortdurend zorgverlof.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Misschien kunt u nader toelichten, waarom u de bestaande wet in deze mate
wilt verslechteren? Ik geef het voorbeeld van een partner die overlijdt. Er
kan in de CAO staan, dat hij helemaal niet weg kan blijven. Dat is niet gewenst.Mevrouw Örgü (VVD):Dat lijkt mij sterk. Ik kan allerlei dingen bedenken die wel in een CAO
staan. Ik heb vertrouwen in de sociale partners dat zij in dit soort gevallen
daarover goede afspraken maken.Als wij kijken naar het gebruik van zorgverlof en de kosten, dan geeft
het recent verschenen rapport van het SCP een aardig beeld van de problematiek.
Mijn collega van de PvdA had een andere schatting. Het SCP schat in, dat zo'n
950 werknemers een beroep zouden doen op betaald langdurig zorgverlof, wanneer
dit zou bestaan. De kosten komen op 3 mld. gulden bij 70% doorbetaling van
het wettelijk minimumloon en 10 mld. gulden bij de volledige doorbetaling.
De conclusie van de onderzoekers is dat het betaald langdurig zorgverlof niet
leidt tot een spectaculaire toename van de informele hulp in Nederland. Het
betaald langdurig zorgverlof wordt vooral gezien als compensatie voor de fysieke
en emotionele belasting en de organisatorische problemen die het helpen van
een ernstig hulpbehoevende met zich brengt. Natuurlijk is het een enorm zware
taak om een stervende of ernstig zieke te verzorgen. Ik heb daar heel veel
respect voor. De VVD is voorstander van regelingen voor langdurig zorgverlof,
maar dat moet op een andere manier geregeld worden tussen werkgevers en werknemers.
Er is al verlofsparen en een Wet loopbaanonderbreking. Verder is er de mogelijkheid
om minder te gaan werken. Het kabinet bezint zich op een regeling voor langdurig
zorgverlof. Die bezinning moet vooral niet leiden tot weer een wettelijke
regeling voor betaald langdurig verlof. Laat het kabinet eerst zijn bestaande
werk goed doen. Vorig jaar spraken wij over de Wet financiering loopbaanonderbreking,
die pas een jaar in werking was. De evaluatie is op verzoek van de PvdA en
D66 naar voren gehaald. Het was daardoor onmogelijk om na een jaar zinnige
conclusies te trekken, zeker met het gegeven dat er slechts 200 verlofgangers
gebruik hebben gemaakt van de wet. Natuurlijk hebben wij de conclusie getrokken
dat de onbekendheid van de wet een groot probleem is. Het is van groot belang
om de wet meer bekendheid te geven, hoewel werkgevers en werknemers tot nu
toe wel tevreden zijn met de wet. Zeker binnen de gedachte van levenslang
leren is het aan te bevelen dat werknemers studieverlof nemen, maar ook biedt
de wet de mogelijkheid om voor een langere periode zorgverlof op te nemen.
Het kabinet moet meer doen om de wet bekendheid te geven bij werknemers, werkgevers
en uitvoeringsorganisaties.Mevrouw Bussemaker (PvdA):U geeft al een beetje aan dat de evaluatie van de Wet financiering loopbaanonderbreking
helemaal niet onzinnig was. Ze gaf feilloos aan waar de problemen zitten.
Ze is onbekend, niet goed uitgevoerd door uitvoeringsorganisaties, de vervangingseis
is een probleem. Degenen die mogen vervangen moeten aan strikte voorwaarden
voldoen. U wilt mij toch niet vertellen dat u dit allemaal onzinnig conclusies
vond? Waarom zou u de werking van een wet evalueren als u zoiets werkelijk
vindt?Mevrouw Örgü (VVD):Wij waren het ermee eens dat het allemaal te kort was om er nu duidelijke
beslissingen over te nemen. De VVD-fractie heeft in dat debat aangegeven dat
er hard aan getrokken moest worden om de wet bekend te maken onder werkgevers
en werknemers.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik bestrijd dat iedereen vond dat er geen conclusies aan verbonden konden
worden. De VVD misschien, maar de PvdA allerminst.Mevrouw Örgü (VVD):Ook de VVD-fractie heeft gesteld dat de wet onbekend was en heeft het
kabinet aangespoord om die onbekendheid weg te nemen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik vraag mij af waarom u dit wetsvoorstel steunt, zoals u zo-even hebt
aangegeven. Eigenlijk vindt u het helemaal niks en zegt u dat het allemaal
tussen sociale partners moet worden geregeld. Is dit zo'n beroemd paars compromis,
waarbij u het een en ander slikt en de PvdA en D66 eigenlijk veel verder willen
gaan, maar uiteindelijk wat amendementen indienen? Ik ben nieuwsgierig.Mevrouw Örgü (VVD):Ik maak mijn verhaal gewoon af en dan kunt u het geheel
beoordelen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U poneert allerlei stellingen. Wij voeren hier een debat en dat gaat verder
dan alleen het oplezen van een verhaal. U moet zich uitgedaagd voelen. Of
staat uw standpunt al vast en maakt het geen bal uit wat anderen erover zeggen?Mevrouw Örgü (VVD):Ik heb volgens mij duidelijk gemaakt hoe de VVD-fractie over allerlei
dingen denkt.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Waarom steunt u dit wetsvoorstel? U maakt het eigenlijk met de grond gelijk
als u zegt dat het een zaak is van sociale partners waarmee de overheid zich
niet moet bemoeien. Dat is kort samengevat de strekking van uw verhaal. Ik
zoek naar uw diepere bedoelingen, ook voor het verhaal dat ik straks wil houden.Mevrouw Örgü (VVD):U luistert in elk geval selectief. Ik geloof duidelijk te hebben gemaakt
dat de VVD-fractie voorstander is van verlofsparen wat op 1 januari jl. is
ingegaan, dat wij daar kritisch naar kijken en dat wij zorgen dat het goed
verloopt. Ik heb uitgedragen dat wij hier kampioen zijn in het werken in deeltijd.
Daarvan heeft de VVD-fractie gezegd: dat liep al zonder dat wij die wet hadden.
Het gaat allemaal om het combineren van arbeid en zorg.Voorzitter! Het wetsvoorstel met betrekking tot het recht op tien dagen
betaald kortdurend zorgverlof regelt een loondoorbetaling van 70% voor werkgevers.
De kosten van deze loondoorbetaling zijn geraamd op 375 mln. gulden. De werkgever
wordt door de overheid voor de helft gecompenseerd. De compensatie wordt vormgegeven
via een verlaging van de overhevelingstoeslag (OT) met 0,1%. Er is uiteindelijk
door het kabinet voor deze generieke variant gekozen, omdat daarmee twee zwaarwegende
voordelen worden behaald: a) de administratieve belasting en de uitvoeringskosten
zijn gering en b) de werkgevers van alle potentiële gebruikers worden
bereikt. Wel moet gezegd worden dat er ook een nadeel kleeft aan compensatie
via de OT. Sectoren waarin vooral vrouwen werken die waarschijnlijk meer van
het zorgverlof gebruik zullen maken, worden relatief benadeeld ten opzichte
van sectoren waarin weinig gebruikt zal worden gemaakt van het zorgverlof.Naast deze generieke lastenverlichting zijn een aantal specifieke regelingen
besproken, zoals een regeling via het Algemeen Werkloosheidsfonds (AWF) en
via WVA, of via een apart verloffonds. Het voordeel van dergelijke specifieke
regelingen zou zijn dat deze recht kunnen doen aan het verschillend feitelijk
gebruik van zorgverlof in verschillende sectoren en bedrijven. Daartegenover
stonden exorbitant hoge uitvoeringskosten, namelijk 165 mln. gulden per jaar
voor de overheid, en daarnaast nog uitvoeringskosten voor de werkgever. De
keuze is uiteindelijk wat ons betreft terecht gevallen op een compensatie
via afkoop van de OT, maar daarbij moet worden gezegd dat het de minst erge
is van de reeks ongunstige financieringsvarianten. Een wijziging in de financieringssystematiek
is, gelet op de bovenstaande argumentatie, niet wenselijk. Daarnaast leidt
zo'n wijziging altijd tot hogere overheidskosten. De OT is namelijk per 1
januari 2001, bij het ingaan van het nieuwe belastingplan, afgeschaft. De
generieke compensatie voor werkgevers is betrokken bij de brutering van de
OT. Een generieke lastenverlichting, als compensatie van de kosten van het
betaald kortdurend zorgverlof, is dus al uitgevoerd. Samenvattend kan ik stellen
dat mijn fractie kiest voor compensatie via de OT en dat elke wijziging van
de financieringssystematiek die nu nog op initiatief van de Kamer wordt ingesteld,
leidt tot extra kosten voor de overheid. Die extra kosten zijn voor mijn fractie
onacceptabel.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik vraag u toch of u, gelet op uw eigen argumentatie, de redenering kunt
steunen die ik eerder heb verwoord: naast de generieke lastenverlichting wordt
er iets extra's gedaan voor de sectoren die zwaarder worden belast, zoals
onderwijs, zorg en kinderopvang. Die sectoren vindt u ook belangrijk. Kunt
u die redenering steunen, vooruitlopend op het amendement dat ik morgen zal
indienen?Mevrouw Örgü (VVD):De redenering van uw fractie, met name waar die handelt over de nadelen
in relatie met de OT, kan ik steunen. Echter, hoe het in de praktijk in een
amendement wordt verwerkt, dat wil ik graag zien. Daarna kan ik een oordeel
vellen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het gaat om het idee. Je houdt de generieke lastenverlichting voor werkgevers
en alleen voor de sectoren die extra zwaar worden belast – bijvoorbeeld
omdat ze veel vrouwen in dienst nemen of hebben – geldt een specifieke
compensatieregeling.Mevrouw Örgü (VVD):Ik wil daarvan graag een duidelijke uitwerking zien voordat ik er mijn
oordeel over vel.Voorzitter! De fractie van de VVD vindt dat in het wetsvoorstel de mogelijkheid
van opstapeling van verschillende verlofvormen ligt besloten. Het kabinet
gaat ons inziens onvoldoende op dit aspect in. Een werknemer heeft straks
de mogelijkheid om eerst een beroep te doen op calamiteitenverlof en daarna
op zorgverlof. Een ander voorbeeld is de situatie waarin eerst ouderschapsverlof
wordt opgenomen en vervolgens in deeltijd wordt gewerkt. Bij dergelijke constructies
is het altijd de werkgever die met de consequenties en de problemen wordt
opgezadeld. Wij zien dit als een onevenredige verdeling van verantwoordelijkheden.
Bovendien zijn er voldoende mogelijkheden om oplossingen te zoeken binnen
bestaande regelingen. Het kabinet gaat onvoldoende in op de mogelijkheden
van het inzetten van bovenwettelijke vakantiedagen bij zorgverlof. Veel werkenden
beschikken over een aanzienlijke hoeveelheid verlofdagen, zoals bovenwettelijke
vakantiedagen en roostervrije dagen. Vaak maken mensen hun verlofdagen niet
op. Ik mis een duidelijke inzet van deze dagen in het kader van het arbeid-en-zorgvraagstuk.De Stichting van de arbeid was in haar advies over de voorstellen voor
een algemene Wet arbeid en zorg unaniem van oordeel dat het aan de sociale
partners is om verdergaande afspraken te maken over kraamverlof, met in het
achterhoofd het gegeven dat het merendeel van de CAO's een kraamverlofbepaling
bevat. Ik vraag mij af of het nog wel gewenst is dat het kabinet iets op dit
terrein regelt. Het kabinet stelt voor, de mogelijkheid te creëren om ouderschapsverlof
te splitsen in ten hoogste drie delen. Voorzitter! Ik vind dat het kabinet
onvoldoende aandacht geeft aan de gevolgen van de flexibilisering van het
ouderschapsverlof voor de bedrijfsvoering van ondernemingen. Ook hier kan
weer worden gesteld dat de werkgever opdraait voor alle lasten.Mijn fractie kan zich vinden in het voorstel inzake adoptieverlof. Bij
adoptie hebben ouders immers tijd nodig om aan hun kind te wennen. Het is
terecht dat daarvoor een verlofregeling komt. Ook is het terecht dat dit verlof
korter is dan zwangerschapsverlof. Immers, het kind wordt niet door de adoptiemoeder
gebaard. Ook is mijn fractie van mening dat pleegouders in aanmerking moeten
komen voor een bepaalde verlofregeling. Verder vraag ik waarom het kabinet
ervoor gekozen heeft, het politieke verlof een plek te geven binnen de Wet
arbeid en zorg. Wat is de relatie tussen politiek verlof en de combinatie
van arbeid en zorg?Het kabinet gaat onvoldoende in op de motie-Van Middelkoop. Ik meen dat
door de thans door het kabinet gekozen weg het werk wordt omgedraaid. Het
kiest ervoor, aan het einde van het wetgevingstraject aspecten van integratie
in de bestaande wetten op hun merites te bezien. Gelet op de grote twijfels
die ook de Raad van State bij deze werkwijze heeft, verzoek ik de staatssecretaris
nadrukkelijker in te gaan op de opname van de wettelijke regeling in het BW.
Voordat de wet in stemming komt, wil ik over informatie beschikken om een
verantwoorde beslissing te kunnen nemen over het creëren van de Wet arbeid
en zorg of opname in een regeling in het BW. Waarom is het kabinet nog steeds
van mening dat bundeling en samenvoeging van de bestaande regelingen het gebruik
zal bevorderen?De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Het laatste stukje klinkt als muziek in mijn oren, dat zal mevrouw Örgü
begrijpen. Ik wil echter testen hoe robuust haar opvatting op dit punt is.
Zij staat in elk geval voor haar handtekening die zij destijds onder mijn
motie zette, dat waardeer ik. De argumenten van de staatssecretaris luiden:
wij hebben een regeerakkoord en wij zien later nog wel eens of het in het
BW kan. Dit kan toch niet voor mevrouw Örgü voldoende zijn om te
zwichten?Mevrouw Örgü (VVD):De VVD-fractie vindt dat nu het moment is aangebroken waarop de staatssecretaris
hierop moet ingaan. Het kabinet zegt over de motie omtrent het BW, die wij
hebben gesteund, dat die aan het eind van het traject op haar merites beoordeeld
zal worden. Ik wil echter dat dit nú beoordeeld wordt, omdat ik een
keuze wil maken.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Met mij en mevrouw Dankers, ik verwijs naar het gemeenschappelijke amendement,
vindt u dat het nú moet gebeuren en dat de staatssecretaris bijzondere
argumenten moet geven om ervoor te zorgen dat u haar lijn volgt.Mevrouw Örgü (VVD):Ja.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Dat stel ik zeer op prijs, dank u wel.Mevrouw Schimmel (D66):Ik heb een aha-erlebnis. Volgens mij hebben wij deze discussie ook gevoerd
bij de Wet aanpassing arbeidsduur, waarin een apart wettelijk kader werd geschapen
voor het recht op vermindering of vermeerdering van arbeidsduur. Toen werd
dezelfde redenering gevolgd bij de vraag of het wel of niet in het BW moest
worden opgenomen. Wij lopen het risico dat wij in herhalingen vervallen.De voorzitter:Aan wie stelt u deze vraag?Mevrouw Schimmel (D66):Wat is er anders aan de Wet aanpassing arbeidsduur, waarin een apart wettelijk
kader is opgenomen, ten opzichte van deze Wet arbeid en zorg, waardoor mevrouw
Örgü extra argumenten nodig heeft om te kunnen beoordelen dat deze
regelingen in het BW moeten worden opgenomen? Waarom heeft zij destijds bij
de behandeling van de Wet aanpassing arbeidsduur het amendement-Bijleveld
niet gesteund?Mevrouw Örgü (VVD):Toen wij over de Wet aanpassing arbeidsduur en het amendement spraken,
hadden wij een antwoord van het kabinet gekregen. Aan het eind van het traject
zou het kabinet dit op zijn merites beoordelen. Ik meen dat wij nu aan het
einde van dat traject zijn en daarover wil ik meer weten.Mevrouw Schimmel (D66):Voorzitter...De voorzitter:Neen, ik word strenger met het toestaan van interrupties. U hebt een vraag
gesteld en u hebt een antwoord gekregen. De rest moet dan in tweede termijn,
anders is het niet mogelijk om de vier sprekers die nog volgen vóór
23.15 uur – want dan laat ik echt de hamer vallen – aan het woord
te laten komen en dat zou ik niet rechtvaardig vinden.Mevrouw Örgü (VVD):Er zijn amendementen ingediend en mijn fractie wil graag weten wat de
financiële consequenties hiervan zijn. Samenvattend stel ik dat ook de
VVD betere mogelijkheden wil voor het combineren van arbeid en zorg. Dit willen
wij bereiken door: 1. geen wettelijke rechten, maar via maatwerk
door sociale partners;2. verlof sparen en deeltijd verbeteren;3. kinderopvang uitbreiden;4. voor langdurig zorgverlof de Wet
financiering loopbaanonderbreking stimuleren;5. binnen de Wet arbeid
en zorg afwijken bij CAO en ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging
mogelijk maken.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Wie de tekst van het wetsvoorstel inzake arbeid en zorg onbevangen
doorneemt, zou de gedachte kunnen bekruipen dat de zoektocht naar een nieuw
evenwicht tussen arbeid en zorg tot de introductie van een groot aantal nieuwe
verlofvormen heeft geleid. De wet krijgt een indrukwekkende omvang. Bij nadere
beschouwing blijkt het beeld echter genuanceerder. Het wetsvoorstel bevat
een combinatie van nieuwe en bestaande regelingen. Het kortdurend zorgverlof,
het adoptieverlof en het recht op twee dagen betaald kraamverlof zijn de wezenlijk
nieuwe verlofvormen in dit wetsvoorstel Ook wordt het bestaande uitkeringsrecht
bij zwangerschap en bevalling nu ook formeel vertaald in een
verlofrecht. Verder worden een aantal bestaande verlofregelingen, zoals de
regeling voor het ouderschapsverlof, het kortverzuimverlof, zoals calamiteitenverlof,
en politiek verlof overgeheveld naar de Wet arbeid en zorg.Over de plannen van de regering, die in dit wetsvoorstel en de bijbehorende
invoeringswet zijn neergelegd, hebben wij reeds eerder met de regering van
gedachten kunnen wisselen in de overleggen over de nota Arbeid en zorg. Daarbij
hebben wij reeds blijk gegeven van onze gemengde gevoelens. Op zichzelf staan
wij positief tegenover de gedachte om zorgverplichtingen van werknemers uitdrukkelijk
te onderkennen en te waarderen. Voorkomen moet worden dat in de praktijk het
beslag van de arbeid zodanig groot is, dat zorgtaken die de werknemer bijvoorbeeld
tegenover zieke familieleden wil vervullen in het gedrang komen. Vanuit deze
waardering voor de vervulling van zorgtaken hebben wij een positieve grondhouding
ingenomen tegenover de nieuw voorgestelde verlofvormen, zoals het zorgverlof.Bij de plannen inzake arbeid en zorg van dit kabinet hebben wij echter
steeds kritiek gehad op de vermenging met de doelstelling van vergroting van
de arbeidsparticipatie van vrouwen. Het "evenwicht" dat de regering nastreeft,
namelijk een driekwartbaan voor man en vrouw en een gedeeltelijke uitbesteding
van de kinderen, is niet het model dat de SGP-fractie nastreeft. Vanuit ons
accent op het belang van de zorg voor de kinderen als primaire verantwoordelijkheid
van de ouders, staan wij een beleid voor waarbij juist het zelf zorgen voor
de kinderen aantrekkelijker wordt gemaakt dan het uitbesteden van die zorg.
Wij hebben herhaaldelijk onze bezorgdheid erover uitgesproken dat dit in de
praktijk steeds moeilijker wordt gemaakt. Bij de door de regering bij voortduring
nagestreefde vergroting van de arbeidsparticipatie, ligt telkens het gevaar
op de loer dat niet de zorg in ruime zin de plaats krijgt die zij verdient.
Wij kunnen ons niet vinden in de dominerende kabinetsbenadering waarbij de
zorg vooral gefacilieerd wordt voorzover deze van de arbeid weerhoudt. Naar
onze mening getuigt die benadering niet van een evenwichtige waardering van
onbetaalde zorgarbeid.Er kan bovendien niet aan voorbij worden gegaan dat juist de knelpunten
in de zorg waarvoor nu een oplossing wordt gezocht, mede worden opgeroepen
door een kabinetsbeleid dat wordt gekenmerkt door een grote nadruk op vergroting
van de arbeidsparticipatie. Juist bij substantiële arbeidsverplichtingen
van beide ouders ontstaan immers gemakkelijker allerlei problemen in de zorgsfeer,
bijvoorbeeld in de zorg voor zieke kinderen of ouders.Tegen het huidige wetsvoorstel zijn ook andere belangrijke kritiekpunten
ingebracht. De Raad van State heeft een buitengewoon kritisch advies uitgebracht
en zowel tegen vorm als inhoud ervan ernstige bezwaren geuit. Het kabinet
heeft zich op een aantal punten te gemakkelijk afgemaakt van deze kritiek,
door te verwijzen naar het regeerakkoord. Bij het doorlezen van de stukken
kwam ik weer tot de verzuchting dat het verboden moet worden om bij weerlegging
van kritiek van de Raad van State naar het regeerakkoord te verwijzen, maar
dit terzijde.De kritiek geldt in de eerste plaats de keuze voor een algemene kaderwet.
Zijn hier nu werkelijk overtuigende inhoudelijke argumenten voor aan te dragen
of gaat het er vooral om, een politiek paradepaard te stallen? Mede naar aanleiding
van de door ons gesteunde motie-Van Middelkoop is over de keuze van een overkoepelende
wet al indringend gediscussieerd. De keuze voor een algemene kaderwet raakt
ook aan de structuur en positie van het Burgerlijk Wetboek. Regels die direct
inwerken op de rechtsverhouding tussen werkgevers en werknemers worden daar
nu uitgelicht. Dat is een weinig gelukkige keus. Hoe kijkt de regering overigens
aan tegen het feit dat de interpretatie van de Wet arbeid en zorg door verschillende
rechters zal moeten plaatsvinden, namelijk de bestuursrechter en de burgerlijke
rechter? Wordt hiermee de eenheid die in dit wetsvoorstel wordt gesuggereerd
niet gerelativeerd?Voorzitter! De SGP-fractie zal vanuit deze benadering zeker het amendement
steunen dat nu door de collegae Dankers en Van Middelkoop is ingediend, voorzover
dit naar ik heb begrepen bij het doornemen van dit zeer omvangrijke amendement
naadloos voortvloeit en volgt op de eerdergenoemde motie.Voorzitter! Er valt niet alleen op het overkoepelende karakter van deze
wet kritiek uit te oefenen, maar ook op de gekozen structuur van aanbouwwetgeving.
De uiteindelijke inhoud van de wet is nog onvoldoende belijnd. Weinig consistent
blijft verder dat bijvoorbeeld de later in te voegen wet aanpassing arbeidsduur
een ruimere reikwijdte heeft dan het terrein van arbeid en zorg. Ook op andere
gronden kan immers om aanpassing van de arbeidsduur worden verzocht.Ook de onderbrenging van het politiek verlof in de Wet arbeid en zorg
is weinig overtuigend. Voorgaande sprekers hebben daar vanavond ook al op
gewezen.De voortdurende uitbreiding en verfijning van verlofvormen roept voorts
de vraag op welke integrale visie de regering heeft op de toekomst van vakantie-
en verlofregelingen. Graag hoor ik nog eens nader toegelicht waarom de regering
zich geen zorgen maakt over de nadelige effecten van een opeenhoping van verlofvormen
voor in het bijzonder de kleinere werkgevers of voor de werknemers, die bij
een krappe arbeidsmarkt te kampen hebben met een verhoogde werkdruk, doordat
zij het werk van verlofnemende collega's moeten overnemen. De SGP-fractie
is van mening dat ook de keerzijde van uitbreiding van verlofrechten niet
buiten beeld mag blijven in de discussie en voor het vellen van een evenwichtig
eindoordeel uitdrukkelijk moet worden meegewogen.De SGP-fractie is van mening dat de overheid een bijzondere sociale verantwoordelijkheid
heeft voor een dergelijke minimale bescherming van de werknemers, ook waar
het gaat om vakantie- en verlofaanspraken. Bij een verdere ontwikkeling van
verlofvormen moet evenwel niet te gemakkelijk worden aangenomen dat elke uitbreiding
een zodanig minimumkarakter heeft dat daadwerkelijk een dwingendrechtelijk
kader is geboden. Daarmee wordt immers tekortgedaan aan de verantwoordelijkheid
die werkgevers en werknemers hier met elkaar hebben en worden bovendien de
mogelijkheden voor maatwerk ingeperkt. De contracteervrijheid mag niet zonder
adequate rechtvaardiging worden ingeperkt. In dit licht bezien zijn we vooralsnog
niet overtuigd dat alle thans voorgestelde nieuwe verlofvormen
een dergelijk minimumkarakter hebben en staan wij sympathiek tegenover wijzigingsvoorstellen
die dit dwingendrechtelijke karakter mitigeren. Graag hoor ik alvorens tot
een eindoordeel te komen hierop een nadere reactie van de regering.Voorzitter! Na deze algemene opmerkingen wil ik nog enkele kanttekeningen
plaatsen bij de vormgeving van een aantal nieuwe verlofvormen. Ik wil eerst
evenwel kort stilstaan bij een verlofvorm waarover reeds geruime tijd wordt
gesproken, maar die niet in het wetsvoorstel is opgenomen: het langdurig zorgverlof.
Er is vanavond al vaker gewezen op het SCP-rapport "Vrij om te helpen" dat
recent is uitgekomen en een verkenning bevat naar betaald langdurig zorgverlof.
Met deze verkenning is mede uitvoering gegeven aan de kamerbreed gesteunde
motie-Van der Vlies (22800 XV, nr. 32) uit 1992, waarin de regering is verzocht
studie te doen verrichten naar de financiële en rechtspositionele aspecten
van langdurend zorgverlof. Daarbij werd overwogen dat een zorgverlof ten behoeve
van de verzorging van patiënten in de thuissituatie in een belangrijke
behoefte voorziet.Een opvallende uitkomst van het SCP-onderzoek is dat voor een dergelijk
verlof om geruime tijd voor verwanten te kunnen zorgen die om gezondheidsredenen
hulp nodig hebben, zeer grote belangstelling blijkt te bestaan. Bijna een
miljoen mensen zouden op een dergelijke regeling een beroep willen doen.De kosten van een volledige doorbetaling van een dergelijk verlof zijn
aanzienlijk. Daarbij verdient wel de aandacht dat de reikwijdte van de doelgroep
daarbij ruim genomen is: familie, vrienden en goede bekenden. Een beperking
van de doelgroep, waarbij in ieder geval de zorg voor gezinsleden en een nader
aan te duiden kring van familieleden binnen het bereik van een wettelijk zorgverlof
wordt gebracht, is voor de SGP-fractie zeer wel bespreekbaar. In het licht
van de langdurige voorgeschiedenis dringt de SGP-fractie aan op een snelle
besluitvorming hierover. Het lijkt ons wenselijk om hier nu spoedig knopen
over door te hakken.Voorzitter! Een kortdurend betaald zorgverlof van maximaal 10 dagen maakt
wel deel uit van dit wetsvoorstel. Wij hebben reeds eerder aangegeven hier
vanuit de erkenning en aandacht voor de zorgverplichtingen tegenover naasten
in beginsel positief tegenover te staan. Maar dan uitdrukkelijk vanuit het
evenwicht tussen arbeid en zorg in de ruimste zin!De kring van zorgbehoevenden die door het kabinet is getrokken bij de
vormgeving van het kortdurend zorgverlof, is echter in belangrijke mate gestempeld
door de wens om de relatie met de betaalde arbeid in stand te houden. Immers,
kortdurende zorg voor zieke, zelfstandig wonende kinderen en andere familieleden
zal voor de werknemer minder een factor zijn om af te zien van betaalde arbeid,
zo stelt de regering. Dat wordt zonder omwegen als een tegenargument gezien.Deze benadering getuigt naar onze mening weer van het door ons afgewezen
accent op het belang van vergroting van arbeidsparticipatie van beide ouders.
Vanuit onze ruime opvatting van de waardering voor vervulling van zorgtaken
en het voorkomen van eenzijdige faciliëring van tweeverdienershuishoudens
hebben wij steeds gepleit voor het ruimer trekken van de kring van degenen
voor wie het zorgverlof kan worden aangewend, ruimer dan de kring van inwonende
gezinsleden. Wij staan positief tegenover de bij nota van wijziging voorgestelde
uitbreiding van de personenkring met inwonende ouders, maar deze wijziging
gaat ons niet ver genoeg. Amendementen die de mogelijkheid willen scheppen,
het zorgverlof op te nemen voor uitwonende kinderen en ouders, kunnen dan
ook op onze steun rekenen. Inmiddels liggen op dit gebied verschillende amendementen
voor.De vraag blijft ook of met de door de regering voorgestelde vormgeving
van het zorgverlof voldoende recht wordt gedaan aan de positie van alleenstaande
ouders met een zorgverplichting voor kinderen. De gedachte om alleenstaande
ouders een ruimer verlofrecht toe te kennen, komt ons op zichzelf sympathiek
voor. Onder andere in de bijdrage van mevrouw Bussemaker zijn ook argumenten
genoemd tegen een te ver gaande oprekking daarvan. Ik hoor hierop graag de
reactie van de staatssecretaris.Een aandachtspunt voor onze fractie is voorts, of de clausulering van
het zorgverlof in de praktijk niet tot gevolg kan hebben dat bijvoorbeeld
kostwinners worden benadeeld ten opzichte van tweeverdieners. Zal het er in
de praktijk niet op neerkomen, dat een verzoek van een alleenverdiener om
zorgverlof voor de zorg voor zieke kinderen op te nemen, gemakkelijk kan worden
afgewezen met het argument dat de echtgenoot of echtgenote voldoende tijd
heeft om zorgtaken te verrichten? In dat geval dreigt een fundamentele onevenwichtigheid.
De alleenverdiener kan alsdan niet op gelijke voet aanspraak maken op het
verlof voor de vervulling van zorgtaken. Bovendien moet in het oog worden
gehouden dat een categorie werknemers met een hogere werkdruk kan worden geconfronteerd
doordat zij minder in aanmerking komt voor de verlofregelingen. Dat bezwaar
komt er dan nog eens bij. Graag hoor ik hierop een reactie.Dan ga ik in op het adoptieverlof. De SGP-fractie staat positief tegenover
de introductie van een recht op verlof bij adoptie. Daarbij weegt voor ons
mee dat ook de sociale partners uitdrukkelijk hebben aangegeven, een wettelijke
regeling voor deze relatief beperkte doelgroep positief te waarderen. Kritiek
heeft mijn fractie evenwel op het feit dat dit verlof door de regering louter
wordt beschouwd als een hechtings- of bindingsverlof. In de praktijk van de
interlandelijke adoptie blijken immers juist de noodzakelijke formaliteiten
en vooral de reis naar en het verblijf in het buitenland veel tijd te kosten.
In veel gevallen is een aanzienlijk langer verblijf in het buitenland dan
drie weken vereist. Vallen niet juist de reis- en verblijfstijd in veel CAO's
die thans een adoptieverlof mogelijk maken, uitdrukkelijk onder de reikwijdte
van het verlof? Kan de regering tegen de achtergrond van de CAO-praktijk nog
eens toelichten waarom louter voor een bindingsverlof wordt gekozen?De tekst van de voorgestelde bepaling maakt het overigens wel mogelijk
dat het adoptieverlof al een deel van de verblijfstijd in het buitenland omvat
omdat het verlof kan worden opgenomen vanaf het moment van de feitelijke opneming
ter adoptie. Bij het amendement op stuk nr. 21 hebben wij voorgesteld de mogelijkheid
te scheppen, het adoptieverlof al twee weken eerder te laten ingaan, zodat
het verlof ook kan worden aangewend voor de voorafgaande reis-
en verblijfstijd.Een tweede amendement, op stuk nr. 22, heeft betrekking op de in artikel
3.3 voorgeschreven meldingsverplichting. Het daar gestelde vereiste dat de
werknemer het verlof uiterlijk drie weken voor de dag van ingang van het adoptieverlof
moet melden, is in zijn algemeenheid alleszins redelijk. In een aanzienlijk
aantal gevallen is het evenwel onmogelijk aan die verplichting te voldoen,
omdat de precieze tijd van de feitelijke opneming pas zeer kort tevoren bekend
is. In die gevallen zou het onverkort vasthouden aan de driewekeneis onwenselijk
zijn. Overigens gaan wij er daarbij vanzelfsprekend van uit dat de werkgever
al eerder is geïnformeerd over de periode waarin de adoptie naar verwachting
zal plaatsvinden en dat hij zo spoedig mogelijk van de daadwerkelijke ingangsdatum
in kennis wordt gesteld.In het licht van de vaak vereiste lange verblijfsduur in het buitenland
staat de SGP-fractie ook positief tegenover het amendement-Bussemaker/Schimmel
om het adoptieverlof uit te breiden tot vier weken. Deze termijn is eerder
ook door de regering gehanteerd, zij het dat toen nog van de rechten voor
één ouder werd uitgegaan. In de discussie van zo-even kwam naar
voren dat dit zal leiden tot de uitbreiding van de financiering van het adoptieverlof,
dat wil zeggen dat de vierde week op dezelfde wijze gefinancierd wordt als
de drie weken daarvoor. Mevrouw Bussemaker zei het ook al. Dat lijkt mij ook
een logische gevolgtrekking, maar ik vraag mij af of dat voldoende tot uitdrukking
is gebracht in het amendement. Mogelijk is op dit amendement een aanvulling
nodig om ook de financiering voor de vierde week zeker te stellen.Het viel ons op dat de reikwijdte van het kortverzuimverlof en het kraamverlof
bij nota van wijziging is uitgebreid, zodat hier ook een beroep op kan worden
gedaan bij de geboorte van een kind in geval van ongehuwd samenwonen. De SGP-fractie
heeft zich steeds verzet tegen een ondermijning van de plaats van het huwelijk
tussen man en vrouw in onze wetgeving door publieke erkenning van alternatieve
samenlevingsvormen. De wetgever is, zoals bekend, helaas een andere richting
uitgegaan, maar daaruit volgt niet zonder meer dat ook bij geregistreerd partnerschap
en ongehuwd samenwonen recht op kraamverlof zou bestaan. Juist in relatie
tot de kinderen verschillen de diverse samenlevingsvormen essentieel. De echtgenoot
van de moeder is wettelijk de vader van het binnen het huwelijk geboren kind.
Dat geldt niet voor de man met wie de moeder ongehuwd samenleeft. Ook het
geregistreerd partnerschap heeft voor de betrekkingen met kinderen op zichzelf
geen gevolgen. Het verbaast de SGP-fractie dan ook dat deze uitbreiding zonder
inhoudelijke motivering wordt bewerkstelligd en de juridische ouder met de
niet-ouder wordt gelijkgesteld. Kan nader worden toegelicht waarom de regering
aanvankelijk het ongehuwd samenleven niet onder de reikwijdte van het kraamverlof
had gebracht?Het zal duidelijk zijn dat wij de antwoorden van de staatssecretaris met
bijzondere belangstelling afwachten en meer in het bijzonder haar reactie
op de amendementen, die soms in aanzienlijke mate een bijstelling van het
wetsvoorstel kunnen betekenen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Bent u niet met mij van mening dat degene die het kind erkent recht moet
hebben op verlof?De heer Van der Staaij (SGP):In ieder geval ontstaat bij erkenning in juridisch opzicht een andere
situatie dan bij ongehuwd samenwonen waarbij geen sprake is van erkenning.
Ik weet nog niet of dat ook in juridische zin moet leiden tot de toepasselijkheid
van het kraamverlof, maar ik begrijp op zichzelf uw redenering.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Je kunt een kind natuurlijk erkennen als je samenwoont, maar ook als je
niet samenwoont. Ik kan mij voorstellen dat degene die het kind erkent recht
heeft op het verlof.De heer Van der Staaij (SGP):Dan gaat u ervan uit dat er een koppeling wordt gemaakt met het juridische
ouderschap en dat het kennelijk relevant is in het kader van het kraamverlof,
terwijl dat in dit wetsvoorstel niet het geval is.De heer De Wit (SP):Voorzitter! Uitbreiding van de verlofregelingen is naar de mening van
de SP-fractie dringend noodzakelijk. Nederland is in dat opzicht nog een tamelijk
achtergebleven gebied. De Kamer heeft door het aannemen van de motie-Van Middelkoop
te kennen gegeven dat de regelingen rondom het verlof opgenomen zouden moeten
worden in het Burgerlijk Wetboek. De SP-fractie heeft die motie indertijd
ook gesteund. In dat opzicht kan onmiddellijk vastgesteld worden dat het wetsvoorstel
daarvan afwijkt. Naar de mening van de SP-fractie wordt nu terecht in een
amendement voorgesteld om de regelingen die daarvoor in aanmerking komen onder
te brengen in het Burgerlijk Wetboek. Het amendement van mevrouw Dankers en
de heer Van Middelkoop heeft dan ook onze steun. Het betekent wel dat er nog
veel moet gebeuren als dat amendement aangenomen wordt, maar dan loop ik misschien
te ver op de zaken vooruit.De Raad van State heeft ongezouten kritiek op het wetsvoorstel geuit,
zelfs op het voorstel dat in tweede instantie door de regering is ingediend.
De kritiek van de Raad van State komt erop neer dat niet duidelijk wordt wat
precies de meerwaarde is van dit wetsvoorstel ten opzichte van de bestaande
regelingen. De Raad van State heeft dan ook gesuggereerd, het wetsvoorstel
niet in deze vorm naar de Kamer te sturen. Begrijp ik dit jargon goed, dan
betekent het niet meer en niet minder dan dat de inhoud van het wetsvoorstel
niet deugt en dat het wetsvoorstel beter niet in deze vorm kan worden ingediend.
Toch heeft de staatssecretaris dat gedaan. De vraag is dan natuurlijk: waarom
heeft zij dat gedaan? Daarom ook van mijn kant de vraag of de staatssecretaris
nog eens wil ingaan op de motieven om het wetsvoorstel in te dienen. Het is
nauwelijks een uitbreiding van bestaande rechten, maar vooral een bundeling
van reeds bestaande regelingen. Dat zou volgens de regering de voorkeur hebben
vanwege de inzichtelijkheid, maar is het wetsvoorstel wel zo inzichtelijk?
Ik vind het nog steeds een wirwar van verschillende regels. Voor iedere vorm
van verlof wordt weer een andere regeling getroffen en telkens wordt daar
weer een andere financieringssystematiek voor gekozen. Uniformiteit –
ook een begrip dat de regering hanteert om het wetsvoorstel te verdedigen –
is naar mijn mening ver te zoeken.Dan de inhoud van het wetsvoorstel, voorzitter. Mijn fractie vindt de
voorstellen in het wetsvoorstel tamelijk benepen. Alvorens op de verschillende
verlofregelingen in te gaan, wil ik het wetsvoorstel in een breder kader plaatsen,
namelijk dat bij de behandeling van de vraagstukken rond zorg en arbeid de
betaalde arbeid te veel aandacht krijgt. Zoals ik ook heb betoogd bij de behandeling
van het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie, is Paars naar de mening van de SP
doorgeschoten in haar nadruk op betaalde arbeid. Onbetaalde zorgarbeid dreigt
daardoor het kind van de rekening te worden. Voor Paars is het toppunt van
emancipatie gelijk aan betaalde arbeid voor iedereen: iedereen aan het werk,
dan is de emancipatie voltooid. Daarvoor mogen zelfs verworven rechten van
uitkeringsgerechtigden worden afgebroken, moeten de lonen jarenlang worden
gematigd en moeten alle eventuele vrijstellingen van de arbeidsplicht op de
helling. Zo moeten ouderen, na aan de kant te zijn gezet, weer aan het werk,
net als moeders met kleine kinderen en een uitkering. Een gevolg is wel dat
de samenleving op sommige gebieden in de knel komt, namelijk op al die terreinen
die draaien op onbetaalde arbeid. Overigens is daarom het uitbreiden van de
verschillende verlofregelingen wel onontkoombaar.Tweeverdienerschap wordt de norm en ís zo langzamerhand al de norm.
Het kostwinnersmodel lijkt het te verliezen ten opzichte van het nieuwe tweeverdienerschap,
maar er bestaan in ons land ook nog steeds gezinnen die ervoor kiezen om de
taken traditioneel te verdelen, of juist precies andersom, dus met een werkende
vrouw en een huisman. Er zijn ook in toenemende mate alleenstaanden en eenoudergezinnen
en vooral eenoudergezinnen komen in het gedrang als het beleid te zeer wordt
ontworpen aan de hand van de tweeverdienersnorm.Ik wil dat kort illustreren. Omdat langzamerhand twee inkomens per gezin
de norm is geworden, lijkt het ondanks de loonmatiging met de financiële
positie van huishoudens in ieder geval goed te gaan. In de jaren negentig,
vooral in de tweede helft daarvan, is het economisch voor de wind gegaan.
Ten minste een deel van de huishoudens heeft hier dusdanig van geprofiteerd,
dat de gemiddelde koopkracht van een gemiddeld huishouden is gestegen. Dat
geldt echter niet voor alle huishoudens. Het gemiddelde inkomen van een huishouden
van een alleenverdiener, een alleenstaande of een alleenstaande ouder is namelijk
in dezelfde periode gedaald. Dat blijkt uit het laatste jaarboek welvaartsverdeling
van het CBS. De inkomensachteruitgang van alleenstaande ouders, in combinatie
met de toename van het aantal alleenstaande ouders, is de voornaamste reden
van de zorgwekkende toename van armoede onder kinderen.Ik wil dus waken voor een samenleving waarin de enige norm betaald werk
voor iedereen is. Paars wil daarentegen zoveel mogelijk mensen zo goedkoop
mogelijk aan het werk hebben. Om dat enigszins mogelijk te maken, moeten de
verlofregelingen wel worden uitgebreid. Ook dat mag volgens Paars natuurlijk
niet te veel kosten, dus daarom zijn de regelingen zo karig uitgevallen. Om
zorgarbeid meer ruimte te geven, is verdere uitbreiding van verlofregelingen
echter onontkoombaar. Vooral de zorgwekkende situatie van veel alleenstaande
ouders vraagt om een uitbreiding van de betaalde verlofregelingen, omdat onbetaald
verlof door een gemiddeld laag inkomen doorgaans geen optie is.Met dat doel heb ik het amendement op stuk nr. 17 ingediend. Dit amendement
geeft alleenstaande ouders hetzelfde recht op ouderschapsverlof als twee ouders
die in een gezinsverband samenleven. Vanuit de zorgbehoefte van het kind niet
meer dan logisch en, zoals ook de leden Schimmel en Bussemaker bij de uitbreiding
van het kortdurend zorgverlof voor alleenstaande ouders beargumenteren, alleenstaande
ouders hebben in de meeste gevallen geen ander die de zorgtaken kan vervullen.Ik wil nog enkele opmerkingen maken in reactie op hetgeen mevrouw Bussemaker
in een interruptiedebat zei, namelijk dat je toch voorzichtig moet zijn waar
het gaat om de positie van alleenstaande ouders op de arbeidsmarkt. In de
eerste plaats werken de meeste werknemers al als zij ouder worden en in de
tweede plaats vind ik dat een werkgever er niets mee te maken heeft of iemand
nu alleenstaande ouder is of niet. Hij mag daarop niet selecteren. In de derde
plaats gaat het om kinderen jonger dan acht jaar en alleenstaande ouders die
in een aantal gevallen nog steeds zijn vrijgesteld van een sollicitatieplicht.
Het gaat mij vooral om de vraag of wij niet voorop moeten stellen dat voorkomen
moet worden dat ouders uit het arbeidsproces moeten stappen en ervoor moeten
zorgen dat er een goede mogelijkheid wordt geboden om arbeid en zorg te kunnen
combineren, in dit geval voor de alleenstaande ouders.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik snap uw redenering wel, maar ziet u ook niet het dilemma dat wij toch
ook willen dat alleenstaande ouders de arbeidsmarkt op gaan? Ziet u niet het
gevaar dat met uw voorstel de werkgever eerder zal zeggen dat het een extra
lastige werknemer is? Formeel gesproken heeft hij natuurlijk niets te maken
met die leefvorm, maar wij weten dat het in de praktijk wel eens anders gaat!De heer De Wit (SP):Het nadeel van uw voorbeeld vind ik dat het een wat buitengewoon voorbeeld
is en niet zo vaak behoeft voor te komen. Ik denk niet dat je de inhoud van
het amendement daarop zou moeten afrekenen. Sterker nog, ik vind inderdaad
dat de werknemer niet verplicht is zijn privé-situatie aan de werkgever
te schetsen. Met andere woorden, bij aanname hoeft dat geen probleem te zijn.
Bovendien speelt het in de meeste gevallen pas in de loop van het arbeidscontract.
Ik vind uw voorbeeld dus niet maatgevend.Voorzitter! Daarnaast heb ik nog een tweede amendement ingediend, dat
op stuk nr. 18, omdat ik van mening ben dat ouderschapsverlof altijd betaald
zou moeten worden. Onder andere, zoals ik net al zei, omdat onbetaald verlof
voor mensen met lage inkomens een luxe is die ze zich niet kunnen permitteren.
Een stimuleringsregeling is welkom, maar een wettelijk recht is beter. Uit
de schriftelijke beantwoording van de vragen door de regering blijkt ook dat
dan met name veel meer mannen verlof zouden opnemen en ook omdat dan met name
eenoudergezinnen, vaak vrouwen, minder snel genoodzaakt zullen
zijn om hun baan op te geven. In dat opzicht deel ik niet de mening van mevrouw
Örgü die zojuist sprak over de vergelijking tussen Scandinavië
en Nederland. Ik denk dat Nederland een toch wat ander land is. Nederland
is Scandinavië niet!Bij voorkeur zou de SP-fractie een ouderschapsverlof willen dat altijd
minstens 70% van het laatst verdiende loon garandeert, of zelfs 80%, zoals
in Zweden gebruikelijk is, en dat zelfs voor een heel jaar. Maar in mijn amendement
stel ik voor om de opgenomen uren ouderschapsverlof in ieder geval tegen het
wettelijk minimumloon te betalen. Dan wordt ouderschapsverlof tenminste een
enigszins reële optie voor werknemers die zonder doorbetaling daar niet
over hoeven na te denken. De loondoorbetaling met ten minste het minimumloon
wijkt af van de systematiek van de fiscale stimulering, maar sluit nog enigszins
aan bij de doorbetaling zoals die is geregeld bij het kortdurend zorgverlof,
waarbij ook altijd ten minste het wettelijk minimumloon wordt doorbetaald.
Deze variant is bovendien ook nog betaalbaar. Door middel van de stimuleringsmaatregel
kunnen werkgevers de helft bij de overheid in rekening brengen. Omdat de huidige
stimuleringsmaatregel naar verwachting over een paar jaar al een betaald ouderschapsverlof
voor een aanzienlijk deel van de werknemers mogelijk heeft gemaakt, zal het
de staat relatief weinig extra kosten. Graag hoor ik de opvatting van de staatssecretaris
over mijn amendement, maar natuurlijk ook van de fracties die zich eerder
al in principe voor een recht op betaald ouderschapsverlof hebben uitgesproken.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Kan de heer De Wit een toelichting geven bij de bedragen die worden genoemd?De heer De Wit (SP):Die bedragen zijn niet door mij bedacht, maar de uitkomst van de berekeningen
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In de genoemde netto
bedragen is rekening gehouden met de stimuleringsmaatregel. Aan de ene kant
wordt dus aangegeven wat de fiscale stimulering extra oplevert en aan de andere
kant wat het de werkgevers netto extra kost.Voorzitter! De SP-fractie heeft sympathie voor de amendementen die betrekking
hebben op het adoptieverlof, het bevallingsverlof, het kortdurend zorgverlof,
de verlenging van het ouderschapsverlof en de loopbaanonderbreking. Ik zal
nu nog een enkel woord wijden aan het zwangerschapsverlof. Op dit moment bedraagt
het zwangerschapsverlof in totaal zestien weken. Wat vindt de staatssecretaris
van mijn voorstel om die periode uit te breiden tot een half jaar? Dat heeft
het voordeel dat men gemakkelijker een vervanger kan vinden en dat de druk
op de kinderopvang zal afnemen.Ook het langdurig zorgverlof zou op de een of andere manier moeten kunnen
worden gefinancierd. Uit onderzoek van het SCP blijkt dat er behoefte bestaat
aan deze financiering. In dit verband ben ik enigszins teleurgesteld dat het
voorstel dat mevrouw Bussemaker gisteren heeft gepresenteerd, op dit punt
geen voorstellen bevat. Ik ben echter misschien wat voorbarig, want wellicht
wil ook zij de voorstellen van de regering en het onderzoek van het CPB afwachten.
Het is wel van belang dat dit onderzoek zo snel mogelijk wordt afgerond en
dat het kabinetsstandpunt er voor de zomer van dit jaar is.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Het lijkt wel of er rond het zwangerschapsverlof,
het ouderschapsverlof en het calamiteitenverlof een strik is gedaan en dat
zij vervolgens samen in dit wetsvoorstel Arbeid en zorg zijn gestopt. Vervolgens
heeft men daar het adoptieverlof, het kortdurend zorgverlof en het kraamverlof,
dat eigenlijk overal al is geregeld, nog eens bijgevoegd. Het gaat allemaal
als een egeltje zo voorzichtig en zo traag als een slak. Toch is GroenLinks
blij met het voorliggende wetsvoorstel, mede omdat het een aparte Wet arbeid
en zorg wordt.Dit wetsvoorstel is een eerste stap die wordt gezet onder het mom "beter
laat dan nooit". Uit de hele gang van zaken blijkt wel dat Nederland op het
punt van het combineren van arbeid en zorg eigenlijk een wat conservatief
land is, want zelfs na zeven jaar paars zit de vaart er nog niet echt in.De staatssecretaris heeft altijd veel kritiek te verduren gehad. Als het
aan de VVD-fractie had gelegen, was er zelfs helemaal geen staatssecretaris
voor emancipatiezaken geweest. Onze kritiek was dat het allemaal wel wat vlotter
zou kunnen, maar de staatssecretaris heeft natuurlijk wel te maken met de
andere partners in het kabinet. Nu ik twee van deze drie partners heb aangehoord –
de D66-fractie moet het woord nog voeren – begrijp ik heel goed hoe
het allemaal gaat. De VVD-fractie staat op de rem en de PvdA-fractie wil eigenlijk
wel wat meer, maar durft niet door te pakken. De PvdA-fractie zoekt namelijk
onvoldoende naar nieuwe coalities om haar doelstellingen voor arbeid en zorg
op een goede manier te regelen.Voorzitter! De GroenLinksfractie heeft al heel wat jaren geleden de discussie
over het wettelijk recht op deeltijd aangezwengeld. Hierover is jarenlang
gedebatteerd, voordat er eindelijk iets kon worden geregeld. Dit was echter
toch de eerste stap om te komen tot een goede verdeling van arbeid en zorg
en nieuwe arbeidspatronen. De combinatie van arbeid en zorg moet in mijn ogen
eigentijds worden geregeld. Uitbreiding van verlofregelingen is dan noodzakelijk.
Werkgevers zouden hun nodeloze verzet moeten staken. Zij zullen immers ook
wel eens zorgtaken te verrichten hebben. Het is daarnaast natuurlijk altijd
prettig als hun werknemers zonder stress naar het werk kunnen; dat bevordert
de arbeidsvreugde en brengt het ziekteverzuim naar beneden.Voor GroenLinks is het van essentieel belang – wij hebben dat in
alle discussies over arbeid en zorg ingebracht – dat alle inkomensgroepen
en verschillende samenlevingsvormen gebruik kunnen maken van deze verlofregelingen.
Deze regelingen moeten bereikbaar en bruikbaar zijn voor verschillende groepen.
Wij zitten niet te wachten op elitaire regelingen, waarvan slechts de beter
gesitueerden gebruik kunnen maken. De mensen met lagere inkomens en middeninkomens
moet ook gebruik kunnen maken van dit soort regelingen. Ik voel dan ook een
lichte teleurstelling nu de inkomenseffectrapportage zo'n zuinige voorstelling
van zaken geeft. Deze rapportage is het gevolg van een motie van GroenLinks,
die ooit is aangenomen, om de effecten van deze regelingen voor verschillende
inkomensgroepen te bekijken. Het is mooi als mensen van alles kunnen sparen, maar als zij niets hebben en weinig verdienen, wordt het
sparen wel lastig. Zij kunnen dan minder goed zelf de keuze maken om dit soort
verlofregelingen te gebruiken.De werkgevers hebben een wat defensieve bijdrage geleverd aan dit debat.
Er stonden koppen in de krant dat zij af willen van het woud aan verlofregelingen.
Het zou te duur, te veel, te lastig en te ingewikkeld zijn. Ik vind dit toch
een grijsgedraaide grammofoonplaat. En die platen zijn bijna zelfs helemaal
uit de handel, dus u kunt nagaan hoe conservatief ik het inschat. Als variant
op een thema zou ik willen zeggen: een slimme baas biedt voor het combineren
van arbeid en zorg soelaas. Hij zal zich daar niet tegen verzetten. Hij zal
niet uitgaan van achterhaalde arbeidspatronen en een achterhaalde manier van
werken. Hij zal klaar zijn voor de nieuwe eeuw en hij zal inspelen op de veranderende
vragen van de werknemer. Natuurlijk zijn er veel regelingen. Ook in mijn eigen
fractie hebben wij daar wel enige discussie over gevoerd. Je mag niet hopen
dat je van alle regelingen opeenvolgend of tegelijkertijd gebruik zou moeten
maken, maar als je er wel gebruik van moet maken, is het heel verstandig dat
die regelingen bestaan. Mensen zijn nog steeds geen machines. Zij zullen dat
ook nooit worden. Mensen moeten op een goede, prettige en duurzame manier
werken en dat moet op een goede manier georganiseerd worden. Toch is de GroenLinksfractie
er ook voor om door de bomen het bos weer te kunnen zien. Het thema arbeid
en zorg klinkt vaak wat zorgelijk. Mensen gaan er ook wat van zuchten. Ik
zou het dan ook meer willen hebben over arbeid en aandacht voor jezelf en
voor anderen. Dat is heel essentieel om je op een goede manier in de samenleving
te kunnen bewegen.Waar wil GroenLinks nu naartoe? Wij zien dit voorstel duidelijk als een
tussenstap. Zoals ik al in een interruptiedebat met mevrouw Bussemaker heb
aangegeven, zouden ook wij erg veel voelen voor een vorm van volksverzekering,
waarin de verschillende verlofregelingen zijn ondergebracht en waarmee risicospreiding
en collectieve financiering worden gerealiseerd. Wij zien erg veel in het
driekwart dwingend recht, omdat wij vinden dat ook sociale partners hun verantwoordelijkheid
moeten houden. Ook bij nieuwe regelingen moet standaard worden uitgegaan van
70% van het minimumloon, maar wel met de zogenaamde drietrapsraket, waarmee
dit wordt aangevuld via CAO-onderhandelingen. Het is daarbij uitermate belangrijk
dat goed bekeken wordt welke consequenties de standaard van 70% van het minimumloon
heeft voor de laagste inkomens. Voor GroenLinks is dit een punt van aandacht.Alle regelingen inzake het opnemen van verlof en het combineren van arbeid
en zorg mogen niet alleen als een onderbreking of een ondersteuning van het
arbeidsproces gezien worden. Mensen hoeven niet te werken tot zij erbij neervallen,
zodat zij geen tijd hebben voor zichzelf of hun omgeving. De fractie van GroenLinks
kiest de insteek van levensloopbestendige en flexibele arbeidspatronen. Afhankelijk
van leeftijd en persoonlijke omstandigheden moeten er mogelijkheden zijn om
arbeid en zorg te combineren. In onze hectische samenleving is tijd vaak geld.
Meer tijd blijkt vaak onbetaalbaar en eigenlijk is dat treurig. Het zou goed
zijn om andere dimensies toe te voegen aan de manier waarop men zich in de
samenleving beweegt. Het gaat de fractie van GroenLinks om het begrip "voor
elkaar, met elkaar" en om het werken aan de verantwoordelijke samenleving,
waarin aandacht is voor elkaar, voor jezelf en voor eigen verplichtingen.
Samenvattend kan gesproken worden over nieuwe vormen en gedachten die nodig
zijn om arbeid en zorg in de nieuwe eeuw op een adequate manier te organiseren.In de toekomst moeten groepen breder worden aangesproken. De gedane voorstellen
zijn voor veel groepen niet toegankelijk. Een goed voorbeeld daarvan zijn
de alleengaanden, ongeveer twee miljoen mensen in totaal. Vandaag nog konden
wij in de krant lezen dat het aantal alleenstaande dertigplussers enorm toeneemt.
Ook die groep moet echter gebruik kunnen maken van verlofregelingen. Verder
wordt er veel uitgegaan van gezinsleden die onder een dak leven, terwijl dat
niet de enige of meest dominante samenlevingsvorm is. Moet er niet worden
toegewerkt naar een verlofverzekering? Moet er niet een soort verlofzorgkaart
worden gecreëerd, waarmee zelf kan worden gespaard en waaraan een aantal
rechten is verbonden? Er bestaat ook een vakantiekaart en dat vindt iedereen
heel gewoon. Ik acht het van belang om het allemaal toegankelijker te maken.
Wat vindt de staatssecretaris van een keuzekaart, waarop men drie of vier
mensen kan noemen aan wie bij calamiteiten of kortdurend betaald zorgverlof
zorg mag worden verleend? Het lijkt wat op het kiezen van voordeelnummers
van KPN, waarbij gekozen kan worden voor degene die men het meest belt. Het
zou aardig zijn om uit de traditionele rolpatronen te treden en mensen zelf
de personen te laten kiezen aan wie zij zorg willen verlenen. Het vergt een
andere manier van denken, maar het maakt regelingen wel voor brede groepen
toegankelijk.Voorzitter! Ik kom bij de regelingen die vandaag voorliggen. Het zwangerschaps-
en bevallingsverlof is een wettelijk recht, waarbij de betrokkene gedurende
zestien weken 100% wordt doorbetaald. Het geldt alleen voor werknemers. Zelfstandigen
en anderen vallen een beetje buiten de boot. Zij kunnen zich op dit punt wel
verzekeren, maar vaak blijkt dat onvoldoende. In de stukken staat dat zelfstandigen
hun arbeidstijden flexibel kunnen indienen, maar een eigen zaak gooit men
natuurlijk niet zomaar vier maanden dicht. Dat zou immers redelijk rampzalig
zijn voor de continuïteit van de zaak. In Scandinavische landen, vaak
als voorbeeld genoemd, gaat het zwangerschaps- en bevallingsverlof veel verder.
Vaak zie je ook dat 16 weken te krap wordt gevonden. Wij pleiten ervoor om
dat uit te breiden naar 20 weken. Ik heb daarover een amendement in voorbereiding.
Ik heb niet alle amendementen klaar. Dat had te maken met een aantal zorgtaken
in het reces. Die zullen de Kamer in de loop van morgenochtend bereiken. Verder
zouden wij bij het zwangerschaps- en bevallingsverlof de partner meer ruimte
willen geven voor hechtingsverlof. Dat is nu erg krap geregeld. Je zou het
verlengd kraamverlof kunnen noemen. Dat is nu enkele dagen. Het wordt wel
wat gerekt. Is de staatssecretaris niet met mij van mening dat het nu wel
erg zuinig is? Zou het niet goed zijn om het hechtingsverlof meer uit te breiden,
zodat ook de partner zich van meet af aan vertrouwd kan maken met de zorgtaken die een jonge baby met zich brengt? Het kind wordt ouder.
Je moet meteen goed beginnen.Ik kom te spreken over adoptieverlof. Wij steunen het idee om daar twee
keer vier weken van te maken. Ik ben het eens met de heer Van der Staaij,
die zegt: je zou er meer ruimte voor moeten creëren, want er zijn vaak
ellenlange procedures. Het verschilt erg van het land waar het kind vandaan
komt. Wij vinden dat dit ondersteund moet worden. Wij zijn ervoor dat je betaald
krijgt drie weken extra boven de voorstellen die nu worden gedaan om het kind
op te halen en procedures af te ronden. Wij kunnen ons ook nog voorstellen,
dat er nog aan gekoppeld wordt maximaal vier weken onbetaald verlof. De tijden
kunnen enorm variëren. Het gaat om een relatief klein aantal mensen.
Je moet dat redelijk gelijk benaderen ten opzichte van zwangerschaps- en bevallingsverlof.
Ook hierover heb ik een amendement in voorbereiding.Ik kom op het kraamverlof. Het is in veel CAO's geregeld. Het wordt ook
wat opgerekt: de persoon met wie de werknemer samen woont. Wij vinden twee
dagen ook te kort. Wij steunen vijf dagen. Ik ben blij met de nota van wijziging
om die doelgroepen wat uit te breiden. Toch zouden wij liever zien dat alle
partners, dus ook degenen die niet samenwonen maar wel samen een kind hebben
dit verlof kunnen opnemen. Ook dat zijn andere patronen die tegenwoordig steeds
meer voorkomen. Ons uitgangspunt is dat degene die het kind erkent, en niet
de vorm waarin de relatie tussen de ouders is geregeld, ook recht heeft op
dat kraamverlof. Ook daarover dien ik een amendement in.Ik kom te spreken over het kortdurend betaald zorgverlof waarover al veel
discussie is geweest. Maximaal tien dagen, 70% van het loon. Wij blijven moeite
houden met de doelgroep waaraan zorg verleend kan worden. Wij vinden het te
beperkt. Het wordt wat uitgebreid. Het is een gezinsverbandachtige constructie,
Ook hier wil ik de positie van de alleenstaanden aan de orde willen stellen.
Misschien heb je geen ouders meer. Voor die groepen is het zinvol als ze dat
verlof kunnen verlenen. Het is aardig dat voor niet inwonende kinderen en
ouders/schoonouders een amendement is ingediend. Wij steunen dat. Wij hebben
zelf een amendement gemaakt om inwonende bloed- of aanverwanten en niet-inwonende
aanverwanten in de eerste of tweede graad onder het kortdurend betaald zorgverlof
te laten vallen. Het is voor ons een eerste stap. Wij zouden het in de keuzekaart
willen opnemen, zodat je zelf kunt kiezen waarvoor je deze zorg wilt verlenen.Dan kom ik tot de vraag of de alleenstaande ouder 15 of 20 dagen moet
krijgen. Mevrouw Bussemaker heeft een beetje toegegeven dat het uitkomen op
15 dagen een compromis is. Consequent geredeneerd zou je moeten uitkomen bij
20 dagen. Ik wil nogmaals zeggen dat met die 10 dagen kortdurend betaald zorgverlof
via sommige CAO's al ervaring is opgedaan. Het is duidelijk dat niet iedereen
bij voorbaat al die dagen opneemt en deze ziet als extra vakantie- of verlofdagen,
maar dat er heel consciëntieus mee wordt omgegaan en dat er slechts in
noodsituaties gebruik van wordt gemaakt. Misschien kan daarop nader worden
ingegaan. De positie van alleenstaande ouders is lastig in het kader van zorgtaken.
Zeker als er niemand anders is die wat doet, zit men moeilijk. Wij hebben
de voorstellen van het kabinet gesteund om veel meer maatwerk te leveren voor
alleenstaande ouders als het gaat om het krijgen van een plek op de arbeidsmarkt.
Wij moeten ons daarbij realiseren dat vooral deze groep extra aandacht nodig
heeft met betrekking tot de verschillende verlofvormen.Voorzitter! Ik kom tot het ouderschapsverlof. Er wordt gesproken over
wettelijke en fiscale regelingen. In 5% van de CAO's is iets geregeld over
doorbetaling. Ik vind dat eigenlijk beschamend weinig. De fractie van GroenLinks
heeft een amendement opgesteld waaruit blijkt dat wij klip en klaar kiezen
voor het introduceren van een systeem van betaling. Wij beginnen met 70% van
het bruto minimumloon. Dit sluit aan op onze insteek inzake de verlofverzekering
en de drietrapsraket. Wij willen de sociale partners alert houden en oppeppen
om dit soort aanvullende afspraken in CAO's neer te leggen. Wij vinden overigens
dat ook de overheid haar verantwoordelijkheid moet nemen hierin. Naar mijn
mening is de staatssecretaris soms al te optimistisch richting sociale partners.
Als wij zien dat maar in 5% van de CAO's iets geregeld is, moet zij met mij
van mening zijn dat dit voor geen meter opschiet.De heer De Wit (SP):Wat betekent die 70% in de praktijk? Moet mevrouw Van Gent niet erkennen
dat daardoor een grote groep van mensen, bijvoorbeeld alleenstaanden, onder
het minimumloon terechtkomt en dat dit zeker voor mensen die niet vallen onder
een CAO geen oplossing biedt?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat ben ik een beetje met u eens. Ik denk dat dit zeker voor de mensen
met lage inkomens een groot probleem is. U moet zich daarbij wel realiseren
dat deze mensen nu niks krijgen als het tegenzit en het in hun CAO niet is
geregeld. Zij kunnen dan onbetaald verlof opnemen, maar dat is uitermate slecht.
Ik heb gezegd dat ik dit als eerste stap zie. Ik ben de eerste die van mening
is dat, voorzover het de mensen met lage inkomens betreft, bezien moet worden
of compensatie kan worden gegeven. Ik vind uw amendement terzake uitermate
sympathiek. Ik zeg erbij dat ik heb willen aansluiten bij een systematiek
die ziet op de manier waarop dit soort zaken in de toekomst gefinancierd moet
worden. Mijn vraag aan de staatssecretaris in dit verband was hoe het zit
met de inkomenseffectrapportages met betrekking tot de verschillende regelingen.
U zult het met mij eens zijn dat niet betaald ouderschapsverlof helemaal niet
opschiet.Voorzitter! Ik kom tot het politieke verlof. Dat is geen navelstaren.
Het gaat mij niet alleen om Kamerleden, maar ook om raadsleden, statenleden,
wethouders en burgemeesters, kortom politieke ambtsdragers. Wat het aantal
vrouwelijke raadsleden betreft, heeft de staatssecretaris op 8 maart gesproken
over de glazen muur. Het gaat ook een beetje om macht. Wie nemen deel aan
de macht? Is er sprake van een zekere evenredigheid en van een goede afspiegeling
van de samenleving? Dat betreft allerlei politieke functies en bestuurlijke
functies. Waar wij het altijd hebben over het glazen of betonnen plafond,
viel het mij op dat de president van Ahold, de heer Van der Hoeven, onlangs
in Wall Street Journal stelde dat er in Nederland geen enkele vrouw te vinden
was die in de raad van bestuur zou kunnen zitten, want zij zou dan missen:
een brede nationale en internationale ervaring in de detailhandel.
Dan denk ik, voorzitter: wij doen natuurlijk ook boodschappen. Dat lijkt mij
toch een bepaalde ervaring. Ahold kent één vrouw bij de top
van honderd managers. Ik was echt een beetje verdrietig. In 1999 heb ik bij
Ahold stage gelopen. De heer Van der Hoeven is zelf opgeklommen in het bedrijf;
hij is wat dat betreft een klassiek voorbeeld. Ik denk dan: het is toch treurig
dat zo'n groot bedrijf niet van plan is om wat dit betreft extra te investeren
en dat het met oubollige uitspraken komt, in de zin van: het is allemaal zo
moeilijk. Ik denk dan als klant: worden vrouwen wel serieus genomen? Zou je
die bonuskaart niet in de prullenbak moeten gooien? Ik had het er echt mee
gehad.De voorzitter:Dit alles legt u aan de staatssecretaris voor?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ja. We hebben het immers over glazen plafonds en glazen muren. Dat is
een politiek-maatschappelijke kwestie. Niet alleen in de politiek, ook in
maatschappelijke organisaties zoals grote bedrijven vindt er heel veel plaats.
Het is van groot belang dat daar sprake is van een evenredige afspiegeling
van de samenleving.Waarom zeg ik dit allemaal? Voorzitter! Het is uitermate belangrijk op
het terrein van politiek-maatschappelijk participeren dat je ook daar de omstandigheden
en de voorwaarden op een heel goede manier regelt. Ik vind het een beetje
gek dat het in deze regeling is opgenomen, maar aan de andere kant zie ik
wel verbindingen.De kwestie van het zwangerschapsverlof moet nu zo snel mogelijk naar de
Kamer komen. Mevrouw Bussemaker spreekt in dit verband over mei. Ik denk dat
wij wat dit betreft spijkers met koppen moeten slaan.Wij zijn erg vóór het afschaffen van de terugkeerregeling.
Wij zijn nooit erg enthousiast voor dergelijke regelingen geweest. Het is
maar voor een paar beroepsgroepen van toepassing en je ziet dat die extra
vertegenwoordigd zijn in bepaalde organen. Je zou dit op een andere manier
moeten regelen, bijvoorbeeld per CAO. Verder zouden mensen zich moeten realiseren
dat zij na een politieke carrière ook nog elders aan de slag kunnen.Voorzitter! Wat de verlofregelingen betreft vermeld ik nog een leuk citaat
uit Het Parool, waarin ex-kamerlid Marjet van Zuijlen herhaalt wat Hans Hoogervorst
haar ooit toefluisterde in verband met zwangerschaps- en bevallingsverlof
voor Kamerleden. Hij zei: "Vrouwen moeten maar in het reces bevallen". Als
ik dergelijke dingen hoor, denk ik: er mag ook hier wel het nodige gebeuren.Voorzitter! De fractie van GroenLinks is een groot voorstander van het
zogenaamde vliegende keep-Kamerlid. Ook in gemeenteraden komt het volop voor
dat niet-raadsleden in commissies als vervangers optreden. Dit lijkt mij de
enige mogelijkheid om verlofregelingen op een goede manier door te voeren.
Via Annelies Verstand zou ik willen zeggen...De voorzitter:U bedoelt: via de staatssecretaris...Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Via de staatssecretaris... Neemt u mij niet kwalijk, mijnheer de voorzitter.
Via haar zou ik De Vries willen vragen om over te gaan tot actie.Het rouwverlof is niet opgenomen in de voorstellen die wij vanavond bespreken,
wél in sommige CAO's. Wij betreuren het zeer dat dit niet is gebeurd.
Het rouwen om mensen grijpt vaak diep in. Als een naaste of een geliefde sterft,
is dat voor mensen een hard gelag. Vaak is het dan moeilijk om maar weer aan
het werk te gaan en over te gaan tot de orde van de dag. Je moet voorkomen
dat mensen ziek worden van verdriet, zo zou je kunnen zeggen. Nu komt het
vaak voor dat mensen in de Ziektewet terechtkomen en, als het langer duurt,
in de WAO belanden. Dat willen wij nu juist niet. Wij denken dat een goed
rouwverlof een goede preventieve maatregel zou kunnen zijn. De fractie van
GroenLinks is ervoor, een periode van zes weken voor dit rouwverlof te organiseren
in het zogenoemde driekwart dwingend recht. Het kabinet heeft toegezegd, op
dit punt te zullen terugkomen bij het langdurig zorgverlof. Wij hopen dat
op dat moment voorstellen komen voor een goede regeling.Mantelzorg moet natuurlijk vrijwillig worden verleend. Dat is zowel voor
de aanbieder als voor de ontvanger van mantelzorg prettig. Het mag nooit een
vervanging zijn van regulier werk en het moet goed georganiseerd zijn. Ik
ben dat met andere sprekers helemaal eens. Het moet echter wel mogelijk zijn
om, als je dat wilt, die mantelzorg langdurig te kunnen verlenen. Dit moet
ook financieel mogelijk worden gemaakt. Niet iedereen kan zich natuurlijk
permitteren om dat onbetaald te doen of om tijdelijk het werk op te zeggen.
Wij zullen dit in de gaten blijven houden en wij hopen dat er voorstellen
komen voor betaald langdurig zorgverlof.Het wordt, wat de fractie van GroenLinks betreft, tijd voor een andere
mentaliteit. Arbeid en aandacht voor anderen en jezelf moeten kunnen worden
gecombineerd. Vandaag zetten wij een eerste, maar kleine stap. Mijn fractie
meent dat wij nu eigenlijk moeten doorzetten. Er is meer nodig: een brede
volksverzekering als het gaat om verlofregelingen en een zogenoemde zorgkeuzekaart.
Ik overweeg om op deze twee punten moties in te dienen. Verder zijn betaalde
regelingen nodig, omdat het anders voor een te beperkte groep toegankelijk
wordt. Ook moeten mannen gaan zorgen en aanpakken. Vrouwen moeten gaan werken,
hoewel dit voor ons geen wet van Meden en Perzen is. Wel vinden wij economische
zelfstandigheid van belang, waarbij de zorg iets meer moet worden losgelaten.Eigentijdse oplossingen voor nieuwe vormen van arbeidspatronen zijn nodig.
Ze moeten levensloopbestendig zijn. Verder moet rekening worden gehouden met
andere samenlevingsvormen en zeker met mensen die alleen staan.Tot slot vraag ik de staatssecretaris hoe zij de voorlichting voor deze
wet gestalte wil geven. Natuurlijk komen er folders, een website, enz., maar
is het niet aardig om alle werknemers in Nederland persoonlijk te benaderen
op het moment waarop deze wet is aangenomen met een kort overzicht van de
verlofregelingen? Men weet dan waar men recht op heeft en verder is het interessant
om te bezien voor komende CAO-onderhandelingen wat nog niet geregeld is en
waar extra aandacht aan besteed moet worden. Ik kan mij voorstellen dat deze
gegevens op een kleine creditcard komen met telefoonnummers en een verwijzing
naar de website. Het is handig om een dergelijke kaart in je portemonnee te
steken, omdat je die altijd bij de hand hebt op het moment waarop je
de zorg wilt verlenen of die nodig hebt.De voorzitter:Tot slot geef ik het woord aan mevrouw Schimmel, waarbij ik moet opmerken
dat ik niet meer de vrijheid heb om interrupties toe te staan.Mevrouw Schimmel (D66):Voorzitter! De Wet arbeid en zorg wordt door onze fractie beschouwd als
een belangrijke ontwikkeling op het gebied van moderne arbeidsverhoudingen.
De wet is een antwoord op een samenleving waarin tot voor kort de taken streng
verdeeld waren. De taken buitenshuis waren betaald en die binnenshuis onbetaald.
Door de arbeidsparticipatie van vrouwen heeft de samenleving een spectaculaire
verandering ondergaan met niet alleen gevolgen voor de relatie tussen man
en vrouw achter de voordeur, maar ook op bedrijfs- en nationaal niveau.Door deze ontwikkeling wordt ook zichtbaar hoeveel werk er altijd achter
de voordeur is verricht. En dat werk verdwijnt niet door de toenemende arbeidsparticipatie,
maar er moeten nieuwe afspraken worden gemaakt om ook dat werk verricht te
laten worden. Kortom, zonder nadere regels ontstaat een soort zorggat. Oudere
sociale zekerheidsregelingen, zoals loondoorbetaling tijdens ziekte of de
vroegere Ziektewet, werden gebruikt om dat op te vangen, met name voor kortdurende
specifieke zorgtaken. Voor langdurende specifieke zorgtaken moeten nog regelingen
getroffen worden. Daar kunnen wij niet omheen.Mijn fractie is blij met de wet. We gaan niet meer in discussie over de
vragen of er een aparte wet moet komen of dat bepalingen in het BW volstaan.
Die discussie is naar onze opvatting gevoerd, de argumenten gewisseld en wij
hebben geen behoefte meer aan een opleving ervan. In Siena stond er een boete
op herhaling van wat al eerder gezegd is. Als dat in Nederland zou gelden,
zouden in de Tweede Kamer veel boetes worden uitgedeeld.Mevrouw Dankers (CDA):De Grondwet is niet gewijzigd.Mevrouw Schimmel (D66):Ik heb de kritiek van de Raad van State heel goed gelezen. Op dat punt
zijn interpretatieverschillen mogelijk. Naar mijn mening heeft het kabinet
een goede reactie op de kritiek gegeven.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Voorzitter! Ik word nu toch uitgedaagd.De voorzitter:Ik sta iedere woordvoerder een korte interruptie tijdens het betoog van
mevrouw Schimmel toe.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Het is volstrekt normaal dat je op het moment suprème, dus bij
de behandeling van dit wetsvoorstel, opkomt voor de uitvoering van je motie.
Dat doe ik met het amendement. De opmerking dat wij in een herhaling van zetten
vervallen, doet niet terzake. Dit is hét moment om dat naar voren te
brengen.Mevrouw Schimmel (D66):U heeft inderdaad een punt. Ik kan ook mijn argumenten tegen uw motie
en tegen het amendement van mevrouw Bijleveld herhalen, maar dat zal ik niet
doen, want dat is echt een herhaling van zetten.Wij zijn het eens met het creëren van een aantal wettelijke rechten
voor zorgende werknemers en dit niet alleen over te laten aan de onderhandelingen
tussen werkgevers en werknemersorganisaties. Het is bekend dat mijn fractie
daar de voorkeur aan geeft. Het creëren van een eigen wettelijk kader
is noodzakelijk omdat wij vinden dat het verzorgen van naasten en het onderhandelen
over andere arbeidsvoorwaardelijke zaken niet gelijkwaardig en dus niet uitwisselbaar
zijn. Het gaat niet alleen om de werknemer met zorgtaken, maar ook om diegenen
die van die zorgtaken afhankelijk zijn. Dat is een van de redenen waarom wij
van mening zijn dat de belangen van zorgafhankelijken niet te laten afhangen
van onderhandelingsruimte.De wet is wat ons betreft nog niet af. Het zal de wet moeten worden waarin
de levensloopbenadering centraal moet komen staan. Iedere werknemer of werkneemster
wordt in bepaalde fasen van zijn of haar leven geconfronteerd met zorgverantwoordelijkheden.
Wil men hieraan recht doen naast economische zelfstandigheid, dan moeten daarvoor
rechten worden gecreëerd.Voordat ik inga op het wetsvoorstel maak ik enkele korte opmerkingen.
In een levensloopbenadering past een pensioenopbouw gedurende perioden dat
men genoodzaakt is om onbetaald verlof op te nemen. Het valt de D66 fractie
wat tegen dat het kabinet niet overweegt om tijdens onbetaald verlof dwingend
recht te introduceren voor de pensioenopbouw. Wij zijn zeer zeker van plan
om daarop bij de herziening van de Pensioen- en spaarfondsenwet terug te komen.Steeds staat er in de stukken dat in 1998 slechts 39% van de vrouwen een
inkomen van minimaal 70% van het minimumloon had en daardoor als economisch
zelfstandig gold. Van de vrouwen met kinderen onder de 12 is dit slechts 20%.
Zijn hierin vrouwen met een bijstandsuitkering ook opgenomen of gaat het om
inkomsten uit arbeid? Dit percentage kan dus nog veel lager uitvallen.Zoals al eerder is gezegd, acht de D66-fractie de noodzaak van nieuwe
verlofregelingen aanwezig, zowel economisch als maatschappelijk. Economisch
noodzakelijk omdat een stijgende arbeidsparticipatie van de gehele beroepsbevolking
nodig is om de betaalbaarheid van een aantal essentiële voorzieningen
zoals de AOW te handhaven. Maatschappelijk noodzakelijk omdat kinderen en
andere zorgbehoevenden niet zonder zorg kunnen.Gepoogd is in het verleden met de Wet financiering loopbaanonderbreking
enigszins soelaas te bieden voor dit ingewikkelde dilemma van zorg en arbeid.
Toch is deze wet geen succes geworden. Slechts een beperkt aantal mensen heeft
ervan gebruikgemaakt. Er is dan ook sprake van een belangrijke onderbesteding.
De belangrijkste hindernissen zijn de vervangingseis en de onbekendheid. Wij
vinden het zonde dat die wet zo weinig gebruikt wordt. Het is daarom niet
gek om eens te kijken of daar wat aan veranderd kan worden. De staatssecretaris
heeft dat overigens in de nota van wijziging op dit wetsvoorstel gedaan. Wij
hebben daar via een wijzigingsvoorstel samen met de Partij van de Arbeid nog
een aantal zaken aan toegevoegd. Ik begin met het amendement op stuk nr.12
over het vervallen van de vervangingseis als het gaat om de verzorging van
een ernstig zieke of een persoon met een levensbedreigende ziekte. Daarbij
zou ook de minimale vervangingsduur van twee maanden moeten
vervallen. Je komt daarmee tegemoet aan een grote maatschappelijke behoefte,
zoals uit het rapport van het Sociaal en cultureel planbureau blijkt. Ik heb
de discussie vanavond goed gevolgd. De vraag is natuurlijk wat dat allemaal
gaat kosten. In België bestaat naar ik meen reeds sinds 1985 de wet op
de loopbaanonderbreking. Er blijken per jaar 50.000 mensen gebruik van te
maken. Het is mogelijk om dat vijf keer in je leven doen gedurende minimaal
een half jaar en maximaal een jaar. Daar is echter niet geregeld waarvoor
je de wet mag gebruiken, zodat het moeilijk is om een vergelijking te maken.Uit het onderzoek van het SCP blijkt dat 950.000 mensen wel enige behoefte
hebben om mensen die langer dan twee weken hulp behoeven, bij te staan. Daarbij
wordt een vrij grote kring van rechthebbenden gehanteerd. Wij beperken ons
in het amendement niet alleen tot het verzorgen van mensen met een terminale
ziekte – want dat is al geregeld – maar laten ook mensen met een
levensbedreigende of een ernstige ziekte eronder vallen. Het is dan natuurlijk
van belang om te definiëren wat onder een ernstige ziekte wordt verstaan.
Het kan zijn dat een medisch specialist dat heeft geconstateerd. Wij proberen
het amendement te beperken tot een bepaalde doelgroep. Met die inperking komen
wij tot een becijfering van 540 mln. gulden, als je inderdaad de hele doelgroep
zou nemen. Kortom, wij proberen dat stapje voorwaarts te maken, zonder daar
een enorme kostenpost aan te hangen. Ik wil morgen ook graag van de staatssecretaris
horen hoe het staat met de voorbereiding van de regeling op het gebied van
een uitkering bij palliatief verlof. Ik heb daarover het een en ander in de
krant mogen vernemen. Mensen die iemand verzorgen die stervende is, krijgen
in dat voorstel de mogelijkheid om een uitkering op het niveau van het wettelijk
minimumloon te krijgen. Ik wil de indruk wegnemen dat wij bezig zijn de zaken
heel erg op te tuigen. Wij proberen ons vooral te beperken tot de verzorging
van een ernstige zieke of iemand met een levensbedreigende ziekte. Daarbij
zou het misschien mogelijk zijn ook binnen die doelgroep nog iets af te perken.Mevrouw Bussemaker heeft de twee andere wijzigingsvoorstellen in het kader
van financiering loopbaanonderbreking al uiteengezet. Het betreft het vervallen
van het maximum dat gesteld wordt aan het aantal herintreders en de verlaging
van het aantal uren van 18 naar 12 uur. Ik wacht graag een reactie van de
staatssecretaris af.Ik wil ook graag nog iets zeggen over het kortdurend verlof. Ik ben blij
dat het er komt. Werknemers hebben in het vervolg, weliswaar geclausuleerd,
recht op maximaal tien dagen zorgverlof, met een doorbetaling van 70% van
het loon. Het bedrijfsleven heeft een compensatie gekregen via de overhevelingstoeslag,
die per 1 januari 2001 is afgeschaft.Ik wil allereerst een opmerking maken over de kring van rechthebbenden.
Wij vinden die kring ook enigszins beperkt. Het gaat om thuiswonende kinderen,
partner en ouders. Ons is niet geheel duidelijk waarom de zorgbehoevendheid
van uitwonende kinderen en ouders c.q. schoonouders minder zou zijn dan die
van inwonende. De argumentatie van de staatssecretaris is niet zodanig overtuigend
dat wij van mening zijn dat wij ons wijzigingsvoorstel samen met de Partij
van de Arbeid niet moeten indienen. Wij krijgen ook brieven van organisaties
van alleenwonenden. Mevrouw Van Gent heeft hier ook al het een en ander over
gezegd. Alleenwonenden willen kunnen zorgen en verzorgd kunnen worden. Ik
zou graag zien dat bij de volgende begrotingsbrief emancipatie nog eens op
de argumenten van de alleenwonenden wordt ingegaan en een overleg plaatsvindt
met de betreffende organisaties. Ik kan me voorstellen dat het een kwestie
is waarover je de discussie nu niet moet stopzetten.Ik sluit mij voor wat betreft de positie van de alleenstaande ouder in
verband met de tijd gemakshalve aan bij de opvattingen die mevrouw Bussemaker
naar voren heeft gebracht, omdat ik het wijzigingsvoorstel mede heb ondertekend.Dan ga ik in op de financiering van het kortdurende zorgverlof. De overhevelingstoeslag
is volgens mij al toegepast. Daar kan dus niets aan gewijzigd worden. Het
is wel interessant om te bekijken of werkgevers die in onevenredige mate worden
getroffen doordat in hun bedrijf nu eenmaal veel mensen werken die het kortdurend
zorgverlof opnemen, enigermate gecompenseerd kunnen worden. Voor de oudere
werknemer hebben wij een vermindering van de afdracht loonbelasting en premie
volksverzekeringen geïntroduceerd. Is dat voor werkgevers met veel "zorgwerknemers"
wellicht ook een oplossing? Misschien kan dat ook gelden voor werkgevers die
veel vaders in dienst hebben die gebruik maken van het kraam- of vaderschapsverlof.
Ik zag dat men in Denemarken, afgezien van het ouderschapsverlof, een verlof
kent van 28 dagen.Wij vinden twee dagen nogal mager. In een vorige kabinetsperiode hebben
wij een amendement ingediend waarmee werd beoogd, een echt begin te maken
met een vaderschapsverlof. Dat wilden wij in ieder geval vijf dagen laten
duren. Het is bekend dat een wijzigingsvoorstel is gedaan om deze twee dagen
tot vijf dagen te verlengen. Naar onze mening kunnen die dagen het beste worden
opgenomen nadat de kraamhulp is vertrokken. De heer Van Middelkoop heeft een
aantal suggesties gedaan om het amendement wat beter te laten zijn. Ik neem
die suggesties graag over en zal morgen een verbeterd amendement indienen.Het kabinet berekent dat dit voor werkgevers een lastenverzwaring inhoudt
van 125 mln. gulden. Misschien kan deze verzwaring via het compensatiefonds
enigszins rechtgetrokken worden.Het wettelijk adoptieverlof wordt thans geïntroduceerd. Daar zijn
we heel blij mee. Uit de vele mails die wij hebben gekregen, blijkt dat de
behoefte hieraan groot is. Het huidige adoptieverlof bedraagt drie weken per
ouder en is onoverdraagbaar. Dat vind ik al een mooie stap voorwaarts ten
opzichte van het oorspronkelijke voorstel. Toch hebben wij ons door de Vereniging
van adoptieouders laten overtuigen dat, gezien de reistijd naar en de verblijfstijd
in het land van herkomst en de hechtingsperiode die adoptieouders nodig hebben,
een sterke voorkeur bestaat voor tweemaal vier weken. Een wijzigingsvoorstel
daaromtrent ligt al klaar.Ik sta heel sympathiek tegenover de amendementen van de heer Van der Staaij.
Hij stelt op zichzelf geen uitbreiding voor, maar wel een flexibilisering
van het meldingstijdstip en het moment waarop het verlof kan
worden opgenomen. Dat lijkt mij in bepaalde gevallen soelaas te bieden.Overigens willen wij het adoptie- of bindingsverlof uitbreiden naar pleegouders.
In de nota naar aanleiding van het verslag wordt verwezen naar een onderzoek.
Volgens mij is dat al afgerond. Ik hoor graag van de staatssecretaris een
reactie. Wil zij dat ook voor pleegouders toestaan? Pleegouders hebben immers
ook behoefte aan een hechtings- of gewenningsperiode. Ook daarvoor is een
wijzigingsvoorstel gedaan.Wij zijn blij met de flexibilisering van het ouderschapsverlof en wij
zijn er ook blij mee dat naar aanleiding van onze opmerking in het verslag
een nota van wijziging is ingediend, waardoor de flexibilisering niet per
se binnen een periode van zes maanden hoeft plaats te vinden.Mevrouw Dankers heeft een voorstel ingediend om het onbetaalde ouderschapsverlof
uit te breiden. Dat kan op zichzelf wel op onze sympathie rekenen. Als het
haar bedoeling is om de verzorging van het kind in het eerste jaar aan de
ouders over te laten, dan wijs ik haar nog wel op het volgende. Je hebt vier
maanden zwangerschaps- en bevallingsverlof, drie maanden onbetaald ouderschapsverlof
voor één ouder en dan nog drie maanden voor de andere ouder.
Dan kom je al in de buurt van de tien maanden. Dan heb je misschien ook nog
een mogelijkheid om wat vakantie op te nemen. Je komt dus al dicht in de buurt
van het inrichten van het eerste jaar op de manier waarop zij dat voorstaat.Betaling van het ouderschapsverlof is ook altijd onze wens geweest, maar
het is nu in de vorm van een fiscale faciliëring geregeld. Er vindt nu
een discussie plaats over een recht op een langer durend zorgverlof en een
discussie over betaald ouderschapsverlof. Ik heb het gevoel dat wij beter
eerst kunnen afwachten wat die fiscale stimuleringsmaatregel oplevert. Dan
kunnen wij wellicht op basis van de ervaringen die wij daarmee opdoen een
volgende stap zetten.De wet regelt allerlei verlofrechten, de meeste ongeclausuleerd, sommige
geclausuleerd. De financiering van ieder verlofrecht is anders geregeld. Dat
doet de vraag ontstaan of er niet iets als een Fonds voor arbeid en zorg in
het leven moet worden geroepen. Ik ben het eens met de opvatting van het kabinet
dat zo'n fonds een optie kan zijn naarmate de wet meer arrangementen voor
de combinatie van arbeid en zorg biedt, maar wij gaan ervan uit dat dit meegenomen
wordt in het kabinetsstandpunt over het langer durende betaald zorgverlof.Wij verwachten ook nog een voorstel van het kabinet voor een betere zwangerschaps-
en bevallingsuitkering voor zelfstandige onderneemsters en meewerkende partners,
waarbij misschien niet het winstinkomen als maatstaf geldt, maar een urencriterium.
Het winstinkomen veroorzaakt namelijk ingewikkeldheden in relatie tot mensen
in loondienst.Ten slotte hopen wij dat de regeling voor zwangerschaps- en bevallingsverlof
voor politieke ambtsdragers snel vorm zal krijgen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De staatssecretaris zal morgenavond in haar eerste termijn de Kamer antwoorden.Sluiting 23.29 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-4034-4069.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl