Behandeling van de wetsvoorstellen Wet belastingen op milieugrondslag (22849); Invoering van en aanpassing van een aantal wetten aan de Wet belastingen op milieugrondslag (Invoeringswet Wet belastingen op milieugrondslag) (22851); Wijziging van de Wet belastingen op milieugrondslag in verband met het aanbrengen van een permanente verfijning alsmede twee tijdelijke verfijningen (23935)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 335-351

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-12-1994

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 11, pagina 335-351

20-12-1994

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 22849Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 22851Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 23935Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de wetsvoorstellen vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1995 (23900-IXA); Wijziging van hoofdstuk IXA (Nationale Schuld) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1993 (Slotwet; rekening) (23842); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1995 (23900-IXB)Pagina 382-402
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Nadere wijziging van de Algemene Kinderbijslagwet, de Ziekenfondswet en de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (23957)Pagina 351-361
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen Wet belastingen op milieugrondslag (22849); Invoering van en aanpassing van een aantal wetten aan de Wet belastingen op milieugrondslag (Invoeringswet Wet belastingen op milieugrondslag) (22851); Wijziging van de Wet belastingen op milieugrondslag in verband met het aanbrengen van een permanente verfijning alsmede twee tijdelijke verfijningen (23935)Pagina 361-382
11de vergadering; 20 december 1994Pagina 335-335
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van bepalingen van de Mediawet in verband met het beperken van de duur waarvoor concessies voor omroepverenigingen, zendtijdtoewijzingen voor kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke grondslag en toestemmingen voor commerciële omroepinstellingen kunnen worden verleend, tot een periode van vijf jaren (23978)Pagina 402-406
Behandeling van de wetsvoorstellen Wet belastingen op milieugrondslag (22849); Invoering van en aanpassing van een aantal wetten aan de Wet belastingen op milieugrondslag (Invoeringswet Wet belastingen op milieugrondslag) (22851); Wijziging van de Wet belastingen op milieugrondslag in verband met het aanbrengen van een permanente verfijning alsmede twee tijdelijke verfijningen (23935)Pagina 335-351

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 89 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen: 
 
 Wet belastingen op milieugrondslag (22849);
 
 
 Invoering
van en aanpassing van een aantal wetten aan de Wet belastingen op milieugrondslag
(Invoeringswet Wet belastingen op milieugrondslag) (22851);
 
 
 Wijziging van de Wet belastingen op milieugrondslag in verband
met het aanbrengen van een permanente verfijning alsmede twee tijdelijke verfijningen
(23935).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Voorzitter! Na een lange en moeizame voorbereiding, waarbij het nodig
bleek, de wet nog vóór de beoogde inwerkingtreding op een aantal
punten te wijzigen, zijn we nu toe aan de finale besluitvorming omtrent de
Wet belastingen op milieugrondslag. Wat voor ons, voorzitter, de voorbereiding
zo moeilijk maakte, was al de eerste indruk dat we hier niet te doen hadden
met een goed, weldoordacht, consistent en doeltreffend wetgevingsprodukt,
maar met iets dat voortdurend zou moeten worden opgelapt om het voor zinken
te behoeden. Naarmate we ons beter bewust zijn geworden van de effecten van
deze wet is die eerste indruk allen maar sterker geworden. De noodzaak van
een verfijningswet in dit vroege stadium vormde een bevestiging van onze vermoedens.
Dat die verfijningswet ook meer dan een eerste oplapbeurt zal blijken te zijn
die gevolgd zal moeten worden door nog vele andere, laat zich raden. De Tweede
Kamer onthulde haar twijfels op dit punt door een bepaling in de wet te doen
opnemen die de minister van Financiën de bevoegdheid geeft, bij gebleken
knelpunten onverwijld en zonder voorafgaande wetswijziging van de wet af te
wijken door heffingen achterwege te laten of te verminderen. Ik kom op dit
bijzondere mandaat later nog terug.
 
 Voorzitter! Ik wil de aan de orde zijnde wetsvoorstellen bezien vanuit
een vijftal gezichtshoeken. In de eerste plaats: de micro lastendruk op het
niveau van huishoudens en bedrijven. In de tweede plaats: de macro lastendruk
en de budgettaire hoofddoelstelling van de wet. In de derde
plaats: de aansluiting bij het milieubeleid. Vervolgens de specifieke knelpunten
voor zover ons nu bekend. Ten slotte de uitvoeringstechnische kanten.
 
 Voorzitter! Voor individuele huishoudens betekenen de voorstellen op zichzelf
een verzwaring van de lastendruk als gevolg van hogere prijzen voor eerste
levensbehoeften, zoals water en afvalverwijdering. De verzwaring drukt ongeveer
in gelijke mate op de lage en hoge inkomensgroepen. Bij de bedrijven nemen
de kosten toe onafhankelijk van de vraag of ze dit kunnen dragen. Hoewel de
belastingtarieven betrekkelijk bescheiden zijn, zijn de resulterende procentuele
kostenverhogingen aanzienlijk. Zo zullen de tarieven van waterleidingbedrijven
die grondwater gebruiken in één jaar met gemiddeld 30% stijgen,
met uitschieters tot 43%.
 
 Deze lastenverzwaring komt bovenop de gemeentelijke, provinciale en waterschapsbelastingen
en heffingen die in de afgelopen jaren zeer sterk gestegen zijn en in de komende
jaren zullen blijven stijgen. Zo zijn de lasten per huishouding van de afvalstoffenheffing
en reinigingsrechten tussen 1990 en 1993 met 85% gestegen. Een verdere stijging
met 20% in de komende jaren wordt voorzien. Het milieugerelateerde investeringsprogramma
van de waterleidingbedrijven van 10 mld. zal evenzeer tot onvermijdelijke
tariefverhogingen leiden. Om welke bedragen het gaat bij de heffingen van
lagere overheden tonen bijvoorbeeld de cijfers van de gemeentelijke ontvangsten
uit riool- en reinigingsrechten aan. Deze bedroegen 1,6 mld. in 1991 en bijna
2,9 mld. in 1994: een stijging van 77% in drie jaar tijd.
 
 Voorzitter! Degenen die pleiten voor "prijssignalen" in het milieubeleid
en voor een "verschuiving binnen de lastendruk naar milieugerelateerde lasten"
worden al enige jaren op hun wenken bediend. Een stevig milieubeleid dat de
normen geleidelijk verscherpt – wij zijn daar voor – zal onvermijdelijk
een verschuiving naar milieugerelateerde lasten tot gevolg hebben. Daar hebben
we de onderhavige wetsvoorstellen niet voor nodig. Het verschil tussen beide
soorten lastenverzwaringen is daarin gelegen dat die van de lagere overheden
voor een belangrijk deel voortvloeien uit hogere milieu-eisen en dus hun rechtvaardiging
vinden in een beter milieu. De opbrengsten van de onderhavige wetsvoorstellen
daarentegen vloeien naar de algemene middelen, hetgeen de maatschappelijke
acceptatie onmogelijk kan vergroten.
 
 In de schriftelijke voorbereiding hebben we de vraag gesteld hoe lang
men kan doorgaan met lastenverzwaringen in dit tempo zonder ontwijkings-,
ontduikings- of afwentelingsgedrag op te roepen dat het budgettaire en milieubeleid
ondergraaft. Die vraag is blijven hangen. Inmiddels weten we iets meer over
de risico's van dat soort gedrag. Voor individuele huishoudens zijn de mogelijkheden,
deze lasten te beïnvloeden waarschijnlijk zeer beperkt, als we afzien
van kwalijke zaken zoals afvaltoerisme en illegaal dumpen. De consument die
tracht door milieuvriendelijk gedrag zijn lasten te reduceren langs de weg
van lager watergebruik en lager afvalaanbod kreeg de afgelopen maanden enkele
waarschuwingen dat zulk gedrag tot hogere tarieven zou kunnen leiden, veroorzaakt
door overcapaciteit bij waterbedrijven en afvalstortplaatsen. Voor zover drukkend
op de lagere inkomensgroepen vormen de hogere lasten een inkomenspolitiek
probleem met een toenemende noodzaak van koopkrachtreparatie. Als mijn informatiebronnen
juist zijn, heeft de staatssecretaris al enige aandrang uitgeoefend op de
gemeenten om meer gebruik te maken van de mogelijkheden tot ontheffingen.
Het gevolg daarvan zal zijn een verschuiving van de lastendruk en een geringere
impuls tot milieuvriendelijk gedrag van de vrijgestelden. Om de indruk te
vermijden dat de staatssecretaris van Financiën dit beschouwt als een
kritiek op zijn pleidooi om de laagbetaalden te ontzien, merk ik op dat dit
de strekking van mijn opmerking niet is. De strekking is dat met dit wetsvoorstel
deze problemen alleen maar worden vergroot.
 
 De mogelijkheden om de lasten te beïnvloeden zijn waarschijnlijk
aanmerkelijk groter voor bedrijven. In de aan de orde zijnde wet wordt namelijk
de onttrekking van grondwater door waterleidingbedrijven met 100% belast,
de eigen onttrekking door anderen, bijvoorbeeld voor industrieel gebruik,
voor 50%, terwijl de eigen onttrekking door agrariërs voor beregenings-
of bevloeiingsdoeleinden binnen bepaalde grenzen is vrijgesteld. Er is nu
reeds een duidelijke tendens waarneembaar om water voor industrieel en agrarisch
gebruik niet langer van waterleidingbedrijven te betrekken, maar over te gaan
op eigen onttrekkingen. Deze onttrekkingen zijn in een aantal gevallen ongecontroleerd,
dat wil zeggen binnen bepaalde grenzen niet onderworpen aan het vergunningensysteem
van de provincies. Dit waren slechts enkele opmerkingen over de omvang en
gevolgen van de uit deze wet voortvloeiende lasten voor huishoudens en bedrijven.
 
 Voorzitter! Ik kom nu toe aan de macro lastendruk en het primaire oogmerk
van deze wet. Dat primaire oogmerk, zo heeft de regering ons meermalen verzekerd,
is budgettair dat wil zeggen: het is een noodzakelijke dekking van de financieringsbehoefte
van de Staat. Vanuit dit oogmerk dienen deze voorstellen dan ook allereerst
te worden beoordeeld.
 
 In afwijking van de situatie van een jaar geleden vindt die beoordeling
plaats tegen de achtergrond van een beleid dat gericht is op een substantiële
verlaging van de collectieve-lastendruk. De lastenverlichting die voor 1995
is voorzien, is reeds aanzienlijk hoger dan de lastenverzwaring die voortvloeit
uit de onderhavige wetsvoorstellen. In een gloedvol betoog legde de minister-president
ons tijdens de recente algemene politieke beschouwingen in dit huis uit hoe
essentieel deze lastenverlichtingen zijn om via de weg van een verlaging van
de arbeidskosten de werkgelegenheid te bevorderen. De ongetwijfeld juiste
conclusie die wij uit zijn woorden moeten trekken, is dat die lastenverlichting
dan ook voor dat doel moet worden ingezet en niet moet worden gebruikt ter
compensatie van de negatieve inkomensgevolgen van lastenverzwaringen elders.
 
 Een andere conclusie is dat in een beleid gericht op lastenverlichting
de zuiver budgettaire motivering van nieuwe lastenverhogingen, zoals in deze
wet, haar betekenis verliest. Waarom zou je, budgettair geredeneerd, de lasten
verhogen als je van plan bent ze per saldo te verlagen? Als je budgettair
de ruimte hebt, de lasten per saldo te verlagen, is er toch geen noodzaak
tot nieuwe verhogingen? 
 
 Voorzitter! Mij intrigeerde in het bijzonder hetgeen de minister van Financiën
bij dezelfde algemene beschouwingen zei, in antwoord op vragen van collega
Boorsma, over de omvang van de lastenverlichtingen ten bedrage van 9 mld.
in deze kabinetsperiode. Nee, zo verzekerde hij ons, dit is geen lastenverschuiving,
maar een netto bedrag en het saldo van verlichtingen en verzwaringen. En zo
hoort het ook: wat uiteindelijk telt, is het netto bedrag.
 
 Als dat netto bedrag de doelstelling is, moeten toekomstige lastenverzwaringen,
ook die bij de lagere overheden, gecompenseerd worden door additionele lastenverlichtingen.
Zij leveren dan per saldo geen enkele budgettaire opbrengst meer op. De lastenverzwaring
voortvloeiend uit de onderhavige wetsvoorstellen is ongetwijfeld al opgenomen
in het totale financiële uitgangsbeeld dat eindigt met een positief saldo
van 9 mld.
 
 Ook dan blijft niettemin de vraag klemmen: wat is nu, zuiver budgettair
geredeneerd, de zin van een lastenverhoging als je van plan bent, die lasten
per saldo te verlagen? Is dit, budgettair gezien, nog iets anders dan een
exercitie in het rondpompen van geld? Een betere metafoor in de context van
het milieubeleid is waarschijnlijk: het verplaatsen van lucht waarbij nogal
wat stof opdwarrelt. Veel stof opdwarrelt, want fiscaal-technisch gezien en
gemeten naar eisen van eenvoud, doorzichtigheid, uitvoerbaarheid en fraudebestendigheid
is deze wet een onding, mede als gevolg van de verdere verfijningen. Als eenvoud
het kenmerk van het ware is, zou dan een beleid gericht op lastenverlichting
niet beter hebben kunnen inzetten met het achterwege laten van voorgenomen,
maar nog niet ingevoerde lastenverzwaringen?
 
 Ik sluit dit onderdeel af met de constatering dat de zuiver financieel-budgettaire
motivering van de voorgestelde belastingen niet overtuigt. Er moeten dus andere
redenen zijn om deze belastingheffing te rechtvaardigen. Waar zouden die kunnen
liggen anders dan bij een veronderstelde ondersteuning van het milieubeleid?
Dat brengt mij bij de aansluiting van deze wetten bij het milieubeleid.
 
 
 
 
 Voorzitter: Heijne Makkreel
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Voorzitter! Laat ik één ding hier vanochtend met grote klem
zeggen: indien deze belastingheffing aantoonbare voordelen voor het milieu
opleverde, zou mijn fractie heel wat complicaties en onvolkomenheden voor
lief nemen en geneigd zijn, deze voorstellen te aanvaarden! Opvallend is echter
dat ook de sterkste voorstanders ons bij voortduring waarschuwen tegen de
verwachting dat deze wet enige substantiële milieuvoordelen zou opleveren.
De bewindslieden uit het vorige kabinet waren al tevreden als er geen negatieve
gevolgen voor het milieu zouden zijn. De huidige minister voor milieuzaken
verwoordde haar scepsis onlangs in de Tweede Kamer als volgt. Ik citeer: "Er
is hieraan hier en daar zeker ook een milieu-effect verbonden" en even later:
"Deze wet is een pure belastingwet en als het zo uitkomt dat die wet ook gunstig
is voor het milieu is dit een vreugde te meer". Einde citaat. Dat houdt niet
over. Het is ook in onze ogen bepaald niet uitgesloten dat deze wet "hier
en daar" wat gunstige milieu-effecten zou kunnen hebben. Inmiddels zijn de
indicaties alleen maar toegenomen dat ook rekening gehouden moet worden met
aanzienlijke negatieve gevolgen. Kernprobleem is dat deze belastingen met
hun generieke werking en zeer ongelijke verdeling van lasten slecht blijken
aan te sluiten bij de specifieke problemen en instrumenten van het milieubeleid
en daardoor nauwelijks volledig te voorziene contra-produktieve effecten kunnen
oproepen. Ik moet daarbij zeggen dat voor ons dat probleem duidelijk anders
ligt en ook wat zwaarder weegt bij de grondwaterbelasting dan bij de afvalbelasting.
Zonder naar volledigheid te streven, vat ik de problemen in een aantal punten
samen.
 
 In de eerste plaats is het probleem van de verdroging door verlaging van
het grondwaterpeil zeker een ernstig milieuprobleem, maar het verschilt sterk
van plaats tot plaats. Het geëigende milieu-instrument op dit punt is
het provinciale vergunningenbeleid dat rekening kan houden met de plaatselijke
situatie. Op onze vraag bij de schriftelijke voorbereiding of de provincies
terzake een goed beleid voeren, was het antwoord: ja. De voorgestelde belasting
daarentegen is een generiek instrument dat in principe alle grondwaterwinning
treft. Op de constatering in de Tweede Kamer dat daarmee ook waterwinning
wordt getroffen die geen enkel milieunadelig effect heeft, antwoordde de minister
doodleuk en ik citeer weer: "van zulke winning kan nog niet worden gezegd
dat het een milieuvriendelijke activiteit is" en "het moet worden belast omdat
het niet bijdraagt aan de verbetering van natuur en milieu". Einde citaat.
Zo weet ik er ook nog wel een paar!
 
 Laat ik al die tijd nu denken dat het hierbij gaat om een belasting die
beoogt milieu-onwenselijk of milieu-onvriendelijk gedrag te belasten! Ik vraag
mij bij het lezen van dit soort citaten af, of de minister zich er wel van
bewust is dat zij met deze antwoorden het risico loopt de rechtvaardigheid
van deze wet in gevaar te brengen. Ik bedoel dit: het aantal gevallen dat
niet milieunegatief of milieu-onvriendelijk is, maar dat ook niet bijdraagt
aan een beter milieu is natuurlijk eindeloos uit te breiden tot een groot
aantal gevallen die ook niet worden belast. De vraag kan dan worden gesteld:
waarom wordt in die gevallen niet belast en in deze wel?
 
 In de tweede plaats laat de grondwaterbelasting de verreweg grootste veroorzaker
van de verdroging – in casu de bewuste grondwaterpeilverlaging door
de waterbeheerders – ongemoeid.
 
 In de derde plaats is voorrang voor hoogwaardig gebruik van grondwater
en afremming van laagwaardig gebruik doelstelling van het milieubeleid. De
voorgestelde belasting heeft een omgekeerde werking: waterleidingbedrijven
worden voor 100% belast en eigen winning ten behoeve van industrieel of agrarisch
gebruik valt onder een tarief van 50% of onder een nihiltarief.
 
 De vierde constatering is dat de belasting daardoor eigen winning bevordert
die deels ongecontroleerd is.
 
 De vijfde constatering is dat de gunstige effecten op watergebruik en
afvalaanbod, zo al aanwezig, zeer klein zullen zijn, niet alleen door de geringe
prijselasticiteit, maar ook door het al eerder genoemde risico dat de zuinige
gebruiker tariefverhogingen over zich afroept en door de eerder
genoemde ontwijkingsmogelijkheden.
 
 De zesde constatering is dat de belastingen op grondwater en afval bij
een aantal bedrijven en bedrijfstakken direct aanwijsbare contraproduktieve
effecten voor het milieu veroorzaken. Een deel van deze specifieke knelpunten
is weggenomen of verzacht door de verfijningswet. Ik kom daarop zo dadelijk
terug.
 
 In een aantal gevallen werken de contra-produktieve effecten meer indirect.
Zo sluit de regering, in het kader van het milieubeleid, convenanten met bedrijven,
waarbij deze zich verplichten tot milieu-inspanningen die vaak aanzienlijke
investeringen vergen. De hier voorgestelde belastingen worden ervaren als
een doorkruising van deze afspraken, hetzij omdat zij de financiële ruimte
voor de voorgenomen investeringen beperken, hetzij omdat zij het vertrouwen
in gemaakte afspraken of gewekte verwachtingen ondergraven, hetzij omdat zij
de indruk wekken van een verbrokkeld en weinig consistent overheidsbeleid.
Ik kom ook op deze categorie zo dadelijk terug.
 
 Naast de hier opgesomde factoren die contraproduktief zijn voor het milieubeleid,
zijn er gevallen waarin de belastingen ongewenst schadelijke effecten zullen
hebben voor de concurrentiepositie en de overlevingskansen van bedrijven.
Voorbeelden zijn de notoire uraniumbelasting en de toekomstige verzwaring
van de belasting op grondwaterwinning in de landbouwsector.
 
 Voorzitter! Door middel van de verfijningswet heeft de regering, zoals
gezegd, een aantal van de specifieke knelpunten weggenomen of verzacht; de
hierboven genoemde meer structurele zwakheden zijn daarmee echter niet weggenomen.
Ik kom nu toe aan een beoordeling van de verfijningswet in het licht van de
tot nu toe bekende specifieke knelpunten.
 
 Laat ik met de positieve kant beginnen en mijn waardering uitspreken voor
het feit dat de regering en de Tweede Kamer door middel van de stevig geamendeerde
verfijningswet een aantal van de meest in het oog springende specifieke knelpunten
heeft trachten op te lossen. Ook al zijn de meeste oplossingen van tijdelijke
aard, dit is zeker winst. Ik spreek hier over de teruggaafregeling bij gebruik
van spoelwater voor verpakkingen in de voedings- en genotmiddelenindustrie,
de tijdelijke teruggaafregelingen voor het ontinktingsresidu in de papierindustrie
en voor het kunststofrecyclingsafval, de vrijstelling respectievelijk het
nihiltarief bij retourbemaling en het uitstel van tweeënhalf jaar voor
de baggerspecie.
 
 Bovendien biedt de wet de minister nu het recht om met wettelijke regelingen
achteraf ontheffing of verlaging van de belasting te verlenen als zich nieuwe
knelpunten voordoen. Wij zijn niet onverdeeld gelukkig met dit bijzondere
mandaat. Het is eigenlijk een monstrum dat symboliseert hoezeer wij in de
mist varen voor wat betreft de gevolgen van deze belastingen. De nadelen van
het mandaat zijn evident: onzekerheid over de wijze waarop de wet zal worden
toegepast en uitgevoerd, onduidelijkheid over de criteria waardoor de minister
zich zal laten leiden en het risico dat een stroom van verzoeken om een bijzondere
regeling wordt uitgelokt. Terugziende op de luchthartige manier waarop de
regering een aantal van de bovengenoemde knelpunten aanvankelijk behandelde,
betwijfel ik ook of wij in materiële zin veel betekenis aan dit bijzondere
mandaat moeten hechten. Ik geef een voorbeeld. Toen wij bij de schriftelijke
voorbereiding aan de orde stelden welke problemen dit wetsvoorstel zou veroorzaken
voor de verwerking van oud papier in de papier- en kartonindustrie, was het
antwoord van de regering in dat stadium van de behandeling: dan berekenen
zij dat toch door in de prijzen van oud papier? Dat was het antwoord dat wij
toen kregen. Niet vergeten mag worden dat de regering aanvankelijk beoogde
om deze belastingen op 1 juli van dit jaar in te voeren zonder enige knelpunten
te hebben opgelost. Men vraagt zich onwillekeurig af of de regering even snel
als nu met een verfijningswet zou zijn gekomen als deze kamer dit wetsvoorstel
dit voorjaar al zou hebben aanvaard.
 
 Ik heb reeds gezegd dat met deze verfijningswet de door ons genoemde meer
structurele zwakke punten niet zijn weggenomen. Bovendien is ook van de specifieke
knelpunten een aantal blijven liggen. Ik noem er daarvan enkele en ik begin
met de uraniumbelasting. Wij wisten reeds dat pogingen van de regering, van
de minister van Economische Zaken, om te voorkomen dat deze belasting vrijwel
uitsluitend op twee ondernemingen zou vallen – schade: 15 mln. –
op niets zijn uitgelopen. De memorie van antwoord die wij verleden week ontvingen,
bevestigt dit. Invoering van deze wet op 1 januari 1995 zonder meer, zal dus
gevolgen hebben die noch door de regering, noch door de Tweede Kamer zijn
beoogd. Misschien had de Tweede Kamer daaraan wat eerder moeten denken, bijvoorbeeld
bij het indienen van het desbetreffende amendement.
 
 Blijkens de memorie van antwoord "overweegt" de regering nu "in afwachting
van nader onderzoek" (...) "enig uitstel van de inwerkingtreding van de uraniumbelasting
(...) Daarmee zouden de ongunstige gevolgen voor de twee ondernemingen vooralsnog
kunnen worden voorkomen". Dit is nieuws, want dit uitstel was niet in de verfijningswet
opgenomen en mist tot op heden een wettelijke grondslag. Is de Tweede Kamer
hier al van op de hoogte? Hoe zal dit uitstel formeel worden geregeld? Wanneer
zal dit "overwegen" van de regering omgezet worden in besluitvorming en welke
betekenis zal moeten worden gehecht aan de woorden "enig uitstel" en "vooralsnog"?
 
 Een tweede knelpunt dat niet echt is opgelost, vormt het zuiveringsslib
van provincies en waterschappen. Ik heb enige sympathie voor de minister,
die druk op de ketel wil houden om ervoor te zorgen dat de betrokken organen
het slib gaan verbranden of anderszins verwerken. Deze hebben echter enige
tijd en vooral ook geld nodig om aan de gestelde eisen te voldoen. Zou enig
uitstel, zoals ook bij andere knelpunten is verleend, niet voor de hand hebben
gelegen?
 
 De landbouwsector vormt een derde probleemgebied. Op grond van steeds
weer nieuwe informatie heb ik het sterke vermoeden dat wij nog bij benadering
niet weten wat wij aanrichten in die sector, waar hogere lasten niet zonder
meer kunnen worden doorberekend en waar de rentabiliteit zeer marginaal is.
Deze onzekerheid geldt zowel voor de voorgenomen substantiële verlaging
van de vrijstellingsgrenzen van waterwinning ten behoeve van beregening en
bevloeiing als voor de nu in te voeren belasting op grondwater
ten behoeve van andere agrarische activiteiten, zoals koeling.
 
 Ik noem tenslotte nog een aantal problemen die voortvloeien uit wat ik
hierboven indirecte contraproduktieve effecten noemde. Daarvan zijn ons tot
nu toe – ik onderstreep dat, want het kunnen er meer en veel meer zijn –
bekend: de groep bedrijven die fors investeerde in rookgasontzwaveling en
daarvoor een korting op energieprijzen kreeg, die nu vervalt; waterleidingbedrijven
die een omvangrijk milieu-investeringsprogramma uitvoeren, waarvan het vrijwillige
deel nu op de tocht staat, en de zuivelindustrie, die een convenant heeft
afgesloten over investeringen om het waterverbruik met 40% te reduceren, waarvoor
de financiële ruimte nu beperkter wordt. Het antwoord op deze vragen
kan ik eigenlijk al voorzien. Het zal waarschijnlijk niet zo verschrikkelijk
veel afwijken van vorige antwoorden. "Maar men rekent dat toch door? Als zij
dat niet doen, is dat hun beleid en is dat hun zaak." De waterleidingbedrijven
zijn zeker in de positie om die extra kosten door te berekenen. Zij hebben
echter ook een relatie met hun klanten en die zullen zeker vragen gaan stellen
als zij zien dat de tarieven in een jaar tijd met zulke hoge sprongen omhoog
gaan. Die bedrijven zullen zeker verwijzen naar de wet die in december 1994
door de beide Kamers der Staten-Generaal hoogstwaarschijnlijk wordt aangenomen.
De vraag van de consument zal dan waarschijnlijk zijn hoe het milieu hier
beter van wordt. Het waterleidingbedrijf zal dan moeten antwoorden van: "Mevrouw,
mijnheer, ik kan u maar een ding zeggen en dat is dat de opbrengsten vloeien
in de algemene middelen".
 
 Misschien wel de grootste fout die aan deze wet kleeft, is een fout die
eigenlijk meer van bestuurlijke, psychologische dan van financiële aard
is. Die fout is dat er voor de gemiddelde burger geen duidelijk aanwijsbare
band tussen de nieuwe belastingen enerzijds en het milieu anderzijds kan worden
gelegd. Dat zal het maatschappelijk draagvlak voor dit soort belastingen beslist
niet versterken. Concluderend, met alle waardering voor de verfijningswet,
is er dus nog heel wat narigheid blijven liggen.
 
 Ik kom ten slotte toe aan een aantal uitvoeringstechnische en administratieve
aspecten. Elke verfijning heeft zo zijn prijs. Hoe meer verfijningen, hoe
ingewikkelder de wet en hoe moeilijker de uitvoering. Deze wet wordt nu een
lappendeken van ontheffingen, tijdelijke ontheffingen, voorwaardelijke ontheffingen,
teruggaveregelingen en nultarieven. De wet is daarmee ondoorzichtiger, gecompliceerder
en fraudegevoeliger geworden. De gevolgen voor de werkdruk op de belastingdienst
en de administratieve belastingdruk op bedrijven laten zich raden. Met al
zijn uitzonderingen en niet altijd even precies gedefinieerde begrippen zal
deze wet de belastingdienst handenvol werk geven, vaak zeer specifieke technische
deskundigheid vragen en de administratieve rompslomp bij bedrijven verder
vergroten.
 
 Ik denk dat de staatssecretaris van Financiën zich van deze problemen
bewust was toen hij de Tweede Kamer toezegde een "gedegen notitie" te zullen
opstellen waarin dit soort wetgeving wordt getoetst aan eisen van doelmatigheid,
doeltreffendheid, eenvoud van uitvoering en toepassing en aan internationale
aspecten. Op aandrang van de Tweede Kamer werd tevens een evaluatieclausule
in de wet opgenomen, ertoe strekkend dat na twee en een half jaar de negatieve
milieu-effecten en economische problemen, maar ook de uitvoerbaarheid van
de wet zullen worden onderzocht. Ware het niet beter geweest als een deel
van dit soort grondwerk wat eerder was verricht? Belastingwetgeving, mijnheer
de staatssecretaris, is toch geen kwestie van eerst schieten en daarna vragen
stellen?
 
 Uitvoerbaarheidsproblemen en administratieve rompslomp komen wij natuurlijk
meer tegen. Bij vrijwel elke wet moeten eisen van rechtvaardigheid en doelmatigheid
tegen elkaar worden afgewogen. Zo'n afweging levert altijd een aantal onvolkomenheden
op die wij gewoonlijk accepteren omdat het hoger doel dat met de wet gediend
wordt dat rechtvaardigt. In dit geval, waarin het hoger doel zo in nevelen
gehuld is, vraag ik mij af waarom wij ons al deze rompslomp op de hals halen.
 
 Voorzitter! Ik ben toe aan een afronding en resumeer een aantal hoofdpunten.
De budgettaire noodzaak van de wet is kwestieus, de wet sluit niet deugdelijk
aan bij het milieubeleid en heeft teveel contra-produktieve effecten, een
flink aantal specifieke knelpunten is onopgelost gebleven en de uitvoeringstechnische
problemen zijn aanzienlijk. Het leidt ons tot de vraag waarom wij dit eigenlijk
doen. Wie denken wij met deze wet te dienen?
 
 Mag ik eindigen met een citaat uit het advies dat de Centrale raad voor
de milieuhygiëne op 15 oktober 1992 over deze wet uitbracht, een advies
waarvan ik de lezing de minister voor milieuzaken van harte aanbeveel. Ik
citeer: "Allereerst is de raad van een expliciete lange-termijnvisie van de
regering op ecologisering van het belastingstelsel ... tot op heden weinig
gebleken. De raad betreurt dit hogelijk; ... Dit gebrek kan naar zijn mening
op termijn ernstige schade berokkenen aan het noodzakelijk maatschappelijk
draagvlak voor het milieubeleid, temeer daar de regering deze verbruiksbelasting
expliciet aanduidt als noodzakelijke bronnen ter dekking van de financieringsbehoefte.
Bij burgers en bedrijven kan dan de indruk ontstaan dat de regering onder
het mom van milieubeleid een financieringsprobleem aanpakt, hetgeen weerstand
tegen het milieubeleid kan oproepen. Ecologisering van het belastingstelsel
in de bovengenoemde zin moet volgens de raad op geloofwaardige en rechtvaardige
wijze plaatsvinden. Daarbij moet men uiteraard waken voor eventuele contraproduktieve
effecten die hierbij zouden kunnen optreden". Dit advies heeft tot op de dag
van vandaag zijn waarde behouden.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het was, collega Van Dijk heeft er ook al op gewezen,
vallen en opstaan met dit wetsvoorstel. Meer dan een jaar geleden werd een
eerste wetsvoorstel door de Tweede Kamer aanvaard. Problemen met de Eerste
Kamer, na een uitgebreide schriftelijke gedachtenwisseling, leidden tot een
verfijningsnotitie en het wegstrijken van enkele rimpels. Ons belangrijkste
bezwaar, en wel het ontbreken van een voldoende milieukundige rechtvaardiging
van de grondwaterbelasting werd niet weggenomen. Dat was en is dan ook meer
dan een rimpel. De Tweede Kamer streek vorige maand, ten slotte, nog een enkele
rimpel weg, maar liet de grondwaterbelasting praktisch voor wat het was. 
 
 Het is geen wonder dat een nieuwe belasting als deze zo moeilijk tot stand
komt. Het uitgangspunt is weliswaar duidelijk en het wordt door ons dan ook
voluit onderschreven. Door sommigen wordt dat uitgangspunt "ecologisering
van het belastingsysteem" genoemd. De bewindslieden van het vorige kabinet
noemden het "belastingen op milieubezwarende activiteiten waarbij de opbrengstfunctie
voorop staat". Het staat buiten kijf dat op zichzelf een verschuiving van
fiscale lasten op arbeid naar belasting op milieubezwarende activiteiten verstandig
beleid is. Als een belasting als deze niet zou worden geheven, zouden de kosten
op arbeid noodzakelijkerwijs hoger moeten zijn dan nu het geval is. Er is
dus wel degelijk sprake van een verschuiving en wij staan daar dan ook achter.
 
 Een nadeel is dat daardoor in beginsel de progressie in de totale fiscale
lasten voor de belastingbetalers wordt verminderd. Gevoegd bij de in tal en
last toenemende lokale heffingen, dreigt het aandeel van belastingen die niet
naar draagkracht worden geheven flink toe te nemen. Het verlies van progressie
wordt deze keer gecompenseerd door verlichting van directe belastingen voor
de lage en middeninkomens. Wij juichen dit toe. Toch baart deze ontwikkeling
ons zorgen. Deze keer wordt het wel goed gemaakt, een volgende keer wellicht
niet. Er is een tweede pleister op de wonde: staatssecretaris Vermeend is
kennelijk geen voorstander van nieuwe lokale heffingen en is er kennelijk
voor – ook collega Van Dijk heeft daar op gewezen – dat gemeenten
in hun kwijtscheldingsbeleid meer ruimte krijgen.
 
 De indirecte belasting op afvalstort, grondwater en energie, met in beginsel
eenzelfde effect, verhoogt dan inmiddels wel de vaste lasten voor een ieder,
ongeacht zijn of haar draagkracht. Ik zeg "voor een ieder", maar dat is eigenlijk
niet juist. Zowel de nieuwe belasting op afvalstoffen als die op grondwater
drukt eenzijdig op burgers en bedrijven buiten de Randstad. De nadere memorie
van antwoord aan de Eerste Kamer van bijna een jaar geleden is daarin veelzeggend:
"Buiten de Randstad wordt bijna al het afval gestort en het drinkwater uit
grondwater bereid". In de Randstad wordt voornamelijk gereinigd oppervlaktewater
gebruikt, waarop geen nieuwe belasting komt, en wordt afval voornamelijk verbrand,
waarop ook geen nieuwe belasting komt.
 
 Als ik mij even tot het grondwater beperk: voor de zuivelindustrie en
de voedingsmiddelenindustrie die schoon proceswater nodig hebben en bijvoorbeeld
in het noorden of Zuid-Limburg gevestigd zijn, leidt dit tot een kostenverhoging
en ipso facto tot een verslechtering van de concurrentiepositie ten opzichte
van bedrijven in de Randstad. Dit werkt dus als een soort omgekeerd SIR, selectieve
investeringsregeling, die in het recente verleden nodig werd geacht om de
werkloosheid in "de regio" te verminderen. Bedrijven in het westen moesten
toen die speciale belasting betalen. De grotere werkloosheid in het noorden
en Zuid-Limburg is er nog steeds, maar de SIR wordt nu omgekeerd. Het heeft
mij verbaasd dat de voor het regionale beleid verantwoordelijke minister respectievelijk
staatssecretaris (in het vorige kabinet) van Economische Zaken dit zo gemakkelijk
liet passeren.
 
 Men zal wellicht zeggen dat het drinkwater in het westen van het land
toch al een gulden per kubieke meter duurder is, omdat het opwerken van Rijn-
en Maaswater zoveel kost. Dan gaat men echter voorbij aan een algemeen aanvaard
beginsel van standplaatseconomie. Natuurlijke standplaatsvoordelen behoren
in een lagere kostprijs tot uitdrukking te komen, ongeacht of het om een goede
natuurlijke haven – Rotterdam – gaat, om goede tuinbouwgrond of
om natuurlijk goed water. Je gaat gebieden waarin door grond en klimaat aardappels
bijzonder goed groeien toch ook niet belasten, omdat het elders moeilijker
is om die aardappels te laten groeien?
 
 Deze redenering gaat naar ons oordeel overigens veel meer op voor grondwater
dan voor het storten van afval. Wij zijn het met de regering eens dat ook
buiten de Randstad het storten geleidelijkerwijs door verbranding moet worden
vervangen. Wij onderschrijven dan ook de mening van de regering dat verbranding
via een prijsprikkel bevorderd dient te worden. Overal in Nederland is gestort
afval inderdaad "een potentiële bron van verontreiniging van de bodem"
en vereist het langdurige zorg. Eeuwigdurend, zoals de bewindslieden schrijven,
is wellicht wat te eeuwig. Dat het een permanent beslag legt op schaarse ruimte,
ook buiten de Randstad, is naar onze mening evenwel niet te ontkennen.
 
 De verfijningen die in de loop van het jaar zijn toegevoegd, laatstelijk
nog bij de behandeling in de Tweede Kamer, maken naar onze indruk van de afvalstoffenbelasting
een goed doordachte regeling met een behoorlijk onderbouwde milieukundige
rechtvaardiging, althans voor zover dat bij een nieuwe belasting mogelijk
is. Tijdens de in artikel 38a neergelegde evaluatie kunnen eventueel resterende
gebreken en onbedoelde effecten worden gesignaleerd en daarna weggenomen.
 
 Mij is nog niet geheel duidelijk, voorzitter, hoe het staat met het zuiveringsslib.
Bij nota van wijziging is artikel IV in het wetsvoorstel opgenomen dat een
ontheffingsmogelijkheid bevat van belasting op afvalstoffen. Deze mogelijkheid
bestaat daaruit dat bij ministeriële regeling voor bepaalde gevallen
gehele of gedeeltelijke ontheffing van de afvalstoffenbelasting kan worden
verleend. Kan ik ervan uitgaan dat een ontheffing voor zuiveringsslib zal
worden verleend? Ik ben het met de minister eens dat er druk op de ketel van
het zuiveringsslib, als je dat zo mag noemen, moet worden gehouden. Het storten
van onverwerkt zuiveringsslib moet zoveel mogelijk worden ontmoedigd. Zoals
de minister in de Tweede Kamer uitvoerig uiteen heeft gezet, hebben de meeste
provincies pas recent besloten over de verwerking van zuiveringsslib, gericht
op volumevermindering en zijn de alternatieven voor het storten zelfs deels
nog in een experimentele fase. Dit betekent dat in het grootste deel van het
land de alternatieven voor het storten van zuiveringsslib pas op termijn daadwerkelijk
beschikbaar komen. De waterschappen hebben dus geen mogelijkheid om op korte
termijn het volume van te storten zuiveringsslib te verminderen. Door tot
1 juli 1997 een ontheffing voor zuiveringsslib te creëren, wordt waterschappen
de tijd gegund om alternatieve verwerkingswijzen voor zuiveringsslib toe te
passen, maar wordt tevens de druk op de ketel gehouden. Dit lijkt ons een
verstandige oplossing. Gebeurt het zo? 
 
 Ook de heffing op uranium-235 – als ik mij niet vergis een gezamenlijk
initiatief van CDA en PvdA in de Tweede Kamer, zeg ik aan het adres van de
heer Van Dijk – beoordelen wij positief, voorzitter. Wij zouden er de
voorkeur aan hebben gegeven als de produktie van elektrische energie in kerncentrales
even zwaar belast werd als in feite bij de verbranding van fossiele brandstoffen
gebeurt. Nu is dat slechts voor de helft het geval. Belangrijker is dat door
een heffing op uranium een signaal aan met name de Franse regering wordt gegeven
dat bij een eventuele Europese energieheffing kernenergie daarvan niet verschoond
dient te blijven. Met een vrijstelling voor kernenergie zou dan niet alleen
algemeen gesproken die energiedrager een onterecht concurrentievoordeel toegeschoven
krijgen, maar zou ook stroom uit Franse kernenergie op de Nederlandse markt
een ongerechtvaardigd prijsvoordeel genieten.
 
 Met enige zorg hebben wij moeten constateren dat de regering overweegt
om "enig uitstel" van de inwerkingtreding van de uraniumbelasting te bewerkstelligen.
Ook wij zien de problemen waarvoor Péchiney en Hoesch zich met een
miljoenen guldens kostende lastenverzwaring zien gesteld. Wij wijzen er echter
op dat nog vorig jaar door de minister van Economische Zaken aan Péchiney
een korting op de elektriciteitsprijs is verleend. Bovendien zijn sindsdien
de prijzen van aluminium, produkt van Péchiney, aanzienlijk gestegen
nu het overschot op de wereldmarkt, veroorzaakt door dumping door Oosteuropese
landen, is verdwenen. Wij zouden in ieder geval graag van de bewindslieden
willen vernemen welke termijn zij voor dat eventuele uitstel voor ogen hebben.
 
 Dat voor restgassen een nultarief gaat gelden, heeft onze instemming.
Daar het voorstel niet, zoals de bedoeling was, op 1 januari 1994 kracht van
wet kreeg, heeft de chemische industrie een jaar lang een heffing te verwerken
gehad die algemeen onterecht werd geacht, gezien het feit dat in het voor
de export relevante buitenland van de chemische industrie aldaar zo'n belasting
niet wordt geheven. Het is dan ook vanuit dit gezichtspunt beschouwd van belang
dat het uitstel niet langer duurt. Het interesseert mij overigens te vernemen
of op dit punt van de kant van de Europese Commissie nog moeilijkheden te
verwachten zijn.
 
 Wat de heffing op brandstoffen betreft, vragen ook wij ons af of de voortijdige
beëindiging van de restitutie voor rookgasontzwaveling wel door de beugel
kan.
 
 Voorzitter! Ons hoofdprobleem met dit wetsvoorstel zit in de grondwaterbelasting.
Na veel discussies met veel bewindslieden beklijft bij ons de indruk dat de
milieukundige onderbouwing van deze belasting niet voldoende is. Al in het
nader voorlopig verslag van 31 januari 1994 hebben wij gevraagd of de belasting
op grondwater ten principale aan de orde kon komen. Dat is nooit gebeurd.
 
 Ter rechtvaardiging van een belasting op grondwater werden en worden als
ik het goed heb drie argumenten gebezigd: winning van grondwater draagt bij
aan de verdroging, grondwater is schaars en grondwater bevordert de verspreiding
van schadelijke stoffen, waardoor de schaarste aan schoon grondwater nog wordt
vergroot. Ik hoor graag of de bewindslieden het met deze argumenten eens zijn.
 
 Voor een goed oordeel over deze argumenten heb ik mijn oor nog eens te
luisteren gelegd bij deskundigen uit de drinkwaterwereld.
 
 Verdroging als gevolg van drinkwaterwinning treedt alleen op als het peil
van het, in dit geval meestal diepe, grondwater daalt. Die daling doet zich
nagenoeg alleen voor in droge zandgebieden, die naar schatting 20% bestrijken
van de totale grondwaterwinning. Rond 80% van de grondwaterwinning veroorzaakt,
zo geeft mijn informatie aan, geen peildaling en kan dus bezwaarlijk bijdragen
aan de verdroging. Afvalstortplaatsen vormen zonder uitzondering potentiële
bronnen van verontreiniging van de bodem. Zij leggen zonder uitzondering een
permanent beslag op schaarse ruimte en belasten dus het milieu voor 100%.
Grondwaterwinning heeft kennelijk voor 80% niets te maken met verdroging en
legt geen noemenswaardig beslag op schaarse ruimte. De rechtvaardiging, zo
men wil de milieugrondslag van een belasting op grondwater, wordt daarmee
wel bijzonder dun.
 
 Dat voor 80% van de grondwaterwinning het peil "op peil" blijft, geeft
ook aan dat de waterkringloop voor hetzelfde percentage gesloten is. Behalve
in de droge zandgebieden is er dus strikt genomen geen sprake van schaarste.
 
 De derde rechtvaardigingsgrond, de verslechterende kwaliteit van het grondwater
door verspreiding van schadelijke stoffen lijkt minstens zo aanvechtbaar.
Ten eerste verslechtert voor het overgrote deel van de winning de kwaliteit
van het grondwater helemaal niet. Het is immers water dat enkele eeuwen lang
een schone weg naar beneden heeft afgelegd en dat nog steeds in redelijke
mate ook bovenaan, bij de oppervlakte, schoon blijft indien het waterwingebied
adequaat wordt beschermd, hetgeen meestal het geval is. Ten tweede lijkt het
niet redelijk om de verbruiker van wel door bijvoorbeeld fosfaten en pesticiden
verontreinigd grondwater te laten betalen voor de vervuiling die een ander
in het water heeft gedeponeerd. Dit argument lijkt op de stelling: "de vervuilde
betaalt". Ik herinner mij dat bij de verkiezingscampagne voor de Tweede Kamer
door een vooraanstaand politicus werd gesteld: "De prijzen moeten de waarheid
vertellen". Welnu, die prijzen dreigen nu onwaarheid te vertellen. Ik besef
dat de stelling "de vervuiler betaalt" niet onverkort op de landbouw kan worden
toegepast maar het gaat ook niet aan, gewoon de vervuilde te laten betalen.
Je zou zeggen dat het al erg genoeg is dat grondwaterbedrijven grond moeten
kopen en beheersovereenkomsten moeten afsluiten om gebruik van bijvoorbeeld
bestrijdingsmiddelen te beperken. Dit alles komt voor rekening van de vervuilde,
de consument.
 
 Voorzitter! Ik heb geaarzeld of ik de volgende metafoor aan de Kamer zou
voorleggen, maar ik doe dat toch maar. Het argument dat die mogelijk sterkere
verspreiding van schadelijke stoffen door de grondwaterwinning de schaarste
aan schoon grondwater verergert – en dus kan worden gezien als bijkomend
argument voor de belasting – doet mij denken aan de mensen in Japan
die een maskertje voor hun gezicht hebben om zich te beschermen tegen vervuilde
lucht. Deze mensen zouden in het systeem, dat nu door de regering wordt aangegeven,
niet alleen het masker moeten betalen maar ook nog de katalysator van de vervuilende
auto en een belasting op schone lucht. 
 
 Opmerkelijk is nog dat de door de regering aangevoerde rechtvaardiging
van de grondwaterbelasting evenzeer lijkt te gelden voor oppervlaktewater.
Dat heeft zowel betrekking op de directe milieubelasting als op de indirecte
belasting, veroorzaakt door de schaarste aan zuiver water. Als de winning
van grondwater al milieubelasting in de vorm van verdroging teweegbrengt,
doet het gebruik van oppervlaktewater dat in de vorm van vervuiling van waterbodems,
zoals in de Andelse Maas, maar ook in de vorm van depositie van zware metalen
in duinpannen en door een groot ruimtebeslag, met hekken, wegen, transformatorhuisjes
enz. in dezelfde duinen. Er zijn al drie bekkens in de Biesbosch maar er komt
nog een vierde bij. Waarom zou, gelet op dit alles, een prijsprikkel om méér
te besparen, niet even gerechtvaardigd zijn voor oppervlaktewater als voor
grondwater? Als schoon grondwater al enigszins schaars zou zijn, is schoon
oppervlaktewater absoluut schaars.
 
 Zou overigens bij een belastingheffing als de onderhavige niet ook het
internaliseren van milieukosten een van de uitgangspunten moeten zijn? Bij
de afvalstoffenbelasting lijkt dit min of meer het geval te zijn maar bij
water nauwelijks en in ieder geval op onevenwichtige wijze. Onze indruk is
dat, in tegenstelling met de afvalstoffenbelasting en de energiebelastingen,
de grondwaterbelasting niet goed of nog niet goed doordacht is en niet voldoende
milieukundig wordt gerechtvaardigd.
 
 Het valt ons evenwel moeilijk om onbekommerd een spaak te steken in het
wiel van de ecologische belastingheffing, die het toch al zo moeilijk heeft.
We beseffen dat dit wetsvoorstel ook vele positieve kanten heeft. Maar wij
zijn ook van oordeel dat met deze behandeling niet het laatste woord over
het bestaansrecht van een grondwaterbelasting mag zijn gezegd. Dit boek mag
niet worden gesloten. Ik overweeg om, afhankelijk van de reactie van de regering,
in tweede termijn een motie in te dienen die gezamenlijk met de collega's
Ginjaar en Schuyer is opgesteld. De regering wordt daarin verzocht, de milieukundige
rechtvaardiging van een grondwaterbelasting ook in vergelijking met het gebruik
van oppervlaktewater in de aangekondigde evaluatie van deze milieubelasting
te onderzoeken. Tevens wordt verzocht, die rechtvaardiging aanstonds en ten
principale onder de loep te nemen in de aan de Tweede Kamer toegezegde notitie
over de mogelijkheden van belastingen op milieugrondslag. Wellicht kunnen
de bewindslieden vanmiddag aangeven wat zij van dit dubbele verzoek vinden.
 
 Ten slotte vraag ik de regering wat zij doet met Baarle-Hertog.
 
 
 
 
 
 De heer Schuyer (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Dit wetsvoorstel heeft ook in deze Kamer al een
lange historie achter zich. In een eerder over dit onderwerp gehouden debat
heeft mijn fractie zich zeer uitvoerig met deze materie beziggehouden, hetgeen
overwegend in kritische zin gebeurde. Vandaag zijn wij er blij om dat wij
aanmerkelijk positiever kunnen zijn, en ook aanmerkelijk korter. De behandeling
aan de overzijde is uitputtend geweest en het valt niet mee, het verslag van
die behandeling lezend, om daaraan nu nog veel substantieels toe te voegen.
Wij beperken ons dan ook tot een aantal kort geformuleerde opmerkingen. Het
is daarbij van belang, de uitgangspunten te onderstrepen die mijn fractie
hanteert bij dit type belastingvoorstellen.
 
 In de eerste plaats accepteert mijn fractie een beleid dat belasting in
de sfeer van het milieu stimuleert en belasting op arbeid ontziet. In de tweede
plaats zullen wij elk voorstel in die richting beoordelen op eventueel voor
het milieu contraproduktieve aspecten. Het was met name vanwege het laatste
dat wij de aanvankelijke voorstellen uiterst kritisch benaderden. De zeven
verbeteringen die nu zijn aangebracht, hebben vrijwel alle tot gevolg dat
voor het milieu nadelige gevolgen teniet worden gedaan. De vrijstelling voor
het ontinktingsresidu en spoelwater vallen in de categorie belangrijke verbeteringen.
Een derde aspect waarop mijn fractie deze wetten beoordeelt, is de mogelijkheid
om de wet bij te stellen indien onverwachte effecten optreden. Het gaat hierbij
ten slotte om een voor ons allen tamelijk nieuwe materie zodat de vinger aan
de pols gehouden moet kunnen worden. Wij zijn dan ook tevreden met de brede
evaluatie die op 1 juli 1997 zal worden verricht en die een wettelijke basis
heeft gekregen. Er is in dat opzicht twijfel uitgesproken of belasting op
de winning van grondwater aan de bovengestelde criteria voldoet. Die materie
blijft ingewikkeld. Wij zijn bereid desalniettemin toch de voorstellen op
dit punt te steunen en de uitwerking ervan te bezien. Wij steunen echter tevens –
de heer Zijlstra heeft er al op gewezen – de wens van de PvdA-fractie,
die mogelijk in tweede termijn in een motie van de heer Zijlstra zal worden
verwoord, tot een stevige evaluatie op dit punt in 1997. Ook al zien wij de
milieubelasting als een algemene heffing en niet als een doelbelasting, dan
nog zou het verstandig zijn om bij het begin van de invoering van dit type
belasting de relatie van deze belasting enerzijds met het milieu en anderzijds
met de verlichting van de belasting op arbeid duidelijker te leggen. Ziet
de regering daartoe kans? Het verlangt immers nogal wat ten opzichte van de
coördinatie van wetgeving. Nu echter wordt het wel gemakkelijk gemaakt
om de belasting af te doen als een ordinaire verzwaring, terwijl dit in samenhang
met de andere voorstellen op belastinggebied toch wezenlijk anders uitpakt.
Dat is ook een aanmerkelijk verschil met de bespreking van een jaar geleden.
 
 Een aspect dat ook bij de algemene opmerkingen thuishoort, is de voortdurende
opmerking dat dit type belastingen snel kan leiden tot verzwaring voor de
een en niet voor de ander. Benadeling vanwege een overheidsmaatregel dus in
relatie tot de concurrentie. Het is natuurlijk een punt waar de volksvertegenwoordiging
speciaal op moet letten. In de voorliggende voorstellen kunnen wij in tegenstelling
tot wat velen ons schrijven dit toch niet in die zin waarnemen dat het voor
ons onoverkomelijk wordt. Veelzeggend op dit punt is de constatering in de
memorie van antwoord dat bij acceptatie van de heffing op grondwater nog altijd
een groter deel van de Nederlandse bevolking meer kwijt is voor drinkwater
dan degenen die nu aan deze heffing onderworpen gaan worden. Ook na invoering
van de belasting is men gemiddeld zestig cent per kuub goedkoper uit. Terzijde:
de opmerking van de heer Zijlstra over de standplaatseconomie deel ik toch
niet helemaal. Hij overtuigt mij althans niet op voorhand. Als hij dit in
het extreme doorvoert, moet je straks ook een discussie voeren
over het woon-werkverkeer, bijvoorbeeld bij de spitsheffing, ten aanzien van
de wegen. Er zijn wel meer voorbeelden te geven.
 
 Tot slot van de algemene opmerkingen de kwestie van de verbreding van
deze belasting. Met de fractie van GroenLinks, die daarover een vraag heeft
gesteld, zijn wij van oordeel dat er alle reden is om goed te kijken naar
een belasting op het gebruik van pesticiden, kunstmest en fosfaten. Kan de
regering nog eens ingaan op het aspect van de verbreding in het algemeen en
die van de genoemde drie in het bijzonder? Is er in deze kabinetsperiode nog
een ontwikkeling op dit terrein te verwachten, zodat dit niet alleen een eerste
stap is, maar er ook een tweede zal volgen, bijvoorbeeld in de tweede helft
van 1997 als de evaluatie van de wet op tafel ligt?
 
 Ik kom nu bij een aantal meer specifieke opmerkingen en daarvan zijn er
twee zeer lovend. Bij de vorige behandeling in deze Kamer heeft mijn fractie
nogal uitvoerig stilgestaan bij de retourbemaling en een poging ondernomen
om de onredelijkheid van het voorstel aan te tonen. De beantwoording toen
stemde niet optimistisch. Nu blijkt dat er toch een oplossing is gevonden
en wij zijn de regering daarvoor erkentelijk. Wij hadden voor dit plenaire
debat ook de vraag naar de problemen van enkele bedrijven die inzake de uraniumheffing
wel onevenredig zwaar zouden zijn getroffen, terwijl in elk geval één
bedrijf, Pechiney, specifieke ondersteuning van de overheid krijgt ten behoeve
van behoud van werkgelegenheid. Uit de beantwoording van een vraag van de
VVD-fractie blijkt nu dat er mogelijk een oplossing is gevonden in afwachting
van nader overleg door de minister van Economische Zaken. Ook hier past een
woord van waardering. Ik sluit echter wel aan bij de vraag van de heer Van
Dijk om hieraan in het debat vandaag een wat specifiekere invulling te geven.
 
 Nu een paar kanttekeningen van wat andere aard. In de memorie van antwoord
staat op blz. 13: "De omstandigheid dat Belgische afnemers van drinkwater,
bereid uit Nederlands grondwater, ook worden geconfronteerd met de gevolgen
van de belasting geeft ons voorshands geen aanleiding nadere maatregelen te
overwegen." Als dit een antwoord op de brief van de gemeente Baarle-Hertog
is, dan vind ik dat onvoldoende. In die brief van 1 december staat met zoveel
woorden dat tweemaal milieubelasting op drinkwater wordt geheven en dat het
grondbeginsel "non bis in idem" niet mag worden geschonden. Ik zou hier graag
wat nadere informatie over ontvangen.
 
 Een ander aspect waar bij mijn fractie twijfel over bestaat, is de kwestie
van de gesloten milieuconvenanten in relatie tot de belastingvoorstellen.
Als voorbeeld geldt daar het convenant met de zuivelorganisaties. Het antwoord
van de regering op een vraag van één van de collega's aan de
overzijde over hetzelfde onderwerp was nogal bot en het antwoord in de memorie
van antwoord was onbevredigend. In de brief van de Nederlandse Zuivelorganisatie
van 9 december wordt overtuigend aangetoond dat de regering en brancheorganisatie
in gesprek waren. Zij schrijven onzes inziens terecht: "Er mocht in redelijkheid
van worden uitgegaan dat bij de inventarisering van mogelijke knelpunten ook
aandacht gegeven zou worden aan de afspraken en doelstellingen van de milieuconvenanten."
Ook de vrees voor precedentwerking wordt in de brief van 9 december weerlegd.
Het zou de regering sieren, nu er veel energie is gestoken in de verbetering
van de oorspronkelijke wet, als zij ook dit aspect nog eens zou willen bezien.
Bij mijn fractie bestaat anders de vrees dat hier de wet wel contraproduktief
voor het milieu wordt. Zoals bekend is dat voor ons één van
de criteria waaraan wij de voorstellen toetsen.
 
 Ik kom ten slotte bij de kwestie van het zuiveringsslib. De Unie van Waterschappen
heeft per brief van 7 december gevraagd of de toezegging van de minister van
VROM in de Tweede Kamer, die geleid heeft tot intrekking van het amendement-Van
der Vlies, ook zal worden uitgevoerd door de minister van Financiën,
of ontheffing zal worden verleend voor zuiveringsslib en residuen ervan en
of deze ontheffing op hetzelfde moment wordt verleend als het tijdstip waarop
de wet in werking treedt.
 
 Samenvattend: de regering komt lof toe voor de wijze waarop zij met het
oorspronkelijke wetsvoorstel is omgegaan en tegemoet is gekomen aan de kritiek
die ook in deze Kamer uitvoerig is verwoord. Mijn fractie zal de voorstellen
steunen. Wij zouden dat met nog meer overtuiging kunnen doen als op een enkel
punt wat meer ruimte wordt gegeven. Wij wachten de beantwoording met belangstelling
af.
 
 
 
 
 
 De heer Barendregt (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik heb het genoegen ook als woordvoerder op te
treden voor de RPF- en GPV-fractie. Besluiten doen zij zelf. Daar heb ik verder
niet mee te maken, maar ik mag in elk geval nu namens hen het woord voeren.
 
 De voorliggende wetsvoorstellen hebben al vele tongen en pennen in beweging
gebracht, zowel binnen als buiten het parlement. Daarvoor bestaat dan ook
om meer redenen de nodige aanleiding. De eerste reden is dat deze wetsvoorstellen
een eerste stap betekenen op een belastinggebied waarin zich een aantal fiscale
bronnen bevinden die kunnen worden aangeboord. Wij betreden daarbij een gebied
waarop, voor zover mij bekend, door nog geen enkel land op de wereld een stap
is gezet. Lopen wij niet wat te ver voor de troep uit, waardoor wij de functie
van een soort stoottroepen vervullen? En houdt altijd in gedachten dat proefkonijnen
niet oud worden!
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 De heer Barendregt zegt dat door nog geen enkel land een stap op deze
weg is gezet. Bij mijn weten bestaat er in Denemarken een waterbelasting,
evenals in Vlaanderen – dat is het probleem van Baarle-Hertog –
en enige Duitse Länder. Ik vrees dus dat wij niet de eerste zijn. Maar
misschien moeten wij daar wel blij om zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Barendregt (SGP):
 
 Ik heb ook duidelijk gezegd: voor zover mij bekend. Als die bekendheid
niet goed is, is het goed om mij van gene zijde tot de orde te roepen en te
zeggen dat er voorbeelden te geven zijn dat dit inmiddels is ingevoerd. Toch
blijf ik met de vraag zitten waarom er bij het invoeren kennelijk niet meer
overleg gepleegd is met landen waar dit inmiddels ingevoerd is. Ik heb in
de stukken namelijk niet gelezen dat dit overleg gevoerd is. 
 
 In eigen land zijn de reacties ook niet bijster lovend. Van Raad van State
tot vele gemeenteraden toe blijken er veel bezwaren te leven tegen deze wetsvoorstellen.
Zoveel harde kritiek en diepgaande bezwaren tegen wetsvoorstellen komt niet
elke week voor. Niet het minst richten de bezwaren zich tegen de grondslag
waarop deze belastingheffing wordt gepresenteerd. Velen beschouwen de milieugrondslag
als een etiket dat er uit financiële overwegingen aan de buitenkant opgeplakt
is. Overigens plak je een etiket er altijd aan de buitenkant op! Dit gevoelen
werd nog versterkt toen het vorige kabinet besloot, de aanvankelijke structurele
opbrengst van 450 mln. met 1/3, dus 150 mln., te verhogen tot 600 mln., vanwege
het achterblijven van voorgenomen ombuigingen op andere terreinen. Dat is
een weinig verheffend argument voor verhoging van een milieubelasting.
 
 Eind februari meldde de voormalige minister van Financiën aan de
voorzitter van deze Kamer dat de lastendruk zonder nadere maatregelen hoger
dreigde uit te komen dan was bedoeld. De beoogde inwerkingtreding van deze
wetsvoorstellen werd, onverminderd de structurele wenselijkheid, uitgesteld
tot 1 januari 1995. Bij de motivering tot uitstel van de ingangsdatum werd
echter geen met enkel woord gerept over de milieubelangen, maar werd enkel
en alleen op basis van sociaal-economische overwegingen geredeneerd.
 
 Wij hebben tijdens de schriftelijke voorbereiding, die inmiddels een jaar
geduurd heeft, blijk gegeven van onze scepsis tegenover de nadere selectie
van de belastingobjecten, waarbij een splitsing is aangebracht tussen grond-
en oppervlaktewater en tussen gestort en verbrand afval. Die splitsing zou
nog enigszins te rechtvaardigen zijn als de doelstelling van beide onderdelen
verschillend was geweest. De doelstelling voor grondwater is om tot een efficiënter
en zuiniger gebruik van dat water te komen. Maar geldt niet dezelfde doelstelling
voor het oppervlaktewater? Iedere burger in Nederland wordt middels allerlei
informatie gemaand, voorzichtig en zuinig te zijn met drinkwater. Er is vanwege
die overweging alles voor te zeggen om al het drinkwater te belasten met een
zelfde tarief. Of heeft het kabinet de illusie dat als gevolg van deze belasting
een aantal grondwaterleidingbedrijven zullen overschakelen op het gebruik
van oppervlaktewater als grondstof?
 
 Dezelfde overwegingen hanteren wij voor de splitsing tussen gestort en
verbrand afval. Het storten van afval gaat, ondanks deze belasting, gewoon
door totdat de stortplaatsen vol zijn. Vanwege de introductie van de GFT-compostering
zal dat jaren langer duren dan aanvankelijk werd gedacht. Het milieu-effect
van het alleen belasten van gestort afval is dan ook uitermate miniem. Dit
zal tevens gelden voor de beoogde minimalisering van het storten. Een duidelijke
doelstelling is wel om de tarieven voor storten en verbranden door middel
van extra belasting op het storten even duur te maken als verbranden. Hoe
dat bereikt moet worden, is nog niet duidelijk, maar niet alleen via deze
belasting, menen wij uit de memorie van antwoord te moeten opmaken. Het antwoord
op de vraag of deze gelijktrekking binnen deze kabinetsperiode zal worden
gerealiseerd, blijft in de stukken achterwege. Kan daarover mondeling nog
de nodige duidelijkheid verschaft worden?
 
 Naast de doelstelling om alleen de hoeveelheid gestort afval te verminderen
door de invoering van deze belasting, geldt het bevorderen van het hergebruik.
Wij onderschrijven de wenselijkheid daarvan. Maar geldt dat alleen voor het
gestorte afval en niet voor het verbrande afval? Of is het kabinet van oordeel
dat vanwege het hogere tarief voor verbranding daar al zoveel meer herverbruik
plaatsvindt dat extra belastingdruk daarom niet meer nodig is? Voor ons definitieve
standpunt hebben wij de duidelijkheid nodig die wij graag in de beantwoording
ontvangen.
 
 Na deze bezwaren tegen de splitsing van de objecten blijft er nog een
zwaarwegende bedenking over. Dat betreft de ongelijke behandeling in de belastingheffing
van dezelfde huishoudelijke ingrediënten die tot het normale functioneren
van het burgerleven behoren. Daar komt nog bij dat de opbrengst van deze belasting
wordt aangewend om de nationale huishouding van middelen te voorzien. De heer
Crone, van de Partij van de Arbeid, heeft dat in het wetgevingsoverleg in
de Tweede Kamer heel duidelijk geformuleerd: "Het gaat hier niet om retributies,
maar om het echt vullen van de overheidskas. Milieu dus echt als melkkoe.
Wij hebben geld nodig voor scholen, voor de brandweer en voor andere zaken."
Ook minister De Boer heeft zich tijdens het wetgevingsoverleg in deze geest
uitgelaten. Dat heeft zoveel indruk gemaakt dat ik al de derde ben die haar
opmerkingen citeert: "Het belangrijkste doel van deze belastingheffing is
ook niet dat zij regulerend is. Dat hebben wij met elkaar vastgesteld. Het
is een pure gewone belasting, die wel een aantal milieu-aspecten heeft." Dat
betekent dat de opbrengst van deze belasting een nationaal doel heeft, maar
aan slechts ruim de helft van de inwoners wordt opgelegd, die voornamelijk
in het oosten van het land wonen. De heer Zijlstra vestigde al nadrukkelijk
de aandacht op het laatste. Als er al extra belastingen nodig zijn om de staatshuishouding
te financieren, dan dienen daaraan naar onze mening alle belastingplichtigen
in Nederland die bij dezelfde belastingobjecten zijn betrokken, bij te dragen.
De aangebrachte splitsing van objecten zou te accepteren zijn als er sprake
was van milieuheffingen waarbij het een wèl en het ander nièt
heffingplichtig werd verklaard.
 
 Daarenboven ontstaat als gevolg van deze belasting op een aantal plaatsen
de situatie dat drinkwater, bereid uit grondwater, hoger in prijs uitkomt
dan drinkwater, bereid uit oppervlaktewater. Uit het antwoord op onze vraag
of deze situatie acceptabel wordt geacht, blijkt dat het kabinet, gelet op
de argumenten voor deze belastingheffing, daar geen problemen mee heeft. Met
die argumenten wordt waarschijnlijk gedoeld op de opbrengsten die worden beoogd.
Wij vinden dat daarbij ook redelijkheidsoverwegingen in acht dienen te worden
genomen. Die brengen ons tot de overtuiging dat de splitsing in grond- en
oppervlaktewater voor een aantal belastingplichtigen dermate ongunstig uitwerkt
dat het gemiddelde tarief voor oppervlaktewater zelfs wordt overschreden.
Al met al zijn het bezwaren die door ons toch als zwaarwegend worden beschouwd.
 
 Het vorige kabinet heeft deze Kamer toegezegd, met een verfijningsnotitie
te komen waarin een aantal knelpunten die ons vanuit het veld werden gemeld,
nader zouden worden bezien. Ook zou worden bekeken of bepaalde categorieën
wel terecht onder de werking van de belasting op milieugrondslag
waren gebracht. Uit de lijst van bezwaren heeft het kabinet er drie geselecteerd,
waarvan er één permanent wordt verfijnd. Twee worden er tijdelijk
verfijnd. Wanneer de deur wordt open gezet voor uitzonderingen op basis van
speciale omstandigheden, ontstaat de mogelijkheid van willekeur en selectieve
toepassing. Een aantal reacties die na het verschijnen van het verfijningsvoorstel
door ons zijn ontvangen, duiden in die richting. Het heeft onze aandacht getrokken
dat verschillende bezwaren afkomstig zijn van bedrijven en instellingen die
via convenanten of anderszins afspraken hebben gemaakt met de overheid of
overheden om ingrijpende investeringen te doen die aan de milieuwensen van
de overheid voldoen. Als voorbeelden mogen dienen de Nederlandse zuivelorganisatie,
het Landbouwschap en de VEWIN. De brief van de gewestelijke raad van het Landbouwschap
Gelderland toont een voorbeeld van toegezegde investeringen waarbij tevens
de extra belasting op gebruikt grondwater wordt vermeld. De cijfers tonen
aan dat de voorgestelde belasting voor een aantal bedrijven leidt tot een
extra verzwaring, vanwege zowel de afgesproken investeringen als de aanslag
van deze belastingheffing. Onze vraag is of wij als overheid op deze manier
te werk mogen gaan.
 
 Van meet af aan heeft het ons verbaasd dat uranium als niet-fossiele brandstof
door amendering onder de werking van deze wetgeving werd gebracht. Wellicht
is ook daarom besloten om het maar in een afzonderlijk hoofdstuk in deze wet
onder te brengen. De toepassing van dit wetsdeel heeft in deze sector tot
uitvoeringsproblemen geleid, waardoor het kabinet zich genoodzaakt ziet aan
de uraniumbelasting enig uitstel van inwerkingtreding te verlenen. De vraag
die daarbij rijst, is of de uraniumbelasting nog wel geheven moet worden,
aangezien het kabinet toch besloten heeft de kerncentrale in Borssele op termijn
te sluiten.
 
 Uitstel van toepassing zal leiden tot derving van opbrengst. Hoe denkt
het kabinet daarin te voorzien? Is het de bedoeling met terugwerkende kracht
aan te slaan? In ieder geval hebben wij bezwaren tegen het verhogen van het
tarief van andere objecten vanwege deze gederfde opbrengst. Dat geldt trouwens
ook voor de gederfde opbrengsten vanwege de vrijstellingen die nu achteraf
worden aangebracht, en het geldt zeker, als de gederfde opbrengst van de ene
categorie wordt opgelegd aan de andere categorie. Het komt ons juist voor
dat, als een bepaalde activiteit ten onrechte onder de voorgenomen belasting
is gebracht en als daar ook een vrijstelling aan wordt verleend, de gederfde
opbrengst dan niet dient te worden omgeslagen over de overige belastingplichtigen.
Er blijkt immers sprake te zijn van een ondoordachte wetgeving en daarvoor
is de wetgever aansprakelijk, niet de andere belastingplichtigen.
 
 Voorzitter! Het moge inmiddels duidelijk zijn geworden dat wij verre van
ingenomen zijn met de inhoud en de uitwerking van de voorgelegde wetsvoorstellen.
Indien onze bezwaren door de beantwoording van de zijde van de regering niet
kunnen worden weggenomen, zullen wij genoodzaakt zijn om tegen deze wetsvoorstellen
te stemmen.
 
 
 
 
 
 De heer Ginjaar (VVD):
 
 Voorzitter! Met de voorliggende wetsvoorstellen wordt nader invulling
gegeven aan de belasting op milieugrondslag, zoals die sinds 1 januari 1993
al bestaat als opvolger van de WABM-heffing, de brandstofheffing. Zoals bekend
had de VVD-fractie overwegende bezwaren tegen de overschakeling naar een belasting
op milieugrondslag. Wij constateren echter dat deze belasting een vaststaand
gegeven is en dienen dus vandaag een oordeel te geven over de wijze waarop
verder aan de invulling gestalte wordt gegeven.
 
 Wij hebben er geen behoefte aan, voorzitter, om de discussie van destijds
te herhalen, maar wij willen toch enkele aspecten memoreren. Vooropstaat hierbij
dat de VVD-fractie indertijd verheugd was, en in feite nog steeds is, dat
de milieuheffing als bron voor de financiering van het milieubeleid is afgeschaft.
De ontwikkelingen in opzet en gebruik van deze heffingen sinds het begin van
de jaren zeventig maakten zulks onontkoombaar. Aanvankelijk toegejuicht als
een onafhankelijke financieringsbron op basis van het principe dat de vervuiler
betaalt, bleek in de loop der jaren hoe gecompliceerd de uitwerking was, en
hoe doelmatigheid en rechtvaardigheid met elkaar in botsing kwamen. Toen het
principe bovendien werd opgerekt tot de vervuiling die moest betalen, en ook
financiering van ander dan milieubeleid werd voorzien, maakte de Raad van
State daar terecht bezwaar tegen. De WABM-heffing kreeg immers steeds meer
het karakter van belastingen.
 
 Het wegvallen van de WABM-heffing maakte dat een ander instrument moest
worden gevonden om de benodigde middelen te genereren. Een van de mogelijkheden
zou zijn geweest om bijvoorbeeld de loon- en inkomstenbelasting te verhogen.
Wij hebben daarnaar gevraagd en bewindslieden maken dan duidelijk dat dit
strijdig zou zijn met andere doeleinden van regeringsbeleid. Ook zou het mogelijk
zijn geweest het financieringstekort op te rekken; zelfs zou het mogelijk
zijn geweest om andere departementen te laten meedelen in de op te brengen
middelen. Accijnzen zijn niet mogelijk; die zijn alleen toegestaan voor minerale
oliën, tabak en drank. Verhoging van het BTW-tarief voor bijvoorbeeld
drinkwater of water in algemene zin laat de EU evenmin toe. Dus werd de belasting
op milieugrondslag gecreëerd, waarin de eerdere brandstofheffing als
belasting werd opgenomen.
 
 Als het daarbij zou zijn gebleven, voorzitter, zouden wij geen problemen
hebben. Wij zouden er wellicht ook geen problemen mee hebben, als tot een
verdere verhoging van de brandstofheffing werd overgegaan. Echter, zowel vanuit
de maatschappij, alsook vanuit de Tweede Kamer werd een verdere verhoging
van die brandstofheffing als niet opportuun beschouwd. Dat bracht de noodzaak
met zich van een verbreding van de grondslag. De vraag die zich daarbij aanstonds
aandient, is die naar de betekenis van het begrip "grondslag". Het antwoord
op deze vraag kan niet anders zijn dan dat hiervoor geen algemeen toepasbare
definitie kan worden gegeven, zo er al een kan worden gegeven, en dat operationalisering
bij elke nieuwe deelbelasting opnieuw moet plaatsvinden.
 
 De doelstelling van de belasting is het genereren van algemene middelen
en het geven, vanuit milieu-oogpunt, van een signaal ter versterking van het
milieubeleid. Zo stellen de opeenvolgende kabinetten bij de
invoering van deze belasting op milieugrondslag. De vraag is dan onmiddellijk
welke de betekenis is van dat signaal ter versterking van het milieubeleid.
In de memorie van antwoord bij de wetsvoorstellen 22849 en 22851 stellen de
toenmalige bewindslieden, dat zulks "nog niet (wil) zeggen dat de desbetreffende
belasting rechtstreeks een substantiële en zichtbare bijdrage moet leveren
aan de te realiseren doelstellingen".
 
 Wel wordt gesteld dat "externe milieukosten meer dan thans in de prijs
van produkten en diensten tot uiting dienen te komen", of, zoals de huidige
bewindslieden stellen, "dat milieubezwarende activiteiten een prijs hebben".
In de eerder genoemde memorie van antwoord wordt gesteld dat deze belasting
een signaal moet geven aan bedrijven en huishoudens, die daardoor nadrukkelijk
de milieu-effecten van hun handelen onder ogen krijgen.
 
 De VVD-fractie vindt, voorzitter, dat dit heel fraai geformuleerde doelstellingen
zijn; zij vraagt zich echter wel af, wat de realiteit is, als het gaat om
de doorwerking van de opgelegde belastingen naar het gedrag van de burger.
Wij willen echt een aantal kanttekeningen daarbij maken.
 
 De VVD-fractie is van mening dat er tegenstrijdigheid bestaat tussen het
oogmerk van het internaliseren van kosten en het afgeven van een signaal enerzijds
en het eerder gestelde, dat er geen zichtbare bijdrage aan het milieubeleid
wordt verwacht, anderzijds. De bewindslieden zullen ongetwijfeld zeggen dat
dit geen tegenstrijdigheid is, omdat het doel, c.q. het primaire doel, het
genereren van algemene middelen is. Dit zij zo, maar het oogmerk van "internaliseren"
en "het geven van een signaal", met als argument de beleidsdoelstelling van
duurzame ontwikkeling, zoals de bewindslieden stellen, heeft alleen zin, als
er inderdaad een duidelijk herkenbare extra impuls aan het milieubeleid mee
wordt gegeven. De VVD-fractie is van mening dat die extra impuls niet wordt
gegeven – niemand heeft ons althans duidelijk kunnen maken dat hij wel
wordt gegeven.
 
 Daarnaast is het zo dat, als het gaat om het internaliseren van de kosten
van milieuschade, er geen enkele directe relatie is tussen die schade en de
hoogte van de belasting op de verschillende milieufactoren. Het enige oogmerk
is het genereren van algemene middelen in een vooraf bepaalde omvang. Dit
betekent dat wij af moeten wachten, ten aanzien van het totale budgettaire
kader, hoe groot die omvang zal zijn. Vorige sprekers verwezen al naar de
uitspraak van minister De Boer: het is een pure belastingenwet. De heer Barendregt
verwees naar het vorige kabinet, dat plotsklaps de opbrengst met 150 mln.
verhoogde, omdat er tegenvallers elders waren.
 
 Wat betreft de signaalfunctie kan opgemerkt worden dat, zeker voor wat
betreft de consumenten, de inherente prijsstijging van produkten niet als
zodanig ervaren zal worden; deze zal dus ook niet bijdragen aan het bereiken
van die duurzame ontwikkeling. De consument zal de prijsverhoging slechts
als een lastenverzwaring aanmerken. Bovendien zullen, als burgers zich milieubewust
gaan gedragen – hetgeen dan leidt tot een mindere omvang van de milieubelasting –
de tarieven moeten worden verhoogd, omdat immers het doel is het genereren
van primaire middelen in het totale budgettaire kader. Dat is dus een straf
op milieuvriendelijk functioneren. Wij zijn van mening dat duidelijk gesteld
moet worden, dat dit een wet is voor het genereren van algemene middelen,
niets meer en niets minder!
 
 De verbreding van de milieubelasting naar grondwater en afvalstoffen is
bedoeld om tot een betere spreiding van de lasten over de verschillende doelgroepen
te komen. Dat doel wordt slechts ten dele bereikt. Zo neemt het aandeel van
de industrie in de totale belasting op milieugrondslag weliswaar enigermate
af, doch binnen de industrie treden duidelijke verschuivingen op, waarbinnen
ook nog een cumulatie van lasten kan optreden. Bovendien treft het veelal
die bedrijven die toch al geconfronteerd zijn met hoge investeringen voortvloeiende
uit het milieubeleid en daarbij behorende bedrijfsmilieuplannen. Kunnen de
bewindslieden nog eens nader op die verhouding ingaan? Bestaat er feitelijk
wel inzicht in de bedrijfseconomische consequenties? Bestaat er wel inzicht
in het totaal economisch functioneren van de bedrijven ten gevolge van deze
belastingen? Zijn de bewindslieden er niet beducht voor dat de onderhavige
belastingen uiteindelijk contraproduktief blijken te zijn wat hun acceptatie
of die van het milieubeleid in algemene zin betreft?
 
 Daarbij is tevens een aantal andere zaken aan de orde. Zo stelde de minister
van VROM onlangs dat in de toekomst de milieuvergunning voor bedrijven een
flexibele vergunning op hoofdlijnen zal kunnen zijn, die de afspraken tussen
overheid en bedrijf formaliseert. Kijkend ook naar de rol die convenanten
spelen en naar randvoorwaarden die vanuit de Wet milieubeheer kunnen worden
gesteld, dringt zich dan bij de fractie van de VVD de vraag op, welke daarbij
de plaats van een belasting op milieugrondslag kan zijn. Hoe zien de bewindslieden
trouwens in algemene zin de verhouding tussen deze belasting en afspraken
en doelstellingen in milieuconvenanten, mede tegen de achtergrond van de zojuist
door mij gemaakt opmerking over de signaalfunctie en het ontbreken van een
substantiële bijdrage tot milieubeleid? Als de bewindslieden zeggen dat
eventueel gekeken kan worden naar de inhoud van het convenant, betekent dit
dan dat er inderdaad sprake zal zijn van een neerwaartse bijstelling van de
doelstelling bij strijdigheid tussen convenant en belasting op milieugrondslag?
 
 Voorzitter! Er is wel gesteld dat de onderhavige belasting op milieugrondslag
gezien moet worden als een eerste stap op weg naar de ecologisering van ons
belastingstelsel. Dat wil zeggen, de verschuiving van lasten op arbeid naar
milieuvervuilende activiteiten, het zogenaamd tweesnijdend zwaard, leidend
enerzijds tot mindere aantasting van het milieu en anderzijds tot toename
van de werkgelegenheid. Naar de mening van de fractie van de VVD is dit eerder
een theoretische gedachte op academisch niveau dan een praktisch bruikbaar
concept.
 
 Er zijn vele redenen voor deze twijfel. Vanuit milieu-overwegingen is
de belangrijkste ongetwijfeld het feit dat de fiscus altijd geneigd zal zijn
een belastingheffing te doen plaatsvinden over milieubelastende activiteiten
die zich naar aard en omvang niet of nauwelijks door prijsverhogingen laten
beïnvloeden. Anders zou er immers voortdurend sprake zijn van een vermindering
van belastingopbrengst die anderszins gecompenseerd moet worden.
Vergelijk bijvoorbeeld de accijnzen op tabak en alcohol waarvan de prijselasticiteit
betrekkelijk gering is. Men kan zelfs stellen dat de ecologisering van het
belastingstelsel haaks staat op een succesvol milieubeleid.
 
 Voorzitter! In het verlengde van het voorgaande ligt de vraag, wat er
met de belasting dient te gebeuren bij een succesvol milieubeleid waarvan
het gevolg is dat er minder of zelfs veel minder afvalstoffen ontstaan, of
dat er minder grondwater wordt gebruikt. De bewindslieden erkenden dat en
voegden daaraan toe dat het "teruglopen van de opbrengst van de afvalstoffenbelasting
echter niet op zichzelf moet worden beoordeeld maar dient te worden bezien
in het totale budgettaire kader". "En", zo stellen zij, " thans is het nog
niet mogelijk aan te geven of en hoe vanuit budgettair perspectief zal worden
gereageerd". Er zijn immers verschillende mogelijkheden. Voor de grondwaterheffing
wordt gesteld, dat "de opbrengst hiervan zal dienen te worden bezien in het
totale budgettaire kader waarbinnen jaarlijks opnieuw een afweging zal worden
gemaakt met betrekking tot uitgaven en inkomsten van het Rijk." Beide formuleringen,
voorzitter, zijn niet hetzelfde. Hoe het ook zij, deze woorden klinken de
fractie van de VVD omineus in de oren. Zij zullen alras voedsel kunnen geven
aan de reeds gehoorde uitlatingen dat het milieu een fiscale melkkoe is geworden.
Een reactie van de bewindslieden stellen wij zeer op prijs.
 
 De fractie van de VVD wil hierbij tevens nog eens aan de orde stellen
de haars inziens principiële tegenstelling tussen een belasting op grondstoffen
zoals grondwater en een belasting op afvalstoffen. Kan het zo zijn dat er
vanuit de fiscaliteit geen verschil is tussen beide – zoiets wordt althans
gesteld in de memorie van antwoord naar aanleiding van een desbetreffende
vraag van onze zijde – naar de mening van de fractie van de VVD is deze
er echter wèl vanuit het bereiken van duurzaamheid als milieubeleidsdoelstelling.
Mutatis mutandis geldt dit ook voor de categorie produkten. Kunnen de bewindslieden
nog eens ingaan op de verschillen in uitgangspunten als men kijkt naar bijvoorbeeld
een levenscyclus-analyse?
 
 De bewindslieden hebben een ecologiseringsnotitie toegezegd. Wij zouden
het zeer op prijs stellen als de elementen verminderende belastingopbrengsten,
verschuiving van lasten op arbeid naar milieuvervuilende activiteiten, alsmede
het onderscheid tussen grondstoffen, produkten en afvalstoffen daarbij aan
de orde kunnen komen. Wij zijn daarbij van mening dat een ecologisering van
het belastingstelsel een principiële wijziging van het stelsel is en
niet zo maar even geregeld kan worden met de voorliggende wetgeving.
 
 Mijnheer de voorzitter! Voor het invoeren van de grondwaterbelasting wordt
zowel het schaarste- als het kwaliteitsaspect als argument naar voren gebracht.
De fractie van de VVD is in dezen allereerst van mening dat de problematiek
van het grondwater alleen dan bevredigend kan worden opgelost als er gebruik
wordt gemaakt van het daarop toegesneden grondwater- en waterkwaliteitsbeleid.
Bovendien laat zich daarbij de vraag stellen, of die problematiek niet beter
kan worden beschouwd in het kader van het totale watervoorzieningbeleid.
 
 Wij wijzen in dit verband nog op het feit dat er voor de besparingen zeer
strenge doelstellingen zijn neergelegd in het beleidsplan drink- en industriewater.
De minister van VROM heeft onlangs gesteld dat het waterspoor als middel om
te komen tot waterbesparing uniek is. Kijkend naar de argumentatie van de
bewindslieden vragen wij ons af, waarom dan die belasting op grondwater nodig
is en gezien wordt als een extra instrument voor het oplossen van bepaalde
problemen.
 
 Waterleidingbedrijven spelen een marginale rol als het gaat om verdroging.
De belasting geldt niet voor oppervlaktewater terwijl de verlaging van het
peil juist een enorm belangrijk element is. U zult begrijpen, voorzitter,
dat ik mij verder graag aansluit bij de opmerkingen die de heer Zijlstra hierover
heeft gemaakt.
 
 De fractie van de VVD heeft daarnaast met verbazing kennis genomen van
het feit dat de grondwaterbelasting ook geldt voor de zuivelindustrie; uitgerekend
die bedrijfstak waarbij in het convenant een taakstelling is opgenomen voor
de besparing op de winning van grondwater. De heer Schuyer heeft hierover
ook gesproken. Natuurlijk kunnen de bewindslieden stellen, dat tijdens het
overleg met de betreffende bedrijfstak deze problematiek niet aan de orde
is gekomen. De bewindslieden wisten echter wèl dat er een wetsvoorstel
in voorbereiding was.
 
 Vanuit het oogpunt van de volksgezondheid kijkend naar het primaire belang
van zuiver drinkwater – ook als hoogwaardige en essentiële produktiefactor
in de voedings- en genotmiddelenindustrie – is het voor de fractie van
de VVD maar helemaal de vraag, of de grondwaterbelasting moet worden doorberekend
voor grondwater bestemd voor deze doeleinden. Dat betekent immers een verhoging
van de kostprijs van grondwater dat voor andere doeleinden wordt gebruikt.
De waterwinningsbedrijven staan daarbij voor een moeilijke keuze. De fractie
van de VVD kan zich voorstellen dat zij, gezien de hoge tariefstijgingen als
gevolg van de grondwaterbelasting, pleiten voor een aftrekregeling in het
kader van het VEWIN-milieu-actieplan, juist ook vanwege hun positie als openbaar
nutsbedrijf en vanwege hun taak om zuiver drinkwater tegen een redelijke prijs
te leveren. Het is ook hun verantwoordelijkheid, juist als openbaar nutsbedrijf,
om mede te kijken naar verhoging van woonlasten. De VVD-fractie zou het op
prijs stellen als de bewindslieden nog eens kunnen ingaan op de mogelijkheid
of onmogelijkheid om al het water van het lage in het hoge tarief te plaatsen.
 
 Verhoging van woonlasten; dit brengt mij tot nog een zorgpunt van de VVD-fractie,
te weten de cumulatie van milieuheffingen in het afvalbeleid, zowel voor bedrijven
als voor burgers. Met name bij de laatsten zijn vele geluiden hoorbaar die
duiden op een immer groeiend en in hoogte toenemend aantal milieubelastingen
of milieuheffingen, al of niet door andere overheden opgelegd. De bewindslieden
kunnen staande houden dat zulks de eigen bevoegdheid is van die overheden,
maar niet te ontkennen valt dat het kabinet ook een eigen verantwoordelijkheid
heeft. Daarbij laat zich de vraag stellen tot hoever met die verhoging van
lasten kan worden doorgegaan. Vanmorgen kreeg ik nog een brief van de vleesindustrie,
die erop wees dat er behalve de brandstofheffing van 3 mln. tevens sprake
is van een gelijke heffing voor grondwater en een verhoging
van 1 mln. van de afvalstoffenheffing.
 
 Wij hebben ons er altijd over verbaasd dat uraan als element van belasting
in de wet is opgenomen. Wij zijn dan ook verheugd dat er over die belasting
nog geen definitieve conclusies zijn bereikt en dat er kennelijk nog tijd
is voor overleg. Dat is ontzettend belangrijk, gelet op de positie van Pechiney
en aangezien het regime betreffende Pechiney niet vanuit Nederland geregeld
wordt, maar vanuit Parijs. Pechiney levert een grote bijdrage aan de werkgelegenheid
in Zeeland. Wat betekent het nu dat er nog sprake is van mogelijkheden voor
overleg? Wij gaan ervan uit dat er inderdaad mogelijkheden voor open en reëel
overleg zijn. Kunnen de bewindslieden een indicatie geven van de tijdsduur
die zij voor dit overleg voor ogen hebben? Kunnen zij aangeven – anderen
vroegen daarnaar – hoe een en ander in de tussentijd kan worden geregeld,
nu de wet op dit moment nog geen uitzondering toestaat?
 
 Ik kom bij de procedure in het kader van de Europese Unie. Kunnen de bewindslieden
nog nadere informatie geven over de stand van zaken, juist met het oog op
artikel 93, lid 3, van het EEG-verdrag, dat zegt dat voorgenomen maatregelen
als de onderhavige niet door lidstaten tot uitvoering kunnen worden gebracht
voordat de aanmeldingsprocedure tot een eindbeslissing heeft geleid? Als die
eindbeslissing negatief is, hebben de bewindslieden dan enig idee hoe zij
tot terugbetaling zouden overgaan als de wet inmiddels in werking is getreden?
 
 Bij de behandeling in de Tweede Kamer is de problematiek van het zuiveringsslib
ter sprake gekomen. Dit heeft mede geleid tot het scheppen van tijdelijke
ontheffingsmogelijkheden. Kunnen de bewindslieden mededelen wanneer de mogelijkheid
voor het zuiveringsslib en residuen ervan geëffectueerd wordt? Die mogelijkheid
is immers ook de aanleiding geweest dat een desbetreffend amendement in de
Tweede Kamer werd ingetrokken.
 
 Voorzitter! Het zal duidelijk zijn dat de VVD-fractie nog een groot aantal
vraagtekens plaatst bij de voorliggende voorstellen en ook bij het verschijnsel
van een belasting op milieugrondslag. Wij bekijken deze voorstellen met zorg
en behoedzaamheid. De fractie is daarbij van mening dat niet tot verbreding
van de grondslag dan wel verhoging van een ingevoerde belasting kan worden
overgegaan voordat meer inzicht is verkregen in het functioneren van deze
belasting. De VVD-fractie acht dan ook, naast de binnenkort uit te brengen
ecologiseringsnotitie, de toegezegde evaluatie van het grootste belang. Zij
wil daarbij de bewindslieden dringend verzoeken met het rapporteren daarover
niet te wachten tot medio 1997. Dat is veel te laat. Wij willen het kabinet
dringend verzoeken om ook tussentijds verslag uit te brengen, bijvoorbeeld
bij de begrotingen voor 1996 en 1997. Wij wachten de antwoorden van de bewindslieden
met belangstelling af.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Voorzitter! Ik kan mij nog zeer goed herinneren dat de VVD-fractie dit
voorjaar bij de schriftelijke voorbereiding zo faliekant en zo principieel
tegen deze wet was dat zij zelfs op een gegeven ogenblik niet deelnam aan
de schriftelijke voorbereiding. Als ik de heer Ginjaar goed heb beluisterd,
heeft hij nog een groot aantal vragen waarop hij het antwoord verwacht. Ik
maak uit zijn woorden op dat, als die antwoorden hem enigszins zouden bevredigen,
de VVD-fractie overweegt voor deze wet te stemmen. Het heeft ook geen zin
om te verwijzen naar de evaluatie, als hij daartoe niet bereid is. Wat is
er bij de VVD veranderd? Heeft de VVD een nieuw licht gezien sinds het voorjaar?
Is het mogelijk dat de heer Ginjaar de vragen die hij nu stelt ook had kunnen
stellen bij de schriftelijke voorbereiding, die toen door anderen zijn gesteld
en ook dikwijls al beantwoord zijn? Of is het een verfijningswet, waarvan
de heer Ginjaar zegt: deze heeft de zaak voor ons zo veranderd? Ik ben erg
benieuwd naar de motivering van de VVD-fractie om straks mogelijkerwijze aan
dit voorstel haar stem te geven.
 
 
 
 
 
 De heer Ginjaar (VVD):
 
 Voorzitter! Op de laatste vraag van de heer Van Dijk kan in tweede termijn
een genoegzaam antwoord worden gegeven.
 
 Wat de discussie in dit plenaire debat betreft, staan wij natuurlijk voor
de beoordeling van het totaal van de drie wetsvoorstellen. In dat kader heb
ik het betoog gehouden waarvan wij vonden dat het noodzakelijk was.
 
 Wij hebben wel deelgenomen aan de schriftelijke voorbereiding van de eerste
twee wetsvoorstellen en uiteraard ook van het derde. De heer Van Dijk zal
weten dat wij een uitvoerige bijdrage hebben geleverd aan het verslag, waarop
de toenmalige bewindslieden in de memorie van antwoord ook uitvoerig hebben
gereageerd. Ik zeg er onmiddellijk bij dat de VVD-fractie in het nader voorlopig
verslag geen opmerkingen maakt, omdat door een misverstand – daar hoef
ik nu niet op in te gaan – de daartoe opgestelde bijdrage niet in de
desbetreffende commissievergadering is ingediend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Mag ik uit de woorden van de heer Ginjaar opmaken dat bij de VVD-fractie
de zeer fundamentele en structurele kritiek tegen deze voorstellen, zoals
dit voorjaar bleek, op dit ogenblik verdwenen is?
 
 
 
 
 
 De heer Ginjaar (VVD):
 
 Voorzitter! Als ik daarop zou ingaan, zou ik vooruitlopen op de tweede
termijn.
 
 
 
 
 
 De heer De Boer (GroenLinks):
 
 Het zijn mooie taferelen, die veranderingen van posities.
 
 Voorzitter! Aan de woordvoerders die de diverse partijen het veld insturen
kun je al zien dat de wetsvoorstellen met betrekking tot belasting op milieugrondslag
ambivalente reacties teweegbrengen. Aan deze behandeling participeren zowel
vertegenwoordigers – "specialisten" zou ik de Eerste-Kamerleden niet
direct durven noemen – met de milieuportefeuille als lieden, zoals ik,
die financiën doen. Dat is op zichzelf al merkwaardig. Alhoewel, geen
specialisten? Het gedetailleerde en doorwrochte betoog waarmee collega Van
Dijk ons verraste, verraadt toch een tamelijk hoog specialistisch gehalte.
Ook de heer Ginjaar geeft blijk op dit thema meer te zijn dan een generalist.
 
 Behalve met waardering voor de argumentatie en kritische kanttekeningen,
die voor een deel ook de onze zijn – zeker met de VVD verschillen wij
overigens principieel van mening over belasting op milieugrondslag, maar dat
zal wel helder zijn – heb ik ook met enig vermaak deze
twee beschouwingen van de heren aangehoord. Sjonge jonge, wat moet je een
knoppen omzetten als je van regeringspartner oppositiepartij wordt of andersom.
Zou de heer Van Dijk bijvoorbeeld dit verhaal ook zo gehouden hebben in een
vorig politiek leven? Hij stelt de heer Ginjaar daarover prachtige vragen,
maar ik kan mij herinneren dat het CDA bij de behandeling driekwart jaar geleden
een heel andere toon aansloeg dan wij vandaag gehoord hebben. Of vergis ik
mij daarin? Dat hoor ik dan graag.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Daar vergist u zich inderdaad volledig in. Het blijkt dat u onze inbreng
in de verslagen in het geheel niet gelezen heeft. De inbreng van het CDA daarin
was een van de meest kritische.
 
 
 
 
 
 De heer Ginjaar (VVD):
 
 Voorzitter! Ik heb altijd grote belangstelling voor de geschiedschrijving,
zeker als het gaat om recente geschiedschrijving. Daarin mogen geen onduidelijkheden
ontstaan. Ik heb gezegd dat mijn fractie in 1992 groot bezwaar had tegen het
toenmalige voorstel tot omzetting van de WABM-heffing in de verbruiksbelasting
op milieugrondslag. Als ik het mij goed herinner, heeft de CDA-fractie daar
toen in de schriftelijke voorbereiding zeer fel stelling tegen genomen. De
CDA-fractie, ook in dit huis, heeft vervolgens wel de desbetreffende wet aangenomen.
Ik kan de heer Van Dijk erop wijzen dat wij toen tegen die wet hebben gestemd.
In eerste termijn heb ik gezegd dat dit inmiddels een politiek gegeven is.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijk (CDA):
 
 Voorzitter! Wij spreken op dit ogenblik over de voorliggende wetsvoorstellen.
Ik hoor hier conclusies te trekken over veranderingen in posities en standpunten,
die mooie taferelen opleveren. Ik wil de heer De Boer nogmaals vragen, de
schriftelijke inbreng van het CDA bij de behandeling van deze wetsvoorstellen
nog eens na te lezen. Dan zal hij constateren dat wij vandaag volstrekt, maar
dan ook volstrekt consistent zijn met de inbreng die wij toen leverden.
 
 
 
 
 
 De heer De Boer (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik houd mijn vraag staande, of het CDA die positie ook had
ingenomen als het tot de regeringscoalitie had behoord en als de regering
daarop druk had gezet. Maar die vraag kan inderdaad niet meer worden beantwoord.
 
 Een volgende vraag is of de heer Ginjaar niet heel graag de conclusie
van de heer Van Dijk zou hebben getrokken als dat binnen de coalitie had gekund
en van zijn fractie uiteindelijk had gemogen. Het liberale tandengeknars is
namelijk in en tussen de 21 punten van collega Ginjaar duidelijk hoorbaar:
paars doet pijn. De VVD zou graag tegenstemmen, maar de coalitieafspraken
zullen dat waarschijnlijk niet toelaten.
 
 Ook de PvdA en D66 worstelen met de materie, maar komen als regeringspartij,
denk ik, tot een positieve conclusie. Bij D66 is dat al helemaal duidelijk.
Die partij is nog steeds zo blij met paars, dat de euforie onevenredig sterk
van invloed is op de noodzakelijke kritische instelling die de controlerende
parlementariër naar mijn smaak per definitie behoort te hebben, of hij
of zij nu deel uitmaakt van een regeringspartij of niet. Wij mogen toch hopen
dat de smaakmakers van paars nu redelijk snel het gewenste evenwicht vinden
in hun parlementaire functie. Dat evenwicht is er in mijn ogen in elk geval
op dit moment nog niet.
 
 De regering hinkt ook op twee gedachten. In de discussie aan de overzijde
en ook in de schriftelijke behandeling hier wordt, afhankelijk van de vraag,
een wisselend uitgangspunt betrokken. Benadert de vraagsteller het wetsvoorstel
vooral vanuit het milieu-aspect, dan wordt de staatssecretaris van Financiën
niet moe te roepen dat het voorstel vooral moet worden gezien als een gewone
belasting, een budgettair dekkingsvoorstel om voor 1995 en volgende jaren
aan algemene middelen te komen. Andersom: als je de vraag stelt of een belasting
op grondwater uit een oogpunt van primaire levensbehoefte en volksgezondheid
nu wel zo'n verstandige keuze is, dan haast de regering zich om de belangrijke
milieu-effecten van deze belasting in stelling te brengen. Of die effecten
wel zo belangrijk zijn, is nog de vraag. Daarover is al in vele toonaarden
gepraat en ik zal er zo ook nog wat over zeggen.
 
 Ik houd niet zo van deze verdeel- en heersbenadering die de regering bij
de verdediging van het wetsvoorstel heeft gekozen. Het mag ogenschijnlijk
handig lijken om de bezwaren uit elkaar te spelen, maar het resultaat is straks
een aangenomen wet waarmee niemand tevreden is en die uiteindelijk zuchtend
en morrend door deze Kamer zal worden aanvaard. Dat is niks bijzonders, zo
hoor ik de staatssecretaris van Financiën brommen: wanneer maak je mee
dat het parlement blijmoedig en overtuigd van de goede zaak een belastingwet
aanneemt? Ik ben blij dat de staatssecretaris die vraag stelt, want daar zit
het kernpunt van onze bezwaren tegen het wetsvoorstel.
 
 De wetenschappelijke bureaus van sommige voorgangers van GroenLinks zijn,
denk ik, een van de eersten geweest die in de jaren tachtig studies op tafel
legden over de mogelijkheden en het belang van belasting op milieugebruik
en eindige grondstoffen. In 1989 verscheen de ecotax in het eerste verkiezingsprogramma
van het toen gevormde GroenLinks. Ik wil er nog even fijntjes aan herinneren
dat wij toen op dit punt door onder andere de PvdA en D66 ongeveer weggehoond
zijn. Nu, vijf jaar later, is de belasting op milieugrondslag een beetje,
een heel klein beetje regeringsbeleid, weliswaar nog niet in de vorm en omvang
die onze fractie voor ogen heeft, maar het begin is er.
 
 Op zichzelf kan ik er wel mee leven dat de eerste stappen op weg naar
ecotaxen aarzelend en zoekend gezet worden. Het is onontgonnen terrein met
valkuilen en dwaalwegen. Er moet goed worden gekeken naar de concurrentiepositie
en naar de Europese verhoudingen. Daarbij mogen wij naar mijn smaak best vooroplopen.
Als terreinverkenner kan dat, maar als je de troep te ver vooruitsnelt, raakt
iedereen het spoor bijster en schieten wij er, ook Europees gezien, niet zo
erg veel mee op. Wat mij betreft, moet men wel stappen zetten, maar ook het
gezond verstand blijven gebruiken.
 
 Wat mij in de voorliggende wetgeving zo bijzonder teleurstelt, is dat
de regering, afgezien van de belasting op brandstoffen, als start niet gekozen
heeft voor de invoering van milieubelastingen op activiteiten waarvan iedereen
vindt dat zij vervuilend zijn en verminderd moeten worden. De noodzakelijke
verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op kapitaal en milieugebruik
vraagt een cultuur omslag en het ontwikkelen van een draagvlak.
Uit dat oogpunt is het een tamelijk stuitende stommiteit om uitgerekend te
beginnen met een heffing op water. Lucht, water, voedsel en een dak boven
je hoofd zijn de primaire levensbehoeften. Je kunt het instrument ecotax inzetten
om lucht, water en voedsel zuiver en onvergiftigd te houden. Daar mag de consument,
wat mij betreft, dan ook iets van merken in de prijs. Maar het ligt niet voor
de hand om het ecotax-instrument allereerst te gebruiken voor een heffing
op water als het milieu-effect daarvan nauwelijks aantoonbaar is.
 
 De wetgeving belasting op milieugrondslag verloopt niet gemakkelijk. In
de Tweede Kamer bestond aanvankelijk veel kritiek op de WABM-heffing op energie.
De heffing moest verbreed worden. Er werden vier grondslagen voor die heffing
genoemd: pesticiden, nutriënten, afvalstoffen en grondwater. In het wetsvoorstel
is gekozen voor grondwater en afvalstoffen die gestort worden. De opbrengst
is 600 mln. De huishoudens kost het maximaal gemiddeld ƒ 60 per jaar
als zij beide heffingen krijgen opgelegd: ƒ 25 afvalstoffen en ƒ
35 grondwater. De opbrengst van deze belasting gaat naar de algemene middelen.
 
 Deze wetgeving wordt beargumenteerd als een bescheiden stap op weg naar
de ecologisering van het belastingstelsel. Maar met de opbrengst wordt de
belasting op arbeid niet of nauwelijks verlaagd en de opbrengst gaat ook niet
naar een milieubestemming. Het zou voor ons anders liggen als de grondwaterheffing
zou worden besteed aan een nationaal waterbesparingsplan, bijvoorbeeld voor
het per huis aanbrengen van waterbesparende apparatuur en van bemetering in
die plaatsen waar die nog niet aanwezig is. De stap naar ecologisering is
er dus eigenlijk niet. De heffing op grondwater wordt ook beargumenteerd met
de verdroging van de natuur. Maar het geval wil dat winning van grondwater
slechts voor 10% de oorzaak van de verdroging is; bovendien wisselt dat per
streek. Een provinciale vergunning met directe regulering zou hiervoor een
veel beter instrument zijn. Daar waar sprake blijft van problemen op dit punt,
ook na enorme waterbesparing, moet worden overgeschakeld op de winning van
drinkwater uit gezuiverd oppervlaktewater. Die omschakeling kan slechts plaatsvinden
als er een goed beschermingsplan komt voor het stroomgebied waar het oppervlaktewater
uit gewonnen wordt. Zo zouden de drinkwaterbedrijven een hefboom kunnen worden
in een beter milieubeleid. De hoofdoorzaak van verdroging – peilverlaging
voor de landbouw – blijft buiten beschouwing. Dit geldt bovendien voor
de onttrekking van grondwater door de landbouw voor besproeiing etcetera,
omdat dit technisch zo moeilijk zou zijn. Dit wordt overigens door het waterleidingbedrijf
van Brabant ontkend.
 
 Het is in onze ogen tamelijk gênant dat de veroorzakers van de watervervuiling
van zowel grond- als oppervlaktewater buiten schot blijven. Er is bijvoorbeeld
geen heffing op het gebruik van kunstmest en pesticiden, terwijl de consument
via hogere watertarieven nu al opdraait voor hun vervuiling en daarna ook
nog eens extra moet gaan betalen voor deze grondwaterheffing. De consument
kan niet kiezen voor het gebruik van grondwater. Hij kan op dit punt geen
"milieugedrag" vertonen, anders dan minder in bad te gaan: verbeter het milieu
door je minder te wassen.
 
 Ditzelfde bezwaar geldt ook voor de heffing op het storten van afval.
Daarbij speelt een behoorlijk principieel milieu-argument. In de visie van
GroenLinks is het verbranden van afval – het storten in de lucht van
onder andere dioxines – toch slechter dan gecontroleerde stort volgens
IBC-criteria. Dat betekent isoleren, beheersen en controleren. GroenLinks
staat daar, zoals bekend, niet alleen in. Door deze eisen wordt storten sowieso
al duurder. Van de voorgestelde heffing gaat echter een geheel verkeerd signaal
uit. Ook hier wordt geen enkele relatie gelegd tussen het individuele gebruik
en het tarief. Kan de regering vandaag nog eens helder uiteenzetten waar nu
precies de voorkeur voor verbranden op is gestoeld? Wat zijn de argumenten
en wat is de onderbouwing? Waarom worden de bezwaren van de milieubeweging
niet serieuzer genomen? In de voorstellen wordt weinig of niets doorgesluisd.
Er wordt niet gecompenseerd voor de minima en er wordt weinig gereguleerd.
In de stukken staat dat er geen enkele volumereductie wordt verwacht. Er wordt
voor de verkeerde grondstoffen gekozen. Waarom wordt er niet serieus gewerkt
aan heffingen op grond- en zandwinning, op chloor, op energie, op pesticiden,
op kunstmest en op wegwerpluiers? Ik zou nog een aantal produkten kunnen noemen
waarvoor de consument zelf een keuze kan maken.
 
 Op dit punt heeft de regering een vergelijking gemaakt met de accijns
op alcohol en tabak. Mensen kunnen kiezen, wel of niet te roken. Bovendien
is drinkwater van een andere orde dan sterke drank. Het argument dat het gaat
om schaarse grondstoffen is betrekkelijk. Op zichzelf is er water zat in Nederland
en op zichzelf behoort grondwater, als de peilverlaging wordt stopgezet, evenals
vis en hout tot de vernieuwbare grondstoffen. Is afval een schaarse grondstof?
Wij willen het juist schaarser maken door preventie, preventie en nog eens
preventie. En dan vervolgens hergebruik, waarna eventueel hoogstens nog 5%
gestort mag worden. Als er milieutechnisch geen bezwaren zijn, mag het afval
pas verbrand worden.
 
 Voorzitter! Kortheidshalve sluit ik mij aan bij de aanvullende vragen
die al door mijn collega's zijn gesteld. Ik verwijs wat dit betreft naar de
schriftelijke voorbereiding. Wij wachten de beantwoording op deze punten met
belangstelling af.
 
 Voorzitter! Ik kom tot een afronding. De regering brengt onze fractie
met deze wetsvoorstellen in een tamelijk moeilijk parket. GroenLinks voert
al jaren een pleidooi voor de verschuiving van belasting op arbeid naar onder
andere milieugebruik. Wij erkennen en waarderen het dat de regering met het
belastingplan een begin gemaakt heeft met belastingverlaging, ook in de eerste
schijf. Deze maatregelen moeten natuurlijk gedekt worden. Dit wetsvoorstel
maakt onderdeel uit van deze dekking. Daarom zou het eventueel steun verdienen.
Alleen het milieu-aspect bevalt ons niet. De keuze voor de belasting op grondwater
is niet helder en uit milieu-oogpunt slecht gemotiveerd. Het is ook geen stimulerende
bijdrage aan de vergroting van het draagvlak dat nodig is voor de acceptatie
van het duurder worden van produkten die bij de produktie of vanwege hun afval
sterk milieubelastend zijn. Nu zitten wij met het dilemma dat onze fractie,
die de grootste pleitbezorger is voor belastingen op milieugrondslag, de eerste
poging daartoe eigenlijk niks vindt en van mening is dat het maatschappelijk
een averechts effect heeft. Dat is lastig en jammer. De regering kan een poging
doen, ons door toezeggingen en perspectiefschetsen in de goede richting, over
de streep te trekken.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De regering zal na de afhandeling van wetsvoorstel 23957 antwoorden.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 Voorzitter: Tjeenk Willink
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19941995-11-335-351.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl