Debat over het fixatie- en isolatiebeleid in zorginstellingen
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 525-555

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 8, pagina 525-555

01-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31700-XVIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 1 oktober 2008)Pagina 481-483
Presentie en opening (woensdag 1 oktober 2008)Pagina 455-455
Algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700), en de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2009 (31700 IXA), het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2009 (31700 IXB) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het BTW-compensatiefonds voor het jaar 2009 (31700 G)Pagina 455-481
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 23 september 2008 over reanimatiebeleidPagina 521-525
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 1 oktober 2008)Pagina 555-557
Voorzetting van de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700), en de voorzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2009 (31700 IXA), het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2009 (31700 IXB) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het BTW-compensatiefonds voor het jaar 2009 (31700 G)Pagina 483-512
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 september 2008 over dierenwelzijn (28286)Pagina 515-521
Debat over het fixatie- en isolatiebeleid in zorginstellingenPagina 525-555
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 september 2008 over fusie AID/PD/VWA (26991)Pagina 512-515

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 139 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over het fixatie- en
isolatiebeleid in zorginstellingen.De voorzitter:Met u is een spreektijd afgesproken van vier minuten. U bent dat zelf
overeengekomen, dus ik neem aan dat u zich daarop hebt voorbereid.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Voorzitter. Ik had vandaag willen spreken over de zeven doden, alleen
al dit jaar, als gevolg van het vastbinden van mensen in zorginstellingen.
Andere partijen in deze Kamer kwamen met het voorstel om het niet alleen te
hebben over fixatie in de ouderenzorg en de gehandicaptenzorg, maar ook over
separatie in de psychiatrie. Gelukkig maar, zou ik bijna zeggen, want de informatie
die ik vandaag kreeg van de Stichting Patiëntenvertrouwenspersoon Geestelijke
Gezondheidszorg (Stichting PVP) is op zichzelf al een debat waard. Ik wil
nog steeds uitgebreid spreken over de inzet van vrijheidsbeperking, de voorwaarden
waaraan dit uiterste middel moet voldoen en de veiligheidsmaatregelen die
hierbij in acht genomen moeten worden, zeker ook in de ouderenzorg en de gehandicaptenzorg.
Vandaag kan ik echter niet anders dan me beperken tot de uitkomsten van de
inventarisatie van de Stichting PVP.De Stichting deed een quickscan onder 30 van de 50 vertrouwenspersonen
om vast te stellen of de gebeurtenissen in Sociaal Psychiatrisch Dienstencentrum
(SPDC) Oost in Amsterdam een incident vormen in de psychiatrie, of dat er
structureel iets aan de hand is. Op basis van de uitkomsten van dat onderzoek
kunnen wij niet anders dan vrezen dat er zich op veel meer plaatsen ernstige
situaties voordoen, vergelijkbaar met die in Amsterdam. En dat het hier dus
geen incidenten betreft, maar dat het gaat over structurele problemen. Ik
heb het over patiënten die onvrijwillig maanden tot jaren in een separeercel
zitten en die niet eens meer een eigen, normale kamer binnen de instelling
hebben; patiënten die in de separeercel overlijden, iets waarvan niet
of veel te laat melding wordt gemaakt en over patiënten die in hun eigen
kamer niet meer over meubilair beschikken, waardoor zij feitelijk constant
in separatie verblijven.Ook de omstandigheden waaronder de separatie plaatsvindt, zijn kennelijk
vaak erbarmelijk: patiënten die worden genegeerd in plaats van behandeld;
wie bijvoorbeeld het recht wordt ontnomen hun eigen kleding te dragen, ook
als daar geen medische noodzaak toe is; patiënten die niet worden begeleid
naar een toilet, maar hun behoefte moeten doen op een kartonnen po en patiënten
die maandenlang niet buiten komen, omdat gesepareerde patiënten nu eenmaal
niet gelucht worden. Het is haast onvoorstelbaar dat het in ons land kan gebeuren.
Het is voor de VVD ook onacceptabel. Wij vinden onafhankelijk toezicht echt
een must, zelfs in het geval van vrijwillig verblijf in een separeercel.Vanavond gaat het mij echt niet om het aanwijzen van een zwartepiet. Ik
wil gewoon weten wat er aan de hand is. Veel ggz-instellingen spannen zich
heel erg in om het aantal separaties terug te brengen. Het personeel in die
instellingen wil het liefst geen separaties meer. Volgens mij vindt helemaal
niemand in deze zaal het een prettige of aanvaardbare gedachte, dat zieke
mensen maandenlang worden opgesloten. De inventarisatie van de Stichting PVP
doet echter vrezen dat het in de praktijk veel meer gebeurt en onder vreselijker
omstandigheden dan wij willen en verwachten.Wat moet er volgens de VVD gebeuren? Ten eerste moet worden onderzocht
of de bevindingen van de Stichting PVP op waarheid berusten. Normaal gesproken
zou de inspectie de aangewezen organisatie zijn om dat onderzoek te doen,
maar het gaat om toepassing van dwang en drang, en bij het toezicht daarop
is de inspectie zelf ook partij. Ik zie geen andere mogelijkheden en vraag
de minister om op basis van de ernstige informatie van de quickscan van de
Stichting PVP snel een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren waarin de
rol van de inspectie natuurlijk ook wordt meegenomen. Kennelijk stellen wij
in dit land namelijk wel regels op, maar kunnen die ernstig met voeten worden
getreden. Dát is voor de VVD onbestaanbaar.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik hoor mevrouw Van Miltenburg heel terecht zeggen dat er actief toezicht
moet worden gehouden. Maar is zij ook van mening dat het gebruik van drang
en dwang moet worden meegenomen bij de beoordeling van de kwaliteit van zorg
bij een instelling?Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Transparantie in de zorg is altijd heel belangrijk maar in deze situatie
zeer, zeer belangrijk. Ik heb geprobeerd erachter te komen via Zorg voor Beter
wat bij verschillende instellingen het beleid is bij separatie en bij dwang
en drang. Ik kan daar echter geen enkel gegeven over vinden. Ik weet niet
welke instellingen daar goed in scoren en welke niet, en waar het veel voorkomt
en waar het weinig voorkomt. Er is niets over bekend. Dat zou zo snel mogelijk
wel bekend moeten zijn. Dat lijkt mij een eerste vereiste om het goed te kunnen
beoordelen en ook om de instellingen onderling uit te dagen om het beter te
gaan doen. Ik denk ook dat wij met elkaar prestatieafspraken moeten maken
om deze praktijken terug te dringen, want ze komen gewoon veel te veel voor.De heer Van der Vlies (SGP):Met uw welnemen, voorzitter, wil ik een informatieve vraag stellen. Ik
lees in de brief die wij gisteren kregen dat er in december een geaggregeerde
rapportage naar de Kamer komt met, naar ik aanneem, een kabinetsstandpunt
daarbij. Mevrouw Van Miltenburg vraagt om een quickscan. Hoe moet ik die twee
routes naast elkaar zien?Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik heb begrepen dat de inspectie een onderzoek heeft gedaan op basis van
een heel belangrijk gegeven, namelijk hoe er wordt omgegaan met drang en dwang
in de eerste twee dagen na opname. Uit het veld hoor ik terug dat personeel
graag met de inspectie wilde praten over hoe het ná de eerste twee
dagen gaat. Dan komt echter de reactie van de inspectie dat ze zich daar op
dat moment niet mee bezighoudt en dat ze alleen maar bezig is met het onderzoek
naar de eerste twee dagen. Het standpunt dat in december komt, vind ik zeer
belangrijk, maar ik wil dat er meer in zijn algemeenheid, in de breedte naar
deze kwestie gekeken wordt. Ik begrijp namelijk dat dit nu niet gebeurt. Dat
bevreemdt mij niet alleen, maar ook meen ik, op basis van gegevens van de
Stichting PVP, dat wij genoodzaakt zijn om dat snel breder te bekijken.Mevrouw Joldersma (CDA):Mevrouw Van Miltenburg had het over een soort onafhankelijk onderzoek
omdat de inspectie op elk onderdeel van het beleid toezicht moet houden. Mij
is echter juist opgevallen dat de inspectie zowel rond separatie als rond
fixatie heel veel aanwijzingen heeft gegeven en heel vaak dingen aan de orde
heeft gesteld, maar dat die blijkbaar in de praktijk nooit worden overgenomen.
Ik ben het er wel mee eens dat wij die signalen heel goed moeten bekijken.
Wellicht is het probleem er niet zozeer in gelegen dat er nog eens een heel
groot onderzoek gedaan moet worden, als wel in de vraag waarom signalen die
de inspectie heel vaak afgeeft, niet worden opgepakt en waarom het standaardprotocol
niet wordt gevolgd om één keer in het uur bij iemand te kijken.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Op dat punt ben ik het met u eens, maar een slager kan heel moeilijk zijn
eigen vlees keuren. Dus het gaat ook over de manier waarop de inspectie dat
vraagt. De tijd was nu te kort om daarop in te gaan. Bij AMC de Meren bijvoorbeeld
is de inspectie in mei binnen geweest en is die instelling pas vorige week
dichtgegaan. Dat verbaast mij, want anders dan bij andere zaken over kwaliteit
behoort deze zaak tot onze verantwoordelijkheid. Het gebeurt onder directe
verantwoordelijkheid van de wet dat mensen gedwongen worden behandeld, dus
moet de inspectie daarin ook actief en snel kunnen ingrijpen. Daar wil ik
ook gewoon een antwoord op hebben.De heer Van Gerven (SP):Voorzitter. Het vastbinden of vastzetten van demente mensen heeft volgens
de inspectie dit jaar in Nederlandse zorginstellingen al zeven dodelijke slachtoffers
geëist. Op 2 september overleed Wim, na drie weken verblijf in een
isoleercel in een psychiatrische inrichting van AMC de Meren. Hij had daar
drie weken gezeten. Een rapport van de inspectie uit mei schetste een onthutsend
beeld: vieze gangen, stinkende isoleercellen en het personeel verkeert in
een continue staat van overbelasting. Twee weken later overlijdt opnieuw een
patiënt en Netwerk vertoont schokkende beelden van een autistische man,
Alex, die al maanden naakt in een isoleercel in een andere instelling van
AMC de Meren verblijft. De golf van verontwaardiging die vervolgens na de
Netwerkuitzending over Alex is losgekomen, doet denken aan de verontwaardiging
die er was na de foto van Jolanda Venema.De kwaliteit van de geestelijke gezondheidszorg staat de afgelopen jaren
ernstig onder druk. Dat blijkt ook uit een nog lopend onderzoek van de SP.
Hieraan hebben ruim 5000 ggz-werkers meegewerkt. Bijna negen van de tien ervaren
een hoge werkdruk en stellen dat de kwaliteit van de zorg achteruitgaat. Een
derde zegt niet de zorg te kunnen leveren die de patiënt nodig heeft.
Ook het onderzoek van de patiëntenvertrouwenspersonen maakt duidelijk
dat het goed mis is. En het gaat niet alleen om AMC de Meren. "Te hoge
werkdruk en te weinig personeel mogen nooit redenen zijn om patiënten
in de isoleercel te plaatsen, maar meer personeel vermindert het aantal separaties",
zo zei een psychiatrisch verpleegkundige mij deze week. Hij is niet de enige
die dat zegt. Al vanaf het begin van de invoering van de Wet bijzondere opnemingen
psychiatrische ziekenhuizen (Bopz) blijkt een van de belangrijkste knelpunten
te zijn dat het personeel niet voldoende op de hoogte is van de rechten van
patiënten en van de plichten die er zijn op het gebied van meldingen
bij de inspectie. Hier kan dus niet worden volstaan met losse tijdelijke projecten
zoals Zorg voor Beter en Dwang en Drang. Hoe kan het dat mensen die ziek zijn
in de isoleercel worden gegooid terwijl zij ziek zijn en behandeld zouden
moeten worden? Hoe kan het dat mensen zoals Alex maanden in de isoleercel
verblijven? Is de minister bereid het project Dwang en Drang een structureel
karakter te geven en niet af te bouwen?Mevrouw Joldersma (CDA):De heer Van Gerven haalde de verpleegkundigen aan. Ik weet niet meer precies
wat hij zei, maar het leek erop dat hij zei dat mensen in een isoleercel worden
gestopt en dat dit linea recta wordt veroorzaakt door de werkdruk in de psychiatrie.
Wordt dat door de instellingen gezegd?De heer Van Gerven (SP):Een heleboel mensen die in de geestelijke gezondheidszorg werken leggen
een duidelijke relatie tussen het aantal mensen dat aanwezig is en de noodzaak
om te separeren, bijvoorbeeld het separeren van een agressieve patiënt.
Daarnaast blijkt heel duidelijk uit het lopende onderzoek van de SP onder 5000 mensen uit de ggz dat de werkdruk heel hoog is en dat de kwaliteit
onder druk staat. Een derde van hen zegt zelfs niet de kwaliteit te kunnen
leveren die nodig is. In een individueel geval is het altijdéén
op één, maar heel veel mensen zeggen dat separeren kan worden
voorkomen door het inschakelen van meer mensen. Er zijn ervaringen uit het
buitenland die daarop wijzen.Mevrouw Joldersma (CDA):Wat ik nu juist heb geleerd uit het project Dwang en Drang in de geestelijke
gezondheidszorg is dat dit heel veel te maken heeft met de behandelcultuur
op een afdeling. Van de goede verpleegkundigen hoor ik dat zij ondanks de
werkdruk er hard aan werken om iemand niet zomaar in de isoleercel te gooien.
Soms is er wel iets aan de hand met het behandelklimaat of de organisatiecultuur
op de afdeling. Dat is soms veel meer bepalend dan de werkdruk. Voor hen is
de werkdruk nooit een reden om iemand dan maar in een isoleercel te gooien.
De heer Van Gerven beweert iets over de verpleegkundigen.De heer Van Gerven (SP):Soms gebeurt dit uit noodzaak. Mevrouw Joldersma heeft volkomen gelijk
dat het ook gaat om de cultuur in een instelling, om de kwaliteit van het
personeel: zijn de mensen goed opgeleid, leren zij om te gaan met dat soort
situaties? Daarnaast is het echter van belang dat er voldoende personeel is.
In noodsituaties moeten er voldoende mensen zijn, zodat iemand even apart
kan worden genomen en het niet noodzakelijk is om iemand te isoleren.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Mijnheer Van Gerven sprak over de uitzending van Netwerk van vorige week,
waarin het ging om de autistische man Alex. Inmiddels is bekend geworden dat
deze man na de uitzending niet meer in de separeer verblijft. Is de heer Van
Gerven het met de VVD eens dat dit toch wel heel opmerkelijk is? Blijkbaar
was een uitzending nodig om de mensen daar in beweging te krijgen. Wil hij
niet ook graag van de bewindspersonen weten hoe dat mogelijk is en welk signaal
daarvan uitgaat?De heer Van Gerven (SP):De SP is het volledig met de VVD eens. Het is volstrekt bizar dat iemand
maanden in de isoleercel verblijft en dat er niks kan, maar dat een tv-uitzending
de zaak in beweging brengt. Wij zijn er net zo over verbaasd dat het op die
manier werkt en dat daarvoor geen oplossing wordt gevonden. Ik ga dadelijk
nog in op de rol van de inspectie, want die rol is heel cruciaal. Waarom heeft
de inspectie niet ingegrepen? Waar was de inspectie?Na de zaak-Jolanda Venema werden in 1989 de zogenaamde "consulententeams"
ingesteld, aanvankelijk alleen voor de gehandicaptenzorg, maar in 2005 ook
voor de ouderenzorg. Nu zijn deze consulententeams omgevormd tot de Centra
voor Consultatie en Expertise. Klopt het dat in de ouderenzorg en de ggz nog
maar heel weinig gebruik wordt gemaakt van dit centrum? Ouders en wettelijke
vertegenwoordigers melden zich immers zelden. Verwijst de inspectie mensen
door? Nu worden mensen vaak met hun klachten teruggestuurd naar de instelling,
maar de inspectie zou hen ook kunnen wijzen op het centrum dat zij kunnen
inschakelen. Doet de inspectie dat? De inspectie, de toezichthouder in de zorg, functioneert onvoldoende.
Dit concludeerde eerder ook de Onderzoeksraad voor Veiligheid onder leiding
van Pieter van Vollenhoven. De inspectie staat te ver af van de zorg zelf.
Zij is te passief en baseert zich in haar onderzoeken bijna alleen op de informatie
die door de zorginstelling zelf verstrekt is. De inspectie grijpt pas in wanneer
het te laat is en dat hebben wij gemerkt.Al in mei concludeerde de inspectie dat AMC de Meren niet voldeed, maar
zij heeft tot nu toe niet ingegrepen. Hoe is dit mogelijk? In het geval van
AMC de Meren voldeed de instelling aan alle papieren kwaliteitseisen: de HKZ-certificering.
Maar dit zegt helemaal niets over de kwaliteit van de zorg in dit geval. Wij
moeten terug naar een actievere inspectie die regionaal dichter bij de zorg
zelf werkt en die aanpakt in plaats van afwacht, maar hoe valt deze filosofie
te rijmen met de bezuinigingen op de inspectie?Ik wil van de minister niet meer horen dat hij het allereerst een verantwoordelijkheid
van de instelling zelf vindt. Als je als minister een systeem creëert
waarbij het loont om misstanden uit concurrentieoverwegingen te verbergen,
en vervolgens niet bereid bent om adequaat handelend toezicht daarvoor te
organiseren en niets doet aan de voortdurende werkdruk, dan vraag je om problemen.
De minister is hier wel verantwoordelijk voor en moet actie ondernemen.Een parlementair onderzoek naar misstanden in de zorg is nodig. Dit wordt
nog maar eens bewezen door het laatste nieuws dat wij gehoord hebben. Door
de hoge werkdruk belanden mensen onnodig in de isoleer. Er moet nu echt een
omslag komen in de zorg en de SP-fractie zal binnenkort ook met een voorstel
voor een parlementair onderzoek komen.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):De PvdA-fractie deelt uw zorgen. De vraag is echter of een parlementair
onderzoek de oplossing is. Zo'n onderzoek duurt maanden. Wij moeten al die
instellingen bevragen en veel geld eraan besteden. Moeten wij niet gewoon
de instellingen die in het veld laten zien dat het goed werkt, een taak geven?
Dat wij zeggen: jullie doen het aantoonbaar heel goed; vertel ons nu eens
hoe wij ervoor zorgen dat iedereen het zo goed gaat doen. Zo gebeurt het vanuit
het veld en komen de oplossingen van onderop. Wij moeten niet hier weer allemaal
maanden interessant in kamers gaan zitten, want er zijn instellingen die het
heel goed doen.De heer Van Gerven (SP):Wat u zegt, men kan aan de slag. Natuurlijk, Dwang en Drang loopt. Er
zijn instellingen die het beter doen dan anderen. Laat ze vooral doorgaan.
Laat die best practices hun gang gaan. Er is daarnaast echter iets aan de
hand. Er komt steeds meer naar buiten. Er wordt gesproken over doden en allerlei
misstanden. Het is niet alleen in de ggz aan de orde. In het verleden hebben
wij dit gezien bij de verstandelijkgehandicaptenzorg. Wij zien het bij de
verpleeghuizen en wij zien het nu ook hierbij verschijnen. Er zit een patroon
in. Het is een systematische kwestie. Bovendien zijn er de laatste jaren veel
veranderingen doorgevoerd door de introductie van de marktwerking, het opknippen
van de ggz en het feit dat instellingen niet meer verzekerd zijn van bepaalde
budgetten die voorheen wel gegarandeerd waren. Dat brengt veel verwarring
teweeg. Ik heb zojuist al geciteerd uit het lopende SP-onderzoek: er is veel werkdruk en men zegt dat de zorg achteruitholt. Dat is voor ons alle
reden om een parlementair onderzoek wenselijk en noodzakelijk te achten.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Wat zou dan de concrete vraagstelling zijn?De heer Van Gerven (SP):De concrete vraagstelling is: waar komen al die misstanden in de zorg
vandaan? Wat ligt eraan ten grondslag? Een andere vraag is: wat levert de
marktwerking die is geïntroduceerd, ook in de ggz-sector, voor resultaten
op? Is daar draagvlak voor? Want als er geen draagvlak is, dan ligt de mislukking
op de loer. Al dat soort zaken kan in dat onderzoek betrokken worden.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik wil even doorgaan op de vraag van mevrouw Bouwmeester, want volgens
signalen uit de pers moet er wel een heleboel in dat parlementaire onderzoek
aan de orde komen, zoals langdurige zorg, werkdruk en bureaucratie. Eigenlijk
spreken wij hier over dwangzorg. Of zegt u toch dat wij dwangzorg niet los
kunnen zien van bureaucratie, werkdruk et cetera? Mijn veronderstelling is
dat werkdruk de oorzaak is van dwangzorg.De heer Van Gerven (SP):Ik heb al eerder gezegd, bij de discussie over separatie en isoleren,
dat de werkdruk, het gebrek aan personeel, een factor van invloed is. Wij
willen dat uitgezocht hebben. Verder is het algemene gevoel dat de kwaliteit
van de zorg achteruit holt. Het terugdringen van onnodige separaties heeft
ook te maken met de kwaliteit van zorg, met de opleidingen van mensen en met
de mogelijkheden daartoe. Dat willen wij onderzocht hebben.De heer Van der Ham (D66):Een parlementair onderzoek is een mooi instrument. Ik vraag mij echter
af of de SP ook bereid is om naar de uitkomsten van dat onderzoek te kijken.
In zijn bijdrage weet de heer Van Gerven immers al dat het aan de marktwerking
ligt. Ik vraag mij dan ook af wat wij nog moeten onderzoeken. Dat is ook mijn
eerste vraag. Mijn tweede vraag is de volgende. De heer Van Gerven constateert
terecht dat de inspectie voor de Gezondheidszorg al veel eerder heeft gezien
dat er grote problemen waren bij AMC de Meren maar niet ingreep. Wij kunnen
dus, ook zonder parlementair onderzoek, constateren dat de inspectie niet
goed functioneert en niet adequaat en urgent optreedt bij dit soort misstanden.
Wij hebben toch geen onderzoek nodig om dat te constateren en de minister
en de staatssecretaris daarvoor achter de broek te zitten?De heer Van Gerven (SP):Ik denk van wel. De SP heeft het antwoord al klaar, zo stelt de heer Van
der Ham. Het is inderdaad volstrekt duidelijk dat wij tegen marktwerking in
de zorg zijn. Daarover wordt echter verschillend gedacht. Zo is D66 voor marktwerking.
Het moet daarom uitgezocht worden welk effect marktwerking heeft op kwaliteit
en toegankelijkheid van de zorg. Nu spitst het zich toe op de isoleerpraktijken
in de ggz enzovoorts. Wij zeggen niet: zo zit het. Wij zeggen: zoek het uit.
Wij hebben echter onze vermoedens. Daar heeft de heer Van der Ham gelijk in.De heer Van der Ham (D66):Er is zo-even een motie in de Kamer aangenomen die het Presidium vraagt
om te bekijken of onderzoek gedaan moet worden naar de marktwerking in de
gezondheidszorg. Marktwerking heeft veel voordelen. Er zijn ongetwijfeld ook
nadelen. Daarover spreken wij elkaar later. Ik hoop echter dat bij de uitkomsten
van een onderzoek, door ons of door de SER, de SP ook naar de voordelen van
marktwerking kijkt. In het voorliggende geval is het wat mij betreft kraakhelder
dat de inspectie heeft gefaald.De heer Van Gerven (SP):Voorzitter. Ik sluit af met iets anders.Ik wil de minister en de staatssecretaris het volgende aanbieden. In 2001
zijn in de Kamer vragen gesteld over een 12-jarig jongetje met kenmerken van
autisme en schizofrenie. Wouter zat opgesloten in een isoleercel. Nu, zeven
jaar later, is er nog steeds geen oplossing voor Wouter. Wouter staat daarin
niet alleen. Heel veel kinderen en volwassenen met autisme en aanverwante
stoornissen hebben nog steeds geen plek waar zij gelukkig kunnen zijn. Namens
de ouders van Wouter en een heleboel anderen bied ik handtekeningen aan de
minister en de staatssecretaris aan. Ik verzoek hen om op deze problematiek
te reageren en om er werk van te maken.De voorzitter:Er wordt voor gezorgd dat de minister en de staatssecretaris kennis kunnen
nemen van wat u hen aanbiedt.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Voorzitter. De PvdA vindt goede zorg op maat van heel groot belang. Wanneer
er sprake is van zorg onder dwang of drang ligt er een extra verantwoordelijkheid
bij de overheid. Een verantwoordelijkheid voor het leveren van passende zorg
en een actieve inzet op de controle van middelen van drang en dwang. In die
gevallen gaat het immers om heel kwetsbare mensen die geen keuze kunnen maken.Wat de PvdA betreft worden dwang en drang, zoals plaatsing in een isoleercel
of dwangmedicatie, alleen ingezet als aller-, allerlaatste redmiddel. Dat
zou de geldende norm moeten zijn. Patiëntgeluk is daarbij het uitgangspunt.Naar aanleiding van de ernstige incidenten in de psychiatrische kliniek
in Amsterdam en het onderzoek van de patiëntenvertrouwenspersonen is
het de vraag of er terughoudend genoeg wordt omgegaan met drang en dwang en
is het de vraag of het toezicht op het inzetten van deze zware middelen wel
voldoende is.Ik kom te spreken over de rol van de inspectie. In het dienstencentrum
in Amsterdam zijn veel misstanden geconstateerd. Achteraf bleek dat eigenlijk
bijna de hele wereld wist dat het daar fout was. Patiënten wisten het,
familie wist het, personeel klaagde, net zoals de patiëntenvertrouwenspersoon.
Uiteindelijk is de inspectie in mei langsgekomen, maar zij heeft veel te laat
ingegrepen. Uiteindelijk is het niet eens de inspectie geweest die heeft gezegd
dat de afdeling dichtging, maar de nieuwe voorzitter van de raad van bestuur.
Uit onderzoek van de patiëntenvertrouwenspersonen blijkt dat er meer
misstanden zijn, dat het niet alleen om deze instelling gaat en dat wij het
dus niet kunnen wegzetten als incident. Ik heb hierover een aantal vragen
aan de minister. Ten eerste vraag ik mij af waarom de inspectie niet in mei meteen heeft
ingegrepen toen geconstateerd was dat het daar zo'n janboel was? Waarom heeft
zij gewacht tot en met augustus voordat zij met een definitief rapport kwam?
Toen de instelling te laat reageerde, is er ook niet ingegrepen. Waarom heeft
de inspectie geen actieve rol op controle als er drang en dwang wordt gebruikt?
Als het niet de inspectie is, wie controleert dan actief en stelselmatig of
de beste zorg wordt geleverd en of terughoudend wordt omgegaan met drang en
dwang? Deze mensen kunnen namelijk niet voor zichzelf opkomen; controle is
noodzakelijk.Ten tweede heb ik vragen over het terugdringen van drang en dwang. Er
zijn instellingen waar het niet goed gaat, maar gelukkig zijn er ook instellingen
waar het heel erg goed gaat, die het gebruik van de isoleercel en andere dwang-
en drangmaatregelen aanzienlijk hebben teruggebracht in een heel korte tijd.
Deze instellingen zouden als voorbeeld moeten dienen. Wat de fractie van de
Partij van de Arbeid betreft, verdwijnt de isoleercel helemaal uit Nederland.
Dat kan alleen als er alternatieven mogelijk zijn en op een goede manier kunnen
worden ingezet. Personeel in de ggz maakt liever helemaal geen gebruik van
de isoleercel en heeft mij op verschillende manieren laten weten, dit echt
verschrikkelijk te vinden. Sommige personeelsleden geven ook aan dat zij niet
anders kunnen. Daarom is het de taak van de politiek om deze personeelsleden
te steunen, zodat zij geen gebruik hoeven te maken van dwang en drang.Hierover heb ik drie vragen aan de minister. De ambitie van de PvdA-fractie
is om het gebruikmaken van drang en dwang tot het absolute minimum terug te
dringen in de kortst mogelijke termijn. Deelt de minister deze ambitie? Wil
de minister een kopgroep samenstellen van vijf instellingen die drang en dwang
aantoonbaar hebben teruggedrongen? Wil hij deze vijf instellingen de taak
geven om uit te zoeken hoe wij ervoor kunnen zorgen dat het hele veld hun
goede voorbeeld kan navolgen? Daarvoor moeten wij wel weten wat daarvoor nodig
is. Ik vind dat wij goed voorbeeld ook moeten belonen en daarmee de instellingen
die het om wat voor reden dan ook minder goed doen, moeten stimuleren om het
goede voorbeeld te volgen.Kortom, de fractie van de Partij van de Arbeid vraagt de regering om twee
belangrijke zaken. Ten eerste: kan er een actieve controle komen op het gebruik
van dwang en drang? Ten tweede: wil de minister met ons de ambitie delen om
dwang en drang tot het absolute minimum terug te dringen?Ik wil afsluiten met een citaat uit een boekje dat ik heb gekregen van
mensen die zijn behandeld in de instelling van GGZ Eindhoven. Een patiënt
daar zei: "Behandeling is gericht op verandering en je kunt niet veranderen
onder dwang." Dat vond ik zo'n ontzettend mooie uitspraak. Het zou echt
ons aller ambitie moeten zijn om dat tot norm te verheffen.Mevrouw Joldersma (CDA):Mevrouw Bouwmeester zei dat zij de isoleercel het liefste helemaal zou
verbannen. Daarnaast wil zij eigenlijk ook de dwangmedicatie verbannen. Tegelijkertijd
heeft de PvdA, met name een aantal jaar terug, steeds gezegd de mogelijkheden
voor dwangbehandeling juist te willen uitbreiden. Moet hetgeen mevrouw Bouwmeester
nu zegt, eigenlijk niet betekenen dat niet moet worden gezocht naar een verbreding
van een nieuwe Bopz, maar dat de Bopz misschien strenger moet worden?De voorzitter:Mevrouw Joldersma, als ik het goed heb begrepen, is er morgen een overleg
en komt er ook nog een evaluatie. Ik zou u, met alle respect, willen vragen
zich te beperken tot het onderwerp van vanavond. U hebt de vraag nu gesteld;
ik vraag mevrouw Bouwmeester om een uitermate kort antwoord, omdat wij er
morgen nog over spreken.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Het uitgangspunt voor de PvdA-fractie is de beste zorg en terughoudend
zijn met drang en dwang. Laatstgenoemd middel moet als allerlaatste worden
ingezet. Daar waar het echt niet anders kan, moet je dat gebruiken. Laten
wij vooral inzetten op de alternatieven die voorhanden zijn en stimuleren
en mogelijk maken dat instellingen daarop inzetten.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik zou graag van de PvdA-fractie weten of zij het verzoek steunt dat ik
aan de regering heb gedaan voor een onafhankelijk onderzoek naar wat er precies
aan de hand is, dus of het incidenten zijn of dat uit de quickscan van de
patiëntenvertrouwenspersonen blijkt dat het een veel breder probleem
is.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Wij zijn van mening dat wij een goed beeld moeten krijgen van de instellingen
die het heel goed doen en de instellingen die achterblijven. De instellingen
die meer moeten doen om dwang en drang terug te dringen, dient een taakstelling
te worden opgelegd. Zij moeten hulp krijgen om dat daadwerkelijk te doen.
De goede instellingen kunnen daarbij het leidend voorbeeld zijn: de instellingen
die het iets minder goed doen, kunnen daarvan leren. De politiek moet zich
afvragen wat daarvoor nodig is en zij moet die mogelijkheden creëren.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ja, maar dat is stap twee. Voordat wij dat gaan doen, moeten wij een onafhankelijke
instantie of iemand laten vaststellen waar het probleem zit. Pas dan kan de
tweede stap worden gezet. Steunt mevrouw Bouwmeester het verzoek om een onafhankelijk
onderzoek te laten doen?Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Excuses. Ik ging er te snel overheen. De eerste stap is uiteraard, helder
krijgen waar het goed gaat en waar het beter kan. Het zijn allemaal mensen
die hard werken, dus om nu te zeggen dat het minder goed gaat... Eerst moet
dus onafhankelijk worden vastgesteld waar het goed gaat en waar het beter
kan. Dat ben ik volledig met mevrouw Van Miltenburg eens. Een korte toevoeging:
wij moeten niet alleen constateren waar het minder goed gaat, maar wij dienen
ook meteen in te grijpen.Mevrouw Agema (PVV):Ik kan een heel eind meegaan met mevrouw Bouwmeester. Ik kan haar ook
grotendeels ondersteunen. Het is een goed idee om de best practices van de
vijf beste instellingen als leidraad te nemen, maar mevrouw Bouwmeester zei
gisteren heel duidelijk in het programma dat zij van al die isoleercellen
af wil. Eigenlijk moet ik nu constateren dat zij al een beetje terugkrabbelt.
Zij zegt namelijk dat dat middel alleen in het uiterste geval mag worden gebruikt.
Moeten wij er nu van uitgaan dat de PvdA-fractie vindt dat alle
isoleercellen moeten verdwijnen? Is het het aller-, aller-, allerlaatste geval?
Of kunnen wij zeggen dat de huidige situatie misschien wel het aller-, aller-,
allerlaatste geval is?Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik heb letterlijk gezegd dat, wat de PvdA-fractie betreft, de isoleercel
verdwijnt. Wij kijken heel kritisch naar andere drang- en dwangmaatregelen
om te voorkomen dat er een verplaatsing optreedt: niet meer opsluiten, maar
platspuiten. Dan moeten die alternatieven voorhanden zijn. Wij zien dat het
in bepaalde instellingen heel goed gaat. Ook in het buitenland zien wij dat.
Laten wij ons daarop focussen met het uiteindelijke doel om dwang en drang
terug te dringen. Als de isolatiecel daarmee voorkomen kan worden, zijn wij
daar uiteraard helemaal voor.Mevrouw Agema (PVV):Welke alternatieven? Mevrouw Bouwmeester wil niet isoleren en geen dwangmedicatie.
Prima, maar wat zijn haar alternatieven?Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Er zijn legio alternatieven. Dat is al bekend. De PvdA-fractie zegt dat
dwang en drang altijd als allerlaatste middel moet dienen. De kwaliteit van
het personeel speelt mee, evenals de behandelcultuur en de inrichting van
het gebouw. Je kunt bijvoorbeeld als voorloper van de isoleercel een prikkelvrije
ruimte creëren waar mensen wel hun eigen kleding mogen dragen maar niet
de prikkels van een eigen kamer ervaren. Ik kan nog wel even verdergaan.De voorzitter:Nee, dat lijkt mij voldoende. Ik probeer toch maar weer om eenieder te
vragen, bij het onderwerp te blijven. De Kamer doet niet anders dan verbreden,
terwijl het nu gaat om de incidenten. Ik heb haar er al op gewezen dat er
morgen nog een overleg wordt gevoerd over dit onderwerp. Bovendien loopt er
nog een onderzoek. Beperkt u zich tot het onderwerp dat is geagendeerd.De heer Van der Ham (D66):Ik constateer dat mevrouw Bouwmeester zegt dat de isoleercel er als achtervang
altijd zou moeten blijven. Ik denk dat wij het met elkaar eens zijn dat die
als laatste instrument moet worden ingezet.Mevrouw Bouwmeester zei inderdaad dat het mooi zou zijn om die vijf instellingen
als voorbeeld te stellen voor de rest. Dat ben ik met haar eens. Dat is hartstikke
goed. Er is ook een aantal instellingen – dat hebben wij kunnen lezen
in de brief van de regering – dat het echt slecht doet. Zij doen het
misschien niet zo slecht als AMC de Meren, maar hebben wel behoorlijk wat
tekortkomingen. Vindt u niet, net als de D66-fractie, dat de rapporten van
de Inspectie voor de Gezondheidszorg – dat zijn de onderliggende rapporten
voor het uiteindelijke onderzoek – openbaar moeten worden gemaakt? In
dat geval weten familieleden welke instellingen goed, middelmatig of slecht
presteren en hoeven zij zich niet over te leveren aan een slechte kliniek.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Wij willen transparantie. Ik heb net al gezegd dat het gebruik van drang
en dwang tot indicator moet worden gemaakt voor de beoordeling of een instelling
goede zorg levert of niet. Er moet voor worden gezorgd dat die informatie
openbaar wordt en dat daar conclusies uit kunnen worden getrokken. Daar ben
ik het mee eens. Daarnaast moeten wij ervoor zorgen dat er goede zorg wordt
geleverd, overal en altijd. De inspectie moet daar bovenop zitten. Als de
inspectie constateert dat het ergens niet goed gaat, moet worden ingegrepen.
Het gaat hier immers om de meest kwetsbare mensen die vaak geen keuze meer
hebben. Zij kunnen niet kiezen voor een andere zorgverzekeraar, zij zitten
daar vast. Ik ben ervan overtuigd dat mensen die in de ggz werken hun uiterste
best doen en misschien wel meer willen. Misschien moeten op een andere manier
meer mogelijkheden worden gecreëerd. Laten wij daarnaar kijken.De heer Van der Ham (D66):Dat was niet helemaal mijn vraag. Ik vroeg naar het openbaar maken van
die rapporten. Wij maken allerlei dingen openbaar, bijvoorbeeld over scholen
en ziekenhuizen. Hier moet ook openbaarheid over komen. Dat heeft ook een
disciplinerend effect voor dat soort instellingen.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Excuses, ik dacht dat ik die vraag had beantwoord. Cijfermateriaal kan
openbaar worden gemaakt, maar persoonsgegevens uiteraard niet. Ik vind het
dan wel van belang dat die gegevens in een context openbaar worden gemaakt,
want een cijfer alleen zegt niet zo heel veel.De heer Van der Ham (D66):Ik stel voor om het rapport zelf openbaar te maken.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ja, precies. Daarom zeg ik ook dat het in een context moet gebeuren. Laten
wij er geen dingen uitpikken, want dan ontstaat een vertekend beeld.De heer Van Gerven (SP):U hield een gloedvol betoog over het stimuleren van best practices en
scholing et cetera. Bent u met de SP-fractie van mening dat de dwang- en drangmiddelen
die nu niet structureel zijn, maar aflopen aan het einde van het jaar, structureel
moeten worden gemaakt?Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik neem aan dat u doelt op het project van GGZ Nederland. Ik wil eerst
de resultaten van het project zien. Daarnaast hoor ik graag eerst de reactie
van de minister op de vraag of wij verder moeten gaan met een kopgroep van
vijf instellingen die het heel goed doen of dat wij daarnaast het project
in de twintig instellingen die in de middengroep zitten door laten lopen.
Ik wil dat er alles aan wordt gedaan om de goede voorbeelden te stimuleren.
Op welke manier dat precies kan, hoor ik graag van de minister. Ik vind het
nog te vroeg om te besluiten om ermee door te gaan. Ik hoor graag op welke
manier dat mogelijk is.De heer Van Gerven (SP):U spreekt over een kopgroep van vijf. Het gaat om veel meer instellingen.
Zij moeten allemaal mee in de vaart der volkeren om onnodige separaties te
voorkomen. Daar zijn die middelen voor nodig. De ggz heeft dat ook al aangegeven.
Voor niets gaat de zon op. Wil de PvdA-fractie de SP-fractie ondersteunen
om die middelen structureel te maken zodat die verbeteringen ook werkelijk
kunnen plaatsvinden?Mevrouw Bouwmeester (PvdA):In de begroting is daar geld voor gereserveerd, dus dat project loopt
wel door. Dat structurele moet zeker worden voortgezet, want wij moeten natuurlijk
wel in de gaten blijven houden hoe het met die andere instellingen gaat. Voor
de duidelijkheid, ik had het over zaken naast het project dat loopt. Wij kunnen
een stap vooruit zetten. Wij kunnen verdergaan. Wij moeten ambitie tonen.
Er zijn instellingen die dat willen en er zijn psychiaters die het willen
trekken. Los van wat er al gebeurt, wil ik nog een stap verdergaan en die
mensen de kans geven om de Kamer te laten zien hoe ervoor kan worden gezorgd
dat het hele veld zo goed werkt als zij. Wat is daarvoor nodig en welke belemmeringen
zijn er? Hoe kan de norm van de beste zorg met zo min mogelijk drang en dwang
op de kortst mogelijke verantwoorde termijn worden bereikt?Mevrouw Joldersma (CDA):Voorzitter. Vastbinden, fixatie en isoleren roepen enge associaties op,
helemaal als die de dood tot gevolg hebben. De dood van de psychiatrische
patiënt in de isoleercel in Amsterdam leek, ook na lezing van de brief
van de minister en de staatssecretaris, toch een redelijk unieke situatie.
Dan nog is het onbegrijpelijk dat in Nederland de inspectie zo'n kritisch
rapport moet schrijven over het isoleerbeleid, de staat van de gebouwen en
het personeelsgebrek. Je zou denken dat dit in Nederland niet meer voorkwam.
De stichting voor vertrouwenspersonen in de zorg laat weten dat tien, zelfs
twintig gesloten afdelingen kampen met personeelstekorten en vervuiling. Waar
komt dit verschil vandaan? Wat gaat u doen met de signalen van de vertrouwenspersonen?
De vorige sprekers hebben steeds gewezen op de rol van de inspectie. Wat is
volgens de bewindslieden de rol van de inspectie bij dwangzorg?Soms heb je de neiging om over vrijheidsbeperkende maatregelen in verpleeghuizen
en in de psychiatrie te spreken in zwart-wittermen. Wij vinden dit niet juist.
Het is zaak om het gebruik ervan tot het uiterste terug te dringen. Soms zijn
er echter signalen die rechtvaardigen dat omwille van goed hulpverlenerschap
en persoonlijke bescherming de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen noodzakelijk
is. De ene vrijheidsbeperkende maatregel is de andere niet. Dwangmedicatie
als antipsychotica, separeren en het fixeren met Zweedse banden grijpen diep
in in het persoonlijke leven. Deze maatregelen zijn voor ons van een heel
andere orde dan een bedrek of een sensor. De inzet van de laatste middelen
is in de verpleeghuizen redelijk gebruikelijk. De inspectie heeft de waarborgen
en randvoorwaarden voor fixeren heel helder op papier gezet. Er bestaat een
helder protocol voor separeren. Wij krijgen nu signalen dat deze protocollen
niet altijd toegepast worden. Aan de waarborgen en de waarschuwingen van de
inspectie wordt ook niet altijd gehoor gegeven. Wat gaan de bewindslieden
hieraan doen?Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Bent u ook zo geschrokken van het persbericht dat gisteren is uitgegaan?
Daarin stond dat de dood van Wim in de isoleercel niet te wijten was aan een
slechte behandeling. Ik en de PvdA-fractie schrokken daar heel erg van. Hoe
is het toch mogelijk dat je iemand in een isoleercel zet en alleen laat met
brood? Volgens mij zou een landelijk protocol het alleen eten moeten verbieden.
Zo'n protocol geldt volgens mij ook in bepaalde instellingen. Bent u het hiermee
eens?Mevrouw Joldersma (CDA):Er bestaat een heel helder protocol. Ik kan u dit straks geven. In dit
protocol staat precies wat in de isoleercel wel en niet is toegestaan, hoe
vaak je moet controleren, enzovoorts. Ik heb de indruk dat dit protocol in
dit geval niet is nageleefd. Andere zaken die u noemt, zoals de slechte behandeling
en het toezicht tijdens het eten, maken volgens mij geen deel uit van het
bestaande protocol. Het gaat te ver om op een incident te reageren. Je weet
niet of het aan het stukje brood lag. Je weet niet wat er precies aan de orde
is. Ik tenminste weet het niet, misschien u wel. Ik vind dat je daar niet
opeens allerlei consequenties aan kunt verbinden. De conclusie die ik trek,
is dat het protocol voor separeren in dit geval klaarblijkelijk niet gevolgd
is.Het is onverteerbaar dat patiënten twee jaar lang steeds worden gefixeerd
of in de separeer moeten doorbrengen. Wij stuiten heel vaak op de machteloosheid
van een afdeling of team. Ik vind dat dit wel eens hardop gezegd mag worden.
In de ggz bestaan hiervoor speciale klinieken. Er zijn klinieken voor intensieve
behandeling. Daarin kunnen mensen terecht die op een afdeling heel moeilijk
te hanteren zijn. Blijkbaar kunnen klinieken voor intensieve behandeling meer
bereiken en een andere manier vinden om met de patiënt om te gaan. Zouden
ook in de verpleeghuiszorg, juist met dementerende ouderen en hun agressieve
gedrag, niet dat soort intensieve behandelklinieken moeten bestaan? Zij zijn
in staat te doen wat een gewone afdeling blijkbaar niet altijd voor elkaar
krijgt. Een gewone afdeling heeft namelijk al een hele geschiedenis met de
patiënt en heeft al een bepaalde organisatiecultuur op de afdeling ontwikkeld.De CDA-fractie maakt zich ernstige zorgen over het gebruik van antipsychotica
in verpleeghuizen. Daarover hebben wij eerder al vragen gesteld. Het gaat
met name over dementerende ouderen met gedragsstoornissen. Van de antipsychotica
zijn heel veel bijwerkingen bekend. Bovendien is de effectiviteit ervan voor
oudere dementerenden helemaal niet aangetoond. Toch blijkt de toepassing van
antipsychotica schering en inslag. De minister heeft eerder, in antwoord op
onze vragen, gezegd dat hij er eigenlijk niet over gaat. Hij noemde het een
kwestie van medische deskundigheid. Wat echter blijkt, is dat het toepassen
van antipsychotica heel vaak niet wordt gemeld. De staatssecretaris wil dat
in de toekomst alle vrijheidsbeperkende maatregelen bekend worden. Wat mijn
fractie betreft, is dit nu al nodig voor het gebruik van fixaties en antipsychotica.
Dit zijn zeer ingrijpende middelen, waarbij bijzonder veel mis kan gaan. Juist
voor verpleeghuispatiënten bij wie niet altijd duidelijk is of fixatie
en antipsychotica onder dwang worden toegepast, juist nu blijkt dat het gebruik
daarvan bij de inspecties zo weinig wordt gemeld terwijl uit onderzoek blijkt
dat het erg veel wordt toegepast, vinden wij dat het nieuwe beleid vanaf heden
gewoon moet worden toegepast. Ik hoor hierop graag de reactie van de staatssecretaris.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Mevrouw Joldersma had een mooie bijdrage. Ik heb toch nog een vraag aan
haar. Haar zorgen worden breed gedeeld. Mede naar aanleiding van de signalen
van de vertrouwenspersonen was mijn verzoek om niet te gaan
zwartepieten, maar onafhankelijk onderzoek uit te laten voeren, op basis waarvan
vervolgens verdere stappen kunnen worden genomen. Ondersteunt zij dit verzoek?Mevrouw Joldersma (CDA):Ik ben het met mevrouw Van Miltenburg eens dat er niet gezwartepiet moet
worden. Daar schiet niemand iets mee op, noch de verpleegkundigen, noch de
inspectie, en zeker niet de patiënten over wie het gaat. Ik wil wel heel
graag weten hoe wij de signalen moeten zien. Daarom heb ik mijn vraag aan
de bewindspersoon gesteld. Hoe kan het dat de inspectie iets geheel anders
concludeert dan de instellingen? Op basis van het antwoord wil ik bezien wat
een logische vervolgstap is. Ik vraag mij af of je het probleem via een extern
onderzoek moet bekijken. Weten wij al niet waar het probleem zit? Het probleem
zit erin dat de inspectie best veel signalen afgeeft, zoals bij het fixeren
en het heldere protocol over separeren, maar dat in de praktijk dat soort
signalen blijkbaar niet wordt opgepakt. Daar zit de hindernis. Ik vind het
heel logisch om te kijken hoe wij de instellingen en de mensen in de praktijk
zo ver kunnen krijgen dat zij zich die dingen eigen maken. Ik vraag mij echter
af of daar een heel groot onderzoek voor nodig is. Ik hoor graag eerst de
reactie van de bewindspersoon. Wellicht komen wij dan in de tweede termijn
een stapje verder tot elkaar.De voorzitter:Mevrouw Bouwmeester heeft één vraag voor u.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik heb een vraag over de rol van de inspectie. Die doet thematisch onderzoek,
bijvoorbeeld naar de eerste twee dagen nadat iemand een gesloten GGZ-instelling
binnenkomt. De inspectie doet niets met wat er vervolgens in de derde of vierde
week gebeurt. Naar aanleiding van het verschrikkelijke incident in Amsterdam,
heb ik een aantal mensen...De voorzitter:Kunt u nu uw vraag stellen?Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik heb een klein aanloopje nodig. De vraag moet wel in context gesteld
worden.Ik heb een aantal personen gesproken die zeiden dat zij meermalen de inspectie
hadden gebeld om door te geven dat het misging. De inspectie heeft überhaupt
niet eens gereageerd. Hoe verhoudt dat zich met het standpunt van mevrouw
Joldersma dat de inspectie het goed doet, maar het veld het niet oppakt?Mevrouw Joldersma (CDA):Ik heb geconstateerd dat het rapport van de inspectie heel kritisch is.
Ik heb geconstateerd dat mevrouw Bouwmeester verwacht dat de inspectie overal
ingrijpt. Ik wil nu eerst weten wat precies de rol van de inspectie is. Ik
heb ook het rapport van de inspectie zelf gelezen, over hoe zij hun rol in
de toekomst zien op het gebied van de GGZ en met name de dwangzorg. Eerst
moet helder zijn wat er van de inspectie verwacht mag worden. Als daar knelpunten
zitten of als het toezicht op een of andere manier tekortschiet, moeten wij
kijken hoe het toezicht verbeterd kan worden. Ik hoor echter ook signalen
dat het voor de inspectie soms onmogelijk is om in ieder individueel geval
alle toezicht uit te oefenen, en dat de rol van de inspectie veel meer ligt
in het op instellingsniveau bezien hoe er bijvoorbeeld met dwangzorg wordt
omgegaan. Ik ben bereid om te kijken naar de vraag wat de rol van de inspectie
zou moeten zijn, maar dan moeten wij eerst helder hebben wat precies de rol
van de inspectie nu is en wat wij van de inspectie mogen verwachten. Ik weet
nog niet zeker of de inspectie hier zo heel erg heeft gefaald. Daarvoor heb
ik eerst helderheid nodig over de vraag wat er in dit soort gevallen van de
inspectie mag worden verwacht.De voorzitter:U mag nog eenmaal interrumperen, maar dan wel heel kort, mevrouw Bouwmeester.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik stel de vraag anders. Hoe moet volgens mevrouw Joldersma de controle
op de inzet van dwang- en drangmiddelen op individueel niveau plaatsvinden,
als die niet door de inspectie moet worden uitgeoefend?Mevrouw Joldersma (CDA):Dat is precies de discussie die wij morgen met elkaar zullen voeren over
de toekomst van de Bopz. Mevrouw Bouwmeester vraagt naar een toekomstbeeld
en dat is de toekomst van de Bopz.De voorzitter:Ik heb daar zojuist ook al naar verwezen. Het is een terechte opmerking.Mevrouw Sap (GroenLinks):Voorzitter. De mensen over wie wij vandaag praten, zijn geen mondige patiënten
die een hogere plaats op de wachtlijst kunnen eisen. Wij hebben het vandaag
over kwetsbare mensen die zijn overgeleverd aan de zorg van hun behandelaars.
Gelukkig doen de meeste behandelaars hun werk met veel kundigheid en liefde
voor de patiënt. Dit wil ik hier uitdrukkelijk hebben gezegd. Toch gaat
het te vaak mis. Soms zelfs met de dood tot gevolg. In de afgelopen vier jaar
zijn tien mensen overleden in een isoleercel, maar ook overleden het afgelopen
jaar al zeven mensen door complicaties bij fixeren. De verhalen die de afgelopen
weken naar buiten zijn gekomen, zijn schokkend. In mijn bijdrage wil ik kort
drie problemen die daaraan ten grondslag liggen aan de orde stellen: het toezicht,
de normering en het personeelstekort.Het eerste punt gaat over het toezicht. Het optreden van de inspectie
roept bij ons vragen op. Dit is al door anderen genoemd. In mei bezocht de
inspectie voor de eerste keer de kliniek in Amsterdam-Oost waar zo veel mis
is gegaan. In juli bezocht zij die kliniek nogmaals en in augustus werd de
kliniek aangeschreven. Dan zijn er dus al drie maanden voorbijgegaan zonder
dat er maatregelen zijn genomen. In die drie maanden bleef de zorgelijke situatie
in de kliniek gewoon bestaan. Wat moet er aan de hand zijn, wil de inspectie
ingrijpen, zo vragen wij ons af? Hoe lang duurt het voordat zij tot actie
overgaat? Ook wil ik graag weten hoe het mogelijk is dat sterfgevallen en
langdurige separaties niet goed worden gemeld bij de inspectie. Wat doet de
inspectie eraan om dit te verbeteren en heeft de inspectie wel voldoende instrumenten
in handen om dit effectief aan te pakken? Graag een reactie.Ik kom bij het tweede punt, de normering. Ik heb een wat dubbel gevoel
bij de brief die wij gisteren van de minister en de staatssecretaris hebben
gekregen. De staatssecretaris is duidelijk: fixatie om te voorkomen
dat mensen vallen, is onacceptabel. Daarom wil zij die uitbannen. Wij houden
haar graag aan deze doelstelling. Over separeren is de minister minder voortvarend.
Ik ben mij ervan bewust dat separatie niet uit te bannen is zonder ruimer
gebruik van dwangmedicatie. Daar ben ik niet voor. Ik vind wel dat separatie
een uiterste middel is dat zeer terughoudend ingezet moet worden. Ik vraag
de minister om net als de staatssecretaris een scherpe normstelling te ontwikkelen
voor de sector. Is de minister bereid, zelf met afrekenbare doelstellingen
te komen voor het terugbrengen van het aantal separaties? Dit kan hij bijvoorbeeld
doen door de prestaties van de best presterende instellingen als norm op te
leggen aan de overige instellingen. Graag een reactie.De heer Van der Ham (D66):Op zichzelf vinden wij allemaal in deze Kamer, dat isoleercellen zo min
mogelijk gebruikt moeten worden. Ik denk dat wij dat ook van de regering zullen
horen. Omdat het hier over individuele mensen gaat met individuele omstandigheden,
kun je natuurlijk nooit de ene instelling altijd maar met de andere vergelijken.
Ook is de populatie in de ene instelling anders samengesteld met andersoortige
gevallen, waardoor je nooit de afrekenbaarheid die mevrouw Sap een beetje
suggereert, wiskundig kunt vaststellen. Ik ben het zeer met de intentie eens,
maar hoe wil zij dat in de praktijk doen en hoe wil zij dat soort uitzonderingen
mogelijk maken?Mevrouw Sap (GroenLinks):De normstelling waarover ik het heb, zal verschillende vormen kunnen aannemen.
Daarbij zul je wellicht rekening moeten houden met de aard en de zwaarte van
de ziekte van de patiënten in de klinieken. Dat het moeilijk is om een
normstelling af te spreken, wil niet zeggen dat het niet heel belangrijk is
om daarnaar te kijken. Ik denk dat wij dat voor de toekomst wel moeten doen
en ik denk dat de sector zelf ook voor een deel op weg is. Volgens mijn fractie
is het heel goed als de regering zelf daaraan wat meer prioriteit geeft en
met de sector samen ontwikkelt waar wij naartoe willen en een einddoel neerzet.De heer Van der Ham (D66):Dat begrijp ik, maar mijn vraag is wel hoe mevrouw Sap wil voorkomen dat
het toedienen van medicatie toeneemt en je een waterbedeffect krijgt op het
moment dat je een doelstelling formuleert. Zij zegt zelf dat het toenemen
van dwangmedicatie niet altijd te prefereren is. Ik deel gevoelsmatig met
haar dat wij een doelstelling zouden moeten formuleren.Mevrouw Sap (GroenLinks):Je kunt sowieso kritisch volgen of dat gebeurt. Als het gebeurt, zul je
bij dwangmedicatie ook moeten nadenken over normering. Ik denk dat wij met
elkaar moeten nadenken over de kwaliteit van de zorg die wij aan deze patiënten
willen leveren, over wat nodig is om goed te kunnen functioneren en dat wij
ook een einddoel moeten formuleren. Vervolgens kunnen in de sector de voorwaarden
worden ingevuld om dat mogelijk te maken en kunnen wij nagaan wat daarvoor
nodig is, zowel in de sfeer van het toezicht als in de sfeer van het personeel
en de cultuur op de werkplek. Over het personeelstekort zal ik straks iets
zeggen.De heer Van Gerven (SP):U stelt dat u tegen dwangmedicatie bent. Dwangmedicatie zou volgens u
niet mogen. Heb ik dat goed begrepen?Mevrouw Sap (GroenLinks):Nee, ik zeg niet tegen dwangmedicatie te zijn, maar wel dat ik niet de
uitwisseling wil die net werd geschetst. Ik wil dus niet dat er meer dwangmedicatie
zal zijn om het isoleren te beperken. Ik wil het isoleren op een andere manier
beperken, namelijk door patiënten betere zorg te bieden.De heer Van Gerven (SP):Dan heb ik u verkeerd begrepen.Mevrouw Sap (GroenLinks):Voorzitter. Voor patiënten bij wie een opname in de isoleer tot het
behandelplan behoort, is geen uiterlijke termijn vastgelegd. Mij zijn verhalen
bekend – mevrouw Van Miltenburg refereerde daar ook al aan – over
patiënten die soms langer dan een jaar in de isoleer zitten. Is de minister
het met mij eens dat dit niet acceptabel is? Is hij het ook met mij eens dat
er een norm moet komen? Ook hierop krijg ik graag een reactie.Ik kom toe aan mijn laatste punt en dat betreft het personeelstekort.
Nederland is Europees kampioen isoleren, en daar ben ik absoluut niet trots
op. Dit kampioenschap is voor een deel het gevolg van de terughoudendheid
bij het toepassen van dwangmedicatie. Die moeten wij juist behouden. Ook de
werkdruk draagt bij aan de huidige situatie. Dat aspect is eerder aan bod
geweest. De minister stelt in de brief dat er geen personeelstekort is. Ik
durf dat te betwijfelen. Mijn fractie vindt dat er wel degelijk een verband
is tussen de werkdruk en het aantal separaties. Wij horen hierover regelmatig
verhalen van verpleegkundigen. Wanneer zij bijvoorbeeld met zijn tweeën
worden gezet op een groep van twintig patiënten, hebben zij bij een woedeaanval
of een ander voorval geen alternatief voor de isoleer om voor afkoeling te
zorgen. De inspectie geeft in haar rapport over de Amsterdamse kliniek ook
aan dat een van de problemen was dat het verpleegkundige team in voortdurende
staat van overbelasting moest werken. Ook hierop krijg ik graag een reactie.Mevrouw Agema (PVV):Voorzitter. In de afgelopen week moest ik bij de voorbereiding van dit
debat terugdenken aan de tijd waarin ik werkte aan mijn master thesis over
gesloten architectuur. Mijn keus viel toen op dit onderwerp, omdat wij gebruiksruimten
kennen die door een deel van de gebruikers niet uit vrije wil worden gebruikt.
Gelukkig zijn wij door de eeuwen heen afgestapt van het idee dat de architectuur
van een gebouw een mens kan genezen. Sterker, het was de Nederlandse criminoloog
Franke die met zijn dissertatie in 1990 uiteenzette dat parcelleren juist
vaak krankzinnigheid en een nog grotere vorm van onaangepastheid tot gevolg
had gehad.Wij moeten ook concluderen dat de boeven het een eeuw geleden beter hadden
dan de psychiatrische patiënten in een isoleercel heden ten dage. Die
boeven hadden tenminste nog het kerkbezoek en de luchttijd.Zouden wij separeren dan maar helemaal moeten afschaffen? Nee, dat kan
ook niet. Immers, de mens moet de vrijheid behouden om medicatie te kunnen weigeren. Ook moeten in voorkomende gevallen de medewerkers worden
beschermd. Tevens mag worden aangenomen dat een kort verblijf in een kleine,
afgesloten ruimte tot bezinning kan leiden. Wij stellen daarom voor om de
duur van de separaties in te perken en niet het aantal ervan. Daarop zou de
nadruk moeten liggen. Wij willen ook graag een ruime uiteenzetting van de
bewindspersonen over de alternatieven voor separatie.In verpleeg- en verzorgingshuizen met ook de mogelijkheid in het kader
van de Bopz ligt het percentage ouderen dat vastgebonden wordt op 50 tot 60.
Dat is meer dan de helft. Diepe stoelen, fixeertafels, Zweedse banden enzovoorts
worden gebruikt. Zeven mensen overleden als gevolg van het gebruik van dat
laatste middel. Is het alternatief het de deur uit doen van al die martelwerktuigen?
Of zijn er andere mogelijkheden voor fixatie? Graag zie ik dat niet wordt
gekozen voor alternatieven als het drogeren van ouderen. Ik vraag de bewindspersonen
dus met een ruime uiteenzetting te komen van de alternatieven voor fixatie,
zoals de matten, de sensoren enzovoorts.In mei van dit jaar constateerde de inspectie al ernstige tekortkomingen
bij de, inmiddels na het overlijden van twee patiënten gesloten, SPDC
Oost. Zij constateerde onder meer dat sprake was van onderbezetting en vervuilde
isoleercellen. De bewindspersonen stellen dat beide zaken los van elkaar gezien
moeten worden. Zowel het stellen dat er geen relatie tussen beide is als het
stellen dat er wel een relatie tussen beide is, is onjuist; je weet het namelijk
niet. Het enig juiste wat er had moeten gebeuren in mei van dit jaar, is het
direct sluiten van de betrokken instelling. Een inspectie die niet direct
een instelling sluit waar zij ernstige tekortkomingen constateert, is geen
knip voor de neus waard. En als er zeker tien psychiatrische afdelingen als
deze zijn, dan moeten die allemaal dicht.De koningin sprak in de Troonrede de volgende woorden: "Er zijn personeelstekorten
in de zorg." Klink en Bussemaker staan in hun brief echter weer te trappelen
om nog eens aan te geven dat er geen sprake is van grote personeelstekorten.
GGZ Nederland zegt echter dat 20% van de vacatures moeilijk vervulbaar
is en spreekt over een tekort van 2400 tot 4000 medewerkers in 2012. Daarbij
gaat het om slechts 171 instellingen. Mevrouw Bussemaker en mijnheer Klink
schofferen de hele sector.De voorzitter:U doet dat nu de tweede keer. Ik stel u voor om in het vervolg te spreken
over "mijnheer de minister" en "mevrouw de staatssecretaris".
Op deze wijze spreken wij hier met elkaar, en wel via de voorzitter.Mevrouw Agema (PVV):Voorzitter. Ik stel voor dat minister Klink en mevrouw Bussemaker ermee
stoppen een hele sector te schofferen, door te stellen dat er geen sprake
zou zijn van personeelstekorten.Ten slotte roep ik beide bewindspersonen op om uit hun eigen, luie, diepe
stoel te komen en aan de slag te gaan. Zij melden trots dat 42 ggz-instellingen
meedoen aan projecten ter vermindering van dwangtoepassingen, maar dat is
minder dan een kwart van alle instellingen. Daar kan men niet trots op zijn,
want driekwart van alle instellingen doet dus niet mee.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik vraag mevrouw Agema of zij mijn voorstel steunt om een onafhankelijk
onderzoek te doen naar de omstandigheden in sommige separeers.Mevrouw Agema (PVV):Ik vind onderzoeken prima, maar de afdelingen waar ernstige tekortkomingen
zijn, moeten gewoon gesloten worden. Verder onderzoek is wat ons betreft dan
niet meer aan de orde.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik hoor mevrouw Agema pleiten voor een goede kwaliteit van zorg in psychiatrische
instellingen waar mensen gedwongen opgenomen zijn. Ik vraag mij af hoe dit
zich verhoudt tot de uitspraak die zij vorig jaar deed toen er een wijziging
van de Wet Bopz aan de orde was. Zij zei toen: als mensen geen commitment
hebben met de samenleving, dan maakt het mij niet uit, dan moeten zij vooral
achter hoge hekken zitten en dan kijk ik er verder niet naar om.Mevrouw Agema (PVV):Vorig jaar ging het om de plek in de vrije samenleving. Op dit moment
praten wij over de plek waar de cliënten buitengesloten zijn. Daar zullen
zij niet gedwongen mogen worden tot medicatie. Zij zullen de keuze moeten
hebben om medicatie te weigeren, zelfs als het gevolg daarvan is dat zij vaak
gesepareerd zullen worden.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Voorzitter. Ik moest eerlijk gezegd een beetje zoeken naar een invalshoek
voor het debat van vanavond, gelet op de Wet Bopz, die voor morgen geagendeerd
staat. Als invalshoek voor het debat van vanavond heb ik gekozen voor de "Ik
hou vast"-campagne die deze maand van start is gegaan. De fractie van
de ChristenUnie spreekt de wens en de verwachting uit dat de beroepsgroepen
goed in staat zullen zijn om kennis en ervaringen te delen en deze ook snel
toe te passen in de eigen organisatie. Daarom wil ik vanavond vooral stilstaan
bij fixatie in verpleeg- en verzorgingshuizen en morgen vooral stilstaan bij
separatie in de ggz-instellingen.De vragen die de betrokken incidenten oproepen, leven ook bij de fractie
van de ChristenUnie. Wat dat betreft vind ik het goed om de antwoorden van
vanavond mee te nemen naar het overleg van morgen.Als wij ons als politiek in het fixatiebeleid mengen, lopen wij al snel
het risico het over systemen en structuren te hebben, terwijl fixatiebeleid
voor een groot deel te maken heeft met bedrijfscultuur.Voor de staatssecretaris ziet de fractie van de ChristenUnie vooral een
voorwaardenscheppende rol weggelegd. Ten eerste moet de staatssecretaris stimuleren
dat kennis en goede ervaringen worden uitgewisseld en ten tweede moet het
beleid van de staatssecretaris zich richten op het wegnemen van oorzaken van
toepassing van fixatie, in plaats van bestrijding van symptomen. De behandelbare
problemen moeten worden aangepakt in plaats van de gevolgen. Kan de staatssecretaris
vanavond op deze voorwaardenscheppende rollen ingaan?In de brief die wij gisteren hebben ontvangen, wordt verwezen naar het
programma Zorg voor Beter, maar wordt geen concreet voorbeeld genoemd van
alternatieven voor fixatie. Waarop doelt de staatssecretaris
precies met haar verwijzing naar Zorg voor Beter?In het kader van het fixatiebeleid vraag ik met name aandacht voor extreme
fixatiemiddelen: middelen die zijn bedoeld om een persoon vast te binden aan
een stoel of op bed en die zijn voorzien van een sluiting die niet door de
betrokkene kan worden geopend. Het gaat dus om middelen zoals de Zweedse band
en variaties daarop. Ik heb het niet over bijvoorbeeld bedhekken, een bewegingsmelder,
een plank en een stoel. De ChristenUnie vraagt zich hardop af of er wel sprake
kan zijn van verantwoorde inzet van extreme fixatiemiddelen als onderdeel
van goede zorg. Ik wil niet zeggen dat er geen ingewikkelde zorgsituaties
kunnen bestaan, maar er kan ook op een creatievere en alternatieve manier
mee worden omgegaan. Dat bewijzen ook de organisaties die fixatievrij zijn.
Deelt de staatssecretaris deze opvatting?Er zijn verschillende argumenten waarom extreme fixatiemiddelen niet toegepast
zouden moeten worden. Mensen die gefixeerd zijn geweest en het kunnen navertellen,
geven altijd aan er psychisch veel last van te hebben gehad: zij voelden zich
soms net een hond. Er is ook wetenschappelijk bewijs dat het gebruik van fixatiemiddelen
kan worden verminderd zonder duidelijke toename van valincidenten of letsel.
Professor Erik Scherder, hoogleraar bewegingswetenschappen bij de VU, stelt
dat lichamelijke passiviteit leidt tot forse achteruitgang in hersenfuncties
en dat lichamelijke activiteit leidt tot zeer gunstige effecten op cognitie,
slaap-waakritme en stemming bij ouderen met en zonder dementie. Met andere
woorden, mensen die gefixeerd zijn gaan als gevolg van lichamelijke passiviteit
sneller geestelijk achteruit; zij gaan overigens ook lichamelijk achteruit.
Activiteit daarentegen heeft een gunstig effect. Om op het laatste door te
gaan: activerende en ondersteunende begeleiding kunnen dan van grote betekenis
zijn. Wat betekent de voorgestelde AWBZ-pakketmaatregel voor intramurale zorg
en de toepassing van fixaties?De ChristenUnie staat voor goede zorg. Die begint met de vraag wat iemand
nodig heeft. Dat vereist focus of er al dan niet sprake is van verzet om vervolgens
onderscheid te durven maken. Ik deel de opvatting van de staatssecretaris
niet om in het wetsvoorstel Zorg en dwang het verzet van een cliënt niet
langer relevant te achten. Misschien kan zij daar nu op ingaan.Ook is de vraag aan de orde welke risico's wij accepteren. Wij zullen
meer valincidenten moeten accepteren, gezien de constatering die ik zojuist
heb genoemd. De richtlijn die inmiddels van kracht is, zal goed toegepast
moeten worden, waarbij de verantwoordelijkheid van de arts en het overleg
met de familie centraal staan. Het verzorgend personeel zal ondersteund moeten
worden in het functioneren met deze richtlijn, bijvoorbeeld door scholing
en uitwisseling.Fixatiebeleid heeft alles te maken met bewegingsruimte, ruimte voor mensen
om te lopen. Dit aandachtspunt zal meegenomen moeten worden, nu er wordt ingezet
op kleinschaligheid en eenpersoonskamers. Welke gevolgen en mogelijke risico's
heeft dit beleid in zich met het oog op het fixatiebeleid?Mevrouw Joldersma (CDA):U zei dat u niet de opvatting van de staatssecretaris deelde over het
verzet. Uit het onderzoek van de Algemene Rekenkamer van vijf jaar geleden
blijkt dat juist in verpleeghuizen de Bopz heel slecht wordt toegepast, wat
er onder andere mee te maken heeft dat er middelen worden toegepast. Die verpleeghuisbewoner
geeft niet altijd heel duidelijk aan dat hij dat niet wil. Als dat verkeerd
wordt geïnterpreteerd, wordt het middel niet als dwangmiddel ingezet,
maar wordt het zomaar toegepast. Daarom vind ik dat je juist bij die ernstige
vrijheidsbeperkende maatregel van fixatie – wat ons betreft horen antipsychotica
daarbij – het verzetscriterium zou moeten laten vallen. Het zijn heel
ernstige vrijheidsbeperkende middelen die altijd gemeld moeten worden als
dwangmiddel.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Als mevrouw Joldersma deze vraag op deze manier stelt, zeg ik: ja, zo
kun je het ook uitleggen. Maar toen ik die passage in de brief las, was ik
een beetje bang: wij concentreren ons op de wet, richtlijnen en protocollen;
wij kijken niet meer naar signalen die een patiënt zelf geeft, maar dit
is van toepassing. Als wij er zo naar kijken, kijken wij niet meer naar de
patiënt. Dan letten wij er niet meer op of de patiënt verschijnselen
van verzet vertoont.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):U stelt eigenlijk dat er in de ouderenzorg wel heel snel gegrepen wordt
naar het middel van de fixatie en dat dat teruggedrongen moet worden. De afgelopen
weken horen wij in de media van mensen die in de ouderenzorg werken dat dat
komt omdat men het te druk heeft. Vindt u het acceptabel dat onderbezetting
op een afdeling een argument is om mensen een vrijheidsbeperkende maatregel
op te leggen?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik heb begrepen dat dit argument speelt, maar ik heb ook kennisgenomen
van een proefschrift waarin gesteld wordt dat werkdruk niet automatisch leidt
tot toepassing van vrijheidsbeperking. Heeft het een-op-een te maken met personeelsgebrek
of werkdruk? Of is het veel meer iets van een cultuur met angst voor valincidenten?
Wat zal de familie wel niet zeggen als er blauwe plekken worden geconstateerd?Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Mensen die werken in de zorg gebruiken zelf het argument heel open en
eerlijk: soms zijn wij zo druk, dan binden wij mensen maar vast. Zij zitten
er niet mee om dat open als argument aan te geven. Ik vraag mevrouw Wiegman
om daarop te reageren.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Er klinken ook andere geluiden, maar wat moet je er vervolgens aan doen?
Gaat het dan niet om het meer hanteren van normen, bijvoorbeeld in het kader
van toezicht? Kunnen wij zeggen dat er voortdurend toezicht in huiskamers
moet zijn, zodat dit soort mechanismen niet ontstaan? Het is voor mij een
zoeken naar een manier om dit af te dwingen en te regelen. Daarbij speelt
de vraag wat wij vanuit Den Haag in de zorg zelf gaan neerleggen. Ik ben erg
benieuwd wat de campagne aan initiatieven uit de sector gaat opleveren.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):De PvdA wil er alles aan doen om te voorkomen dat mensen vastgebonden
worden vanwege de werkdruk. Dat moeten wij te allen tijde voorkomen.
Kan mevrouw Wiegman niet gewoon zeggen: dat vinden wij ook?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ja, dat vinden wij ook.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Fixatie en separatie zijn ingrijpende gebeurtenissen voor
patiënt/cliënt. Dat geldt ook voor de omgeving, familie en geliefden,
en voor het instellingspersoneel. Als het gebeurt, is eigenlijk iedereen verliezer.
Het gaat om een menswaardige en goede zorg. De incidenten die daarop inbreken,
zijn heel schokkend en bezwarend. De vraag dient zich aan of in voorkomende
gevallen echt alles is geprobeerd, of er echt geen alternatief is. Als die
vragen naar eer en geweten beantwoord kunnen worden, dan zijn fixatie en separatie
een laatste redmiddel. Dat is een woord dat ook in de brief van de bewindslieden
wordt gebruikt.Mijn fractie geeft graag vertrouwen aan professionals. De toewijding van
zeer velen, welhaast allen, staat voor mij niet ter discussie. Maar blijkbaar
moet er toch nog heel veel gebeuren. Er moet maatwerk worden geboden. Er moet
zo gauw mogelijk een zorgplan liggen. Er moet continu toezicht zijn.Wat niet mag gebeuren, is dat drukte een soort excuus wordt om te fixeren
en separeren, dat die handelingen gebruikt worden als vlucht uit de werkdruk
en dat schaarste aan personeel als excuus wordt gebruikt. Ik zeg niet dat
het geen werkelijkheden zijn, maar die zouden in een fatsoenlijk land geen
aanleiding mogen en moeten vormen om tot fixeren en separeren over te gaan.Er zal ongetwijfeld verantwoordelijkheidsbesef zijn bij verplegenden,
verzorgenden, bestuurders en allen die er omheen staan. Toch is sprake van
en behoefte aan een cultuurverandering. Er worden al enkele positieve trends
zichtbaar, maar het gebeurt in de ggz-sfeer en in de verpleeg- en verzorgingstehuizen
nog te vaak in gevallen waar het ook anders kan. Mijn fractie vindt dat eigenlijk
beschamend en onverantwoord. Instellingen die onder de maat zijn, moeten daarop
dan ook worden aangesproken. De onthutsende beelden zijn ook vanavond weer
eens langsgekomen. Wij vinden dat dus onverantwoord. Wij zijn ongeduldig om
dat te veranderen en daarvoor zijn objectieve en procedurele stappen nodig.Zo heb ik de brief van de bewindslieden van gisteren gelezen. In die brief
tekenen zich drie trajecten af. In december komt er een geaggregeerde rapportage
met een regeringsstandpunt, die als totaalpakket openbaar worden gemaakt.
Dat staat uitdrukkelijk in die brief. Ik wil daarvan nog wel een bevestiging
hebben. Vooronderstellen de bewindslieden dat deze geaggregeerde rapportage
voldoende zicht geeft op de problematiek of is daarbij de quickscan –
door onafhankelijke deskundigen ingezet en uitgevoerd – nog nodig? Die
quickscan is een soort dieptesondering "all-in", zo heb ik mevrouw
Van Miltenburg begrepen. Hoe zien de bewindslieden dat?Als de inspectie ernstige tekortkomingen constateert, zouden daaraan consequenties
moeten worden verbonden. Daarbij heb je dan weer een titel nodig en daarvoor
is het wetsvoorstel Zorg en dwang, dat dit najaar nog naar de Kamer komt,
nuttig en daarvoor is de bestuurlijke handhaving relevant, reden waarom het
wetsvoorstel Cliëntenrechten zorg wordt voorzien van een regeling voor
bevoegdheden om in te grijpen. Kan dat allemaal worden toegezegd?Wat de personeelssterkte betreft zouden vraag en aanbod zo ongeveer in
evenwicht zijn binnen de ggz – zie de brief van gisteren – maar
dat is op zijn best een fragiel evenwicht. Wij moeten het niet laten gebeuren
dat de onderbezetting die er nu zou zijn, voortduurt en tot noodgrepen moet
leiden. Daaraan dienen wij consequenties te verbinden, ook bij de begrotingsbehandeling.
Boter bij de vis!De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. D66 wil terughoudend zijn met directe bemoeienis met de delicate
afwegingen die op de werkvloer in de gezondheidszorg plaatsvinden. Maar wij
hebben natuurlijk wel een kwestie aan de orde die raakt aan fundamentele rechten:
het opsluiten in een isoleercel en het vastbinden van patiënten kan alleen
in het uiterste geval gebeuren. Ook de burgerrechten van psychiatrische patiënten
moeten immers goed worden bewaakt. Deze rechten moeten worden afgewogen tegen
de gezondheidsschade voor de patiënten als niet tot separatie wordt besloten.
Die afweging, die verplegers dagelijks moeten maken, is uiterst moeilijk,
er kunnen fouten worden gemaakt, wij moeten er altijd naar streven dat die
fouten tot een minimum worden beperkt, maar wij moeten ook accepteren dat
wij dit doel nooit volledig zullen bereiken. Met andere woorden: wij moeten
vanuit de Kamer geen maakbaarheid suggereren.Dat gezegd hebbend, vindt mijn fractie het wel bezwaarlijk dat Nederland
koploper is in het opsluiten van patiënten. Dat is niet alleen een probleem
van burgerrechten, maar ook verhindert het mogelijk in veel gevallen het herstel
van patiënten. Ik wil daarom dieper ingaan op de dood van één
patiënt in AMC de Meren. Dat schijnt namelijk exemplarisch te zijn voor
een dieper liggend probleem. Ik krijg uit de rapporten die mij door bezorgde
betrokkenen worden opgestuurd namelijk niet de indruk dat het hierbij alleen
maar gaat om een incident. In de brief van de bewindslieden staat dat de IGZ
ervan uitgaat dat de dood van de patiënt losstaat van de feiten uit het
wel zeer kritische rapport van mei 2008. Delen zij deze conclusie? Het lijkt
wat bevreemdend om uit de nu beschikbare informatie een dergelijke conclusie
te trekken. Weten de bewindslieden bijvoorbeeld of de patiënt in kwestie
antipsychotica gebruikte? Heeft de patiënt zonder begeleiding gegeten?Misschien nog belangrijker om vast te stellen is of hierbij echt sprake
is van een incident en niet van mismanagement. Uit het concept-inspectierapport
van de IGZ van dit jaar over AMC de Meren komt een dramatisch beeld naar voren.
Er is geen opnamebeleid, geen preventiebeleid en geen scholing en training
van medewerkers. Er is geen beleid bij binnenkomst van een patiënt in
de kliniek en geen procedure bij het besluit tot separatie. Bovendien doet
AMC de Meren niet mee aan het project Dwang en Drang. Overigens staat in de
brief dat deze instelling wel meedoet aan dit project. Hoe is deze discrepantie
te verklaren? Al met al schetst dit een zeer droevig beleid of beter een gebrek
aan beleid.Hoe kunnen verplegers bij een dergelijke afwezigheid van basale regels
hun werk goed doen? AMC de Meren is nu gesloten omdat er een ongeluk is gebeurd,
maar wat was er met een dergelijk dramatisch rapport gedaan als
er geen ongelukken waren gebeurd? Ik begrijp dat het lastig is om op deze "what
if"-vraag te antwoorden maar deze vraag is natuurlijk wel van groot belang.
In de brief staat dat de IGZ in mei ernstige tekortkomingen heeft geconstateerd;
het ongeluk vond plaats begin september. Wat gebeurt er met klinieken wanneer
de IGZ ernstige tekortkomingen constateert? Wat kan er met meer urgentie gebeuren
wanneer sancties hoogst noodzakelijk zijn? In de brief staat ook dat die sancties
vooral als boetes zullen worden vormgegeven. Denken de bewindslieden echter
niet dat boetes voorbijgaan aan de ernst van de geconstateerde tekortkomingen?
Geven ze wel voldoende vorm aan de urgentie die er kan zijn? Heeft de IGZ
de laatste jaren gesloten afdelingen ook daadwerkelijk gesloten omdat er ernstige
tekortkomingen werden geconstateerd? Zijn de bewindslieden bereid om de IGZ-rapporten
over AMC de Meren van de afgelopen vijf jaar naar de Kamer te sturen? Zijn
zij bereid om in zijn algemeenheid meer transparantie te geven over het separatiebeleid
in de verschillende instellingen? In de brief staat ook dat het separatiebeleid
van alle 39 afdelingen in een uitgebreide analyse in december openbaar worden
gemaakt. Kan dat echter niet sneller? Kunnen in ieder geval de individuele
rapporten van alle instellingen openbaar worden gemaakt, bijvoorbeeld die
van de afgelopen vijf jaar, zodat wij een helder beeld krijgen van wat daar
gebeurt? Dat is vooral van belang voor de mensen die er direct mee te maken
hebben: familie maar ook patiënten. Zij hebben toch het recht om te weten
welke instellingen niet aan de veiligheidseisen voldoen? Ik overweeg op dat
punt in tweede termijn een motie in te dienen.Zijn de bewindslieden van mening dat verplegers van gesloten afdelingen
voldoende geëquipeerd zijn om patiënten met ernstige psychiatrische
aandoeningen te behandelen? De vraag is natuurlijk of dit het topje van de
ijsberg is. Ik heb begrepen dat er vanavond in het programma NOVA gesproken
zal worden over twee nieuwe gevallen. Heeft het kabinet inmiddels contact
gehad met NOVA over die gevallen en heeft het op dat punt al actie ondernomen?
De uitzending is volgens mij nog niet geschied, maar misschien dat de programmamakers
het kabinet wel alvast om een reactie hebben gevraagd. Dus ik zou graag die
reactie hier al in het parlement willen horen.De voorzitter:Op verzoek van beide bewindslieden schors ik de vergadering nu tien minuten.De vergadering wordt van 21.55 uur tot 22.05 uur geschorst.De voorzitter:Ik geef het woord aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
tenminste, als hij er is.Met de leden van de Kamer wil ik afspreken dat de minister en de staatssecretaris
hun betoog zoveel mogelijk kunnen houden en niet direct worden geïnterrumpeerd.
Verder stel ik voor – maar dit is niet echt een vrij voorstel –
dat de leden per bewindspersoon maximaal twee interrupties plegen. Anders
wordt het diep in de nacht. Een aantal leden heeft aangegeven om 23.00 uur
weg te gaan. Voorts is er morgen een algemeen overleg van vier uur waarin
niet deze onderwerpen, maar wel aanverwante onderwerpen aan de orde komen.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Voorzitter. U heeft duidelijk gemaakt dat over dit voorstel niet onderhandeld
kan worden, maar ik hecht er toch waarde aan om hierover een opmerking te
maken. Vorige week hebben wij bij de regeling van werkzaamheden besloten om
niet een spoeddebat te houden, maar een volwaardig debat. Nu worden er condities
gesteld alsof dit een spoeddebat zou zijn. Wij mogen slechts twee interrupties
plegen. Zelfs een vervolgvraag, zo heeft u zojuist gezegd, wordt als een tweede
interruptie gezien. Wij hebben een volwaardig debat aangevraagd en daarvoor
was brede steun in de Kamer. Ik maak er dan ook echt bezwaar tegen dat dit
op deze manier wordt afgewikkeld.Mevrouw Agema (PVV):Ik sluit mij graag aan bij deze woorden. Misschien mag ik voorstellen
om per bewindspersoon twee interrupties in tweevoud te plegen. Als je steeds
maar één vraag kunt stellen, is dat een schot voor open doel.De voorzitter:Het hangt ervan af in hoeverre de leden zichzelf beperkingen opleggen.
Als ik kijk naar de interrupties die al zijn gepleegd, dan zie ik die zelfbeperking
niet. Ik stel voor dat wij met het debat beginnen.Ik geef het woord aan de minister.Minister Klink:Mijnheer de voorzitter. Het lijkt een plichtpleging, maar men kan ervan
op aan dat hetgeen de afgelopen weken is gebeurd in Amsterdam en AMC de Meren
ook bij ons hard aankomt. Het recente overlijden van een cliënt in een
isoleercel van een ggz-instelling is diep treurig. Ik wil mijn medeleven betuigen
aan alle betrokkenen, allereerst aan de familieleden en de vrienden van de
overledene, maar ook aan de hulpverleners die hiermee te maken hebben en dit
verlies moeten verwerken.Isolatie en separatie zijn zeer ingrijpende maatregelen. Allen hebben
dat aangegeven. Zij raken de persoonlijke integriteit van iemand zeer diep.
Mevrouw Wiegman gaf dat zo-even al aan. In feite hebben alle sprekers dat
aangegeven. Deze maatregelen raken ook de behandelrelatie zeer diep. Toen
ik mij verdiepte in de derde evaluatie van de Wet Bopz, zag ik dat verschillende
keren terug. Zij zetten vertrouwensrelaties in instellingen onder druk, terwijl
de zorg juist gebaat is bij een goede relatie tussen de verzorger, een psychiater
of een verpleegkundige en de patiënten. Deze conclusie is niet nieuw;
zij is al jaren geleden getrokken. Al jaren wordt een traject gevolgd om het
aantal separaties daadwerkelijk terug te dringen.Separeren is het opsluiten van een cliënt in een afzonderlijke ruimte
met het doel om de cliënt tegen zichzelf te beschermen of om anderen
te beschermen tegen agressie van de cliënt. De Wet Bopz is daar compleet
helder over. Dat werd zo-even door de heer Van der Vlies aangegeven met de
helderheid en indringendheid die door de opstellers van de wet werd bedoeld.
Separatie is een uiterste redmiddel en vaak geen wenselijke oplossing. Sterker
nog, het is eigenlijk nauwelijks een oplossing, behalve in de setting die
ik zo-even aanhaalde. Dan is het een oplossing die het gevaar afwendt. Voor
de behandelrelatie en voor de persoon in kwestie is het echter diep ingrijpend. GGZ Nederland heeft enkele jaren geleden geconstateerd dat er in ons land
verbeteringen mogelijk zijn. Dit is ook al gespiegeld aan de ervaringen in
het buitenland, al moet ik daarbij opmerken dat het aantal separaties in het
buitenland vaak wel minder kan zijn, zeker als separatie verboden is, maar
dat dan dwangmedicatie of fixeren daarvoor in de plaats komt. In de analyses
van de heer Keurentjes, voorzitter van de evaluatiecommissie Wet Bopz, las
ik dat patiënten soms zelf aangeven dat zij liever gesepareerd worden
dan dwangmedicatie te ontvangen. Dwangmedicatie heeft voor hen persoonlijk
nogal wat implicaties en kan allerlei bijwerkingen hebben. Sommige mensen
geven aan dat zij als het ware de relatie met hun gevoelsleven daardoor kwijtraken
en dat zij dat ernstig vinden.Ik weid nu een beetje uit naar de Wet Bopz, die morgen aan de orde is,
en de nieuwe wetgeving die komt, maar ik kan mij heel goed voorstellen dat
indien mogelijk en tijdens de ontwikkeling van een behandelingsplan vooraf
aan mensen gevraagd wordt waar men in acute en ernstige situatie de voorkeur
aan geeft of dat dit gedurende de periode dat men daarmee ervaring heeft,
herijkt wordt, voor zover dat al niet gebeurt. Uiteindelijk gaat het om die
patiënt en zijn voorkeuren en niet zozeer om die van de instelling of
van de behandelende personen op het moment dat die dwangmiddelen aan de orde
zijn.Een aantal jaren geleden is het kwaliteitstraject Dwang en Drang in gang
gezet om dwangtoepassingen te verminderen. Ik kom daar straks op terug, maar
het is wel belangrijk om te constateren dat deze conclusie die wij met elkaar
trekken, niet nieuw is. Sterker nog, daar wordt in het veld al aan gewerkt;
niet met overweldigend succes, maar toch wel met succes. Veel instellingen
die met Dwang en Drang werken, boeken daadwerkelijk resultaten. Het aantal
separaties neemt af, zij het licht. De duur van de separaties neemt in elk
geval wel af, maar iets minder licht dan de aantallen.Het punt van mevrouw Bouwmeester vind ik goed. De inspectie komt in de
loop van dit jaar met rapportages over 39 instellingen. Ik heb mij de afgelopen
dagen in die rapportages verdiept en daarin staat dat een aantal instellingen
het gewoon heel goed doet. Wij kunnen daar natuurlijk wel lessen uit trekken.
Dat zijn toch de goede voorbeelden, waaraan anderen zich kunnen optrekken.
Wellicht kunnen wij aan die goede voorbeelden normen ontlenen die wij anderen
voorhouden en mogelijk dwingend gaan opleggen, in die zin dat de inspectie
daarop gaat toetsen. Vervolgens kan zij met het nieuwe handhavingsinstrumentarium
dwingender, rechtstreekser en indringender optreden dan op dit moment. Ik
zeg dit de heer Van der Vlies graag na.Het wettelijk kader waarbinnen separaties plaatsvinden, is de Wet bijzondere
opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen. Er zijn twee situaties waarin separaties
mogen of kunnen worden toegepast: in een noodsituatie en in het kader van
een dwangbehandeling. Bij een noodsituatie is er geen behandelingsplan. Wij
spreken in dat geval over middelen en maatregelen. Bij een dwangbehandeling
ligt er wel een behandelingsplan aan de relatie met de behandelaars ten grondslag.Het wettelijk kader geeft ook helder aan dat het alleen bij gevaarzetting
kan: als de persoon in kwestie een gevaar is voor zichzelf of anderen. Dat
kan soms gegeven de ernstige persoonlijkheidsstoornissen waarmee wij te maken
hebben, een langdurig traject met zich meebrengen. Dat gebeurt niet vaak,
maar het kan wel.Ik heb mij de afgelopen dagen natuurlijk hierin verdiept en ben toch wel
geschrokken van de zeer ernstige situaties waarin sommige personen verkeren.
Ik kan mij dat goed voorstellen, zelfs bij de intensieve behandeling, de zogenaamde "KIB's",
waarbij kennelijk heel vaak een lange duur van separatie genoodzaakt is. Deze
patiënten hebben ook wel een heel ernstige persoonlijkheidsstoornis met
echte gevaarzetting voor de persoon in kwestie voor zichzelf of voor derden.
Dat kan in zeer uitzonderlijke situaties – zo heb ik mij laten overtuigen –
soms tot separatie leiden die vele maanden en soms zelfs langer dan een jaar
duurt. Dat is een afschuwelijk idee. Ik vind dat voortdurend gekeken moet
worden of dat niet anders kan, maar daar zijn ook de zorgverleners van doordrongen.
Dat is ook een plicht die in feite vanuit de wettelijke grondslag op elke
behandelaar rust. Ik wil maar aangeven dat het een veld en een afwegingskader
betreft die omgeven zijn met dilemma's; ook voor de behandelende personen,
want zij hebben uiteindelijk met die gevaarzetting te maken.Elke separatie moet aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg worden gemeld.
Bij calamiteiten geldt dat een zorgaanbieder bij wet is verplicht om elke
calamiteit meteen te melden bij de inspectie. In het geval van AMC de Meren
is dat dus niet gebeurd. De Kamer heeft dat in de brief kunnen lezen. Dat
is een ernstige omissie van de betreffende instellingen.Onder een calamiteit wordt verstaan: een niet beoogde of onverwachte gebeurtenis
met betrekking tot de kwaliteit van zorg, die heeft geleid tot de dood of
tot een ernstig schadelijk gevolg van een patiënt of cliënt. Daarnaast
kunnen ook andere personen vermeende misstanden melden aan de inspectie. Dat
kunnen dus ook de patiëntenvertrouwenspersonen zijn.Het zou mij een lief ding waard zijn als de gegevens uit de quickscan
van de patiëntenvertrouwenspersonen bij de inspectie ingebracht worden.
Dat rechtvaardigt vervolgens alleszins een toets van de inspectie in hoeverre
hier opgetreden dient te worden, ook in termen van onderzoek. Mevrouw Van
Miltenburg noemde dat zo-even. Ik kom er straks graag op terug.Ik vind onderzoek gerechtvaardigd als de meldingen van de patiëntenvertrouwenspersonen
daartoe aanleiding geven. Natuurlijk zal de inspectie de meldingen spiegelen
aan wat men zelf uit het thematisch onderzoek naar boven heeft gehaald. Als
dat opnieuw aanleiding geeft om ook naar andere instellingen te kijken dan
de 39, 40 die onderzocht zijn, moet dat zeker gebeuren. Mocht het zo zijn
dat de inspectie bepaalde gegevens gemist heeft en dat de vertrouwenspersonen
met nieuwe gegevens komen over instellingen die men nauwgezet heeft onderzocht,
dan vergt dat een verdiepingsslag van de inspectie. De heer Van der Vlies
heeft daarop gewezen.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik waardeer de intentie van de minister. Ik merk dat hij het gevoel over
de problematiek met mij deelt. De patiëntenvertrouwenspersonen hebben
mij echter laten weten de quickscan talloze keren aan de inspectie te hebben
gemeld. Die reageert niet. De minister zegt dat men ermee aan de slag gaat
als het gemeld wordt bij de inspectie. In eerste instantie heeft de inspectie
echter niet gereageerd. Ik wil graag het vertrouwen hebben dat
er nu echt iets mee gebeurt.Minister Klink:Ik zal mij van dat laatste vergewissen. Ik ga na in hoeverre er meldingen
van patiëntenvertrouwenspersonen zijn geweest die de inspectie heeft
laten liggen. Het is wel zo dat de inspectie onderzoek doet in geval van gegevens
die erop wijzen dat in een instelling de duur dan wel frequentie van de separatie
meer dan gemiddeld is. Dat is staand beleid. Dat is ook een van de bevindingen
van de derde evaluatiecommissie. De meldingen van de patiëntenvertrouwenspersonen
zouden dus meegenomen moeten worden.Morgen spreken wij over de Wet Bopz. De derde evaluatiecommissie heeft
in dat licht, omdat elke individuele casus bekeken moet worden, voorgesteld
om te komen tot een commissie psychiatrische zorg. Dan is er sprake van preventie
zoals de evaluatiecommissie het ook bedoelde. Elke persoon wordt gevolgd door
de commissie om een compleet beeld te krijgen.In de loop van december komt de inspectie met geaggregeerde cijfers, met
daarbij een kabinetsreactie. Ik zal de inspectie vragen de gegevens en de
conclusies te valideren. Er moet bekeken worden in hoeverre die juist zijn.
Er worden per instelling conclusies getrokken. Die zijn in de loop van augustus
naar veel instellingen teruggekoppeld, met daarbij het verzoek om waar noodzakelijk
actie te ondernemen.De inspectie heeft mij vanavond gezegd de gegevens van de patiëntenvertrouwenspersonen
te willen gebruiken om te bekijken of de inspectiegegevens kloppen of juist
ontoereikend zijn. Men kan van mij aannemen dat ik dit zeer serieus neem.
De inspectie doet dat ook. Die zegt niet voor niets tegen mij dat patiëntenvertrouwenspersonen
en anderen zich moeten melden als zich ernstige misstanden voordoen.De inspectie gaat dus over tot nader onderzoek indien er structureel iets
mis dreigt te zijn in de instellingen. Ik sprak over bovengemiddelde en langdurige
separaties. Als daarvan sprake is, doet de inspectie nader onderzoek naar
aanleiding van deze meldingen op grond van de Leidraad meldingen van de IGZ.Bij de bevoegdheden van instanties heb ik een aantal veranderingen in
gang gezet. De heer Van der Vlies wees er al op. In het kader van de behandeling
van de Wet uitbreiding bestuurlijke handhaving volksgezondheidswetgeving wordt
de inspectie voorzien van een instrumentarium om snel en dwingend te kunnen
handhaven. Ik heb de inspectie in de afgelopen week gevraagd in hoeverre de
bevindingen van nu aanleiding geven tot een aanwijzing aan de 39 instellingen.
Naar beleving van de inspectie is dat nu niet noodzakelijk. Men kan eruit
afleiden dat het wat mij betreft ernst is als er gegevens naar boven komen
zoals die bij gevaarzetting voor patiënten aan de orde zijn. Ik ben het
echter graag met mevrouw Sap eens dat je de inspectie wel een bestuurlijk
instrumentarium kunt geven, maar dat je dan ook normen moet hebben op basis
waarvan je dat in het leven roept, dus een norm om een last onder dwangsom
of een bestuurlijke boete op te leggen. Op dit moment refereert de inspectie
aan overigens vaak heel valide veldnormen en aan kaders die ook in dit verband
worden gesteld, maar om dwingend te kunnen optreden heeft men een publiekrechtelijk
geborgde c.q. tot stand gekomen norm nodig. Om die reden denk ik er toch aan om ook hier – want het heeft niet
alleen op dit domein betrekking maar ook op zaken zoals de ic's en de level-indeling
daarvan, bijvoorbeeld in het operatieve proces waarover binnenkort ook een
rapport van de inspectie zal komen – ondernormen te formuleren die de
veiligheid in beeld brengen en waarop je gewoon niet door de bodem mag zakken.
Op het moment dat je dat wel doet, kan de inspectie steekproefsgewijs een
bestuurlijke boete of een last onder dwangsom opleggen. Dat is natuurlijk
een minder ingrijpend instrument dan het sluiten van een instelling, maar
het geeft de inspectie gerichtere mogelijkheden om normen kracht bij te zetten
via de handhaving. Een van de normen waaraan ik zelf in dit verband denk,
is dat er voortdurend toezicht is via bijvoorbeeld een camera op personen
die geïsoleerd zijn. Dit moet niet alleen afhankelijk zijn van een bezoek
dat af en toe wordt gebracht, maar er moet permanent zicht zijn op wat er
in de isoleercel gebeurt. De afgelopen vier jaar is er sprake geweest van
tien doden. Dat waren allemaal mensen die een natuurlijke dood zijn gestorven.
Ook dan geldt natuurlijk dat als er geen permanent toezicht is, het je kan
ontgaan als iemand bijvoorbeeld een hartinfarct krijgt in zo'n cel. Dat is
in feite ook in AMC de Meren gebeurd met betrekking tot het tot zich nemen
van een boterham, verslikking en de dood ten gevolge. Ik vind het dus van
belang om permanent toezicht te kunnen hebben op betrokkenen.De heer Van der Ham (D66):Het is natuurlijk heel goed dat de minister zegt dat er strengere normen
moeten komen et cetera. De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft in mei
echter van alles geconstateerd. Zij heeft een lijst aangelegd waarin het kwaliteitsbeleid
in kaart wordt gebracht. Die is vrij overzichtelijk; er wordt gekeken naar
bepaalde maatregelen die kunnen worden genomen. Je kunt vier dingen scoren:
iets is afwezig, aanwezig, operationeel of geborgd, waarbij geborgd natuurlijk
het beste is. Nu is het volgende geconstateerd. Opnamebeleid: afwezig. Preventiebeleid
en separeren: afwezig. Scholing en training: afwezig. Project Dwang en Drang:
afwezig. Op al deze reeds gestelde normen scoren zij "afwezig",
dus het slechtst mogelijk op alle punten. Ik laat de vraag of wij nog meer
normen moeten stellen, waarmee ik het van harte eens ben, nog even buiten
beschouwing. Als deze normen zo extreem worden overtreden en er eigenlijk
niet eens wordt ingegrepen, is er toch nog wel iets meer mis?Minister Klink:Ik kom graag terug op de toedracht van het incident en de rol van de inspectie.
Ik was precies bij dat blokje antwoorden aanbeland. Ik snap het punt van de
heer Van der Ham: in hoeverre vertaal je dat dan door naar de afgelopen maanden?
Ik meld daar graag het een en ander over, maar dan wel graag in een wat chronologischer
volgorde, zodat de Kamer een beeld kan krijgen van hetgeen de inspectie de
afgelopen maanden heeft gedaan, juist vanwege het onderzoek dat zij zelf heeft
gedaan en het oordeel dat zij zelf velt over de manier waarop en de mate waarin
wordt voldaan aan de criteria die zij zelf aanlegt.De heer Van der Ham (D66):Dit gaat niet alleen over het incident, maar ook over de instelling. Wat
is er in de instelling al dan niet aanwezig en hoe functioneert dat vervolgens?
Op vier punten, op vier kwaliteitsnormen, scoort de instelling
het laagst mogelijke. Toch is er niet onmiddellijk ingegrepen. Dat begrijp
ik niet.Minister Klink:Op dat onmiddellijk ingrijpen wil ik nu graag ingaan. Laat ik meteen helder
maken dat de inspectie dit niet passief voorbij heeft laten gaan. Zij heeft
wel degelijk opgetreden, maar op een manier die bij het handhavingspatroon
past dat zij in de regel aan de dag legt. Op voorhand wil ik daarbij één
kanttekening maken. De inspectie nam in het verleden rondom thematische onderzoeken
vaak een veel langere periode om terug te koppelen, om daarna suggesties te
geven ter verbetering en om vervolgens met geïntensiveerd toezicht te
bekijken in hoeverre de verbeteringen ook daadwerkelijk werden aangebracht.
In tijd gemeten, is dat nu al behoorlijk snel gegaan. Ik wil alvast bestrijden –
en zal dat zo meteen illustreren – dat de inspectie dit in mei signaleerde
en pas tot enige vorm van actie overging nadat het incident zich had voorgedaan.
Dat is niet het geval.De heer Van Gerven (SP):Mijn beleving is een andere. De minister heeft geschetst dat er normen
moeten komen op grond waarvan de inspectie kan toetsen enzovoorts. Als ik
kijk naar het geval in AMC de Meren, die Amsterdamse kliniek, heb ik de indruk
dat de inspectie veel te passief is geweest. Het was net een brandweer. Er
wordt brand geconstateerd. Men komt langs, zegt tegen de instelling dat de
zaak in brand staat en dat er moet worden geblust. Vervolgens vertrekt men.
De volgende dag komt men terug en is de instelling volledig afgebrand. Men
had direct moeten ingrijpen. Het rapport was vernietigend. Niets was op orde.
Dan ga je toch niet maandenlang afwachten? Het gaat er niet om dat er nog
meer papier moet worden geproduceerd, dus meer bureaucratie, maar om een actieve
inspectie. Is de minister dat niet met mij eens?Minister Klink:Ja, dat ben ik met de heer Van Gerven eens, maar ik wil graag toelichten
wat de inspectie gedaan heeft. Daaraan was ik net toegekomen. De heer Van
Gerven suggereert nu dat de inspectie niets gedaan heeft. Dat klopt niet en
daarop wil ik zo meteen ingaan.De voorzitter:Meneer Van Gerven, zullen wij de minister vragen om de zaken in chronologische
volgorde aan de orde te stellen? Heeft mevrouw Agema een vraag die daarbuiten
staat?Mevrouw Agema (PVV):Jazeker. Ik vind het fantastisch dat de minister nu spreekt over de ondergrens
van verantwoorde zorg. Fantastisch! Dat zijn de beginselen van wat wij van
verantwoorde zorg mogen verwachten. Tegelijkertijd spreekt hij over handhaving
en wat dat betreft komt hij niet verder dan een bestuurlijke boete of een
aanwijzing. Als dit soort instellingen er is, waar zulke grote, ernstige gebreken
worden geconstateerd, moet toch direct de deur dicht? Dan moeten die instellingen
direct gesloten worden. Wij moeten dan toch een inspectie hebben die dat kan,
daartoe bevoegd is en dat ook doet?Minister Klink:Vindt u het goed dat ik toelicht wat de inspectie gedaan heeft?De voorzitter:Dat is goed.Mevrouw Agema (PVV):Nee.De voorzitter:Ik stel voor dat de minister die chronologische volgorde...Minister Klink:Ik hoop dat in mijn toelichting het antwoord op de vraag van mevrouw Agema
besloten ligt. Anders ben ik er helemaal niet ongerust over dat zij daarop
terugkomt.De voorzitter:En als dat niet zo is, krijgt mevrouw Agema ook nog het woord.Mevrouw Agema (PVV):De minister kan ook gewoon ja of nee zeggen.De voorzitter:Dat kan, maar hij heeft een ander voorstel gedaan. Ik geef het woord aan
de minister.Minister Klink:Ja en nee is heel kort, gemeten aan het feit dat er een toelichting werd
gevraagd op datgene wat er de afgelopen maanden is gebeurd.De voorzitter:Ik stel voor dat de minister zijn betoog vervolgt.Minister Klink:In het geval van AMC de Meren geldt dat de inspectie in mei 2008 tijdens
een inspectiebezoek tekortkomingen geconstateerd heeft. Een aantal Kamerleden
heeft dat al opgemerkt. De inspectie heeft dat bezoek gebracht in het kader
van een thematisch onderzoek inzake separatie op de eerste dag van opname.
Ik moet daarbij aantekenen dat de thematische invalshoek de eerste dag bij
opname was, maar dat de inspectie naar meer gekeken heeft. Zij heeft inderdaad
naar de staat van de gebouwen gekeken, alsmede naar de staat van de isoleercel,
de temperatuur, de hygiëne aldaar en de bejegening van patiënten
in algemene zin. Desalniettemin was de invalshoek het thema van de separatie
op de eerste dag van opname. De inspectie stelde zich op het standpunt dat
de zorg in SPDC Oost ten aanzien van het systematisch en professioneel uitvoering
geven aan een hedendaagse patiënt en op preventie van separeren gericht
opnamebeleid, beneden de maat is. Tegelijkertijd was er sprake van personele
onderbezetting en isoleercellen waren vervuild.De bevindingen zijn aan het eind van de bezoekdag mondeling gerapporteerd
aan de leiding van de instelling. De inspectie rapporteerde in augustus 2008
de bevindingen in een conceptrapportage. Daaraan was dus een mondelinge rapportage
voorafgegaan tijdens het bezoek dat zij had gebracht teneinde zich een beeld
te vormen van de kwaliteit van de zorg.Tussentijds, in juli 2008, heeft de accounthouder die AMC de Meren in
portefeuille heeft, de locatie opnieuw bezocht om zich van de situatie te
vergewissen. Toen is een viertal dwangbehandelingen actief getoetst. Hierover
is op 7 augustus 2008 schriftelijk aan de instelling gerapporteerd. Bij
die toets kon niet worden geconstateerd dat in de gevallen die toen bekeken
zijn, sprake was van onzorgvuldige toepassing van dwang. Wel is in deze rapportage
gesteld dat de randvoorwaarden in geval van separatie binnen afzienbare tijd
verbeterd dienen te worden. De inspectie stelde dat het aantal separaties
teruggedrongen diende te worden. Zij trof in mei, respectievelijk juli 2008
een dusdanige situatie aan dat zij alle reden zag tot het instellen
van een vervolgbezoek. Zij zag echter onvoldoende reden om een bepaalde behandeling
te laten beëindigen of een afdeling te laten sluiten. Aan een aantal
belangrijke voorwaarden voor goede zorg was niet voldaan. Dat vergde volgens
de inspectie directe actie. Dat heeft men dus twee keer gemeld. De eerste
keer was op de bezoekdag in mei aan de betrokken instelling. In juni heeft
men in het kader van geïntensiveerd toezicht gekeken naar vier feitelijke
zaken rondom dwangbehandeling. Toen heeft men geconstateerd deze niet direct
aanleiding gaven om de afdeling te sluiten. Ook toen heeft men echter, net
als in mei, de instelling uitdrukkelijk gewezen op de tekortkomingen die er
waren. Daaraan lag het indringende verzoek om de zaken te verbeteren ten grondslag.In retrospectief is de inspectie niet van opvatting veranderd dat er directe
actie was geboden op grond van het feit dat er gevaar zou zijn voor de patiënten.
Desalniettemin is op 2 september een patiënt overleden in een separeercel
op de locatie SPDC Oost van AMC de Meren. Het overlijden is in eerste instantie
niet gemeld door de instelling aan de inspectie omdat de voorlopige conclusie
van de instelling en de schouwarts was dat er sprake was van een natuurlijke
dood. Aangezien ieder overlijden in een separeercel meteen moet worden gemeld
aan de inspectie, is de instelling in gebreke gebleven. Tien dagen later heeft
de instelling het overlijden alsnog gemeld aan de inspectie.De vanzelfsprekende vraag is of het overlijden van de patiënt op
2 september jongstleden een relatie zou kunnen hebben met de situatie
zoals de inspectie die heeft beschreven. Op basis van de feiten zoals die
momenteel bekend zijn en totdat de obductie eventueel een andere oorzaak voor
het overlijden heeft aangetoond, gaat de inspectie ervan uit dat het overlijden
van de patiënt op 2 september jongstleden losstaat van hetgeen in
mei en vervolgens in juni werd geconstateerd rondom de algemene zorgverlening
op deze locatie.Als de patiënt, zoals wordt vermoed, is overleden door verstikking,
was dat in redelijkheid niet te voorkomen en had dit ook in andere psychiatrische
zorginstellingen kunnen gebeuren. Ook in klinieken die een adequater separeerbeleid
hebben geïmplementeerd en waar de personele bezetting wel op orde is,
is niet te garanderen dat dergelijke incidenten niet plaatsvinden.De inspectie heeft, na de constatering in mei, geïntensiveerd toezicht
toegepast. Zij heeft in juni bekeken in hoeverre bij feitelijke dwangbehandelingen
aan essentiële normen voorbij werd gegaan en geconstateerd dat dit niet
het geval was. Zij heeft wel twee maal tegen de instelling gezegd dat men
in termen van personele bezetting en hygiëne echt maatregelen moest nemen.
Op 31 augustus is de schriftelijke rapportage verschenen en heeft de
inspectie de instelling opnieuw om maatregelen gevraagd.De heer Van der Vlies (SGP):Ik dank de minister voor deze toelichting. Hij roept wel een beetje een
vraag op. Als eind augustus wordt geconstateerd dat er tekortkomingen zijn,
dat bij eventuele separaties die tekortkomingen moeten zijn opgeheven en dat
dit binnen afzienbare tijd moet zijn gebeurd, hoort daar toch ook een plan
van aanpak bij? Ik doel op een gedateerd plan van aanpak en een rondje inspectie
of daaraan is voldaan. Dat moet toch taakstellend worden ingeplugd?Minister Klink:De inspectie heeft na de eerste controle geïntensiveerd toezicht
toegepast. Dat mag worden beschouwd als een dringende eis aan het bestuur
van deze instelling om daadwerkelijk een plan van aanpak op te stellen. Het
was geen loze aanbeveling aan de instelling om te verbeteren daar waar de
inspectie tekortkomingen had geconstateerd. Ik heb het rapport gelezen. Als
ik al die feiten zie, snap ik zeer goed dat de inspectie de eerste dag indringend
met het bestuur heeft gesproken en vervolgens geïntensiveerd toezicht
heeft toegepast om te bezien hoe het feitelijk toeging bij dwangbehandelingen
en in hoeverre daarbij sprake was van gevaar. Men kwam tot de conclusie dat
het laatste niet aan de orde was. Daarom heeft men mij niet gevraagd om een
aanwijzing te geven. Dat had namelijk ook gekund. Dat is altijd een afweging
die de inspectie zelf maakt. Ik heb geen verzoek tot een aanwijzing gekregen.
Alles overziend, heb ik de inspectie gevraagd om op basis van de rapporten
die voorlagen – dat zijn er 39 – mij te melden in hoeverre bij
andere instellingen situaties bestonden die aanleiding zouden kunnen geven
tot een aanwijzing van mij, zoals ik dat bij de IJsselmeerziekenhuizen heb
gedaan. De inspectie heeft mij verzekerd dat AMC de Meren van alle 39 veruit
het slechtste scoorde en dat er bij de overige instellingen geen reden was
om nu met een aanwijzing te komen. Men heeft zelf wel opgetreden door het
dringende advies te geven om een plan van aanpak op te stellen of in elk geval
een aanpak die de ernstige tekortkomingen zou wegnemen. Vervolgens heeft men
bekeken hoe het feitelijk loopt in het kader van het preventieve toezicht.
Vervolgens heeft de inspectie in het kader van het geïntensiveerde toezicht
een vinger aan de pols gehouden, om te bezien wat de vorderingen waren met
betrekking tot de verbeteringen.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Wij mogen weinig interrumperen. Daarom heb ik mijn vraag aangepast. De
minister zegt net dat hij het rapport ook gelezen heeft en dat hij er zeer
verbaasd over was dat al die normen met voeten waren getreden. De inspectie
was van oordeel dat zij de minister niet om een aanwijzing hoefde te vragen.
Ik bespeurde enige verbazing in de stem van de minister. Vindt hij dat de
inspectie dit eigenlijk wel had moeten doen?Minister Klink:Ik begrijp vanuit het oogpunt van het handhavingsregime het optreden van
de inspectie met betrekking tot het geïntensiveerde toezicht. In het
optreden zit een bepaalde gelaagdheid. De inspectie heeft geanalyseerd en
heeft zich een beeld gevormd. Vervolgens heeft de inspectie in het kader van
het geïntensiveerde toezicht het feitelijke verloop van de separaties
bekeken. De inspectie heeft toen geconstateerd dat dit niet leidde tot gevaarzetting.
De inspectie heeft verondersteld dat de instelling daadwerkelijk zou doen
wat de inspectie aan verbeteringen had voorgesteld. Vervolgens heeft zij moeten
concluderen dat het bestuur in september de afdeling heeft gesloten. Dit had
overigens een andere aanleiding dan deze casus. Dit bestuur was het nieuwe
bestuur van Arkin. Ik begrijp dit vanuit het gezichtspunt van de inspectie
wel.Ik heb eerlijk gezegd altijd een beetje een hekel aan als-vragen. Ik vind
het zo lastig om te bepalen wat ik gedaan zou hebben wanneer deze afdeling
nog in functie zou zijn geweest. Ik begrijp in ieder geval dat de inspectie
deze route gekozen heeft. Zij heeft indringend gesproken met het bestuur.
Vervolgens heeft zij met geïntensiveerd toezicht bekeken of er sprake
was van gevaarzetting. Dit leverde niet het beeld op dat een aanwijzing noodzakelijk
was. Ik begrijp dus de afweging die de inspectie gemaakt heeft.Mevrouw Agema (PVV):Op het moment dat de inspectie een afdeling aantreft met ernstige tekortkomingen,
moet zij de deur kunnen sluiten, en wel direct.Minister Klink:De inspectie kan de deur sluiten. Ik heb al gezegd waarom zij dit niet
gedaan heeft. Men heeft in het kader van geïntensiveerd toezicht bekeken
hoe de feitelijke toedracht van dwangtoepassingen was en heeft geconstateerd
dat daaruit geen gevaarzetting voortvloeide. Het ernstige middel van het sluiten
van een afdeling was daardoor naar het oordeel van de inspectie niet gerechtvaardigd.
Ondertussen werd wel geïntensiveerd toezicht toegepast.Mevrouw Agema (PVV):De minister kan dit niet volhouden. Ernstige tekortkomingen betekenen
sluiting. De IGZ heeft dit niet gedaan. Wat gaat de minister daaraan doen?
Wat gaat hij doen aan de tien andere afdelingen in het land waar ook sprake
is van ernstige tekortkomingen? Zij zouden ook gesloten moeten worden. Ik
verwacht van de minister een veel actievere houding om de patiënten te
beschermen tegen deze ernstige tekortkomingen.Minister Klink:Het toezicht en de handhaving moeten proportioneel plaatsvinden. Als de
inspectie tekortkomingen constateert, vervolgens een gesprek heeft met het
bestuur, vervolgens geïntensiveerd toezicht toepast, kijkt naar de feitelijke
toedracht en tot de conclusie komt dat er geen gevaarzetting is, heeft de
inspectie proportioneel opgetreden, in het vertrouwen dat de tekortkomingen
hersteld zouden worden. Ik vind het een belangrijk punt dat de inspectie in
de maand juni naar de feitelijke toedracht van dwangtoepassing heeft gekeken
en toen constateerde dat een en ander niet leidde tot gevaarzetting. Dat vind
ik vrij essentieel. Was die conclusie anders geweest, dan had ik van de inspectie
mogen verwachten en kunnen eisen dat men zou verzoeken tot een aanwijzing
over te gaan en eventueel zelfs tot sluiting.De heer Van der Ham (D66):De minister spreekt van "proportioneel" en "tekortkomingen".
Dit wekt de suggestie dat is geconstateerd dat de instelling sommige dingen
beter doet en sommige dingen slechter, maar dat het gemiddeld genomen proportioneel
is om zo en zo op te treden. Dat is niet de feitelijkheid. Wij zien dat op
alle punten, niet op één punt, maar op alle vier kwaliteitspunten
op het slechtste niveau is gescoord. Proportionaliteit is niet eens aan te
brengen. Men presteert gewoon bar slecht, op het nulniveau. De minister zegt
dat hij begrip heeft voor de afweging van de inspectie. Daar proef ik het
volgende uit: oké, ik begrijp het wel, het is volgens de regel gedaan,
maar het had wel wat accurater en sneller gekund, zeker in dit geval. Proportionaliteit
is daar helemaal niet mogelijk, omdat alles op het nulniveau was.Minister Klink:Dat laatste ben ik dus niet met u eens. Laten wij één ding
vooropstellen: de inspectie en ik constateren ernstige tekortkomingen. Sterker
nog, de inspectie is de instantie die de vinger op de zere plek legt, net
als u en ik.U zegt ook "dieper dan dat niveau kun je niet dalen". Dat is
niet waar. In de loop van juni heeft de inspectie gekeken naar de stand van
zaken. Het toezicht was wel degelijk geïntensiveerd. Men heeft klip-en-klaar
tegen het bestuur gezegd welke verbeteringen aangebracht moesten worden, in
de wetenschap dat het allemaal nog een keer schriftelijk bevestigd zou worden
aan deze instelling. Daarbij is natuurlijk weer de klemmende oproep gedaan
om de situatie te verbeteren. Tegelijkertijd heeft de inspectie geconstateerd
dat zich geen gevaar zou voordoen en daarom heeft men besloten om niet over
te gaan tot een verzoek van een aanwijzing van mijn kant, die inderdaad –
zo zeg ik tegen mevrouw Agema – had kunnen betekenen dat de afdeling
werd gesloten.Ik gebruik de term "proportioneel" in relatie tot het feit dat
ik het belangrijk vind om te kijken in hoeverre daadwerkelijk gevaar had kunnen
optreden. Ik heb mij daar heb ik mij de afgelopen dagen verschillende keren
van laten vergewissen, zowel bij AMC de Meren als de 39 andere bezochte instellingen.
Dit staat natuurlijk los van het feit dat ook de andere bevindingen, met betrekking
tot hygiëne en dergelijke, wel om hele snelle maatregelen vragen.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik proef eigenlijk dat twee zaken door elkaar heen lopen: aan de ene kant
het separeerbeleid van de instelling en aan de andere kant de toepassing van
het separeren in een individueel geval.Ik begrijp dat het separeren in een individueel geval niets te maken heeft
met het separeerbeleid van een instelling en dat de inspectie zegt dat je
die zaken eigenlijk los van elkaar moet zien. Ik zit nog wel even met de manier
waarop bij dat individuele geval het protocol om te separeren is toegepast.
Van mij mag u hier ook in uw tweede termijn op terugkomen.Ik heb in het protocol gelezen dat in sommige gevallen niet altijd begeleiding
bij de maaltijd nodig is; daarover kunnen afspraken worden gemaakt. Daar zit
dus niet het probleem, maar ik heb uit de media wel het gevoel gekregen dat
bij deze personen blijkbaar niet regelmatig is gecontroleerd. Is toepassing
van het protocol in een individueel geval nu onderdeel van het separeerbeleid
of moet dat toch per individueel geval bekeken worden? Dat is voor mij toch
wel de crux.Minister Klink:Ik heb zojuist geconstateerd wat de inspectie heeft gedaan, los van het
incident uit september. De inspectie heeft geconcludeerd dat er geen omstandigheden
waren die uiteindelijk tot grote risico's voor mensen zouden leiden. Men heeft
dat nu geconstateerd, maar natuurlijk heeft de inspectie ook gekeken naar
de incidenten in september. Vervolgens heeft de inspectie moeten constateren
of er nu sprake van een casus was op grond waarvan je je met terugwerkende
kracht zou kunnen afvragen of je toen niet indringender had moeten ingrijpen
teneinde deze calamiteiten te vermijden. Men is tot de conclusie gekomen –
ik heb dat ook in de brief verwoord – dat daarvan geen sprake was.U gaf dit zelf al aan bij het protocol met betrekking tot voeding. Dat
betekent niet dat het altijd onder begeleiding moet gebeuren.
Dat is beslist niet de uitkomst van het protocol. Gegeven dat feit heeft men
geconcludeerd dat deze omstandigheden niet zouden hebben geleid tot dit, overigens
wel afschuwelijke, incident.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):De vraag is al enkele keren gesteld. Ik zal proberen deze op een andere
manier te stellen.Het gevoel in deze Kamer, bij veel andere mensen en, naar ik voel, ook
bij u, is dat het in die instelling heel goed mis was. Op alle punten scoort
de instelling gewoon slechter dan slecht. U zegt dat er geen gevaar is en
dat er dus niet is overgegaan tot sluiting. Aan welke norm moet een instelling
dan voldoen om over te gaan tot sluiting van een afdeling? Ik snap dat dit
hele grote gevaren met zich brengt. Ik zit hier echter met een gevoel dat
er een instelling is die absoluut niet aan de eisen voldoet. Wij vertrouwen
mensen onder dwang en drang wel toe aan zo'n instelling. Wat moet er dan gebeuren,
wil er wel ingegrepen worden? Wanneer wordt wel overgegaan tot sluiting? Wanneer
wordt overgegaan tot absolute drang voor de instelling zelf om de maatregelen
te verbeteren? Ik hoor u een paar keer spreken van "het dringende verzoek",
maar dan denk ik: dat is leuk, maar is er ook aan voldaan?Minister Klink:Dat is een zeer relevante vraag, zowel in deze casus als in meer algemene
zin.Ik ben ervan overtuigd geraakt dat de inspectie in juni jongstleden die
dwangtoepassingen intensief beoordeeld heeft, teneinde te bezien in hoeverre
deze gevaar voor personen inhielden. Uit de berichten van de inspectie leid
ik af dat als dat het geval was geweest, dan was men verder gegaan met de
handhaving. In dat geval had de instelling wat mij betreft een aanwijzing
moeten krijgen en wellicht tot sluiting moeten overgaan. Dat laatste hangt
er overigens nog maar vanaf, want het ligt niet altijd in elkaars verlengde.Het ongemak dat mevrouw Bouwmeester voelt, heb ik al verschillende keren
geïllustreerd, ook rondom andere casussen die bij de inspectie speelden.
Zij vraagt naar de ondergrens, de ondernorm op basis waarvan je kenbaar en
inzichtelijk en voor iedereen glashelder kunt uitleggen wanneer de inspectie
dwingend handhavend optreed. Dit optreden kan zijn in de vorm van een last
onder dwangsom, een bestuurlijke boete, of het sluiten van een afdeling. De
wens voor zo'n norm is niet nieuw. Ik zeg al een half jaar dat wij daar naar
moeten streven, in het kader van het handhavingsbeleid van de inspectie. Het
is om die reden dat nu bij de Eerste Kamer de Wet uitbreiding bestuurlijke
handhaving ligt. Het is om die reden – de heer Van der Vlies wees er
al op – dat de Wet cliënt en kwaliteit van zorg in het leven wordt
geroepen, die een grondslag moet bieden om die norm te creëren. Het is
om die reden dat wij bij de ic's, in het operatieve proces, maar zeker ook
in het kader van de dwangbehandelingen toe zullen moeten naar een nadere precisering
van de ondergrenzen die in feite de veiligheid raken.Deze casus speelt natuurlijk wel een rol bij het toezicht van de behandelaars,
de instelling, op mensen in de separeer. Ik vind het van belang dat zelfs
bij een natuurlijke doodsoorzaak er bekend is wat er in zo'n cel gebeurt.
Vervolgens moeten er mensen zijn die de toezichtscamera in de gaten houden.
Zij moeten in de gaten houden wat er gebeurt, want voor hetzelfde geld beschikt
de instelling wel over middelen, maar maakt zij er geen gebruik van. De vertrouwenspersonen
van de patiënten zeggen dat er wel bellen aanwezig zijn, maar dat deze
worden uitgeschakeld. Ik weet niet of dit echt zo is – nogmaals, deze
gegevens moeten gevoegd worden bij wat de inspectie doet – maar het
kan natuurlijk niet zo zijn dat de apparatuur om mensen te volgen er wel is,
maar men zich daar vervolgens van afwendt. Het ongemak van mevrouw Bouwmeester
hierover is ook bij mij aanwezig. Daarom wil ik de normen preciseren en extra
bestuurlijke handhavingsinstrumenten aan de inspectie toekennen.De voorzitter:Ik stel voor dat de minister zijn betoog vervolgt. Ik zie nu dat mevrouw
Sap het woord wil.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik heb een vraagje om het nog wat scherper te krijgen. Zijn er op dit
moment omstandigheden denkbaar waaronder de inspectie wel een kliniek sluit?
Als ik het verhaal zuiver volg, is dat door het ontbreken van de normstelling
en een ondergrens nu niet mogelijk.Minister Klink:Mevrouw Sap snijdt een terecht punt aan. Over ongemak gesproken, zeg ik
ook tegen mevrouw Bouwmeester. Op basis van het geïntensiveerde toezicht
en op basis van vier casussen die gevolgd zijn, wordt er geconcludeerd dat
er niet direct aanleiding is om een afdeling te sluiten. Ik zou liever hebben
dat dit niet gebeurde op basis van een casusbenadering en een gemaakte inschatting,
maar dat er voor iedereen kenbare, harde normen zouden zijn. Zo kan er direct
steekproefsgewijs geconstateerd worden bij een bezoek aan een instelling of
er aan de essentiële norm is voldaan. Daarom noemde ik zojuist de mogelijke
illustratie van een norm die ik daarbij van betekenis vind. Het is mij bittere
ernst. Als mevrouw Sap de debatten en algemene overleggen over het optreden
van de inspectie van het afgelopen half jaar terugleest, zal zij zien dat
het een terugkerend thema is voor mij. Om die reden ligt de Wet uitbreiding
bestuurlijke handhaving in de Eerste Kamer. Gelukkig heeft deze de Tweede
Kamer al gepasseerd.De voorzitter:Nog één keer, mevrouw Sap.Mevrouw Sap (GroenLinks):Ik heb een laatste vraag. Stel dat die harde ondergrens er wel geweest
zou zijn. Vindt de minister dan dat in het onderhavige geval de kliniek door
die grens gezakt zou zijn?Minister Klink:Ik moet het op dit moment doen met de criteria die nu gehanteerd worden.
Ik heb de norm die ik zo even noemde nog niet. Ik gaf deze slechts als mogelijke
illustratie. Mevrouw Sap moet mij hier serieus in nemen. Het gaat niet alleen
om dit probleem, maar ook om de niveau-indeling van de ic's en om de vraag
wat te doen bij operatieve processen en bij het bestrijden van mogelijke infecties.
Dat punt doet zich nu voor bij de IJsselmeerziekenhuizen. Op al die punten
constateer ik al een poos dat er in feite harde normen, die niet zozeer de
kwaliteit maar wel de veiligheid preciseren, ontbreken. De Voedsel en Waren
Autoriteit, bijvoorbeeld, kan teruggevallen op vele normen. Sommige daarvan
zijn gesteld door Europa, andere door Nederland zelf. Daar waar er echter
met mensen wordt omgegaan, in de gezondheidszorg, kunnen wij
slechts leunen op veldnormen die vervolgens in thematisch toezicht terugkeren.
Dat vind ik eerlijk gezegd een leemte die zich aftekent in de gezondheidszorg.
In deze casus word ik hier opnieuw mee geconfronteerd. Daarom vind ik dat
wij naar die normen toe moeten. Ik zeg nadrukkelijk "wij", want
ook het gezag van de Kamer is nodig. Daar zit mijn ongemak; dat leest mevrouw
Sap inderdaad goed in mijn beantwoording over deze casus. Wij hebben die normen
niet klip en klaar, kristalhelder geformuleerd.De heer Van Gerven (SP):De minister spreekt over normen en wil die verder preciseren. Ik denk
dat het niet alleen om normstelling gaat. Ik denk dat er in dit geval genoeg
instrumenten zijn voor de inspectie om handelend op te treden. Ik heb zojuist
al gezegd dat ik het volstrekt onvoldoende vind wat zij heeft gedaan. Dat
blijkt ook uit het feit dat de kliniek vrijwel onmiddellijk is gesloten met
het nieuwe bestuur. Er was wel degelijk iets aan de hand. Dit blijkt ook uit
rapporten. Mijn punt is het volgende. De minister kan wel allerlei regels
uitvaardigen, maar wat moet je doen als de inspectie niet op orde is? Er zijn
100 inspecteurs, er zijn 3000 instellingen en er werken 800.000 mensen in
de zorg. Hoe moeten de inspecteurs alles wat misgaat controleren, naast het
feit dat er de komende jaren nog 15% wordt bezuinigd op de inspectie?
Hoe kan de minister een en ander met elkaar rijmen?Minister Klink:Ik stel deze vraag op prijs, want dit is een belangrijke vraag. Ook daarom
vind ik minimumnormen van betekenis. Op het moment dat je de norm hebt gesteld,
hoef je niet voortdurend thematische onderzoeken te doen naar hoe het er in
algemene zin in instellingen voorstaat. Wil je je een beeld vormen, dan moet
je tientallen instellingen meenemen. Dat zie je ook bij alle operaties rondom
thematisch toezicht die de inspectie toepast, of het nu de niveau-indeling
is van de ic, of het postoperatieve of preoperatieve proces, of in dit geval
de dwangtoepassing, men gaat heel veel instellingen langs om zich een beeld
te vormen. Vervolgens worden tekortkomingen gesignaleerd, wordt er verzocht
om een plan van aanpak en moet men bekijken in hoeverre het plan van aanpak
geïmplementeerd wordt. Dan komt er weer een thematisch onderzoek dat
veel tijd en veel menskracht kost. Op het moment dat de Kamer en ik een norm
hebben gepreciseerd en hebben gezegd waaraan men moet voldoen, kun je met
een enkele steekproef volstaan. De heer Van Gerven kan erop rekenen dat op
het moment dat de inspectie handhavend optreedt op basis van zo'n norm, dit
snel inzichtelijk is in het veld. Daar gaat waarschijnlijk meer dwingend normstellend
vermogen van uit, dan van het thematisch toezicht dat wij nu kennen, ook al
blijft dat noodzakelijk.Ik heb nog een punt over de inspectie. Als de heer Van Gerven kijkt waar
de inspectie vandaan komt, dan ziet hij dat men in het verleden vaak reactief
optrad op basis van meldingen en dat er nu een proactieve lijn wordt gekozen,
ook in dit kader. De heer Van der Vlies wees er zojuist op, waarschijnlijk
niet ten onrechte. Over de dwangtoepassingen kan ik niet anders dan constateren
dat de inspectie vorig jaar in haar meerjarenplan heeft gemeld dat dit onderwerp
prioriteit wordt. Het gaat om kwetsbare groepen, dus ook om toepassing van
de Wet Bopz. Vervolgens heeft de inspectie in de uitwerking aangegeven dat
zij met kwaliteitsindicatoren komt – over transparantie gesproken –
die breed inzichtelijk maken waar men als het ware over de schreef gaat of
ontoereikende zorg biedt. Vervolgens heeft zij gezegd dat thematische onderzoeken
de komende jaren telkens weer herhaald zullen worden, teneinde permanent een
beeld te vormen van datgene wat er in de sector gebeurt. Als de heer Van Gerven
zegt dat de inspectie te traag optreedt of te reactief, dan kan ik niet anders
dan constateren dat de omslag die wij in bredere zin aan het maken zijn naar
een proactieve en meer helder normstellende inspectie, zich ook op dit domein
aan het aftekenen is. Dit zeg ik niet alleen om het debat met de heer Van
Gerven te winnen. Ik vind dit ook gerechtvaardigd naar de inspectie toe, die
het verdient dat hier een keer publiekelijk melding wordt gemaakt van de omslag
die zij op dit moment intensief aan het maken is. Ook dit verdient niet zozeer
een compliment, als wel in elk geval ondersteuning.De heer Van Gerven (SP):Er moet een andere omslag worden gemaakt. De normstelling moet er wel
zijn, maar het is zeer belangrijk dat de inspectie ook genoeg capaciteit heeft
en genoeg mensen om erop af te gaan. Je kunt niet alles op papier beredeneren
en zo kijken of het goed gaat. De inspectie is op afstand komen te staan vergeleken
met een aantal jaren terug. Zij moet gewoon weer naar de instellingen toe.
Daarvoor moeten er genoeg mensen zijn. Mijn punt is dat de minister de komende
jaren 15% gaat bezuinigen. Wat betekent dit voor de capaciteit voor
bijvoorbeeld de GGZ? Hoeveel psychiaters zijn er in dienst van de inspectie?
Hoeveel mensen zijn daadwerkelijk bezig met de GGZ? Je hebt daarvoor ook genoeg
mensen nodig. U kiest voor meer regelgeving en voor meer normstelling. Echter,
als men niet naar de instelling toe kan en niet kan handelen, dan werkt al
die regelgeving niet.Minister Klink:Ten eerste wijs ik erop dat wij de inspectie hebben ontzien bij de bezuinigingen.
Daarover hebben wij al verschillende keren met elkaar gesproken. Ten tweede:
als er een norm is, kun je steekproefsgewijs handhaven en vervolgens dwingend
optreden. De politie doet niet anders. De politie staat niet op elke hoek
van de straat om te controleren of er iemand door rood licht rijdt. Mijn punt
is dat het opportuniteitsbeginsel geldt voor het Openbaar Ministerie en voor
de politie op grond van de veronderstelling en de wetenschap dat er onvoldoende
capaciteit is om iedereen altijd in de gaten te houden of te spotten. Dat
moeten wij trouwens ook niet willen. Daarom wordt er geselecteerd en dat kan
als er een heldere en inzichtelijke norm is. Het opleggen van een sanctie
bij overtreding heeft een normversterkend effect voor derden. Op die manier
zou men in de gezondheidszorg veel beter en preciezer kunnen werken dan nu
het geval is. Bij gebrek aan normen moet veel menskracht worden ingezet. Er
moeten dan mensen via thematisch onderzoek allerlei instellingen langsgaan
om te controleren wat de situatie is. Vervolgens kunnen zij aanbevelingen
doen. Die route vind ik echter te traag. Men moet sneller, preciezer en adequater
kunnen werken. Zo-even werd gezegd: ik proef bij u ook ongemak bij het bespreken
van deze casus. Dat ligt dan aan wat ik zojuist aangaf.Voorzitter. In de periode mei-juni zijn dus verschillende instellingen
onderzocht in het kader van thematisch toezicht op separatie.
Ik heb mij ervan vergewist of gevallen bekend zijn waarbij je inderdaad moet
constateren dat men met de zorg als het ware door de bodem van veiligheid
gaat. Van de inspectie heb ik begrepen dat de situatie bij AMC de Meren veruit
het slechtst was. Er is daarnaast groep van een beperkt aantal instellingen
dat op een aantal punten, maar op veel minder punten dan bij AMC de Meren,
toch een onvoldoende scoort. Die instellingen krijgen ook te maken met het
verzoek van de inspectie om de desbetreffende punten aan te pakken. De inspectie
ziet geen aanleiding om de instellingsverantwoordelijkheid over te nemen en
om actief in grijpen in de zin dat instellingen gesloten zouden moeten worden.Ik wil vervolgens iets zeggen over het traject van GGZ Nederland. Het
doel ervan is om het aantal dwangtoepassingen te verminderen. In 2006 waren
er signalen waaruit bleek dat het aantal separaties in Nederland te hoog was.
Psychiatrische patiënten zouden vaker in een isoleercel belanden, omdat
zij overlast veroorzaakten. Het opsluiten zou worden gebruikt als een strafmaatregel.
Naar aanleiding van die signalen startte GGZ Nederland met het project Dwang
en Drang met als doel tot het eind van 2008 het aantal separaties met 10%
per jaar te verminderen. Het in gang zetten van een cultuurverandering bij
het toepassen van dwang- en drangmaatregelen vormt de belangrijkste pijler
van het project. Het gaat daarbij om verandering van het beheersen van situaties
en het voorkomen van escalaties. Bij dit veranderingstraject werkt GGZ Nederland
samen met cliënten en met familievertegenwoordigers van het landelijk
platform GGZ. Inmiddels is zichtbaar dat het aantal dwang- en drangmaatregelen
afneemt, terwijl in deze periode meer gedwongen opnames hebben plaatsgevonden.
Bij een bepaald aantal gedwongen opnames zie je dus dat het aantal dwang-
en drangmaatregelen vermindert.Om meer zicht te krijgen op het aantal toepassingen van dwang en drang
en op de duur van de maatregel is voor de deelnemende instellingen de Argus
dataset ontwikkeld. Ook in de richting van mevrouw Bouwmeester zeg ik alvast
dat het project Dwang en Drang de komende jaren zal worden voortgezet. De
voorlopige resultaten laten zien dat bij ruim 50% van de registrerende
afdelingen de duur van de separaties is teruggebracht. Het aantal separaties
neemt minder snel af. Dus het aantal separaties neemt minder snel af dan de
duur ervan. Bij alle 42 projecten worden positieve veranderingen gemeld. Men
noemt: de bewustwording bij medewerkers rond de urgentie van het thema en
een duidelijk waarneembare attitudeverandering. Op 11 december organiseert
GGZ Nederland een congres waarop de resultaten van het traject zullen worden
gepresenteerd.Ik kom vervolgens toe aan beantwoording van de vragen van de verschillende
leden voor zover ik daarop niet met mijn algemene inleiding ben ingegaan.
Ik meen overigens dat ik daarmee al op veel vragen ben ingegaan.Mevrouw Van Miltenburg vroeg wat de bevindingen zijn van de patiëntenvertrouwenspersonen.
Ik heb al aangegeven dat ik het belangrijk vind om die bevindingen te bezien
in combinatie met het onderzoek dat thans door de inspectie wordt uitgevoerd.
De patiëntenvertrouwenspersonen worden dringend uitgenodigd om hun gegevens
te verstrekken. Ik zal de inspectie vragen om het diepteonderzoek, waar ook
de heer Van der Vlies naar vroeg, voor haar rekening te nemen.Over het terugdringen van separaties heb ik gesproken. Mevrouw Agema zei
dat ongeveer een derde meedeed aan Dwang en Drang. Echter, 70% van
de instellingen doet mee aan het traject van Dwang en Drang dat ik zo-even
noemde.De heer Van Gerven heeft gesproken over de situatie rond Alex. Hij vroeg
waarom Alex nu wel uit de isoleer is. De inspectie heeft direct na de Netwerkuitzending
alle gegevens opgevraagd over het behandelbeleid dat in Amsterdam rond Alex
is ingezet. Hierbij is vermeld dat de nadruk moet liggen op de vraag of er
alternatieven voor hem zijn. Kennelijk zijn die alternatieven recent toch
gevonden. De inspectie beoordeelt op dit moment hoe dat in dit geval mogelijk
is.Voorts vroeg de heer Van Gerven naar een onderzoek, zelfs een parlementair
onderzoek. Ik gaf zo-even aan dat de inspectie in het kader van het project
Dwang en Drang – of in elk geval verbonden daarmee, want ook het project
Dwang en Drang maakt deel uit van de blokken waar AMC de Meren zo slecht op
scoorde, dus het is een onderdeel van het toetsingskader van de inspectie –
vanaf het voorjaar tot diep in de zomer onderzoek heeft gedaan bij 39 instellingen.
Tegelijkertijd heeft de inspectie in haar meerjarenplan aangegeven dat ook
in de komende jaren thematische onderzoeken telkens deel zullen uitmaken van
haar programma, vanuit de prioriteit voor kwetsbare groepen. Ik ben er dus
van overtuigd dat wij in de komende jaren van de inspectie ook veel gegevens
rond de dwangtoepassingen zullen ontvangen.Van verschillende kanten is gevraagd naar het tekort aan personeel. Uit
onderzoeksgegevens blijkt dat de totale ggz-sector op dit moment geen grote
problemen heeft op de arbeidsmarkt, voor zover het verpleegkundigen en sociaal
agogen betreft. Hierbij moet worden aangetekend dat het gaat om een algemeen
beeld en dat bepaalde instellingen wel degelijk te maken kunnen hebben met
personeelstekorten. Dat kan te maken hebben met een gebrek aan aanbod, maar
het kan ook te maken hebben met een gebrek aan wervingsmogelijkheden en potentiële
wervingskracht van de instellingen. Het is om die reden dat de inspectie daar
aandacht voor gevraagd heeft, ook bij AMC de Meren.Mevrouw Bouwmeester heeft gesproken over het als voorbeeld nemen van vijf
van de best functionerende instellingen. Inderdaad heb ik aan de inspectie
gevraagd om een beeld te vormen van de 39 instellingen die er positief uitspringen.
Ik vind de verschillen tussen de instellingen groot, te groot. Tegelijkertijd
geeft dat echter ook aan dat de instellingen die achter blijven kennelijk
veel te leren hebben van de top van de 39 instellingen die wij nu in beeld
hebben. Wij zullen bekijken op welke wijze deze instellingen inderdaad een
voorbeeldfunctie kunnen vervullen. Ik wil gaarne bezien in hoeverre deze zaak
actief door ons kan worden opgepakt. Ik zal tegelijkertijd bekijken in hoeverre
er op basis van de aanwezige contrasten normen zijn te formuleren die wijzen
in de zo-even door mij genoemde richting.De heer Van der Vlies vroeg of er in november een geaggregeerd beeld in
de vorm van een rapportage komt en of die openbaar wordt. Ook de heer Van
der Ham vroeg daarnaar. Die gegevens worden inderdaad geaggregeerd gepresenteerd,
maar ook individueel op internet gezet, zodat iedereen, ook de relaties en
familierelaties van patiënten, ook ik als minister en als privépersoon
en ook de parlementariërs, kennis kunnen nemen van de gegevens per instelling.
Iedereen kan zich daar dus een beeld van vormen. "Geaggregeerd"
wil zeggen dat wij onze lessen trekken uit het totaalbeeld dat ontstaat. Vandaar
dat met de rapportage een kabinetsreactie zal worden meegezonden.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Ik ben erg blij met de toezegging van de minister dat hij vijf "kopinstellingen"
als voorbeeld wil gebruiken om de hele sector op een hoger plan te krijgen.
Graag krijg ik voor de begrotingsbehandeling schriftelijk van de minister
te horen op welke manier hij deze zaak concreet vorm wil geven.Minister Klink:Die toezegging wil ik graag doen. Ik zal schriftelijk melden op welke
wijze wij daar gebruik van zullen maken.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik reageer een beetje laat, omdat ik letterlijk met stomheid geslagen
was, op uw reactie op mijn inbreng. U spreekt de hele tijd over het stellen
van een ondergrens. Dat moet gebeuren en dat klinkt goed in de oren. Maar
blijkbaar gaat het dan alleen om het gevaarscriterium. Ik heb geprobeerd om
normen aan te geven voor situaties die ik echt onaanvaardbaar vind: mensen
die nooit naar een toilet kunnen, altijd hun behoefte op een kartonnen po
moeten doen en niet naar buiten komen, want mensen in de separeer komen niet
naar buiten. Poep aan de muren, onhygiënische omstandigheden die in niet
een gezin in Nederland getolereerd moeten en mogen worden, maar blijkbaar
in de ggz wel. U reageert er helemaal niet op. U zegt over de signalen van
de vertrouwenspersonen: ik laat de inspectie er nog wel even naar kijken.
Maar u zegt er zelf helemaal niets over. Ik vind dat echt ongelooflijk. Dit
kan toch gewoon niet in ons land? Ik zou uit de mond van de minister van Volksgezondheid
graag horen dat u echt vindt dat dit niet kan in instellingen waarover u de
baas bent.Minister Klink:Nu vraagt u toch naar de bekende weg, mevrouw Van Miltenburg. Ik signaleer
die feiten en begin vervolgens met de mededeling dat separeren alleen kan
bij een gevaarzetting voor de cliënt dan wel voor de medebewoners, de
behandelende artsen en anderen die een behandelrelatie met de betrokkene hebben.
U gelooft toch niet dat als ik deze gegevens verneem, ik vervolgens zeg dat
wij het maar bij een enkele ondergrens laten? Dat heb ik helemaal niet gezegd.
Mijn punt is dat ik met betrekking tot de veiligheid ondergrenzen wil stellen
waarop gehandhaafd wordt via het nieuwe bestuurlijke instrumentarium van de
inspectie. Dat betekent helemaal niet dat de andere normen die u noemt rondom
hygiëne en de gebouwelijke staat van een isoleercel of van een isoleerplaats
vervolgens terzijde zouden worden geschoven. Hoe komt u daarbij? Natuurlijk
blijven die gelden en natuurlijk gaat de inspectie daarop toezien. Sterker
nog, rondom al die zaken zullen wij de transparantie de komende jaren alleen
maar vergroten, zodat het inzichtelijk is voor de inspectie, voor de patiënten
en voor de familieleden en zodat er publieke verontwaardiging kan ontstaan
op het moment dat daarvan wordt afgeweken. Ik weiger mij in de hoek te laten
drukken als degene die er niet met verontwaardiging kennis van zou nemen dat
instellingen niet aan die normen voldoen. Ik ben uit op een instrumentarium
dat de inspectie veel meer kracht geeft om het te handhaven. Daarom ben ik
op zoek naar twee dingen. Ten eerste zoek ik ondergrenzen voor de veiligheid
die absoluut gelden, zodat wij niet met inschattingen te maken hebben, maar
met vaststellingen daarvan. Ten tweede zoek ik een op de andere geldende normen
proportioneel toegesneden handhavingsinstrumentarium. Ik ben daarnaar op zoek
vanuit dezelfde verontwaardiging die u zo-even aan de dag hebt gelegd.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Dan trek ik het toch nog wat breder. Het doet mij deugd dat u die emotie
nu wel toont, maar ondertussen is er nog een heel ander probleem in de samenleving.
Ik acht de inspectie zeer hoog, maar ik weet niet of het, ook voor haar geloofwaardigheid,
handig is dat zij nu zelf dat onderzoek verricht. Laat dat door een onafhankelijke
derde doen. Het hoeft niet een diepgaand maanden durend onderzoek te zijn,
maar laat ook eens even kijken hoe een buitenstaander het optreden van de
inspectie beoordeelt, juist om in de toekomst de geloofwaardigheid van de
inspectie op het niveau te houden waar die hoort te zijn, namelijk zeer hoog.Minister Klink:Die verontwaardiging over de situatie die zich aftekende, was er al. U
daagt mij ertoe uit om hier nog eens publiekelijk te doen blijken dat die
verontwaardiging er is, uitgaande van een veronderstelling dat die afwezig
zou zijn. Daar neem ik afstand van. Dat heb ik nu inmiddels drie keer gezegd,
dus dat zal wel duidelijk zijn. Naar mijn stellige overtuiging – ik
heb mij daar de afgelopen dagen behoorlijk van vergewist – heeft de
inspectie de afgelopen maanden 39 instellingen op een intensieve manier bekeken.
Men is vervolgens op een adequate en in elk geval buitengewoon zorgvuldige
manier bezig zich daarvan een beeld te vormen. Tegelijkertijd constateer ik
dat de inspectie op basis van de gegevens van de patiëntenvertrouwenspersonen
uit een quickscan, een eerste ronde langs een aantal patiëntenvertrouwenspersonen
waaruit een bepaald beeld oprijst, buitengewoon geïnteresseerd is welk
beeld dat met zich brengt. Men wil dat combineren met het onderzoek dat op
dit moment loopt. Dan gelooft u toch niet dat ik nu al de conclusie zou moeten
trekken – dan refereer ik even aan uw woorden – dat de inspectie
deel van het probleem is? Daar neem ik afstand van. Ik heb zo-even het ongemak
bij mijzelf geïllustreerd inzake het handhavingsinstrumentarium, maar
er zit bij mijn geen ongemak bij de vraag of de inspectie zich op een toegewijde
manier een beeld kan vormen van de situatie in deze sector. Met dat laatste
is men wel degelijk bezig.Daarbij kunnen betrokken worden de gegevens van de patiëntenvertrouwenspersonen.
Vandaar ook mijn oproep in de richting van de stichting om de gegevens bij
de inspectie in te brengen, en mijn oproep aan de inspectie om die gegevens
bloedserieus te nemen en te bekijken in hoeverre dat tot aanvullend onderzoek
moet leiden. Het kan zijn dat de inspectie tot de conclusie moet komen dat
er bij de 39 instellingen die onderzocht zijn, zaken niet naar boven zijn
gekomen die wel via de stichting bekend zijn. Als dat zo is, zal de Kamer
daarover berichten. In dat geval moeten wij bekijken in hoeverre het onderzoek
van de inspectie verbeterd kan worden. Ik loop niet weg voor een eventueel
vervolgonderzoek door derden om te zien in hoeverre zij dat adequater kunnen.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):De minister laat zich niet door mij in een hoek drukken. Ik laat mij niet
door de minister in een hoek drukken als hij zegt dat ik heb gesuggereerd
dat de inspectie onderdeel is van het probleem. Ik heb gezegd dat de inspectie
onderdeel uitmaakt van het hele systeem. Immers, zij moet toezicht houden.
Het is handig als van buitenaf wordt bekeken of het systeem wel voldoende
werkt. De minister heeft er een ander oordeel over. Ik zal dat in mijn overwegingen
betrekken.Mevrouw Agema (PVV):Er is een relatie tussen isoleren en verslechtering van de toestand van
de patiënt. Isoleren kan zelfs leiden tot krankzinnigheid. Ik heb daarom
gevraagd om niet langer het aantal separaties bij te houden, maar de duur
ervan. Twee maal een separatie van een dag is gunstiger dan één
separatie van een week. Moeten wij niet overgaan tot dat andere systeem?Minister Klink:Er is al het nodige in gang gezet. Wij analyseren vandaag niet voor het
eerst dat verbeteringen mogelijk zijn bij dwangtoepassingen. Vandaar Dwang
en Drang, vandaar de intensivering van de thematische onderzoeken van de inspectie.
Mevrouw Agema vraagt mij om een norm op grond waarvan separatie nooit langer
mag duren dan een bepaalde periode. Dat kan niet, omdat het enorm persoonsgebonden
is. Er zit wel een limiet aan het motief om te separeren. Het mag alleen als
er gevaarzetting is voor derden of voor de persoon in kwestie.Mevrouw Agema (PVV):Dat is niet wat ik bedoel. Het beleid is gericht op het terugdringen van
het aantal separaties. De minister noemt 10%. Mevrouw Bouwmeester wil
tot het minimale komen. Is het niet veel meer in het belang van cliënten
om niet het aantal separaties, maar het aantal dagen terug te dringen? Twee
separaties van een dag zijn gunstiger dan één van een week.Minister Klink:Dan had ik u inderdaad verkeerd begrepen, sorry. De eerste uitkomsten
van Dwang en Drang geven aan dat het aantal separaties nog niet zo heel snel
daalt, maar dat dat wel geldt voor de duur van de separaties. Het wordt wel
degelijk ook apart gemeten. Mevrouw Agema wordt op haar wenken bediend. Wat
zij wenst, gebeurt nu al.Staatssecretaris Bussemaker:Voorzitter. Een van de redenen dat wij dit debat hebben over fixeren is
het feit dat zich de afgelopen jaren een aantal calamiteiten, welgeteld zeven,
heeft voorgedaan als het gaat om het gebruik van onrustbanden, calamiteiten
met een dodelijke afloop. In het debat met de minister ging het met name over
dat ene geval bij een ggz-instelling; mijn verhaal zal met name gaan over
fixatie en het gebruik van de Zweedse band bij langdurige-zorginstellingen.
Die zeven gevallen zijn er zeven te veel. Het toezicht daarop is dan ook onmiddellijk
verscherpt. Alle zorginstellingen in de langdurige zorg en ook alle ziekenhuizen
hebben daarover een waarschuwing gekregen.Los van deze calamiteiten is het gebruik van de Zweedse banden in Nederland
te hoog. Het gebruik van vrijheidsbeperkende middelen is relatief hoog, te
hoog in Nederland. Daarom ben ik samen met de inspectie bezig het gebruik
van onrustbanden structureel terug te dringen. Ik ben het dan ook eens met
mevrouw Wiegman die zei dat extreme fixatie en verantwoorde zorg met elkaar
op gespannen voet staan. Verschillende sprekers hebben opgeroepen terughoudend
te zijn bij het gebruik van dit soort vrijheidsbeperkende middelen. Ik ben
het daarmee eens. Vaak wordt het gebruik van die middelen gelegitimeerd door
te zeggen dat er anders valgevaar is. Dat is ook zo: als je mensen iets meer
fixeert, is er een risico dat ze vallen. Maar laten wij daarbij in ogenschouw
nemen dat ook onrustbanden als hulpmiddel zelf gevaarlijk zijn, want daar
hebben wij de calamiteiten van gezien: mensen kunnen ook overlijden als gevolg
van verkeerd gebruik van zo'n band. De vraag is ook of het middel effectief
is om letsel als gevolg van vallen te voorkomen. Het blijkt namelijk dat mensen
die niet worden gefixeerd weliswaar iets vaker vallen, maar over het algemeen
geen ernstiger letsel hebben dan mensen die wel worden gefixeerd.Het veranderen van de bestaande praktijk is niet eenvoudig, maar is wel
mogelijk. Maar dat is niet iets wat je van de ene op de andere dag doet. Ik
verwijs naar wat mevrouw Wiegman daarover heeft gezegd: het gaat om een attitudeverandering,
om een cultuurverandering, waarbij de overheid voorwaardenscheppend is, en
waarbij veranderingsprocessen alleen kunnen plaatsvinden als wij dat samen
met de instellingen en de medewerkers op de werkvloer doen en als dat ook
wordt besproken met de familie. De familie denkt nog wel eens: vreselijk als
mijn vader of moeder of een ander familielid zou vallen. Het is logisch dat
je eerste intuïtie dan zegt dat je dat wilt beperken. Maar ik zeg dat
die beperking misschien ogenschijnlijk meer veiligheid biedt, maar dat het
letsel daardoor niet geringer is.De vraag is hoe wij dat doen, dus hoe wij vorm geven aan het scheppen
van voorwaarden. Dat doen wij op drie manieren: het programma Zorg voor Beter,
andere wetgeving en toezicht door de IGZ. Verschillende woordvoerders hebben
verwezen naar Zorg voor Beter, maar ook gevraagd wat dat betekent. Wat zijn
de alternatieven waarmee instellingen en medewerkers die fixatie kunnen voorkomen
of in ieder geval kunnen beperken? Als het gaat om fixatie in bed kan het
dat een bed wordt gebruikt dat niet alleen omhoog kan, maar ook naar beneden.
Eigenlijk is de beste manier om vallen te voorkomen ervoor zorgen dat iemand
niet meer kan vallen en dat iemand zo laag ligt dat er geen gevaar dreigt,
ook als iemand uit bed komt. Een alternatief voor fixatie wegens onrust en
agressiviteit kan ook een boxbed zijn, met spijlen of van plexiglas. Een alternatief
voor fixatie wegens valgevaar overdag kan een veilige woonomgeving zijn, die
wordt verkregen door goede verlichting, een goed loopcircuit, waarbij obstakels
worden verwijderd, en het gebruik van belmatten. Er zijn in domotica tal van
nieuwe manieren om heel snel te signaleren wanneer mensen uit bed komen, uit
bed vallen, of anderszins ergens komen waar gevaar dreigt of waar zij niet
moeten komen.Een alternatief voor fixatie bij onrust en agressiviteit ligt ook in een
andere manier van zorgen voor mensen – dan gaat het alweer over die
cultuurverandering – namelijk door veel meer een beroep te doen op wat
mensen nog wel kunnen en een evenwichtig ritme op te bouwen. Andere voorbeelden
zijn een loopcircuit in de tuin, een goed activiteitenaanbod, een halfopen, prikkelarme ruimte voor mensen die snel onrust voelen, en een langzamer
ritme als dat soms nodig is. Maar er moet geprobeerd worden een dag zo te
vullen dat bewoners, wanneer zij verondersteld worden rust te nemen, gemakkelijker
in staat zijn om zelf die rust te organiseren. Er zijn dus tal van manieren
om daarbij te helpen. Andere manieren zijn voldoende hulp bij het toiletbezoek
en het gebruik van heupbeschermers ofwel Safe Hips, die mensen in ieder geval
beschermen als zij vallen. Kortom, er zijn tal van manieren waarop naar alternatieven
gekeken wordt. Ik wil ernaar toe dat voor iedere cliënt een risico-inventarisatie
wordt gemaakt waarin staat waartegen men iemand precies wil beschermen en
hoe dat gedaan moet worden. Dat maakt onderdeel uit van het zorgverbeterprogramma.De tweede pijler is de wetgeving. Onder anderen de heer Van der Vlies
verwees daarnaar. Ik ben van mening dat er ook andere wetgeving nodig is,
vooral voor de groep in de psychogeriatrie en voor mensen met een verstandelijke
beperking. Daar is – dat weten de Kamerleden ook – een apart wetsvoorstel
voor in voorbereiding: Zorg en dwang. Ik hoop dat het nog dit jaar naar deze
Kamer gestuurd kan worden. Ik wil daarmee naar een situatie waarin ieder gebruik
van een ingrijpende maatregel zoals een onrustband, dient te zijn beschreven
in een zorgplan dat multidisciplinair is besproken. Dat betekent dat nooit
meer één persoon mag bepalen dat er een Zweedse band gebruikt
wordt; dat moet altijd door mensen van verschillende disciplines besproken
worden. Hierdoor worden medewerkers ook gedwongen om te kijken naar en na
te denken over mogelijke alternatieven. In tegenstelling tot de huidige Wet
Bopz, hoop ik dat wij met Zorg en dwang expliciet kunnen bepalen dat maatregelen
als fixatie alleen zijn toegestaan als alle andere alternatieven zijn uitgeput
en er anders ernstig nadeel dreigt voor de cliënt, waarbij zorgaanbieders
een en ander transparant moeten gaan maken in het zorgplan. De reden om vrijheidsbeperking
in langdurige zorg toe te passen is immers anders dan in het Bopz-regime.
Wij horen al heel lang klachten van mensen dat de Wet Bopz niet is toegesneden
op die specifieke problematiek in de psychogeriatrie en de zorg voor verstandelijk
gehandicapten. Het effect daarvan moet zijn dat de inzet van vrijheidsbeperkende
maatregelen zoals fixatie, een bewuste keuze wordt, dat altijd gekeken wordt
naar de risico-inventarisatie en dat er terughoudend gebruik van wordt gemaakt,
zodat de vanzelfsprekendheid die je nu op dat punt nog ziet in de zorgverlening
zo veel mogelijk vermeden wordt.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik ben het helemaal met u eens over dat uitgangspunt. Wij hebben heel
veel onderzoeksrapporten van de inspectie gehad over de risico's van fixatie,
waarin heel veel waarschuwingen zijn afgegeven over het gebruik van dit middel
in de praktijk. Eigenlijk geeft de inspectie zelf ook aan dat zij vreselijk
vaak gewaarschuwd heeft, maar dat die waarschuwingen blijkbaar niet door de
instellingen worden opgepakt. In het huidige protocol voor middelen en maatregelen
in verpleeghuizen staat al precies wat u wilt, namelijk dat het alleen in
uiterste gevallen mag worden toegepast. Dit terwijl wij moeten constateren
dat het toch niet gebeurt. Hoe krijgen wij nu voor elkaar dat de dingen die
wij willen, ook gaan gebeuren?Staatssecretaris Bussemaker:Dat is een goede vraag. Dit is een verandering die je niet een-twee-drie
voor elkaar krijgt. Het feit dat wij het hier zeggen en het in een beleidsnota
opnemen en dat vervolgens de inspectie het ook nog een keer zegt, wil nog
niet zeggen dat het dan allemaal geregeld is. Ik kom ook in verpleeghuizen
waarin men aangeeft dat zij het wel heel graag willen, maar dat zij de familie
die het per se niet wil, niet kunnen overtuigen. Ik denk dat wij een begin
maken door met elkaar de discussie te voeren. Wij doen dat via de drie pijlers.
Ik was net bij de derde pijler: de rol van de inspectie. De afgelopen maanden
heeft de inspectie intensieve activiteiten ondernomen om samen met het programma
Zorg voor Beter en het wetsvoorstel – dat is een unicum en helemaal
geen aparte op deze problematiek toegespitste wetgeving – de voorwaarden
te creëren en te helpen om dat debat en die discussie op gang te krijgen
en dat zal zij de komende tijd ook doen.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik ben erg voor debat en discussie, maar het gaat mij om de protocollen,
om de dingen die wij al op papier hebben gezet. Ik heb alles over de fixatie
doorgelezen. Er staat heel simpel dat, als je dat toepast, je het sleuteltje
bij de hand moet hebben. Dat soort banale dingen schijnt in de praktijk niet
te gebeuren, want anders overlijden mensen daar niet aan. Wat wij daarnaast
nog willen is allemaal heel mooi en belangrijk, maar wij moeten met de minimale
voorwaarden beginnen: dit sleuteltje moet in de buurt zijn.Staatssecretaris Bussemaker:Daarover ben ik het met mevrouw Joldersma eens. Ik weet ook van incidenten
waarbij men er toch even niet goed op heeft gelet wat wel of vooral niet in
de buurt moest zijn om een calamiteit te voorkomen. Laat mij even de rol van
de inspectie uitleggen; dan zal blijken dat hier een strengere handhaving
aan vastzit. Daarmee kun je dan een heel concreet begin maken. Wij hebben
dan ook afgesproken dat de veranderingen die wij willen bereiken, door de
inspectie worden ondersteund en de komende tijd worden versterkt door concrete
acties. Vorig jaar heeft de IGZ al 80 instellingen bezocht in het kader van
een campagne voor het terugdringen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Ik
denk dat daar ook een effect van uitgaat. Dat betekent dat in ieder geval
bij die instellingen de discussie op gang komt en de bewustwording wordt versterkt.
Dat blijkt ook uit die campagne.De inspectie heeft ook gekeken naar instellingen die het goed doen en
een lijst aangelegd van goede voorbeelden die kunnen dienen als alternatief
voor minder ingrijpende maatregelen. Dat vind ik zelf heel belangrijk. Mevrouw
Bouwmeester vroeg naar de koploperspositie in het kader van de ggz, maar iets
soortgelijks kun je ook heel goed bij de langdurige zorg doen. Sterker nog,
ik bepleit al veel langer dat de instellingen binnen de sector elkaar meer
moeten gebruiken en door intervisie of anderszins veel meer moeten leren van
instellingen die een succesvol beleid voeren. Op 18 november organiseert
de inspectie een groot congres waarop de goede voorbeelden besproken zullen
worden. Daarbij zullen ook verzorgenden, verpleegkundigen en leidinggevenden
uit beide sectoren aanwezig zijn. Ik zal er zelf overigens ook zijn.In het werkplan van de inspectie voor 2009 wordt het terugdringen van
vrijheidsbeperking opnieuw een heel belangrijk onderwerp. Alles wat ik nu
heb gezegd zal dus ook in 2009 voortgang krijgen. De inspectie heeft zich specifiek beziggehouden met calamiteiten die zich het afgelopen jaar
hebben voorgedaan, met name rond de Zweedse band. Naast concrete acties gericht
op individuele instellingen heeft de inspectie ook een circulaire verspreid
aan alle instellingen in de langdurige zorg, inclusief de ziekenhuizen en
de instellingen die onder de Wet Bopz vallen. Je kunt bang zijn dat dit ergens
onder in een la verdwijnt, maar ik meen dat al deze maatregelen bij elkaar
bijdragen aan die verbetering. Dat geldt ook voor het debat dat hier en in
de krant wordt gevoerd. In die circulaire wordt nogmaals gewezen op de grote
risico's die verbonden zijn aan onrustbanden en worden maatregelen genoemd
en alternatieven geboden.De IGZ heeft tot slot ook nog het handhavingsbeleid aangescherpt. Zij
heeft althans duidelijk gemaakt dat te gaan doen. Op 18 november wordt
op het congres het handhavingsplan voor de verpleeg- en verzorgingshuizen
en voor de verstandelijk gehandicapten gepresenteerd, waarin het terugdringen
van vrijheidsbeperkende maatregelen centraal staat.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Er zijn instellingen die een goed voorbeeld geven van fixatiebeleid. Kun
je dan niet stellen dat die Zweedse band geen toegevoegde waarde heeft en
moet verdwijnen? Als een extra prikkel, om instellingen te stimuleren zich
op andere vormen van fixatie of, beter nog, alternatieven voor fixatie te
richten?Staatssecretaris Bussemaker:Ja, dat kun je het beste doen. Mijn doel is om samen met de inspectie
te bereiken dat in 2011 de Zweedse banden uitgebannen zijn, behalve in incidentele
gevallen waarin zij met zeer grote terughoudendheid moeten worden gebruikt.
Wij moeten inderdaad af van de vanzelfsprekendheid waarmee de Zweedse banden
nu nog worden gebruikt. Dat is een belangrijke doelstelling, ook in mijn beleid.
Alles wat ik nu heb genoemd, bouwt ook op om die vrijheidsbeperkende middelen
in korte tijd zoveel mogelijk terug te dringen. Het interessante is dat je
in de praktijk ook ziet dat dit kan. Er is een instelling die nota bene binnen
een halfjaar een vrijwel structureel gebruik van zeven Zweedse banden op een
afdeling tot nul heeft teruggebracht. Het hoeft dus allemaal niet zo heel
lang te duren. Dat is precies wat wij met Zorg voor Beter ook willen.Ik was toevallig vandaag in Breda in een verpleeghuis en maandag in een
verpleeghuis elders. Ook daar zegt men steeds dat het kan. In de instelling
waar ik vanochtend was, wordt de Zweedse band nog maar bij twee bewoners gebruikt,
en dan alleen omdat men de familie er niet van kan overtuigen dat het echt
beter is om het niet te doen. Men is echter wel inventief. Als er geen bed
is dat naar beneden kan, worden de mensen van wie bekend is dat er een risico
is, desnoods op een matras op de grond of op een matras naast het bed gelegd.
Daar moet je allemaal aan denken. Dat vraagt creativiteit en vooral bewustwording.Dat hoeft niet per se altijd alleen maar extra personeel te vragen. De
instellingen die het goed doen, laten zien dat het met het beschikbare personeel
op een andere manier georganiseerd kan worden. Ook onderzoek van de Universiteit
van Maastricht naar verpleeghuizen en de toepassing van vrijheidsbeperking
bij bewoners laat zien dat er nauwelijks een relatie is tussen werkdruk en
de mate waarin verzorgenden fixatie inzetten. In plaats daarvan bepaalt vooral
de wijze waarop de verzorging aankijkt tegen de kenmerken van een bewoner
en vooral tegen zijn mobiliteit en cognitieve functies, de kans op fixatie.
Met andere woorden: indien een verzorgende meent dat de dementerende bewoner
een risico op vallen loopt, is de kans groot dat er uit bescherming wordt
gefixeerd. Terugdringing van vrijheidsbeperkende maatregelen bereik je dus
vooral op een andere manier, door naar alternatieven te zoeken met verzorgenden,
verpleegkundigen, artsen, familieleden et cetera en ook door te laten beseffen
dat je iemand niet beschermt door hem te fixeren maar hem juist extra leed
aandoet, namelijk een verlies aan mobiliteit, een grotere zorgafhankelijkheid
en een gevoel van gevangenschap en onmacht.Het is misschien interessant om te vermelden dat er in het verpleeghuis
waar ik vandaag was, met name veel mensen uit Indië en uit de Molukken
zijn. Zij hebben ook te maken met traumatische oorlogservaringen. Daar heeft
men al veel eerder gezegd dat men niemand meer fixeert, want in zo'n verpleeghuis
versterkt dat heel andere herinneringen, die toch al pijnlijk genoeg zijn.
Als je die insteek kiest en niet wilt fixeren omdat mensen te maken hebben
met leed uit het verleden dat al moeilijk genoeg te dragen is, blijkt dat
men heel goed in staat is om naar alternatieven te zoeken. Kortom, het kan
echt anders.Mevrouw Joldersma vroeg of in de verpleeghuizen ook intensieve behandelklinieken
voor dementerenden moeten komen. Veel verpleeghuizen beschikken al over speciale
psychogeriatrische afdelingen en verpleegkundigen, want het merendeel van
de bewoners is vaak dementerend. Behandelen bij dementerenden is vaak ook
niet meer aan de orde, maar zorgvuldige, op maat en dementie toegesneden zorgverlening
wel. Daarom hamer ik nog maar eens op het belang van het verspreiden van kennis
en Zorg voor Beter.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik denk dat de staatssecretaris denkt dat wij niet in verpleeghuizen en
zorginstellingen komen en dat ik er niet van op de hoogte ben dat dit soort
afdelingen er is. Ik krijg echter signalen – niet alleen over het fixeren,
maar daarom ben ik ook ingegaan op de antipsychotica – dat bij agressievere
dementerenden heel vaak dit soort medicijnen wordt gebruikt om mensen rustig
te houden. Er zijn soms ook afdelingen waar men gewoon niet weet hoe men met
de patiënt moet omgaan. Wij kunnen zeggen dat wij dit gaan terugdringen –
dat wil ik ook graag – maar tegelijkertijd zijn er situaties waarin
dit soms niet is terug te dringen. In de psychiatrie en volgens mij ook bij
dementerende ouderen is soms ook sprake van machteloosheid. Dat heeft niet
te maken met de werkdruk. Dat heeft te maken met machteloosheid. Ik heb gemerkt
dat dit bij de KIB's waarover ik het zo-even had wordt benoemd. Daar wordt
vanuit een andere benadering soms meer met eenzelfde patiënt bereikt.
De staatssecretaris doet dat nu een beetje te gemakkelijk af.Staatssecretaris Bussemaker:Laat ik allereerst zeggen dat ik er absoluut niet aan twijfel dat mevrouw
Jolders­ma in verpleeg- en verzorgingshuizen komt. Ik ken haar en andere
Kamerleden als zeer betrokken. Ik ga ervan uit dat zij veel van haar kennis
bij werkbezoeken opdoet. Dan is vervolgens de vraag wat zij precies wil. Blijkbaar begrijp ik haar vraag niet goed. Zij wil blijkbaar iets extra's voor
deze groep doen. Ik ben het natuurlijk met haar eens dat er situaties zijn
waar er geen andere optie is dan medicatie of vrijheidsbeperking. Mijn boodschap
is alleen dat het nu te gemakkelijk gebeurt. Dat is volgens mij ook de boodschap
van mevrouw Joldersma. Wij moeten het terugdringen. Dat kan vooral waar het
gebeurt vanuit situaties van onmacht. Die onmacht heb ik in mijn eigen worden
zo-even proberen te schetsen. Het is dus geen onwil van medewerkers. Men weet
vaak niet wat de alternatieven zijn. Daar wordt blijkbaar te weinig in de
sector over gesproken. Alle maatregelen die ik zo-even heb genoemd zijn er
juist op gericht om die onmacht bespreekbaar te maken en om te zoeken naar
alternatieven die voor verzorgenden en verpleegkundigen uiteindelijk tot tevredenheid
moeten leiden. Zij moeten het idee hebben hun werk goed te kunnen doen.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik ben het ermee eens dat wij alternatieven moeten zoeken. Ik doel vooral
op een alternatief waarvan ik heb geleerd dat het in ieder geval in de psychiatrie
goed werkt. Soms zit een afdeling gewoon omhoog met een patiënt of verpleeghuisbewoner
die agressief gedrag vertoont vanwege dementie. Dan is men niet in staat om
er, ondanks de alternatieven, uit te komen. In de psychiatrie gebeurt dat
nog te weinig. Daar kan meer gebeuren. Ik heb echter de indruk dat in verpleeghuizen
helemaal niets gebeurt. Daar kan men dus nog wat van de psychiatrie leren.
Wij krijgen met een vergrijzende bevolking immers steeds meer dit soort gevallen
te maken.Staatssecretaris Bussemaker:Dat ben ik met u eens. Het gaat niet alleen om leren van elkaar binnen
verschillende sectoren in de zorg, maar juist ook om het leren van elkaar
tussen de verschillende sectoren. Ik begrijp nu dat mevrouw Joldersma denkt
dat de langdurige zorg van de psychiatrie kan leren. Ik begrijp dat het niet
alleen gaat om fixatie, maar ook om omgang met medicatie. Dat leren moet ook
vooral gebeuren. Het is overigens een taak van de inspectie om toe te zien
op gebruik van fixatie en medicatie.Mevrouw Wiegman vraagt of ik kan zeggen wat de pakketmaatregelen betekenen
voor de toepassing van fixatie. De uitwerking van de pakketmaatregelen in
de AWBZ heeft vooral betrekking op de extramurale zorg. Wij spreken hier echter
over intramurale zorg. In de zorgzwaartepakketten is duidelijk rekening gehouden
met de behoefte van cliënten aan een dagstructuur. De pakketmaatregelen
zullen dus geen effect hebben op de toepassing van fixatie.Mevrouw Wiegman vraagt ook naar de risico's van kleinschaligheid voor
het fixatiebeleid. In zijn algemeenheid geeft de sfeer van huiselijkheid en
kleinschaligheid een bijdrage aan het gevoel van veiligheid en samen dingen
doen. Het vergroot de herkenbaarheid en geeft minder prikkels en onrust dan
voor mensen in heel grote instellingen. Het feit dat de instelling kleinschalig
is, wil echter niet altijd zeggen dat er een buitenruimte is. Een goed loopcircuit
is belangrijk voor rust en ritme van mensen. Daarvoor kan een afgeschermde
tuin een oplossing zijn. Ook daarbij moeten wij echter rekening houden met
maatwerk. Mevrouw Wiegman en ik willen kleinschaligheid. Wij moeten dan wel
constateren dat kleinschaligheid niet overal hetzelfde kan zijn en dat wij
daaraan niet altijd dezelfde eisen kunnen stellen. Ik zie in algemene zin
geen nadelige invloed van kleinschaligheid. Ik zie eerder een positieve invloed
van kleinschaligheid.Mevrouw Wiegman vraagt mij om in te gaan op het verzet van cliënten
in het licht van het wetsvoorstel over zorg en dwang. Zij is het niet met
mij eens dat verzet niet langer relevant is. Ik vraag mij af of wij elkaar
daar niet hebben misverstaan. Ook als de cliënt zich niet zichtbaar verzet –
in de langdurige zorg verzet iemand zich lang niet altijd zichtbaar, het kan
ook op een andere manier vorm krijgen – moet het beleid ten aanzien
van vrijheidsbeperkende middelen zeer, zeer terughoudend zijn. Dat heb ik
daarmee bedoeld. Dat is ook anders dan nu in de Bopz het geval is. Daar is
alleen sprake van dwang bij verzet. Bij Zorg en dwang gaat het dus ook om
situaties waarin geen sprake is van zichtbaar verzet, misschien omdat de cliënt
of bewoner dat verzet niet meer op de manier kan uitdrukken zoals wij normaal
zijn dat te herkennen.Voorzitter. Hiermee ben ik gekomen aan het einde van de beantwoording.De voorzitter:Er bestaat behoefte aan een tweede termijn. Ik stel de leden in staat,
anderhalve minuut te spreken in tweede termijn, inclusief het indienen van
moties.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister en de staatssecretaris voor de antwoorden.
Ik heb goed geluisterd. Volgens mij zei de minister tussen de regels door
dat hij naar aanleiding van de situatie in AMC de Meren duidelijk heeft gemaakt
aan de inspectie dat hij het niet meer accepteert dat als er rapporten komen
zoals het rapport waaruit de heer Van der Ham citeerde, die niet bij hem op
het bureau komen. Zo heb ik het hem toch bijna horen zeggen, niet helemaal
maar wel bijna. Hij heeft ook duidelijk gezegd dat bij het aangeven van een
probleem niet alleen het gevaarscriterium geldt, maar ook andere omstandigheden,
bijvoorbeeld de hygiënische omstandigheden of de bejegening van de patiënt.
Dat zijn twee grote winstpunten uit dit debat. Ik ben ook blij dat de minister
de signalen van de Stichting Vertrouwenspersoon zeer serieus neemt en nader
onderzocht wil hebben.Er blijft een meningsverschil tussen de VVD-fractie en de minister over
de vraag of het nader onderzoek naar aanleiding van de quickscan moet worden
gedaan door een onafhankelijke derde. Wij blijven van mening dat een onafhankelijk
onderzoek in dit geval juist in het belang is van de IGZ, omdat haar positie
en geloofwaardigheid toch wel enigszins onder druk staan. Dat heb ik zeer
goed gehoord bij vele inbrengen, ook deze avond, in de Kamer. Dat lijkt mij
een slechte zaak. Het lijkt mij dat alleen een onderzoek van een derde daarin
uitkomst kan bieden.Ik dien de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,Van Miltenburgconstaterende dat onlangs in SPDC Oost in Amsterdam een
patiënt in de isoleercel is overleden;constaterende dat de Stichting PVP naar aanleiding hiervan een quickscan
heeft uitgevoerd waaruit blijkt dat er ten minste tien gesloten afdelingen
zijn waar vergelijkbare omstandigheden worden gesignaleerd als in het inmiddels
gesloten SPDC Oost;constaterende dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) de onafhankelijke
toezichthouder is bij het toepassen van dwang en drang;overwegende dat de signalen van de Stichting PVP zeer serieus moeten worden
genomen;verzoekt de regering: - een onderzoek in te stellen naar de
tien afdelingen die worden genoemd in de quickscan van de Stichting PVP;- tevens sectorbreed te onderzoeken hoe het staat met de omstandigheden
waaronder separatie in de ggz wordt toegepast;- onderzoek te doen
naar de meldingsbereidheid richting de IGZ bij instellingen wat betreft het
toepassen van dwang en drang;- te onderzoeken hoe de IGZ haar toezichthoudende
rol in dezen vormgeeft;- dit onderzoek te laten uitvoeren door een
onafhankelijke derde,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Miltenburg en Bouwmeester.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8(31700 XVI).De heer Van Gerven (SP):Voorzitter. De SP-fractie constateert dat dit debat tot dusverre nog onvoldoende
tot weinig heeft opgeleverd. Wij hebben heel uitvoerig gesproken over de rol
van de inspectie. Wij hebben ook heel uitvoerig gesproken over het tekort
aan personeel dat van invloed kan zijn op het aantal separaties en de kwaliteit
van de zorg. Uit de antwoorden van de minister en de staatssecretaris maken
wij op dat onze ideeën mijlenver uiteen liggen. De inspectie doet haar
werk volgens de minister goed, maar wij constateren dat zij te afwachtend
en te traag is en dat zij te veel opereert vanuit een papieren werkelijkheid.
In werkelijkheid moet zij op de instelling afgaan, zaken aanpakken en problemen
oplossen. Een vraag is nog onbeantwoord gebleven, namelijk die over de positie
van de Centra voor Consultatie en Expertise. Daarop wil ik alsnog antwoord.Tot slot dien ik twee moties in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de derde evaluatie van de Wet Bopz aantoont dat de Inspectie
voor de Gezondheidszorg in gebreke blijft bij de individuele belangenbehartiging
van patiënten;overwegende dat vanaf 2010 het budget voor de inspectie afneemt;van mening dat het gewenst is dat er actiever en meer geregionaliseerd
toezicht gehouden wordt op de gezondheidszorg;verzoekt de regering, met een plan van aanpak te komen om de capaciteit
en de daadkracht van de inspectie te vergroten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9(31700 XVI).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de "Dwang- en Drang"-gelden en de "Zorg
voor Beter"-projecten een tijdelijk karakter kennen en dat die niet alle
zorginstellingen bereiken;van mening dat dit wel gewenst is;verzoekt de regering, met voorstellen te komen om deze initiatieven een
structureel karakter te geven die alle zorginstellingen bereiken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10(31700 XVI).Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Voorzitter. Ik dank beide bewindspersonen voor hun uitvoerige toelichting
en voor het feit dat ik ervan overtuigd ben dat de regering de zorgen van
deze Kamer deelt. Dwang en drang zijn de laatste middelen die wij moeten inzetten.
Volgens mij wordt dat uitgangspunt breed door de Kamer en de bewindspersonen
gedeeld. Dat doet mij deugd.Ik ben ook heel blij met de toezegging dat er een kopgroep komt van instellingen
die het al heel goed doen. Ik heb ook begrepen dat dat gaat gelden voor de
verpleeghuiszorg. Goed voorbeeld doet goed volgen. Laat de zorginstellingen
die het nog beter kunnen, daarbij aansluiten. Ik wacht af hoe dat verder uitgerold
wordt. Ik wil nog wel van de minister weten welke ambitie hij concreet heeft.
Blijft hij bij de 10% of kan dat percentage ook omhoog? Ik kan mij
voorstellen dat de minister dat af laat hangen van het idee dat het veld daarover
heeft. Volgens mij moet je heel ambitieus zijn. Dan is de kans
groter dat wij sneller tot het hoe komen. Graag wil ik een reactie van de
minister daarop.De rol van de inspectie is nog niet helemaal inzichtelijk, maar daarop
komen wij morgen terug bij het debat over de Wet Bopz.Ik word graag geïnformeerd over de klachten die de patiëntenvertrouwenspersonen
hebben neergelegd bij de inspectie, maar die daar niet bekend zijn. Ik ben
nog niet tevreden met het antwoord, maar de minister heeft toegezegd dat hij
snel op dat punt zal ingaan. Dat wacht ik dus af.Mevrouw Joldersma (CDA):Voorzitter. Ik dank de bewindspersonen voor hun antwoorden. Ik was vooral
onder de indruk van datgene wat de minister zei over minimumnormen en ondergrenzen.
Ik geloofde daar eerst niet zo in, maar hij heeft mij er misschien wel een
beetje van overtuigd dat het goed is om die vast te stellen, zeker omdat hij
in het verleden heeft gezegd dat hij zich daarmee niet bemoeit. Dat was op
het moment dat wij hem vragen stelden over de aanpak van antipsychotica en
sociale interventie. Ik kan mij voorstellen dat die nieuwe normen ook daarop
betrekking kunnen hebben: hoe gebruik je antipsychotica en hoe verhoudt zich
dat tot de sociale interventies?Ik kom direct bij de staatssecretaris. Er bleef nog een vraag liggen die
betrekking heeft op de antipsychotica. De fixatie is een ernstige vrijheidsbeperkende
maatregel, maar dat geldt naar mijn idee ook voor de toepassing van antipsychotica.
Uit onderzoek blijkt dat die middelen ernstige bijwerkingen hebben. De staatssecretaris
heeft aangegeven dat zij wil kijken welke elementen uit het wetsvoorstel Zorg
en dwang al eerder kunnen worden ingebracht. Laten wij op dit punt vast vooruit
lopen op wat de staatssecretaris wil met het wetsvoorstel Zorg en dwang en
door te onderzoeken of er al eerder melding van toepassing van antipsychotica
en fixatie in instellingen kan worden ingevoerd.De voorzitter:Mevrouw Sap en de heer Van der Vlies laten zich verontschuldigen omdat
zij hun laatste trein wilden halen.Mevrouw Agema (PVV):Voorzitter. Een afdeling waar ernstige tekortkomingen worden geconstateerd
door de inspectie, zoals onderbezetting en vervuilde isoleercellen, dient
direct te worden gesloten. Wij nemen dan ook geen genoegen met het antwoord
van de minister op dit punt. Wij vinden dat het voortaan anders moet. Daarom
dien ik een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat alle psychiatrische afdelingen
waar de Inspectie voor de Gezondheidszorg ernstige tekortkomingen constateert
direct gesloten worden, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Agema. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 11(31700 XVI).Mevrouw Agema (PVV):De minister is blij met de bestuurlijke boete en de last onder dwangsom.
Hij is blij dat het wetsvoorstel bij de Eerste Kamer ligt. Was het niet zo
dat die bestuurlijke boete afgaat van het instellingsbudget en dat met die
bestuurlijke boete nu juist de patiënten worden gepakt? Wat ons betreft
komt die wet er dus niet en gaan wij over tot hardere maatregelen, maatregelen
waarmee wij de patiënten echt beschermen tegen wanpraktijken.Volgens de minister doet 70% van de instellingen mee aan verbetertrajecten.
Dat is dus nog steeds niet genoeg. Alle instellingen moeten meedoen aan die
verbetertrajecten. Daarom dien ik een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat alle ggz-instellingen verplicht
deelnemen aan de verbetertrajecten ter vermindering van dwangtoepassingen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Agema. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 12(31700 XVI).Mevrouw Agema (PVV):Het is gunstig dat de minister inziet dat het beter is om de duur, het
aantal dagen, van de separatie voortaan te gaan registreren in plaats van
het aantal separaties. Ik zou hem toch graag een steuntje in de rug willen
geven om te bewerkstelligen dat dit inderdaad gaat gebeuren. Daarom dien ik
een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het wenselijk is, de duur van separatie terug te dringen
omdat separatie op den duur kan leiden tot een nog grotere vorm van onaangepastheid;van mening dat twee maal een separatie van één dag daarom
gunstiger kan zijn dan één van één week;verzoekt de regering, niet het aantal separaties, maar het totaal aantal
dagen dat er landelijk gesepareerd wordt als uitgangspunt te nemen bij het
terugdringen van separatie,Agemaen gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Agema. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13(31700 XVI).Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink laat zich ook verontschuldigen.De heer Van der Ham (D66):Ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden. Op een aantal punten waren
die zeker verhelderend. Ik hoorde in de antwoorden van de minister en ook
in die van de staatssecretaris dat zij niet tevreden zijn met het kader waarmee
wij nu werken. Zij gaan natuurlijk niet met terugwerkende kracht over hun
eigen inspectie zeggen dat zij het verkeerd heeft gedaan. Onder de huidige
omstandigheden was dit misschien het maximaal mogelijke, hoewel ik daar vraagtekens
bij zet. Zij zeggen dat het eigenlijk de volgende keer niet zo moet en dat
er strengere minimumnormen moeten worden gesteld. Toen de vraag werd gesteld
of in een volgend stadium deze instelling eerder door de mand zou zijn gevallen,
hoorde ik in de woorden van de minister dat hij dat toch wel heel erg waarschijnlijk
acht.Ik vind het van groot belang dat er transparantie komt rond de rapporten
van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. De minister heeft gezegd dat hij
die wil publiceren. Worden die dan straks integraal op internet gepubliceerd
en zullen de rapporten van de afgelopen vijf jaar beschikbaar zijn, zodat
een ontwikkeling kan worden gezien? Ik heb dat niet gehoord uit de mond van
de minister. Hij zit nu een beetje te knikken. Hij kan de indiening van een
motie voorkomen. Als hij knikt op mijn vraag of de rapporten van de afgelopen
jaren openbaar worden, hoef ik geen motie in te dienen. Dan heeft hij een
motie minder en heb ik weer meer spreektijd. Dan is dat bij dezen toegezegd.
Zo kunnen wij het ook doen, voorzitter. Ik heb nog twee vragen. In de brief
van de regering staat dat de instelling AMC de Meren meedeed aan het project
Dwang en Drang. Uit het inspectierapport blijkt echter dat dit niet zo is.
Kan de regering verklaren waardoor deze discrepantie tot stand is gekomen?De voorzitter:Kunt u de eerste vraag herhalen?De heer Van der Ham (D66):Het gaat over het project Dwang en Drang. Het inspectierapport meldt:
afwezig. In het bericht van de minister staat dat zij wel hebben meegedaan.
Voor deze discrepantie hoor ik graag een verklaring.Wij krijgen nog een reactie op de constateringen die vandaag door NOVA
zijn uitgezonden, naar aanleiding van de meldingen van de vertrouwenspersonen.
Ik ben daar blij mee.Het geeft mij een wrang gevoel dat een incident nodig is om dit project
weer een beetje vaart te geven. Dit is typisch een voorbeeld van "als
het kalf verdronken is, dempt men de put". Het is zo jammer dat zo'n
incident met deze kwetsbare patiënten zich moet voordoen, voordat dit
zo hoog op de agenda komt en dat de regering en ook misschien de inspectie
de urgentie voelt om werkelijk grote stappen te zetten. Dit geeft een wrang
gevoel. Ik hoop dat wij dit niet vaker hoeven mee te maken, zeker niet bij
deze kwetsbare mensen.Minister Klink:Voorzitter. De eerste motie heeft betrekking op het onderzoek. Ik heb
zo-even in mijn betoog gezegd dat ik de signalen van de patiëntenver­trouwenspersonen
zeer serieus neem. Ik betrek dit graag bij het onderzoek van de inspectie.
De inspectie heeft mij verzocht om de gegevens publiekelijk kenbaar te maken.
Ik heb in eerste termijn ook gesproken over hiaten in de kennis van zaken
van wat er zich in het veld afspeelt. Als deze hiaten worden geconstateerd
bij de nu onderzochte instellingen, is er wat mij betreft een reden om te
bezien of de inspectie de gegevens wel voldoende boven tafel krijgt. Ik verzoek
de indieners van de motie om de motie aan te houden, totdat wij dit beeld
helder hebben. Als dit beeld helder is, ondersteunt deze motie mijn beleid.
Voor feiten moet namelijk niemand weglopen. Ik zal dat zeker niet doen. Dit
blijft de gouden stelregel tijdens mijn ministerschap van VWS. Ik heb dit
bijvoorbeeld ook betoogd bij de bespreking van het drugsbeleid. Feiten zijn
feiten. Zij moeten boven tafel komen. Nogmaals, ik zou graag zien dat wij
eerst, ook van de zijde van de inspectie, de gegevens van de patiëntenvertrouwenspersonen
naast elkaar leggen, plus de lopende onderzoeken.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):De minister heeft gevraagd of ik de motie wil aanhouden. Ik wil dit overwegen,
maar vraag de minister dan wel in december uitgebreid op deze zaken in te
gaan en helderheid te verschaffen, ter gelegenheid van het kabinetsstandpunt
naar aanleiding van het thematisch onderzoek van de IGZ. Ik houd de motie
aan, mits ik in december hom of kuit krijg. Ik wil dan weten of er genoeg
informatie is, of dat er nog een ander onderzoek moet komen.Minister Klink:Ik ga daarmee graag akkoord.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):In dat geval houd ik de motie aan.De voorzitter:Op verzoek van mevrouw Van Miltenburg en mevrouw Bouwmeester stel ik voor,
hun motie (31700-XIV, nr. 8) van de agenda af te voeren.Daartoe wordt besloten.Minister Klink:De heer Van Gerven vraagt in zijn motie om een plan van aanpak met betrekking
tot de capaciteit en de daadkracht van de inspectie. Ik heb al gezegd dat
de verbetering van het instrumentarium van de inspectie mij ernst is. Daarvoor
hebben wij een wetgevingstraject afgelopen. Ook is verheldering van de normen
op basis waarvan je de instrumenten inzet mij ernst. In dat opzicht is deze
motie volgens mij ondersteuning van mijn beleid. De heer Van Gerven vraagt
echter ook om een plan van aanpak rondom de capaciteit. Daarover hebben wij
verschillende keren gesproken. Ik heb gezegd waarom wij de inspectie ontzien
met betrekking tot de ombuigingen. Deze motie strekt er toch toe dat er meer
capaciteit moet komen. Ik geloof echter serieus dat een andere manier van
werken, minder op thematische onderzoeken doch breed georiënteerd, ook
kan leiden tot besparingen van de capaciteit, die vervolgens kan worden ingezet
bij de beoogde gerichte handhaving. Ik ontraad derhalve aanvaarding van de
motie-Van Gerven op stuk nr. 9. In het debat heb ik zojuist aangegeven dat wij de komende jaren doorgaan
met Dwang en Drang. Volgens mij – ik kijk daarbij even naar de staatssecretaris –
geldt dat evenzeer voor de Zorg voor Beter-projecten, maar daarbij zal de
financieringswijze wel veranderen. Ik deel de strekking van de motie om een
structureel karakter te geven aan de projecten. Gegeven echter het feit dat
ik er ook uit aflees dat wij met deze projecten zouden moeten doorgaan in
de huidige vorm, moet ik de motie-Van Gerven op stuk nr. 10 ontraden. Nogmaals,
ik deel de strekking van de motie over de continuïteit van deze belangrijke
projecten.De heer Van Gerven (SP):De subsidie voor Dwang en Drang gold voor drie jaar en loopt aan het eind
van het jaar af. Wilt u deze continueren? Het gaat bijvoorbeeld om 5 mln.
per jaar indicatief. Het zit namelijk niet in de begroting.Minister Klink:Jawel. Wij hebben het ingebed in een breder traject van, naar ik meen,
patiëntenrecht; ik zou hier eventueel schriftelijk op moeten reageren,
want het staat me niet meer helemaal helder voor de geest. In dat kader zijn
wel degelijk middelen uitgetrokken voor Dwang en Drang. Dat laatste mag u
wel van mij aannemen: er zijn middelen uitgetrokken om het te continueren.Mevrouw Agema heeft een motie ingediend om psychiatrische afdelingen waar
de Inspectie voor de Gezondheidszorg ernstige tekortkomingen constateert,
direct te sluiten. Ik heb in mijn betoog aangegeven dat ik in dat opzicht –
vandaar dat ik het over proportionaliteit had – de gradaties van die
ernstige tekortkomingen wel van belang vindt. Op het moment dat de minimale
veiligheidsnormen in het geding zijn – in dat opzicht doe ik een bijna
publieke mededeling – moet de inspectie mij verzoeken om een aanwijzing.
Dat betekent dat sluiting van de afdeling kan volgen. In deze algemene zin
moet ik echter aanvaarding van de motie-Agema op stuk nr. 11 ontraden.Ik heb al aangegeven dat 70% van de instellingen meedoet aan de
verbetertrajecten ter vermindering van dwangtoepassing. Sommige instellingen
hebben het misschien al buitengewoon goed voor elkaar. Ik vind niet dat je
deze dan moet dwingen deel te nemen aan zo'n project. Ik zal echter wel bekijken
welke instellingen niet deelnemen; ik zal de Kamer schriftelijk informeren
in hoeverre daaraan een verplichtend karakter moet worden verbonden. Ik ben
echter nog niet zo ver om nu al te concluderen dat dit noodzakelijk is. Daarom
ontraad ik aanvaarding van de motie-Agema op stuk nr. 12.Mevrouw Agema (PVV):Voorzitter. Dan wil ik mijn motie zolang aanhouden.De voorzitter:Op verzoek van mevrouw Agema stel ik voor, haar motie (31700-XVI, nr.
12) van de agenda af te voeren. Hierover wordt dan dus komende dinsdag niet
gestemd.Daartoe wordt besloten.Minister Klink:Voorzitter. Ik zal de Kamer informeren welke instellingen al dan niet
meedoen.Ik heb reeds aangegeven dat het eigenlijk ondoenlijk is de termijnen rondom
separatie te veranderen, gegeven de, soms trieste, complexiteit die aan separatie
ten grondslag ligt. Ik heb tevens aangegeven dat de duur van separatie inmiddels
wordt teruggedrongen, mede door de projecten die de sector in gang heeft gezet.
Ik wil derhalve de aanvaarding van de motie-Agema op stuk nr. 13 ontraden.Mevrouw Agema:U was zojuist veel positiever in uw oordeel. U begreep dat het nog altijd
beter is twee keer één dag te separeren dan één
keer een hele week. Het gaat er natuurlijk om dat deze andere meetmethode
eigenlijk onze enige garantie is om te voorkomen dat mensen onnodig lang in
de separeer blijven zitten. Nu kan het namelijk zo zijn dat als de situatie
wringt, de instelling besluit om een patiënt die eigenlijk terug zou
kunnen naar de afdeling, langer in separatie te laten zitten, omdat dat nog
steeds als één separatie geldt. Als er gemeten zou worden naar
aanleiding van het aantal dagen, is er juist een motivatie om de separatie
zo kort mogelijk te laten duren.Minister Klink:Ik snap de intentie wel. De termijnen hebben inderdaad een bepaalde waarde
bij de evaluatie of herevaluatie van de vraag of de separatie gecontinueerd
dient te worden. Maar ik vind eerlijk gezegd dat bij separatie voortdurend
gekeken moet worden in hoeverre er nog gevaarzetting is. Dat is ook de strekking
van de wet. Dit moet niet alleen maar om de week gebeuren. Er moet gewoon
voortdurend en telkens weer geëvalueerd worden of het zonder de eerder
genomen maatregel, dan wel de dwangbehandeling kan. Ik moet aanneming van
deze motie daarom toch ontraden.Er liggen nog een paar vragen van de heer Van der Ham waarop ik graag
wil ingaan. Zijn eerste vraag betreft het beschikbaar stellen op internet
van de rapporten van de Inspectie voor de Gezondheidszorg van de afgelopen
vijf jaar. Voor zover deze rapporten beschikbaar zijn, wil ik inderdaad kijken
of zij op internet gepresenteerd kunnen worden, ook om het verloop van de
ontwikkelingen te bezien. Ik hecht zeer aan die transparantie en aan het feit
dat wij ons waardeoordeel geven over die transparantie. Dat gaat gebeuren
in het kabinetsstandpunt. Als één ding namelijk werkt in deze
sector is het reputatieschade. Wat mij betreft, mag die schade optreden als
men het ernaar gemaakt heeft.De heer Van der Ham merkt ook op dat het wrang is dat het alweer een incident
is waardoor wij bij deze thematiek worden bepaald. In zekere zin deel ik deze
opvatting. Aan de andere kant moet wel ik constateren dat in het kader van
de evaluatie van de Wet Bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
(Bopz) dit thema nadrukkelijk aandacht heeft gekregen, dat in de trajecten
die de inspectie het afgelopen halfjaar heeft afgelopen dit uitdrukkelijk
thema nummer één was en dat in het meerjarenplan dit thema terugkomt.
Als de heer Van der Ham het erop naleest, zal hij zien dat de inspectie daarmee
echt proactief bezig is en dus thematische onderzoeken zal herhalen. In zekere
zin kan er dus toch gesteld worden dat er ook structurele aandacht voor dit
probleem is. Nogmaals, dit incident geeft inderdaad ook een wrang en zeer
ongemakkelijk gevoel.De heer Van der Ham wil ook weten in hoeverre uit mijn reactie een zekere
aarzeling is af te lezen over de waardering van de wijze waarop de inspectie
met de rapportage over AMC de Meren is omgegaan. Natuurlijk heb
ik daarnaar gekeken op een manier die hij zojuist aangaf. Ik zie al die minnen
staan, en de inspectie heeft dat ook gezien. Maar het is mede om die reden
dat de inspectie vervolgens, in het kader van het geïntensiveerde toezicht,
die vier trajecten nauwkeurig heeft bezien en uiteindelijk tot het oordeel
kwam om het niet te doen. Nogmaals, ik vind dat wij het ongemak moeten wegnemen
door ondernormen, veiligheidsnormen, te preciseren. Dat zal best een heel
traject zijn, want zulke normen til je niet in één keer boven
tafel. Maar ik vind dat wij het wel moeten doen en daarbij een passend instrumentarium
moeten inzetten.Staatssecretaris Bussemaker:Voorzitter. Er ligt nog een vraag van mevrouw Joldersma over antipsychotica
en medicatie. Mevrouw Joldersma wil dat ik daarop inzet, omdat het volgens
haar ook een ernstige vorm van vrijheidsbeperking is. Dat laatste ben ik met
haar eens. Er is echter wel een ingewikkelde relatie. Soms kan medicatie namelijk
helpen om fixatie te voorkomen, maar in andere gevallen leidt medicatie alleen
maar tot het nog onrustiger worden van cliënten. Daar zou dan beter op
moeten worden gelet. Gelukkig zijn zowel fixatie als medicatie al indicatoren
in de normen voor verantwoorde zorg. Zorginstellingen zijn dus al verplicht
om te registreren en te melden aan de inspectie. Dat melden heeft twee effecten.
Het helpt instellingen om inzicht te verkrijgen in het eigen handelen en daarmee
het gesprek op gang te brengen, en het helpt de inspectie bij het toezicht.
De inspectie zal dit dus ook nadrukkelijk meenemen bij het toezicht. Het lijkt
mij goed om bij het gehele traject, waarin ik toch allereerst de nadruk op
fixatie wil laten liggen omdat wij nu eenmaal niet alles in één
keer kunnen regelen, zo mogelijk de psychofarmaca te betrekken. Als die zo
gewenste cultuurverandering en het bewustwordingsproces op gang komen, moet
niet het ene middel ingewisseld worden tegen het andere. Het moet vooral over
betere middelen gaan.De voorzitter:Ik zie nog twee woordmeldingen. Ik stel beiden in staat, een interruptie
te plegen.De heer Van der Ham (D66):Ik heb een vraag gesteld over de discrepantie tussen de brief over Drang
en Dwang. De staatssecretaris herinnert zich de vraag. Zij kan hem misschien
beantwoorden.Minister Klink:Tegen die achtergrond ben ik mevrouw Agema erkentelijk dat zij haar motie
wil aanhouden over het participeren in de Dwang- en Drangtrajecten. AMC de
Meren deed inderdaad niet mee met het Dwang- en Drangtraject.De heer Van Gerven (SP):Ik heb nog een vraag gesteld over de Centra voor Consultatie en Expertise.
Ik heb die vraag aan het kabinet gesteld.Staatssecretaris Bussemaker:Ik kan in ieder geval melden dat daarvan meer gebruik wordt gemaakt. Dit
is juist goed om het gesprek op gang te brengen en deskundigheid, met name
interdisciplinair, te ontwikkelen. De recente cijfers tonen dan ook aan dat
er steeds vaker een beroep wordt gedaan op de centra voor ondersteuning, met
name bij complexe individuele gevallen. De IGZ wijst instellingen soms op
het bestaan hiervan. Dit lijkt mij een goede manier om ook instellingen wegwijs
te maken in de ondersteuning die zij kunnen krijgen en om maatwerk te leveren,
omdat het gaat om individuele gevallen en niet om algemene problemen.Mevrouw Bouwmeester (PvdA):Voorzitter. Eén vraag van mij is nog niet beantwoord. Die vraag
betreft de concrete ambitie van de minister voor het terugdringen van dwang
en drang. Blijft het bij 10%? Is hij bereid om het ambitieniveau flink
op te schroeven? Of wil hij wachten met het vaststellen van het ambitieniveau
tot hij met de zogenaamde kopgroep heeft gesproken?Minister Klink:Voorzitter. Ik zie dat laatste als een invitatie. Ik vind die kopgroep
heel belangrijk. De staatssecretaris gaf dat ook aan toen zij sprak over de
verpleeghuizen. Die kopgroep kan inderdaad inzichtelijk maken wat het geheim
is en op welke manier wij die verbeterslagen kunnen maken. Als blijkt dat
men aanmerkelijk beter scoort dan het gemiddelde of de lage categorieën,
dan ben ik bereid om het percentage naar boven bij te stellen en het nieuwe
getal als streefcijfer te hanteren. De analyse wil ik graag maken en ik zal
daarover de Kamer berichten.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Aanstaande dinsdag wordt gestemd over de ingediende moties. Ik dank de
bewindslieden voor de beantwoording. Ik dank de medewerkers voor hun werk
op dit uitermate late uur. Onze excuses daarvoor.Sluiting 0.16 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-525-555.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl