Interpellatie-Kant, gericht tot de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over wachttijden voor openhartoperaties
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 3514-3524

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-02-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 45, pagina 3514-3524

01-02-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27600Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (donderdag 1 februari 2001)Pagina 3463-3463
Behandeling van: - het wetsvoorstel Regels inzake het aanhouden van voorraden aardolieproducten (Wet voorraadvorming aardolieproducten 2001) (27170)Pagina 3487-3510
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 1 februari 2001)Pagina 3534-3535
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 25 januari 2001 over verarmd uranium in NAVO-munitiePagina 3510-3514
Regeling van werkzaamheden (donderdag 1 februari 2001)Pagina 3487-3487
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzaken (26271)Pagina 3463-3487
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Regels inzake het aanhouden van voorraden aardolieproducten (Wet voorraadvorming aardolieproducten 2001) (27170)Pagina 3524-3534
Interpellatie-Kant, gericht tot de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over wachttijden voor openhartoperatiesPagina 3514-3524
Noten bij pagina 3514: Interpellatievragen van het lid Kant (SP) aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport inzake wachttijden voor openhartoperatiesPagina 3536-3536

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 70 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de interpellatie-Kant, gericht tot
de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over wachttijden
voor openhartoperaties.Tot het houden van deze interpellatie is verlof verleend in de vergadering
van 30 januari 2001.(De vragen zijn opgenomen aan het eind van deze editie.)1Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! De Stichting Nederlandse hartpatiënten heeft het afgelopen
weekend weer eens de noodklok geluid. Zij meldde dat volgens haar onderzoek
10 van de 13 hartcentra wachttijden hebben van langer dan drie maanden. Andere
recente cijfers geven aan dat op dit moment ruim 2600 mensen wachten op een
openhartoperatie of een dotterbehandeling. Maar liefst een derde van hen,
ongeveer 750 mensen, moet langer dan twee maanden wachten. Die mensen wachten
met een bom in hun lijf. Het is eigenlijk amper voor te stellen wat deze mensen
meemaken: zij moeten een belangrijke operatie ondergaan en weten dat er iets
in hun lichaam niet goed is, maar zij moeten wachten. Zij wachten dagelijks
op het verlossende telefoontje, dat echter steeds langer uitblijft; erger
nog: afspraken worden weer afgezegd. In Eindhoven vielen begin deze
week bijvoorbeeld drie patiënten die geopereerd zouden worden, weer af.
Intussen tikt de bom verder. In 1994 en 1995 stierven 224 mensen die op de
wachtlijst stonden. Onderzoek dat daarnaar gedaan werd, toonde aan dat binnen
deze groep het overlijden van 181 mensen gerelateerd was aan de wachtlijst.
Het gaat dus echt om een kwestie van leven en dood. Hartoperaties en dotterbehandelingen
zijn in het afgelopen jaar al enkele keren als voorbeeld gebruikt van een
goede ontwikkeling in de wachtlijsten: er zou volgens de minister een gestage
daling tot aanvaardbare wachttijden zijn. Helaas bleek dat slechts tijdelijk
te zijn. Nu blijkt dat ook deze wachttijden en daardoor ook het aantal mensen
dat medisch onaanvaardbaar lang moet wachten, weer oplopen. Gesprekken van
deze week met allerlei mensen die hiermee te maken hebben en met centra in
het land, bevestigen dit. Het staat als een paal boven water: de wachtlijsten
groeien weer. Dat is verontrustend.Extra verontrustend is dat ik uit die gesprekken ook heb moeten opmaken
dat er geen vooruitzicht op verbetering is. In Groningen verwacht men dit
jaar al 200 mensen minder in plaats van meer te kunnen helpen. In Eindhoven
hebben de verzekeraars minder operaties toegestaan en het AMC haalt de planning
niet. Dat zijn zomaar enkele voorbeelden van reacties.Afgezien van het feit dat verzekeraars het planningsbesluit doorkruisen –
ik vraag mij overigens af hoe dat kan – is een van de oorzaken natuurlijk
het gebrek aan verpleegkundig personeel en aan personeel voor de operatiekamer
en intensive care. In Groningen staat dagelijks een van de vier operatiekamers
leeg. Vrijdagmiddag wordt er volgens mij nergens meer geopereerd. De vraag
vandaag is natuurlijk of de minister wel kan blijven toekijken. Uiteindelijk
is zij natuurlijk verantwoordelijk. Of moeten deze honderden hartpatiënten
naar de rechter lopen om snelle hulp af te dwingen of een schadevergoeding
te lezen, zoals haar topambtenaar onlangs heeft geadviseerd? Ik vind dat een
merkwaardige reactie van een topambtenaar. Een schadevergoeding zou natuurlijk
best terecht zijn, want schade lijden deze mensen zeker. Los daarvan is het
natuurlijk geen oplossing. Of moeten wij wachten totdat familieleden van nabestaanden
de overheid aanklagen wegens dood door schuld? Nee, laten wij wat gaan doen.
Een wachttijd van zes of zeven maanden is medisch en maatschappelijk absoluut
onaanvaardbaar. Ik heb echter het gevoel dat de urgentie nog steeds onvoldoende
wordt ingezien. De minister heeft gezegd dat geld niet het probleem is. Is
zij bereid om op korte termijn met voorstellen te komen, zodat er zo snel
mogelijk een afdoende oplossing kan komen?Minister Borst-Eilers:Mevrouw de voorzitter! Als ik het goed begrijp, is het de bedoeling dat
ik de schriftelijk ingediende interpellatievragen beantwoord. Zij zijn nu
niet door mevrouw Kant aan de orde gesteld.De voorzitter:U kunt die vragen meenemen, als u dat wilt.Minister Borst-Eilers:Ik had van de Kamervoorzitter wat andere instructies ontvangen voor deze
interpellatie, namelijk om de schriftelijk ingediende vragen stuk voor stuk
te beantwoorden.Laat ik beginnen met te zeggen dat ik het met de geachte interpellanten
eens ben dat er reden is voor bezorgdheid over de recente cijfers. De meest
recente cijfers waarover ik beschik, zijn van de BHN, de Begeleidingscommissie
hartinterventie Nederland. Daaruit blijkt dat er over de jaren heen een golvende
daling is. Je zou kunnen zeggen dat de stijging in de gegevens over de laatste
maanden van vorig jaar deel uitmaakt van een van die golfbewegingen. Dat zagen
wij namelijk ook gebeuren aan het eind van het jaar in 1995, 1996 en 1997.
Ik heb toch ook het onbehaaglijke gevoel dat er inderdaad reden is voor zorg.
Wij hebben de BHN om een toelichting gevraagd en gezegd werd dat het personeelstekort
de voornaamste reden is.Bij de tweede interpellatievraag legt mevrouw Kant een berekening voor
en ik kan haar zeggen dat de percentages die zij berekend heeft naar mijn
mening kloppen.De derde vraag gaat over het optimisme dat ik eerder heb geuit. Ik heb
net al gezegd dat de meerjarige trend van de BHN-gegevens een golvende daling
laat zien en die zagen wij in september nog steeds. Ook is te zien dat het
aantal mensen dat te lang wacht op een openhartoperatie of een PTCA sinds
1995 meer dan gehalveerd is. Nu is dat wel beneden het ambitieniveau. Het
is natuurlijk mooi dat het aantal gehalveerd is, maar na vijf jaar wil je
wel eens zien dat het getal de nul nadert. Dat is helaas niet het geval. Er
wordt nog wel ieder jaar meer productie geleverd. Dat geldt zeker ook voor
de PTCA's.De wachtlijst is nu een combinatie van vraag en productie. Ieder jaar
wordt er weer 5,5% meer dotterbehandelingen gedaan. Bij de openhartoperaties
ligt dat weer anders. Daar steeg de productie in 1995, 1996 en 1997 stevig,
de productie stabiliseerde in 1998, maar vertoont sinds 1999 een daling. Ook
daar heb ik nadere informatie over ingewonnen. Daar zijn drie verklaringen
voor. Er is ten eerste een substitutie van openhartoperaties naar PTCA's.
Ten tweede is er een substitutie van open- naar gesloten hartoperaties. Bekend
is dat het tegenwoordig mogelijk is om in een aantal gevallen te opereren
zonder de hartpomp, maar ik vind dat wij niet letterlijk moeten vasthouden
aan de registratie van openhartoperaties. Het gaat om een ingreep voor dezelfde
aandoeningen, maar dan gelukkig zonder de hart-longmachine. Wij zijn daarover
nu ook in gesprek met de begeleidingscommissie. Dat moet natuurlijk gewoon
geregistreerd worden als hartoperaties. Ten derde is een heel verontrustende
reden het gebrek aan voldoende personeel voor de intensive care en de operatiekamer.De vierde vraag gaat over een eventuele onderschatting van het probleem
mijnerzijds. Mevrouw Kant weet dat ik tegen de wens van de sector in toestemming
heb gegeven voor de bouw van twee nieuwe hartcentra. Daar heeft de Kamer ook
sterk op aangedrongen. Dat is maar goed ook, nu wij zien dat er een capaciteitstekort
is. Vorig jaar heb ik de academische ziekenhuizen op hun verzoek 26 mln. ruimte
gegeven voor extra opleidingscapaciteit. Ze hebben een plan om 300 of 400
operatiekamerverpleegkundigen en intensive care-verpleegkundigen klaar te
stomen in een extra opleiding van één jaar en zij hebben daar
extra geld voor gevraagd en gekregen.De vijfde vraag gaat over de optimale planningsreserve. De inspectie
heeft indertijd gezegd dat je die eigenlijk moet hebben. Je hebt altijd een
zekere planning. Je moet ook aan de patiëntenkant een zekere reserve
hebben. Er kan wel eens iemand uitvallen en dan moet je dat gat meteen kunnen
vullen. Daar zijn wij inderdaad nog niet. Wij hebben sinds enige tijd normen
voor de maximaal aanvaardbare wachttijden: voor hartoperaties drie maanden
en voor PTCA's één maand. Dat zijn natuurlijk maxima en daar
willen wij liever nog een stuk onder gaan zitten. Mevrouw Kant weet dat partijen
een convenant hebben gesloten. Zij hebben er letterlijk voor getekend dat
per 1 januari 2003 alle wachttijden, dus ook deze, aan de desbetreffende normen
voldoen, maar dan zal er nog wel iets moeten gebeuren aan de personeelskant.
De academische ziekenhuizen zullen dus extra mensen gaan opleiden voor die
twee beroepsgroepen. Verder maakt het convenant het mogelijk om tegen een
extra salaris ook buiten de bedrijfsuren te werken. Inderdaad staat de OK
vaak overdag leeg wegens personeelsgebrek, bijvoorbeeld op een gewone vrijdag.
Het is zaak om te voorkomen dat de twee nieuwe centra niet open kunnen door
een gebrek aan verpleegkundigen. Beide centra en de verzekeraars hebben zich
nadrukkelijk gebonden aan een tijdige opleiding van personeel.Nu vraag 7 over opereren in het buitenland. Wij hebben dit bij Zorgverzekeraars
Nederland nog eens nagevraagd: een zorgverzekeraar moet dat naar mijn mening
toestaan, zeker als het een onverantwoord lange wachttijd betreft. De zorgverzekeraars
kunnen de operatie dus elders laten plaatsvinden, binnen Nederland, maar ook
in het buitenland; in Duitsland en België zijn al verschillende Nederlandse
hartpatiënten geopereerd. De zorgverzekeraars moeten hier inderdaad niet
moeilijk over doen. Mensen die het aan hun hart hebben, zitten in een beklemmende
situatie en hoe eerder zij daarvan af zijn, hoe beter. Wel is men in de centra
voortdurend bezig om de meest acute gevallen meteen te helpen. Voor sommige
mensen is wachten wel verantwoord. Zo hebben we van het AZ Groningen wel eens
vernomen dat mensen de operatie uitstellen omdat die hun op een bepaald moment
slecht uitkomt of omdat zij op vakantie willen. Hiermee wil ik de ernst van
de zaak niet bagatelliseren, maar volgens het AZ Groningen spelen zulke elementen
wel mee.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! ik heb sterk de indruk dat de belangrijkste van mijn interpellatievragen
niet is beantwoord, namelijk: wat gaan we doen? Ik ben blij dat de minister
erkent dat er reden is tot zorg omdat de wachtlijsten weer stijgen en dat
zij niet is gaan steggelen over cijfers; daar zitten de mensen helemaal niet
op te wachten. Inderdaad is er alle reden tot zorg.Ik erken dat er in een bepaalde periode een teruggang was in de wachtlijsten
voor hartoperaties. Zoiets blijkt inderdaad uit de cijfers, maar die teruggang
was zeer langzaam en bovendien hadden we het over honderden mensen die wachtten
op een operatie die een levensbedreigende situatie kon verhelpen. Als de minister
zegt dat de cijfers nu pas weer stijgen, dan vind ik haar niet erg alert.
In september heeft de Kamer een brief ontvangen en daarin hield de minister
nog vol dat er sprake was van een gestage daling van de wachtlijsten. Toch
moet ik de minister tegenspreken: in april 2000, een half jaar daarvoor dus,
gaven de cijfers van de begeleidingscommissie al aan dat sprake was van een
stijging. Hoe alert is deze minister bij de bewaking van de wachtlijsten?
Ik geef toe dat ik als Kamerlid ook nu pas erken dat dit in april het geval
was, maar ik heb dan ook geen ministerie tot mijn beschikking dat dit soort
belangrijke zaken voor mij in de gaten houdt. Had de minister dus niet eerder
moeten inzien dat het de verkeerde kant opging?Nu de oplossing. Volgens de minister is sprake van een verschuiving: nu
worden andere soorten behandelingen toegepast, waardoor het lang niet voor
alle patiënten nodig is om dergelijke operaties te ondergaan. Dat is
waar, maar dat neemt natuurlijk helemaal niet weg dat het aantal mensen dat
wel zo'n behandeling nodig heeft, ook stijgt. Ik heb het dan over het aantal
mensen dat op een wachtlijst staat en niet tijdig deze behandeling krijgt.
Die andere soorten medische behandelingen zijn wel een gegeven, maar dat doet
aan deze discussie helemaal niets af.Ik kom bij de operaties en de uitvoering. De minister is amper ingegaan
op mijn constatering dat het planningsbesluit bij lange na niet uitgevoerd
is in het afgelopen jaar. Ik wil daar toch een inhoudelijke reactie op. Ik
heb er al een aantal voorbeelden van genoemd. De minister heeft in mijn ogen
ook te kort gereageerd op de vraag wat er nu te doen staat. Zij verwijst naar
twee extra centra. Ik ga de discussie of die centra wel of geen oplossing
zijn, hier niet overdoen. Maar ook de huidige centra kunnen veel meer doen.
Ik heb al gezegd dat er op vrijdag operatiekamers open staan, maar blijkbaar
zijn er nog steeds problemen om het juiste geld – dat de minister volgens
eigen zeggen wel ter beschikking stelt – op de plek te laten komen waar
het nodig is. Waarschijnlijk komt dit door bureaucratie, maar misschien ook
wel doordat er niet genoeg geld is. Zorgverzekeraars komen niet over de brug.
Ik krijg hier ook graag een reactie op.Ik kom bij het probleem van het personeel. Hier zit natuurlijk een belangrijk
deel van de oorzaak, dus dat probleem moeten wij gewoon oplossen. Als er nu
operatiekamers leeg staan, terwijl mensen met een bom in hun lijf lopen en
niet geopereerd kunnen worden omdat er te weinig personeel is, lijkt mij de
aanpak van dat probleem een hoge urgentie te hebben. Dan kan de minister wel
verwijzen naar het personeelstekort als onderliggend probleem, maar degene
die daarvoor verantwoordelijk is, moet er toch ook een oplossing voor bieden.
Zij zegt dat er een plan in Groningen is en dat daar geld naartoe is gegaan.
Dat is inderdaad heel mooi. Men is daar volop bezig om extra personeel te
zoeken en op te leiden. Ik heb eerder al eens gesteld dat er voor gespecialiseerd
verpleegkundig personeel voor de ziekenhuizen een apart fonds zou moeten komen,
zodat de ziekenhuizen dat niet uit het algemene potje hoeven te halen, maar
het geld gewoon uit het fonds kunnen halen. De minister heeft daar wel eens
positief op gereageerd, maar ik heb er verder nooit iets van gehoord. Ik heb
begrepen dat er nu een plan van de Nederlandse Vereniging van ziekenhuizen
is voor zo'n fonds. Is de minister bereid om dat plan te financieren, zodat
er snel iets kan gebeuren? En als dat extra geld voor opleidingen
inderdaad beschikbaar kan komen, is mijn vraag waarom dat dan niet gebeurt.
Heel veel ziekenhuizen weten volgens mij niet dat dit kan, anders waren er
allang mogelijkheden om het personeel extra op te leiden.Mijn laatste punt is het volgende. Er wordt gezegd dat het verzoek om
extra geld niet nodig is en dat geld niet het probleem zou zijn. Mag dat geld
in het kader van het wegwerken van de wachtlijsten dan ook gebruikt worden
voor een betere beloning van het personeel en om iets te doen aan de arbeidsvoorwaarden?Omdat ik in eerste termijn niet heb vernomen dat er echt een duidelijk
gevoel van urgentie is om op korte termijn met een plan te komen, wil ik de
Kamer de volgende motie voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de wachttijden bij openhartchirurgie en dotterbehandelingen
voor niet-acute patiënten weer oplopen;overwegende, dat wachttijden voor deze hartpatiënten langer dan zes
weken medisch en maatschappelijk niet aanvaardbaar zijn;verzoekt de regering met een plan van aanpak te komen om de wachttijden
voor patiënten met indicatie openhartchirurgie en dotterbehandeling op
de kortst mogelijke termijn terug te brengen tot deze aanvaardbare norm en
met voorstellen voor maatregelen te komen die noodzakelijk zijn om hieraan
te kunnen voldoen, bijvoorbeeld op het gebied van capaciteit, planning, afspraken
met verzekeraars en benodigd gespecialiseerd personeel, en de Kamer hiervan
voor 1 maart 2001 in kennis te stellen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Kant. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1 (27600).Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! Ik heb even naar het betoog van mevrouw Kant geluisterd. Laat
helder zijn dat wij deze problematiek allemaal even vervelend vinden. Ik heb
in mijn directe omgeving meegemaakt dat iemand met een hartziekte in Nieuwegein
pas na vier maanden geholpen kon worden en dat is heel, heel erg vervelend.
Maar ik pleit voor constructieve politiek en ik vind dat wij in gezamenlijkheid
moeten proberen om dit op te lossen. Van ieder ziekenhuis dat ik bel hoor
ik inderdaad dat personeel het grootste probleem is. Mevrouw Kant noemt het
fonds, maar ik vind dat niet echt constructief, gezien het feit dat ziekenhuizen
op korte termijn, nu een oplossing moeten hebben. Het fonds is een voorstel
voor de lange termijn, waarvan de minister er ook vele heeft gedaan, zoals
opleidingen enz. Welke bijdrage gericht op een oplossing voor de korte termijn,
voor morgen of overmorgen, stelt mevrouw Kant nu voor?Mevrouw Kant (SP):Dat is helemaal niet zo moeilijk en volgens mij heb ik dat heel duidelijk
aangegeven. Er komt blijkbaar geen geld op de plek waar dat nodig is. Sommige
operatiekamers zijn op vrijdag gesloten. Laat het personeel daar zijn uren
maken en betaal hen daar extra voor. Het is allemaal niet zo moeilijk. U heeft
het over constructieve politiek. Welnu, ik wil heel graag meedenken. Mensen
die nu parttime werken, kunnen voor die vrijdag extra betaald krijgen. Er
zijn oplossingen aan te reiken, maar ik ben niet verantwoordelijk voor het
feit dat mensen gillend de zorg verlaten omdat ze zwaar overwerkt zijn.Mevrouw Van Vliet (D66):Bent u het met mij eens dat de minister niet verantwoordelijk is voor
het openbreken van de CAO? Dat is noodzakelijk om de oplossing die u nu noemt
en die ik onderschrijf, te realiseren. Dat ligt op werkgeversniveau. Verder
verwijs ik naar de oplossing die is aangegeven door professor Ebels in Groningen:
zolang dit probleem bestaat, zijn er mogelijkheden om te werken met buitenlandse
verpleegkundigen, in het bijzonder OK-assistenten. Hij heeft gesteld dat daarbij
absoluut geen communicatieproblemen rijzen. U bent een van de felste tegenstanders
van deze optie. Zou u uw mening ten aanzien hiervan niet moeten herzien? Natuurlijk
moet er aan alle voorwaarden worden voldaan, maar u zou hierop wat minder
fel kunnen zijn. Met uw standpunt brengt u de ziekenhuizen in de problemen.Mevrouw Kant (SP):Dat laatste punt is echt je reinste onzin; ik ga daar later op in. Wat
uw eerste punt betreft onderstreep ik dat de minister ervoor verantwoordelijk
is dat wij een groot maatschappelijk probleem hebben doordat onvoldoende mensen
in de gezondheidszorg willen werken en mensen de gezondheidszorg verlaten
omdat ze overbelast zijn. De mensen die in deze sector werken, worden met
een grijpstuiver afgescheept. Ja, dat is inderdaad een verantwoordelijkheid
voor dit kabinet. Het gaat inderdaad om het werkgeversniveau, maar in deze
zaal wordt bepaald hoeveel geld zij hebben om fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden
te realiseren. Ik durf te stellen dat de werkgevers er geen enkel bezwaar
tegen zouden hebben wanneer de minister hen morgen zou opbellen met de boodschap
dat er een paar miljard beschikbaar is om het personeel beter te betalen en
dat er dus naar oplossingen kan worden gezocht.Mevrouw Van Vliet (D66):Ik vind het wat beledigend wanneer een voorstel van een professor die
in deze sector werkt en daarmee zeer begaan is, als absolute onzin wordt afgedaan.Mevrouw Kant (SP):Iedereen heeft recht op een mening, maar de stelling dat het feit dat
ik een interpellatie heb aangevraagd en op het aanreiken van oplossingen heb
aangedrongen, ertoe zou moeten leiden dat ik mijn standpunt inzake buitenlandse
verpleegkundigen en OK-assistenten zou moeten aanpassen, dát vind ik
pertinente onzin. Ik vind dat er ándere oplossingen moeten komen. KantEr
zijn genoeg mensen in Nederland met een zorgdiploma. Er zijn genoeg mensen
die in de gezondheidszorg willen werken. Er zijn genoeg mensen die nu parttime
werken en méér willen gaan werken, als wij dat werk maar eens
fatsoenlijk zouden willen gaan betalen.Het ophalen van buitenlandse verpleegkundigen is geen oplossing. De problemen in de gezondheidszorg in de landen waar zij vandaan
komen, zijn nog veel groter dan die in Nederland. Het is dan ook niet ethisch
om ze naar Nederland te halen. Bovendien, het is duidelijk dat dit niet goed
werkt. Het gaat helemaal niet goed met de naar Nederland gehaalde buitenlandse
verpleegkundigen. Het blijkt niet zo vlot te lopen als aanvankelijk werd verwacht,
en nu worden die mensen ook nog eens onfatsoenlijk behandeld. Ik wil in elk
geval mijn mening over deze oplossingsrichting niet aanpassen. Nogmaals, er
zijn voldoende mogelijkheden om Nederlands personeel, mensen met een zorgdiploma,
weer aangenaam werk te bieden in de gezondheidszorg.Mevrouw Van Vliet (D66):Ik had het niet over verpleegkundigen maar over OK-assistenten. Als u
enerzijds pleit voor 's avonds werken en anderzijds roept dat verpleegkundigen
overbelast zijn, is er sprake van een tegenstrijdigheid. Je zou de mensen
dan nóg meer laten werken. Hoe goed er ook wordt betaald, daarmee los
je dat probleem niet op.Mevrouw Kant (SP):U heeft niet goed geluisterd. Ik heb het niet gehad over "'s avonds" of
over zaterdagen. Ik heb het gehad over mensen die parttime werken en bereid
zijn om ook op de vrijdag te werken. Er zijn nu operatiekamers die op die
dag niet worden gebruikt. Verder heb ik het gehad over mensen met een zorgdiploma
die nu niet werken in de gezondheidszorg maar die bereid zijn om dat werk
te gaan doen als het fatsoenlijk wordt betaald.De heer Harrewijn (GroenLinks):Voorzitter! Heel veel vragen zijn al gesteld; ik zal die niet herhalen.
Ik wil nog wel de urgentie van het probleem onderstrepen, maar ook de minister
zal het daar wel mee eens zijn. Wel is het nodig, ook iets met die urgentie
te doen. Het lastige is daarbij dat wij dan meteen zoveel oorzaken opsommen
dat wij niet meer precies weten, wat de oorzaak is. Zit het knelpunt bij de
operatiekamer of bij de intensive care? Bij de ramp in Volendam bleek ineens
extra capaciteit voor intensive care nodig.Ik zou het goed vinden als de minister wilde beginnen met een plan van
aanpak, zoals bepleit door mevrouw Kant, wellicht met een taskforce, om een
en ander precies in kaart te brengen. Dan kan er nagegaan worden of op bepaalde
punten wat mensen beter ingezet kunnen worden, opdat de capaciteit efficiënter
gebruikt kan worden. Verder is er al de mogelijkheid – de minister refereerde
er ook aan – om patiënten in het buitenland te laten opereren;
er zijn al eens luchtbruggen opgezet. Ik denk dat er serieus met de verzekeraars
besproken moet worden wat er met luchtbruggen gedaan kan worden zolang de
maatregelen voor de lange termijn nog geen effect hebben. Ik vind dat wij
de mensen om wie het gaat, niet moeten laten wachten tot wij de problemen
hebben opgelost. Maar ook die maatregelen voor de lange termijn zullen reëel
bekeken moeten worden. Het gaat om het openen van extra centra, om extra capaciteit,
maar dat moet wel synchroon lopen met het benodigde gespecialiseerde personeel.
Ik heb wel eens de indruk dat die zaken op verschillende plaatsen gepland
worden: de een is met de arbeidsvoorwaarden bezig, de ander met de gebouwen.
Een taskforce zou ook dit in ieder geval vooraf goed moeten bekijken, opdat
wij er niet mee geconfronteerd worden dat die extra capaciteit niet kan worden
gebruikt omdat er nog één knelpunt niet weggenomen is.Voorzitter! Ik denk dat wij op deze manier vooruit moeten kijken om de
wachtlijsten op zeer korte termijn te kunnen verkorten, want ook ik ken een
geval waarin iemand op behandeling in het Sint Anthoniusziekenhuis moest wachten.
Het is allemaal goed gegaan, maar de betrokkenen en hun familie hebben nog
steeds de schrik om het hart. Wij kunnen het niet laten bij weeklagen over
wat er allemaal mis gaat in de gezondheidszorg en aanvoeren dat wij het niet
altijd in de hand hebben, wij zullen het onderste uit de kast moeten halen
om hieraan iets te doen.Mevrouw Arib (PvdA):Voorzitter! Er zijn inderdaad al veel vragen gesteld, dus ook ik zal mij
beperken.De verzekeraars claimen de regiefunctie in de zorg. Juist als het om hartpatiënten
gaat, betekent dit naar mijn mening dat verzekeraars moeten bewerkstelligen
dat deze mensen daadwerkelijk de zorg krijgen die zij nodig hebben. Er is
afgesproken dat verzekeraars bepaalde zorg achteraf mogen claimen; gebeurt
dit in werkelijkheid ook?Er zijn al eerder vragen gesteld over de krappe arbeidsmarkt, met name
in de gezondheidszorg. Houdt de te krappe operatiecapaciteit nu verband met
een tekort aan OK-verpleegkundigen of zijn er andere oorzaken? Wij hebben
in eerdere debatten over dit onderwerp al gevraagd, dergelijke verpleegkundigen
in Duitsland en België te werven. Graag een reactie van de minister hierop,
want ik zou graag de stand van zaken op dit punt vernemen.Ten slotte. Wij constateren dat als belangengroeperingen of beroepsgroepen
de publiciteit zoeken met feiten waaruit blijkt dat de zorg te kort schiet,
wij in de Kamer opeens weer een debat voeren over zo'n actueel probleem. Dit
is eigenlijk niet goed, want als het probleem aan de orde wordt gesteld, doet
de minister meteen wél toezeggingen om het op te lossen. Ik geef het
voorbeeld van de radiotherapie en de huisartsen. Kan de minister in het kader
van "regeren is vooruitzien" in een brief aangeven welke knelpuntendebatten
wij de komende tijd nog kunnen verwachten? Beter is het echter als zij kan
aangeven waar dit soort problemen zich dreigt voor te doen, zodat er maatregelen
kunnen worden genomen om die problemen te voorkomen. Dan hoeven wij niet opnieuw
naar aanleiding van een of ander krantenartikel een debat te voeren.De heer Buijs (CDA):Mevrouw de voorzitter! Verontrustend en verwarrend zou ik de berichtgeving
willen noemen. Het is mij niet duidelijk waarom dit signaal op dit moment
op deze wijze bij ons komt via de media, temeer – en dat is het verwarrende –
daar wij tot op heden goede berichten mochten horen over de wachtlijsten bij
de openhartchirurgie en de dotterbehandelingen. Kort en goed, het signaal
is wel zo duidelijk dat ik het met mevrouw Kant eens ben dat er op korte termijn
iets moet gebeuren. In haar motie vraagt zij om een plan van aanpak. Wat mij betreft kan de minister morgen al opdracht geven om in een
goed samenwerkingsverband met buitenlandse ziekenhuizen die regionaal capaciteit
beschikbaar hebben, afspraken te maken om de ergste wachttijden aan te pakken.
Wat mij betreft mogen alle andere maatregelen die de minister zich al voorgenomen
heeft, sneller in gang gezet worden. Daarover bestaat geen enkel misverstand.
Ik ben het met mevrouw Kant eens dat wij dit probleem zo spoedig mogelijk
uit de wereld moeten hebben.Het volgende is eigenlijk nog veel belangrijker. Waar kunnen wij zo langzamerhand
nog op vertrouwen? Dit is het hoofdstuk Verwarrend. In haar brief van 13 oktober
jl. schrijft de minister, onder andere op aandringen van de Kamer, dat zij
tot de overtuiging is gekomen dat er twee extra centra nodig zijn –
Leyenburg en Twente – en dat zij tegelijkertijd in Alkmaar een dotterbehandeling
wil toevoegen. Dat is ook haar besluit. Bijgevoegd is echter het advies van
de Nederlandse Vereniging van Thoraxchirurgen. Dat lezende, begint bij mij
het puzzelen. De Nederlandse Vereniging van Thoraxchirurgen staat voluit op
de rem. Die vereniging zegt dat twee extra klinieken niet nodig zijn. Ik lees
het even voor: "Wij hebben nog een capaciteit van openhartoperaties van meer
dan 3000. Die kunnen wij nog extra verwerken." En verder: "Wij kunnen met
de dotterbehandelingen nog extra 6000 patiënten helpen." Minister, wat
bent u van plan met deze centra, vraagt de vereniging. De wachttijd die wordt
gemeld in de brief van 13 oktober jl., was voor een dotterbehandeling minder
dan een maand. Voor de openhartoperaties was het toen, dus op 13 oktober vorig
jaar, 1,8 maanden. Het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam zou nog 250
ingrepen kunnen doen. Dat staat allemaal opgesomd in de brief. Er is ook een
begeleidingscommissie hartchirurgie, genoemd door de minister in een brief
van 11 mei. In de curve die wordt weergegeven, zie ik een groeiende tendens
tot daling. Daarom vraag ik mij af hoe het mogelijk is dat juist in de laatste
maanden – laten wij de laatste 3 of 6 maanden nemen – de wachtlijsten
zo enorm gegroeid zijn. Ik kan daar met mijn pet niet bij. Er zal een personeelstekort
zijn en er zijn misschien ook andere factoren. De minister heeft er enkele
genoemd. Ik weet echter niet hoe het komt. Dat roept bij mij de vraag op hoe
betrouwbaar de berichten zijn die ons bereiken over deze wachtlijsten. Ik
zeg nogmaals dat langere wachttijden dan medisch-ethisch verantwoord zijn,
zo snel mogelijk moeten worden weggewerkt. Tegelijkertijd moeten wij duidelijk
weten wie en wat wij kunnen vertrouwen. Daarom vraag ik wie betrouwbaar is
in het verzamelen van gegevens. Welke cijfers deugen? Waar ligt de oorzaak?
Het is mij iets te gemakkelijk om te zeggen dat ineens gedurende de laatste
3 maanden het personeelstekort explosief is toegenomen. Als dat zo is, wil
ik weten hoe dat komt. Dan kunnen wij er misschien gericht iets aan doen.
Naast de maatregelen die door mevrouw Kant zijn voorgesteld, zoals samenwerking
met regionale ziekenhuizen in het buitenland, zie ik graag dat de inspectie
op korte termijn onderzoekt hoe het kan dat de gegevens die wij eerst kregen,
zo sterk afwijken van de gegevens die ons nu bereiken.De voorzitter:U hebt nog één minuut.Mevrouw Kant (SP):Ik ben ervan overtuigd dat de heer Buijs net als ik vindt dat wij over
een gigantisch probleem praten. Je moet wel steeds dezelfde cijfers gebruiken
om te kunnen vergelijken. Ook ik heb de afgelopen dagen in de mist geprobeerd,
er een duidelijk beeld van te krijgen. Dat was heel moeilijk. Ook ik heb natuurlijk
met alle centra gebeld en zij zeggen eerlijk dat het een beetje nattevingerwerk
is zoals zij de gegevens moeten aanleveren. De begeleidingscommissie hartinterventie
Nederland houdt het echter voor ons bij. Wat ik in mijn termijn al zei, is
dat zij al in april 2000 heeft laten zien dat er een stijging is. Dit is een
beetje in tegenspraak met datgene wat de heer Buijs zei. Ik heb de aantallen
hier voor mij. Het aantal was 928 in januari 1996. Dan zie je een aantal jaren
een dalende lijn tot 300 in januari 2000. In april 2000 is het alweer 472
en in december 2000 636. Er is dus al een groot deel van dat jaar een stijgende
lijn. Ik spreek de heer Buijs hiermee niet tegen want wij vinden het allebei
een even groot probleem, maar door de manier waarop hij het zei, kan het beeld
ontstaan dat die stijgende lijn niet al langer bekend.De voorzitter:Voordat ik de heer Buijs weer het woord geef, zeg ik tegen mevrouw Kant
dat dit de laatste keer is dat zij een heel betoog kan houden in een interruptie.
In een interpellatie dient u korte, flitsende interrupties te houden met een
korte vraag, waarop een kort antwoord komt.De heer Buijs (CDA):Ik denk dat mevrouw Kant met mij van mening is dat de oorzaak van die
sterke fluctuaties nog steeds niet duidelijk is. Daarnaar moeten wij op zoek
gaan. Ik twijfel niet aan de berichtgeving dat de wachttijden op dit moment
te lang zijn, maar vind het iets te gemakkelijk om te zeggen dat de minister
het al lang had kunnen zien aankomen. Dit gaat voor mij iets te nauw door
de bocht, temeer omdat ik ervan overtuigd ben dat ook de minister actie wil.
De brief van 14 oktober van de minister is daarover duidelijk en zij heeft
het ook in eerste termijn laten weten. Laten wij dus daarover geen misverstand
laten bestaan. Wij zitten hier gezamenlijk met een probleem en moeten niet
onnodig een crisissituatie oproepen. Nogmaals, met de uitgangspunten die mevrouw
Kant gesteld heeft, ben ik het eens: hartpatiënten moeten zo snel mogelijk
geholpen kunnen worden.Voorzitter! Ik rond af. Ik had nog een minuut, maar zal het korter maken.
Gezien de fluctuaties in wachttijden bij hartchirurgie maak ik mij er zorgen
over of deze ons ook in andere sectoren zullen bedreigen. Daarom vraag ik
de minister of de inspectie op korte termijn onderzoek mag doen om na te gaan
of er verborgen oorzaken zijn die mogelijk vertaalbaar zijn naar andere sectoren.
Graag krijg ik een toezegging hierover. Ik heb de motie van mevrouw Kant zo
geïnterpreteerd, dat morgen al, dus niet pas over twee maanden, de wachtlijsten
opgelost mogen worden. Ik denk en hoop dat zij geen bezwaar heeft tegen het
tegelijkertijd inzetten van de inspectie.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Voorzitter! Het is bijna overbodig om te zeggen dat de te lange wachtlijsten
bij hartchirurgie en dotterbehandelingen ook bij de fractie
van de VVD buitengewoon vervelend zijn overgekomen. Wij gaan ervan uit dat
het voor de patiënt en zijn omgeving buitengewoon belastend is om die
lange wachttijden door te maken. Anderen hebben al gezegd dat wij onlangs
nog dachten dat de wachtlijsten voor hartchirurgische ingrepen aanvaardbaar
waren. Het blijft voor mij een vraag of het personeelstekort op zichzelf er
de oorzaak van is dat de afgesproken productie niet wordt gehaald. Of moeten
er wellicht meer operaties verricht worden dan is afgesproken? Het is best
mogelijk dat er meer behoefte is aan dit soort operaties. Is dit verdisconteerd
in de aantallen?Omdat ik vind dat wij in deze Kamer bijeen zijn om na te gaan of er iets
op te lossen valt, heb ik mij nog eens verdiept in de Wet bijzondere medische
verrichtingen, waaronder de hartchirurgie valt. Voor mij is het een vraag
of het nog steeds nodig is dat de hartchirurgie onder deze wet valt. Vanuit
het veld wordt mij altijd gezegd dat een hartoperatie eigenlijk een gewone
operatie is geworden. Het betekent dat dit onderdeel gewoon mee zou kunnen
met de productieafspraken die de ziekenhuizen maken met de verzekeraars.Ik vraag mij dan af of deze wet op het punt van de hartchirurgische ingrepen
inmiddels niet overbodig is geworden. Daarmee wordt toch een stuk centrale
sturing in stand gehouden dat waarschijnlijk belemmerend werkt op datgene
wat je in de vrije onderhandelingssfeer aan capaciteitsafspraken in de regio's
in Nederland zou kunnen waarmaken. Het is natuurlijk moeilijk om zo'n wet
op dit punt zomaar ter zijde te schuiven, maar ik zou toch aan de minister
willen vragen of het niet mogelijk is om bijvoorbeeld voor Noord-Nederland
een tijdelijke ontheffing te verlenen, bijvoorbeeld voor het ziekenhuis in
Leeuwarden. Daar zou dan een deel van de productie van het ziekenhuis in Groningen,
waar de wachtlijst heel lang is, overgenomen kunnen worden en onder de verantwoordelijkheid
van Groningen in versneld tempo uitgevoerd kunnen worden.Als je ervan uitgaat dat straks misschien toch weer in het buitenland
geopereerd moet gaan worden, denk ik dat je net zo goed of beter kunt kiezen
voor een oplossing in Nederland. Gegeven dat ook het wachten op een nieuwe
hartchirurgische kliniek lang duurt, is het dan niet veel beter, met name
voor Noord-Nederland waar ook Zwolle behoort tot de toppers bij de wachtlijsten,
eens in overleg te treden met het ziekenhuis in Leeuwarden en de beide andere
centra om na te gaan of het op verantwoorde wijze zo kan? Ik hoor uit het
veld dat de openhartoperaties inmiddels behoren tot de normale operaties,
waarmee de noodzaak om het onder die wet te laten vallen, niet meer urgent
is.Voorzitter! Ik denk dat wij moeten kijken naar kortetermijnoplossingen
die verantwoord zijn en dat we ook moeten kijken naar oplossingen waar de
minister en de Kamer zelf bevoegdheden toe hebben. Als we hier allemaal mooie
verhalen ophangen waar straks alleen de werkgevers voor verantwoordelijk zijn,
is naar buiten toe het beeld geschapen dat de Kamer weer mooi gesproken heeft,
maar dat de oplossingen er niet zijn gekomen.Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! Zoals ik net al schetste in het interruptiedebat met mevrouw
Kant, vind je het verschrikkelijk als je het in je persoonlijke omgeving meemaakt
dat iemand een aantal maanden op de wachtlijst moet voor een openhartoperatie,
in dit geval in Nieuwegein. Als je als politicus de krant openslaat en daar
de berichten ziet dat de wachttijden weer zijn toegenomen, zeg je een lelijk
woord. Maar als ik hier vandaag als Kamerlid sta namens de D66-fractie, vind
ik toch dat je het enigszins moet relativeren. Wij moeten ons als Kamer niet
gek laten maken door maandberichten, want daar spreken we hier over: het zijn
maandelijkse metingen. En hoe vervelend ook, we moeten ons daar niet gek door
laten maken.Ik heb zojuist even zitten opschrijven wat ik uit mijn hoofd kon bedenken
aan maatregelen die inmiddels door de minister zijn genomen en die op termijn –
het is helaas niet direct morgen al, maar wel op termijn – zullen bijdragen
aan het afnemen van de wachttijden.1. Het verhaal rond de boter bij de vis, dus het geld voor operaties.2. De extra opleidingsplaatsen die er zijn gekomen, zowel voor verpleegkundig
personeel, alsook voor medisch specialisten.3. Het plan om alle herintreders – het is de heer Buijs die dit
onder meer heeft voorgesteld – persoonlijk te benaderen.4. Er loopt een onderzoek naar de salarisstructuren.5. Het is al zo dat als je je in het buitenland wilt laten opereren, dit
nu ook kan.Uit mijn hoofd gezegd, voorzitter, zijn dit vijf punten die op de lange
en middellange termijn voor oplossingen gaan zorgen. Wat wil je nu? Je wilt
dat het morgen opgelost is, maar zo werkt het helaas niet, tenzij we met z'n
allen – daar mogen we altijd over nadenken – heel creatieve kortetermijnoplossingen
kunnen bedenken. Dat is erg lastig, maar ik heb er toch een paar die ik eens
voor zou willen leggen.Zo is gebleken dat veel mensen, patiënten in dit geval, die in principe
sneller geholpen zouden kunnen worden in een ziekenhuis buiten hun regio,
toch erg veel waarde hechten aan het ziekenhuis en de specialist in hun eigen
regio. Dat is heel menselijk en begrijpelijk, maar ik zou me kunnen voorstellen
dat we via een goede voorlichtingscampagne mensen er nog eens op wijzen wat
de mogelijkheden zijn om ook in andere ziekenhuizen geholpen te worden en
dat we ook hun zorgverzekeraar aanspreken om hen daarbij te helpen en die
contacten te leggen. Denkt de minister dat er nog ruimte is om daaraan nader
aandacht te besteden?Ook mij is ter ore gekomen dat het mogelijk moet zijn om een aantal routine
hartoperaties – dat is inmiddels routine – ook in reguliere ziekenhuizen
uit te voeren. Ik zie het punt van de dure apparatuur, want die zou je dan
ook in die ziekenhuizen moeten plaatsen. Wil de minister op dit punt een kosten-batenanalyse
maken?Voorzitter! Wij staan hier vandaag te praten, maar eigenlijk moeten wij
nu ook eens gezamenlijk durven om naar de zorgverzekeraars te wijzen.Minister Borst-Eilers:Voorzitter! Ik heb ook grafieken van de BHN bij mij. Zowel bij de hartoperaties
als bij de dotterbehandelingen zat er tussen maart en mei een dipje in die
dalende, golvende grafiek. Maar ik wil niet flauw doen over cijfers. Het is misschien de zoveelste onderstreping dat op dat punt helder moet
zijn hoe betrouwbaar die cijfers nu precies zijn, zoals de heer Buijs heeft
gezegd. Ik kom zo terug op zijn suggesties.Ik herhaal dat geld hier niet het probleem is. Voor de academische ziekenhuizen
geldt al vanaf 1 januari 2000 dat de bijzondere verrichtingen, zoals openhartoperaties
en dotterbehandelingen, volledig op basis van nacalculaties worden vergoed.
Ook als men er tien keer zoveel zou doen, wordt dat allemaal afgerekend. Het
is ondenkbaar dat men vanwege budgetproblemen die ingrepen niet zou doen.
Voor algemene ziekenhuizen waar deze ingrepen worden verricht, zoals het Antonius-
en het Catharinaziekenhuis, gold tot en met 2000 de budgetsystematiek: van
tevoren afspreken, enz. Sinds 1 januari jongstleden gelden ook daar de spelregels
van het actieplan Zorg verzekerd. Daar is het ook geen probleem meer.Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! Ik heb even contact gehad met het Catharinaziekenhuis. Daar
werd mij door de afdeling gemeld dat men toch weer te horen heeft gekregen
dat het aantal operaties dat men dit jaar zou mogen uitvoeren wordt teruggeschroefd,
dus dat er volkomen volgens de oude systematiek wordt gewerkt.Minister Borst-Eilers:Voorzitter! Ik ben dolblij dat ik maandag een werkbezoek breng aan het
Catharinaziekenhuis, want dat zal ik dan even op tafel leggen. Daar klopt
dus niets van. Het kan inderdaad aan de verzekeraar liggen, die ik daar ook
hoop te ontmoeten.De specialistenplaatsen voor topklinische voorzieningen waren nooit bevroren,
dus men mocht altijd extra hartchirurgen aanstellen. Er wordt gezegd dat er
nog 3000 ingrepen konden worden gedaan; waarom is dat niet gebeurd? Nogmaals,
volgens de BHN ligt dat vooral aan het personeelstekort.Mevrouw Arib (PvdA):Voorzitter! De minister zegt dat het aan de verzekeraars kan liggen. Ons
bereiken ook signalen dat het geld niet het probleem is, maar kennelijk wordt
er door de verzekeraars anders mee omgegaan. Wat gaat de minister er precies
aan doen in de richting van de verzekeraars?Minister Borst-Eilers:De motie vraagt mij om een plan van aanpak, maar wij hebben tegenwoordig
een duidelijke afspraak dat de partijen dat gezamenlijk doen. De verzekeraars,
de specialisten en de ziekenhuizen hebben samen een plan van aanpak om de
wachtlijsten terug te brengen tot de Treeknormen per 1 januari 2003. Zij hebben
er pas met ingang van eind vorig jaar voldoende geld voor gekregen; dit jaar
is dat nog meer. Het is dan ook heel goed mogelijk dat het nog geen effect
heeft op de cijfers van eind vorig jaar. Ik wil de drie partijen erop wijzen
dat wij ons hier zorgen maken over het oplopen van de wachttijden en wachtlijsten
voor hartingrepen. Ik wil hen verzoeken om in de uitvoering van hun plan van
aanpak speciaal hiernaar te kijken, omdat het immers om levensbedreigende
ziekten kan gaan. De wachtlijsten voor bestraling voor kankerpatiënten
zijn even urgent. Ik zal hen vragen om voorrang te geven aan de behandeling
van vitale aandoeningen en om mij te laten zien hoe zij dat plan van aanpak
vormgeven.Mevrouw Kant (SP):Ik heb begrepen dat er juist op dat punt ook nu alweer een hoop gedoe
is, in de zin dat men er niet uitkomt. Maar het is prima als u toezegt op
dit punt het initiatief te zullen nemen. Dát plan van aanpak betreft
overigens het toewerken naar aanvaardbare wachttijden in het jaar 2003. Dat
duurt echter nogal een tijd. Zeker voor dit soort operaties vind ik dat een
veel te lange termijn. Graag uw reactie daarop.Mijn volgende vraag is of het geld voor extra behandelingen ook gebruikt
mag worden voor nascholing van het personeel, voor arbeidsvoorwaarden etc.Minister Borst-Eilers:Het wordt gebruikt voor de productie. Als het gaat om het opleiden van
extra personeel, wijs ik op de motie-Dijkstal die door het kabinet is uitgevoerd.
Er is overigens ook nog het fonds voor de academische ziekenhuizen die daarmee
extra OK-assistenten en IC-verpleegkundigen opleiden. Met betrekking tot de
arbeidsvoorwaarden wijs ik erop dat minister De Vries als coördinator
bezig is met de analyse van de arbeidsvoorwaarden in de collectieve sector
in relatie tot marktspecifieke en marktgenerieke verschillen. De voorbereiding
van die analyse is in een vergevorderd stadium. Vervolgens gaan wij met elkaar
bezien hoe wij tot reparatie over kunnen gaan, omdat wij allemaal zorgen hebben
over het feit dat in de collectieve sector de aantrekkelijkheid terugloopt,
overigens om verschillende redenen. Als het geld daar iets mee te maken heeft,
dan moeten wij proberen op dat punt te repareren. Dat betreft dus de voorjaarsbesluitvorming
in het kabinet.Mevrouw Kant (SP):Als een ziekenhuis met een plan komt om wat te doen aan het terugbrengen
van de wachttijden voor openhartoperaties en dat bijvoorbeeld extra operatiekameruren
betreft met de daaraan verbonden extra financiën, extra personele inzet
en extra salariëring, wordt dat dan gehonoreerd?Minister Borst-Eilers:Als er sprake is van extra loonkosten omdat de medewerkers overwerken,
dan heeft het CTG al besloten om die extra loonkosten te compenseren. Dus
het antwoord is ja. Op allerlei manieren is er steeds weer sprake van dezelfde
conclusie. Misschien dat nog niet iedereen alle regels goed gesnapt heeft –
wat dat betreft wil ik best wat meer zending en voorlichting bedrijven –
maar het geld is niet het probleem.Mevrouw Kant (SP):Het gaat mij om het betalen van extra loon om het voor het personeel aantrekkelijk
te maken, in de zin dat men voor de uren die men extra werkt, een hogere beloning
krijgt.Minister Borst-Eilers:Dat kan een toeslag zijn van 100% op het salaris. Dat is een extra prikkel
om wat langer te werken. Het CTG heeft dat goedgekeurd.Zorgverzekeraars Nederland, de specialisten en de ziekenhuizen, zijnde
de partijen die het convenant met elkaar hebben gesloten, zal ik wijzen op
het feit dat er ten aanzien van de onderhavige vitale ziekten sprake is van
een probleem in relatie tot de stijgende wachttijden. Het gaat erom dat zij
in hun plan van aanpak aan dit type aandoeningen voorrang gaan geven. Dat
betekent dat ze moeten proberen voor die aandoeningen veel eerder dan 2003
op de norm te zitten. Dan komen aandoe ningen zoals een hamerteen
maar wat later aan de beurt. Wij zijn al in gesprek met de begeleidingscommissie
hartchirurgie over de cijfers. Het leek namelijk alsof de pomploze hartoperatie
opeens niet meer werd meegeteld.Ik heb terzake van de arbeidsvoorwaarden reeds gewezen op het kabinetstraject.
Ten aanzien van het personeelstekort noem ik allereerst het ziekteverzuim.
Er wordt extra geld beschikbaar gesteld voor het afsluiten van goede Arbocontracten.
Het management zou zich eigenlijk dag en nacht met dat probleem moeten bezighouden,
want onder de verpleegkundigen is het ziekteverzuim hoger dan in de markt.
Er is reeds een opleidingsfonds. Voor de langere termijn gaat het om twee
nieuwe centra.Naar aanleiding van de vraag van de heer Harrewijn over het buitenland,
wijs ik erop dat mensen naar België en Duitsland mogen. Iedere zorgverzekeraar
moet een verzoek daartoe honoreren. Men moet ook weten dat men elders goed
geholpen kan worden. Voor het ziekenhuis in Nieuwegein zijn er lange wachtlijsten,
omdat velen daar geholpen willen worden, ook al moet men langer wachten. Mevrouw
Van Vliet wees erop dat hierover wellicht meer voorlichting gegeven moet worden.
Ik lees altijd het blaadje van de hartpatiëntenvereniging en standaard
staat er op dezelfde bladzijde de tekst: als u langer moet wachten dan u zelf
plezierig vindt, wendt u tot uw zorgverzekeraar want u kunt ook elders goed
geholpen worden. Misschien moet men er een ander lettertype voor gebruiken,
zodat de opmerking meer opvalt. Ik vind het heel goed dat die vereniging dat
iedere maand vermeldt.Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! De minister heeft gelijk, maar ik krijg regelmatig telefoontjes
waarin mensen hun beklag doen. Ik wijs er dan op dat met de zorgverzekeraar
bekeken kan worden of er in een ander ziekenhuis plaats is. Negen van de tien
mensen weten dat absoluut niet. Kennelijk komt dit bericht niet goed over
en doet de zorgverzekeraar daar te weinig aan. Vandaar dat ik in uiterste
nood dit probleem maar weer bij de minister neerleg.Minister Borst-Eilers:Ik zal in overleg met de hartpatiëntenvereniging nagaan op welke
wijze de voorlichting geïntensiveerd kan worden. Ik doe dat liever niet
buiten haar om. Misschien voelt zij zich geroepen, ook haar niet-leden daarop
te wijzen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Voorzitter! De minister gaat doen wat er al gebeurt, namelijk degenen
die er al mee bezig zijn nog eens aanspreken. Zal zij er ook bovenop zitten?
Wil zij hier een aantal mensen op zetten om het probleem te tackelen? Ik heb
er nog niet zoveel vertrouwen in dat dit direct gebeurt. Hetzelfde geldt voor
de gang naar België en Duitsland. Als er de komende weken/maanden geen
oplossingen worden gevonden, wachten wij tot 2003. Zijn er niet meer landen
dan België en Duitsland? Het komt op mij over dat alle paden die wij
al gehad hebben, nog eens worden bewandeld. Ik vraag de minister, er scherp
bovenop te zitten en andere mogelijkheden te bezien.Minister Borst-Eilers:Ik wijs op de opmerking van de heer Buijs en mevrouw Van Vliet, dat er
niet te snel paniek moet zijn, zeker als dat niet nodig is. Het gevoel van
urgentie hebben wij allen. Wij mogen niet vergeten dat het vele extra geld
voor de ziekenhuizen – vorig jaar oktober een eerste bedrag van 200
mln. – nauwelijks meer is weg te werken in een jaar. Dit jaar is er
nog een fors bedrag bijgekomen. Pas sinds 1 januari 2001 kan gesteld worden
dat geld geen rol meer speelt. Wij hebben het nu over verontrustende cijfers
over het laatste kwartaal van het jaar 2000. Wij moeten even nagaan of het
spel goed gespeeld gaat worden. Ik wil meer doen dan de partijen beleefd ontvangen.
Ik heb binnenkort een overleg met Zorgverzekeraars Nederland over het actieplan
Zorg verzekerd. Ik wil hen er met nadruk op wijzen wat er van hen wordt verwacht.
Zij mogen niet moeilijk doen als iemand om zorg in het buitenland vraagt,
omdat betrokkene die niet tijdig in Nederland kan krijgen. Ik hoop niet dat
er een patiënt naar de rechter moet lopen, want men moet daarvoor gewoon
toestemming krijgen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Het is de vraag of er zorg wordt aangeboden. U zegt dat niet moeilijk
moet worden gedaan als verzekerden zorg vragen in het buitenland, maar men
is toch ook verplicht om ten behoeve van een redelijke behandelingstermijn
zorg in het buitenland aan te bieden?Minister Borst-Eilers:Ja, maar dan moet de verzekeraar weten dat de verzekerde een probleem
heeft; dat moet de verzekerde wel even melden en dan moet de verzekeraar direct
in de benen komen.Mevrouw Kant (SP):Gelet op de urgentie, vind ik de opmerking van de minister dat wij maar
eens moeten afwachten of men het spel goed gaat spelen, typerend. Ik heb de
motie juist ingediend omdat ik vind dat u spelleider moet zijn. Wij willen
het probleem oplossen; gaat u dan met het veld en alle betrokkenen om de tafel
zitten en kom dan met een plan om het probleem op te lossen. Er moet niet
worden afgewacht of men het spel goed speelt, want er staan mensen op het
spel.Minister Borst-Eilers:Ik wacht helemaal niets af. Ik constateer alleen dat er sinds 1 januari
nieuwe mogelijkheden zijn waardoor je kunt zeggen dat geld bij deze problematiek
geen rol speelt en dat het nu 1 februari is. Ik ken de cijfers over januari
nog niet, maar je ziet vaak dat men even moet inspelen op de nieuwe situatie.
Ik heb herhaaldelijk gezegd dat ik de drie partijen nu erop ga aanspreken
om met voorrang aandacht te besteden aan deze problematiek.Nu kom ik bij de inspectie. De heer Buijs heeft de heel interessante suggestie
gedaan dat de inspectie nog eens gaat kijken naar de betrouwbaarheid van de
cijfers en de vraag probeert te beantwoorden wat er precies aan de hand is
en of er inderdaad sprake is van een structureel probleem. Ik zou de inspectie
echter ook de vraag van mevrouw Van Blerck en mevrouw Van Vliet willen voorleggen:
moeten wij de hartchirurgie weghalen bij de Wet bijzondere medische verrichtingen?
Als ik heel formeel reageer, zeg ik dat de Gezondheidsraad dat heeft aanbevolen
en de permanente taak heeft om de eigen adviezen te actualiseren; ik heb niets
gehoord en het zal dus nog wel goed zijn. Dat is echter erg flauw, want de
Gezondheidsraad moet er dan natuurlijk wel op gewezen worden. Maar
goed, een advies van de Gezondheidsraad vergt ook weer veel tijd. Bij het
laten verrichten van hartoperaties door ziekenhuizen buiten de huidige centra
gaat het om een kwaliteitsvraag. Het is ook geen kwestie van apparatuur, want
er moeten twee hartchirurgen zijn om ervoor te zorgen dat de operatiekamer
gaat draaien. Er moeten in Twente en Den Haag niet voor niets grote investeringen
worden gepleegd. Je gaat niet zomaar even in een willekeurige operatiekamer
in Nederland met een willekeurige chirurg een hartoperatie doen. Ik zou mij
daar als patiënt niet voor ter beschikking stellen. Je moet dus wel echt
een hartchirurg zijn en die moet alle spullen en ervaren assisterend personeel
hebben. Eerlijk gezegd denk ik dus dat dit ook niet op heel korte termijn
kan worden gerealiseerd.Als de inspectie zich hier echter toch in verdiept, zou ik de inspectie
willen vragen om op basis van haar kennis van zaken te beoordelen of het kwalitatief
verantwoord is om bijvoorbeeld in Leeuwarden hartoperaties te laten doen.
In de VS mag ieder ziekenhuis hartoperaties doen, maar daar zijn de cijfers
qua overleving en complicaties veel en veel slechter dan in Nederland, omdat
wij die operaties concentreren in expertisecentra. Ik ben daar dus zorgelijk
over. Het kan wel zijn dat je dan kort hoeft te wachten, maar als je vervolgens
op de operatietafel... Dan schiet het ook niet op.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):De minister doet hier een beetje lacherig over.Minister Borst-Eilers:Nee, mevrouw Van Vliet lachte; ik niet.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Ik vond dat u een beetje badineerde. Het was niet mijn bedoeling om te
zeggen dat alle hartoperaties elders kunnen, maar er zijn eenvoudige operaties.
Ik kan mij nog goed de discussie over de dotteroperaties in Alkmaar herinneren.
Daar heeft de sector zich eerst hevig tegen verzet, maar daarna heb ik daar
niets meer van gehoord. Ik eindigde met de opmerking dat de Kamer het moet
hebben over de zaken waar zij zelf verantwoordelijk voor is. Ik hoop dat de
minister ook daarover nog iets wil zeggen, want voor wetgeving is zij verantwoordelijk.
Er moet alles op alles worden gezet om ervoor te zorgen dat dat wat elders
net zo goed kan, daar kan plaatsvinden.Minister Borst-Eilers:Ik ben het met u eens dat de dotteroperaties in Alkmaar volstrekt verantwoord
lijken. Dat heeft ook de inspectie gezegd en dat wat volgens de inspectie
verantwoord is, moet kunnen, ook tegen tegenstand in. Dan regelen wij dat
gewoon.De heer Buijs (CDA):Ik ben blij dat ook de minister van mening is dat de inspectie aan het
werk moet worden gezet, met de door mevrouw Van Blerck voorgestelde uitbreiding.
Ik kom nog even terug op het aanspreken van zorgverzekeraars op mogelijkheden
in het buitenland. Ik denk dat het nuttig zou zijn als alle hartcentra in
Nederland, maar ook die vlak over de Nederlandse grens, met elkaar in verbinding
staan. Ik zou mij dus niet beperken tot de zorgverzekeraar die een probleem
geïsoleerd aanpakt. Vaak zijn mensen al onder behandeling van academische
centra. Ik pleit ervoor om het netwerk van Nederlandse hartcentra uit te breiden
met de centra over de grens die goed bereikbaar zijn.Minister Borst-Eilers:Dat vind ik een uitstekend idee. Wanneer men elkaar kent en als een netwerk
opereert, is het overdragen van patiënten gemakkelijker. Dat geeft de
patiënt ook meer vertrouwen. Zo is het bijvoorbeeld voor een patiënt
in Breda prettig om te weten dat er een samenwerkingsverband is met Gent en
dat hij daar even goed wordt geholpen.De heer Buijs (CDA):Het is meestal Antwerpen.Mevrouw Van Vliet (D66):Ik vind het niet erg dat de minister het op het scherp van de snede voorstelt,
maar wij moeten niet onzorgvuldig handelen uit nood vanwege de wachtlijsten.
Ik voeg er een vraag aan toe die misschien ook bij de inspectie neergelegd
kan worden. Hartchirurgen geven aan dat zij best naar een ander ziekenhuis
kunnen gaan om te opereren als zij dan maar gebruik kunnen maken van de OK-assistenten
die er in dat ziekenhuis misschien wel zijn. Daarom staan die operatiekamers
vaak leeg. Om die reden kwam deze achterliggende gedachte inclusief de opmerking
over de apparatuur naar voren.Minister Borst-Eilers:Dat begrijp ik heel goed. Dan moeten die OK-assistenten wel getraind worden
in het assisteren bij die ingrepen. Voor het dotteren ligt het waarschijnlijk
makkelijker dan voor het opereren. De inspectie krijgt in ieder geval een
pakket vragen mee. Wat is er precies aan de hand? Kunnen er cijfers worden
gegenereerd die misschien wat consistenter zijn? Ik denk overigens dat de
BHN dat voortreffelijk doet. Ik houd me altijd maar aan die cijfers vast.
Ook wordt de inspectie gevraagd of zij zich meer kan verdiepen in de vraag
of er op meer plekken gewerkt kan worden. Een hartchirurg kan natuurlijk een
zekere afstand overbruggen.Mevrouw Arib heeft terecht gezegd dat de verzekeraars de regie claimen
en dat zij dat dan ook moeten waarmaken. Dat zal ik ook met ze bespreken.
Ik zal ze vragen om te kijken of patiënten elders behandeld kunnen worden.
Dan nemen zij ook de regie, uitgaande van de gedachte dat de personen die
bij hen verzekerd zijn recht hebben op zorg binnen een redelijke termijn.
Het is hun verantwoordelijkheid om er alles aan te doen om dat voor elkaar
te krijgen.Mevrouw Arib vroeg of er OK-assistenten en IC-verpleegkundigen uit Duitsland
en België kunnen komen. Voorzover ik weet hebben de ziekenhuizen wel
geprobeerd om daar te werven, maar is de belangstelling om in Nederland te
komen werken gering. De overschotten in die landen lopen wat terug, omdat
men ook daar aan de kraan is gaan draaien. Het kan overigens wel opnieuw aan
de orde komen in het gesprek met de ziekenhuizen. Misschien moeten ze het
steeds opnieuw proberen of het handiger aanpakken. Je ziet in Duitse kranten
regelmatig advertenties waarin verpleegkundigen en OK-personeel wordt geworven
voor Nederlandse ziekenhuizen.Mevrouw Arib heeft gezegd dat regeren vooruitzien is en dat wij ons niet
steeds moeten laten overvallen. In de curatieve zorg is het geld tot en met
oktober vorig jaar krap geweest. Toen zaten wij nog op de oude toer: een beperkte
groei per jaar terwijl de vraag groter was. Het kabinet kijkt nu naar
de arbeidsvoorwaarden in de hele collectieve sector en naar de problemen die
er zijn of komen. Dat wordt goed bekeken en dat wil het kabinet breed aanpakken.Mevrouw Arib (PvdA):Begrijp ik het goed dat geïnventariseerd wordt waar de acute problemen
zijn voor de korte termijn en hoe wij daarmee moeten omgaan?Minister Borst-Eilers:Jazeker, voor mijn sector breng ik de vraag in over de knelpunten. Welke
knelpunten zijn er in het veld en welke knelpunten komen eraan? Hoe kunnen
we die knelpunten oplossen, en liefst tijdig?Mevrouw Arib (PvdA):Ik ben blij dat hierop wordt geanticipeerd, maar graag hoor ik wanneer
de Kamer een plan van aanpak kan verwachten.Minister Borst-Eilers:Wat de financiële kant van de zaak betreft, verwijs ik voor 2001
naar de voorjaarsnota en voor 2002 naar de begroting. Als de inventarisatie
gereed is kan zij, zonder de financiële consequenties, aan de Kamer worden
gezonden.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Mijn vraag sluit hierbij aan, omdat ik nog moet afwegen in
hoeverre de minister toezeggingen heeft gedaan die mijn motie overbodig maken.
Ik ben daar namelijk nog niet helemaal gerust op. De minister moet zelf maar
uitzoeken hoe zij het geld bij de voorjaarsnota precies gaat verdelen, daar
ga ik niet over. Maar wat gaat er nu gebeuren? Komt er een specifiek plan
van aanpak voor de wachtlijsten voor hartoperaties en zo ja, wanneer kan de
Kamer dat tegemoet zien? Als dit het geval is, dan kan ik mijn motie intrekken.Minister Borst-Eilers:De rolverdeling is als volgt: het plan van aanpak voor de wachtlijsten
in brede zin is gelegen in het convenant tussen de drie partijen. Deze zullen
nu op mijn verzoek aangeven hoe zij de wachtlijsten bij acute, levensbedreigende
ziektes gaan aanpakken. Als ik de partijen heb gesproken, dan kan ik u nader
informeren, maar een datum kan ik nu niet noemen. Misschien kunt u uw motie
aanhouden tot het moment dat u van mij heeft gehoord wat het contact heeft
opgeleverd.Mevrouw Kant (SP):Mijn motie houdt juist in dat er enige spoed moet zijn. U kunt natuurlijk
niet vooruitlopen op de uitkomst van het gesprek en het spel om het extra
geld wordt volop gespeeld, maar desondanks hebt u uw eigen verantwoordelijkheid.
Kunt u de Kamer toezeggen dat u binnen een maand na dat gesprek met een plan
komt? U kunt de zaak steeds afschuiven op het veld, maar ik spreek u aan op
uw verantwoordelijkheid.Minister Borst-Eilers:Het kabinet heeft alle mogelijkheden voor de partijen geschapen. Het is
hun verantwoordelijkheid om er iets aan te doen, het is mijn verantwoordelijkheid
om hen op de huid te zitten. Verder dan dit reikt mijn verantwoordelijkheid
niet. Ik probeer het nodige te doen aan de personeelstekorten, maar het plan
van aanpak hiervoor is hun verantwoordelijkheid. Ik weet niet wanneer dat
klaar is, al kan ik de partijen natuurlijk wel aansporen om het binnen een
maand te produceren. Welnu, dat laatste kan ik u toezeggen.Mevrouw Kant (SP):Ik vraag u naar uw verantwoordelijkheid als minister: wanneer kunt u een
plan op tafel leggen om de problemen op te lossen? Hoe u een en ander met
het veld regelt, is uw probleem. Aan u vragen wanneer de Kamer een plan kan
verwachten, is mijn verantwoordelijkheid.Minister Borst-Eilers:De drie partijen hebben van mij in financiële zin alle mogelijkheden
gekregen. Ze moeten mij vertellen hoe ze het probleem gaan oplossen. Ik zal
ze erop aanspreken dat ze een onderscheid moeten maken tussen minder belangrijke
en wel vitale ziektebeelden en ik vraag ze om mij binnen een maand te melden
hoe ze het probleem willen uitwerken en aanpakken.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Als de minister de uitkomst hiervan, voorzien van haar mening,
binnen een maand aan de Kamer kan doen toekomen, dan kan ik mijn motie intrekken.Minister Borst-Eilers:Voorzitter! Dit lijkt een beetje op een spelletje. Ik kan niets anders
doen dan mij tot het uiterste inspannen en ervoor zorgen dat de partijen mij
binnen een maand duidelijk maken hoe zij hun plan van aanpak met betrekking
tot deze ziektebeelden willen vormgeven. Ik denk dat het goed is om aan die
verantwoordelijkheidsverdeling vast te houden. Ik kan niet toezeggen dat die
partijen binnen een maand iets klaar hebben, maar ik zal wel mijn uiterste
best doen om hiervoor te zorgen.Mevrouw Kant (SP):En dan laat u de Kamer weten wat u daarvan vindt?Minister Borst-Eilers:Ja.Mevrouw Kant (SP):Dan trek ik mijn motie in.De voorzitter:Aangezien de motie-Kant (27600, nr. 1) is ingetrokken, maakt zij geen
onderwerp van beraadslaging meer uit.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Namens de Kamer dank ik de regering voor de verstrekte inlichtingen.De vergadering wordt van 18.45 uur tot 20.15 uur geschorst.Voorzitter: Weisglas 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-3514-3524.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl